alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Asymilacja kulturowa

Asymilacja kulturowa – proces określający całokształt zmian społecznych i psychicznych, jakim ulegają jednostki, odłączając się od swojej grupy i przystosowując się do życia w innej grupie o odmiennej kulturze.

Najczęściej o asymilacji mówi się w przypadku przystosowania się imigrantów do norm życia społecznego kraju, w którym się osiedlili bądź przedstawicieli mniejszości narodowych do norm zbiorowości (narodu) dominujących w danym kraju lub krainie. Zjawisko to może mieć naturalny, niewymuszony charakter; niekiedy państwa prowadzą aktywną politykę asymilacyjną, która ma prowadzić do wykorzenienia innych wartości kulturowych i narzucenia norm narodu panującego.

Proces asymilacji składa się z trzech faz:
 akulturacja – przyjęcie przez migrantów (mniejszość) wzorów zachowań społeczności gospodarzy (grupy dominującej),
 asymilacja strukturalna – przenikanie migrantów do grup i instytucji społeczeństwa gospodarzy,
 asymilacja identyfikacyjna – rozwinięcie poczucia przynależności migrantów jedynie do społeczności gospodarzy.

Proces pełnej asymilacji może trwać dwa lub trzy pokolenia – czasami jednak zasymilowani potomkowie migrantów powracają do swoich korzeni kulturowych.

W psychologii międzykulturowej 
W psychologii międzykulturowej asymilacja jest jednym z modelów akulturacji, który został opracowany przez kanadyjskiego psychologa Johna Berry’ego. Asymilacja jest strategią akulturacji na poziomie jednostek. Oznacza przyjęcie kultury kraju przyjmującego przy jednoczesnym odrzuceniu kultury kraju pochodzenia.

Zobacz też 
 Migracja ludności
 Zderzenie kultur
 Szok kulturowy
 Asymilacja państwowa
 Asymilacja narodowa

Przypisy 

Psychologia społeczna
Zmiana kulturowa
Synkopa (muzyka)

Synkopa (gr.  synkopḗ „obcięcie”, od  synkóptō „przycinać”) – rodzaj zaburzenia metro-rytmicznego w toku utworu, wykorzystywany jako środek stylistyczny; zjawisko rytmiczne polegające na przedłużeniu wartości rytmicznej znajdującej się na słabej części taktu o następną część taktu lub grupy taktowej. Synkopie towarzyszy powstanie dodatkowego akcentu tzw. akcentu rytmicznego na przedłużanej (słabej) części taktu.

Rytm synkopowy jest często stosowany w muzyce jazzowej i bluesie, a także w muzyce elektronicznej z gatunku Drum and bass. W polskiej muzyce ludowej synkopa jest charakterystyczna dla krakowiaka. 

Przykład zastosowania rytmu synkopowego zawiera utwór „No Excuses” zespołu Alice in Chains oraz „Synkopowy taniec” Béli Bartóka.

Zobacz też 
 hemiola

Przypisy 

Rytm
Parlament Kanady

Parlament Kanady – najwyższa władza ustawodawcza w Kanadzie.

Struktura Parlamentu Kanady 
Parlament, na wzór brytyjski, jest instytucją trójczłonową, w której skład wchodzą:
 Korona, reprezentowana przez gubernatora generalnego
 Senat (Senate)
 Izba Gmin (House of Commons)

Senat 
Obecnie w skład Senatu wchodzi 105 senatorów, mianowanych przez gubernatora generalnego zgodnie z sugestiami premiera Kanady i ministrów. Współcześnie uprawnienia Senatu są znikome i ograniczają się do inicjowania ustawy budżetowej. Senat ma także prawo inicjowania wszelkich innych ustaw. Ustawa uchwalona przez Izbę Gmin wchodzi w życie dopiero po zatwierdzeniu przez Senat. Daje to Senatowi teoretyczną możliwość blokowania pracy legislacyjnej, jednak w praktyce opcja ta jest niezwykle rzadko wykorzystywana.

Początkowo mandat senatora przyznawany był dożywotnio. Od 1965 r. senator ustępuje po ukończeniu 75 roku życia.

Historycznie Senat, mający za zadanie strzec interesów Korony, posiadał dużo większe uprawnienia legislacyjne, z czasem wraz z dochodzeniem do nowoczesnej demokracji praktycznie wszystkie funkcje Senatu zostały przekazane Izbie Gmin.

Izba Gmin 
Izba Gmin składa się z 338 członków (Members of Parliament, w skrócie MP). Członkowie Izby Gmin pochodzą z wyborów powszechnych. Wybierani są w 338 jednomandatowych okręgach wyborczych. Izba Gmin odpowiedzialna jest za cała pracę legislacyjną. Pierwszy Parlament Kanady ukonstytuował się 6 listopada 1867. Obecny, czterdziesty drugi Parlament, ukonstytuował się 3 grudnia 2015 roku.

Kadencja Izby Gmin trwa pięć lat. Gubernator Generalny może jednak, na wniosek Premiera, rozwiązać ją i zarządzić nowe wybory przed upływem tego okresu.

Nominacje do Senatu

Składy Izby Gmin 
Podany skład Izby Gmin po głównych wyborach, mógł ulec zmianie w wyniku wyborów uzupełniających. Wytłuszczeniem wskazano partię rządzącą.

Ważne ustawy parlamentarne 

 Ustawa o ziemiach państwowych w Kanadzie – 1872
 Ustawa o Albercie – 1905
 Kanadyjska Karta Praw i Swobód – 1982
 Konstytucja Kanady – 1982
 Ustawa o Manitobie – 1870
 Ustawa o Nowej Fundlandii – 1949
 Ustawa o Saskatchewanie – 1905
 Ustawa o Jukonie – 1898

Polityka Kanady
Kanady
Sos rybny

Sos rybny – przyprawa kuchni krajów Azji Południowo-Wschodniej, używana do doprawiania i dosalania potraw, a także do marynowania mięsa przed przyrządzeniem. Jest najważniejszym z używanych tam dodatków, obok sosu sojowego. Sos ten zrobiony jest ze sfermentowanych ryb, soli i wody. Za najlepsze uważa się rodzaje zrobione z pięciu gatunków ryb, m.in. gurami. Surowe ryby z solą w beczkach fermentuje się na słońcu, do stanu płynności. Zebrany ekstrakt klaruje się i rozlewa w butelki. Charakterystyczny zapach i smak, podobny nieco, lecz dużo intensywniejsze niż u solonych śledzi, zniechęca wiele osób do jedzenia potraw przyprawionych sosem rybnym.

Został wynaleziony w Chinach w pierwszym tysiącleciu p.n.e. W Wietnamie sos ten nazywany jest nước mắm, w Tajlandii – น้ำปลา nam pla, a w Chinach – 魚露 yúlù. Podobny sos był znany także w starożytnym Rzymie pod łacińską nazwą garum. Z Anglii pochodzi zbliżony sos Worcester.

Azjatyckie sosy rybne różnią się między sobą. Np. sos rybny wietnamski jest słodkawy, ponieważ podczas procesu fermentacji dodawany jest do niego cukier. Sos filipiński jest wyrazisty i ma kwaśno-słony smak.

Przypisy 

Kuchnia wietnamska
Kuchnia tajska
Przyprawy
Rybny
Przetwory rybne
Departament (podział administracyjny)

Departament (fr. département, od départir = 'dzielić, rozdzielać') - nazwa jednostki podziału administracyjnego w kilkunastu państwach świata:
 Europa:
 Francja,
 Księstwo Warszawskie (obecnie nieistniejące)
 Afryka:
 Benin, 
 Gabon,
 Kamerun,
 Niger, 
 Sierra Leone, 
 Wybrzeże Kości Słoniowej,
 Ameryka Południowa i Środkowa:
 Boliwia, 
 Gwatemala, 
 Haiti, 
 Honduras, 
 Kolumbia, 
 Nikaragua, 
 Paragwaj, 
 Peru, 
 Salwador, 
 Urugwaj.

Jednostki podziału administracyjnego
Fotokomórka

Fotokomórka – element urządzeń elektronicznych służący do pomiaru światła wykonany jako fotodioda próżniowa lub półprzewodnikowa, fototranzystor, fotorezystor i innych elementów elektronicznych wrażliwych na padające na nie promieniowanie.

Fotokomórka próżniowa została wynaleziona w 1895 przez fizyków niemieckich Hansa Geitela i Juliusa Elstera. Odkryli oni, że promienie katodowe mogą być emitowane z katody po oświetleniu jej dowolnym światłem, a natężenie tych promieni jest wprost proporcjonalne do natężenia padającego światła.

Fotokomórka – lampa próżniowa, która ma dwie elektrody; jedną elektrodą jest zwykle warstwa metalu, naparowana na wewnętrzną stronę szklanej bańki próżniowej – katoda, drugą elektrodą jest wygięty pręt metalowy znajdujący się wewnątrz lampy – anoda. Nieoświetlona fotokomórka nie przewodzi prądu, prąd może się jednak pojawić jeżeli katoda zostanie oświetlona.

Ten typ lampy jest wykorzystywany do dzisiaj, a umożliwił on również powstanie innego wynalazku – kina dźwiękowego.

Fotokomórki wykorzystuje się w badaniach naukowych do pomiarów światła emitowanego przez różne substancje i cząsteczki. Stosowano je w urządzeniach kontrolnych, np. do liczenia przedmiotów przesuwających się na taśmociągu, do pomiaru czasu w zawodach sportowych, a także w alarmowych systemach przeciwwłamaniowych: w przypadku przerwania przez włamywacza promienia światła padającego na komórkę włącza się alarm.

W 1931 fotokomórka została zastosowana po raz pierwszy jako czujnik w mechanizmie automatycznego otwierania drzwi. Użyto jej w restauracji Wilcox’s Pier w West Haven w USA, a dokładnie zamontowana była w drzwiach obrotowych pomiędzy kuchnią a salą jadalną. Nazywana była „magiczne oko”.

Zobacz też 
 Fotokomórka próżniowa
 Efekt fotoelektryczny
 Energetyka słoneczna

Przypisy 

Optoelektronika
Elementy elektroniczne
Address Resolution Protocol

Address Resolution Protocol (ARP) – protokół sieciowy umożliwiający mapowanie logicznych adresów warstwy sieciowej (warstwa 3) na fizyczne adresy warstwy łącza danych (2). Protokół ten nie ogranicza się tylko do kojarzenia adresów IP z adresami MAC stosowanymi w sieciach Ethernet, lecz jest także wykorzystywany do odpytywania o adresy fizyczne stosowane w technologiach Token ring czy FDDI. Zdefiniowany jest w RFC 826 i jest określany jako standard internetowy STD 37.

Protokół ARP opisuje także zachowanie systemu operacyjnego, który zarządza tzw. tablicą ARP. Znajdują się w niej pary: adres warstwy sieciowej i przypisany do niego adres fizyczny. Zapobiega to wysyłaniu zapytania ARP przy próbie wysłania każdego pakietu do hosta znajdującego się w tej samej sieci.

Protokół ARP nie jest niezbędny do działania sieci komputerowych, może zostać zastąpiony przez statyczne wpisy w tablicy ARP, przyporządkowujące adresom warstwy sieciowej adresy fizyczne na stałe.

Zasada działania 
ARP działa w następujący sposób:
 W celu ustalenia adresu fizycznego hosta docelowego wysyłane jest żądanie ARP request do wszystkich hostów znajdujących się w tej samej sieci. Zapytanie zawiera adres logiczny hosta docelowego oraz adres fizyczny hosta wysyłającego zapytanie.
 Na zapytanie odpowiada tylko ten host, którego adres logiczny jest identyczny z adresem logicznym umieszczonym w zapytaniu. Odpowiedź zawiera adres logiczny i fizyczny hosta docelowego.
 Odebrany adres fizyczny zapisywany jest w tablicy ARP i parowany z adresem logicznym hosta docelowego, dzięki czemu nie będzie wymagane ponowne odkrywanie adresu fizycznego do momentu wyczyszczenia tablicy.

Często po podłączeniu do sieci host rozsyła zapytanie ARP o własny adres. Ma to na celu dwie rzeczy, po pierwsze: ustalenie czy w sieci jest już podpięty system dysponującym identycznym adresem. Po drugie: każdy host obecny w danej sieci może zapisać w pamięci podręcznej dane o nowym hoście przyłączonym do sieci.

Format komunikatu ARP 

 Typ warstwy fizycznej (HTYPE) – typ protokołu warstwy fizycznej. Możliwe wartości dla pola HTYPE w tabeli po prawej stronie.

 Typ protokołu wyższej warstwy (PTYPE) – dla protokołu IPv4 jest to 0x0800. Dopuszczalne wartości są zawarte w tabeli EtherType.

 Długość adresu sprzętowego (HLEN) – długość adresu sprzętowego (MAC) podana w bajtach.
 Długość protokołu wyższej warstwy (PLEN) – długość adresu protokołu, np. IP (4 bajty).
 Operacja (OPER) – kod operacji ARP. Poniżej cztery najważniejsze wartości:

 Adres sprzętowy źródła (SHA) – sprzętowy adres (MAC) nadawcy
 Adres protokołu wyższej warstwy źródła (SPA) – adres protokołu warstwy wyższej nadawcy, np. adres IP
 Adres sprzętowy przeznaczenia (THA) – sprzętowy adres (MAC) odbiorcy
 Adres protokołu wyższej warstwy przeznaczenia (TPA) – adres protokołu warstwy wyższej odbiorcy, np. adres IP

Zobacz też 
 ARP spoofing
 Reverse Address Resolution Protocol (RARP)
 Bootstrap Protocol (BOOTP)
 Dynamic Host Configuration Protocol (DHCP)
 ettercap

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 

Protokoły warstwy dostępu do sieci
Robert Venturi

Robert Charles Venturi Jr. (ur. 25 czerwca 1925 w Filadelfii, zm. 18 września 2018 tamże) – amerykański architekt, projektant i teoretyk architektury, jeden z ojców architektury postmodernistycznej. Na początku pracował pod kierunkiem Eero Saarinena oraz Louisa Kahna, później stworzył własną pracownię architektoniczną z Johnem Rauchem, do której należy również żona Venturiego, Denise Scott Brown. W 1991 otrzymał Nagrodę Pritzkera. Żartobliwie określa się go jako postmodernistę propagującego „tandetę dojrzałego kapitalizmu”.

Wybrane dzieła 
 dom Vanny Venturi w Chestnut Hill (Pensylwania), 1964 (wraz z Arthurem Jonesem)
 dom Trubeków na Nantucket Island, 1970
 dom Wislockich na Nantucket Island, 1970
 dom Brantów, Greenwich, 1971
 skrzydło Sainsbury (Sainsbury Wing) National Gallery w Londynie, 1991 (we wsp. ze Scott Brown & Associates)
 Guild House, Filadelfia

Publikacje 
 Complexity and Contraddiction in Architecture (Złożoność i sprzeczność w architekturze)
 Learning from Las Vegas

Przypisy

Bibliografia 
 Diane Ghirardo, Architektura po modernizmie, Toruń – Wrocław 1999
 Charles Jencks, Architektura postmodernistyczna, Warszawa 1987

Linki zewnętrzne 
 Oficjalna strona biura Venturi Scott Brown and Associates
 
 Robert Venturi – Sztuka Architektury
 Robert Venturi – Great Buildings Online (ang.)

Amerykańscy architekci
Projektanci i twórcy mebli
Laureaci Nagrody Pritzkera
Odznaczeni National Medal of Arts
Członkowie Akademii Świętego Łukasza w Rzymie
Ludzie urodzeni w Filadelfii
Urodzeni w 1925
Zmarli w 2018
Reverse Address Resolution Protocol

RARP () – protokół komunikacyjny pozwalający na przekształcanie 48-bitowych fizycznych adresów MAC na 32-bitowe adresy IP w sieciach komputerowych typu Ethernet. RARP jest zdefiniowany w .

Działanie 
Istota tego protokołu polega na tym, że urządzenie pytające wysyła do sieci zapytanie:
Jaki jest adres IP dla danego adresu MAC aa:bb:cc:dd:ee:ff?

Inne urządzenie znajdujące się w tej sieci odpowiada:
Komputer mający adres MAC aa:bb:cc:dd:ee:ff ma adres IP 1.2.3.4.

Serwer rarp, a konkretnie demon rarpd, korzysta z pliku /etc/ethers, gdzie znajdują się wszystkie odwzorowania adresów MAC na IP dla danego serwera – jeżeli host zapyta o adres MAC, którego nie ma w tym pliku, serwer będzie milczał. 

Protokół ten stosowany jest jako najprostszy możliwy sposób statycznego przydzielania adresów IP. Zwykle komputer wysyłający zapytanie nie ma jeszcze swojego adresu, a komputer odpowiadający udziela mu informacji, którego adresu powinien zacząć używać. Obecnie częściej stosowane są protokoły oparte na UDP, czyli BOOTP i jego następca DHCP.

Zobacz też 
 ARP
 BOOTP
 DHCP

Linki zewnętrzne 
 

Protokoły internetowe
Hymn Bułgarii

Miła Rodino – hymn państwowy Bułgarii.

Tekst hymnu napisał bułgarski student Cwetan Cwetkow Radosławow w roku 1885, gdy wyruszał na wojnę serbsko-bułgarską. Jest on również twórcą melodii. Przez lata pieśń była wielokrotnie modyfikowana. W 1964 r. Miła Rodino stała się hymnem państwowym.

Po rozpadzie bloku komunistycznego zlikwidowano trzecią zwrotkę hymnu, która swą treścią odnosiła się do Związku Radzieckiego (w słowach „z nami Moskwa”).

Tekst

Zobacz też 
 Bułgaria
 herb Bułgarii
 flaga Bułgarii

Symbole narodowe Bułgarii
Bułgarii
Skalar (matematyka)

Skalar – element ustalonego ciała, nad którym zbudowany jest dowolny moduł (przestrzeń liniowa).

Skalarami określa się również część rzeczywistą kwaternionów oraz macierze  nad ustalonym ciałem, które utożsamia się z odpowiednimi elementami tego ciała.

Skalary, wektory, tensory 
Wektory stanowią poniekąd uogólnienie skalarów, z kolei uogólnieniem wektorów są tensory. W nomenklaturze tensorowej wektory nazywa się tensorami pierwszego rzędu, skalary zaś – tensorami zerowego rzędu.

Zobacz też 

 wielkość skalarna

Przestrzenie liniowe
Teoria modułów
Domena najwyższego poziomu

Domena najwyższego poziomu (ang. TLD – Top-Level Domain) – domena internetowa, powyżej której nie istnieją żadne inne domeny w systemie DNS. Są one tworzone i zarządzane przez IANA i ICANN.

Każda domena w Internecie składa się z pewnej liczby nazw, oddzielonych kropkami. Ostatnia z tych nazw jest domeną najwyższego poziomu. Na przykład w „pl.wikipedia.org” domeną najwyższego poziomu jest „org”.

Domeny najwyższego poziomu są używane w protokole DNS zamieniającym nazwy komputerów na ich adresy IP.

Istnieją następujące typy domen najwyższego poziomu:
 krajowe (ang. ccTLD – country code TLD) – zawsze dwuliterowe np. Polska – .pl
 funkcjonalne (ang. gTLD – generic TLD) np. .org, .biz, .info
 specjalne (ang. special-use TLD) – domeny wymagające dedykowanych sposobów obsługi (zarówno sprzętowych, jak i programowych), opisanych w RFC, wśród których wyróżnia się typy:
 infrastrukturalna – w tej grupie jest jedna domena: .arpa
 testowe – widoczne w głównej bazie domen najwyższego poziomu
 przykladowe – do wykorzystania w dokumentacji np. example.com, example.org

Zobacz też 
 lista domen najwyższego poziomu
 krajowa domena najwyższego poziomu
 domena drugiego poziomu

Przypisy 

Domeny internetowe
Hancha

Hancha, hanja (한자, 漢字; dosł. „znaki Han”) lub Hanmun (한문; 漢文), czasami tłumaczone jako „znaki sinokoreańskie” – koreańska nazwa dla znaków chińskich. Dokładnie rzecz biorąc, nazwa ta tyczy się tylko tych znaków, które zostały zapożyczone do języka koreańskiego, a ich wymowa dopasowana do wymowy koreańskiej. W przeciwieństwie do japońskich kanji, znaki hancha nie były modyfikowane i zachowały wygląd podobny do tradycyjnych znaków chińskich.

Historia 
Hancha zyskała wielką popularność w Korei dzięki szybko rozprzestrzeniającemu się buddyzmowi. Jednakże to nie teksty religijne były głównym źródłem wiedzy o znakach, ale Cheonjamun (Księga tysiąca znaków). Hancha była jedynym systemem pisma aż do czasu, kiedy król Sejong Wielki wprowadził w XV wieku hangul. Jednakże wraz z wprowadzeniem hangula nie zaprzestano nauczania starego systemu. Przed zaprojektowaniem hangula próbowano bezskutecznie wprowadzać systemy Hyangchal (향찰; 鄕札), Gugyeol (口訣) i Idu (이두; 吏讀).

Oficjalnie od 1949 roku pisma hancha nie stosuje się w Korei Północnej. W Korei Południowej jego użycie zanikło i zostało ono zastąpione przez hangul.

Nauka 
Hancha jest cały czas nauczana w szkołach średnich w Korei Południowej w trakcie nieobowiązkowych kursów. Edukacja zaczyna się na poziomie klasy 7 (w gimnazjum) i trwa aż do ukończenia szkoły średniej w klasie 12. W gimnazjum uczy się 900 znaków, kolejne 900 w szkole średniej. Kolejnych znaków naucza się na uniwersytetach.

Wymowa 
Wymowa znaków hancha nie jest identyczna z ich chińskimi odpowiednikami. Przykładowo, 印刷 („druk, drukowanie”) w dialekcie mandaryńskim języka chińskiego wymawia się yìnshuā, zaś w języku koreańskim inswae (인쇄). 女 („kobieta”) w mandaryńskim to nǚ, w koreańskim yeoja (여자) (w dialektach południowokoreańskich, gdy znak 女 stoi na początku zdania, wymawia się go jako yeo (여) ze względu na zanik spółgłoski „n” poprzedzającej „i” lub „y”). W innych przypadkach wymowa jest ta sama. Kolejnym przykładem znaku mającego zmienną wymowę jest 龍 („smok”) o chińskiej wymowie lóng, który w języku koreańskim wypowiadany jest jako ryong (룡), o ile słowo nie stoi na pozycji początkowej zdania, bądź yong, gdy je rozpoczyna.

Słownictwo 
Poniższa tabela przedstawia różnice pomiędzy słowami koreańskimi a chińskimi.

Czasami słowa chińskie i koreańskie zbudowane są z tych samych znaków, ale ich kolejność jest zamieniona.

* Kolejność taka, jak w języku chińskim (jeong-o), jest także często spotykana w języku koreańskim.

Niektóre sinokoreańskie słowa zaczerpnięte zostały z odczytania kun japońskich znaków kanji.

Zobacz też 

 kanji – japoński odpowiednik hancha

Linki zewnętrzne 
 

Język koreański
Pismo chińskie
Aerodynamika

Aerodynamika (z greckiego: aēr dpn. aéros – „powietrze” i dynamikós – „mający siłę, silny”) – dział fizyki, mechaniki płynów, zajmujący się badaniem zjawisk związanych z ruchem gazów, a także ruchu ciał stałych w ośrodku gazowym i sił działających na te ciała.

Ze względu na metody badawcze wyróżnia się aerodynamikę teoretyczną i doświadczalną. W aerodynamice doświadczalnej stosuje się często tak zwany tunel aerodynamiczny, czyli komorę umożliwiającą symulację rzeczywistych zjawisk zachodzących podczas ruchu obiektów w ośrodku gazowym.

Z uwagi na prędkości przepływów rozróżnia się aerodynamikę małych prędkości oraz aerodynamikę dużych prędkości.

Dział aerodynamiki zajmujący się ruchem ciał w rozrzedzonych gazach, np. w górnych warstwach atmosfery, to aerodynamika molekularna.

Z uwagi na zastosowania wyróżnia się aerodynamikę lotniczą, przemysłową i inne.

Stosowana jest w technice lotniczej, przy projektowaniu pojazdów (np. samochodów), przy projektowaniu maszyn i urządzeń z elementami ruchomymi, a także przy projektowaniu wysokich budowli.

Zobacz też 

 aerotermodynamika
 opór aero(hydro)dynamiczny

Przypisy
Steve Wozniak

Stephan Gary „Steve” Wozniak (ur. 11 sierpnia 1950 w San Jose) – amerykański inżynier i wynalazca. Projektant i konstruktor komputerów Apple I oraz Apple II, uważanych za jedne z pierwszych komputerów osobistych w historii. Jeden z trzech założycieli przedsiębiorstwa informatycznego Apple Computer.

Życiorys 
Jego rodzice to Margaret Elaine Kern i Jacob Francis „Jerry” Wozniak.

Swój pierwszy komputer zbudował gdy miał 14 lat. W latach 1973–1976 pracował w Hewlett-Packard. W 1976 roku założył wraz ze Steve’em Jobsem oraz Ronaldem Wayne’em przedsiębiorstwo Apple. Zaprojektował od podstaw pierwszy komputer przedsiębiorstwa Apple o nazwie Apple I. W Apple II napisał interpreter języka Basic. Jego różnorodne innowacje stworzyły podstawę pod początkowy sukces przedsiębiorstwa.

Odszedł de facto z Apple w 1985 roku, sprzedając wkrótce większość swych akcji. W tym samym roku został odznaczony przez prezydenta Stanów Zjednoczonych nagrodą National Medal of Technology. W 1986 roku ukończył studia na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley, jednym z czołowych uniwersytetów na świecie, uzyskując tytuł bachelor’s degree w elektrotechnice i informatyce.

W 2009 roku wziął udział w programie Dancing with the Stars. Jego partnerką w tańcu była Karina Smirnoff. Zajęli 10. miejsce na 13 możliwych.

Odznaczenia i wyróżnienia 

Uzyskał tytuły doktora honoris causa na uczelniach:
 1989: Uniwersytet stanowy Kolorado w Boulder
 2004: Uniwersytet stanowy Karoliny Północnej
 2005: Kettering University
 2005: Nova Southeastern University
 2008: ESPOL University w Ecuador
 2011: Uniwersytet stanowy Michigan
 2011: Concordia University w Montrealu, Kanada
 2011: State Engineering University of Armenia
 2012: Santa Clara University

W popkulturze 
Historia Wozniaka została przedstawiona w filmach:
 Piraci z Krzemowej Doliny (1999) w jego rolę wcielił się Joey Slotnick.
 Jobs (2013) w jego rolę wcielił się Josh Gad
 Steve Jobs (2015) w jego rolę wcielił się Seth Rogen.
 Wystąpił gościnnie w "Teorii Wielkiego Podrywu" - grając siebie.

Hobby 
Wozniak był krótkofalowcem. W 1960 roku uzyskał pozwolenie „Novice Class” znak wywoławczy WV6VLY, później posługiwał się znakiem WA6BND. Nie odnowił swojej licencji i znaki wywoławcze należą do kogoś innego.

Uwagi

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Prywatna strona internetowa Steve’a Wozniaka 
 Biografia Steve’a Wozniaka 
 Wystąpienia na konferencjach TEDx
 The early days (TEDxBerkeley)
 Techology and social revolution (TEDxBrussels)

Amerykańscy informatycy
Inżynierowie elektrycy
Przedstawiciele nauk technicznych polskiego pochodzenia
Radioamatorzy
Amerykanie pochodzenia niemieckiego
Amerykanie pochodzenia polskiego
Ludzie urodzeni w San Jose (Kalifornia)
Urodzeni w 1950
Apple

Apple Inc. – przedsiębiorstwo informatyczne
 Apple Records – wytwórnia płytowa
 Apple – rzeka w Ameryce Północnej
Język jaćwiński

Język jaćwiński (jaćwieski, jaćwięski) – wymarły język z zespołu języków bałtyckich określany jako zachodniobałtycki, którym posługiwali się Jaćwingowie.

Jaćwingowie, blisko spokrewnieni z Prusami, zaliczali się do Bałtów. W średniowieczu zamieszkiwali tereny Jaćwieży – dzisiejszej północno-wschodniej Polski (Podlasie, Suwalszczyzna), południowej-zachodniej Litwy, części północno-zachodniej Białorusi. Ślady języka jaćwińskiego zachowały się w toponimii i słownictwie języków litewskiego i białoruskiego oraz w polskich gwarach północno-wschodnich. Z języka jaćwińskiego pochodzą m.in. nazwy jezior i rzek: Hańcza, Netta, Necko, Sajno, Kolno, Rospuda, Serwy, Wigry, a także nazwiska Jeruć czy Dziądziak. Nie jest wykluczone, że język jaćwięski był językiem odmiennym od języka innych plemion pruskich

Przypisy

Bibliografia 
 
 
 Jerzy Nalepa: Połekszanie (Pollexiani) – Plemię Jaćwięskie u północno-wschodnich granic Polski, „Rocznik Białostocki”, t. VII: 1966, Warszawa, 1967, s. 7-33.
 
 Jerzy Nalepa: Z badań nad jaćwieskimi relikatami onomastycznymi Połeksza, [w:] „Studia linguistica slavica baltica”, red. K.-O. Falk, Lund, 1966, s. 185-202.
 Obyczaje, języki, ludy świata. Encyklopedia PWN, Warszawa, 2007.

Język jaćwiński
Języki zachodniobałtyckie
Języki w średniowieczu
Języki wymarłe w Europie
Języki zachodniobałtyckie

Języki zachodniobałtyckie – grupa trzech wymarłych języków bałtyckich: staropruskiego, jaćwińskiego i galindyjskiego.

Zobacz też 
 języki wschodniobałtyckie

 
Zachodniobałtyckie
Języki wschodniobałtyckie

Języki wschodniobałtyckie – grupa, do której zalicza się blisko spokrewnione języki bałtyckie: litewski i łotewski, łatgalski, żmudzki oraz wymarłe kuroński, seloński  i zemgalski.

Zobacz też 
 języki zachodniobałtyckie
Język kuroński

Język kuroński – wymarły język z zespołu wschodniobałtyckiego języków bałtyckich, którym posługiwali się Kurowie zamieszkujący Kurlandię (zachodnia część Łotwy i część zachodniej Litwy).

Daniel Klein w swoim dziele Grammatica Litvanica z 1653 roku odnotował, że litewskie słowo żeme (łac. terra, pol. ziemia) jest wymawiane w kurońskim jako semme. Dyftong ie przeszedł w kurońskim w ee lub å, więc kurońskie Deews Tåws (łac. Deus Pater, pol. Bóg Ojciec) odpowiada litewskiemu Diews Tews, a kurońskie ghråki (łac. peccata, pol. grzechy) litewskiemu griekai. Język łotewski występuje obok kurońskiego (oznacza to, że nie jest z nim tożsamy) w porównaniu es (łac. ego, pol. ja) i tåw/tow z tych języków do litewskiego asz i taw. Kurońskie musso odpowiada litewskiemu musu (łac. noster, pol. nasz, łot. mūsu), a Deewu Teewu poprzez zamianę końcowego a na u odpowiada wyrazom Diewa Tewa. Daniel Klein zaznaczył, iż w języku kurońskim podwójnie występują dźwięki, gdzie w wyrazach pokrewnych ich brak, np. powyższe semme z podwójnym m zamiast pojedynczego w żeme i na odwrót es zamiast asz lub swåtha deena (łac. sacer dies, pol. święty dzień) zamiast szwenta diena.

Autor gramatyki wyraźnie oddzielił kuroński od żmudzkiego, kłajpedzkiego i litewskiego z Wielkiego Księstwa Litewskiego. Rozmieszczenie tych dialektów porównał do rozmieszczenia geograficznego dialektów języka niemieckiego znajdujących się na terenie współczesnych Niemiec i Austrii, kuroński umieścił najdalej od nich i poprzez analogię przyrównał do położenia języka flamandzkiego.

Przypisy 

Języki wschodniobałtyckie
Języki wymarłe w Europie
Język kuroński
Język seloński

Język seloński (zeloński) – wymarły język z zespołu wschodniobałtyckiego języków bałtyckich, którym posługiwali się Zelowie na terenach obecnej wschodniej Litwy oraz północno-wschodniej Białorusi. Jeszcze w XIX wieku posługiwało się tym językiem ok. tysiąca osób.

Język seloński posiada 360 słów pochodzących z języka niemieckiego, 60 z języka polskiego, 230 z języka białoruskiego, 66 z języka rosyjskiego oraz 900 z języków bałtyckich.
Istnieje również książka do nauki tego języka.

Języki wschodniobałtyckie
Języki wymarłe w Europie
Język zemgalski

Język zemgalski (semigalski) – wymarły język z zespołu wschodniobałtyckiego języków bałtyckich, którym posługiwali się Zemgalowie w Semigalii (wchodzącej w skład obecnej Łotwy).

Języki wschodniobałtyckie
Języki wymarłe w Europie
Języki analityczne

Języki analityczne – języki, które wyrażają stosunki gramatyczne za pomocą luźnych morfemów w postaci form czasownika posiłkowego, przysłówków i przyimków. Przykładem może być język francuski i języki polinezyjskie.

Termin ten zaproponował C. Hockett (1958) (amerykańska szkoła strukturalistyczna), który postulował zastąpienie tradycyjnego podziału typologicznego języków na trzy grupy (izolujące, syntetyczne i polisyntetyczne) ciągłą skalą, operującą jedynie biegunami analityczny – syntetyczny. Szukając kryterium oceny stopnia analityczności/syntetyczności J. Greenberg wprowadził współczynnik, wynikający ze stosunku liczby morfemów do liczby wyrazów.

Zobacz też 
 języki izolujące

Przypisy 

Analityczne
Języki fleksyjne

Języki fleksyjne – języki syntetyczne cechujące się rozbudowaną strukturą morfologiczną, w której jednostki językowe służą jako środki wyrażające relacje syntaktyczne. Podstawową właściwością formotwórczą jest fleksja, czyli binarne tworzenie form gramatycznych z podstawy morfologicznej i przypisanego formantu.

Języki fleksyjne od aglutynacyjnych odróżnia rozciągłość informacji przekazywanych w pojedynczym wykładniku gramatycznym. W językach aglutynacyjnych pojedynczy wykładnik ma charakter monofunkcyjny, czyli zawiera tylko jedną informację gramatyczną; w językach fleksyjnych zaś powszechna jest polifunkcyjność formantów, tj. kumulowanie różnych informacji w obrębie jednego afiksu. Np. liczbę mnogą węgierskiego wyrazu  (dom) urabia się za pomocą formantu , dopełniacz jest natomiast – zarówno w liczbie pojedynczej, jak i mnogiej – wyrażany za pomocą formantu -bol. Kontrastuje to z językiem słowackim (przykładem języka fleksyjnego), w którym końcówka  (w formie ), nierozkładalna morfologicznie, zawiera w sobie dwie funkcje, wyrażając jednocześnie przypadek i liczbę.

Dla języków fleksyjnych charakterystyczne są wariacje wewnątrz podstawy lub na poziomie szwu morfologicznego; formant słowotwórczy również wykazuje zmienność: występuje także formant zerowy. Na przykład biernik liczby pojedynczej w języku słowackim może być wyrażany za pomocą różnych morfemów: , , , natomiast w języku węgierskim mamy do czynienia z jednolitą formą: , ,  (w tym przypadku zachodzi jedynie wokalizacja). Mogą się także pojawić takie zjawiska, jak homonimia i polisemia formantów gramatycznych.

Nie jest znany czysty język fleksyjny. Języki klasyfikowane jako fleksyjne mogą jednocześnie wykazywać cechy izolujące czy też aglutynacyjne.

Typowym przykładem języka fleksyjnego jest łacina. Charakter fleksyjny wykazują również takie języki jak: polski, rosyjski, niemiecki czy też rekonstruowany praindoeuropejski.

Przypisy

Bibliografia 
 
 
 

fleksyjne języki

eo:Lingva tipologio#Aglutinaj kaj fandaj lingvoj
Niżówka

Niżówka – okresowe obniżenie stanów wody w ciekach powierzchniowych (rzeki, strumienie), poniżej umownie przyjętych wartości granicznych. Powstaje na skutek niedoboru zasilania atmosferycznego, zmagazynowania wody w pokrywie śnieżnej, a także przerwania zasilania podziemnego w wyniku przemarznięcia podłoża i zlodzenia części przekroju poprzecznego rzeki. 

Podczas niżówki cieki zasilane są z zasobów podziemnych, co prowadzi do obniżenia zwierciadła wód podziemnych. W obszarach suchych i półsuchych oraz na terenach krasowych wiele cieków podczas niżówki zupełnie wysycha.

Na obszarze Polski przeważają niżówki letnie i letnio-jesienne, których częstą przyczyną jest susza.

Przypisy

Bibliografia

Zobacz też 
 Wezbranie
 Susza

Potamologia
Ożaglowanie gaflowe

Ożaglowanie gaflowe – rodzaj ożaglowania skośnego z czworokątnym żaglem rozpiętym pomiędzy masztem, biegnącym skośnie drzewcem - gaflem i opcjonalnie bomem. Żagiel do masztu przymocowany jest w sposób umożliwiający jego swobodne przesuwanie, podczas stawiania lub zrzucania, np. segarsami. Rezygnacja z bomu umożliwia pracę żagla z dłuższym likiem dolnym niż odległość między masztami.

Żagiel gaflowy wyewoluował z żagla łacińskiego, poprzez stopniowe skracanie przedniej części rejki, aż do ostatecznego oparcia jej o maszt. Najczęściej stosowany główny żagiel skośny na szkunerach, brygantynach i barkentynach, na barkach i fregatach używany jako żagiel dodatkowy na ostatnim maszcie. Dawniej bardzo popularny na jednomasztowcach, obecnie niemal wyparty przez żagiel bermudzki. Odmianą ożaglowania gaflowego jest guari, w którym gafel biegnie niemal pionowo.

W porównaniu do żagla bermudzkiego, przy tej samej powierzchni ma niżej położony środek ożaglowania, dzięki czemu powoduje mniejsze przechyły, ale jego wadą jest mniejsza sprawność na ostrych kursach. Pozwala na postawienie topsla - dodatkowego żagla nad gaflem. 
Zazwyczaj uniemożliwia zastosowanie achtersztagu i w związku z tym przy większym żaglu wymusza montowanie baksztagów.

Zobacz też 
 olinowanie
 omasztowanie
 takielunek

Ożaglowanie
Ożaglowanie skośne

Ożaglowanie skośne (suche) – rodzaj ożaglowania, gdzie przednia krawędź żagli przymasztowych usytuowana jest w pobliżu płaszczyzny symetrii jachtu. W najpopularniejszych typach (ożaglowanie bermudzkie, gaflowe) jest ona przymocowana do masztu, ale w mniej popularnych może być przyczepiona do rejki (np. łacińskie), lub może pozostawać wolna (np. lugrowe). Żagle te mogą być wychylane po około 90° na każdą burtę. Mogą też być wybierane nieomal równolegle do diametralnej jednostki i przekraczać ją. Zdecydowanie odmiennym systemem ożaglowania jest ożaglowanie rejowe.

Zobacz też 
 olinowanie
 omasztowanie
 takielunek

Ożaglowanie
Ożaglowanie bermudzkie

Ożaglowanie bermudzkie – rodzaj ożaglowania skośnego z trójkątnym żaglem przymocowanym likiem przednim do masztu i dolnym do bomu.
Obecnie najpopularniejsze, ze względu na łatwość obsługi i dobre własności aerodynamiczne. Na kursach ostrych (bajdewind) pozwala na bardzo efektywne wykorzystanie siły aerodynamicznej, jednakże na kursach pełnych (baksztag i fordewind) nie osiąga tak dobrych parametrów aerodynamicznych jak np. ożaglowanie rejowe i gaflowe.

Marconi bermudzkie 
Dawniej top masztu przy ożaglowaniu bermudzkim odginał się ku rufie. Po zastąpieniu giętkich masztów sztywnymi ożaglowanie trójkątne zaczęto nazywać marconi lub marconi bermudzkie. Nazwa nawiązuje do anteny odbiornika Marconiego, którą przypominać miał prosty maszt po zrzuceniu żagla. Obecnie obydwie nazwy są tożsame i stosowane zamiennie.

Sprawność aerodynamiczna 
Powszechnie niesłusznie uważa się, że ożaglowanie bermudzkie jest najsprawniejsze ze wszystkich znanych typów. Badania przeprowadzone w tunelu aerodynamicznym wykazały, że wynikiem trójkątnego kształtu żagla jest znaczny opór indukowany, który jest główną składową wypadkowego oporu aerodynamicznego ożaglowania. Główną konsekwencją tej własności ożaglowania bermudzkiego jest zbyt wczesne odrywanie się strug powietrza w najwyższej części żagla, co sprawia, że 15% jego wysokości nie bierze udziału w wytwarzaniu siły ciągu. Im ostrzejszy kąt pomiędzy likiem wolnym a przednim, tym większy opór indukowany. Znacznie mniejsze straty, a więc i większą wartość siły aerodynamicznej obserwuje się w ożaglowaniu eliptycznym, stosowanym np. w klasie FD (latający holender). Tę samą tendencję polegającą na poszerzaniu głowicy żagla trójkątnego obserwuje się w windsurfingu. Ograniczenie w stosowalności tego ożaglowania w żeglarstwie sportowym narzucane jest przez formuły pomiarowe.

Zobacz też 
 olinowanie
 omasztowanie
 takielunek

Przypisy

Bibliografia 

Ożaglowanie
Centuria (armia)

Centuria (łac.) – początkowo była najmniejszą jednostką taktyczną legionu, armii rzymskiej. Liczyła początkowo stu piechurów (stąd nazwa) działających pod wodzą centuriona (łac. centurio). W IV wieku p.n.e. utworzono nową jednostkę taktyczną złożoną z dwóch centurii – manipuł. Z czasem centurie principii i hastati zmniejszono do 60 żołnierzy, a centurie triarii do 30 żołnierzy. Centuria podzielona została na dziesiątki (łac. contubernium). Na skutek reform wojskowych Mariusza etatowa liczebność centurii podniesiona została do 100 żołnierzy (nadal dwie centurie tworzyły manipuł). W czasach cesarstwa kohorta legionowa składała się z 6 centurii po 80 żołnierzy każda (tworzących 3 manipuły po 160 żołnierzy). Natomiast samodzielne kohorty tysięczne dzieliły się na 10 centurii, a kohorty pięćsetne – na 6 centurii.

Literatura 
 Mała Encyklopedia Wojskowa, 1967, Wydanie I

Armia starożytnego Rzymu
Historia wojskowości
Kohorta

kohorta – jednostka armii rzymskiej
 kohorta – zbiór obiektów w statystyce
 kohorta – pomocnicza kategoria systematyczna stosowana czasami w systematyce organizmów
Skrócenie „-o” wygłosowego

Skrócenie „-o” wygłosowego – zjawisko fonetyczne występujące w łacinie. Polega na tym, że ostatnia sylaba wyrazów zakończonych na '-o' długie zaczęło od połowy I wieku n.e. ulegać irracjonalnemu skróceniu. Objawia się to tym, że w poezji staje się ona obojętna co do długości, podczas gdy w prozie i języku mówionym jest krótka.

Zjawisko to sporadycznie obserwuje się już w I wieku p.n.e., ograniczone jest jednak do wyrazu nescio. Od połowy I wieku n.e. zaczyna ono zataczać coraz szersze kręgi, by pod koniec starożytności objąć wszystkie końcowe '-o' długie. Z różnych form gramatycznych kończących się na '-o' skróceniu najdłużej opierał się ablativus gerundii.

Gramatyka języka łacińskiego
Regionalne zjawiska fonetyczne
Skrócenie jambiczne

Skrócenie jambiczne ( lub , w skrócie ) – zjawisko fonetyczne występujące w łacinie w okresie przedklasycznym. Objawia się w kilku postaciach:

1) głoska końcowa otwarta w wyrazach dwusylabowych o strukturze jambu (tj. pierwsza sylaba krótka, druga długa) ulega irracjonalnemu skróceniu:  > .

2) skróceniu ulega sekwencja jambiczna w wyrazie wielosylabowym, jeśli bezpośrednio po niej następuje sylaba akcentowana, typu: () > (), np. ămīcítia > ămĭcítia. Działa to również na sylaby długie z pozycji, np. vŏlūptátes > vŏlŭptátes.

3) skróceniu ulega sekwencja jambiczna kończąca dany wyraz, jeśli pierwsza sylaba następnego wyrazu jest akcentowana: ...... > ......, np. impĕrā, quíd vis > impĕră, quíd vis.

Skrócenie jambiczne przestaje działać w II wieku p.n.e., w związku z tym zjawiska przedstawione powyżej w punktach 2) i 3) nie występują w późniejszej poezji (można je obserwować u Plauta i Terencjusza). Skrócone wyrazy jambiczne (punkt 1) ulegają leksykalizacji, dlatego ostatnia sylaba takich wyrazów jest dla poezji (również klasycznej) albo krótka (np. bĕnĕ, mimo że końcówka przysłówka powinna być długa, jak w longē) albo obojętna co do długości (np. wyraz mĭhī często występuje jako mĭhĭ, tĭbī jako tĭbĭ itd.).

Język łaciński
Procesy fonetyczne
William Jones

William Jones (1566–1640) – sędzia
  Sir William Jones (ok. 1675–1749) – matematyk
 William Jones (1726–1795) – tłumacz
  Sir William Jones (1746–1794) – językoznawca
 William Jones (1760–1831) – Sekretarz Marynarki Wojennej USA w latach 1813–1814
 William Jones – wioślarz urugwajski
William Jones (językoznawca)

William Jones (ur. 28 września 1746 w Londynie, zm. 27 kwietnia 1794 w Kalkucie) – brytyjski prawnik, sędzia, filolog, tłumacz, językoznawca.

Życiorys 
Pracował jako sędzia w Kalkucie. Jako pierwszy zauważył podobieństwo pomiędzy sanskrytem, greką, a łaciną i uznał, że wszystkie te trzy starożytne języki wywodzą się z jednego prajęzyka, z którego początek wzięły także języki germańskie i celtyckie. Prajęzyk ten nazwano językiem praindoeuropejskim; języki z niego się wywodzące tworzą rodzinę indoeuropejską (później zaliczono do niej także języki bałtosłowiańskie, języki słowiańskie, albański, ormiański i inne języki).

W 1771 roku wydał Grammar of the Persian Language pierwszy angielski podręcznik języka perskiego. Tłumaczył literaturę perską, która inspirowała Byrona, Shelleya i poetów europejskiego romantyzmu.

W 1784 roku założył Asiatic Society of Bengal. Dokonał przekładów wielu dzieł literatury indyjskiej oraz perskiej.

Uwagi 

Brytyjscy językoznawcy
Urodzeni w 1746
Zmarli w 1794
Ludzie urodzeni w Londynie
Bezokolicznik

Bezokolicznik () – forma czasownika, która wyraża czynność lub stan w sposób abstrakcyjny, zazwyczaj bez określania czasu, rodzaju, liczby, osoby, trybu, strony i aspektu. W niektórych językach może jednak wyrażać niektóre z tych kategorii, np. w łacinie istnieją bezokoliczniki wyrażające czas i stronę, a w grece klasycznej dodatkowo także aspekt. Istnieją też języki (np. arabski, nowogrecki lub bułgarski) pozbawione form bezokolicznika.

W zdaniu bezokolicznik uzupełnia treść czasowników fazowych oraz konstrukcji modalnych. W niektórych językach istnieją też rozbudowane konstrukcje bezokolicznikowe (zob. np. accusativus cum infinitivo, nominativus cum infinitivo).

Bezokolicznik w języku polskim 

W języku polskim bezokolicznik wyraża aspekt czasownika – np. robić (a. niedokonany) a zrobić (a. dokonany).
Bezokoliczniki w języku polskim kończą się na -ć lub -c. Część z nich można dodatkowo podzielić na grupy według końcówek – bezokolicznik kończy się na:
 -ić, -yć, -uć – gdy forma 3 os. liczby pojedynczej czasu przeszłego kończy się na -ił, -ył, -uł (np. tłumaczyć → tłumaczył),
 -eć – najczęściej gdy forma 3 os. liczby mnogiej czasu przeszłego kończy się na -eli, -eły (oraz formy typu  drzeć → darł, drę),
 -ać – gdy forma 3 os. liczby mnogiej czasu przeszłego kończy się na -ali, -ały (w tym formy typu piali, piały lub pieli → piać),
 -ąć – gdy forma 3 os. liczby mnogiej czasu przeszłego kończy się na -ęli, -ęły (w tym formy typu dęli, dęły → dąć),
 -ść – gdy temat czasownika kończy się na s, t, d lub dz (np. nios-ę → nieść; gniot-ę →gnieść; bodz-ę → bóść),
 -źć – gdy temat czasownika kończy się na z (np. gryz-ę → gryźć),
 -c – gdy temat czasownika kończy się na k lub g (np. wlok-ę → wlec).

Uwagi:
 we współczesnej polskiej ortografii nie ma bezokoliczników kończących się na -dz. Pisownia taka (np. mogę, biegnę → *módz, biedz) występowała do roku 1918, w którym Polska Akademia Umiejętności wprowadziła końcówkę -c;
 historycznie – do XV wieku – w jęz. polskim występowała także końcówka -ci, np. mieci (dziś: mieć),
 niektóre formy pełniące funkcję czasownika, tak zwane czasowniki niewłaściwe (defektywne), można poznać po braku bezokolicznika, np. powinien, powinna.

Zobacz też 

 bezokolicznik w języku angielskim
 kontrola

Czasownik
William Jones (matematyk)

Sir William Jones (ur. 1675, zm. 3 lipca 1749) – walijski matematyk, członek i wiceprezes Towarzystwa Królewskiego w Londynie (ang. Royal Society).

W 1706 w książce Synopsis Palmariorum Mathesos wprowadził symbol π na oznaczenie liczby pi.

Jego synem był językoznawca, również William.

Linki zewnętrzne 
 

Brytyjscy matematycy XVIII wieku
Urodzeni w 1675
Walijscy naukowcy
Zmarli w 1749
OSV

OSV (z ) – bardzo rzadki typ języka, w którym zdanie zaczyna się od dopełnienia, potem następuje podmiot, a na końcu orzeczenie.

W 1986 r. przeanalizowano 402 języki i w żadnym z nich nie zidentyfikowano OSV jako podstawowego szyku wyrazów (najczęstsze były SOV – 44,78% oraz SVO – 41,79%).

Szyk OSV jako podstawowy został odnotowany w języku tobati z indonezyjskiej części Nowej Gwinei. Występuje też w językach używanych na obszarze Amazonii, takich jak madí, apurinã, warao czy xavante.

Przykładowe zdanie OSV 
 Jabłko (dopełnienie) ja (podmiot) zjadłem (orzeczenie)

Przypisy 

Typy zdań pod względem szyku
OVS

OVS (Object Verb Subject) – rzadki typ języka, w którym zdanie zaczyna się od dopełnienia, potem następuje orzeczenie, a na końcu podmiot. Jako naturalny występuje w 1,24% języków. Występuje jako pomocniczy w języku hiszpańskim.

Przykład zdania  
Jabłka (dopełnienie) kupowała (orzeczenie) matka (podmiot).

Przykładowe zdanie OVS w języku hiszpańskim 
Buen descanso (dobry odpoczynek → dopełnienie) ganó (zasłużył → orzeczenie) su pobre marido (jej biedny mąż → podmiot).

Przypisy 

Typy zdań pod względem szyku
VSO

VSO (Verb Subject Object) – typ języka, w którym zdanie zaczyna się od orzeczenia, potem następuje podmiot, a na końcu dopełnienie. Jako naturalny szyk występuje w 9,20% języków.

Przykładowe języki VSO 
Są to m.in. język arabski, tahitański, hawajski, tonga czy wyspiarskie języki celtyckie (np. walijski, szkocki, irlandzki).

Szyk zdania VSO występuje również w konstrukcjach zdań pytających w językach grupy germańskiej (np. niemiecki, niderlandzki) czy we francuskim.

Przykładowe zdanie VSO 
 Zjadł (orzeczenie) Wojtek (podmiot) jabłko (dopełnienie).

Przypisy 

Typy zdań pod względem szyku
VOS

VOS (Verb Object Subject) – rzadki typ języka, w którym zdanie zaczyna się od orzeczenia, potem następuje dopełnienie, a na końcu podmiot. Jako naturalny i podstawowy występuje w 2,99% języków.

Przykładowe języki VOS 
Językiem o składni VOS jest np. język tagalski.

Przykładowe zdanie VOS 
 Zjadłem (orzeczenie) jabłko (dopełnienie) ja (podmiot)

Przypisy 

Typy zdań pod względem szyku
Języki indoirańskie

Języki indoirańskie – podrodzina języków indoeuropejskich, w skład której wchodzą grupy językowe: indyjska, irańska i nuristańska. Podrodzina ta w sumie obejmuje 310 języków. Posługują się nimi ludzie na terytorium rozciągającym się od wschodniej Turcji po Bangladesz.

Podział wewnętrzny 
A)  W skład grupy indyjskiej (zwanej też indoaryjską) wchodzi 210 języków, którymi posługuje się około 1 miliard ludzi zamieszkujących północne i centralne obszary Półwyspu Indyjskiego. Wyróżnia się 3 okresy rozwoju tych języków:
 staroindoaryjski (od ok. 1500 p.n.e.) – używany jest sanskryt z dialektem wedyjskim (Indoariowie).
 średnioindoaryjski (od 2 połowy II tysiąclecia p.n.e.) – w użyciu są języki: pali, sauraseni, magadhi, maharasztri i główny prakryt ardhamagadhi (pół-magadhi), oraz pozostałe prakryty.
 nowoindoaryjski (od I tysiąclecia n.e.) – występują języki: hindi, urdu, bengalski, marathi, pendżabski, gudźarati, orija, asamski, nepalski, syngaleski, sindhi i romski.

B)  Języki dardyjskie (języki kafirskie) zajmują pozycję przejściową między językami indyjskimi a irańskimi. Używane są przez niewielkie grupy etniczne w górzystych rejonach i nie wykształciły kultury pisanej z wyjątkiem kaszmirskiego.

C)  Grupa języków irańskich występuje w południowo-zachodniej Azji, głównie w Iranie. W jej rozwoju wyróżnia się także 3 okresy:
 staroirański (od IX w. p.n.e. do IV w. p.n.e.) – reprezentują go języki: baktryjski, medyjski, awestyjski i staroperski.
 średnioirański (do IV w. p.n.e. do przełomu IX i X w. n.e.) – występują języki; pahlawi, partyjski, chorezmijski, sogdyjski i chotański.
 nowoirański (od przełomu IX i X w.) – w użyciu są języki: perski (nowoperski), tadżycki, kurdyjski, beludżi, tacki, paszto (afgański), osetyjski oraz dialekty kaspijskie i pamirskie.

Porównanie z językiem praindoeuropejskim 
W porównaniu z językiem praindoeuropejskim współczesne języki indoirańskie wykazują tendencję do upraszczania systemu samogłoskowego oraz fleksji. Część słownictwa indoirańskiego pochodzi z zaginionego nieindoeuropejskiego języka baktryjsko-margiańskiego.  Nowożytne języki indyjskie zapożyczyły słownictwo oraz struktury gramatyczne od nieindoeuropejskich języków drawidyjskich. Z kolei języki irańskie – ze względu na islam – uległy silnemu wpływowi języka arabskiego, przejmując m.in. alfabet arabski, poszerzony o znaki reprezentujące głoski charakterystyczne dla tych języków, zwany w zmodyfikowanej wersji „perso-arabskim”.

Przypisy