alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Saint-Denis

Saint-Denis estas la nomo de la sekvantaj lokoj, originantaj de la sanktulo Denizo de Parizo:

Belgio 
 Saint-Denis (Belgio) estas distrikto de la urbo Mons en Belgio.

Italio 
 Saint-Denis (Italio) estas komunumo en Italio

Francio 
 Saint-Denis (Seine-Saint-Denis) estas komunumo en la franca departemento Seine-Saint-Denis.
 Baziliko de Saint-Denis estas la katedralo de la komunumo Saint-Denis.
 Saint-Denis (stacidomo) estas stacidomo en komunumo Saint-Denis.
 Saint-Denis (Aude) estas komunumo en la franca departemento Aude.
 Saint-Denis (Creuse) estas komunumo en la franca departemento Creuse.
 Saint-Denis (Deux-Sèvres) estas komunumo en la franca departemento Deux-Sèvres.
 Saint-Denis (Gard) estas komunumo en la franca departemento Gard.
 Saint-Denis (Lot) estas komunumo en la franca departemento Lot.
 Saint-Denis (Yonne) estas komunumo en la franca departemento Yonne.
 Saint-Denis (Reunio) estas urbo sur la franca insulo Reunio.
 Saint-Denis-d'Anjou estas komunumo en la franca departemento Sarthe.
 Saint-Denis-d'Oléron estas komunumo en la franca departemento Charente-Maritime.
 Saint-Denis-de-l'Hôtel estas komunumo en la franca departemento Loiret.
 Saint-Denis - Jargeau (stacidomo) estas fervoja stacio en Saint-Denis-de-l'Hôtel.
 Saint-Denis-des-Murs estas komunumo en la franca departemento Haute-Vienne.
 Saint-Denis-des-Murs (stacidomo) estas fervoja stacio en Saint-Denis-des-Murs.
 Saint-Denis-en-Val estas komunumo en la franca departemento Loiret.
 Saint-Denis-lès-Bourg estas komunumo en la franca departemento Ain.
 Saint-Denis-le-Vêtu estas komunumo en la franca departemento Manche.
 Saint-Denis-lès-Martel estas komunumo en la franca departemento Lot.
 Saint-Denis-près-Martel (stacidomo) estas fervoja stacio en Saint-Denis-lès-Martel.
 Morey-Saint-Denis estas komunumo en la franca departemento Côte-d'Or.

kaj multe aliaj

 Svislando 
 Châtel-Saint-Denis estas komunumo de la Distrikto Vevejso en Kantono Friburgo en Svislando.

 Saint-Denis VD estas vilaĝo de la komunumo Chavannes-le-Veyron de la Distrikto Morges en Kantono Vaŭdo en Svislando.

 Saint-Denis (Grancy) estas la suda parto de la vilaĝo Saint-Denis VD, apartenanta al la komunumo Grancy de la Distrikto Morges en Kantono Vaŭdo en Svislando.

 Vidu ankaŭ 
 Denizo''' (pri personaj nomoj)
Chartres

Chartres [] (proponitaj esperantigoj Ŝartro, Ĉartro) estas franca komunumo, kiu situas  sudokcidente de Parizo. Ĝi estas la plej granda urbo kaj la prefektejo de la departemento Eure-et-Loir, en la regiono Centro-Valo de Luaro. En la jaro 2010, ĝi havis  loĝantojn, kiuj nomiĝas en la franca lingvo Chartrains.

Chartres estas fama pro sia katedralo, elstara pro ĝiaj vitraloj. La turoj de la katedralo videblas de malproksime super la ebena pejzaĝo de la natura regiono Beauce.

Geografio 
Chartres estas la tradicia ĉefurbo de la natura, intense agrokultura regiono Beauce.

Monumentoj 

La plej fama monumento en Chartres estas la katedralo Notre-Dame, konstruita en la 12-a kaj 13-a jarcentoj. Ĝi estas rimarkinde bone konservita kaj elstara ekzemplo de gotika arkitekturo. Ĝi estis deklarita historia monumento en 1862 kaj, ekde 1979, ĝi apartenas al la monda heredaĵo de Unesko.

Famuloj 
 Jacqueline de Romilly fakulino pri filologio kaj pri antikva Grekio.

Referencoj

Vidu ankaŭ 
 Komunumoj de Eure-et-Loir
 Listo de urboj de Francio
 Chartres (stacidomo)
 Beaulieu-Le Coudray (stacidomo)

Eksteraj ligiloj 

 Oficiala retejo
Wells

Tiu ĉi artikolo estas pri la urbo Wells en sud-okcidenta Anglio. Ekzistas propra artikolo pri esperantisto John C. Wells kaj verkisto H. G. Wells.

Wells estas urbeto en la distrikto Mendip en graflando Somerset en Anglio.
Kun nur 10.000 loĝantoj ĝi laŭdire estas la plej malgranda urbo de Anglio.
(Laŭ strikta konsidero la "urbo Londono" (urba centro) havas nur 7.000 loĝantojn kaj do povus pretendi tiun titolon.)
Wells kaj Bath en distrikto Bath and North East Somerset estas la solaj urboj en Somerset.

Wells estas ŝatata turismejo, parte pro propraj historiaj vidindaĵoj kaj parte pro sia proksimeco al Bath, Stonehenge kaj aliaj allogaĵoj.
Partoj de ĝia katedralo de Sankta Andreo, konsiderata unu el la plej belaj en Anglio, venas el la 10-a jarcento;
la strato "Vicars' Close" pretendas esti la plej malnova daŭre loĝata strato en Eŭropo.
La nomo de la urbo devenas de tri fontoj (angle: wells) ĉe la episkopa palaco.

Laŭdire William Penn trapasis la urbon survoje al Ameriko kaj tranoktis en la gastejo "La Krono".

Eksteraj ligiloj 
 Urba retejo

Urboj de Anglio
Somerset
Tomáš Štítný

Tomáš ŠTÍTNÝ (naskiĝis ĉirkaŭ 1333 - mortis inter 1401-1409) estas fondinto de la ĉeĥa teologia literaturo.

Li apartenis al al malalta malriĉa nobelaro (posedanto de vilaĝo Štítný), studis ĉe la Universitato de Karolo, sed revenis hejmen sen akademia titolo. Kiam liaj infanoj maturiĝis, li luis sian bienon kaj transloĝiĝis al Prago en 1381 kaj dediĉis sin al literaturo. Supozeble de li devenas ĉeĥlingva traduko de budhisma romano Baarlam kaj Josafat.

Verkoj 
 Kinhy šestery o obecných věcech křesťanských (Ses libroj pri ĝeneralaj aferoj kristanaj)
 Knihy naučení křesťanského (Libroj de instruo kristana)
 Řeči besední (Paroloj diskutaj)
 Řeči sváteční a nedělní (Paroloj festaj kaj dimanĉaj)
 Knížky o hře šachové (Libroj pri ludo ŝaka)

Ĉeĥlingvaj verkistoj
Vimbodí

Vimbodí estas loko en Katalunio. La oficiala nomo de la municipo estas de 2006
Vimbodí i Poblet, ĉar en ĝi troviĝas la tre grava monaĥejo de Poblet.  La loĝantaro en 2009 estis 1.077 homoj.

Ĝi estas la naskiĝloko de esperantisto Josep Albagés Ventura

Demografio

Kulturo 

La paroĥa preĝejo estas dediĉita al la Transfiguriĝo de Jesuo. Ĝi estas farita en gotika stilo, en la 12a-13a jarcentoj, kun postaj transformoj en 1714 kaj grava restaŭrado post la damaĝoj suferitaj dum la Hispana Enlanda Milito.

Je 2 kilometroj de la urbo troviĝas la kastelo de Milmanda.

La ĉefa heredaĵo de la municipo estas tamen la Monaĥejo de Poblet, situanta iom aparte de la urbo mem.

Ekonomio 
Krom la turismo, la ĉefa okupo de la municipo estas la kultivado de la vito. Dum multaj jaroj funkciis industrio de vitro, sed la fabriko fermiĝis en la 1950-aj jaroj. Nun restas magranda muzeo pri tiu arto.

Notoj

Eksteraj ligiloj 

Oficiala retejo  

Urboj de Katalunio
Municipoj de Hispanio
Manresa

Manrezo aŭ Manresa (prononco en la kataluna: [mənˈrɛzə]) estas la ĉefurbo de la komarko Bages, en la Provinco Barcelono, Katalunio. Ĝi troviĝas ĉirkaŭ 60 km de la urbo Barcelono, en la koro de Katalunio, kie markas limon inter la industria suda regiono kaj la pli kampara norda regiono.

Manresa havas fabrikojn de teksaĵoj, ŝpinitaĵoj, kemiaĵoj kaj maŝinaro. En la lastaj jardekoj ĝi substituis la industrion al la komerco. Estas urbo kun interesa aro da mezepokaj kontruaĵoj, kun sia ponto super la rivero Cardener kaj sia gotika preĝejo (nomita La Seu, katalune). Krome oni povas ankaŭ trovi barokajn preĝejojn kaj interesajn modernismajn konstruaĵojn.

Ĝi situas precize en la angulo kie 5 km distance kunfluiĝas de la riveroj Llobregat kaj Cardener. Ĝi estas grava nodo de komunikvojoj, aparte kun la Ŝoseo de la Llobregat, inter la montoj kaj la maro, kaj la Transversa Ŝoseo, inter la internaj valoj de Urgell kaj Segarra kaj la orientaj regionoj de la lando. Manresa ĉiam ludis tra la historio tre grava rolo en la organizado de centra Katalunio.

Esperanto-movado 
En Manresa, je la komenco de 20-a jarcento, Josep Albagés Ventura fondis Esperanto-grupon kaj tie estis KEF-Kongreso en la jaro 1936. KEA-Kongreso estis en la jaro 1999.

Demografio

Ekonomio 
Industrio en la urbo inkludas tekstil-farado, metalurgio, kaj vitro-fabrikado.

Bildaro

Eksteraj ligiloj 

 Manresa Esperanto-Grupo - Kun pliaj informoj pri Manresa
 Oficiala tTT-ejo de l' Urbodomo de Manresa ()
 Gvidilo de la urbo de Manresa ()

Urboj de Katalunio
Municipoj de la Provinco Barcelono
Kalungao

Antaŭa dio de Maroj de Kandombleo. Li loĝis en Madagaskaro, sed helpis Eŭropanojn forporti nigrajn sklavojn al Brazilo, pro tiu, fariĝis dio de Morto. Lia simbolo estas malgranda pupo.

Kandombleo
Afrika Kulto
Hinterhermsdorf

La vilaĝo Hinterhermsdorf situas ĉe la orienta rando de Saksa Svislando, la germana parto de Elba Grejsmontaro. Meze tra la vilaĝo tiriĝas la limo inter elba grejso kaj luzacia granito. Administre ĝi apartenas al la urbo Sebnitz.

Turismo

Vidindaĵoj en la vilaĝo 
En Hinterhermsdorf staras 62 domoj de la tipo Umgebindehaus (germane, prononcu: Umgebindehaŭs), tio estas specifa trabfaka konstruaĵo karakteriza por multaj vilaĝoj de la orienta Ercmontaro, Elba Grejsmontaro kaj Supra Luzacio.

En unu el ili estas muzeo kun historia loĝoĉambro de arbara laboristo (germane: Waldarbeiterstube).

Ĉirkaŭaĵo 
Supra kaj malsupra kluzo (teknikaj monumentoj)
valo de rojo Weißbach
ravino de rivereto Kirnitzsch (prononcu: kir'niĉ)
monto Königsplatz, 436 metroj, kun panorama vido
monto Weifberg, 478 metroj, kun nova panoramoturo
monto Wachberg, 496 metroj, kun panoramo

Rilataj temoj 
 Zadní Doubice

Elba Grejsmontaro
Distrikto Saksa Svislando-Orienta Ercmontaro
Cunnersdorf (Saksa Svislando)

Cunnersdorf estas idilia vilaĝo kiu situas meze de Saksa Svislando, la germana parto de la Elba Grejsmontaro.

Turismo 
En la vilaĝo vidindas:
 Heimatstube (malgranda muzeo pri la vilaĝo)

En la proksima ĉirkaŭaĵo allogas:
 Katzensteingebiet
 Gohrisch
 Pfaffenstein
 Papststein
 Kohlbornstein 
 Fortreso Königstein

Administra aparteno 
Cunnersdorf estas parto de la adminstra komunumo Gohrisch, kiu konsistas krome el Kurort Gohrisch situanta sur altebenaĵo, Papstdorf piede de la monto Papststein en 350 metroj de alteco kaj Kleinhennersdorf, kiu troviĝas sur altebenaĵo.

Elba Grejsmontaro
Monaĥo

Monaĥo (latine: monachus, greke: μοναχός monaĥos - soliĝinta) estas homo praktikanta religian asketismon, kiu ekzercas la menson kaj la korpon utile al la spirito; li faras tion aŭ sola aŭ kun aliaj homoj de simila celo, sen homoj, kiuj ne partoprenas tiun ĉi celon.

En Eŭropo kaj ĉe la Mediteraneo ekzistas longa tradicio de kristanaj monaĥ-ordenoj. En la romkatolika eklezio ekzistis/as interalie: Benediktanoj, Cistercianoj, Kamaldolianoj, Trapistoj kaj Kartuzianoj.

Monaĥoj plimalpli ekzistas en ĉiuj religioj; kronologie:
 ĝajnismo;
 budhismo (vidu: bonzo, lamaismo, arahanto);
 hinduismo;
 judismo (teorie ne, sed historie estis (kaj gravis) la esenoj);
 kristanismo, ĉefe en katolikismo (vidu monaĥaj ordenoj), ortodoksismo; en protestantismo tio teorie estas forpuŝita, tamen ekzistas unu ekumena monaĥejo en Taizé kie estas protestantaj monaĥoj; sed ankaŭ, la anglikana eklezio havas iometajn monaĥajn ordenojn kaj estis eĉ baptistaj monaĥejoj;
 islamo: la "ortodoksa" islamo ne akceptas monaĥismon, sed inter kelkaj branĉoj abundas sufioj, kiuj vivis foje (ekzemple en Turkio) komune en tepeoj.

Kelkaj monaĥoj 
 Benedikto de Nursio
 Andreo de Fleury-sur-Loire
 Roberto de Molesme

Rilataj temoj 
 Monaĥino

Fotogalerio
Badmintono ĉe la someraj Olimpikoj 2004

Dum la someraj Olimpikoj 2004 en Ateno okazis kvin badmintono-konkursoj. Oni ludis de la 14-a ĝis la 21-a de aŭgusto 2004.

Venkis kaj ricevis orajn medalojn:
 en vira unuopa ludo Taufik Hidayat, ;
 en vira duopa ludo KIM Dong Moon kaj HA Tae Kwon, ;
 en virina unuopa ludo Zhang Ning, ;
 en virina duopa ludo Zhang Jiewen kaj YANG Wei, ;
 en miksa ludo Zhang Jun kaj GAO Ling, .

Eksteraj ligiloj 

 http://www.athens2004.com/en/BadmintonQualifications 

Somera Olimpiko 2004
Korbopilko ĉe la someraj Olimpikoj 2004

La oran medalon ĉe la viroj gajnis  per ludo 84:69 kontraŭ  (2-a loko). La bronzan medalon akiris  per ludo kontraŭ Latvio 104:94.

 La oran medalon ĉe la virinoj gajnis  per ludo 74:63 kontraŭ  (2-a loko). La bronzan medalon akiris  per ludo kontraŭ Brazilo 71:62.

Somera Olimpiko 2004
Popo

La vorto popo havas plurajn signifojn:

Arta kaj kultura tendenco, difinebla kiel populara:
Popkulturo
Popmuziko
Poparto
Neformala sinonimo por ortodokskristana pastro.
Superfamilio

Superfamilio estas biologia taksonomia rango kiu precipe uziĝas en zoologio. Ĝi estas rango inter ordo kaj familio kaj plej ofte signifas aŭ grupon de familioj en la sama ordo, kiujn oni pro iu kialo opinias pli parenca inter si ol kun aliaj familioj de la sama ordo, aŭ grupon originale konsideratan familio, kiun poste necesis disigi je kelkajn familiojn. En la latina por la nomo de superfamilio oni uzas sufikson -idea, ebla esperantigo estas finaĵo -ideaj.
Taksonomio
Trapistoj

Trapistoj estas anoj de monaĥa ordeno ene de la katolika eklezio. Tiu ĉi ordeno estas reformita parto de la Ordeno de Cistercio, kun tre rigoraj reguloj. Ĝi ekestis dum la 17-a jarcento. La oficiala nomo latinlingva estas Ordo Cisterciensis strictioris observantiae (OCSO) estinte Ordo Cisterciensium reformatorum Beatae Virginis Mariae de Trappa (OCR). Ilia ĉefabato (abbas generalis) estas ekde la 11.2.2022 la nederlandano Bernardus Peeters.

Kutimoj

La kutima vestaĵo de la trapistoj similas al tiu de la cistercianoj: sur blanka vesto estas nigra ŝultroparto, kaj dum festaj okazoj aldoniĝas blanka mantelo. Trapistoj portas ledan zonon anstataŭ la nigra ŝtofa zono de la cistercianoj. La trapistoj ene de la katolika eklezio havas la renomon esti aparte retiritaj de la publika socia vivo, esti aparte monaĥe asketaj kaj pro sukcesa agrikultura produktado.

En la publiko iuj trapistaj monaĥejoj konatiĝis pro tipaj monaĥejaj produktaĵoj, kiel marmelado, olibano, ritaj katolikaj festovestaĵoj, likvoroj, "trapista fromaĝo" kaj "trapista biero". Tiuj produktoj ligiĝas al la unuopa monaĥejo, kiu specialiĝis en la produktado kaj financas la monaĥan vivon per ĝi.

Historio
La ordeno estiĝis en 1665 fare de Jean de Rancé, abato de la monaĥejo en Soligny-la-Trappe, kies anoj intencis pli strikte observi regulojn de la cistercia tradicio. Kuna laborado faritis dum silento; malicaj laŭdiroj ekz. pri dormado en sarkofagoj aŭ salutado per Memento mori malkorektas. Jes ja entombigoj faratas sen ĉerkoj kaj flegatas vegetarisma vivo. Papo Leono la 13-a aprobitis en 1894 iliajn novajn statutojn kaj permesis al la ordenĉefo porti la titolon abato de Cistercio pro ke la trapistoj ekadministris la konventon de Cistercio en 1898. En la jaro 1907-a ekzistis ĉ. 3700 anoj ene de 56 monaĥejoj. Ankaŭ misiado ne neglektitis, ekz. en Afriko, Aŭstralio, Japanio kaj Ĉinio.  

En 1907 estis ĉ. 900 fratinoj ene de 13 konventoj. Tria ordeno de ili estas la misiaj fratinoj de la Altvalora sango je Mariannhill, Kvazulu-Natalo.

Gravaj ordenanoj
Augustin de Lestrange
Bernardo Olivera
Bernardus Peeters
Charles de Foucauld
Cyprian Tansi
Eamon Fitzgerald
Erik Varden
Franz Pfanner
Gregor Eisvogel
Jean de Rancé, fondinto
Maria Gabriella Sagheddu
Marie-Joseph Cassant
Petrus Klausener
Rafael Arnaiz Barón
Thomas Keating
Thomas Merton
Vital Lehodey

Eksteraj ligiloj
Hejmpaĝo

Notoj

 
Ordenoj
Katolikismo
Cistercianoj

Cistercianoj estas anoj de romkatolika monaĥa ordeno, kiun fondis en la jaro 1098 en Cistercio (france:Cîteaux) grupo de Benediktanoj sub gvido de Robert de Molesmes.

La religia komunumo dediĉis sin al la celo, vivi strikte laŭ la reguloj, kiujn starigis Benedikto de Nursia en 540. Sekve ili volis vivi nur per "laboro de la propraj manoj". Enspezojn el interezoj kaj pruntedonoj ili ne akceptis.

Cisterciana arĥitekturo 
La Cisterciana ordeno estis ekestinta per reformoj el la ordeno de la Benediktanoj. Por la instalado de la monaĥejoj ĝi preferis male al aliaj ordenoj forajn valojn. En la arĥitekturo ĝi komence obeis tre rigidan ordenregularon. La konstruaĵoj devis esti askete modesta kaj ne rajtis havi preĝejturojn, sed nur tegmentoturetojn, kiuj plejparte lokis sur la navokruciĝo. Ne ekzistis giganta okcidenta alkonstruaĵo. Komence la regularo preskribis rektajn fermitajn ĥorejojn kaj kapelojn, sed ekde proksimume 1150 oni konsideris la ĥorĉirkaŭirejon kun absidokapelaro kiel normon. Ankaŭ statuoj, koloraj vitraloj kaj aliaj luksaj ornamaĵoj estis malpermesitaj. Tiuj ĉi komence tre rigidaj tamen iom post iom malrigidiĝis.

Ekzemploj de monaĥejoj 
 Reĝa Monaĥejo de Santa María de Veruela
 Monaĥejo Fürstenberg
 Monaĥejo Heiligenkreuz
 Monaĥejo Marienstern
 Monaĥejo Zwettl
 Abatejo Reifenstein
 Landesschule Pforta
 Monakejo Roda
 Monaĥejo de Rueda

Kategorio:
 :Kategorio:Cistercianaj monaĥejoj, kun subkategorioj

Famaj cistercianoj 
 Bernardo de Clairvaux (1090-1153)
 Guillaume de Saint-Thierry (a. 1075-1144)

Kategorio:
 :Kategorio:Cistercianoj, kun subkategorioj

Vidu ankaŭ 
 Cisterciaj ciferoj

Referencoj 

 
 
Ordenoj
Benediktanoj

Benediktanoj estas anoj de romkatolika monaĥa ordeno, kiun fondis Benedikto de Nursia. La monaĥoj de tiu ĉi religia komunumo dediĉis sin ĉefe al erudiciaj laboroj laŭ regularo, kiun starigis Benedikto en 529.

Historio 

La ordeno estis fondita de Benedikto de Nursio (ĉ. 480-547), laŭ la regularo nomita laŭ li Benediktana regulo (Regula Benedicti) el la jaro 529 en la monaĥejo Monte Cassino. Tiu regularo baziĝas je la Regula magistri de nekonata aŭtoro. Ĉefaj postuloj de la regularo al la monaĥoj estas obeado, silentado, konstanteco kaj humileco.
La plej granda parto de la tago estas dediĉita al kuna kaj individua preĝado aŭ pasigo en silento, kun meditado aŭ spirita legado. Aldone ekzistas metia laboro por la komunumo, manĝado kaj dormo. La tagnokto de la monaĥoj estas erigita laŭ la Opus Dei, la kuna diservo, kaj la ok oficoj (Vigil, Laudes, Prim, Terz, Sext, Non, Vesper kaj Komplet).

Komence de la mezepoko la ordeno disvastiĝis tra la tuta okcidenta Eŭropo. Ĝi influis ne nur la kristanigon, sed ankaŭ la kulturon de Eŭropo, ekzemple rilate al agrikulturo de fruktoj kaj vitoj, lernejoj kaj libroj. Ĉefe danke al al benediktanoj estis konservita la kultura heredaĵo de la antikvo en okcidenta Eŭropo. Multaj universitatoj estis komence monaĥejaj lernejoj.

Idiĝis el la beniktana ordeno multaj aliaj ordenoj, kiel ekzemple la cistercianoj. La influo de la ordeno kiel spirita reformmovado estis ĉe sia pinto en la periodo de la reformoj de Cluny.

Dum longa tempo la benediktanoj estis la plej grava ordeno, kaj perdis tiun staton nur parte en la 13-a jarcento, kiam estiĝis almozulordenoj.

Ekzemploj de monaĥejoj 
 Abatejo Kremsmünster
 Abatejo de Virinoj
 Abatejo Rohr
 Abatejo Seeon
 Monaĥejo Fürstenberg
 Monaĥejo Pegau
 Monaĥejo Zella

Kelkaj benediktanoj 
 Bonifaz Negele

Bildaro

Vidu ankaŭ 
 Ordeno de Kristo
 Trapistoj

Eksteraj ligiloj 
 http://www.osb-international.info  
 http://www.osb.org 
 http://benedictines-bouzy.com 
 http://www.bences.hu/lelki/regula/h_regula/h_regula.html 

Ordeno de Sankto Benedikto
Vilao

Vilao estas:

 laŭ sia origina signifo kampara bieno en Romio
 eleganta (somer)domo en la kamparo
 prestiĝa enurba domo simila al [2], ankaŭ: urba vilao, vilaesko.

Laŭ Francisko Azorín vilao estas Somerdomo, kampodomo. Li indikas etimologion el la latina villa (vilao).

Historio
Ĉe la romianoj antikvaj vilao estis domo kampara. Sur la bienoj de la riĉaj romianoj nomiĝis al laŭ urba maniero konstruita, pli malfrue plejtempe diboĉe aranĝita nobla domo villa urbana aŭ (se proksime de urboj) villa suburbana. Apudis villa rustica kiu havis ofte multajn ekonomiajn ejojn kaj ĝardenojn legomajn, fruktajn, olivajn, vinberajn. Vilaoj aparte belaj poseditis de Lucullus, Augustus, Pompeius, Cicero, Hortensius, Plinius, Caligula, Nero, Hadrianus. 

Dum la tempo de la karolidoj nomiĝis villae regiae la reĝaj bienoj kie ofte restadis la regoj. La romia vilakonstrustilo ne antaŭ la 14-a jarcento reprenitis fare de la italoj, kun etaj ŝanĝoj memkompreneble. Ĝia kulmino estis dum la temoj renesanca kaj baroka. Inter la arte respektive historie plej gravaj italaj vilaoj nombriĝu la mediĉa Villa Careggi apud Florenco, la vilaoj Farnesina, Madama Laute, Borĝese, Mattei, Medici kaj Albani en respektive apud Romo, la Villa d'Este proksime de Tivoli, la vilaoj Aldobrandini kaj Mondragone apud Frascati, la Villa Doria apud Ĝenovo, la Villa Maser apud  Treviso kaj la Villa  rotonda apud Vicenza. 

En la 19-a jarcento la vilakonstruado tiom ekmodis ke antaŭurboj grandparte konsistas el vilaoj aŭ vilaozaj konstruaĵoj: tiel vilakonstruado iĝis aparta branĉo de moderna arkitekturo. Antaŭĝardenoj, verandoj, malfermitaj balkonoj, liberaj  nekovritaj ŝtuparoj, orieloj ktp. estas tipaj eroj de moderna urba vilaado.

Notoj

Literaturo
Hänel/Hartmann, Einfache Villen und Landhäuser (Dresd. 1894–95)
Aster, Villen und kleine Familienhäuser (11.eld., Leipz. 1906)

Fonto
Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 20. Leipzig 1909, p. 164, kio legelbas tie ĉi interrete.

Arkitekturo
Domo
Bantengo

La bantengo estas orientalisa specio el la genro Bos (bovoj). Ĝi estas sovaĝa bovo kaj vivas en la marĉaj areoj de Orient-Barato, Borneo, Javo, kaj Sumatro. Ĝi altas ĉeŝultre 1,5 m, la korpo estas malgranda kaj larĝa, la kornoj estas forte kurbiĝantaj. La koloro varias de la griza ĝis la malhelbruna; la koloro malhelas nur ĉirkaŭ la buŝo kaj subventre. Ĝi estas hejmigebla en junaĝo. Oni povas ĝin sukcese kruci per hejma bovo, la idoj iĝos idproduktemaj.

Vidu ankaŭ 
 Centra-hindoĉinaj sekaj arbaroj
 Tenaserimaj-sudtajlandaj kvazaŭĉiamverdaj pluvarbaroj

Eksteraj ligiloj 

 http://www.cdu.edu.au/newsroom/story.php?nID=149  
 http://www.abc.net.au/catalyst/stories/s1491901.htm 
 http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Bos_javanicus  
 http://www.ultimateungulate.com/Artiodactyla/Bos_javanicus.html 

Bovenoj
Orientalisa faŭno
Mioglobino

Mioglobino estas tiu proteino en la muskoloj, kiu similas al hemoglobino kaj helpas deponadon, ligon de la oksigeniĝon. Ĝia ligiĝkapablo al oksigeno estas pli forta ol tiu de hemoglobino, pro tio ĝi ligas pli efike oksigenon eĉ je pli malgranda oksigen-konentreco. La molekulon konstruas 1 proteina globinparto kaj 1 hema prosteta grupo (tiu proporcio ĉe hemoglobino estas 4:4). La polipetida ĉeno enhavas 153 aminoacidan parton, molekula pezo estas 17000.

Proteinoj
Feraj kombinaĵoj
Kaprenoj

Kaprenoj (Caprinae) apartenas kiel subfamilio al la besta familio de bovedoj. Ili estas mezgrandaj, montaraj bestoj. Ilia korno staras supren kaj kurbiĝas malantaŭen, ofte plata deflanke. Ili vivas kiel sovaĝaj bestoj en la montaroj de Nord-Afriko, Eŭropo, Mez-Azio.

Taksonoj 
 Capra
 Capra ibex
 Capra hircus (hejma kapro)
 Hemitragus
 Himalaja kaprikorno (Capricornis thar)
 Nauro aŭ "bharal" (Pseudois nayaur)

Bildaro
Bovenoj

Bovenoj (bovinae) apartenas kiel subfamilio al la besta familio de bovedoj. Ili estas grandkorpaj bestoj kun mallonga kolo. Ilia kavkorno estas iom pli-malpli kurba kun diametro ronda, ovala, triangula aŭ plata deflanke. La plimulto de la sovaĝaj specioj estas formortintaj aŭ tre malmultas; malmulto el ili estis hejmigataj.

Taksonomio 
Subfamilio : Bovenoj - Bovinae
  Tribo : Boselaphinigenro : Tetracerusspecio: Kvarkorna antilopo, Tetracerus quadricornis (vidu: Gir-Arbaro, Nordokcident-ghataj humidaj deciduaj arbaroj)
genro : Boselaphusspecio : Boselaphus tragocamelus  Tribo : Bovinigenro : Bubalo - Bubalusspecio : † bubalo tejlharda - Bubalus teilhardi
specio : akvobubalo - Bubalus (Bubalus) arnee
 subspecio : bubalo (bubalo) arnio hindia - Bubalus (Bubalus) arnee arnee
 subspecio : bubalo (bubalo) arnio cejlona - Bubalus (Bubalus) arnee migona
 subspecio : bubalo (bubalo) arnio asama - Bubalus (Bubalus) arnee fulvus
 subspecio : bubalo (bubalo) arnio bornea - Bubalus (Bubalus) arnee hosei
 subgenro : anoo - Anoa
specio : Baslanda anoo - Bubalus (Anoa) depressicornis –
specio : Monta anoo - Bubalus (Anoa) quarlesi
specio : Tamaruo - Bubalus mindorensis
genro : BOVO - Bos
specio : † Uro - Bos primigenius
specio : Bantengo - Bos javanicus
specio : Gaŭro - Bos gaurus
specio : Gajalo - Bos frontalis (Domestic gaur)
specio : Gruntbovo - Bos mutus
specio : Bovo - Bos taurus
specio : Bos sauveli
genro : Pseudonovibos
specio : Pseudonovibos spiralis
genro : Pseudoryx
specio : Pseudoryx nghetinhensis
genro : sincero - Syncerus
specio : Afrika bubalo - Syncerus caffer
 subspecio : sincero afrika nigra - Syncerus caffer caffer -
 subspecio : sincero afrika ruĝa - Syncerus caffer nanus -
genro : BIZONO Bison
specio : † bizono ŝetensaka - Bison schoetensacki
specio : † bizono paleoĉinia - Bison palaeosinensis
specio : † bizono pratempa - Bison priscus
specio : Amerika bizono - Bison bison
 subspecio : preria bizono - Bison bison bison
 subspecio : arbara bizono - Bison bison athabascae
specio : Eŭropa bizono - Bison bonasus
 subspecio : BIZONO EŬROPA - Bison bonasus bonasus
 subspecio : Kaŭkaza bizono - Bison bonasus caucasicus
   Tribo Strepsicerotini
genro : Tragelafo - Tragelaphus
specio : Tragelaphus spekeii
specio : Tragelaphus angasii
specio : Tragelaphus scriptus
specio : Tragelaphus bŭtoni 
specio : Tragelaphus imberbis
specio : Granda kuduo - Tragelaphus strepsiceros
specio : Tragelaphus eurycerus 
genro : Taurotragus
specio : Elando - Taurotragus oryx
specio : Taurotragus derbianus 
 formortintaj genroj ----
genro : † proamfibovo - Proamphibos
genro : † parabovo - Parabos
specio : † parabovo boodono - Parabos boodon
genro : † proleptobovo - Proleptobos
genro : † leptobovo - Leptobos
specio : † leptobovo etruska - Leptobos etruscus
genro: † hemibovo - ''Hemibos

Referencoj 

Mamul-nomenklaturo de Středa
Supernovao

Supernovao estas giganta steleksplodo, per kiu la tuta materialo de pezega stelo (10-oble aŭ pli ol la suna maso), escepte de ĝia centra kerno, diŝjetiĝas tra la interstelan spacon. La heleco de tia eksplodo estas tiel, ke foje eblas vidi ĝin per nuda okulo en la ĉielo.

Vidu ankaŭ 
 Magelanaj Nuboj
 SN-1987a
 Blanka nano
 Neŭtrona stelo
 Limigo de Chandrasekhar
 Nigra truo
 Novao
 Hipernovao
 Mikronovao
 Gamo-radia ekbrilo

Eksteraj ligiloj 

 Supernovaoj: gastosteloj; la plej grandaj eksplodoj en la universo, fare de Amri Wandel.

Astronomiaj objektoj
Kanazawa (urbo)

Kanazawa aŭ Kanazavo (金沢市 [kanzaŭa-ŝi]) estas la urbo en Japanio, ĉefurbo de Gubernio Iŝikavo. Ĝi situas ĉe la bordo de la Japana maro, inter la riveroj Sai kaj Asano.

Naskitoj

Politikistoj 
 Abe Nobujuki
 Hatta Joiĉi
 Hajaŝi Senĝuro

Sciencistoj 
 Aibara Susumu
 Kimura Hisaŝi
 Sasaki Naoĝiro

Artistoj 
 Hacu Akiko
 Kirino Nacuo
 Tokuda Ŝusej

Militistoj 
 Nobujuki Abe

Eksteraj ligiloj 
 http://www.boseki.net/ishikawa/kanazawasi.html
 Bildoj de Kanazavo 
 Oficiala retejo angla, japana, korea

Urboj de Gubernio Iŝikaŭa
Altaj Pireneoj

Altaj Pireneoj, france Hautes Pyrénées [ot pirene], okcitanlingve Pirenèus Nauts [pireneŭs naŭts], estas unu el la departementoj de la sudfranca regiono Okcitanio. Ĝi ŝuldas sian nomon (Supraj aŭ Altaj Pireneoj) al la plej altaj pintoj de la montaro Pireneoj kiuj troviĝas sur sia teritorio. Ĝi etendiĝas sur surfaco de , ĝi estas do sufiĉe malgranda departemento. Ĝi havas  loĝantojn. Pro malbonaj laborkondiĉoj kaj relativa izoliteco de la montaraj zonoj, oni observas malpliiĝon de la loĝantaro.

La departemento tute enhavas 472 komunumojn.

Arondismentoj 
La departemento dividiĝas al tri arondismentoj:
 arondismento Argelès-Gazost / Argelèrs de Gasòst
 arondismento Bagnères-de-Bigorre / Banhèras de Bigòrra
 arondismento Tarbes / Tarba

Geografio 
La ĉefurbo de Hautes Pyrénées estas Tarbes kiu situas meze de la larĝa valo de la rivero Adour [adur]. La suda duono de la departemento estas okupata de la altaj montoj, kiuj ofte superas la 3000 metrojn kaj formas la naturan limon kun Hispanio. La norda parto konsistas el montetoj kaj mallarĝaj valetoj.

Ekonomio 
Ekonomio konsistas ĉefe el bredado en la montaraj zonoj, kaj kultivado de cerealoj en la valoj. Troviĝas ankaŭ kelkaj vinberejoj sufiĉe bonkvalitaj (Madiran kaj Vic-Bilh en la plej norda parto de la teritorio). La malnovaj industrioj (mekanika konstruado) rapide malaperas, kaj tio estigas gravan laborkrizon en la departemento.

Turismo 
Turismo ludas nun gravan rolon en la loka ekonomio. Hautes Pyrénées disponas je la plej grandaj skiejoj de la francaj Pireneoj, kaj ban-urboj ankaŭ disvolviĝas rapide. La tielnomata "verda turismo" havas ankaŭ apartan signifon en la Nacia Natura Parko de la Okcidentaj Pireneoj (esplorado kaj observado de la naturmedio, impresaj naturpejzaĝoj, ekskursado, akvosportoj…).

La pilgrim-urbeto Lourdes [lurd], 20 km sude de Tarbes, allogas ĉiujare milionojn da vizitantoj.

Vidu ankaŭ 
 Komunumoj de Hautes-Pyrénées
 Katolikismo
 Pilgrimado
 Tour de France
 Bigorre

Eksteraj ligiloj 

 http://www.hautes-pyrenees.pref.gouv.fr 
 http://www.cg65.fr  
 http://www.saintlary.com 
 http://www.saintlary.co.uk  

 
Administraj unuoj fonditaj en 1790
Departementoj de Francio
Retkulturo

Retkulturo estas la kulturo de la interreto. Por multaj homoj la interreto estas grava parto de sia vivo. Kiel ĉiu nova komunikilo ĝi ŝanĝas la socion.

La interreta kulturo estas tutmonda subkulturo en la sociologia senco. Per la retiketo ekzistas klaraj kondutreguloj. Tamen, tiu subkulturo estas subdividita laŭ la diversaj lingvogrupoj, ĉar la homoj nur komunikas kun samlingvanoj. La grupoj estas konektitaj pro la multaj multlingvanoj.

Fenomenoj de la retkulturo 
 Reta babilado
 Interreta dependeco
 Taglibro (blogo)
 Fulmobando

Eksteraj ligiloj 

La sekvaj eksteraj ligiloj ligas al listoj kiuj donas ampleksan superrigardon pri la plejmulto de esperantlingvaj retejoj en la hodiaŭa interreto.
 listo de kopirajtitaj esperantlingvaj retejoj
 indekso de blogoj esperantlingvaj
 listo kun retregionoj de la formo http://*esp*.* kaj http://*eo.*.* kaj http://*.eo*.*

Interreto
Fulmobando

Fulmobando () estas mallonga, kvazaŭ spontana kunveno de homamaso ĉe publikaj lokoj. Ili estas organizitaj per la interreto. La partoprenantoj kutime agas sammaniere (ekz. aplaŭdas aŭ telefonas), kaj post kelkaj minutoj malaperas.

La unua fulmobando okazis en 2003 en Nov-Jorko kaj en Esperantio dum la beneluksa kongreso en Lier, Belgio en 2016.

La vorto "fulmamaso" estas larĝe uzata.

Eksteraj ligiloj 
 MashFlob :: The Worldwide Flashmob Community 
 http://www.flashmob.com  
 http://www.flashmob.co.uk 
 http://flashmob.wiki.taoriver.net  
 http://www.flashmob.fm  

Sociologio
Interreto
Novaj amaj poemoj

Novaj Amaj Poemoj  estas 32-paĝa poemaro, originale esperantlingve verkita de Jaume Grau Casas. Ĝi estas publikigita en la jaro 1927 en Barcelono ĉe Presejo Viñals de Sarriá.

Recenzoj

Referencoj

Eksteraj ligiloj

 Enciklopedio de Esperanto/N en sia originala formo en la Interreto
 Enciklopedio de Esperanto en elŝutebla versio (PDF).
 Recenzo
 Katalogo de Biblioteko Hippolyte Sebert
 Katalogo de CDELI
 Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
 Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience 
 Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
 Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto

Esperanto-poeziolibroj
Verkoj el la originala esperantlingva literaturo
Antverpena Fikcio-libraro
Katalogo de Biblioteko Hippolyte Sebert
Katalogo de CDELI
Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience 
Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto
Listo de katalunaj esperantistoj

Listo de katalunaj esperantistoj

(Aliaj esperantistoj katalunaj estas listigitaj en la artikolo Hispanaj esperantistoj)

Noto: Pri la duoblaj familiaj nomoj, legu: hispanaj kaj hispanlingvaj personaj nomoj

 Josep Albagés Ventura
 Josep Alberich i Jofré
 Sebastià Alberich i Jofré
 Tomàs Alberich i Jofré
 Teresa de Almeida
 Gabriel Alomar Ferragut
 Josep Anglada i Prior
 Josep Anglès
 Hèctor Alòs i Font
 Joan Amades Gelats
 Jean Amouroux
 Salvador Aragay i Galbany
 Jaume Aragay i Pujols
 Andreu Arbona Oliver
 Miquel Arbona Oliver
 Gemma Armadans i Gil
 Felip Artero i Lozano
 Eusebi Artigas i Buxeda
 Joan Barceló Andreu
 Emile Bellsola
 Pako Belmonte
 Lluís Batlle i Rossell
 Karles Berga i Molina
 Narcís Bofill Miró-Granada
 Ramón Bonany
 Jacint Bremon Masgrau
 Antonia Calbany de Criach
 Joan Campdelacreu i Forés
 Eduard Capdevila i Buil
 Jordi Carbonell i Pinyol
 Josep Casanovas Genover
 Manuel Casanoves i Casals
 Miquel Cases Martin
 Maria Garcés i Coll
 Joan Català i Pinyó
 Josep Cervelló i Garí
 José Climent Grañana
 Joan Coll i Sastre
 Jacint Comella Mora
 Etienne Coste
 Sebastià Crespí Valls
 Antoni Criach i Valls
 Delfí Dalmau
 Vimala Devi
 Artur Domènech i Mas
 Ramón Fernández Jurado
 Narcís Fluvià i Figueras
 Bartomeu Font Cantallops
 Joan Font i Giralt
 Josep Franquesa i Solé
 Lluís Garcia i Casademon
 Robert Gendre
 Joan Gili-Norta
 Miquel Gómez i Besòs
 Raymond Goudin
 Francesc Gorgues
 Jaume Grau Casas
 Josep Grau Casas
 Joan Ramon Guiñón i Roset
 Francesc Guitart Janer
 Salvador Gumà
 Luis Hernández Yzal
 Joan Inglada i Roig
 Marià Jaquotot Molina
 Maria Julivert Aulés
 Renat Llech-Walter
 Ferriol Macip i Bonet
 Ferran Marín Ramos
 Xavier Margais i Basi
 José Martínez Puche
 Josep Maria Milla i Saldón
 Joan Mascaró i Fornés
 Joan Mates i Soler
 Gabriel Meneu i Piña
Ramon Molera i Pedrals
 Neus Moly i Martí
 Abel Montagut
 Gabriel Mora i Arana
 Antoni Nadal
 Pere Nuez Pérez
 J. Paluzie-Borrell
 Ramon Perera i Perera
 Christian Pinard
 Francesc Poblet i Feijoo
 Josep Pratdesaba
 Òscar Puig i Cánovas
 Llibert Puig i Gandia
 Frederic Pujulà i Vallès
 Fernando Redondo Ituarte
 Joan Rosals
 Manuel Rodellar-Borillo
 Xavier Rodon i Morera
 Eulàlia Rosell i Capdevila
 Teresa Rosell i Capdevila
 Alfons Sabadell
 Josep Salom i Nadal
 Pere Saumell i Vila
 Domenec Sardà-Simó
 Manuel de Seabra
 Sidonio Pintado Arroyo
 Marià Solà i Montserrat
 Arnau Torras i Tutusaus
 Josep M. Terricabras
 Alfonso Tur Thomas
 Miquel Vilagran i Llorens
 Josep Ventura i Freixas
 Jaume Viladoms Valls
 Eduard Vivancos i Garcia

Vidu ankaŭ 
 Ĝermolisto de katalunaj esperantistoj (pri klarigo de diferencoj inter la du listoj vidu tie)

Katalunaj
Esperanto-movado en Katalunio
Listo de portugalaj esperantistoj

António Martins-Tuvalkin
 Augusto César Anjo
 Bernardino d' Almeida Martins
 José Antunes
 Saldanha Jorge de Carreira 
 Adelino de Carvalho
 António Correia Coimbra
 João Alberto FRAZÃO de FARIA
 Manuel de Freitas
 Carlos Henrique
 Acacio Lobo
 Albertino dos Santos Matias
 Gonçalo Neves
 Adolf August Nunes
 Wilhelm Theodor Oeste
 António Ribeiro da Cruz
 Leonel Augusto da CRUZ
 Etelvina Silva
 Jorge Frederico da Costa Teixeira
 João José Santos

Vidu ankaŭ 
 Ĝermolisto de portugalaj esperantistoj

Portugalaj
Limpieza de sangre

Limpieza de sangre estas iama hispanlingva esprimo signifanta "sanga pureco" en Esperanto, t.e. nejudeco, eble ankaŭ neindianeco. Tiu koncepto ludis gravan rolon en la historio de Iberio post la Forpelo de la judoj el Hispanio.

Resto de la juda kaj moriska populacioj post la forpeloj de ambaŭ etnoj el Iberio 
La tradicia historioscienco proklamis, ke en Hispanio kunvivis tri etnoj aŭ kulturoj ĝis 1492, kiam la Katolikaj Gereĝoj forpelis la judojn kaj krome finis la militojn de rekonkero de la Iberia Duoninsulo kaj komencis la iompostioman forpelon de moriskoj. Tiele oni parolis kaj parolas pri ĉirkaŭ 400,000 sefardoj el kiuj oni forpelis ĉirkaŭ la duonon, krom la lastaj centoj da miloj de moriskoj forpelotaj en 1609. Tiele la hispanaj etno, kulturo kaj popolo estus unika.

Tamen la ĵusaj studoj pri kromosomoj pruvas alion, nome ke la demografio estis ege influata de la konverto, same kiel de la forpelo. Tiele ĉirkaŭ 20 % (do, kvinono) de la nuna iberia loĝantaro estus devena el sefardoj kaj simila 11 % el nordafrikanoj. La genetika analizado de la popolaj migradoj eblas, se tiuj popoloj devenas el malsimilaj kaj malproksimaj lokoj, kiel okazas kun sefardoj (Palestino aŭ Israelo) kaj hispanaraboj (Nordafriko). Oni analizas la kromosomon “Y” kiun oni transsendas tra patra linio kaj ne malaperas tra jarmiloj.

Teamo de sciencistoj britaj, hispanaj, portugalaj, francaj kaj israelaj analizis pruvomontraĵon de 1,140 homoj de la Iberia Duoninsulo (plus Balearoj) kaj trovis la menciitajn procentaĵojn (11 kaj 20), kiuj pruvas altan averaĝon de konvertoj, ĉu volaj ĉu nevolaj. La rezulto aperis en la prestiĝa revuo American Journal of Human Genetics.

Tiele la historio de la loĝantaro de la Iberia Duoninsulo klariĝas. La Ĝibraltara markolo neniam estis barilo inter ambaŭ loĝantaroj de unu flanko kaj alia. La unua historia trapaso okazis en 711 kiam komenciĝis la islama invado (ĉirkaŭ 10,000 aŭ 15,000 nordafrikanoj, araboj kaj berberoj). Tio aldoniĝis al ĉirkaŭ 7 aŭ 8 milionoj da tiamaj hispanoj kaj ĉirkaŭ 200,000 visigotoj de la hegemoniaj klaso kaj etno. La judoj tiam jam estis tie ekde la romia epoko. Nune oni supozas, ke estas ĉirkaŭ 2 milionoj da sefardoj tutmonde, sed nur en Iberio estas ĉirkaŭ 8 milionoj da sefardodevenuloj.

Alia kurioza informo el la ĵusa pristudo estas, ke ne estas nordosuda limo en la demografia divido de la moriska heredo, sed okcidentorienta. Tio estas, la proporcio de moriska demografia heredo estas pli alta norde kaj okcidente (ekzemple en Galegio -20 %- kaj Ekstremaduro) ol oriente (Katalunio kaj Pireneoj). Tamen en Andaluzio la procentaĵo estas malalta, kie certe okazis pli draste la forpelo de 1609. La sefarda heredo estas pli homogena, sed ankaŭ malalta en nordoriento kaj Katalunio.

Referencoj

Eksteraj ligiloj 
 http://pachami.com/Inquisicion/LimpiezaSangre.html 
 http://www.ehess.fr/gas/IMG/pdf/jonin_heredite.pdf  

Historio de Hispanio
Fremdaj vortoj
Edogawa Ranpo

EDOGAWA Rampo 江戸川乱歩 (21-a de oktobro 1894 – 28-a de julio 1965) kreis la japanan krimromanon, influita de Arthur Conan Doyle kaj Edgar Allan Poe.

Krome, lia vera nomo estis HIRAI Taro (平井 太郎), sed japane, oni prononcas lian verkistnomon simile al Edgar Allan Poe ("Edoga aran po"). Li donacis premion kiu estas ĉiujare atribuata en Japanio al pli talenta juna krimromana verkisto.

Japanaj verkistoj
Verkistoj de krimromanoj
Maĉismo

Maĉismo (de la hispana vorto machismo ) aŭ masklismo estas la konduto, ke viroj estas laŭdifine superaj al virinoj, kaj ke tiu supozata aŭ pretendata supereco (fizika, intelekta aŭ dio-vola) pravigas superan rolon por viroj en la socio, kaj do malsuperan por virinoj. Tiajn personojn karakterizas konservativaj opinioj koncerne la rolon de virinoj; ili do oponas aktivan partoprenadon de virinoj en sociaj sferoj, kiujn ĝis nun okupis ĉefe viroj, ekz. en sporto aŭ en multaj profesioj.

Dirante sin reprezentantoj de viroj kaj eĉ de vireco ĝenerale, ili kutime oponas ankaŭ samseksemon kaj foje malrespektas, insultas, atakas aŭ eĉ persekutas samseksemulojn.

En multaj ŝtatoj de okcidenta Eŭropo virinoj ricevas malpli altan salajron ol viraj kolegoj por la sama farata laboro. Ankaŭ tio estas ekzemplo de maĉismo.

Kontraŭe al maĉismo staras feminismo, kiu celas forigi la neegalecon inter la seksoj.

Spuroj de maĉismo 
 "La virino estas viro ne komplete sukcesinta" (Aristotelo);
 "Kiam vi revenhejmas, batu la edzinon. Vi ne scias la kialon, sed ŝi bone scias" (Hiponato).

Vidu ankaŭ 

 Carmen
 Don Juan
 Maciste
 Seksa esencismo
 Vira sekso

Interpersona rilatado
Ismoj
Sekso
Matiaso

Matiaso estas vira persona nomo, uzata en Esperantio.

Ĝi estas alia formo de la nomo Mateo, do vidu ankaŭ tiun artikolon. Verŝajne Matio estas alia formo de Matiaso

Origino kaj signifo de la nomo: (greke) Matiaso devenas el la  biblia nomo Mattathias kaj  (hebrea) Mattithiah, kiuj signifas "Donaco de la Dio" aŭ "Donaco de la Moŝto" kaj originas el la hebrea nomo Mattitjah ("donata de Javeo"). 

Nomtago
(katolika): 14-a de majo (en Germanio 24-a de februaro, en Trier 18-a de julio )
(evangelika): 24-a de februaro
(anglikana): 14-a de majo aŭ 24-a de februaro
(ortodoksa): 9-a de aŭgusto
(kopta eklezio): 4-a de marto

Nacilingvaj formoj

Ĉi tie estas listigitaj nur la formoj uzataj en nacilingvaj tradukoj de La Agoj de la Apostoloj 1:23-26; aliajn formojn trovu en la artikolo pri Mateo.

 Матфия (Matfia) (ruse)
 Maciej (pole)
 Matias (portugale)
 Matías (hispane)
 Matthias (angle, france, germane)
 Matti (finne, germane), Matias (finne)
 Mattia (itale)
 Matts, Mattias (svede)
 Mátyás (hungare)

Famaj Matiasoj 
 Sankta Matiaso
 Mátyás Rákosi, komunisma diktatoro en Hungario

Regantoj 

 1458-1495 Matiaso la 1-a (Hungario), reĝo, Matthias Corvinus, "Matiaso la justa"
 1608-1618 Matiaso la 2-a (Hungario), reĝo, estis ankaŭ Matiaso la 1-a (Sankta Romia Imperio), imperiestro

Vidu ankaŭ 
 Esperantaj personaj nomoj

Viraj personaj nomoj
Listoj de regantoj laŭ nomo
Klostro

Klostro estas kovrita promenejo ĉirkaŭ interna korto de monaĥejo, katedralo, ks (PIV 2005). Ĝi havas muron ĉe la ekstera flanko kaj kolonaron aŭ fenestraron ĉe la interna flanko.
Foje oni nomas ankaŭ klostro monaĥejon kun tia promenejo.

Etimologio 
La vorto klostro devenas de la latina "claustrum"=fermita ejo). Enklostrigi signifas enirigi en monaĥ(in)ejon. Klostrofobio aŭ klaŭstrofobio estas timo de malvasta aŭ ferma spaco.

Francisko Azorín registras la varianton klaŭstro kiel Korto ĉirkaŭita de arkaraj galerioj en religia edifico. Li indikas etimologion el la greka kleis, kleidos (fermaĵo) kaj de tie la latina claustrum.

"Klostr-o" kaj "klaŭstr-o" ne estas oficialaj radikoj. Peristil-o estas oficiala aldono kun simila signifo.

Arkitekturo 
Meze de la klostro troviĝas ofte akvofonto aŭ puto. En multaj klostroj, kiel ĉefaj arkitekturaj eroj, elstaras la kapiteloj, ekzemple en la romanika arkitekturo, kie ofte tiuj montras tre ampleksan bildaron kaj konceptaron.

Eŭropaj monaĥejoj havas kutime nur unu klostron. En Latin-Ameriko urbomonaĥejoj havas ofte multajn klostrojn. Tiu strukturo spegulas malsimplan, urbecan strukturon de la latinamerika urboklostro.

Kune kun la interna korto, klostroj foje utilis kiel tombejoj. Hodiaŭ la tomboŝtonoj utilas kiel ornamaĵoj.

Bildaro

Notoj 

Kristanismo
Monaĥejoj
Religia arkitekturo
Monaĥejo

Monaĥejo (aŭ monakejo) (latine monasterium) estas distrikto separita de la ekstera mondo, kiu estas destinita por vivo kaj kulto de monaĥoj. Ĉar monaĥoj parte vivas disigite laŭ seksoj, oni parolas pri monaĥejoj kaj monaĥinejoj.

Geografia disvastiĝo 
En la nekristanaj religioj klostroj disvastiĝis precipe en budhismo kaj en la tibeta lamaismo, sed eblas renkonti ilin ankaŭ en ĉina taoismo en la islama mistiko kaj en judismo. Ankaŭ la aztekaj pastroj en pra-Meksiko vivis en monaĥejosimilaj distriktoj.

Monaĥejoj en Kristanismo 
En la sfero de la kristanaj religioj oni povas distingi precipe inter klostroj de la ortodoksa (orienta) kaj roma (okcidenta) eklezioj.

Monaĥejoj en budhismo 
La ekvivalento al monaĥejoj en budhismo estas bikŝuejoj, kie loĝas bikŝuoj, budhismaj monaĥoj. Bilŝuejoj ekestis kiel pluvrifuĝo dum la pluva sezono. En la komenca tempo de budhismo la bikŝuoj ĉiam estis migrantaj—same kiel la budho Gotamo vivis en ĉiama migrado ĝis sia elvekiĝo.
Unue la domanoj donacis terenon por ebligi al la bikŝuoj starigi tie siajn portempajn restadejojn. Pli poste ili donacis firmajn ejojn. Dum paso de jarcentoj kelkaj bikŝuoj komencis loĝi daŭre tie, precipe dum budhismo disvastiĝis en malpli varmaj klimataj zonoj.

Bildaro

Vidu ankaŭ 
 Abatejo, vivejo de la plej malnovaj monaĥaj ordenoj (Benediktanoj kaj Cistercianoj).
 Konvento, vivejo de komunumoj de Franciskanoj kaj Dominikanoj.
 Klostro, foje uzata neprecize en signifo de monaĥejo, kiam ĝi enhavas klostron. Ĝuste klostro signifas internan promenejon ĉirkaŭ monaĥeja aŭ alia korto.
 Pilgrimado
 Utopio
 Monaĥaj ordenoj
 Borobuduro
Waizdorf

Elba Grejsmontaro > urboj kaj vilaĝoj > Waizdorf < Saksio < Germanio

La vilaĝo Waizdorf troviĝas en Saksa Svislando, la germana parto de Elba Grejsmontaro. Kun malpli ol cent loĝantoj ĝi estas unu el la plej malgrandaj en Saksio. La vilaĝeto situas sur malgranda altebeno.

Turismo 

Vidindaĵoj en la vilaĝo

En Waizdorf troviĝas ...

Ĉirkaŭaĵo

Rimarkinde ampleksan panoramon ofertas
Waizdorfer Höhe (414 m), trigonometria punkto, kiu troviĝas iom norde de la vilaĝo.
Sudokcidente vid-al-vide imponas la egale alta Lilienstein; apude videblas Pfaffenstein, Gohrisch kaj Papststein.
Se la aero estas klara, oni povas vidi ĝis Großer Zschirnstein kaj Sneznik.

Sude kaj okcidente la vilaĝon ĉirkaŭas valoj, kiujn borderas formacioj de rokoj, el kiuj speciale fama estas

Brand.

Waizdorf estas bona eliropunkto por migradoj al kelkaj pliaj konataj turismaj celoj;

Hohnstein

Polenztal

Bastei

Lilienstein.

Elba Grejsmontaro
Kosmonaŭto

Kosmonaŭto au astronaŭto estas homo, kiu faras flugojn en la ekstertera kosmo. La unua kosmonaŭto estis Jurij Gagarin (1961).

Sovetunio kaj nun Rusio ruslingve uzas la vorton космонавт ("kosmonavt") de la greka κόσμος ("kosmos", universo), kaj ναύτης ("nautes", navigisto); Usono elektis la terminon astronaut, de la greka ἄστρον ("astron", stelo).

Gravaj eventoj

Famaj kosmonaŭtoj 

 Buzz Aldrin
 William A. Anders
 Neil Armstrong
 Frank Borman
 Michael Collins
 Jurij Gagarin
 Mirosław Hermaszewski
 James Irwin
 Vladimir Komarov
 Valerij Poljakov
 Pavel Popoviĉ
 David Scott
 German Titov

Eksteraj ligiloj 
 Biografioj de rusaj kosmonaŭtoj en E-o
 La Homa Korpo en Spaco (angle)

 
KOSMONAUTO
Profesioj
Ostrau (Saksa Svislando)

Ostrau, situanta en Saksa Svislando la germana parto de Elba Grejsmontaro, estas parto de la urbo Bad Schandau. Ĝi troviĝas sur altebenaĵo kun pentrinda panoramo kaj konsistas el historia vilaĝo kaj vilasetlejo fondita de la hotelisto Rudolf Sendig.

Turismo 
Proksimaj turismaj celoj estas:

 Falkenstein
 Hohe Liebe
 Schrammsteine
 Affensteine
 Carolafelsen
 Neuer Wildenstein
 Kleiner Winterberg
 Großer Winterberg

Elba Grejsmontaro
Waltersdorf (Saksa Svislando)

La vilaĝo Waltersdorf troviĝas meze de Saksa Svislando, la germana parto de Elba Grejsmontaro sur altebenaĵo inter Polenztal kaj Lilienstein.

Historio 

Je la komenco de la 19-a jarcento evoluis kolonio el vilaoj por feriaj gastoj (Tiu parto de la vilaĝo nomiĝas Neuporschdorf).

Turismo 

El turisma vidpunkto Waltersdorf estas en tre favora situo. Ĝi ofertas sin kiel elirpunkto al la famaj turismaj celoj:
 Lilienstein
 Bastei
 Brand
 Hohnstein, kiuj atingeblas perpiede dum malpli ol unu horo.

Administra aparteno 

Waltersdorf estis parto de la eksa komunumo Porschdorf kiu konsistas krome el la samnoma ĉefloko situanta sudokcidente de Waltersdorf en valo de la rojo Lachsbach kaj Prossen kiu troviĝas sude ĉe la rivero Elbo. Nun ĉiuj loĝlokoj apartenas al la urbo Bad Schandau.

Elba Grejsmontaro
Struppen

La komunumo Struppen troviĝas en Saksa Svislando, la germana parto de Elba Grejsmontaro. Ĝi situas en larĝa valo maldekstre de rivero Elbo, kaj apartenas al la administra distrikto Saksa Svislando-Orienta Ercmontaro de la federacia lando Saksio. Fine de la jaro  la komunumo havis  loĝantojn.

Historio 
En la jaro 1275 Struppen estis unuafoje dokumente menciita.

Turismo

Vidindaĵoj en la vilaĝo 
En la mezo de la vilaĝo staras paroka preĝejo el la 13-a jarcento. Tiu ĉi didomo estas arkitekturhistoria juvelo. La suda pordego, la kvadrata korusejo, la triumfa arko kaj la sakristio devenas ankoraŭ el la epoko de la romaniko. La volbo super la korusejo restis el la gotiko. La antaŭan fasadon ornamas antaŭkonstruaĵo renesanca kun surmetita ronda turo.
La tegmento de la turo estas baroka.
Tutan duonjarmilon reprezentas la stilepokoj, kiuj kontribuis al la konstruo de la preĝejo, kaj tamen ili harmonias.
Apud la triumfa arko oni malkovris mezepokajn freskojn.

Apud la preĝejo staras la baroka pastra domo. En ĝi naskiĝis Wilhelm Leberecht Götzinger, kiu en 1804 skribis la duan (post tiu de Nicolai) gvidilon por Saksa Svislando.

La "Malnova kastelo" de Struppen, konstruaĵo el la 16-a jarcento estas en malbona stato.

Ĉirkaŭaĵo 
Struppen ofertas sin kiel elirpunkto por jenaj turismaj celoj:
 Großer Bärenstein
 Kleiner Bärenstein
 Rauenstein
 Königstein
 Quirl

Administra aparteno 
La centra komunumoparto same nomiĝas Struppen. Al la komunumo ankaŭ apartenas la partoj Naundorf, Thürmsdorf, Weißig (Saksa Svislando), Ebenheit kaj Strand. Thürmsdorf kaj Weißig estas ŝtate rekonitaj ripozlokoj.

La komunumo Struppen estas siavice parto de la administra asociiĝo Königstein.

Distrikto Saksa Svislando-Orienta Ercmontaro
Elba Grejsmontaro
Urboj de Saksio
Gubernio Ŝiga

La gubernio Ŝiga (滋賀県 [ŝiga-ken]; Hepburn: Shiga; Kunrei: Siga-) estas gubernio en la japana regiono Kinki, kies gubernia ĉefurbo estas Ocu.

Geografio

Urboj

Urbetoj kaj vilaĝoj 
 Eĉi
 Aiŝo
 Gamou
 Hino
 Rjuou
 Inukami
 Kora
 Taga
 Tojosato

 
Gubernioj de Japanio