alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Malvacoj

La malvacoj () estas planta familio el la dukotiledonaj angiospermoj. Tiu familio apartenas al la ordo malvaloj (Malvales). Ĝi enhavas ĉirkaŭ 250 genrojn kaj preskaŭ 4500 speciojn. Ĝia tipa genro estas malvo.

Tiuj plantoj estas arboj (tropike) aŭ moltigaj plantoj (ĝenerale en la kontinenta klimato), kun segmentumitaj folioj. Oftas la pseŭdokaliko (el superaj arbaraj folioj; trifolia epikaliko), la stamenoj kunkreskitaj al fasko. La floroj estas 5-nombraj, 4-ciklaj. La frukto estas ofte kapsulo (fendofrukto) kun nuksoj kiel frukteroj. La antero estas unuĉambra. La multaj specioj estas tutmonde disvastiĝantaj.

floroformulo: K(5)C5AooG(3-oo)

Taksonomio 
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (6 jun. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

*genro akceptita en TPL sed ne en WFO, kiu tamen akceptas ĝiajn speciojn.
**genro akceptita en WFO sed ne en TPL. Tamen laŭ WFO, estas neniu akceptita specio en ĝi.

Gravaj genroj kaj specioj 
 baobabo el la subfamilio bombacoideoj - karakteriza arbo en la afrikaj savanoj sed ankaŭ en Aŭstralio
 kotonujo (Gossypium)
 kenafo aŭ fibromalvo (originas el Orient-Hindio: altas 2-3 m, unujara planto)
 alteo (Althaea), kuracplanto: du aŭ plurjara herbo kun floroj, kiuj havas eksteran epikalikon, kies 6-9 folioj kunkreskis. Pluraj specioj estas ĝardene kulturataj;
 oficina alteo (Althaea officinalis) farmacie utiligita kiel kontraŭtusa drogo
 rozalteo (Althaea rosea) estas herbo kun rekta, fortika tigo kaj grandaj manforme lobaj folioj, kun multaj, grandaj silkecaj, funelformaj floroj. Ĝi estas tre kulturata en mezvarmaj regionoj.
 arbara malvo (Malva sylvestris), kuracplanto
 abutilo (Abutilon) estas unu el deciduaj arboj, arbedoj kaj unu aŭ plurjaraj herboj, el kiuj multaj estas kulturataj kiel ornamaj plantoj, dum el kelkaj specioj (A. avicennae) la fibroj estas utiligitaj por juto.

Bildaro

Petunidino 
Petunidino aŭ petunidol estas natura organika komponaĵo el la familio de la antocianidinoj. Ĝi estas vegetala pigmento kiu donas la koloron malhelruĝan al la Malva sylvestris, al kelkaj specioj Schinus Molle kaj al certaj florpetaloj. Ĝia nomo devenas el la komenco de la 20-a jarcento kiam ĝi estis identigita en la floro de la petunio, kiam tri aliaj pigmentoj estis same identigitaj kiel cianidino, malvidino kaj la peonidino.

Eksteraj ligiloj 

 http://delta-intkey.com/angio/www/malvacea.htm

Referencoj 

Magnoliofitoj
Malvacoj
Plantofamilioj
Mileo

Mileo estas vastasenca netaksonomia termino, uzita por nomi plurajn poacojn el malsamaj genroj. Mileoj estas indiĝenaj en pluraj partoj de la mondo kaj estas uzataj kiel cerealaĵo aŭ furaĝo. Mileoj kredeble estis uzitaj de homoj por ĉ. 7,000 jaroj, kaj ili estis kerne gravaj dum la disvolviĝo de agrikulturaj societoj.

Priskribo 

Mileoj estas cerealoj de la familio Poacoj kun malgrandaj grajnoj, kiuj kreskas en varmaj regionoj. Ili bone toleras sekajn periodojn kaj ekstreman veteron.

Specioj

Striktasenca mileo 
Laŭ PIV, striktasence, la nomo mileo estas uzata por nomi la planton milian panicon (Panicum miliaceum), kiu estas unujara poaco de la genro Panico, kun panikle aranĝitaj unufloraj spiketoj.

Aliaj specioj nomitaj mileo 
Laŭ PIV, vastasence, mileo estas sinonimo de la jenaj plantoj:
Panicum miliaceum (Milia panico aŭ mileo) L.
Setaria italica (Itala setario aŭ birdmileo) (L.) P. Beauvois
Sorghum bicolor (Dukolora sorgo aŭ mileego) (L.) Moench

Aliaj plantoj nomitaj mileo estas la jenaj:
Coix lacryma-jobi (L.), Hiobs-Träne
Digitaria exilis (Kippist, Stapf, Fonio)
Echinochloa
Echinochloa crus-galli (Kokmileo) (L.) Beauv
Echinochloa esculenta (Japana mileo) (A. Braun) H. Scholz
Eleusine coracana (Fingra mileo) Gaertn.
Setaria italica (Itala setario aŭ birdmileo) (L.) P. Beauvois
Panicum
Panicum miliaceum (Milia panico aŭ mileo) L.
Panicum hirticaule (J. Presl)
Panicum virgatum (Verga panico aŭ verga mileo) L.
Paspalum scrobiculatum (L.)
Pennisetum glaucum (Perla mileo) (L.) R. Br.
Urochloa
Urochloa deflexa (Gvinea mileo) (Schumach., H. Scholz)
Urochloa ramosa (Tanita mileo) (L., R. D. Webster)

Bildaro

Eksteraj ligiloj 
 http://www.fao.org/docrep/W1808E/w1808e0l.htm Tabelo pri mileaj specioj 
 http://www.hort.purdue.edu/newcrop/afcm/millet.html Mileo en la manlibro pri alternativaj rikoltoj 
 http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/4335160.stm

Notoj

Referencoj 

Cerealoj
Palearktisa flaŭro
Rozvitralo

Rozvitralo (Fenestrorozo, rozfenestro)) estas formo de ronda fenestro kies aĵuraĵo estas aranĝita radiale.

Oni aplikis ĝin unue en la romaniko, poste ankaŭ en gotiko; ĉirkaŭ 1150 oni komencis enkonstrui ĝin en la mezo de la okcidenta fasado de preĝejoj, pli poste ankaŭ en la transversaj fasadoj. La fenestrorozo ofte simbole bildigas Sunon, kiu laŭ mezepoka imago estis signo por Jesuo respektive Maria.

Tiu ronda fenestro aperas malofte en la baroko, sed pli ofte ekde la 19-a jarcento en la tiutempaj stiloj (novromaniko, novgotiko). La fenestrorozoj plej ofte estas videblaj sur katolikaj kirkoj kaj sur sinagogoj.

Referencoj

Eksteraj ligiloj 

Arkitekturaj eroj
Akutagawa Ryunosuke

AKUTAGAWA Ryunosuke (Hepburn/Kunrei), (Kanĵie) 芥川 龍之介 [akta-ga-ŭa RJU-no-ske] (malofte: 芥川 竜之介) (1-a de marto 1892 en Tokio; 24-a de julio 1927 per memmortigo en Tokio) estis japana verkisto kaj poeto. Krom eseoj kaj poeziaĵoj li verkis proksimume 150 rakontojn kaj novelojn.

Pri 
Akutagawa estis el la unuaj aziaj aŭtoroj, kiuj provis kunligi hejmajn literaturajn tradiciojn al eŭropa literaturo.
La temoj de liaj rakontoj estas tre diversaj. Ofte li prenis ilin el japanaj fabeloj aŭ el japana literaturo. Liaj rakontoj ege rivelas psikologiajn aspektojn de homoj.

Vivo 
Akutagawa naskiĝis en 1892 en Tokio. Lia familio estis burĝa kaj tradiciema. Inter 1912 kaj 1916 li studis pri anglalingva literaturo kaj komencis publikigi siajn verkojn. Li estis instruisto pri la angla dum tri jaroj kaj poste li laboris ĉe gazeto “Ōsaka Mainichi”.

Akutagawa bone konis literaturon kaj japanan kaj ĉinan kaj eŭropan. Li estis influita de diversaj aŭtoroj, ekzemple de Edgar Allan Poe, Charles Baudelaire, Oscar Wilde, Michel de Montaigne, Mori Ōgai kaj Nacume Sōseki.

Ekde 1919 lia saneco pli kaj pli malboniĝis. Samtempe, liaj rakontoj pli kritikis la socion kaj pli realismiĝis. Akutagawa nun eĉ devis rigardi kaj sian propran malsaniĝadon kaj la „malboniĝadon“ de la socio, kiu ja rektis al milito. Li mortigis sin en 1927.

En la jaro 1954, la fama japana filmisto Kurosawa Akira verkis oftkonatan filmon Rashômon, kiu bazas sur rakonto de Akutagawa. Tiu filmo internacie ricevis premiojn kaj plikonatigis aŭtoron Akutagava.

Kelkaj verkoj 
’’Bonvole aldonu aliajn verkojn, japanajn skribaĵojn, signifojn, tradukojn al esperanto...’’

 1915: 羅生門 Rashōmon (Raŝomon)
 1916: 鼻 Hana (Nazo)
 1918: 地獄変 Jigokuhen (Bildo pri infero)
 1959: 毛利先生 Mōri-sensei (Instruisto Mōri)
 1920: 秋 Aki (Aŭtuno)
 1920: 秋山図 Shūzanzu (Bildo pri aŭtunaj montoj)
 1922: 将軍 Shōgun (Soldat’estro)
 1922: 庭 Niwa (Ĝardeno)
 1924: Ikkai no tsuchi (Unu peco da bieno)
 1927: Genkakusambō
 1927: 河童 Kappa (Demono de Akvo) [titolo de tradukaĵo: “La Kapao”]
 1927: 歯車 Haguruma (Dentradoj)
 kaj pluaj

Bibliografio 
AKUTAGAWA, Ryunosuke: La Kapao kaj aliaj rakontoj. Kvar noveloj, trad. el la japana; Tokio 1979, 95 p.

Vidu ankaŭ 
 Japanlingva literaturo

Eksteraj ligiloj 

 http://www.wanakam.com/literature.asp?LiteratureID=115  
 http://www.wanakam.com  
 http://www.aozora.gr.jp/index_pages/person879.html 
 http://www.aozora.gr.jp/index_pages/person879.html#sakuhin_list_1 

Japanaj verkistoj
Japanaj poetoj
Japanaj eseistoj
Sinmortigintoj
Alteo

La Alteo (Althaea) estas rekte staranta staŭdo kun fortaj tigoj, kiu krome estas valora abelnutra planto. Ĝi apartenas al la familio de malvacoj. La botanika nomo Althaea venas de la antikva greka vorto „altho“, kiu signifas 'kuraci'. La vorto „malvo“ venas de la antikva greka vorto „malakos“, kiu signifas 'mola' kaj 'kvietiga'. Ĝi aludas la incitmildigan, protektan econ de la planto.

Oni antaŭ kalkulis kelkajn speciojn inter la alteoj, kiujn oni nun metas inter la alceoj.

Je la subfamilio malvedoj la multnombraj stamenoj kaj la pistilo estas kunkreskinta al tubo, la tielnomita androginoforo.

Manĝeblo 
En multaj specioj la folioj estas manĝitaj kiel legomo. La junaj folioj kaj tigoj prepareblas kiel spinaco. Eblas ankaŭ sekigi la foliojn kaj florojn por fari infuzaĵon.
La junaj folioj de malvo, kun milda gusto, estas bona anstataŭanto de laktuko, dum la pli malnovaj folioj estas pli bonaj kiam kuiritaj. Floroj estas vaste uzataj en salatoj.

Vidu ankaŭ 

 Alceo (botanko)
 Malvo (floro)
Malvoj estas planta genro el la familio malvacoj.

Malvoj estas ofte uzitaj kiel ornamaj plantoj kaj kiel manĝeblaj plantoj.

Malvoideoj
Kuracplantoj
Oficina alteo

La oficina alteo () estas speco de alteo farmacie uzata kiel antitusaĵo.

Pri hungara nomo de tiu ĉi kreskaĵo nomiĝis hungara vilaĝo Ziliz.

Medicina kaj kuireja uzo 
La scienca nomo Alteo devenas el la greka ἄλθειν (kuraci) kaj jam indikas medicinan uzon de la planto: karakteriza estas muko el la planto, ĉefe el la radiko, la mukaj substancoj bone kovras vundon kaj malpliigas inciton, malhelpas inflamiĝon kaj stabiligas la imunreagon. Oni uzas la florfoliojn, la verdajn foliojn kaj la radikon.

Oficina alteo en la medicino 
Kiel drogo estas uzata:
 la sekigitaj floroj, kiuj estas kelktitaj dum la flortempo en julio kaj aǔgusto: (Althaeae flos).
 la folioj, kiuj estas kolektitaj dum la florado; :(Althaeae folium).
 La radikoj, precipe por fari ungvenon (unguentum dialtheia):(Althaeae radix).

La ŝlimsubstancoj efikas malgrandigi iriton kaj reduktas la inflamon kaj stabiligas la imunan sistemon.
Ekzistas diversaj preparaĵoj kontraǔ la inflamo de la buŝo kaj gorĝo. Ĝi ankaŭ helpas kontraǔ tusado kaj kontraǔ malpezaj inflamo de la stomako kaj intesto

Vidu ankaŭ 
 alteo
 rozalteo (Althaea rosea) estas herbo kun rekta, fortika tigo kaj grandaj manforme lobaj folioj, kun multaj, grandaj silkecaj, funelformaj floroj. Ĝi estas tre kulturata en mezvarmaj regionoj.
 Marŝmalo

Referencoj 

Malvoideoj
Kuracplantoj
René Grousset

René Grousset, naskiĝis la 5-an de decembro 1885 en Aubais (Gard), mortis la 12-an de septembro 1952, estis franca historiisto, orientalisto kaj studinto de aziaj artoj, kulturoj kaj historio. Li verkis multajn librojn, kiel:
Historio de ĈinioĈinio kaj ties arto
Hindaj filozofiojLa imperio de l'stepoj
Sekvante l'spuroj de Budhopanoramo de la budhisma 7-a jarcento
la civilizoj de OrientoHistorio de la krucmilitoj kaj la franka reĝlando de Jerusalemo
kaj ties lasta libro:
''Bilanco de historio, 1946

Eksteraj ligiloj 

 Pluraj libroj liaj libere elŝuteblaj

Francaj armenologoj
Francaj historiistoj
Francaj orientalistoj
Centraziaj studoj
Membroj de la Franca Akademio
Muzeestroj
Quercus ilex

Ilekskverko, (Quercus ilex), nomata ankaŭ anzino aŭ ĉiamverda kverko, estas speco de kverko.

Ĝi abundas en la sudo de Portugalio kaj Hispanio (ekzemple en la regionoj Ekstremaduro kaj Andaluzio), en centra kaj suda Italio, en suda Francio, en Grekio kaj en norda Alĝerio. Ĉefe per ilekskverkaj glanoj nutriĝas t.n. iberaj porkoj, kies ŝinko estas unu el la plej aprezataj. Tiaj porkoj vivas kaj kuras libere sur vastegaj ilekskverkejoj.
Ankaŭ gruoj ŝategas tiujn glanojn kaj sin nutras per ili (plus diversaj bulboj semoj, ktp) dum ili travintras en Ekstremaduro.

Piednotoj

Vidu ankaŭ 
 Nordorient-hispanaj kaj sud-francaj mediteraneaj arbaroj

Eksteraj ligiloj 
 http://www.itis.usda.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=506536  

Fagacoj
Arboj
Palearktisa flaŭro
Ŝinko

Ŝinko estas la kuirista nomo de la postaj femuroj de porko. Ili estas konsiderataj la plej valora viando de tiu besto.

Oni uzas la terminon precipe por salita (peklita) kaj fumaĵita preparaĵo de tiu viando. Oni distingas precipe inter:
 kruda ŝinko
 aere sekiĝinta ŝinko, por kies produktado necesas varma, ne tro malseka klimato. Famaj specoj venas el Parma (Italio) kaj el montaraj regionoj aŭ sierra el kio kvalito serrano (Hispanio).
 fumaĵita ŝinko, produktita en la fumo de kameno.
 bolŝinko; ĝi post la peklado estas traktata en bolanta akvo. Ĝi estas konservebla malpli longe ol kruda ŝinko.

Hungario celas enkonduki la produktadon de Serrano-speca ŝinko surbaze de la hungara grasporko mangalico.

 
Viando
Oulu

Oulu (sveda nomo Uleåborg; iam uzata esperantigo: Oŭlo) estas urbo kaj komunumo (de oficiala nomo Oulun kaupunki) en la provinco Norda Ostrobotnio en la norda parto de Finnlando. Ĝis la jaro 2009 ĝi estis parto kaj la administra centro de la gubernio Oulu. En  la urba komunumo havis  loĝantojn. Laŭplane la urbo en 2026 estos unu el la du Eŭropaj Kulturaj Ĉefurboj, kune kun Trenčín en Slovakio.

Oulu, same ol ekzemple Jyväskylä, estas unu de la duonurbestraj urboj de Finnlando: la urbestro havas grandan lokpolitikan forton, sed ekzistas ankaŭ urbregistaro, kiu havas severan prezidanton kaj bezonas fidon de la urbkonsilio.

En Oulu naskiĝis ekzemple la komponisto Leevi Antti Madetoja kaj la politikisto Matti Ahde.

En 1989-1990 la esperanto-verkisto Jorge Camacho loĝis en Oulu, kie li verkis la plejmulton de siaj unuaj poemoj.

En 2026 Oulu estos Kultura Ĉefurbo de Eŭropo.

Urbopartoj
 Tuira

Servoj 

 Universitato de Oulu

Referencoj

Vidu ankaŭ 
1512 Oulu

Komunumoj de Finnlando
Komunumoj de Norda Ostrobotnio
Komunumoj de Gubernio Oulu
Rēzekne

Rēzekne estas urbo en Latvio 242 kilometrojn de la ŝtata ĉefurbo Rigo. En julio 2010 la urbo havis  loĝantojn. Rēzekne estas la naskiĝloko de la usona esperantisto kaj ekonomikisto Saul J. Jaffe.

Vidu ankaŭ 
 Listo de urboj de Latvio

Eksteraj ligiloj 

 oficiala urba retejo 

Urboj de Latvio
Flinto (Miĉigano)

Flinto ( Flint) estas urbego en Kantono Ĝenesio, Miĉigano, Usono. Ĝi estas la ĉefurbo de la kantono. Flinto estas plej konata kiel la naskiĝloko de General Motors (1908).

Bazaj informoj 
 Koordinatoj: 
 Areo: 88 km²
 Loĝantaro: 102.434 (en 2010)
 Supermara alteco: 229 m
 Horzono: UTC-5h (en somero UTC-4h) 
 Poŝtkodoj: 48501-48507, 48532  
 Telefonkodo: 810

Geografio 
Flinto situas sur montetaro laŭ rivero same nomata Flinto en norda parto de Usono, en sudorienta parto de Miĉigano kaj en meza parto de la kantono.

Historio 
La plej frue indianoj vivis en tiu tereno. La nuna Flinto fondiĝis en 1818, ekde tiam komercisto pri feloj profitis tie komercejon. La baldaŭa vilaĝo urbiĝis en 1855. Fine de la 19-a jarcento Flinto iĝis centro de la lignoindustrio. Komence oni faris kaleŝojn, kiuj kolapsis pro apero de aŭtoj, tial oni ekproduktis ekzemple Chevrolet, ekde 1908 Buick. Ekde 1936 granda sidostrikoj okazis, la sindikatoj fortiĝis. Dum la 2-a mondmilito la grandurbo estis grava kontribuanto de tankoj kaj aliaj militaj maŝinoj. La loka aŭtomobil-industrio kolapsis en la 1970-aj jaroj. La postan situon filmis Michael Moore.

Klimato 
En Flinto la temperaturo averaĝe varias inter 3-14 °C. La varmo kulminas en julio averaĝe 28, rekorde 42 °C. La malvarmo kulminas en januaro averaĝe -9 °C, rekorde -32 °C. Jare oni mezuras precipitaĵojn po 1210 mm.

Trafiko 
Flinto havas internacian flughavenon. En la urbego aŭtobusoj liveras la pasaĝerojn. Amtrak disponigas interurban pasaĝeran relservon eĉ al Kanado.

Famuloj
 Matthew W. Taylor

Esperanta vivo 
En la urbo Saul J. Jaffe propagandis Esperanton.

Ĝemelurboj
 Ĉangĉuno, Ĉinio
 Hamilton (Ontario), Kanado de 2008
 Kielce, Pollando
 Toljatti, Rusio

Fontoj 
 Képes Világatlasz ISBN 963 8475 38 2
 Al tiu ĉi artikolo la informoj venis helpe de WikiTrans

Urboj de Miĉigano
Pornografio

Pornografio estas reprezentado de homa seksumado kun la celo estigi seksajn stimulojn.

Origine, la grek-devena vorto pornografio (πορνογραφíα) signifas skriboj pri prostituiĝo. Sinonimo de pornografia estas porna.

Ĝi povas esti filma, fota, skriba, sona, desegna -- aŭ kombino de pluraj tiaj rimedoj (ekzemple, en porna filmo: bildo + sonoj; en porna revuo: fotoj + teksto).

Laŭ kelkaj, la diferenco inter porna kaj erotika tekstoj aŭ fotoj kuŝas en tio, ke porno montras aŭ rakontas eksplicite. Sed la kriterioj por distingi tre varias ne nur de tempo al tempo kaj de kulturo al kulturo, sed ankaŭ de homo al homo. Roland Barthes opinias ke pornografiaĵo estas efika aĵo, kaj erotikaĵo estas nur neefika pornografiaĵo, ĉar ne sukcesas krei en homo envolvon aŭ ekcitigo.

En plej parto de landoj, pornografio estas aparta kategorio de arto, en aliaj, kiel Brazilo, tiu apartado ne estas klara. En Brazilo, ekzemple, ofte "normalaj" aktoroj seksumas pornografiajn filmojn, kaj pornografiaj aktoroj aŭ verkistoj estas intervujitaj en "normalaj" televid-programoj.

Pornografiaj revuoj aŭ erotikaj revuoj estas revuoj kiuj enhavas enhavon de eksplicita seksa naturo. Publikaĵoj de ĉi tiu tipo povas enhavi bildojn de sekse allogaj nudaj temoj, priskriboj de masturbado, buŝa, vagina aŭ anusa seksumado. Inter la plej konataj pornografiaj revuoj estas Playboy, Penthouse, Playgirl kaj Hastler.

Vidu ankaŭ 
 Cicciolina
 Gretchen
 Porna orepoko
 Blue Movie
 Pornhub
 Regulo 34
 Fanny Hill
Laholmo

Laholmo estas urbo de Svedio. Ĝi situas ĉe koordinatoj . Ĝi enhavas 5.835 loĝantojn, laŭ la 2005 censuso.

Notindaj loĝintoj 
Laholmo estas la naskiĝloko de Anna Gyllsdorff

Eksteraj ligiloj 

 http://www.laholm.se 
 http://www.laholmsfk.org 
 http://www.scb.se 
 http://www.laholmorientering.se 

Urboj de Svedio
Pjotr Egorov

Pjotr Egoroviĉ EGOROV (naskita en 1731; mortinta la ) estis rusia arkitekto, partoprenanto en konstruado de la Vintra Palaco, Smolnij monaĥejo, kunaŭtoro de la kradaro de la Somera Ĝardeno en Sankt-Peterburgo.

Li naskiĝis en 1731 en malriĉa ĉuvaŝa familio. Princo Egor Dadiani, kiu posedis la teron, kie troviĝis la vilaĝo de Pjotr Egorov, rimarkis la talentan knabon kaj donis al li bazan kleron. En 1755 la junulo venis al Sankt-Peterburgo por studi arkitekturon laŭ rekomendo de la princo.

La unua famiĝinta artaĵo de Pjotr Egorov datas el la jaro 1763. Preterveture de la urbo Pärnu (nuna Estonio), la imperiestrino Ekaterina la Granda promesis konstrui preĝejon tie. Kiel arkiteko estis nomunita Pjotr Egorov. La preĝejo, kiu post iom da tempo ricevis la nomo de Ekaterina ludis gravan rolon en la arkitekturo de Baltio. Laŭ ĝia modelo estis konstruitaj pluraj preĝejoj, ekz. en Tartu, Kurasaare (Estonio), preĝejo Petro kaj Paŭlo en Rigo ka.

Rusiaj arkitektoj
Mortintoj en Sankt-Peterburgo
Konfederaj flagoj

La sekvantoj estas la flagoj de mallongdaŭraj Konfederaciitaj ŝtatoj de Ameriko. Kvankam aktuale ili ne uziĝas, iuj sudusonanoj daŭre uzas la flagojn por simboli sian historion. La Konfederacia Milita Flago (sekve) flugis ĉe la Sud-Karolinia registarejo ĝis 10 julio 2015. La desegno de Konfederaciaj Flagoj ankaŭ uziĝas (aŭ uziĝis) en la Ŝtatoj Arkansaso, Georgio, kaj Misisipio.

La Bela Blua Flago 

Originale uzita en Okcidenta Florida Respubliko en fruaj 1800'oj, la Bela Blua Flago (angle, Bonnie Blue Flag) estis la neoficiala unua flago de Konfederaciitaj ŝtatoj de Ameriko: la Sudo kuniĝis sub unu stelo. La Misisipa Respubliko utilis ĝin provizore kiel oficialan flagon. Ĉi tiu flago inspiris la Unustelan Flagon de Teksaso kaj la ruĝan stelon en la Ursa Flago de Kalifornio.

En la nomo, "bonnie" aŭ "bonny" estas skota vorto signifanta "bela", foje uzata en la angla.

Moderna uzo simbolas favoron pro iuj pro usona koncepto de ŝtataj rajtoj sen ofendo de "Ribela Flago," sube (ekzemple, angle The Federalist).

La Unua Nacia Flago 
 La unua nacia flago, nomis 'la steloj kaj baroj" (angle, The Stars and Bars) flugis ekde 5 marto 1861 ĝis 30 aprilo 1863. Ĝi estis la unua oficiala flago de sep originalaj forlasintaj ŝtatoj; poste ses pluaj ŝtatoj forlasis. Ĝi estis konfuza en batalejo pro simileco al la usona flago.

La Dua Nacia Flago 

La dua nacia flago, nomata 'la senmakula flago' ('The Stainless Flag'), adoptiĝs 1 majo 1863. Ĝi evitis konfuzon kun la usona flago. La nova milita flago lokis en la supro apud la stango (sube). Ĉe senventa batalejo, oni povis eraris oni pro kapitulaca flago, ĉar nur blanka areo estis videbla.

En la sudaj ŝtatoj, "makula" simbolis la pura virto de Sudanoj kaj ilia memstara batalo kontraŭ la tiranajo kaj gansterajo de nordaj ŝtatoj.

La Tria Nacia Flago 

La tria nacia flago, adoptis 4 marto 1865, mallonge antaŭ la falo de la Konfederaciitaj ŝtatoj de Ameriko. Por eviti konfuzon kun kapitulaca flago, oni aldonis ruĝan galjonon.

La Milita Flago 

La Milita Flago de Konfederaciitaj ŝtatoj de Ameriko estas kvadrata, ordinare flanke 3 futoj/0.9 metro. Ĝi uziĝis en bataloj je 1863 majo al la fino de A.K.Ŝ. La Milita Flago uzis malhelan bluon, kontraŭe hela bluo de Suda Kruco. Generalo Borigard (angle, el franca deveno, Beauregard) de Milito de Virginio adoptis la flagon de desegno de Majlz (angle, Miles, sube) por eviti konfuzon en batalejo kun la Steloj Kaj Galjonoj kaj la Steloj Kaj Baroj. La kvadrata desegno pli estis facile portebla en batalo ol la originala desegno.

La Milita Flago estis pli populara, ĉar ĝi enhavis la Duan Nacian Flagon. Multe da Sudanoj konsideras la flagon pli distinga kaj pli bela — do pli bona simbolo de Sudo.

La Suda Kruco 
</div>

Referencoj

Vidu Ankaŭ 
 Konfederaciitaj Ŝtatoj de Ameriko
 Usona Enlanda Milito
 Fotoj de usona 1860'a Harper's Weekly kun Konfederaj flagoj
 Flago
 Serva flago

Flagoj
Flagoj de Usono
Eŭropa Centra Banko

La Eŭropa Centra Banko (ECB) estas la eldona banko de la eŭro, la komuna mono de 19 membroŝtatoj de EU. Ĝi situas en Frankfurto ĉe Majno, en Germanio.

Ĝia ĉefa celo estas la regulado de la inflacio en Eŭrozono.

La unua direktoro de ECB estis Wim Duisenberg. Francio konsentis lian nomumon nur je la kondiĉo, ke post duono de lia ofic-periodo li cedu sian oficon al Jean-Claude Trichet.

La eŭro-biletoj portas la subskribon de la aktuala direktoro kaj la mallongigojn de ECB en la lingvoj de la eŭro-landoj:

 BCE: Banque Centrale Européenne, Banco Central Europeo, Banca Centrale Europea, Banco Central Europeu (franca lingvo, hispana lingvo, itala lingvo, portugala lingvo)
 BĊE: Bank Ċentrali Ewropew (Malte)
 ECB: European Central Bank, Europese Centrale Bank, Európska centrálna banka, Evropska centralna banka (angla lingvo por Irlando, nederlanda lingvo, slovaka lingvo, slovena lingvo)
 EZB: Europäische Zentralbank (germana lingvo)
 ΕΚΤ: Ευρωπαικη Κεντρικη Τραπεζα (helena lingvo)
 EKP: Euroopan Keskuspankki (finna lingvo)

Male al aliaj eŭropaj instancoj, kiuj almenaŭ formale aplikas du- aŭ plurlingvecon, la Eŭropa Centra Banko aplikas nur la anglan lingvon. Ĝia sidejo nomiĝas Eurotower, la tiea restoracio Living XXL.

De ECB necesas distingi la Eŭropan Sistemon de Centraj Bankoj, en kiu partoprenas la centraj bankoj de ĉiuj EU-landoj, eĉ se ili ne enkondukis la eŭron.

Sidejo 
La nuna sidejo de ECB estas la "Eurotower" (Eŭroturo), konstruaĵo kiu situas en Frankfurto ĉe Majno. La nuna sidejo de la ECB antaŭ 2010 translokiĝos al nova konstruaĵo dizajnita de Coop Himmelb(l)au.

Nuna adreso: 
Sonnemannstraße 20,
D-60314 Frankfurto ĉe Majno, 
Germanio

Prezidantoj 
 Wim Duisenberg (ekde la  ĝis la )
 Jean-Claude Trichet (ekde la  ĝis la )
 Mario Draghi (ekde la  ĝis la )
 Christine Lagarde (ekde la )

Vidu ankaŭ 
 Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj
 Eŭrozono
 Ununura Kontrola Mekanismo

Eksteraj ligiloj 

 

Institucioj de Eŭropa Unio
Ekonomio de Frankfurto ĉe Majno
Centraj bankoj
Konstruaĵoj en Germanio
Cezio

Cezio estas kemia elemento en la perioda tabelo kiu havas la simbolon Cs kaj la atomnumeron 55. Ĝi estas mola argent-or-kolora alkala metalo. Ĝi estas konata por uzo en atomaj horloĝoj. Ĝi estis malkovrita de Robert Bunsen kaj Gustav Kirchhoff en la jaro 1860.

Vidu ankaŭ 
 Izotopoj de cezio

Kemiaj elementoj
Metaloj
Suido

Suido (Σουΐδας) estas enciklopedia vortaro verkita de aro da bizancaj kleruloj fine de la 10-a jarcento.

La verkon konsistigas preskaŭ 30 000 noticoj ordigitaj alfabetvice. Ili konsistas el biografioj, bibliografioj, kaj aliaj informoj pri aŭtoroj, kristanaj aŭ paganoj; tial, eĉ se ties fidindeco estas malaltala, Suido estas valorega ilo ĉar, pri multe da ili, ĝi estas la nura restanta spuro, dum malaperis ĉio cetera.

Eksteraj ligiloj 
 Suido rete legebla greke kaj angle 

Greka lingvo
Enciklopedioj
Lingvoscienco
Grajno

Oni nomas kiel grajno:

 ĉiun el la fruktoj (kariopsoj) entenataj en la spiko de la greno aŭ 
 sekan semon similgrandan de fruktoj kun malgrandaj kernoj (ĉe pipro, kafo, pomo, piro, vinbero ktp) aŭ
 similgrandan naturan estaĵon (hajlgrajno, belgrajno i.e. haŭta makuleto) aŭ
 tre malgrandan kvanton da io.

Eksteraj ligiloj 
 Grajno kaj semo pli precize ĉe SAT-kongreso 2004

Plantomorfologio
Fruktoj
Agrikulturo
Kirmesa kverko

La kirmesa kverko (Quercus coccifera) estas palearktisa kverko sur kiu oni iam bredis specion de koĉedoj (Kermes ilicis), kies inojn oni iam kolektis por eltiri el ili, sekiginte kaj pistinte ilin, skarlatan (viglege ruĝan) farbon, kirmeson (Vidu artikolon Karmezina).

Vidu ankaŭ 
 Iberaj sklerofilaj kaj kvazaŭdeciduaj arbaroj
 Nordorient-hispanaj kaj sud-francaj mediteraneaj arbaroj
 Orient-mediteraneaj koniferaj-sklerofilaj-foliarbaj arbaroj

Arboj
Fagacoj
Palearktisa flaŭro
Musono

Musono estas sezona aertorento en la atmosfero de Tero, kiun kaŭzas la neegala varmiĝo de la kontinento(j) kaj de la marakvo. Tipa musonzono estas la intertropika Azio. En la somermonatoj de la norda duonsfero la musono estas humida, en la vintraj monatoj seka. La direkto de la musonaj ventoj ŝanĝiĝas duonjare.

La vorto devenas el la araba trans la hinda lingvoj. La mezepokaj arabaj maristoj per la vorto "موسم" (prononcu: mausim = sezono), siavice de la ŝemida radiko vsm "marki", priskribis venton en la Araba Maro, kiu ŝanĝiĝas laŭsezone.

Vidu ankaŭ 
 Klimata klasifiko de Köppen

Vetero
Ventoj
Sezonoj
Meteologio
Erik Asklund

Erik ASKLUND (naskiĝis la , mortis la ) estis sveda verkisto.

Epoko 
En la historio de Svedio la fruaj 1930-aj jaroj estis periodo de gravaj ŝanĝoj. "La sveda popolhejmo" estis konstruota, modernigotaj la vilaĝoj. La urboj kreskis, novaj teknikoj kaj amasmedioj ekaperis.
Ŝokis la sinkopoj de la ĵazo dum la sonfilmo festis siajn unuajn sukcesojn kaj literatura modernismo komencis establiĝi. Viroj kaj inoj provis vivi en provedzeco kaj en la socio ade kreskis la influo de virinoj. Optimismo por la estonteco kaj nova vivkulturo miksiĝis kun maltrankvilo pro la granda senlaboreco, la ekonomia krizo kaj la antaŭenmarŝo de la faŝismo.

Verkoj 
Meze de ĉi turbulencoj staris la juna Erik ASKLUND. Li debutis en 1929 per la eksperimenta romano "Bara en början". Samjare li ankaŭ kunlaboris por la fama lirikantologio "Fem unga". En la unua duono de la 1930-aj jaroj Asklund priskribis la elformiĝantan modernan svedan socion. En tiu tempo li verkis interalie la romanojn "Kvinnan är stor" (1931), "Lilla land" (1933) kaj "Fanfar med fem trumpeter" (1934). Precipe la filmarton influis kaj inspiris ASKLUND per sia literatura verkado. Koncerne la muziko, oni eblas konstati, ke "Fanfar med fem trumpeter" estas unu el la unuaj svedaj ĵazromanoj.
Perceptante kaj jesante la modernon ASKLUND sentis la fascinon de la fenomeno de la grandurbo. En liaj verkoj bildiĝas la pulsanta vivo de la metropolo; svarmas trafikiloj, homoj, funkciismaj domoj, neonlumo kaj reglimanta akvo en imagospronaj scenoj.

Prijuĝo de samtempano 
 Li estis unu el la tiel nomataj proletverkistoj, kies komuna verko "Fem unga" (kvin junuloj) en 1929 vekis ne nur sensacion, sed iĝis certagrade iniciato, ĝi signifis gvardiŝanĝon kaj la klaran enmarŝon de la proletoj en la ... svedan literaturon.
 Erik ASKLUND estas unuavice lirika talento, delikata naturpentranto kaj agordkomponisto. En siaj prozaĵoj li prezentas sin kiel akra kritikanto de la socio. Li estas ŝatata aŭtoro de rakontoj por la junularo. Inter liaj verkoj estas ankaŭ kelkaj romanoj, eksperimentaj laŭforme, prezentantaj ĉiujn ĵus menciitajn kvalitojn kaj tendencojn.
Ferenc Szilágyi en Sveda Novelaro, Sveda Laborista Esperanto Asocio, Stokholmo, 1950.

En Esperanto aperis 
La bando, novelo, tradukis Ferenc Szilágyi, en: Vespera ruĝo anoncas ventegon.

Svedlingvaj verkistoj
Brian Price-Heywood

La anglo Brian PRICE-HEYWOOD (naskiĝis en 1910, mortis 1942) estis misiisto kaj laboris en Germanio por la "Societo de Amikoj". Li kunlaboris en Literatura Mondo kaj kontribuis al la esperantlingva poemantologio "Dekdu Poetoj" aperinta en 1934 ĉe la eldonejo Literatura Mondo sub redakto de Kálmán Kalocsay, kiu komentas la poezion de PRICE-HEYWOOD tiel :

"Naturdetaloj kaj rapide forvelkantaj, momentaj sed eternvalidaj en sia momenteco humoroj (certamane kaptitaj), plezurado pri etaj ĝojoj - jen la plej feliĉaj temoj de PRICE-HEYWOOD. Li havas tiun magian povon, ke ĉia bagatelo iĝas grava sub lia mano, ĉia efemero iĝas daŭraĵo. Pri tiuj etaj ĝojoj li povas kanti tiel sugestie, ke la tuta jaro iĝas ununura kanto, kantanta kalendaro, kiun oni devas kunkanti. En siaj Tempo-poemoj li efektas per la forto de sia absoluta konvinkiĝo kaj per la turnriĉo de sia lingvo, kiu martelas en nin argumentojn per ĉiam novaj, freŝaj, frapaj, vidigaj bildoj. Liaj lingvo, stilo, formo (kiujn li tiel malŝatas en unu el siaj poemoj) estas tiel maturaj, ke ni rajte povas de li mem atendi tiun Epopeon vivreeĥan."

Eksteraj ligiloj 
 Poemoj de Brian Price-Heywood en Dekdu Poetoj 
 Verkoj de kaj pri Brian Price-Heywood en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo 

Price-Heywood, Brian
Price-Heywood, Brian
Antologio

Antologio estas kolekto da mallongaj aŭ mallongigitaj prozaj aŭ poeziaj pecoj, kompilita laŭ beletraj vidpunktoj.

"La grekdevena nocio antologio signifas florkolekto. La tasko de verkoj kun tiu nomo estas prezenti al la publiko legindajn erojn el la beletristiko de iu popolo aŭ nacio. Tial la kompilantoj ĉiam devas elekti el amaso da verkoj laŭ antaŭe destinita plano, ĉar pro la kutime tro limigita amplekso de tiaj beletraj bukedoj la enhavo de la antologioj regule volas aŭ povas lumigi nur unu aŭ plurajn aspektojn de la koncerna literaturo." (Wilhelm Herrmann)

Parencaj specoj estas Almanako, Eklogo, Krestomatio kaj Legolibro.

Vidu ankaŭ 
 Antologioj en Esperanto

 
Literaturaj nocioj
Esperanto en la tornistro

Esperanto en la tornistro: Mondvojaĝo en 79 tagoj estas libro verkita de Manel Vinyals kaj Joaquim Marcoval.
Ĝi rakontas ilian vojaĝon ĉirkaŭ la mondo pere de Pasporta Servo.

Ili estas katalunaj esperantistoj, kiuj jam 40- kaj 41-jaraj, decidis inter aŭgusto kaj novembro de la jaro 2002 sekvi la vojon de Phileas FOGG, la heroo de romano "Ĉirkaŭ la mondo dum okdek tagoj" de Jules Verne, nur per teraj aŭ maraj veturiloj.
Tial ke aviado anstataŭis multloke la fervojojn kaj pasaĝerŝipojn, ili decidis ne ekzakte voji kiel Fogg, sed iri surtere laŭ la Silkovojo. Ili sukcesis rondiri la mondon en 79 tagoj, tri horoj kaj 12 minutoj.
Ili povis uzi la helpon de apudvojaj esperantistoj.

La tuta kosto de la vojaĝo estis  eŭroj.

Vojo 
La vojaĝo okazis laŭ la sekvaj lokoj.
 La Sénia (Hispanio)
 Parizo
 Reform Club en Londono (oficiala eko je 19-a de aŭgusto 2002).
 Parizo per trajno Eurostar
 Budapeŝto
 Sighisoara (Rumanio)
 Istanbulo
 Teherano
 Maŝhado
 Buĥaro (Uzbekio)
 Samarkando
 Taŝkento
 Almato
 Urumĉio (Ĉinio)
 Turfano
 Lanĝoŭo
 Ŝjiano
 Ĉonkingo
 Vuhano
 Ŝanhajo
 Kobeo
 Tokio
 Pacifiko per ŝipo Queen Elizabeth 2
 Los-Anĝeleso
 Granda Kanjono
 Albuquerque (Usono)
 Ĉikago
 Niagaro
 Nov-Jorko
 Reform Club (6-a de novembro)

Libro 
La libro konsistas el tagaj ĉapitroj verkitaj el memoraĵoj, notoj kaj la raportoj, kiujn ili sendis por TTT-ejo.
Krom la tagaj okazintaĵoj, ili aldonas laŭspertajn konsilojn, opiniojn kaj informaĵojn pri landoj kaj homoj.
Ili komentas landojn, veturilojn kaj manĝajojn el sia katalunvilaĝa vidpunkto.

Verkoj 
 (katalune) Manel Vinyals kaj Joaquim Marcoval. Amb l'esperanto a la motxilla. La volta al món en 79 dies. Colección Guimet n-o 66. Lleida (Pagès), 2003. 300 (eble 304) p. ISBN 8497790049

 (hispane) Joaquim Marcoval Castell kaj Manel Vinyals Allepuz. Con el esperanto en la mochila. Tradukis: Ramón Sala Gili. Lleida (Milenio). 2004, 288 p. ISBN 849743112X

 (Esperanto) Manel Vinyals kaj Joaquim Marcoval. Esperanto en la tornistro; Mondvojaĝo en 79 tagoj. Wuhan (Ĉina eldonejo de E.S.K.), 2004

Fontoj 

Esperanto-movado
Esperantistoj-vojaĝintoj
Stakato

muziko>muzikscienco>stakato

Stakato estas en muziko maniero, en kiu la tonoj estas abrupte kaj akre disigataj unu de la alia. Ĉe tio oni ludas la muziko unu muzikan noton malpli longe ol estas priskribita. Pro tio la noto sonas mallonga kaj abrupta, tamne ĝi okupas la amn longecon en la notosistemo. Oni notas ĝi per punkto super aŭ sub la noto.

Komparu kun:
 stakatisimo - plifortigo de stakato
 legato - malo de stakato
 portato aŭ non-legato - miksaĵo el stakato kaj legato

Eksteraj ligiloj 
Accents (Deparment of Musics, Colorado)
Table of Accents (akcentotabelo)

Muzika notacio
Narcisismo

Narcisismo estas en komuna lingvuzo malsaneca memadoro, enamiĝo en si mem.

En greka legendo Narciso enamiĝas en sian spegulan bildon, kiun li vidas sur la akvo de rivero.

En psikologio kaj aparte en psikoanalizo oni parolas pri narcisisma perturbo de la personeco, sed ĉi tie la signifo de narcisismo ne kongruas kun la komunlingva.

Ĉiu homo trairas narcisismajn fazojn. Laŭ Sigmund Freud oni distingas primaran kaj sekundaran narcisismon. Ĉe la primara etinfano direktas sian seksan energion plene al si mem. Ĉe la sekundara narcisismo oni redirektas sian seksenergion (libidon) for de eksteraj objektoj al si mem (regreso). Tio okazas precipe post elrevigita amo kaj perturbo de la sento de memvaloro pro humiligo.

Laŭ Erich Fromm narcisismo estas la kontraŭpoluso de la amo. Li dividas inter narcisismoj individua kaj grupa (komparu kun patriotismo kaj fanatismo).

Vidu ankaŭ 
 Dunning-Kruger-efiko
 Egoismo
 Grupa narcisismo
 Hibriso
 Megalomanio
 Narcisisma defendo
 Narcisisma personeca obstrukco
 Orgojlo
 Psikopatio
 Vanteco

 
Psikoanalizo
Profunda psikologio
Belgian American Educational Foundation

Belgian American Educational Foundation (Belga-Usona Eduka Fondaĵo), Inc. (BAEF) estas neprofitcela organizaĵo fondita de la ĝenerala publiko laŭ leĝo usona, kiu engaĝiĝas por subteno de la pli alta edukado de belgoj kaj usonanoj pere de sia interŝanĝoprogramo.
 
Dum pli ol 75 jaroj BAEF donis la eblon pasi periodon de pli alta studado en la partnera lando al pli ol 3000 individuoj.

Fondaĵoj
Nikolajs Ķurzēns

Nikolajs ĶURZĒNS (naskiĝis la  en Alūksne, mortis en 1959) estis latva esperantisto kaj verkisto. Profesie li estis ŝtata oficisto, kaj loĝis en Riga. Li ankaŭ estis konata kiel Nikolai Kurzens.

Postenoj en Esperantujo 
En 1932 li fariĝis vicprezidanto de Latva Esperanto-Societo, de 1932 ĝis aŭgusto 1934 li estis redaktisto de Ondo de Daŭgava. Li estis kunlaboranto de Literatura Mondo kaj Norda Literaturo.

Verkoj 

Ķurzēns multe tradukis el la latva prozo kaj poezio. Li estis unu el la plej talentaj originalaj poetoj: majstro de etaj formoj, per kiuj li diras la krudan realon, sen poezia ornamo, sed liaj komparoj ofte aperas kvazaŭ per forto de revelacio. Liaj tradukoj el la latva apartenas al la plej bonaj tradukitaj poemoj. Krom tio, aperis kolekto de la poemoj de Ķurzēns sub la titolo Mia Spektro en 1938 ĉe la eldonejo Literatura Mondo.

Ķurzēns ankaŭ kontribuis al la esperantlingva poem-antologio Dekdu Poetoj aperinta en 1934 ĉe la eldonejo Literatura Mondo sub redakto de Kálmán Kalocsay, kiu komentas pri Ķurzēns kaj lia poezio tiel ĉi:

"Kantisto de vivsopiro, de malkontento, de amara spito kontraŭ malvastaj horizontoj. Li havas preskaŭ solan temon: la senpovon de junulo malsata je l' vivo. sed sur tiu sola temo li faras variaĵojn konsterne riĉajn. Li revas pri la granda vivo kaj abomenas la palecon de tiuj revoj, li volas realon karnan kaj sangan, volas kroĉiĝi en ĝin per sangaj ungoj kaj dentoj, serĉas ebrion, plendas postebrian senreviĝon; serĉas momentajn ĝojojn, priplendas ilian momentecon en eterna malkontento, kiu spasme tordas lian koron.Sed kiel li interpretas ĉion ĉi? En etaj formoj li trovas esprimojn, kiuj konsternas kaj animskuas per sia lakona sugestieco. Li levis al la pleja perfekto la simplan eldiron el penso, tute sen poezia ornamo, tiuj pensoj montras al ni sian nudan haŭton kaj karnon. Se kelkfoje troviĝas komparo, ĝi batiĝas en la cerbon kvazaŭ subita revelacio. Li ne timas sin malkaŝi plene eĉ en la plej malica humoro kaj tiam li kvazaŭ frakasas per sia konsterne sincera krudeco, al kiu donas miloblan forton la malespero sentebla sub ĝi. Sed en kelkaj poemoj li trovas vortojn karesajn kaj larme mildajn, kiuj malkaŝas lian grandan sopiron je tenera amo. Eble en tiuj ĉi poemoj oni povas vidi la ĝermon de estonta pli milde ekvilibrita poezio.Ķurzēns estas poeto kun preskaŭ timiga talento. Lia granda esprimpovo manifestiĝas ankaŭ en liaj poemtradukoj el la latva, kiuj apartenas al la plej brilaj pecoj de nia tradukpoezio"

Eksteraj ligiloj 
Poemoj de Nikolai Kurzens en Dekdu Poetoj
Poemoj de Nikolai Kurzens en Mia Spektro
Verkoj de kaj pri Nikolajs Kurzens en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo 
"Nikolajs Ķurzēns: Ĉu tio do - la vivo?", de Baldur Ragnarsson, en "Libera Folio".

Esperanto-verkistoj
Latvaj esperantistoj
Leonard Nowell Mansell Newell

Leonard Nowell Mansell NEWELL [njuel] (pseŭdonimo: Eleno Vinfero; naskita en 1902 en Londono; mortinta en 1968 en trajno al Parizo) estis angla asekuristo kaj esperantisto.

Li lernis Esperanton en 1916. De 1925 ĝis 1926 li estis sekretario de la Londona Esperanto-Klubo, de 1926 ĝis 1927 ties vicprezidanto. De 1925 ĝis 1930 li estis ĉefredaktoro de International Language. De 1926 ĝis 1931 li estis membro de administra kaj aliaj komitatoj. Li kunaranĝis la 22-an Universalan Kongreson en Oksfordo 1930 kaj estis ĝenerala sekretario de la 24-a Universala Kongreso en Parizo. En 1933 li laboris por Esperanto ankaŭ en Egiptio.

Li kunlaboris en multaj gazetoj, interalie en Literatura Mondo. En 1928 li kunlaboris en la traduko de La Hantantaj ŝipoj.

Li travivis tempestan, aventuristan vivon en pluraj landoj. Li vivis ĉefe en Aŭstralio, prezidis la Aŭstralian Esperanto-Asocion, redaktis Esperanto-gazeton. Li estis brila Esperanta tradukisto, instruisto kaj prelegisto. Dum vizito al Eŭropo li subite mortis en trajno al Parizo. Li estis enterigita en tombejo en Parizo.

Verkoj 
 Concise Course in Esperanto
 Pres-kodo de Esperanto
 Bakŝiŝ, originala novelaro, 1938
 Traduko de Hamleto, 1964.

Li ankaŭ kontribuis al la esperantlingva poemantologio Dekdu Poetoj aperinta en 1934 ĉe la eldonejo Literatura Mondo sub redakto de Kálmán Kalocsay, kiu komentas lin kaj lian poezion tiel :

"Malmulte produktanta, sed multflanka, tre zorge laboranta poeto, cizelanta siajn versojn kun ekstrema artista konscienco. Jen impresisman skizon li donas pri grandurba strato, malvarm-objektive observitan; jen dolĉan melankolion de forvojaĝo li sentigas en mielpezaj versoj, jen la eternan pason kaj pereon li revelacias al ni per martele forĝita poemo, el kiu nin alspiras la frosta blovo de l' senfino. Kaj - subite li ekpinĉas ironian kordon. Poste - per ĉarme ludema kanzono li konfesas sian amon al Parizo. Kvin poemoj - kvin sferoj. Sed ĉiuj kvin artbrile perfektaj en sia speco. Juveloj. ne multaj. Sed ankaŭ la konko ne produktas multajn perlojn."

Eksteraj ligiloj 
 Poemoj de L.N. NEWELL en Dekdu Poetoj 
 Bakŝiŝ 

Britaj esperantistoj
Esperanto-verkistoj
Lev Gumiljov

Lev Nikolajeviĉ GUMILJOV (1912 – 1992) estas fama rusa historiisto, etnologo, filo de la rusaj poetoj Anna Aĥmatova kaj Nikolaj Gumiljov, eŭraziisto.

Kiel vera enciklopediisto li laboris ĉe la limoj de diversaj sciencoj: historio, geografio, etnologio, filozofio, psikologio. Liaj adeptoj vidis lian intuon kaj strebon al intergrigo de sciencoj, lian novisman aliron al esploroj.

Li proponis ideon pri bioenergia domineco de etnogenezo kaj pri "nova parametro de etna teorio", kiun li nomis pasieco (ruse: пассионарность). La termino subkomrenas ideon de ĉefpuŝeco en la historia procezo de grupo da homoj kun forta strebo al agado. Lia ĉefverko, kiu longan tempon kuŝis sen esti eldonita, estas Etnogenezo kaj biosfero de la Tero.

Mem Gumilov kredis ke li venis al la penso pri la senkonscia biologia kapablo de la homo al supertensio dank’ al la verkoj de alia rusiano: Vladimir Vernadskij, malkovrinto de biologia energio de viva estaĵo. Pere de la terorio de etnogenezo Lev Gumilov klarigas kialojn de konkeroj de la armeo de Aleksandro la Granda, invadon de mongolaj hordoj de Ĝingis-Ĥano, kialojn de historiaj unuiĝoj kaj disiĝoj, interpuŝiĝoj (ekz. ŝijaismanoj kaj sunaismanoj), kies radikoj kuŝas en la fora estinto.

Lev Gumilov estis arestata dufoje kaj pasigis kelkajn jarojn en stalinaj gulagoj (1933 – 1943). Li estas doktoro de historiaj sciencoj (1961), doktoro de geografiaj sciencoj (1979). Krom tio li tradukis el la persa, afgana kaj taĝika poezio, kaj ankaŭ el Rabindranath Tagore

Plej gravaj verkoj 
 Hunnu (hunoj) (1960)
 Iakinf (Nikita BIĈURIN). Kolekto de informoj pri historia geografio de Orienta kaj Meza Azio (1960)
 Antikvaj tjurkoj (vidu tjurkoj) (1967)
 En serĉo de elpensita carlando (1970)
 Hunoj en Ĉinio (1974)
 Etnogenezo kaj biosfero de la Tero (1979, 1989)
 Antikva Rusio kaj la Granda Stepo (1989)
 Geografio de etno en historia periodo (1990)
 Miljaro ĉirkaŭ Kaspia maro (1991)
 De Rusjo al Rusio (1992)
 Etnosfero: Historio de la homoj kaj historio de la naturo (1993)
 Ritmoj de Eŭrazio. Epokoj kaj civilizoj (1993)
 El historio de Eŭrazio (1993)

Vidu ankaŭ 
 Nacia eŭrazia universitato nomita laŭ L. N. Gumiljov

Eksteraj ligiloj 

 "Sciencisto, filo de la poetoj", artikolo de Grigorij Arosev, en La Ondo de Esperanto okaze de la 100-a datreveno de lia naskiĝo.

Rusiaj antropologoj
Rusiaj historiistoj
Rusiaj orientalistoj
Naskiĝintoj en Sankt-Peterburgo
Mortintoj en Sankt-Peterburgo
Adam de la Halle

Adam DE LA HALLE (naskiĝis 1237 en Arras, mortis 1286 en Napolo) estis franca komponisto kaj literaturisto.

Li plej famiĝis per la muzik-teatra verko "Le Jeu de Robin et Marion", kiu prezentiĝas je plej unua "ŝafista dramo" en muzika historio.

Ĝi rakontas pri la amo de kavaliro al la juna ŝafistino Marion.

Eksteraj ligiloj 

 http://virga.org/robin 

Francaj muzikistoj
Francaj komponistoj
Francaj dramistoj
Mezepokaj komponistoj
Etnogenezo

Etnogenezo (de la greka ethnos etno + genesis apero, naskiĝo, genezo) estas la deveno de etno. Laŭ Lev Gumilev etnogenezo estas momento de apero kaj la tuta procezo de malapero de etna sistemo sub influo de entropia procezo de la perdo de pasieco.

Etnografio
Elba Grejsmontaro en la okuloj de pentristoj

Montaroj ofertas al la okuloj (ne nur de pentristoj) magie abundan paletron da formoj kaj koloroj. La montoj ŝanĝiĝas laŭ tempo kaj lumo - de tenebra bluo trans grizo kaj flavo je fajra ruĝo. Se apud Elbo estingiĝas la lasta sunradio, paliĝas la rebrilo de la sabloŝtonaj rokoj super la ombritaj ravinoj, pratoj kaj arbaroj.

La komencoj dum romantismo 

La kuprogravuristo Adrian Zingg kaj la portretopentristo Anton Graff estis la unuaj artistoj, kiuj rigardis kaj bildigis tiun ĉi  pejzaĝon. En fascino pro similecoj al sia naskolando ili proponis la nomon Saksa Svislando.
Philipp Otto Runge migris kaj pentris tie kune kun Caspar David Friedrich. Ĉi ties pentraĵo "Felsentor an der Steinschleuder" apartenas hodiaŭ al la plej valoraj ekzpoziciaĵoj de "Ŝtata galerio" (Staatsgalerie) en Vieno.
La norvego Claussen DAHL en 1812 ekloĝis en Dresdeno. Kiel instruisto en la tiea artakademio li instigis siajn studentojn GILLE, GÖTZLOFF, HEINRICH kaj LEYPOLD al pentrostudoj en la proksima Saksa Svislando.
Carl Gustav Carus kaj Adrian Ludwig Richter - ambaŭ reprezentantoj de la malfru-romantisma pejzaĝopentrado - pruvis per siaj bildoj, ke ili estis ĝisfundaj konantoj de la Grejsmontaro kaj intime studis la strukturojn de la rokformacioj.

Dum modernaj tempoj 

La majstra pentraĵo de Erwin Oehme, en kiu li 1860 bildigis ŝtonminejon, pendas en la pentraĵgalerio de Dresdeno.
La elstara germana impresionisto Robert Sterl - sola inter la famaj artistoj - verkis kaj vivis dum longa tempo meze de la montaro (en Naundorf). Lia pentraĵo de ŝtonminejo metas la laborantajn homojn, kiuj rompas, prihakas kaj transportas la ŝtonblokojn en la centron de la atento. La laboristo ne estas suplementa ornamaĵo sed montriĝas akcentita per forta sunlumo.
En Schrammstein-regiono (prononcu: ŝramŝtajn) kaj ĉe Winterberg pentris Otto Lange, kiu estis membro de la artista societo Die Brücke.
Speciale menciindas liaj vintraj rokopejzaĝoj en guaŝotekniko.
Al la sama generacio apartenis Albert Kunze el Sebnitz, kiu dediĉis sin al la florherbejoj en la grejsmontara pejzaĝo.
En la jaro 1938 Otto DIX kreis sepian skizon de Schrammstein-regiono en la stilo de la malnovaj majstroj.
Menciindas Hohnstein-ciklo (Prononcu: honŝtajn) de Georg ERLER, lignogravuroj kaj pentraĵoj de la kontraŭfaŝismaj artistoj Fritz SCHULZE kaj Eva SCHULZE-KNABE, bildoj de Fritz WINKLER, Rudolf BERGANDER kaj Alfred FRITZSCHE. Al la gravaj pentristoj de Saksa Svislando apartenas ankaŭ Erich FRAAß, kies pejzaĝbildoj de Großer Dom kaj la panoramo de Wolfsberg impresas per esprimiva strekometo.
Multaj admirantojn trovis la impone krudaj rokformaĵoj kiujn Hanns HERZING pentris en la regionoj de Rauenstein, Winterberg, Kirnitzsch-valo kaj Hinterhermsdorf.
Mirige abunda estas la verkaro de la dresdena artinstruistino Irmgard UHLIG (naskita 1910); ĝi nombras ĉirkaŭ mil bildojn. Intiman konon kaj komprenon de la rokaj pejzaĝoj ŝi gajnis kiel entuziasma grimpistino.

Elba Grejsmontaro
Akihito

Akihito (明仁[aki-hito]; naskiĝis 23-a de decembro 1933 - ) estas la 125-a Imperiestro de Japanio (1989-2019). Oni evitas nomi vivantan imperiestron kun lia nomo sed nomas lin "Lia Imperia Emerita la Imperiestro" (上皇陛下 Jōkō Heika), kies origa nomo estas Dajyō Tennō (太上天皇).

Lia erao estas titolita "Heisei" (平成). Li iĝos Imperiestro Heisei post sia morto.

Vivo 
Akihito estas la plejaĝa filo de la Imperiestro Showa (Hirohito) kaj imperiestredzino Kojun (Nagako). En infaneco li estis titolata Princo Tsugu(継宮 [cugu no mija]).
Li estis edukata de privata guvernisto, kaj ĉeestis la elementan kaj duarangan departmenton de la Nobela Lernejo (Gakushuin) ekde 1940 ĝis 1952. Li estis disigita de siaj gepatroj, kiam li estis 3-jaraĝa.

Dum Usono bombis Tokion en marto 1945, li kaj lia pli juna frato Princo Masahito (nun Princo Hitachi) rifuĝis el la urbo.
Dum Usono okupadis Japanion post la Dua mondmilito, Akihito estis edukata angle de Elizabeth Gray Vining.
Li studis ĉe la Departemento de Politika Scienco ĉe Universitato Gakushuin en Tokio, kvankam li ne ricevis akademian titolon.

Tamen poste li iĝis amatora fakulo pri fiŝ-scienco kaj eldonis multe da raportoj kaj libroj pri gobiuso.

La 10-an de novembro 1951, li deklaris, ke li estas kronprinco je la ceremonio "立太子の礼" (Rittaishi no Rei).

En junio 1953, kronprinco Akihito reprezentis Japanion ĉe la kronado de Elizabeto la 2-a de la Unuiĝinta Reĝlando.

La 10-an de aprilo 1959, li edziĝis al Shoda Michiko, kies patro Shoda Hidesaburo estas prezidanto kaj poste honora prezidanto de la muelisto-kompanio Nisshin.
La nova kronprincino estas la unua nenobelo, kiu per geedziĝo eniris la imperiestran familion.

Kronprinco Akihito kaj Kronprincino Michiko vizitis oficiale 37 landojn.

La 7-an de januaro 1989, lia patro Hirohito forpasis. Tial Kronprinco Akihito iĝis la 125-a Japana Imperiestro la 12-an de decembro1990.

De post la heredo de la trono, la nuna imperiestro penis por proksimigi la imperian familion al la Japana popolo.
Li kaj lia edzino vizitis oficiale 18 landojn kaj ankaŭ 47 prefektujojn de Japanio.

Imperiestro Akihito kaj imperiestredzino Michiko havas 3 gefilojn:
Kronprinco Naruhito (naskiĝis la 23-an de februaro), princo Fumihito (naskiĝis la 11-an de novembro) kaj princino Sayako (naskiĝis la 18-an de aprilo 1969).

La 13-an de julio 2016 japana novaĵagentejo raportis, ke Akihito deziris abdiki favore al sia plej aĝa filo, kronprinco Naruhito, kaj la  li konfirmis tion en televida alparolo al la tuta nacio. La iama jura bazo de la imperiestra familio tamen devis esti amendita por ebligi tian abdikon, kiu finfine oficiale okazis la 30-an de aprilo 2019.

Fontoj 

Japanaj imperiestroj
Nuntempaj ŝtatestroj
Naskiĝintoj en 1933
Kavaliroj de la Ordeno de la Ora Ŝaffelo
Kavaliroj de Ordeno de Blanka Aglo
Noosfero

Noosfero estas termino de nous kreita de Pierre Teilhard de Chardin por nomi, simile je la atmosfero sfero da aero tutĉirkaŭ la Tero, la biosfero, sfero da vivaĵoj k.s., jonosfero, ktp, la "sfero" konsistigita fare de la mensoj, kiu laŭ li konsistiĝos kiel ia tuta organismo kiu kadre de lia teologio strebos fine al kosma Kristo. Poste uzita de aliaj fakistoj.

Vidu ankaŭ 
 Panteismo
 Teorio Gaja
 Carl Gustav Jung
 Libera programaro

Psikologio
Filozofio
Ekologio