Łożysko (mechanika)

Łożysko (podpora) – część urządzenia technicznego (maszyny, mechanizmu) podtrzymująca (łożyskująca) inną jego część (łożyskowaną) w sposób umożliwiający jej względny ruch obrotowy (np. wał, oś). 

Cechy materiału łożyskowego: wysoka podatność na obróbkę cieplną; zmianę własności mechanicznych i plastycznych poprzez zmianę struktury, mała odkształcalność, odporność na zatarcie, mały współczynnik tarcia suchego, odporność na zużycie, odporność na korozję, wytrzymałość na nacisk w temperaturze pracy, wytrzymałość zmęczeniowa, dobre przewodnictwo cieplne, stabilność geometryczna, obrabialność.

Podział łożysk 
Łożyska dzieli się na:
 łożyska mechaniczne
 łożyska ślizgowe
 łożyska promieniowe (poprzeczne)
 łożyska wzdłużne
 łożyska toczne
 łożyska promieniowe (poprzeczne)
 łożyska kulkowe
 łożyska kulkowe zwykłe
 łożyska kulkowe skośne
 łożyska kulkowe wahliwe
 łożyska walcowe
 łożyska stożkowe
 łożyska baryłkowe
 łożyska igiełkowe
 łożyska wzdłużne
 łożyska kulkowe wzdłużne
 łożyska baryłkowe wzdłużne
 łożyska wieńcowe
 łożyska sprężyste - stosowane w mechatronice
 łożyska na sprężynach płaskich
 łożyska na sprężynach krzyżowych
 łożyska na zawieszkach skrętnych
 łożyska hydrauliczne
 łożyska hydrostatyczne
 łożyska hydrodynamiczne
 łożyska magnetyczne
 łożyska magnetyczne statyczne
 łożyska magnetyczne dynamiczne
 łożyska elektryczne
 łożyska elektrostatyczne
 łożyska elektromagnetyczne

Z uwagi na wykorzystane materiały do produkcji łożysk możemy je podzielić na:
 łożyska z tworzyw sztucznych
 łożyska stalowe – ze stali chromowej
 łożyska nierdzewne – ze stali nierdzewnych
 łożyska hybrydowe – stalowe bieżnie, ceramiczne elementy toczne (azotek krzemu lub dwutlenek cyrkonu), koszyk stalowy lub z tworzywa sztucznego
 łożyska ceramiczne – ceramiczne bieżnie i elementy toczne, koszyk z tworzywa sztucznego
 łożyska całoceramiczne – ceramiczne bieżnie i elementy toczne, brak koszyczka).

Oznaczenia łożysk 
Oznaczenia uszczelnień
 Z – blaszka ochronna
 2Z – blaszka ochronna Z z obu stron łożyska
 ZN – blaszka ochronna i rowek osadczy na pierścieniu zewnętrznym po przeciwnej stronie niż blaszka ochronna
 ZNR – blaszka ochronna i rowek osadczy z pierścieniem osadczym sprężynującym po przeciwnej stronie niż blaszka ochronna
 RS – uszczelka gumowa
 2RS – uszczelka RS z obu stron łożyska
 RSR – uszczelka gumowa o zwiększonej szczelności
 2RSR – uszczelka RSR z obu stron łożyska
 RSC – uszczelka gumowa dwuwargowa
 2RSC – uszczelka RSC z obu stron łożyska
 RSG – uszczelka gumowa dwuwargowa bezstykowa
 2RSG – uszczelka RSG z obu stron łożyska

Oznaczenia dotyczące koszyka
 J – koszyk tłoczony z blachy stalowej
 Y – koszyk tłoczony z blachy mosiężnej
 F – koszyk masywny stalowy
 M – koszyk masywny mosiężny
 T – koszyk z tekstolitu
 TNG – koszyk z poliamidu wzmocnionego włóknem szklanym
 V – łożysko z pełną liczbą elementów tocznych (bez koszyka)

Dla oznaczenia sposobu prowadzenia koszyka stosuje się dodatkowe litery A lub B. Litera A oznacza, że koszyk jest prowadzony na pierścieniu zewnętrznym. Litera B oznacza, że koszyk jest prowadzony na pierścieniu wewnętrznym. Brak dodatkowej litery oznacza prowadzenie koszyka na częściach tocznych.

Oznaczenia luzu wewnętrznego
 C1 – luz mniejszy niż C2
 C2 – luz mniejszy niż normalny
 C3 – luz większy niż normalny
 C4 – luz większy niż C3
 C5 – luz większy niż C4

Zobacz też 

 łożyskowanie

Przypisy

Bibliografia 
 M. Dietrich, Podstawy Konstrukcji Maszyn, tom 2. Wyd. 3, WNT 2006,

Linki zewnętrzne 
 

.Łożyska