Philip Jones Griffiths

Ffotograffydd o Gymro oedd Philip Jones Griffiths (18 Chwefror 1936 – 18 Mawrth 2008) a aned yn Rhuddlan. Roedd yn enwog drwy'r byd am ei luniau o Ryfel Fietnam. Mae'r casgliad cyfan wedi'i roi i Lyfrgell Genedlaethol Cymru.

Gyrfa 
Astudiodd i fod yn fferyllydd yn Lerpwl, a thra'n gweithio yn Llundain, bu'n ffotograffydd rhan-amser gyda phapur newydd y Guardian. Yn 1961 daeth yn ffotograffydd llawrydd llawn amser. Aeth i Algeria yn 1962 i dynnu lluniau yn ystod rhyfel annibyniaeth y wlad gyda Ffrainc. Yna aeth i ganol Affrica, ac wedyn i Asia, gan dynnu lluniau yn Fietnam rhwng 1966 a 1971 ar gyfer asiantaeth lluniau Magnum.

Tra yn Fietnam tynnodd luniau yn cofnodi'r rhyfel yno. Oherwydd natur ei luniau, roedd Magnum yn cael trafferth gwerthu ei luniau i bapurau newydd yn America, ond llwyddodd Griffiths i gael sgŵp gyda llun o Jackie Kennedy (gwraig John F. Kennedy) ar wyliau yn Cambodia gyda chyfaill o ddyn. Fe wnaeth yr incwm o luniau fel hyn ei alluogi i barhau i dynnu lluniau'n cofnodi'r rhyfel a chafodd y rhain eu cyhoeddi mewn llyfr o'r enw Vietnam inc. yn 1971. Yn ogystal â bod yn un o'r cofnodion mwyaf manwl o unrhyw ryfel, mae'r llyfr hefyd yn gofnod o ddiwylliant Fietnam dan warchae. Chwaraeodd y llyfr hwn ran flaenllaw yn crisialu barn gyhoeddus am ddoethineb ymyrraeth yr Unol Daleithiau yn Fietnam, ac fe gafodd ei ailgyhoeddi yn 2001 gyda rhagair gan Noam Chomsky.

Yn 1973 bu'n cofnodi rhyfel Yom Kippur a gweithiodd yn Cambodia rhwng 1973 a 1975. Symudodd i Efrog Newydd yn 1980 i fod yn gadeirydd Magnum, a bu'n gadeirydd am 5 mlynedd, sef y cyfnod hiraf i unrhyw un fod yn gadeirydd Magnum hyd yma.

Yn ystod ei yrfa aeth aseiniadau Griffiths ag ef i 120 o wledydd. Bu'n gweithio a thynnu lluniau ar gyfer storiau gwahanol fel Bwdhaeth yng Nghambodia, sychder yn India, tlodi yn Texas, ail-wyrddu Fietnam, ac ôl-effeithiau Rhyfel y Gwlff yn Kuwait.

Ymysg ei lyfrau eraill mae Dark Odyssey, ble mae Griffiths yn ystyried y berthynas anghyfartal rhwng technoleg a'r ddynoliaeth, a hefyd y llyfr Agent Orange, sy'n olrhain sgîl-effeithiau hirhoedlog defnydd lluoedd America o'r cemegyn Agent Orange ar Fietnam.

Arddangosfeydd 
 2015 Philip Jones Griffiths: A Welsh Focus on War and Peace - Llyfrgell Genedlaethol Cymru
 2006 Fifty Years on the Frontline - Southeast Museum of Photography, Daytona, UDA
 2005 Fifty Years of Frontline - Denise Bibro Fine Art, Efrog Newydd, UDA
 2004 Agent Orange - Side Photographic Gallery, Newcastle upon Tyne
 1996 Dark Odyssey - Amgueddfa Genedlaethol Cymru, Caerdydd
 1992 Retrospective – Madrid, Sbaen
 1990 Retrospective - Photofest, Houston, Texas, UDA
 1985 Magnum Concert - Musée d’Art et Histoire, Fribourg, Y Swistir
 1985 Magnum Photographs: 1932-1967 - Pace/MacGill Gallery, Efrog Newydd, UDA

Llyfrau 
Vietnam, Inc. (Efrog Newydd: Collier Macmillan, 1971; Llundain: Phaidon, 2001)
 Bangkok Yr Iseldiroedd (Amsterdam: Time-Life, 1979)
Philip Jones Griffiths: una vision retrospectiva (1952-1988) (Consorcio para la Organizacion de Madrid Capital Europea de la Cultura, Sbaen, 1992)
Dark Odyssey (Efrog Newydd: Aperture, 1996)
Agent Orange: Collateral Damage in Vietnam (Llundain: Trolley, 2004)
Vietnam at Peace (Llundain: Trolley, 2005)
Recollections (Llundain: Trolley, 2008)

Dolenni allanol 
 Proffeil ar wefan Magnum

Cyfeiriadau 

Ffotograffwyr Cymreig
Genedigaethau 1936
Gohebyddion Rhyfel Fietnam
Marwolaethau 2008
Pobl o Ruddlan