Jednjak

Jednjak ili ezofagus () je mišićno sluzokožni organ, cevastog oblika koji pripada sistemu organa za varenje. Jednjak transportuje hranu od ždrela do želuca.

Osobine 

Jednjak je dugačak 22–25 cm, počinje nastvaljanjem na ždrelo i završava se u želudačnom otvoru za jednjak (). Završni otvor jednjaka udaljen je oko 42 cm od početka usne duplje. Prečnik jednjaka je oko 2 cm (kad hrana prolazi kroz njega), ali je na nekim mestima i manji. Kada je prazan spljoštenog je oblika i njegov kanal je zatvoren.

Jednjak prolazi kroz vrat, grudni koš i trbuh, pa je i podeljen na ta tri dela. Put jednjaka nije pravolinijski već gradi krivine i suženja. U segitalnoj ravni je konkavan prema napred, jer u gornjem delu prati krivinu kičmenog stuba, a u donjem gradi krivinu oko luka aorte, koja prolazi ispred grdnog dela jednjaka.
U frontalnoj ravni takođe gradi 3 krivine. U vratnom i gornjem grudnom delu nalazi se sa leve strane, zatim se u grudnom delu vraća u srednju liniju i prelazi na desnu stranu, dok se u donjem grudnom delu ponovo vraća na levu stranu.

Pošto je jednjak građen samo od mišićnog, vezivnog tkiva i sluzokože relativno je mekanog sastava i na mestu kontakta sa drugim organima gradi odgovarajuća suženja (). Gornje suženje se zove još i krikoidno () jer je grkljan u ovom delu potisnut prstenastom hrskavicom () grkljana. Ovo suženje nalazi se na samom početku jednjaka, a njegov prečnik je ovde oko 14 mm. U srednjem delu jednjaka nalazi se drugo suženje, aortikobronijalno suženje (), izazvano pritiskom luka aorte i levog glavnog bronha (dušnice), koje prolaze ispred njega. Ovde je kalibar jednjaka oko 16–17 mm. U donjem delu jednjaka prilikom prolaska kroz dijafragmu (prečagu), nastaje i treće suženje jednjaka, dijafragmatično suženje (). Jednjak je ovde širok oko 15–17 mm.

Podela i odnosi 
Jednjak je podeljen na vratni, grudni i trbušni deo.
 Vratni deo, je početni deo i od manubrijuma grudne kosti prelazi u grudni deo. Dužne je oko 5 cm. Između jednjaka i pretkičmenih mišića nalazi se retroezofagealni prostor, koji omogućava pokrete jednjaka pri gutanju. Ispred jednjaka je dušnik, a između jednjaka i dušnika prolaze povratni grkljanski živci (). Bočno leže režnjevi štitne žlezde, karotidne arterije, unutrašnje jugularne vene i oba živca vagusa (svaki sa po jedne strane). 
 Grudni deo jednjaka, je dug oko 15–20 cm i to je njegov najduži deo. Podeljen je na gornji i donji grudni deo.
 Gornji grudni deo, se nalazi u gornjem sredogruđu (medijastinumu). Ovaj deo se nalazi iza dušnika i iznad luka aorte. Levi glavni bronh pritiska jednjak sa prednje strane i stvara na njemu srednje suženje. Između zadnje strane jednjaka i kičmenog stuba, sa mišićima nalazi se retroezofagealni prostor. Zadnju stranu ukršta grudni limfni kanal (). Levu stranu jednjaka dodiruje luk aorte, stvara na njemu srednje suženje i potiskuje ga udesno. Sa leve strane jednjaka nalazi se leva zajednička karotidna arterija, takođe ovom stranom u žlebu između jednjaka i dušnika prolazi i levi povratni grkljanski živac. Leva strana jednjaka dodiruje i levu plućnu maramicu. Desna strana jednjaka se nalazi iza dušnika i dodiruje desnu plućnu maramicu. U okolini jednjaka se nalaze brojni paratrahealni limfni čvorovi.
 Donji grudni deo, nalazi se ispod račve dušnika i iza srčane maramice, tako da je sa prednje strane prekriven njom i preko nje dodiruje levu pretkomoru i komoru srca. Desna plućna arterija takođe prolazi ispred jednjaka nešto iznad srčane maramice. U donjem delu prednjom stranom jednjaka silazi levi živac vagus, dok desni vagus silazi zadnjom stranom jednjaka. Aortni luk se podvlači ispod jednjaka i prelazi na njegovu zadnju stranu. U nivou dijafragme grudna aorta je sasvim pozadi jednjaka. Zadnja strana jednjaka je i u kontaktu sa grudnim limfnim kanalom i venom azigos.
 Trbušni deo, počinje otvorom dijafragme (prečaga) kroz koji prolazi jednjak (). Ovaj deo je kratak, 2–4 cm, levkastog oblika i obuhvaćen je mišićima prečage, koja imaju ulogu sfinktera (zatvarača) jednjaka. Završava se ušćem u želudac ().

Građa jednjaka 
Zid jednjaka je izgrađen iz 3 sloja.
 Vezivni sloj (), je spoljašnji sloj koji labavo vezije jednjak za okolne strukture. Ovaj sloj građen je pretežno iz vezivnog tkiva.
 Mišićni sloj (), je srednji sloj zida. Spolja se nalaze uzdužna mišićna vlakna, a unutra kružna. U goroj trećini jednjaka su mišićna vlakna poprečno-prugasta, a u donje 2/3 glatka.
 Sluzokoža jednjaka (), je unutrašnji sloj. Sačinjena je od pločasto-slojevitog epitela, i uzdužno je naborana.

Krvni sudovi i živci jednjaka 
 Arterije jednjaka su male, mnogobrojne i odvajaju se iz susednih većih arterija. Gornje grane za jednjak dolaze i donje štitne arterije (), srednje grane se izdvajaju iz grudne aorte, donje grane potiču iz arterija dijafragme (), dok je trbušni deo snabdeven iz leve želudačne arterije (). Arterije jednjaka obrazuju međusobno brojne spojeve (anastomoze).
 Vene jednjaka obrazuju podsluzokožne i periezofagealne spojeve, a zatim se ulivaju u veće okolne vene. Vene grudnog dela zavrčavaju se u bronhijalne, međurebarne vene, a trbušnog dela se u levoj želudačnoj veni. 
 Gornje poprečno-prugasti mišić jednjaka inerviše povratni grkljanski živac i živčani splet ždrela (). Donji gladak mišić inerviše parasimpatički vagus, a simpatički grane simpatičkog stabla i grudnih i donjeg vrtanog gangliona.

Poremećaji 
 Refluks želudačnog soka
 Ahalazija
 Rak jednjaka
 Divertikulumi jednjaka
 Ezofagealno-trahealna fistula
 Variksi jednjaka
 Perforacija jednjaka
 Zapaljenje jednjaka (ezofagitis)

Vidi još 
 Želudac
 Ždrelo
 Ciroza jetre 
 Medijastinitis

Literatura 
 Dr Dragoslav Bogdanović Anatomija grudnog koša Savremena administracija

Vanjske veze 

 Grejeva anatomija

Problemi
Probavni sistem
Gastroenterologija
Abdomen