alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Pedro Álvares Cabral

Pedro Alvares Cabral (ur. ok. 1467, zm. ok. 1520) – portugalski żeglarz i odkrywca, pierwszy Europejczyk, który zobaczył Brazylię.

Biografia 
Przypuszczalnie urodził się w Belmonte, w portugalskiej prowincji Beira Baixa.

9 marca 1500 r. wypłynął z Portugalii na czele wyprawy złożonej z 13 okrętów i 1500 członków załogi, sfinansowanej przez króla Manuela I, podążając szlakiem Vasco da Gamy. 22 kwietnia 1500 r., kierując się do Przylądka Dobrej Nadziei jego flotę zniosło daleko na zachód, do wybrzeży dzisiejszej Brazylii (zdaniem niektórych badaczy Portugalia wiedziała o istnieniu tam lądu i zmiana kursu przez Cabrala nie była przypadkowa). Cabral nazwał nowo odkryty ląd Terra de Vera Cruz (Ziemia Prawdziwego Krzyża) i ogłosił jej przyłączenie do Portugalii. Po 9 dniach pożeglował w kierunku Przylądka Dobrej Nadziei, gdzie podczas sztormu zatonęły 4 statki (zginął wówczas Bartolomeu Dias), a okręt dowodzony przez Diogo Diasa, zgubiwszy drogę, odkrył wyspę nazwaną São Lourenço, znaną dziś jako Madagaskar.

Cabral kontynuował podróż do Indii z zamiarem handlu pieprzem i innymi przyprawami. Założył faktorię handlową w Kalikacie, która jednakże została zaatakowana przez kupców muzułmańskich. W wyniku walk zginęło wówczas wielu ludzi Cabrala. W odwecie Cabral zaatakował osadę ostrzeliwując ją przez dwa dni z dział okrętowych. Następnie udał się do faktorii w Koczinie. Do Portugalii powrócił 23 czerwca z ocalałymi 4 spośród 13 okrętów.

Został pochowany w klasztorze w Santarém w Portugalii.

Cabral został uwieczniony na wielu znaczkach pocztowych, na przykład w serii znaczków brazylijskich wydanych 1 stycznia 1900 r. w 400-lecie odkrycia Brazylii.

Bibliografia 
 The Voyage of Pedro Alvares Cabral to Brazil and India (edited and translated by William Brooks Greenlee), London [1939]
 McClymont, James Roxburgh (1914). Pedraluarez Cabral (Pedro Alluarez de Gouvea): his progenitors, his life and his voyage to America and India. London, B. Quaritch. Retrieved 2009-09-09.

Podróżnicy i odkrywcy XVI wieku
Portugalscy podróżnicy i odkrywcy
Czas połowicznego rozpadu

Czas połowicznego rozpadu (zaniku), okres połowicznego rozpadu (zaniku) – czas, w którym liczba nietrwałych obiektów lub stanów zmniejsza się o połowę. Czas ten, oznaczany symbolem , zgodnie z definicją musi spełniać zależność:
 

gdzie:
  – liczba obiektów pozostałych po czasie 
  – początkowa liczba obiektów.

Pierwotnie czas ten dotyczył nietrwałych jąder atomowych pierwiastków (promieniotwórczych). W tym przypadku po czasie połowicznego rozpadu aktywność promieniotwórcza próbki zmniejsza się również o połowę. Okres połowicznego rozpadu dotyczy również nietrwałych cząstek. Może być wyznaczony z wykładniczego charakteru rozpadu, który w przypadku izotopów promieniotwórczych nosi nazwę prawa rozpadu naturalnego.

Fizyczny czas połowicznego rozpadu 
Czas połowicznego rozpadu charakteryzuje dany izotop promieniotwórczy niezależnie od czynników zewnętrznych (temperatura, ciśnienie, postać chemiczna, stan skupienia) i jest pojęciem stosowanym dla każdego rodzaju rozpadu promieniotwórczego.

Czasami ze względów praktycznych i tylko w technice przyjmuje się w przybliżeniu, że całkowity rozpad danego radionuklidu następuje po czasie równym pięciu czasom połowicznego rozpadu (to znaczy gdy aktywność zmaleje do 1/32 wartości początkowej).

Wszystkie rozpady w przyrodzie można opisać za pomocą trzech powiązanych z sobą parametrów:
  – stała rozpadu promieniotwórczego (określa prawdopodobieństwo zajścia rozpadu jednego jądra w jednostce czasu),
  – okres połowicznego rozpadu,
  – średni czas życia (czas, po którym średnio pozostaje 1/e początkowej liczby cząstek).

Przypuśćmy, że początkowo jest  cząstek nietrwałych, po czasie  ich ilość zmniejsza się do 

Prawdopodobieństwo przeżycia przez cząstkę czasu  jest opisywane przez funkcję postaci
 

W związku z tym prawdopodobieństwo  odpowiada czasowi
 

Średni czas życia oblicza się ze wzoru

Biologiczny czas połowicznego rozpadu 
Oprócz powyżej zdefiniowanego czasu połowicznego zaniku (fizycznego) wprowadza się biologiczny okres półtrwania, odpowiadający okresowi, po jakim nastąpi zmniejszenie aktywności danego izotopu promieniotwórczego do połowy wartości wchłoniętej do organizmu lub do danego środowiska. Tak zdefiniowany czas połowicznego rozpadu jest zawsze krótszy od czasu fizycznego, ponieważ zależy również od czynników biologicznych (rozpraszania lub usuwania promieniotwórczego izotopu z organizmu lub środowiska).

Efektywny czas połowicznego rozpadu 
W medycynie nuklearnej wprowadza się dodatkowo pojęcie efektywnego czasu połowicznego rozpadu. Określa on, po jakim czasie aktywność izotopu promieniotwórczego zmaleje o połowę wskutek jej zaniku wynikającego z prawa rozpadu naturalnego oraz wydalania z organizmu. Jest dany następującym wzorem:

Przypisy

Bibliografia 
 

Radioaktywność
Kinetyka chemiczna
Manuel I Szczęśliwy

Manuel I Szczęśliwy lub Wielki (inne formy imienia: Emanuel lub Manoel), (ur. 31 maja 1469 w Alcochete, zm. 13 grudnia 1521 w Lizbonie) – król (Dom) portugalski od 1495 r. do dnia swojej śmierci.

Manuel I urodził się w Alcochete jako syn Beatrycze, księżniczki Beja i Ferdynanda, księcia Viseu. Jako wnuk króla Edwarda I zastąpił na tronie swego kuzyna, Jana II. Jego rodzona siostra Eleonora de Viseu była żoną Jana II.

Manuel aktywnie wspierał rozwój portugalskiego imperium handlowego. Sfinansował podróże Vasco da Gamy, Pedra Alvareza Cabrala, Gaspara Corte-Real, Francisco de Almeida oraz Alfonsa de Albuquerque. Portugalscy żeglarze odkryli drogę morską do Indii, a Portugalia stała się jednym z ówczesnych imperiów, wzbogacając się na handlu zamorskim. Korzystając z bogactwa, Manuel wybudował wiele budynków królewskich (w tzw. stylu manuelińskim) i sprowadził na swój dwór uczonych i artystów. Ustanowił też szereg praw mających na celu zwiększenie władzy króla i szlachty. Wydał również zbiór praw nazywanych Ordynacjami Manuelińskimi. Będąc człowiekiem niezwykle religijnym, sponsorował misjonarzy (takich jak np. Francisco Alvarez) oraz wspierał budowę klasztorów i kościołów. Prześladował Żydów portugalskich, wydalając ich z kraju lub siłą zmuszając do przechrzczenia, szczególnie w latach 1496–1498, aczkolwiek masakra Żydów w Lizbonie miała miejsce w roku 1506. Dążył do połączenia pod swoim berłem monarchii półwyspu Iberyjskiego, ale zamiar ten nie powiódł się ze względu na śmierć jego trzech kolejnych żon oraz syna, Miguela.

Grób Manuela znajduje się w Lizbonie, w klasztorze hieronimitów. Po Manuelu I na tron wstąpił jego syn Jan III.

Małżeństwa i potomstwo 
Manuel był trzykrotnie żonaty, za każdym razem z hiszpańską księżniczką. Jego żonami były:
 Izabela z Asturii – córka Ferdynanda II Aragońskiego. Z Izabelą miał jedynie syna Michała (Miguela) da Paz.
 Maria Aragońska – siostra pierwszej żony Izabeli. Maria urodziła Manuelowi 10 dzieci:
 Jan III Aviz (1502-1557), 15. król Portugalii,
 Izabela Aviz (1503 – 1539), poślubiła Karola V Habsburga, cesarza rzymskiego, matka Filipa II,
 infantka Beatrycze (1504-1538), poślubiła Karola III, księcia Sabaudii,
 Ludwik (1506-1555), książę Beja,
 Ferdynand (1507-1534), książę Guarda, poślubił Guiomar (Guyomare) Coutinho, hrabinę Marialva (?-1534),
 Alfons (1509-1540), kardynał,
 infantka Maria (1511-1513),
 Henryk Aviz (1512-1580), kardynał, 17. król Portugalii,
 Edward (1515-1540), książę Guimarães, poślubił Izabelę Braganza (córkę Jana, księcia Braganza),
 Antoni (1516), możliwe że był to syn Eleonory Austriackiej, trzeciej żony Manuela, ale czasem występuje też jako syn Marii.
 Eleonora Austriacka – córka Filipa I Pięknego i Joanny Szalonej, siostrzenica dwóch pierwszych żon, z którą miał dwoje dzieci:
 Carlosa (1520),
 Marię (1521-1577), jedną z najbogatszych księżniczek w Europie.

Przypisy 

Władcy Portugalii
Dynastia Avis
Odznaczeni Orderem Avis (Portugalia)
Odznaczeni Orderem Chrystusa (Portugalia)
Odznaczeni Orderem Świętego Jakuba od Miecza (Portugalia)
Odznaczeni Orderem Podwiązki
Odznaczeni Orderem Złotego Runa
Urodzeni w 1469
Zmarli w 1521
ORP Fala

ORP Fala – polski okręt patrolowy projektu 912 (kod NATO: "Obluze"). Była to pierwsza jednostka serii, nosiła numer burtowy: OP-301, następnie: "321". Pozostałe okręty serii nosiły numery: 322-325. W czerwcu 1975 roku okręt uczestniczył w ćwiczeniach o kryptonimie Posejdon-75. W dniach 4–26 maja 1983 roku okręt wziął udział w wielkich ćwiczeniach sił Marynarki Wojennej o kryptonimie Reda-83. W 1991 roku okręt został przekazany do służby w Bałtyckim Dywizjonie Straży Granicznej pod oznaczeniem SG-321 i nazwą „Fala”. Po zakończeniu służby, 14 czerwca 1996 roku okręt został przekształcony w muzeum w Kołobrzegu i zacumowany przy nabrzeżu remontowym przy Reducie Solnej. W 2012 roku okręt został wyciągnięty z wody i  pełni funkcje eksponatu muzealnego w skansenie morskim Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu.

W trakcie służby załoga okrętu dziewięć razy zdobyła tytuł przodującego okrętu Morskiej Brygady Okrętów Pogranicza i trzy razy przodującego okrętu Marynarki Wojennej.

Aktualnie nosi oznaczenie MUZ SG 321.

Plany i modele 
 Mały Modelarz nr 1/77 (model projektu 912M – ścigacz okrętów podwodnych)

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne 
 Strona muzeum.

ORP Fala
Okręty muzea w Polsce
Okręty zbudowane w Stoczni Marynarki Wojennej
Polskie okręty patrolowe z okresu po 1945
Jaskółka (statek wodny)

Jaskółka – na małych kabinowych jednostkach pływających tak nazywa się różnego rodzaju schowki lub półki usytuowane wewnątrz ciasnej kabiny, zazwyczaj położone gdzieś wysoko, pod sufitem.

Wyposażenie jachtu i osprzęt
Terytorium (jednostka administracyjna Kanady)

Terytorium – w Kanadzie obok prowincji podstawowa jednostka administracyjna, obejmujące tereny północnej Kanady. Te bardzo rozległe i słabo zaludnione obszary podzielone są na trzy terytoria:
 Jukon – Yukon
 Nunavut – Nunavut
 Terytoria Północno-Zachodnie – Northwest Territories – Territoires du Nord-Ouest

Każde terytorium posiada swoje Zgromadzenie Legislacyjne oraz rząd z premierem na czele. Z wyjątkiem Jukonu, nie istnieją w terytoriach systemy partyjne. Przedstawicielem rządu federalnego przy rządach terytorialnych jest komisarz – Commissioner. W przeszłości komisarz posiadał szerokie pełnomocnictwa administracyjne, współcześnie rola tego urzędu jest mocno ograniczona i podobna do roli gubernatorów poruczników w prowincjach, choć komisarz nie reprezentuje monarchii, lecz tylko Rząd Federalny Kanady. W odróżnieniu od rządów prowincjonalnych, rządy terytorialne nie dzielą się na ministerstwa, lecz na departamenty.

Zobacz też 
 podział administracyjny Kanady
Ontario (ujednoznacznienie)

Ontario – prowincja Kanady
 Ontario – jezioro położone na granicy Kanady i Stanów Zjednoczonych
 Ontario Lacus – jezioro węglowodorowe na Tytanie

Miejscowości w USA:
 Ontario – miasto w stanie Kalifornia, w hrabstwie San Bernardino
 Ontario – miasto w stanie Nowy Jork, w hrabstwie Wayne
 Ontario – jednostka osadnicza w stanie Nowy Jork, w hrabstwie Wayne
 Ontario – wieś w stanie Ohio, w hrabstwie Richland
 Ontario – miasto w stanie Oregon, w hrabstwie Malheur
 Ontario – wieś w stanie Wisconsin, w hrabstwie Vernon
Gminy w USA:
 Ontario (ang. Ontario Township) – gmina w stanie Illinois, w hrabstwie Knox
 Ontario (ang. Ontario Town) – gmina w stanie Nowy Jork, w hrabstwie Wayne
 Ontario (ang.: Ontario Township) – gmina w stanie Dakota Północna, w hrabstwie Ramsey
 Ontario (ang.; Ontario Township) – gmina w stanie Dakota Południowa, w hrabstwie Hand
Hrabstwa w USA:
 hrabstwo Ontario (ang.: Ontario County) – w stanie Nowy Jork

Inne:
 Port lotniczy Ontario
 Ontario Hydro
Hymn Europy

Hymn Europy – instrumentalna wersja Ody do radości pochodzącej z finału IX symfonii Beethovena w opracowaniu Herberta von Karajana, zaaprobowana przez Radę Europy i Unię Europejską. Z racji wielojęzycznego charakteru obu organizacji hymn Europy posiada jedynie wersję instrumentalną pozbawioną oryginalnego, niemieckojęzycznego tekstu.

Propozycja przyjęcia Ody do radości jako hymnu Europy wyszła od Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy w 1971 roku i została zaakceptowana przez Komitet Ministrów Rady Europy w styczniu 1972 roku. Jednocześnie zwrócono się do Herberta von Karajana o odpowiednie zaaranżowanie tego utworu. Powstały wtedy trzy oddzielne wersje instrumentalne: na fortepian solo,  instrumenty dęte oraz na orkiestrę symfoniczną.

Oficjalnie po raz pierwszy hymn wykonano w 1972 roku w Dniu Europy. W 1986 roku Hymn Europy przyjęła jako własny również Wspólnota Europejska, a wraz z powstaniem Unii Europejskiej w 1993 roku, stał się on również jej hymnem. Od tej pory Rada Europy i Wspólnota Europejska (później Unia Europejska) dzielą wspólny hymn i flagę europejską.

Tekst poematu Fryderyka Schillera, do którego Beethoven skomponował muzykę został odrzucony. Rada Europy podjęła taką decyzję, ponieważ chciano uniknąć problemów z wyborem języka, w jakim hymn miałaby być śpiewany. Drugim, rzadko dziś wspominanym argumentem, była ocena tekstu Schillera jako utworu odwołującego się do ogólnych wartości, a nie tylko europejskich.

Na początku XXI wieku, Peter Roland wystąpił z inicjatywą przyjęcia łacińskiego tłumaczenia Ody do radości jako tekstu hymnu. Nagrano płytę z proponowaną wersją z przekładem autorstwa Rolanda, która jest rozpowszechniana w Europie. Egzemplarz nagrania został podarowano podczas wizyty w Wiedniu w lutym 2004 roku przewodniczącemu Komisji Europejskiej Romano Prodiemu. Celem tych działań jest zamieszczenie w konstytucji Unii Europejskiej wersji z tekstem.

Hymn Europy grany jest corocznie 9 maja – w Dniu Europy. Towarzyszy też uroczystościom i szczytom Unii wraz z hymnem państwa, które w danym półroczu przewodniczy Unii.

Zobacz też 

 Oda do radości
 IX symfonia Beethovena
 flaga europejska

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 O hymnie na oficjalnej stronie Komisji Europejskiej
 Hymn Unii Europejskiej. Wspólna melodia, różne teksty

Europa
Rada Europy
Symbolika Unii Europejskiej
Gnoppix

Gnoppix – podobna do Knoppiksa dystrybucja systemu operacyjnego GNU/Linux, oparta na Debianie, możliwa do uruchomienia z CD-ROM-u, bez instalacji na twardym dysku. Gnoppix w przeciwieństwie do Knoppiksa obsługuje przede wszystkim GNOME – nie LXDE.

Zobacz też 
 Dystrybucje Linuksa

Linki zewnętrzne 
 .

Debian
Ryczące czterdziestki

Ryczące czterdziestki (), strefa ryczących czterdziestek – pas wód oceanicznych biegnący nieprzerwanie wokół południowej półkuli kuli ziemskiej, w przybliżeniu pomiędzy 40° i 50° szerokości geograficznej południowej, wzdłuż którego wieją stałe wiatry zachodnie, o bardzo dużej prędkości, będące powodem częstych sztormów. Rejon związany z działalnością cyklonów w południowej strefie niskiego ciśnienia. Akwen trudny nawigacyjnie i niebezpieczny dla statków.

Znajduje się w nim niewiele lądów: pas ten obejmuje południowy fragment kontynentu Ameryki Południowej (Patagonia), Tasmanię i południową część Nowej Zelandii, a oprócz tego wyłącznie wyspy subantarktyczne, takie jak Wyspy Kerguelena.

Pierwszym człowiekiem, który samotnie przepłynął przez ryczące czterdziestki dookoła świata, był Argentyńczyk Vito Dumas w latach 1942–1943.

Nazwa pochodzi od 40° szerokości geograficznej południowej; została nadana przez marynarzy.

Przypisy 

Geografia regionalna
Meteorologia morska
Locja
Subantarktyka
Szerokość geograficzna
René Guénon

René-Jean-Marie-Joseph Guénon, szejk Abd al-Wahid Jahja (ur. 15 listopada 1886 w Blois, zm. 7 stycznia 1951 w Kairze) – francuski myśliciel i pisarz ezoteryczny, badacz tradycji religijnych, metafizycznych i mistycznych, współtwórca koncepcji tradycjonalizmu integralnego.

Życiorys 
Guénon pochodził z tradycyjnej rodziny katolickiej i był synem architekta. W młodości pozostawał jednak pod wpływem ezoterycznych organizacji okultystycznych i paramasońskich, takich jak Zakon Róży i Krzyża, Loża Tebańska oraz Kościół Gnostycki (1905–1912).

W okresie późniejszym dokonał radykalnego zerwania z ezoteryką, współpracując z pismem „La France Anti-Maçonnique”.

W 1915 otrzymał licencjat z literatury, a w 1916 obronił rozprawę doktorską z matematyki o Leibnizu. Mimo powrotu w 1918 do Blois i podjęcia pracy nauczyciela w liceum nie przerwał studiów filozoficznych i religioznawczych, badając zwłaszcza mistykę orientalną. W 1921 obronił i opublikował rozprawę doktorską o hinduizmie (Introduction générale a l’étude des doctrines hindoues, Paryż 1921). W następnej dekadzie opublikował szereg prac utrwalających jego pozycję orientalisty (L’homme et son devenir selon le Védante, Londyn 1925) i znawcy mistyki chrześcijańskiej.

Narastające przekonanie o duchowym „kurczeniu się” Zachodu z jednej strony, z drugiej zaś coraz intensywniejsze studia nad mistyką arabską sprawiły, że Guénon zaczął coraz bardziej zbliżać się do islamu i nabierać przekonania, że tylko w jego obrębie zachowały się jeszcze żywe wartości duchowe. Po śmierci pierwszej żony wyjechał w 1930 do Kairu w poszukiwaniu tekstów sufickich i rozpoczął tam wykłady na słynnej uczelni muzułmańskiej Al-Azhar. W 1934 ożenił się z Egipcjanką Fatimą, córką sufickiego szejka Muhammada Ibrahima. Pod imieniem Abd al-Wahid Jahja został inicjowany do ezoterycznego muzułmańskiego Zakonu Sufi; w islamie pozostał do końca życia.

Nigdy nie wrócił już do Europy i żył „jak Arab między Arabami”; nawet jego córka z drugiego małżeństwa nie wiedziała przez lata, że jej ojciec nazywa się naprawdę René Guénon. Jego ostatnie słowa brzmiały: Allah, Allah!. Korespondował jednak z pisarzami europejskimi i publikował w wydawnictwach paryskich. Regularnie odwiedzali go też członkowie (założonej przez niego jeszcze w Europie) Szkoły Tradycjonalistycznej: Anglik Martin Lings, Włoch Marco Pallis, Szwajcarzy: Titus Burckhardt i Frithjof Schuon (1907–1998) oraz wykładający w USA Hindus Ananda-Coomaraswamy. Z dwoma ostatnimi tworzył nieformalny triumwirat szkoły.

Linki zewnętrzne 
 René Guénon – wybrane teksty po polsku
 Bardziej obszerna biografia René Guénona
 Fragment najbardziej znanej pracy Guénona – Królowanie ilości i znaki czasów (w języku angielskim).

Francuscy pisarze XX wieku
Ludzie urodzeni w Blois
Zmarli w 1951
Urodzeni w 1886
Sufi
Filozofowie muzułmańscy
Glissando

Glissando – oznaczenie „płynnego” przejścia od jednego dźwięku do drugiego po kolei poprzez wszystkie możliwe do zaśpiewania czy zagrania na danym instrumencie dźwięki leżące między nimi.

Na instrumentach strunowych z gryfem efekt ten uzyskuje się poprzez przesunięcie palcem po strunie na gryfie podczas wydobywania dźwięku, na instrumentach klawiszowych szybko przesuwa się palcem po białych lub czarnych klawiszach, na harfie – po strunach, na idiofonach sztabkowych lub rurowych – pałeczką po sztabkach (rurach). Na harfie, przyciskając lub zwalniając jej system pedałowy, wyjątkowo da się wykonać glissando, które składa się z kilku zdublowanych dźwięków lub też z przemieszanych dźwięków wyższych i niższych. Na puzonie lub flecie glissandowym glissando wykonuje się poprzez płynny ruch suwaka. Glissando możliwe jest również na kotle – poprzez przyciśniecie lub zwolnienie pedału służącego do przestrajania instrumentu podczas lub po uderzeniu pałką w membranę. Glissando można także wykonać w ograniczonym zakresie na niektórych instrumentach dętych drewnianych – np. na flecie poprzecznym przez zmianę kąta zadęcia, na klarnecie przez specyficzne operowanie klapami (efekt ten wykorzystał m.in. George Gershwin w Błękitnej rapsodii).

Na instrumentach smyczkowych, łącząc technikę glissando z wydobyciem flażoletów naturalnych, uzyskuje się efekt wydobycia kolejnych tonów składowych pustej struny.

Sposób zapisu glissanda 

Glissando oznacza się słowem glissando (lub gliss.) umieszczonym ponad linią prostą lub falistą od nuty, którą rozpoczynamy glissando do nuty, na której je kończymy.

Zobacz też 

 portamento
 arpeggio
 artykulacja

Przypisy 

Notacja muzyczna
Latający Holender (ujednoznacznienie)

Latający Holender – legenda o statku-widmo
 Latający Holender – poemat Antoniego Langego
 Latający Holender (Der fliegende Holländer) – musical filmowy z 1964 roku, reż. Joachim Herz
 Latający Holender (De vliegende Hollander) – film z 1995 roku, reż. Jos Stelling
 Latający Holender (The Flying Dutchman) – film z 2001 roku, reż. Robin P. Murray
 Latający Holender – fikcyjny żaglowiec, który pojawił się w filmach fabularnych z serii Piraci z Karaibów
 „Latający Holender” – piosenka szantowa
 Latający Holender (także: Holender tułacz) – opera Richarda Wagnera
 Latający Holender – jedna z byłych olimpijskich klas jachtów
 „Latający Holender” – program Telewizji Polskiej
Allomorf

Allomorfy – morfy odpowiadające jednemu morfemowi, inaczej: są to warianty jednego morfemu. 

Zbiory allomorfów jednego morfemu nie przecinają się. Wszystkie warianty danego morfemu charakteryzują się zespołem niezmiennych cech (tzw. inwariantem) odróżniających ten morfem od innych morfemów danego języka. Np. za allomorfy morfemu „pies” uznamy: ps-, pies-.

Allomorfem są również formy oboczne niektórych przyimków, np. dość – dosyć, przez – przeze.

Przypisy

Bibliografia 
 
 
 

Morfem
B (dźwięk)

B – obniżony bemolem dźwięk h (odległy o kwartę czystą od f). Jego częstotliwość dla b¹ wynosi około 466,2 Hz. Stanowi tonikę gam B-dur i b-moll. Nazwa tego dźwięku stanowi wyjątek na tle pozostałych nazw dźwięków obniżonych pojedynczym bemolem, w przypadku tworzenia których stosuje się dodaną do nazwy dźwięku obniżanego końcówkę -es. Enharmonicznie dźwięki o tej samej wysokości to: ais oraz ceses.

Takie oznaczenie stosowane jest w Polsce, Niemczech i krajach skandynawskich. W pozostałych krajach litera B oznacza „polski” dźwięk H (pół tonu poniżej C, 493,9 Hz), a H obniżone o pół tonu nazywa się „bes” lub „b-flat” (B z bemolem).

Niejednoznaczność nomenklatury wynika z używanego w średniowieczu nieprzejrzystego systemu notacji, opierającego się o pismo gotyckie, w którym litery B i H wyglądały podobnie. Różne nazwy tych samych dźwięków powodują pewne problemy w odczytywaniu zagranicznych wydań nut. Również polskie wydania nut muzyki rozrywkowej często używają notacji zapożyczonej z wydań amerykańskich. Szwecja w 1990 roku wprowadziła w edukacji muzycznej zmiany mające na celu częściową redukcję problemu.

Zobacz też 
 B-A-C-H – kryptogram muzyczny stworzony przez Bacha

Przypisy 

Nazwy dźwięków
Śruta

Śruta – produkt otrzymany poprzez jednorazowe rozdrobnienie nasion roślin uprawnych poprzez ich rozkruszenie przeprowadzone w specjalnym urządzeniu – śrutowniku. Najczęściej produkuje się śrutę zbożową, ale może być także z innych nasion, np. roślin motylkowych (strączkowych), lub oleistych.

Śruta w piwowarstwie 
W piwowarstwie śruta oznacza śrutę słodową. Jest to inaczej ześrutowany słód, czyli efekt śrutowania słodu w śrutowniku. W produkcji piwa śruta słodowa podlega zacieraniu z wodą oraz filtrowaniu w celu osiągnięcia brzeczki piwnej. Śruta może być bardziej lub mniej rozkruszona. Od jej rozdrobnienia zależy nie tylko jakość brzeczki, ale również sposób filtracji, gdyż po opadnięciu na dno zbiornika stanowi naturalną warstwę filtracyjną brzeczki.

Zobacz też 
 Śrutowanie
 Śrutownik
 słód
 brzeczka

Przypisy 

Piwowarstwo
Pasze
Bill Haley

Bill Haley, właściwie William John Clifton Haley (ur. 6 lipca 1925, w Highland Park zm. 9 lutego 1981 w Harlingen) – amerykański muzyk - wokalista i instrumentalista, jeden z pionierów rock and rolla. Bill Haley wywodził się z kręgów muzyki country. Jego styl był mieszanką country, dixieland i tradycyjnego rhythm and bluesa. Największym przebojem Billa Haleya była piosenka Rock Around the Clock.

W 1987 Bill Haley został wprowadzony do Rock and Roll Hall of Fame.

Bill Haley and His Comets 
Skład zespołu z jakim występował Bill.
 Frannie Beecher – gitara
 Danny Cedrone – gitara
 Joey d'Ambrosio – saksofon
 Bill Haley – gitara, śpiew
 Johnny Grande – fortepian
 Ralph Jones – saksofon
 Marshall Lytle – kontrabas
 Rudy Pompilli – saksofon
 Al Rex – gitara basowa
 Dick Richards – perkusja
 Billy Williamson – gitara

Dyskografia

Albumy studyjne 

 1956 - Rock 'n' Roll Stage Show (Decca 8345)
 1957 - Rockin' the Oldies (Decca 8569)
 1958 - Rockin' Around the World (Decca 8692)
 1959 - Bill Haley's Chicks (Decca 8821)
 1959 - Strictly Instrumental (Decca 8964)
 1960 - Bill Haley and His Comets (Warner Bros. 1378)
 1960 - Haley's Juke Box (Warner Bros. 1391)
 1961 - Twist (Dimsa 8255)
 1961 - Bikini Twist (Dimsa 8259)
 1962 - Twist Vol. 2 (Dimsa 8275)
 1962 - Twist en Mexico (Dimsa 8290)
 1963 - Madison (Orfeon 12339)
 1963 - Carnaval de Ritmos Modernos (Orfeon 12340)
 1964 - Rock Around the Clock King (Guest Star 1454)
 1964 - Surf Surf Surf (Orfeon 12354)
 1966 - Whisky a Go-Go (Orfeon 12478)
 1966 - Bill Haley a Go-Go (Dimsa 8381)
 1968 - Biggest Hits (Sonet 9945)
 1971 - Rock Around the Country (Sonet 623)
 1973 - Just Rock 'n' Roll Music (Sonet 645)
 1976 - R-O-C-K (Sonet 710)
 1978 - Golden Country Origins (Grassroots Records)
 1979 - Everyone Can Rock and Roll (Sonet 808)

Albumy koncertowe 

 1962 - Twistin' Knights at the Roundtable (Roulette SR-25174)
 1968 - On Stage Vol. 1: Rock Around the Clock (Sonet SLP63)
 1968 - On Stage Vol. 2: Rock the Joint (Sonet SLP69)
 1970 - Bill Haley's Scrapbook (Kama Sutra/Buddah 2014)
 1974 - Live in London '74 (Antic 51501)

Kompilacje 

 1954 - Rock with Bill Haley and the Comets (Essex ESLP 202)
 1955 - Shake, Rattle and Roll (Decca DL5560)
 1955 - Rock Around the Clock (Decca DL8225)
 1958 - Rockin' the Joint (Decca DL8775)
 1963 - Bill Haley & His Comets (Vocalion 3696; 1963)
 1968 - Bill Haley's Greatest Hits! (Decca DL5027)
 1972 - Golden Hits (Decca DXSE7-211)
 1975 - Golden Favorites (MCA Coral 7845P)
 1985 - From the Original Master Tapes (MCA Records MCAD-5539)

Przypisy 

Amerykańscy wokaliści rockowi
Amerykańscy wokaliści country
Członkowie Rock and Roll Hall of Fame
Urodzeni w 1925
Zmarli w 1981
Anoda

Anoda (gr. ana „w górę”, hodós „ścieżka”) – elektroda, przez którą prąd elektryczny wpływa do urządzenia (co może polegać na dopływie ładunku dodatniego lub wypływie ładunku ujemnego). W odbiornikach prądu elektrycznego (np. lampach elektronowych) anoda jest elektrodą dodatnią, natomiast w źródłach prądu (np. ogniwach galwanicznych) – ujemną. Anoda występuje zawsze w parze z elektrodą, przez którą prąd wypływa z urządzenia, czyli katodą.

Anody w chemii 

Anoda w ujęciu chemicznym jest elektrodą, na której zachodzi proces utleniania, który jest utożsamiany z procesem oddawania elektronów elektrodzie:

 W urządzeniach, które generują siłę elektromotoryczną (są źródłami prądu), a przepływ prądu w obwodzie jest zgodny z tą siłą (np. ogniwo galwaniczne), anoda jest elektrodą ujemną względem katody.
 W urządzeniach, które są odbiornikami energii elektrycznej (np. elektrolizer), anoda jest elektrodą dodatnią względem katody.
 W akumulatorach, w zależności od trybu pracy, dana elektroda jest anodą lub katodą.

W ogniwach galwanicznych występują dwa generalne typy anod:
 anoda rozpuszczalna – której pracy w procesie elektrolitycznym towarzyszy emisja jonów powstających z materiału elektrody w ilości proporcjonalnej do przepływającego ładunku elektrycznego (zob. prawa elektrolizy Faradaya), np.
 Cu(s) → Cu2+(aq) + 2e−
 anoda nierozpuszczalna – której pracy w procesie elektrolitycznym towarzyszy wydzielanie się na elektrodzie anionów w ilości proporcjonalnej do przepływającego ładunku elektrycznego, np.
 2Cl−(aq) → Cl2(g)↑ + 2e−
 (s – ciało stałe; g – gaz; aq – roztwór wodny)
Możliwy jest też układ mieszany, tj. anoda częściowo rozpuszczalna, na której oba ww. procesy zachodzą równolegle.

Anody w fizyce 

W lampach elektronowych anoda jest elektrodą dodatnią, do której podążają elektrony wyemitowane przez katodę.

W lampach elektronowych mogą występować dwie anody:
 anoda główna – która jest częścią obwodu głównego, przez który płynie prąd obciążeniowy.
 anoda podtrzymująca (wzbudzająca) – to anoda przeznaczona do podtrzymywania wyładowania w lampie przekaźnikowej (np. w ekscytronie), gdy w obwodzie głównym nie płynie prąd.

W większości typów lamp elektronowych, na anodzie wydziela się ciepło w wyniku uderzania o nią rozpędzonych elektronów, w związku z tym musi ona być odpowiednio wykonana (rozmiar, materiał, dodatkowe chłodzenie), aby nie uległa zniszczeniu. Anody lamp odbiorczych są wykonane z blachy (pełnej lub perforowanej) niklowej, żelaznej lub aluminiowej, lampy o większej mocy (50–150 W) posiadają anodę grafitową. W lampach nadawczych stosuje się anody miedziane z chłodzeniem wodnym lub powietrznym.

Niekiedy jednak elektrony, np. w niektórych lampach rentgenowskich, uderzają o elektrodę zwaną antykatodą, oddają jej znaczną część energii, ale nie są przez nią odbierane, dodatkową elektrodę odbierającą elektrony z lampy nazywa się anodą.

W powielaczach elektronów oraz fotopowielaczach anodą nazywa się tylko ostatnią elektrodę odprowadzającą elektrony z lampy, elektrody pośrednie, w które uderzają elektrony, nazywa się dynodami.

Przypisy 

Elektrody
Lampy elektronowe
Stara Ładoga

Stara Ładoga (, ) – wieś w północnej Rosji, w obwodzie leningradzkim, położona nad brzegiem rzeki Wołchow, w odległości 12 km od jeziora Ładoga.

Historia 

Powstało jako stacja handlowa na szlaku handlowym od Waregów do Greków. Niegdyś miasto nazywało się Ładoga i było drugim co do wielkości miastem w Księstwie Nowogrodzkim. Dendrochronologia datuje powstanie osady na 753 r. Została ona założona przez fińskich kupców. W następnych wiekach zamieszkiwali ją głównie wikingowie i od 800 do 900 roku była jedną z najważniejszych osad handlowych w północno-wschodniej Europie. Według Kodeksu Hipackiego w 862 roku do Ładogi przybył wódz wikingów Ruryk i obrał ją za swoją stolicę. Dlatego według legendy Ładoga była pierwszą stolicą Rusi. Jego następcy przenieśli stolicę do Nowogrodu. Za rządów Jarosława Mądrego osada w 1019 roku była posagiem jego żony Ingegerdy, córki króla szwedzkiego Olafa. Z tego względu załoga osady składała się głównie z Waregów, którzy pozostawili po sobie napisy runiczne, domy typu skandynawskiego i kurhany z pochówkami w łodziach. Do XIII wieku w Starej Ładodze funkcjonował skandynawski kościół pw. św. Mikołaja.

Wykopaliska potwierdzają silne powiązania kultury Starej Ładogi z kulturami skandynawską, fińską i słowiańską. W 1703 car Piotr I Wielki założył miasto Nowa Ładoga i przemianował miasto Ładoga na Stara Ładoga, pozbawiając ją praw miejskich i herbu.

Zabytki 
 Twierdza z XV wieku zbudowana na cyplu u ujścia rzeki Elena do rzeki Wołchow. Fortyfikacja składała się z połączonych murem czterech owalnych baszt i wieży bramnej (Worotnej) na planie czworoboku. Fortyfikację rozbudowano po 1586 roku wznosząc od strony lądu fortyfikacje bastionowe otoczone fosą. Był to ważny strategicznie punkt, gdyż była to jedyna przystań, gdzie mogły przycumować statki morskie (nie mogące pokonać progów rzeki Wołchow). Brama i część murów zostały zrekonstruowane w latach 60. XX wieku. Wewnątrz twierdzy znajdują się dwie cerkwie: 
 cerkiew św. Jerzego (Georgijewska) z końca XII wieku z fragmentami fresków
 drewniana cerkiew św. Dymitra z Tesaloniki z 1731 r. Na terenie wsi znajdują się także:
 sobór Uspieński (Zaśnięcia Matki Bożej) z XII wieku
 Monaster Nikołajewski
 Cerkiew św. Jana Chrzciciela (Jana Priedtiecza)
 Kurhan Olega

Nazwa 
Nazwa miejscowości pochodzi z języka fińskiego: Alode-joki, czyli „rzeka nizinna”. W języku staronordyjskim powstało to „Aldeigja”, a w staroruskim „Ладога” („Ladoga”). Obecna szwedzka nazwa miasta to Aldeigjuborg, a fińska to Vanha Laatokka.

Przypisy 

Miejscowości w rejonie wołchowskim
Dawne miasta w Rosji
Dynastia Alawitów

Alawici - dynastia panująca w Maroku (od roku 1631 do dziś).

Sułtani i królowie z dynastii Alawitów 
Do 1666 dynastia władała tylko Tafilalt w południowym Maroku

 Maulaj Ali asz-Szarif (1631–1636)
 Muhammad ibn Ali asz-Szarif (1636–1664)
 Maulaj Raszid (od 1664, następnie sułtan całego Maroka)

Władcy Maroka:
 Maulaj Raszid (1666–1672), od 1664 w Tafilalt
 Muhammad I as-Saghir, Al-Harrani, Abu al-Abbas Ahmad I, Maulaj Ismail (1672–1684)
 Maulaj Ismail (1684–1727)
 Abu al-Abbas Ahmad II (1727–1728) (po raz pierwszy)
 Abd al-Malik (1728)
 Abu al-Abbas Ahmad II (1728–1729) (po raz drugi)
 Abdullah ibn Ismail (1729–1735) (po raz pierwszy)
 Ali ibn Ismail (1735–1736)
 Abdullah ibn Ismail (1736) (po raz drugi)
 Muhammad II ibn Ismail (1736–1738)
 Al-Mustadi ibn Ismail (1738–1740)
 Abdullah ibn Ismail (1740–1745) (po raz trzeci)
 Zajn al-Abidin (1745)
 Abdullah ibn Ismail (1745–1757) (po raz czwarty)
 Muhammad III (1757–1790)
 Jazid ibn Muhammad, Hiszam ibn Muhammad (1790–1792)
 Maulaj Sulajman (1792–1822) (do 1797 równolegle Hiszam ibn Muhammad)
 Maulaj Abd ar-Rahman (1822–1859)
 Muhammad IV (1859–1873)
 Hassan I (1873–1894)
 Abd al-Aziz IV (1894–1908)
 Maulaj Abd al-Hafiz (1908–1913)
 Jusuf ibn Hassan (1913–1927)
 Muhammad V (1927–1953) (po raz pierwszy)
 Muhammad ibn Arafa (1953–1955)
 Muhammad V (1955–1961) (po raz drugi)
 Hassan II (1961–1999)
 Muhammad VI (1999–)

Zobacz też 
 alawizm
 alawici tureccy
 Order Tronu

 
Alawitów, dynastia
B.B. King

Riley Ben King znany jako B.B. King (ur. 16 września 1925 w Itta Bena w stanie Missisipi, zm. 14 maja 2015 w Las Vegas) – amerykański gitarzysta i wokalista bluesowy. Został obdarzony nieformalnym tytułem: King of Blues – król bluesa. Muzyka Kinga zaliczana jest do stylów Memphis Blues, Modern Electric Blues i Soul Blues.

Życie zawodowe 
W 1980 B.B. King został wprowadzony do Blues Hall of Fame, a w 1987 do Rock and Roll Hall of Fame. W 2003 pojawił się na 3., a w 2011 na 6. miejscu listy 100 największych gitarzystów wszech czasów magazynu Rolling Stone. Zaliczany do trzech królów bluesa, razem z Albertem Kingiem i Freddiem Kingiem. Był jednym z ulubionych wykonawców Jimiego Hendriksa i mentorem dla Joe Bonamassy.

Działalność dobroczynna 
W roku 2001, King stał się oficjalnym sponsorem Little Kids Rock, organizacji non-profit ofiarującej za darmo muzyczne instrumenty dzieciom w szkołach na terenie USA. Zasiadał w Honorowej Loży Dyrekcji LKR.

Życie prywatne 
King był żonaty dwa razy: z Marthą Lee Denton w latach 1946–1952 i z Sue Carol Hall w latach 1958–1966. Obydwa małżeństwa zakończyły się rozwodem z powodu przedkładania przez Kinga życia zawodowego ponad życie rodzinne (250 występów rocznie). Nieoficjalnie muzyk był ojcem 15 dzieci. W 1980 u artysty zdiagnozowano cukrzycę typu 2. King był znanym działaczem przeciw tej chorobie, pojawiał się także w reklamach produktów mających za zadanie polepszyć jakość życia cukrzyków.

Ulubionym piosenkarzem Kinga był zmarły w 1998 Frank Sinatra. W swojej autobiografii często go wspominał (np. że w czasach młodości przed zaśnięciem słuchał albumu In the Wee Small Hours). Bluesman zauważał także, że to Frank Sinatra otworzył drzwi czarnoskórym artystom, którzy wcześniej nie mieli prawa występów „w miejscach gdzie dominowali biali”. W latach 60. piosenkarz umożliwił B.B. Kingowi występy w kilku głównych klubach w Las Vegas.

W latach 1971–2009 został wyróżniony 15 nagrodami Grammy, najczęściej w kategorii Najlepszy Album Bluesowy (6 razy) oraz Najlepszy Utwór Bluesowy (3 razy).

Dyskografia

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 The Official B.B. King Website  – oficjalna strona B.B. Kinga
 
 
 
 

Amerykańscy gitarzyści bluesowi
Amerykańscy wokaliści rhythmandbluesowi
Amerykańscy wokaliści bluesowi
Amerykańscy wokaliści soulowi
Członkowie Blues Hall of Fame
Członkowie Rock and Roll Hall of Fame
Laureaci Nagrody Grammy
Laureaci MTV Video Music Awards
Odznaczeni Prezydenckim Medalem Wolności
Odznaczeni National Medal of Arts
Urodzeni w 1925
Zmarli w 2015
Laureaci Kennedy Center Honors
Dancehall

Dancehall – gatunek muzyczny wywodzący się z Jamajki, powstały pod koniec lat siedemdziesiątych z klasycznego reggae. Jest jednak od niego o wiele szybszy i żywszy, a artyści śpiewają do podkładów zwanych riddimami, granych przez selektorów. Najbardziej erotycznym rodzajem tańca do tej muzyki jest daggering.

Najważniejsi przedstawiciele tej muzyki to: Anthony B, Beenie Man, Bounty Killer, Buju Banton, Capleton, Collie Buddz, Eek-a-Mouse, Elephant Man, Lady Saw, Mavado, Ninjaman, Sean Paul, Shabba Ranks, Shaggy, Sizzla Kalonji, Tanya Stephens, Vybz Kartel, Yellowman, Major Lazer, Bel Mondo.

Linki zewnętrzne 
 

Dancehall
Project for the New American Century

Project for the New American Century (tłum. Projekt dla Nowego Amerykańskiego Wieku, skr. PNAC) – neokonserwatywna organizacja z siedzibą w Stanach Zjednoczonych, określana jako think tank myśli strategicznej.

Historia 
Project for the New American Century utworzono wiosną 1997 roku jako organizacja o charakterze non-profit, o charakterze edukacyjnym, której celem jest „promowanie globalnego przywództwa Ameryki”. Siedziba organizacji mieści się w budynkach American Enterprise Institute w Waszyngtonie.

Wielu ludzi zastanawia działalność PNAC, ponieważ proponuje ona dominację militarną i ekonomiczną Stanów Zjednoczonych w stosunku do światowych zasobów ziemi, przestrzeni i cyberprzestrzeni. Celem jest amerykańska dominacja w świecie – dlatego nazywano ją „Projektem dla Nowego Amerykańskiego Wieku”.

Głównym przywódcą PNAC jest William Kristol, były redaktor „Commentary Magazine”. Wśród członków byli: Donald Rumsfeld, Paul Wolfowitz, Jeb Bush, Richard Perle, Richard Armitage, Dick Cheney, Lewis Libby, William J. Bennett, Zalmay Khalilzad i Ellen Bork (żona sędziego Roberta Borka). Większa część członków jest wierna neokonserwatywnej szkole politycznej o charakterze promilitarnym.

PNAC jest inicjatywą „Projektu Nowego Obywatelstwa” (New Citizenship Project), organizacją o charakterze non-profit (według ustawy 501c3), która jest finansowana przez Fundację Bradleya (Bradley Foundation). PNAC zakłada następujące cele:
 amerykańskie przywództwo jest dobre dla obu stron Ameryki i całego świata,
 przywództwo to wymaga militarnej siły, dyplomatycznej energii oraz zaangażowania w moralne zasady,
 nie ma wielu liderów politycznych, którzy przyczynialiby się do globalnego przywództwa,
 rząd Stanów Zjednoczonych powinien odnosić korzyści z militarnej i ekonomicznej wyższości, dążąc do wyższości absolutnej (unchallengeable) poprzez wszystkie możliwe sposoby, także militarne.

Krytycy określają raport Rebuilding America’s Defenses jako Mein Kampf XXI wieku.

PNAC by „kontrolować nową «międzynarodową wspólnotę» przestrzeni zaproponował utworzenie nowej struktury wojskowej – Siłę Kosmosu – której zadaniem byłoby kontrolowanie kosmosu.”  Jako także ważne dla hegemonii USA zaplanowano rozwój działań w cyberprzestrzeni, prowadzonych przez United States Cyber Command.

Po wybraniu George’a Busha na prezydenta Stanów Zjednoczonych wielu członków PNAC, Richard Perle, Dick Cheney, Paul Wolfowitz i Lewis Libby zajęło wysokie stanowiska w administracji prezydenckiej. Zalmay Khalilzad został ambasadorem Stanów Zjednoczonych w Afganistanie.

PNAC rozwiązano  w 2006 r. po realizacji zaplanowanych działań. W 2009 r. powołano ideowego następcę - Foreign Policy Initiative, który zakończył działalność w 2017 r. po zrealizowaniu założeń ideowych.

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Strona internetowa PNAC
 

Think tanki w Stanach Zjednoczonych
Polityka Stanów Zjednoczonych
Teorie spiskowe
Organizacje non-profit
Waszyngton
Mordent

Mordent – rodzaj ozdobnika polegającego na wykonaniu w krótkich wartościach rytmicznych przejścia melodii z nuty głównej na nutę odległą o interwał sekundy wielkiej lub małej i powrocie na nutę główną, wykonywaną jako długa wartość rytmiczna. Rozróżnia się mordent górny (dźwięk zdobiący sąsiaduje z nutą główną od góry), oznaczany znakiem nieprzekreślonym, i dolny (analogicznie od dołu), oznaczany przekreślonym znakiem. Mordent górny może być zagrany od nuty zdobiącej - wtenczas wykonuje się nutę zdobiącą, nutę główną i ponownie nutę zdobiącą jako krótkie wartości rytmiczne, a następnie nutę główną jako długą wartość rytmiczną. Mordent rozpoczyna nuta akcentowana.

Można także rozróżnić mordenty wobec długości ich trwania, co przedstawia się w zapisie liczbą fal mordentu. Położenie pionowej kreski oznaczającej mordent dolny ma wtedy znaczenie i może być wykorzystane do zapisania w ten sposób obiegnika. Dodatkowo mordent może mieć łuk na początku lub na końcu, co wykonuje się najczęściej jako gamowłaściwe podejście do dźwięku ozdabianego lub też jego otoczeniem. Specyficznym rodzajem mordentu jest schleifer, czyli ozdobnik łączący ze sobą dwa dźwięki w odległości minimum tercji poprzez przejście po gamowłaściwych dźwiękach pomiędzy nimi, wykorzystywany najczęściej w baroku.

Jeżeli w zapisie mordentu nie występują znaki chromatyczne, mordent wykonuje się używając dźwięków gamowłaściwych. Mordent może też być chromatyzowany - wtenczas nad mordentem górnym lub pod mordentem dolnym umieszcza się znak chromatyczny, który uwzględnia się w wykonaniu nuty zdobiącej.

Bibliografia 
 Franciszek Wesołowski Zasady muzyki, Polskie Wydawnictwo Muzyczne 1995, 

Ozdobniki
Pryma (interwał)

Pryma – interwał prosty zawarty między dwoma dźwiękami leżącymi na tym samym stopniu skali muzycznej. W szeregu zasadniczym naturalnie występuje pryma czysta. Zastosowanie znaków chromatycznych pozwala zmienić rozmiar prymy.

Rodzaje

Interwały pochodne 

Objaśnienia do tabeli:
[1] - oznaczenie interwału
[2] - rozmiar interwału w półtonach
[3] - przewrót interwału
[4] - najprostszy interwał o takim samym brzmieniu
[5] - przykład
[A] - te interwały istnieją teoretycznie jako przewroty innych interwałów, w praktyce są one określane w sposób podany w nawiasie

Zobacz też 
 dysonans
 unison
 unisono
 zestawienie pochodnych interwałów
 zestawienie podstawowych interwałów

Interwały
Kotatsu

– w Japonii, pierwotnie palenisko we wnęce podłogowej izby (hori-godatsu), otoczone kwadratową ramą drewnianą (kotatsu-yagura), służące do gotowania potraw i ogrzewania stóp, także z wykorzystaniem specjalnej narzuty (kotatsu-buton) okrywającej nogi. Obecnie niski stolik z elektrycznym podgrzewaczem pod spodem i połączoną z nim kołdrą.

Historia 
W przeszłości ludzie ogrzewali się przy palenisku irori o kształcie kwadratu, wyciętym w podłożu pomieszczenia. Ogień nie był jednak wystarczającym źródłem ciepła dla całego ciała i dlatego pod koniec XIV wieku i na początku XV wieku skonstruowano drewnianą ramę (zwaną yagura), umieszczono ją nad żarem i nałożono na nią narzutę, kołdrę, aby zapobiec ucieczce ciepła. Uważa się, że tak powstało kotatsu. Do spalania wykorzystywano brykiety węglowe i węgiel drzewny.

Galeria

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Informacja o kotatsu 
 Kotatsu Heated Tables 

Architektura Japonii
Stoły
Radzieckie okręty podwodne typu M

Okręty podwodne typu M – radzieckie małe okręty podwodne czterech serii VI, VI-bis, XII oraz XV, produkowane od lat 30. XX wieku. Łącznie zbudowano 111 okrętów tego typu. 6 okrętów serii XV znanej także jako projekt 96 w 1955 roku zostało przekazanych Polsce
(Ślązak, Kaszub, Kurp, Krakowiak, Kujawiak i Mazur).

Podczas II wojny światowej zatonęły 33 okręty tego typu.

Serie 
 VI – w latach 1932 – 1934 zbudowano 30 okrętów tej serii;
 VI-bis – w latach 1934 – 1936 zbudowano 19 okrętów tej serii;
 XII – w latach 1936 – 1941 zbudowano 45 okrętów tej serii;
 XV – pierwszy okręt serii M-XV, M-200 wcielono do służby we flocie radzieckiej w 1943 roku. W czasie II wojny światowej ukończono jeszcze 3 dalsze okręty tej serii, a po wojnie zbudowano ich aż 53 (ogółem zbudowano 57).

Linki zewnętrzne 
 Historia i rysunki 

Typy okrętów podwodnych
Igor Guberman

Igor Mironowicz Guberman (ur. 1936) – rosyjski poeta i prozaik pochodzenia żydowskiego, zwany "chuliganem rosyjskiej poezji", doceniany jednak przez środowisko literackie w Rosji, a w tym przez jego krytykę literacką. Guberman znany jest na świecie głównie ze swoich aforyzmów, często obscenicznych, ale zawsze bardzo życiowych, które na podobieństwo do limeryków nazwał od jednego ze zdrobnień swojego imienia "garikami".

Z wykształcenia jest inżynierem elektrykiem. Przez ponad dwadzieścia lat pracował w Baszkirii na kolei, początkowo jako maszynista elektrowozu. Debiutował w 1964 r. w prasie popularnonaukowej, pisząc artykuły i eseje o bionice, badaniach mózgu (poznane charakterystyki wykorzystano w biomimetyce), czy też o wybitnych uczonych.

Pod koniec lat 60. jego gariki zaczęły pojawiać się w "samizdacie" – rosyjskich wydawnictwach podziemnych. Na początku lat 70. podjął współpracę z podziemnym miesięcznikiem "Jawrei w SSSR" ("Żydzi w ZSRR"), co sprawiło, że odtąd swoje oficjalne książki i scenariusze filmów dokumentalnych musiał podpisywać pseudonimami (Igor Mironow, Mark Popowskij).

W 1979 r. jego, krążące dotąd w odpisach i przekazach ustnych, gariki zostały wydane w Izraelu. Spowodowało to jego aresztowanie, a następnie zesłanie na pięć lat na Syberię. Po powrocie do Moskwy został objęty zakazem zameldowania, oraz pracy innej niż fizyczna. Po dłuższej tułaczce przygarnął go wtedy Dawid Samojłow – rosyjski poeta i dysydent, mieszkający w estońskiej Parnawie (Paernu). Tego radzieckim władzom było już za wiele i w 1988 r. Igor Guberman został ekspatriowany z żoną do Izraela.

Obecnie Igor Guberman prowadzi w izraelskim radiu cykliczną audycję "Gołos Izraila", pisuje do rosyjskojęzycznej prasy żydowskiej, a ze swoimi garikami objeżdża świat, przyciągając na swoje spotkania autorskie wielu Rosjan, którzy opuścili były ZSRR. Odwiedza także dzisiejszą Rosję, gdzie jego gariki stały się tak popularne, że w 1995 r. ukazały się jako piosenki na CD z muzyką M. Brenera. Dotychczasowy dorobek aforystyczny Gubermana liczy już kilka tomów wydań. Dostępny jest również w Inernecie.

Guberman jest także autorem dwóch powieści – "Progułki wokrug baraka" (Spacery wokół baraku) i "Sztrichi k portretu" (Szkice do portretu) oraz książki – wspomnień – "Pożiłyje zapiski" (Notatki starszego pana).

Do tej pory Igor Guberman napisał swoich garików ok. 10 tysięcy. Zdobyły one olbrzymią popularność nie tylko w Rosji, ale i w rosyjskiej diasporze na całym świecie. Już pierwsze wydania jego aforyzmów, jeszcze w czasach ZSRR zyskały wielką popularność, krążąc w licznych odpisach w wydawnictwach powielaczowych. Guberman ośmieszając, krytykował i obnażał wszystko – od prawdziwej natury związków damsko-męskich, po antysemityzm, czy, miniony już, radziecki totalitaryzm. Gariki wywołują na przemian: salwy śmiechu lub chwilę zadumy. Bywają czasem zwiewną piosneczką, a czasem, choć będąc równie krótkimi, potrafią wystarczyć za cały traktat filozoficzny.

Izraelscy poeci
Rosyjscy poeci
Urodzeni w 1936
ORP Korsarz

ORP Korsarz – polski okręt pomocniczy w służbie Marynarki Wojennej w latach 1945-1946; w okresie międzywojennym służył jako cywilny kuter pilotowy Pilot V, a po 1946 roku jako Pilot 4. Stał się pierwszą jednostką pływająca powojennej Marynarki Wojennej PRL i w ten sposób urósł do roli symbolu, mimo że był tylko jednostką pomocniczą i służył do celów gospodarczych.

Historia i przebieg służby 
Jednostka o konstrukcji drewnianej (dębowej) zbudowana została w 1936 w Stoczni Gdyńskiej dla Urzędu Morskiego w Gdyni jako kuter pilotowy „Pilot V”. Stanowił nieznacznie różniącą się jednostkę bliźniaczą zbudowanego wcześniej kutra „Pilot IV”, zaprojektowanego w Polsce. Projekt (o numerze 145) opracował zespół pod kierunkiem inż. Willego Dobrzyńskiego. Koszt jednostki wynosił 115 tysięcy zł. W czasie wojny używany był dalej przez Niemców jako kuter pilotowy L 5.

Po wyzwoleniu Gdyni został 7 kwietnia 1945 r. odnaleziony w porcie na Oksywiu w stanie nieuszkodzonym przez 1 Samodzielny Morski Batalion Zapasowy. Jednostka została następnie wcielona do służby jako zalążek Marynarki Wojennej pod nazwą ORP „Korsarz”. Banderę podniesiono 8 kwietnia 1945 r. o godz. 13 w Gdyni. Pierwszym dowódcą został mat Roman Radziejewski (który jako pierwszy wszedł na pokład kutra).

ORP "Korsarz" służył przede wszystkim do celów łącznikowych, transportowych i strażniczych, zapewniając też komunikację z Helem. 6 lipca 1945 r. jego załoga brała udział w ratowaniu osób ocalałych z katastrofy holownika „Krab”, który wraz z holowaną barką wszedł na minę. Z braku innych jednostek, służył także czasem do celów reprezentacyjnych. 15 grudnia 1945 r. kuter wraz z kolejnymi jednostkami (w tym ORP "Batory") utworzył Oddział Okrętów Pomocniczych i Przystani.

Z końcem sierpnia 1946 r. został zwrócony Głównemu Urzędowi Morskiemu. Otrzymał wolną nazwę „Pilot 4” i był dalej używany w swojej pierwotnej roli kutra pilotowego. W 1957 roku został wyposażony w nowy silnik Mac Laren Ricardo o mocy 160 KM. Służył w porcie w Gdyni do 1977 roku.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne 
 ORP KORSARZ. Wspomnienia pierwszego dowódcy okrętu, R. Radziejewskiego

Polskie okręty pomocnicze z okresu po 1945