alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Dialekty zachodniodolnoniemieckie

Dialekty zachodniodolnoniemieckie – zachodni wariant języka dolnoniemieckiego. Wywodzą się z języka starosaksońskiego (starosaskiego). Kod ISO 639-2 nds (tak jak i dolnoniemiecki). Dialekty te dały początek nowszym dialektom zwanym dialektami wschodniodolnoniemieckimi i wraz z nimi tworzą język dolnoniemiecki. Stąd też tę odmianę języka niemieckiego często określa się jako właściwą dolnosaksońską (Nedersaksisch).

Charakterystyka

Klasyfikacja i status 
Grupa etnolektów dolnoniemieckich (czyli także i język dolnosaksoński) jest często klasyfikowana jako dialekty języka niemieckiego, głównie dlatego, że na terenach północnych Niemiec występuje dyglosja – w mowie używany jest dialekt dolnoniemiecki i język niemiecki, natomiast w piśmie niemal wyłącznie język niemiecki. Sytuacja ta ulega zmianie od 1994 roku, gdyż od tej pory język ten jest chroniony przez Unię Europejską. W niektórych landach istnieje nawet ustawodawstwo chroniące dolnosaksoński przed dyskryminacją, urzędnicy są zobowiązani, aby na pisma petentów w języku dolnosaksońskim odpowiadać również po dolnosaksońsku. Używany jest on na terenie landów Dolna Saksonia, Szlezwik-Holsztyn, Brema, Hamburg, Nadrenia Północna-Westfalia i zachodniej części landu Saksonia-Anhalt. Język ten używany jest również w Holandii (prowincje Groningen, Overijssel i Drenthe). Teksty w tym języku zapisywane są według dwóch różnych ortografii – niemieckiej i holenderskiej. Dostarcza to jednak problemów jego użytkownikom, gdyż nieznajomość fonetyki języka bazowego tworzy sztuczną barierę w komunikacji pisemnej, mimo iż mówiony język dolnosaksoński w obu krajach jest niemal identyczny.

W średniowieczu odmiana języka dolnosaksońskiego z miasta Lubeka służyła jako lingua franca Hanzy i zyskała duże znaczenie w rejonie Morza Bałtyckiego i Norwegii. W miastach hanzeatyckich dolnosaksoński był także językiem, w którym zapisywano dokumenty dyplomatyczne i sądownicze.

Formowanie odmian wschodnich 
Wschodnie dialekty dolnoniemieckie wywodzą się z gwar zachodnich (właściwych dolnosaskich). Język dolnosaksoński w wyniku ekspansji drastycznie zwiększył swój obszar najpierw do całych północnych Niemiec, a później także i północnej Polski. To wszystko spowodowało wymarcie najpierw dialektów połabskich, a potem wszystkich słowiańskich gwar pomorskich (z wyjątkiem kaszubszczyzny i gwary słowińskiej) i języka pruskiego. W ten sposób powstały dialekty: meklemburski, przedniopomorski (i inne germańskie gwary pomorskie), północnomarchijski i dolnopruski.

Podział

Niemcy 
 dialekt północnodolnosaksoński
 gwara wschodniofryzyjska
 gwara szlezwicka
 gwara holsztyńska
 dialekt westfalski
 dialekt ostfalski

Holandia 

 dialekt Gronings
 dialekt Kollumerlands
 dialekt Stellingwerfs
 dialekt Zuid-Drents
 dialekt Midden-Drents
 dialekt Twents
 dialekt Twents-Graafschaps
 dialekt Gelders-Overijssels
 dialekt Veluws

Język dolnoniemiecki
Języki zachodniogermańskie
zachodnioniemieckie, dialekty
Orzeł (film)

Orzeł – polski film wojenny z 1958 w reżyserii Leonarda Buczkowskiego, przedstawiający fabularyzowane losy polskiego okrętu podwodnego ORP „Orzeł” na początku II wojny światowej.

Fabuła 
Prawdziwego „Orła” na planie filmowym zastąpił okręt ORP „Sęp”, a okręty niemieckie były imitowane przez polskie okręty, m.in. trałowce typu T-43. Imitacją niemieckiego frachtowca „Schwerin”, zatrzymanego i zniszczonego przez „Orła” po ucieczce z Tallinna, był polski motorowiec „Hugo Kołłątaj”. Zasadniczo historia opowiedziana w filmie obejmuje tzw. epizod talliński – zawinięcie okrętu do neutralnego portu w celu zdania do szpitala na ląd chorego dowódcy, internowanie w tym porcie, ucieczkę z niego i przedarcie się na Morze Północne. Nie jest to ścisła relacja o przejściach autentycznego „Orła”. Twórcy filmu, zachowując autentyczną nazwę okrętu, zmienili nazwiska jego oficerów. Kmdr por. Kłoczkowski stał się kmdr. por. Kozłowskim, kpt. Grudziński – kapitanem Grabińskim, por. Piasecki – por. Pileckim.

Obsada 
Załoga Orła:
 Oficerowie:
 Aleksander Sewruk (komandor podporucznik Henryk Kłoczkowski, w filmie Kozłowski) – pierwszy dowódca, pozostał w Tallinnie
 Wieńczysław Gliński (kapitan marynarki Jan Grudziński, w filmie Grabiński) – drugi dowódca
 Jan Machulski (porucznik marynarki Pilecki)
 Roland Głowacki (porucznik marynarki Roland) – mechanik
 Andrzej Herder (podporucznik marynarki Morawski)
 bosmani:
 Zbigniew Filus (starszy bosman Wacław Pierzchała)
 Czesław Piaskowski (bosman Serafin)	
 Henryk Bąk (bosman Wiktorczyk)
 Tadeusz Gwiazdowski (bosman Bryt)
 Ignacy Machowski (bosman Mirta) – radiotelegrafista
 maci:
 Bronisław Pawlik (mat Rokosz)
 Jerzy Nowak (mat Sznuk)
 Michał Gazda (mat Okoń)
 Józef Łodyński (mat Baczek)
 marynarze:
 Stanisław Bareja (kucharz)
 Henryk Boukołowski (marynarz)

Inni:
 Marian Nowicki – polski attaché morski (kapitan marynarki) w Tallinnie
 Kazimierz Wilamowski – estoński admirał dokonujący internowania
 Stanisław Milski (Hozer) – zastępca komendanta portu w Tallinnie
 Ryszard Filipski – estoński żołnierz
 Zygmunt Hübner – kapitan niemieckiego statku

Pozostali:
 Lech Wojciechowski, Jerzy Kozakiewicz, studenci PWST (Warszawa) i PWSTiF (Łódź)

Konsultantem z ramienia MW był kmdr Bolesław Romanowski.

Zdjęcia 
 Gdynia

Linki zewnętrzne 
 
 
 
 

Polskie filmy o II wojnie światowej
Polskie filmy historyczne
Polskie filmy z 1958 roku
Polskie filmy czarno-białe
Filmy w reżyserii Leonarda Buczkowskiego
Filmy Studia Filmowego Kadr
Filmy z okrętami podwodnymi
Filmy kręcone w Gdyni
Warren Zevon

Warren Zevon (ur. 24 stycznia 1947 w Chicago, USA, zm. 7 września 2003 w Los Angeles) – amerykański wokalista i kompozytor rockowy. Obok Boba Dylana i Neila Younga jeden z najciekawszych pieśniarzy folk-rockowych, choć od obu o wiele mniej znany. Utwory Zevona charakteryzowały się rockową ostrością, a teksty ich były bardzo niepoprawne politycznie oraz przesycone czarnym humorem i groteską. Największy przebój Zevona to Werewolves of London. Warren Zevon najlepiej znany jest ze swej długiej kariery solowej, lecz karierę muzyczną rozpoczął w 1965 w duecie wokalnym Lyme & Cybelle z Violet Santangelo. W połowie 2002 u Zevona, który przez całe dorosłe życie intensywnie palił, zdiagnozowano raka płuc. W tym czasie w jednym z wywiadów powiedział: Wybrałem pewną ścieżkę i żyłem jak Jim Morrison i żyłem 30 lat dłużej. Dokonujesz wyborów i musisz żyć z ich konsekwencjami. Od tego momentu przeżył ponad rok, zdoławszy nagrać nowy album The Wind i doczekał się wnuków (bliźniaków). Zmarł w swym domu w Los Angeles w niedzielę 7 września 2003.

Dyskografia 
 1969 Wanted Dead or Alive
 1976 Warren Zevon
 1978 Excitable Boy
 1980 Bad Luck Streak in Dancing School
 1981 Stand in the Fire [live]
 1982 The Envoy
 1987 Sentimental Hygiene
 1989 Transverse City
 1991 Mr. Bad Example
 1993 Learning to Flinch
 1995 Mutineer
 2000 Life'll Kill Ya
 2002 My Ride's Here
 2003 The Wind
 2003 The First Sessions

Amerykańscy muzycy rockowi
Urodzeni w 1947
Zmarli w 2003
Ludzie urodzeni w Chicago
Brachistochrona

Brachistochrona, krzywa najkrótszego spadku (gr. βραχιστoς brachistos – „najkrótszy” + χρovoς chronos – „czas”) – krzywa, po której masa punktowa pod wpływem stałej siły (siły ciężkości) stacza się w możliwie najkrótszym czasie. Brachistochrona jest fragmentem cykloidy.

Zagadnienie brachistochrony było jednym z pierwszych, do rozwiązania którego wykorzystano rachunek wariacyjny. Postawiony w 1696 przez Johanna Bernoulliego problem znalezienia krzywej najszybszego spadku został rozwiązany niezależnie przez Leibniza, Newtona, Johanna Bernoulliego oraz de l’Hospitala.

Rozwiązanie zagadnienia 
Przy założeniu, że równaniem szukanej krzywej jest  punkty  i  można zapisać następująco:
  oraz 

Rodzina funkcji (funkcjonał) spełniających założenia problemu jest opisana jako:
 

gdzie:
  – długość krzywej,
  – prędkość, którą można wyznaczyć z zasady zachowania energii:
 

stąd:
 

Wyrażenia na  i  można teraz wstawić do wyjściowej całki:
 

Nie zmniejszając ogólności rozważań można przyjąć punkt  jako  co upraszcza dalsze rachunki. Dodatkowo można założyć również, że oś  skierowana jest do dołu. Zatem aby rozwiązać postawione zagadnienie, należy wyznaczyć ekstremum (minimum) funkcjonału:
 

Jako że zadana całka nie zależy jawnie od zmiennej  można zamiast równania Eulera zastosować tożsamość Beltramiego 
 

gdzie  oznacza pewną stałą. Po uproszczeniu powyższego wyrażenia otrzymuje się:
 

Jest to równanie różniczkowe, którego rozwiązaniem jest cykloida postaci:

Zobacz też 
 rachunek wariacyjny
 tautochrona

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Grant Sanderson, The Brachistochrone, with Steven Strogatz, kanał 3blue1brown, YouTube, 1 sierpnia 2016 [dostęp 2021-03-15].
 Michael Stevens, The Brachistochrone, kanał Vsauce na YouTube, 21 stycznia 2017 [dostęp 2021-03-15].

Dynamika
Krzywe cykliczne
Rachunek wariacyjny
Model

model – system założeń, pojęć i zależności między nimi pozwalający opisać (modelować) w przybliżony sposób jakiś aspekt rzeczywistości.
 model – przedmiot badań, podobizna oryginału, której badanie pozwala otrzymywać informacje na temat rzeczywistości
 model – reprezentacja otaczającego świata w umyśle człowieka (może być niezgodna z rzeczywistością).
 model – odwzorowanie w pewnej skali większego obiektu, np. model samolotu, samochodu, budynku
 model – typ, fason, rodzaj w ramach określonej marki
 model – osoba zawodowo pozująca artystom lub prezentująca stroje
 model – projekt plastyczny (w rzeźbiarstwie) lub osoba (mężczyzna lub kobieta) pozująca fotografowi, malarzowi, rzeźbiarzowi

 Nauka
 model matematyczny
 model doświadczalny
 model ekonomiczny
 model fizyczny
 model kosmologiczny
 model neurologiczny
 model statystyczny
 model – struktura matematyczna teorii aksjomatycznej (w logice matematycznej)
 model bazy danych
 model decyzyjny – pojęcie z teorii decyzji
 model kognitywny
 pięcioczynnikowy model osobowości – w psychologii (tzw. „Wielka piątka”)

 Kultura
 Model 01 – album grupy T.Love
 Model – turecki zespół pop-rockowy

 Ludzie
 Evsa Model – rosyjski malarz żydowskiego pochodzenia (1899 lub 1901–1979) 
 Walther Model – niemiecki dowódca z czasów II wojny światowej

 Geografia
 Model – wieś w województwie mazowieckim, w powiecie gostynińskim, w gminie Pacyna
 Model – miasto w Kolorado w Stanach Zjednoczonych
Model – dawny zaścianek na Białorusi, w obwodzie witebskim, w rejonie dokszyckim, w sielsowiecie Tumiłowicze.

Zobacz też 
 modelowanie

Linki zewnętrzne 
 Models in Science, Stanford Encyclopedia of Philosophy
Język kongo

Język kongo, inaczej: kikongo – język z rodziny bantu, używany w Kongu, Demokratycznej Republice Konga i Angoli.

Jest obok suahili, lingala i cziluba jednym z języków wehikularnych promowanych przez rząd Demokratycznej Republiki Konga. Jedynym urzędowym językiem tego kraju, podobnie jak i Konga, jest język francuski.

Fonologia

Angielskie słowa pochodzące z języka kongo 
 Słowo „zombie” pochodzi od słowa z języka kongo zumbi, co oznacza „fetysz”.
 Słowo funk, lub funky, w amerykańskiej muzyce popularnej wywodzi się ze słowa kongo Lu-fuki.
 Nazwa kubańskiego tańca mambo pochodzi od słowa oznaczającego „rozmowę z bogami”

Przypisy 

Języki bantu
Języki Angoli
Języki Demokratycznej Republiki Konga
Języki Konga
Język staro-wysoko-niemiecki

Język staro-wysoko-niemiecki () – najstarsza forma języka niemieckiego (750–1050).

Nazwa „staro-wysoko-niemiecki” (stwn., althochdeutsch, ahd.) składa się z elementu „staro” o znaczeniu czasowym i „wysoko” – o znaczeniu przestrzennym. Dialekty wysokoniemieckie (hochdeutsche Dialekte) były używane na terenie ówczesnych Niemiec środkowych i południowych, a na niżej położonych terenach północnych były używane dialekty dolnoniemieckie (niederdeutsch). Tylko na terenie dialektów wysokoniemieckich zachodziła staroniemiecka przesuwka spółgłoskowa (althochdeutsche Lautverschiebung), np. germ. holt > ahd. holz, germ. slapan > ahd. slaffan.

Język staro-wysoko-niemiecki wyodrębnił się z grupy języków zachodniogermańskich ok. 500 r. na terenie obecnej południowej i środkowej RFN w wyniku procesu zwanego drugą przesuwką spółgłoskową. Na obecnym obszarze północnych Niemiec proces ten nie miał miejsca i rozwinął się tam odrębny język dolnoniemiecki. Język staro-wysoko-niemiecki zapisywany był alfabetem łacińskim, który został jedynie nieznacznie zmodyfikowany w celu przystosowania go do staro-wysoko-niemieckiego systemu fonetycznego. 

Zapożyczeniami z łaciny są (podajemy obecne formy): Kloster, Kreuz. Altar, predigen, Mauer, Frucht, Wein, Straße, Fenster, Rose, kaufen. 

Najstarsze zabytki języka staro-wysoko-niemieckiego sięgają połowy wieku VIII, aczkolwiek istnieje również pewna liczba napisów runicznych w starszym futharku z wieku VI. 

Literatura staro-wysoko-niemiecka obejmuje przede wszystkim teksty religijne, tłumaczenia Biblii, nieliczne utwory poetyckie i użytkowe. Do najstarszych tekstów należą m.in.: Abrogans – rękopis słownika łacińsko-stwn. z VIII w., tłumaczenie na wschodniofrankoński dialekt łacińskiej wersji tekstu religijnego Syryjczyka Tacjana żyjącego w II w. (przekład powstał ok. 850 w Fuldzie), opracowanie poetyckie przez Otfryda von Weißenburga życia i śmierci Chrystusa (Evangelienharmomie, IX w.), Pieśń o Hildebrandzie (Hildebrandslied) (IX w.), Notker der Deutsche i jego teksty (tłumaczenia z łaciny) z X–XI w. (St. Gallen obecna Szwajcaria).

Zobacz też 
 język wysokoniemiecki
 język średnio-wysoko-niemiecki
 Otfried von Weißenburg

Przypisy

Bibliografia 
 Aleksander Szulc: Historia języka niemieckiego. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1991, s. 81–124, .
 Norbert Morciniec: Historia języka niemieckiego. Wrocław: Oficyna Wydawnicza Atut, 2021, s. 31–65, .
 Norbert Morciniec: Wprowadzenie do językoznawstwa niemieckiego. Wrocław: Oficyna Wydawnicza Atut, 2020, s. 38, .

Język niemiecki
Języki w średniowieczu
Historia języka niemieckiego
Skojec

Skojec – średniowieczna niemiecka  jednostka obrachunkowa lub jednostka masy, używana również na ziemiach polskich, równa 1/24 grzywny, rozliczana następująco:

 1 skojec = 30 fenigów
 1 wiardunek = 6 skojców
 1 skojec = 2 grosze.

W XIV w. skojec osiągnął wartość 2 groszy praskich. 

W dobie gatunkowych systemów monetarnych skojec nigdy nie miał postaci monety, bito jednak na Śląsku ćwierćskojce (kwartniki), a w państwie krzyżackim krótkotrwale (1380–1382) – półskojce, odpowiadające groszom. 

W XX w. skojec przez krótki czas (1918–1922) był zdawkową monetą Litwy, równą 1/100 złotego litewskiego albo niemieckiemu fenigowi.

Zobacz też 

 systemy monetarne na ziemiach polskich

Bibliografia 
 Marian Kowalski: Vademecum kolekcjonera monet i banknotów. Wrocław: Ossolineum, 1988, s. 107

Linki zewnętrzne 
 O skojcach

Jednostki miar masy
Historyczne jednostki monetarne
Monety
Czworak

Czworak (budynek)
 Czworak (moneta)

Zobacz też 
 Czworaki
Donatywa

Donatywa (od  – darowizna, dar) – charakterystyczne dla Rzeczypospolitej szlacheckiej monety złote o wartości od 1,5 do nawet 100 dukatów lub srebrne o masie talara lub jego wielokrotności, bite okazjonalnie w darze dla władców i innych ważnych osobistości przez bogate miasta Prus i Inflant.

Historia 
Zwyczaj obdarowywania władców wywodzi się z Rzeszy niemieckiej, gdzie feudałowie na mocy uchwały sejmowej otrzymywali w dniu św. Jana lub na Święto Ofiarowania od lenników sumy pieniężne z przeznaczeniem na cele obronne. Po przyjęciu Prus – a potem także Inflant – do Rzeczypospolitej tamtejsze miasta kultywowały ten zwyczaj celem zjednywania łaski królewskiej.

Donatywy biły mennice miejskie w Gdańsku, Bydgoszczy, Toruniu, Elblągu i Rydze głównie z okazji wjazdów monarchów do tych miast. Od monet obiegowych różniły się tym, że na rewersie właściwie nie wyrażano nominału.

Pierwsza polska donatywa została wybita w 1552 r. przez Gdańsk dla Zygmunta II Augusta z okazji jego 8-dniowego pobytu w mieście wraz z dworem.

Złota 100-dukatowa donatywa wybita w 1621 w mennicy bydgoskiej autorstwa gdańskiego medaliera Samuela Ammona – najprawdopodobniej dla upamiętnienia zwycięstwa hetmana Chodkiewicza w bitwie chocimskiej – uchodzi za najdroższą monetę polską. Jeden z 6 zachowanych egzemplarzy w 2018 został sprzedany na aukcji w USA za 2,16 mln USD, co czyniło ją wówczas 5. lub 6. najdrożej wycenianą monetą na świecie.

Z czasem utrwalił się dla tych monet charakterystyczny wzór. Na awersie znajduje się popiersie panującego otoczone napisem zawierającym imię i tytuły monarchy. Na rewersie herb miejski, a od czasów Władysława IV widok miasta i łaciński napis brzmiący po polsku: „Z czystego złota miasto (tu nazwa) kazało wykonać”. Ostatnie koronne donatywy wybito dla Jana Sobieskiego. Od innych monet donatywy różni szczególna staranność wykonania. Do ich projektowania zatrudniano znanych artystów i medalierów, np. w Gdańsku Sebastiana Dadlera czy wspomnianego Samuela Ammona.

Zobacz też 
 dukat

Przypisy 

Złote monety I Rzeczypospolitej
Historia Bydgoszczy
Historia Gdańska
Historia Torunia
Dukat

Dukat – złota lub srebrna moneta używana w Europie od późnego średniowiecza do początków XX wieku. Według niektórych źródeł określenie to należy ograniczać jedynie do złotej monety europejskiej, o masie ok. 3,5 grama, której pierwowzorem był złoty floren bity we Florencji od 1252 r.

Geneza 
Nazwę monety wywodzi się ze średniowiecznej łaciny, w której słowo ducatus miało na niej oznaczać „odnoszący się do księcia (księstwa)”, i pierwotnie określało „monetę księcia” lub „monetę księstwa”. W 1284 r. Republika Wenecka wprowadziła do obiegu dukaty z czystego złota (dukat wenecki), na których wokół wyobrażenia Chrystusa w mandorli widniała inskrypcja: Sit tibi Christe datus quem tu regis iste ducatus (łac. dosł. Tobie Chryste niech oddane będzie, to którym rządzisz księstwo) – stąd teoria, że nazwa monety pochodzi od ostatniego słowa tej sentencji. Faktycznie nazwa ta jest wcześniejsza, gdyż pierwszym władcą, który od 1140 r. wybijał dukaty ze srebra z użyciem terminu „ducatus”, był Roger II – król Sycylii oraz książę Apulii i Kalabrii, a także inni władcy normańscy. Poprzez podobieństwo stempli nazwa ta uległa przeniesieniu na grosze weneckie, a ostatecznie i na monety złote.

Dukaty europejskie 

Od XIV do XIX wieku dukaty emitowano w wielu innych krajach europejskich. Data wytłoczona na nich niekoniecznie odpowiada dacie emisji – np. jedno- i czterodukatówki datowane na r. 1915 wybijane są przez mennicę wiedeńską dotychczas. Jest to tzw. „nowe bicie” – czyli późniejsze wybijanie oficjalne monet z datą wcześniejszą niż rok wybicia.

Dukaty polskie 

W Polsce po raz pierwszy wybity za Władysława Łokietka, a następnie od XVI do XIX w., zwany był powszechnie czerwonym złotym. 1 dukat o masie 3,46 g odpowiadał 3,43 g czystego złota o próbie 986. Największą monetą dukatową wybitą w Polsce było 100 dukatów z 1621 r. o średnicy niemal 70 mm i wadze 350 g złota próby 967 (znana w liczbie 14 egz. – obecnie jedna z najdroższych monet świata, która na licytacji w 2018 r. osiągnęła cenę 2,16 mln dolarów). Podczas powstania listopadowego w Polsce (1830–1831) wprowadzono tzw. dukat powstańczy o masie 3,46 g.

Zobacz też 
 augustalis
 floren
 portugał
 donatywa
 aureus polonus
 czerwony złoty Aleksandra Jagiellończyka

Przypisy

Bibliografia 
 
 

 
Monety średniowieczne
Ploter

Ploter (ang. plotter) – komputerowe urządzenie peryferyjne, służące do pracy z dużymi płaskimi powierzchniami, mogące nanosić obrazy, wycinać wzory, grawerować itp.

Zastosowanie ploterów 
Plotery znajdują zastosowanie w wielu dziedzinach, w których wymagane jest przygotowanie wielkoformatowych grafik, obrazów, wizualizacji, rysunków czy map.

Ploterów używają głównie:

 graficy komputerowi, 
 poligrafowie,
 architekci,
 geodeci i kartografowie,
 artyści (fotografowie).

Rodzaje ploterów 
Plotery można podzielić na kilka rodzajów ze względu na ich zastosowanie oraz sposób działania.

Plotery nanoszące obraz 
Sposób ich działania można porównać do drukarek, ale z możliwością zastosowania papierów o większym formacie lub papierów w rolkach. Potocznie nazywa się je również drukarkami wielkoformatowymi.

Dzieli się je również ze względu na sposób prowadzenia papieru.

Plotery płaskie 
Drukują na płasko rozłożonym podkładzie względem osi X oraz Y.

Plotery bębnowe 
Druk odbywa się poprzez przesuwanie papieru za pomocą bębna lub rolek oraz przesuwu głowicy drukującej prostopadle do kierunku przesuwania papieru.

Wśród nich wyróżnia się:

 ploter atramentowy
 ploter solwentowy
 ploter kreślący
 ploter laserowy.

Plotery grawerujące

Plotery tnące

Plotery pisakowe

Zobacz też 
 DTP
 znikopis – rodzaj prostego, zabawkowego plotera

Przypisy
Dżul na kilogram-kelwin

Dżul na kilogram-kelwin – jednostka miary ciepła właściwego w układzie jednostek miar SI. W tekście skrót zapisywany jako J/kg·K lub J/(kg·K).

Wyrażenie przy pomocy jednostek podstawowych SI:

Przypisy 

Jednostki pochodne SI
Wielkości termodynamiczne
Ploter tnący

Ploter tnący – sterowane komputerowo urządzenie tnące, służące do nacinania lub wycinania kształtów w arkuszach miękkich materiałów. Działa na zasadzie głowicy wyposażonej w ostrze, która przesuwa się nad powierzchnią wycinanego materiału.

Można wyróżnić plotery płaskie – do arkuszy ograniczonej wielkości, ułożonych na płaskiej powierzchni, gdzie głowica przesuwa się nad powierzchnią wzdłuż dwu osi X i Y, oraz plotery bębnowe (rolkowe) – do arkuszy o większej powierzchni oraz materiałów w postaci wstęgi, w których rolka przesuwa materiał (oś Y) a głowica przesuwa się wzdłuż osi bębna (oś X). Większą dokładność cięcia uzyskuje się w ploterach płaskich, jednak obecnie plotery rolkowe dorównują im w większości zastosowań.

Przy ploterach bębnowych ograniczony jest jeden wymiar (szerokość rolki), dochodzący do kilku metrów, drugi zależy tylko od długości wstęgi – nawet do kilkudziesięciu metrów.

Plotery tnące są stosowane w poligrafii do nacinania liter i innych kształtów w folii samoprzylepnej,  do wykrawania w tkaninach elementów ubrań, do wycinania w skórze części składowych butów, do wycinania na folii flock i flex tzw. prasowanek na koszulki, bejsbolówki i inną odzież napisów, loga, itp.

Do wycinania kształtów np. w styropianie (także w trzech wymiarach), w kamieniarstwie i szklarstwie do piaskowania napisów stosuje się plotery grawerujące.

Większość ploterów tnących po wymianie noża na pisaki może pracować również jako ploter kreślący grafikę wektorową. Mogą być programowane za pomocą tych samych języków programowania, co drukarki. Do znanych firm produkujących plotery tnące na potrzeby poligrafii należą m.in. Roland, Mutoh, GCC i Summa. W dziedzinie ploterów stołowych (płaskich) dominują takie firmy jak ZUND, ARISTO, KONGSBERG.

Zobacz też 
 Rycowanie
 Sztancowanie - wykrawanie

Plotery
Ploter atramentowy

Ploter atramentowy (drukarka wielkoformatowa) – sterowane komputerowo urządzenie drukujące. Jest rodzajem plotera wyposażonego w głowicę z tuszem lub atramentem, umożliwiającą druk zarówno grafiki wektorowej, jak i rastrowej na dowolnych płaskich powierzchniach. Głowice są tego samego typu, co w drukarkach atramentowych, i mogą być stosowane do nanoszenia podobnej ilości kolorów podstawowych, a także innych substancji, np. zabezpieczających.

Plotery atramentowe są najczęściej typu bębnowego, gdzie materiał może być w postaci arkusza lub wstęgi, głowica przesuwa się wzdłuż osi bębna (oś X), a ruch w osi Y uzyskiwany jest poprzez przesuw zadrukowywanego podłoża.

Maksymalna szerokość stosowanego materiału zależy od typu plotera i zawiera się od ok. 42 cm do nawet kilku metrów.

Plotery atramentowe stosowane są w poligrafii, zastosowaniach inżynierskich, geodezji, architekturze, także w pracy biurowej.

Na ploterach atramentowych drukować można: mapy, plany, schematy, rysunki techniczne, diagramy, arkusze lub obszerne zestawienia danych, a także plakaty, grafiki, a nawet wysokiej jakości zdjęcia.

Niektóre modele wyposażono także w głowicę tnącą, dzięki czemu mogą one spełniać rolę plotera tnącego – tak zwany ploter drukująco-tnący. Istnieją też modele ploterów drukujących, gdzie głowicę z atramentem zastąpiono przez laser. Są to plotery laserowe.

Rodzaje ploterów atramentowych 
Poza podziałem ploterów atramentowych względem szerokości zadruku można rozróżnić je ze względu na rodzaj stosowanych w nich tuszy. Wyróżnia się plotery drukujące przy pomocy:

 tuszy wodnych
 tuszy pigmentowych, które charakteryzują się odpornością na warunki atmosferyczne i działanie wody.

Zobacz też 
 drukarka

Przypisy 

Plotery
Prawo rozpadu naturalnego

Prawo rozpadu naturalnego – zależność określająca szybkość ubywania pierwotnej masy substancji zbudowanej z jednego rodzaju cząstek, która ulega naturalnemu, spontanicznemu rozpadowi.

Prawo ma zastosowanie w rozpadzie promieniotwórczym ciał, ale w ogólności dotyczy wielu procesów fizycznych.

Prawo to głosi, że jeśli prawdopodobieństwo rozpadu cząstek tworzących substancję jest dla każdej z nich jednakowe i niezależne oraz nie zmienia się w czasie trwania procesu rozpadu, to ubytek masy substancji w niewielkim odcinku czasu można wyrazić wzorem:
 

Po scałkowaniu:
 

gdzie:
  – masa substancji ulegającej rozpadowi,
  – stała rozpadu charakterystyczna dla danego izotopu lub substancji,
  – czas,
  – masa początkowa substancji, w momencie 
  – masa substancji w czasie 

We wzorze na prawo rozpadu zamiast stałej rozpadu  używana jest wielkość  zwana średnim czasem życia.

Czas po którym w stanie początkowym pozostaje połowa masy próbki  nazywa się czasem połowicznego rozpadu 

Co można wyrazić wzorem:
 

lub
 

Wzór na ilość pozostającej substancji można wyrazić:
 

Masa cząstek, które się rozpadły od początku, czyli czasu  w którym masa była równa  to:
 

Masę cząstek, które się rozpadają w jednostce czasu, a więc szybkość rozpadania się (patrz aktywność promieniotwórcza), można przedstawić jako:
 

W prawie rozpadu naturalnego w miejsce masy można używać inne wielkości mierzące ilość rozpadającego się czynnika, np. liczbę cząstek.

Prawo rozpadu naturalnego ma zastosowanie do cząstek elementarnych, jąder atomowych i substratów reakcji chemicznych, które zachodzą zgodnie z kinetyką pierwszego rzędu.

Prawo rozpadu naturalnego zastosowane do opisu zachowania izotopów promieniotwórczych znane jest jako prawo rozpadu promieniotwórczego lub prawo przemian promieniotwórczych a samo równanie jako równanie rozpadu promieniotwórczego.

Prawo to jest matematycznie identyczne z prawami opisującymi wiele innych procesów w fizycznych np.:
 stygnięcie ciała opisuje wówczas zmianę temperatury (prawo stygnięcia),
 rozładowanie kondensatora – ładunek elektryczny  na okładkach kondensatora.

Przypisy 

Fizyka jądrowa
Kinetyka chemiczna
Prawa fizyki
Janczarzy

Janczarzy, także janczarowie (tur. yeniçeri – dosł. nowe wojsko) – doborowe oddziały piechoty tureckiej stanowiące trzon wojsk Imperium osmańskiego od XV do XIX wieku.

Historia 
Zwyczaj tworzenia elitarnych oddziałów osobistej ochrony obcego pochodzenia i religii był powszechny wśród muzułmanów – przykładem są egipscy mamelucy; zwyczaj porywania dzieci był powszechny szczególnie wśród ghazich. Prawdopodobnie już w XIII wieku w ten sposób tworzono także oddziały w Turcji.

W 1329 roku sułtan Orchan wydał edykt o zorganizowaniu elitarnych oddziałów piechoty. Brańcy – pochodzący głównie z Bałkanów, ale również z terenów dzisiejszej Ukrainy – przymusowo przechodzili na islam. Byli oni hartowani fizycznie i uczeni sztuki wojennej. Najdorodniejszych kierowano do gwardii sułtańskiej. Trafiali się wśród nich także Polacy. Jak pisał towarzyszący polskiemu posłowi do Stambułu poeta Samuel Twardowski:

Potem, w miarę rozrastania się imperium, wraz z potrzebą rozbudowy armii wprowadzono specjalny pobór dzieci (tzw. dewszirme) od wszystkich chrześcijańskich rodzin je zamieszkujących. Co 5-7 lat odbywała się branka, w czasie której każda rodzina miała oddać w niewolę sułtanowi jednego syna. Jedynie rodziny posiadające jednego męskiego potomka zwolnione były z tego obowiązku. Preferowano chłopców w wieku od 14 do 16 lat, ale brano także w wieku 7 do 8 lat.

Najlepsi, wyłonieni w czasie ćwiczeń, kierowani byli do gwardii przybocznej. Kwaterowali w koszarach odizolowani od społeczeństwa, poświęcając się cały czas ćwiczeniom wojskowym. Tworzyli rodzaj bractwa żołnierskiego utrzymywanego żelazną dyscypliną, owianego duchem muzułmańskiego fanatyzmu, żyjącego tylko z wojny. Ci, którzy dożyli wieku 45 lat, przechodzili na odpoczynek.

Począwszy od XV wieku szeregi janczarów stale rosły. Pod koniec tego wieku było ich 40 tysięcy, w 1691 roku już 100 tysięcy. Cały korpus janczarów dzielił się na 196 ort, czyli wspólnot wojskowych. Orty miały wspólny kocioł i wyłącznie między siebie dzielili zdobycze wojenne.

Uzbrojeni byli w różnorodne gatunki broni, lecz zawsze posiadali krótką szablę (jatagan), włócznie, sztylet (kindżał) i początkowo łuk, zamieniony później w pistolet a od 1566 roku w muszkiet. Walnie przyczynili się do zwycięstwa sułtana w bitwach pod Warną oraz w czasie oblężenia Konstantynopola.

W późniejszych wiekach, gdy zaczęło brakować chrześcijańskich brańców do oddziałów janczarskich, zaczęto wcielać ludność muzułmańską tureckiego pochodzenia. Spowodowało to, że oddziały te z fanatycznych jednostek wojskowych - całkowicie oddanych władcy - stały się jedną z głównych sił destabilizujących państwo. Wynosili na tron i obalali sułtanów (Patrona Halil).

W 1826 roku sułtan Mahmud II postanowił rozwiązać korpus janczarski, który zbuntował się na wieść o edykcie władcy. Przeciwko janczarom wysłano wówczas artylerię i spahisów. Większość janczarów zginęła, pozostali przy życiu zostali publicznie straceni.

Znani janczarzy 
 Sokollu Mehmed Pasza
 Sinan
 Yirmisekiz Mehmed Çelebi
 Ulubatlı Hasan

Zobacz też 

 dej (stopień wojskowy)
 jasyr
 masłok

Przypisy

Bibliografia
Język klingoński

Klingoński (ang. klingon, kl.  , trb. tlhIngan Hol) – sztuczny język artystyczny wymyślony przez dr. Marca Okranda dla rasy Klingonów na potrzeby serialu Star Trek. Klingoński posiada własną gramatykę, składnię i słownictwo.

Opis języka 
Popularność serialu Star Trek na całym świecie przyczyniła się do popularności klingońskiego wśród jego fanów, pomimo że język nie należy do najprostszych. Założeniem autora języka było, że język rasy pozaziemskiej powinien być maksymalnie nieziemski, dlatego w jego gramatyce spotykamy fakty językowe niezmiernie rzadko lub nigdy niespotykane wśród języków ziemskich. Szyk zdania to dopełnienie - orzeczenie - podmiot (OVS). Język ten typologicznie należy do języków aglutynacyjnych, istnieje pięć kategorii przyrostków rzeczownikowych i dziewięć czasownikowych. Również fonetyka odbiega od ludzkich standardów, np. w klingońskim istnieje spółgłoska zębowa [], ale nie ma jej dźwięcznego odpowiednika [] – zamiast tego występuje szczytowe [].

Język klingoński posiada własny alfabet (pIqaD), ale jego użytkownicy posługują się najczęściej łacińską transkrypcją wprowadzoną przez M. Okranda, w której małe i wielkie litery są oddzielnymi znakami, oznaczającymi inne dźwięki, a nie swymi odpowiednikami kontekstowymi. Prawa do języka ma wytwórnia Paramount Pictures. Opublikowała ona oficjalny słownik klingoński oraz gramatykę.

Obok esperanto i quenyi, klingoński należy do najbardziej rozwiniętych i najbardziej popularnych języków sztucznych. Według normy ISO 639-2 ma symbol tlh.

W języku klingońskim do 2005 tworzona była również Wikipedia; od 2006 przeniosła się na własną witrynę. Także wyszukiwarka Google oraz od niedawna program antywirusowy Sophos udostępniają interfejs klingoński. W 2010 wystawiono pierwszą operę w języku klingońskim – ’u’.
Na język klingoński została też przetłumaczona Biblia. Podjęto również próbę wpojenia dziecku klingońskiego jako pierwszego języka: d'Armond Speers komunikował się z synem wyłącznie po klingońsku (matka pozostała przy angielskim), jednak w wieku 5 lat chłopiec sam zrezygnował z używania sztucznego języka.

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Google – Interfejs klingoński
 Klingonska Akademien – dwujęzyczna szwedzko-angielska strona poświęcona językowi klingońskiemu, zawiera m.in. słownik
 Klingon Wikia
Instytut Języka Klingońskiego
 

Klingoński język
Klingoni
Prowincja (jednostka administracyjna Kanady)

Prowincja — podstawowa (obok terytorium) jednostka administracyjna i polityczna w federacyjnej strukturze administracyjnej i politycznej Kanady.

Na czele każdej prowincji stoi gubernator porucznik (ang. Lieutenant Governor), będący przedstawicielem głowy państwa. Co do zasady wykonuje on głównie zadania honorowe i reprezentacyjne, jednak może skorzystać ze swoich szerokich uprawnień w  celu zapewnienia zgodnego z prawem i efektywnego działania prowincji.

Władzę ustawodawczą w każdej z prowincji sprawuje miejscowy parlament, wybierany w wyborach powszechnych.

Władzę wykonawczą i administracyjną sprawują rządy prowincjalne, z premierami na czele.

Każda z prowincji podzielona jest na mniejsze okręgi – hrabstwa i regiony, które z kolei składają się z miast i gmin. Miasta i gminy posiadają szerokie uprawnienia administracyjne.

W skład Kanady wchodzi 10 prowincji:
 Alberta – Alberta
 Kolumbia Brytyjska – British Columbia – Colombie-Britannique
 Manitoba – Manitoba
 Nowy Brunszwik – New Brunswick – Nouveau-Brunswick
 Nowa Fundlandia i Labrador – Newfoundland and Labrador – Terre-Neuve-et-Labrador
 Nowa Szkocja – Nova Scotia – Nouvelle-Écosse
 Ontario – Ontario
 Quebec – Quebec – Québec
 Saskatchewan – Saskatchewan
 Wyspa Księcia Edwarda – Prince Edward Island – Île-du-Prince-Édouard

Zobacz też 
 podział administracyjny Kanady
Bojowy wóz rozpoznawczy

Bojowy wóz rozpoznawczy (BWR) – wyspecjalizowany wóz bojowy, przeznaczony do prowadzenia rozpoznania i wyposażony w środki techniczne służące do tego celu (np. dalmierz laserowy, termowizor, radar naziemny, głowice optoelektroniczne, detektory promieniowania i skażeń). 

BWR-y zaczęły się wyodrębniać jako odrębna klasa w latach 70., wraz z rozwojem środków technicznych służących do prowadzenia rozpoznania i w znacznym stopniu wyparły służące dotąd do tego celu samochody pancerne, czołgi lekkie i transportery opancerzone (należy jednak zauważyć, że klasyfikacja poszczególnych pojazdów bywa nieprecyzyjna). BWR-y bywają zwykle gąsienicowe (BWR-1K, M3 Devers), zazwyczaj będące pochodnymi wersjami bojowych wozów piechoty. Rzadziej stosowane są kołowe BWR-y (Fennek), klasyfikowane także jako opancerzone samochody rozpoznawcze. Niektóre BWR-y mogą przewozić zwiadowców.

Wojsko Polskie używa aktualnie niewielkiej liczby gąsienicowych bojowych wozów rozpoznawczych BWR-1K lub BWR-1D (radziecki typ BRM-1K) i BWR-1S (czesko-słowacki typ BPzV).

Przykłady bojowych wozów rozpoznawczych:
  BRM-1K
  BPzV
  M3 Devers
  Fennek

Zobacz też 
 opancerzony transporter rozpoznawczy
David Crosby

David Van Cortlandt Crosby (ur. 14 sierpnia 1941 w Los Angeles, zm. 18 stycznia 2023) – amerykański muzyk folkowy znany ze występów w zespołach Byrds i Crosby, Stills and Nash oraz z kariery solowej. Był jednym z pionierów kalifornijskiej odmiany folk rocka, opartej na akustycznym brzmieniu i wielogłosowych harmoniach wokalnych.

Kariera muzyczna Crosby’ego była często przerywana koniecznością odwykowego leczenia jego uzależnienia od alkoholu i narkotyków. W listopadzie 1994 przeszedł zabieg przeszczepienia wątroby.

Dyskografia 
 solowa:
 1971 If I Could Only Remember My Name
 1989 Oh Yes I Can
 1993 Thousand Roads
 1995 It's All Coming Back to Me Now... (live)
 1996 King Biscuit Flower Hour (live)
 2000 Live
 2002 Déja Vu (live)
 2003 From the Front Row Live (live)
 2014 Croz
 2016 Lighthouse
 2021 For Free

 razem z Grahamem Nashem:
 1972 Graham Nash/David Crosby
 1975 Crosby-Nash live
 1975 Wind on the Water
 1976 Whistling Down the Wire
 1977 Live
 1998 Another Stoney Evening
 2001 Bittersweet
 2001 Carry Me
 2004 Crosby Nash

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Strona oficjalna
 

Amerykańscy wokaliści rockowi
Amerykańscy wokaliści folkowi
Ludzie urodzeni w Los Angeles
Amerykańscy gitarzyści folkowi
Amerykańscy gitarzyści rockowi
Piosenkarze związani z Los Angeles
Urodzeni w 1941 
Zmarli w 2023
Stephen Stills

Stephen Stills (ur. 3 stycznia 1945 w Dallas) – amerykański muzyk folk-rockowy, wokalista i gitarzysta, znany ze swych występów w grupach Buffalo Springfield i Crosby, Stills and Nash oraz z kariery solowej.

W 2003 został sklasyfikowany na 28. miejscu listy 100 najlepszych gitarzystów wszech czasów magazynu Rolling Stone.

Dyskografia solowa 
 They Call Us Au Go Go Singers (z the Au Go Go Singers), 1964
 Super Session (z Alem Kooperem i Mikiem Bloomfieldem), 1968
 Stephen Stills, 1970 (Jimi Hendrix gościnnie w „Old Times, Good Times”)
 Stephen Stills 2, 1971
 Manassas (z Manassas), 1972
 Down the Road (z Manassas), 1973
 Stills, 1975
 Stephen Stills Live, 1975
 Still Stills: the Best of Stephen Stills, 1976
 Illegal Stills, 1976
 Long May You Run (z Neilem Youngiem), 1976
 Thoroughfare Gap, 1978
 Right By You, 1984
 Stills Alone, 1991
 Turnin' Back the Pages, 2003
 Man Alive!, 2005
 Just Roll Tape, 2007
 Jimi Hendrix & Stephen Stills – Basement Tapes (z Jimim Hendrixem)

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Oficjalna strona internetowa Stephen Stillsa

Amerykańscy gitarzyści rockowi
Amerykańscy gitarzyści akustyczni
Amerykańscy gitarzyści folkowi
Ludzie urodzeni w Dallas
Urodzeni w 1945
Amerykańscy wokaliści folkowi
Amerykańscy wokaliści rockowi
Amerykańscy wokaliści bluesowi
Buffalo Springfield

Buffalo Springfield – amerykańska grupa folk rockowa, która pomogła zdefiniować ten gatunek. Pomimo zaledwie dwuletniej aktywności, miała znaczący wpływ na rozwój gatunku. Była też startem dla karier solowych występujących w niej Neila Younga, Stephena Stillsa i Richiego Furaya.
Najbardziej znane kompozycje to „For What It’s Worth”, „Bluebird”, „A Child's Claim To Fame”, „Rock And Roll Woman”, napisany wspólnie z Davidem Crosbym.
Zespół wystąpił na Monterey Pop Festival w 1967 r.
W 1997 r. grupa Buffalo Springfield została wprowadzona do Rock and Roll Hall of Fame.

Muzycy 
 Richie Furay gitara, śpiew
 Douglas Hastings gitara, śpiew
 Dewey Martin perkusja
 Jim Messina śpiew, gitara basowa
 Bruce Palmer gitara basowa
 Stephen Stills śpiew, gitara, instrumenty klawiszowe
 Neil Young śpiew, gitara

Dyskografia 
 1966 Buffalo Springfield
 1967 Buffalo Springfield Again
 1968 Last Time Around

Przypisy 

Członkowie Rock and Roll Hall of Fame
Festiwal w Monterey (1967)
Amerykańskie zespoły folkrockowe
Zespoły muzyczne z Los Angeles
Graham Nash

Graham Nash (ur. 2 lutego 1942 w Blackpool) – brytyjski muzyk folk-rockowy, gitarzysta i wokalista, znany ze swych występów w grupach The Hollies i Crosby, Stills and Nash oraz z kariery solowej.

Karierę rozpoczął w okresie boomu skifflowego, zakładając w 1955 roku razem z kolegą z klasy Allanem Clarkiem duet Two Teens. W 1960 roku już jako Ricky And Dane dołączyli do formacji Kirk Stephens And The Deltas. Współpraca ta dobiegła końca już w 1961 roku, kiedy to Graham i Allan odeszli, by założyć grupę The Hollies.

Mimo że pierwsze przeboje formacji pochodziły z pozazespołowych źródeł, Nash, Clarke i gitarzysta Tony Hicks stworzyli niedługo potem twórczy związek. Rosnące zamiłowanie Grahama do głębokich, introspektywnych utworów, czego dowodem może być pochodząca z 1967 r. kompozycja „King Midias In Reverse”, powoli zaczynało się kłócić ze zdecydowanie popowymi ciągotami kolegów. W rezultacie już w następnym roku śpiewający gitarzysta odszedł do grupy Crosby, Stills and Nash.

Jego nosowy tenor nasycił barwą przepiękne harmonie tria, a mimo że talent kompozytorski Nasha był przez wielu komentatorów uznawany za lżejszego kalibru, utwory jego autorstwa, m.in. „Marrakesh Express” (napisany jeszcze dla The Hollies), „Teach Your Children” i „Just A Song Before I Go” wydane w wersji singlowej odniosły wielki sukces.
Jego utwór „Be yourself” z 1971 znalazł się na ścieżce dźwiękowej filmu W chmurach (Up In The Air) z 2009 roku.

Dyskografia solowa Grahama Nasha 
 1971: Songs for Beginners
 1973: Wild Tales
 1980: Earth & Sky
 1986: Innocent Eyes
 2002: Songs for Survivors
 2009: Reflections
 2016: This Path Tonight

Przypisy 

Brytyjscy gitarzyści
Brytyjscy wokaliści popowi
Brytyjscy wokaliści folkowi
Urodzeni w 1942
Ludzie urodzeni w Blackpool
Alexander Gode

Alexander Gottfried Friedrich Gode-von Aesch (ur. 30 października 1906 w Bremie, zm. 10 sierpnia 1970 w Mount Kisco) – amerykański uczony niemieckiego pochodzenia, filolog, twórca sztucznego języka interlingua.

Życiorys 
Studiował na uniwersytecie w Wiedniu, na paryskiej Sorbonie i na uniwersytecie Columbia w Nowym Jorku, gdzie w 1939 roku otrzymał doktorat w dziedzinie germanistyki. W tym czasie wykładał języki nowożytne na uniwersytetach w Nowym Jorku i Chicago, był także redaktorem prac słownikowych i encyklopedycznych. W 1943 roku po raz pierwszy objął funkcję dyrektora prac badawczych International Auxiliary Language Association (po raz drugi w 1948 roku). Był redaktorem pierwszego słownika języka interlingua (Interlingua-English Dictionary) oraz współautorem (z Hughiem Blairem) gramatyki interlingwy (Interlingua Grammar), opublikowanych w 1951 roku. W latach 1953–1967 był dyrektorem nowojorskiego Interlingua Division of Science Service, zajmującego się rozwojem i popularyzacją języka interlingua oraz tłumaczeniami dla czasopism (szczególnie medycznych) i kongresów naukowych. Wydawał też czasopismo Novas de Interlingua.

Był przewodniczącym American Translators’ Association i publikował periodyk dla tłumaczy Translation Inquirer. W 1967 roku założył własną firmę Interlingua Translations.

Został uhonorowany przez American Medical Writers’ Association nagrodą Harald Swanberg Distinguished Service Award, w uznaniu zasług w dziedzinie publikacji medycznych oraz za streszczenia przygotowywane w języku interlingua. Z kolei Federation Internationale des Traducteurs przyznała mu nagrodę za tłumaczenie publikacji naukowych i pracę na rzecz zawodu tłumacza.

Linki zewnętrzne 
 Biografia w języku interlingua

Absolwenci uczelni w Stanach Zjednoczonych
Amerykanie pochodzenia niemieckiego
Amerykańscy językoznawcy
Interlingwiści
Twórcy języków sztucznych
Urodzeni w 1906
Zmarli w 1970
Lista regionów i departamentów Francji (1982–2015)

Poniższa tabela przedstawia podział administracyjny Francji na regiony i departamenty, dwa najwyższe szczeble administracji, obowiązujący do 31 grudnia 2015.

Z dniem 1 stycznia 2016 liczbę regionów ograniczono do 13.

Według stanu na koniec 2015 roku podział administracyjny przedstawiał się jak następuje: 

Do regionów administracyjnych Francji zalicza się także 5 departamentów zamorskich (DOM):

Przypisy 

Podział administracyjny Francji
Francja
Noc Listopadowa

wystąpienie zbrojne podchorążych ze Szkoły Podchorążych w nocy z 29 na 30 listopada 1830, które zapoczątkowało powstanie listopadowe
 Noc listopadowa – dramat Stanisława Wyspiańskiego o wydarzeniach 29 na 30 listopada 1830 r.
 Noc listopadowa – nowela Gustawa Morcinka o Śląsku Cieszyńskim (1927)
 Noc listopadowa – film polski 1932 roku, bardziej znany pod alternatywnym tytułem Księżna Łowicka
 Noc listopadowa – spektakl Teatru Telewizji w reżyserii Andrzeja Wajdy
 Noc listopadowa – film albański z 1979 roku
Szampania-Ardeny

Szampania-Ardeny (fr. Champagne-Ardenne) – region administracyjny położony w północno-wschodniej Francji, który z początkiem 2016 roku wszedł w skład nowego, większego regionu Grand Est. Jego nazwa wywodzi się od historycznej krainy Szampanii i gór Ardenów. Graniczył z Belgią oraz (do reformy administracyjnej) regionami: Lotaryngią, Franche-Comté, Burgundią, Île-de-France i Pikardią. 

Region ten był stosunkowo słabo zaludniony. Największym miastem regionu było Reims (184,6 tys. mieszk.), ale stolicą regionu było kilkakrotnie mniejsze Châlons-en-Champagne (46,7 tys.). Innymi ważnymi miastami były: Troyes (60,4 tys.), Charleville-Mézières (55,3 tys.), Saint-Dizier (29,8 tys.), Épernay (25,6 tys.) oraz Chaumont (25,1 tys.).

Przypisy 

Grand Est
Dawne regiony administracyjne Francji
Święto sił zbrojnych

Święto wojska (święto armii) obchodzone jest w wielu krajach. Przeważnie wybierano dzień związany z powstaniem armii narodowej, z głośnym sukcesem odniesionym na polu bitwy albo zwycięskim zakończeniem wojny.

Historia polskiego święta wojska 

 Księstwo Warszawskie 
 Szczególnie uroczyście obchodzone przez Armię Księstwa Warszawskiego urodziny cesarza Napoleona Bonaparte (15 sierpnia) były nieformalnym świętem polskiej armii.
 II Rzeczpospolita
 od 1919 -  6 sierpnia - w  rocznicę wyruszenia w 1914 do walki Pierwszej Kompanii Kadrowej, pod dowództwem Komendanta Józefa Piłsudskiego,
 od 1923 - 15 sierpnia - Święto Żołnierza - obchodzone w  rocznicę  Bitwy Warszawskiej w 1920. Wprowadzone rozkazem ministra spraw wojskowych nr 126 z dnia 4 sierpnia 1923, pozostało do 1947.
 W okresie  II Rzeczypospolitej  szczególnie wysoką rangę nadawano świętom pułkowym, a awanse wręczano 19 marca (imieniny Józefa Piłsudskiego) i 11 listopada (Dzień Niepodległości).

 PRL
 od 1947 - 9 maja - Narodowe Święto Zwycięstwa i Wolności - rocznica zakończenia II wojny światowej w Europie w 1945 (według chronologii radzieckiej),
 od 1950 - 12 października - Dzień Wojska Polskiego obchodzony w rocznicę bitwy pod Lenino, ustanowiony dekretem Rady Ministrów z 7 października 1950 (Dz.U. nr 45, poz. 411), a zatwierdzony przez Radę Państwa. Dekret podpisali: Prezydent Rzeczypospolitej Bolesław Bierut i Prezes Rady Ministrów Józef Cyrankiewicz.
 III Rzeczpospolita
 od 1992 - 15 sierpnia - Święto Wojska Polskiego, w rocznicę Bitwy Warszawskiej w 1920 (wprowadzone ustawą Sejmu z 30 lipca 1992, obowiązującą od 13 sierpnia 1992),
 od 2015 - 8 maja - Narodowy Dzień Zwycięstwa - rocznica zakończenia II wojny światowej w Europie w 1945 (według chronologii zachodniej).

Od okresu międzywojennego 29 listopada w rocznicę Nocy Listopadowej obchodzony jest Dzień Podchorążego. 

Powraca zwyczaj obchodzenia święta pułku, ale w znacznie skromniejszym wydaniu niż w przedwojennym.

Polskie święta wojskowe
Iria: Zeiram the Animation

– anime z pogranicza fantasy i science-fiction w reżyserii Tetsuro Amino. Film ten powstał na podstawie filmu fabularnego pt. Zeiram.

Fabuła 
Anime opowiada o młodej dziewczynie oraz jej bracie który zarabia na życie jako łowca nagród. W czasie jednej z akcji oboje natknęli się na niezwykłą istotę o nazwie Zeiram. Jak się okazuje, jest on tajną bronią korporacji, do której należał frachtowiec. Zeiram okazuje się niezniszczalnym wojownikiem, który bezpardonowo atakuje wszystko i wszystkich.

Linki zewnętrzne
Dragonball

Dragon Ball – manga i anime autorstwa Akiry Toriyamy,
 Dragonball – filmowa adaptacja znanej japońskiej serii mang i anime pt. Dragon Ball.
Motorola/Freescale DragonBall - procesor do urządzeń przenośnych oparty na rdzeniu M68000.
Kanny

Kanny (łac. Cannae, obecnie Canne della Battaglia) – starożytne miasto rzymskie w Apulii, gdzie w 216 roku p.n.e. wojska rzymskie zostały pokonane przez wojska kartagińskie pod wodzą Hannibala (bitwa pod Kannami). Po upadku Cesarstwa rzymskiego istniało pod nazwą Monte di Canne. Obok bitwy z 216 roku p.n.e. pod Kannami doszło także do innej bitwy – w 1018 roku starły się tam wojska bizantyjskie i longobardzko-normandzkie - bitwa pod Kannami (1018).

Miasta rzymskie w starożytnej Italii