Pierre Bourdieu

Pierre-Félix Bourdieu (ur. 1 sierpnia 1930, zm. 23 stycznia 2002) – francuski socjolog, antropolog i filozof.
Profesor socjologii w Collège de France (od 1981) i dyrektor Centre de Sociologie Européenne w École Pratique des Hautes Études et Sciences Sociales w Paryżu (od 1964); w 1993 r. odznaczony „Médaille d’or du Centre national de la recherche scientifique” (CNRS).

Zajmował się przede wszystkim problematyką z zakresu teorii socjologii, socjologii kultury i wychowania. Prowadził badania socjologiczne i etnologiczne w Algierii oraz systemu oświatowego we Francji. Badał też sferę znaczeń i treści dzieł sztuki.

Teoria Pierre’a Bourdieu

Ogólna charakterystyka teorii 
Był twórcą teorii przemocy symbolicznej (np. ujęcie kulturowe przekazywane jest nam w szkole jako jedyne i niepodlegające dyskusji, przez co uznajemy je za oczywiste i naturalne). W swoich pracach zajmował się nie tyle centralnymi problemami teorii społecznej, co tymi dziedzinami życia społeczeństwa, które do tej pory nie były przedmiotem badań. Jego koncepcję socjologii można by określić jako „socjologię form symbolicznych”, choć on sam nazywał ją socjologią refleksyjną bądź też antropologią refleksyjną. Stanowi ona jedną z rzadko dziś spotykanych teorii o globalnym charakterze i zastosowaniu. Tworzy ona i oferuje szeroką aparaturę pojęć do opisu i analizy różnych form rzeczywistości społecznej. Stanowi też rodzaj poststrukturalnego neomarksizmu, choć sam Bourdieu zawsze podkreślał to, co go od marksizmu różni. Bourdieu wypracowywał ją i rozbudowywał, stojąc na czele projektów badawczych analizujących struktury społeczne, a także na przestrzeni własnych prac naukowych, w których kolejno, konsekwentnie dokonywał komplementarnego rozwoju tej teorii, wskazując na możliwości jej stosowania.

Kluczowe pojęcia i kategorie teorii 
 habitus
 przemoc symboliczna
 kapitał symboliczny
 kapitał kulturowy
 pole; w tym między innymi:
 pole władzy (politycznej i ekonomicznej, rozpatrywane razem lub osobno)
 pole produkcji kulturowej (możliwe do rozpatrywania jako całość lub podzielone na mniejsze pola, czyli dotyczące poszczególnych dziedzin kultury: literaturę, sztuki plastyczne, naukę, pole religijne etc.)
 dehistoryzacja (albo historyczny proces dehistoryzacji lub też anamneza)

Przedmioty badań Bourdieu 
On sam opisywał przy użyciu swej teorii relacje pomiędzy klasami społecznymi, pomiędzy płciami, analizował przy jej użyciu niezwykle różnorodne zjawiska: konkretne teksty kultury – jak choćby Szkołę uczuć Gustave’a Flauberta i Do latarni morskiej Virginii Woolf, epoki w kulturze – jak Fin de siècle, historię i wewnętrzną logikę poszczególnych obszarów życia społecznego – jak system edukacji, środowisko akademickie, środowisko polityczne czy „pole produkcji kulturowej”, czyli środowisko artystyczno-literacko-intelektualne. W kręgu jego zainteresowania znalazły się media, telewizja, literatura, niektórzy filozofowie, „logika ofensywy neoliberalnej” (której był zagorzałym wrogiem) we współczesnym świecie, struktura społeczna Algierii, społeczne uwarunkowania upodobań estetycznych, gustu, zwyczajów kulinarnych itd.

Wykorzystanie teorii 
Inni badacze równie szeroko wykorzystują jego teorię, uznawaną (np. przez Szackiego) za jedną z najważniejszych i najbardziej oryginalnych koncepcji socjologiczno-antropologicznych w historii (ponieważ podjęła wątki, których wcześniej socjologia dotykać nie potrafiła). Wykorzystuje się ją np. do antropologicznego opisu przestrzeni internetowych .

Publikacje 
 Sociologie de l’Algérie, Paris, 1961
 Travail et travailleurs en Algerie, 1963
 Les étudiants et leurs études, 1964
 Les Héritiers. Les étudiants et la culture, z Jean-Claude Passeron, 1964
 L’Amour de l’art. Les musées et leur public, 1966, 1969, z Alain Darbel, Dominique Schnapper
 Un Art moyen. Essai sur les usages sociaux de la photographie, 1965, z Luc Boltanski, Robert Castel, Jean-Claude Chamboredon
 Le Métier de sociologue, z J.-C. Passeron et J.-C. Chamboredon, 1968
 La Reproduction. Éléments pour une théorie du système d’enseignement, 1970
 Esquisse d’une théorie de la pratique, poprzedzone Trois études d’ethnologie kabyle, 1972
 Sur le pouvoir symbolique, „Annales” 1977, t. 32, nr 3, s. 405-411.
 La distinction: critique sociale du jugement, 1979
 Le Sens pratique, 1980
 Questions de sociologie,1981
 Ce que parler veut dire: L'économie des échanges linguistiques,1982
 Homo academicus, 1984
 Choses dites, 1987
 L’ontologie politique de Martin Heidegger, Paris 1988
 La Noblesse d’État. Grandes écoles et esprit de corps, 1989
 Les Règles de l’art. Genèse et structure du champ littéraire, 1992
 Réponses. Pour une anthropologie réflexive, 1992, z Loïc Wacquant
 La Misère du monde, 1993
 Raisons pratiques. Sur la théorie de l’action,1994
 Sur la télévision, oraz L’Emprise du journalisme, 1996
 Méditations pascaliennes, 1997
 La Domination masculine, 1998
 Contre-feux. Propos pour servir à la résistance contre l’invasion néo-libérale, „Raisons d’agir”, 1998
 Propos sur le champ politique, „Presses universitaires de Lyon” 2000
 Science de la science et réflexivité, 2001
 Le Bal des célibataires. Crise de la société paysanne en Béarn, 2002
 Esquisse pour une auto-analyse, 2004

W języku polskim 
Książki:
 Reprodukcja. Elementy teorii systemu nauczania, z Jean-Claude’em Passeronem, przeł. E. Neyman, Warszawa, Wyd. Naukowe PWN, wyd. I: 1990, , wyd. II: 2006,  (La Reproduction. Éléments pour une théorie du système d’enseignement, 1970)
 Szkic teorii praktyki, poprzedzony trzema studiami na temat etnologii Kabylów, przeł. Wiesław Kroker, Kęty 2007, Wyd. Antyk Wydawnictwo-M.Derwiecki, s. 296,  (Esquisse d’une théorie de la pratique, précédé de Trois études d’ethnologie kabyle, 1972)
 Dystynkcja. Społeczna krytyka władzy sądzenia, przeł. Piotr Biłos, Warszawa 2005, Wyd. Naukowe Scholar,  (La Distinction. Critique sociale du jugement, 1979)
 Zmysł praktyczny, przeł. Maciej Falski, Kraków 2008, Wyd.Uniwersytetu Jagiellońskiego, , s. 290 (Le Sens pratique, 1980)
 Reguły sztuki. Geneza i struktura pola literackiego, przeł. Andrzej Zawadzki, Kraków 2001, 2007, Wyd. Universitas, s. 536,  (Les Règles de l’art. Genèse et structure du champ littéraire, 1992)
 (z Loїc J. D. Wacquant) Zaproszenie do socjologii refleksyjnej, przeł. Anna Sawisz, Warszawa 2001, Wyd. Oficyna Naukowa, . (Réponses. Pour une anthropologie reflexive, 1992)
 Rozum praktyczny. O teorii działania, przeł. Joanna Stryjczyk, Kraków 2009, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, seria Cultura,  (Raisons pratiques. Sur la théorie de l’action 1994)
 O telewizji. Panowanie dziennikarstwa, przeł. Karolina Sztandar-Sztanderska, Anna Ziółkowska, Warszawa 2009, PWN, s. 80,  (Sur la télévision oraz L’Emprise du journalisme, 1996)
 Medytacje pascaliańskie, przeł. Krzysztof Wakar, Warszawa 2006, Wyd. Oficyna Naukowa,  (Méditations pascaliennes, 1997)
 Męska dominacja, przeł. Lucyna Kopciewicz, Warszawa 2004, Wyd. Oficyna Naukowa,  (Aneks: Kilka uwag o ruchu gejów i lesbijek) (La Domination masculine, 1998)
Artykuły:
 Teoria obiektów kulturowych, przeł. Andrzej Zawadzki, [w:] Odkrywanie modernizmu. Przekłady i komentarze, red. Ryszard Nycz, Kraków 1998.
 Specyfika dziedziny naukowej i społeczne warunki rozwoju wiedzy, przeł. Elżbieta Neyman, [w:] Kryzys i schizma. Antyscjentystyczne tendencje w socjologii współczesnej, t. 2, red. Edmund Mokrzycki, PIW 1984.
 Czy socjologia działania jest możliwa?, z Jean-Daniel Reynaud, przeł. Krzysztof Wakar, [w:] Kryzys i schizma. Antyscjentystyczne tendencje w socjologii współczesnej, t. 2, red. Edmund Mokrzycki, PIW 1984.
 Nowomowa neoliberalna: Uwagi na temat nowej globalnej wulgaty, z Loїc J. D. Wacquant, przeł. Marcin Starnawski, Recykling Idei nr 9/2007. online: https://web.archive.org/web/20110809160211/http://recyklingidei.pl/bourdieu_wacquant_nowomowa_neoliberalna
 Co tworzy klasę społeczną? O teoretycznym i praktycznym istnieniu grup, przeł. Jakub Maciejczyk, Recykling Idei nr 11/2008.
 Doksa i życie codzienne, z Terry Eagleton, przeł. Jakub Maciejczyk, Recykling Idei nr 12/2009.
 Sondaż: „nauka” bez naukowca, przeł. Karolina Sztandar-Sztanderska, Kultura Popularna nr 3(25)/2010.
 , Praktyka Teoretyczna nr 1(7)/2013.

Zobacz też 
 kapitał kulturowy, kapitał społeczny, pole, habitus, przemoc symboliczna

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Zdjęcie Pierre’a Bourdieu
 
 HyperBourdieu@WorldCatalogue – Bibliografia w kilku językach
 
 Publikacja Uniwersytetu w Manchesterze związana z teorią Bourdieu
 Fragmenty wykładu Bourdieu o rewolucji symbolicznej w jęz. pol.

Francuscy socjolodzy
Absolwenci École normale supérieure w Paryżu
Urodzeni w 1930
Zmarli w 2002