Stanisław Ossowski (socjolog)

Stanisław Ossowski (ur. 22 maja 1897 w Lipnie, zm. 7 listopada 1963 w Warszawie) – polski socjolog, psycholog społeczny, metodolog nauk społecznych i teoretyk kultury. Profesor Uniwersytetu Łódzkiego (lata 1945–1947) i Uniwersytetu Warszawskiego (lata 1947–1963). Mąż Marii Ossowskiej.

Życiorys 
Studiował filozofię na Uniwersytecie Warszawskim. Jego nauczycielami byli m.in. Tadeusz Kotarbiński, Jan Łukasiewicz i Władysław Tatarkiewicz. Studiował też w Paryżu (Collège de France), w Rzymie i w Londynie (m.in. u Bronisława Malinowskiego). Brał udział w wojnie 1920 roku. W okresie międzywojennym nauczyciel języka polskiego w Prywatnym Żeńskim Gimnazjum Cecylii Plater-Zyberkówny. 
Doktorat (Analiza pojęcia znaku, 1925) napisał u Tadeusza Kotarbińskiego na UW.

Brał udział w kampanii wrześniowej. Okupację spędził we Lwowie i w Warszawie. Uczył socjologii na podziemnym uniwersytecie.

Po wojnie najpierw związany z Uniwersytetem Łódzkim, od 1948 roku z UW. W 1951 roku został odsunięty od prowadzenia zajęć dydaktycznych. Przywrócono mu prawo prowadzenia zajęć na fali odwilży popaździernikowej.

W 1957 roku współtworzył Polskie Towarzystwo Socjologiczne, w latach 1959–1962 był wiceprzewodniczącym Międzynarodowego Stowarzyszenia Socjologicznego.

Ossowski był jednym z największych autorytetów intelektualno-moralnych w powojennej Polsce, przyczynił się w znacznym stopniu do odbudowy znaczenia socjologii polskiej.

Był przedstawicielem orientacji humanistycznej, dostrzegał zasadnicze różnice pomiędzy naukami przyrodniczymi a społecznymi. Sądził, że wszystkie zjawiska życia społecznego mają aspekt świadomościowy. Na przykład więź społeczna, szczególnie etniczna czy narodowa, jest efektem wyobrażeń i przekonań. Ich formy patologiczne takie jak rasizm czy szowinizm Ossowski zdecydowanie piętnował, chwaląc jednocześnie przejawy pozytywne takie jak patriotyzm („ojczyzna prywatna” lub „ojczyzna ideologiczna”).

Przedmiotem jego zainteresowania był podział klasowy społeczeństw socjalistycznych i kapitalistycznych. Uważał, że przywileje związane ze statusem społecznym i nierówność ekonomiczna trwają mimo zniesienia podziału klasowego.

Przez całe życie pisał dziennik, którego fragmenty ukazały się w kwartalniku Kultura i Społeczeństwo (1983/84) oraz w książce pt. Intymny portret uczonych. 

Pochowany na cmentarzu Powązki Wojskowe w Warszawie (kwatera C2-9-9). 

W 2013 otrzymał tytuł Honorowego Obywatela Lipna.

Najważniejsze dzieła 
 Funkcja dziejowa nauki, Nauka Polska, t.4 (1923)
 U podstaw estetyki (1933) [ rozprawa habilitacyjna ]
 Nauka o nauce (1935)
 Dziedziczność i środowisko, Przegląd Socjologiczny, Tom IV, Zeszyt 1-2 (1936)
 Nauki humanistyczne a ideologia społeczna, Nauka Polska, t. 20 (1937)
 Więź społeczna i dziedzictwo krwi (1939)
 Struktura klasowa w społecznej świadomości (1957)
 O osobliwościach nauk społecznych (1962)
 O ojczyźnie i narodzie (1984)

Przypisy

Bibliografia 
 M. Krajewski, Dobrzyński słownik biograficzny. Ludzie europejskiego regionu, Włocławek 2002, s. 463-464
 D. Palczewska, E. Krasnowolska, Szkoła Cecylii Plater-Zyberkówny 1883-1944, PIW, Warszawa 1987, s. 392-394, 180, 226, 317, 373, 380, 383

Linki zewnętrzne 
 Stanisław Ossowski, O drogach upowszechnienia kultury umysłowej na wyższym poziomie
  i Stanisław Ossowski – kultura w socjologii humanistycznej w: Kulturologia polska XX wieku (opracował Roman Chymkowski)
 Stanisław Ossowski, Internetowy Polski Słownik Biograficzny [dostęp 2022-04-16].

Absolwenci I LO im. Ziemi Kujawskiej we Włocławku
Absolwenci i studenci Collège de France
Absolwenci Wydziału Filozofii i Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego
Biografie kanonu polskiej Wikipedii
Członkowie Polskiego Towarzystwa Socjologicznego
Honorowi obywatele Lipna
Ludzie urodzeni w Lipnie
Metodolodzy nauk społecznych
Polscy estetycy
Polscy psycholodzy
Polscy socjolodzy
Pracownicy Instytutu Filozofii i Socjologii PAN
Psycholodzy społeczni
Uczestnicy kampanii wrześniowej (strona polska)
Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona polska)
Wykładowcy Uniwersytetu Łódzkiego
Wykładowcy Wydziału Filozofii i Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego
Urodzeni w 1897
Zmarli w 1963
Pochowani na Powązkach-Cmentarzu Wojskowym w Warszawie
Filozofowie szkoły lwowsko-warszawskiej