alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Ŝtata terorismo

Ŝtata terorismo estas la neleĝaj, krimaj kaj do plej ofte sekretaj faroj de ŝtato aŭ registaro, kutime kun la preteksto kontraŭbatali terorismon.

Paradokse, kun tia preteksto oni sentas sin rajtigita uzi ĉiajn terorismajn metodojn kaj rimedojn: murdojn, bombojn, malaperigojn... La samajn, kiujn ili mem kondamnas, se uzitaj de "neŝtataj" teroristoj.

Simile, ĉiu ajn civitano povas esti celo de tiaj atakoj: de intelektulo ĝis simpatianto de la opozicio.

La historio abundas je ekzemploj, kiel la ruinigado de Palatinato; la jamaj (kaj nunaj) aktivadoj de CIA, KGB, Mossad kaj aliaj spionaj organizoj; la faligo de demokratiaj reĝimoj en Ĉilio ktp.

Aliflanke, oni povas ankaŭ opinii terorismaj ŝtatojn kiel Rusio (en Ĉeĉenio) kaj Usono (iam en Vjetnamio, nun Afganio aŭ Irako), kies armeoj respektas nenian homan rajton ŝilde de same belaj pretekstoj ("demokratio", "stabileco" ktp).

Vidu ankaŭ
 Malaperigitoj dum la 1970-aj kaj 1980-aj jaroj en Argentino
 Policbrutaleco
Malaperigo

En la historio de ŝtata terorismo, malaperigo de homoj estis eŭfemismo pri praktiko de la registaroj, armeoj kaj policoj, speciale de la diktaturaj en la tielnomata Cono Sur (ekzemple en Argentino kaj Ĉilio en la 1970-aj jaroj) aŭ en Egiptio.

La proceduro estis:

 Senrajte "aresti" suspektatojn (normale opoziciulon, intelektulon aŭ simile), sen informi familianojn, advokaton ktp.
 Torturi ilin en ia sekreta ejo.
 Mortigi aŭ murdi lin.
 Malaperigi la kadavron, por ke neniu povu akuzi pri murdo. "Kiun oni murdis? Li tutsimple malaperis".

Kiam la kaptito estis gravedulino, plurokaze oni atendis naskon kaj donis la bebon al fidindaj familioj por bredi ilin kiel "bonaj civitanoj".
Kiam postaj esploroj sciigas al la malaperigitidoj iliajn verajn devenojn, ili multe suferas.
Dum la t.n. Operacio Kondoro, oni narkotis la malaperigendajn, metis ilin al aviadiloj, kaj poste deĵetis ilin vivaj aŭ sur la maron, aŭ ie super Andoj.

La postdiktaturaj tribunaloj taksas malaperigon kiel daŭra krimo, tiel ke ĝi ne eksvalidiĝos kiel ordinara murdo.
Tio permesas juĝi malaperigistojn malgraŭ pardonleĝoj aŭ tempopaso.

Organizaĵoj de familianoj kiel Patrinoj de Plaza de Mayo, Avinoj de Plaza de Mayo, HIJOS protestadis kaj bataladis por trovi siajn malaperigitojn.
Postaj esploroj trovas restaĵojn de malaperigitoj en komuna tombo.
Nekropsio kaj DNA-analizo klopodas rekoni ilin kaj formi kazojn.

Vidu ankaŭ 
 Adolfo Pérez Esquivel
 Baltasar Garzón
 Efraín Ríos Montt
 Gvatemala Enlanda Milito
 Hispana Enlanda Milito
 Krimoj kontraŭ la homaro
 Leĝo de Fina Punkto
 Malaperigitoj dum la 1970-aj kaj 1980-aj jaroj en Argentino
 Srilanka Enlanda Milito

Eksteraj ligiloj 

 https://web.archive.org/web/20020418043929/http://www.nuncamas.org/english/library/nevagain/nevagain_283.htm
 https://web.archive.org/web/20050531222218/http://web.amnesty.org/library/Index/ENGPOL100142005
 http://www.desaparecidos.org/eng.html 
 http://www.newseum.org/berlinwall/commissar_vanishes/vanishes.htm 

Juro
Naziismo
Kobito

Kobitido aŭ Kobito (Cobitis), genro el la familio de kobitedoj, estas eŭropa fiŝo nutranta sin per maĉado de sablo, ŝlimo retenante nutraĵon.

Ĝia kaptado estis grava vivtena okupo en la mezepoka Hungario, kiam la riveroj inundis grandajn areojn, postlasanta marĉojn.

Kobitedoj
Fiŝoj de Eŭropo
Simetria ĉifro

Simetria ĉifro estas algoritmo, kiu uzas la saman ĉifroŝlosilon (angle key) por ĉifri kaj malĉifri mesaĝon.

Simetrio
Kriptografio
Sanktaj lingvoj

Pluraj religioj taksas sanktaj lingvoj tiujn, per kiuj iliaj sanktaj skriboj estas verkitaj, aŭ la "sanktaj lingvoj" povas esti uzataj nur en ritoj.

Ekzemploj 
 Latina lingvo por katolikismo
 Kojnea greka lingvo por kristanismo
 Sanskrito por hinduismo kaj budhismo
 Palio por budhismo
 Avesta lingvo por zoroastrismo
 Klasika araba lingvo por islamo
 Hebrea lingvo por judismo kaj kristanismo
 Eklezie slava lingvo por slava ortodoksismo
 Kopta lingvo por Kopta Eklezio
 Aramea lingvo por kristanismo kaj judismo
 Klasika ĉina lingvo por konfuceismo, daŭismo kaj orientazia budhismo
 Etruska lingvo por romiaj divenistoj
 Joruba lingvo por santerio kaj kandombleo
 Geeza lingvo por Etiopa Eklezio
 Mandea lingvo por mandeismo
 Yathê por Fulni-ô (Brazila etno)
 Korea lingvo por Eklezio de la Unuiĝo, Providenco (fondita de Jung Myung Seok), Preĝejo de Dio Socia Misia Monda (An Sang Hong), kaj aliaj novaj mesioj koreanaj.
 Klasika japana lingvo por ŝintoismo.
 Esperanto por Oomoto.

Ofte sanktaj lingvoj estas eksvivantaj lingvoj, kiujn oni utiligis "normale" por religiaj uzoj, dum ili estis vivantaj vulgaraj lingvoj. Poste, spite la forvelkadon, ili plu estis uzataj en ritoj kaj akiris tial sanktan aromon, ĉar ilin oni plu aŭdis nur ligite kun religio.

Vidu ankaŭ 
Karolina Cicha

Oficiala lingvo

Ekstera ligilo 
Koncerto kun Karolina Cicha & Elżbieta Rojek kiu klopodas unuigi diversajn sakrajn lingvojn.
 
Sociolingvistiko
Lingvotipoj
Toresa kreola lingvo

Toresa kreola lingvo estas parolata de 20 mil homoj en Aŭstralio.
Elformiĝis en jaroj 1860-1910 kiel kreola lingvo el la angla. En 1910 oni jam parolis ĝin en insuloj sur Markolo de Torres kaj en Darwin.

Parencaj lingvoj estas piĝino de Insuloj Solomon, Tok-Pisino de Papuo-Nov-Gvineo, kaj bislamo de Vanuatuo.

La lingvokodo laŭ ISO 639-2 estas cpe.

Kreolaj lingvoj
Angla lingvo
Aŭstralio
Altamira

Altamira signifas "alta rigardo" en la hispana kaj portugala lingvoj.
Ĝi aperas en pluraj loknomoj:

 Altamira (Parao) estas urbo, municipo kaj regiono en brazila federacia subŝtato Parao.
 Altamira estas groto, malkovrita en 1879, fama pri la pentraĵoj el la ŝtonepoko.
 Altamira estas havenurbo Meksiko.
 Altamira estas kvartalo de Caracas.
 Altamira estas municipo en Puerto Plata, Domingo.
 Kompanio Altamira Financial Services Limited.

 Alta Mira estas kanto de The Edgar Winter Group el ĝia disko They Only Come Out At Night, 1972
Hidrolizo

Hidrolizo estas la malkombinado de kemia ligo kun alligo de akvomolekulo.

Dum tiu proceso, la hidrogenatomo venas al unu malkombinita parto, la restanta hidroksila radiko ligiĝas al la alia parto. La kontraŭproceso de la hidrolizo estas precipitaĵa reakcio.

Per hidrolizo iĝas multaj biomolekuloj (ekz. proteinoj, disaĥaridoj, polisaĥaridoj aŭ grasoj) - en la materialŝanĝo per enzimoj- malkomnbinitaj al ties monomeroj, konstruunuoj .

Kemia reakcio
Ekvilibra kemio
Biokemio
Akvo
Hidroksila grupo

Hidroksila grupo (aŭ hidroksia grupo) estas la funkcia grupo kun strukturo R-OH).

Hidroksio) estas jono enhavanta unu atomon oksigeno ligitan al unu atomo hidrogeno:
O−H−; ĝi havas la ŝargon de 1−.

Hidroksilo ) OH. kun la radikalo OH estas la plej simpla elemento de la hidroksila grupo, kun siaj du atomoj; ĝi estas stabila nur en la kosma vakuo.

La nocio hidroksila grupo uzatas, se la funkcia grupo -OH ligitas kiel substituaĵo sur organika kombinaĵo. La hidroksiia grupo inkludas alkoholojn, fenolojn kaj karboksilatajn acidojn inter aliaj organikaj kombinaĵoj. Pri alkoholoj, la organikaj kombinaĵoj ligas la hidroksilan grupon per la formulo: CnH2n+1-OH.

Referencoj

Vidu ankaŭ 

 Alkilo
 Oksido
 Hidroksido

Funkciaj grupoj
Alkoholoj
Uedo

Uedo aŭ Vadio (laŭ la araba vorto وادي, do Ŭadi) estas sekiĝinta fluejo de rivero en dezertaj regionoj de Afriko kaj Azio. Nur post pluvegoj ilin plenigas - ofte eĉ abunda kaj torenta - akvo.
Uedoj povas entranĉi sin en la ĉirkaŭan dezerton ĝis profundeco de 100 metroj. Sekve iliaj valoj povas havi krutajn flankojn. Multaj oazoj kaj ties daktilpalmaroj situas en uedoj.

Ekzemploj 
Draa, Muluja, Uedo Hammmat, Uedo Natrun, Uedo al-Araba, Uedo Maghara

 
Geografio
Riveroj
Geomorfologio
Geografiaj objektoj
Dezertoj
Robert Goddard

Robert Hutchins GODDARD, nask. je la 5-a de oktobro 1882, mort. je la 10-a de aŭgusto 1945 estas pioniro konstruante raketojn interalie cele al kosmoesplorado.

Tion li diris ĉe la fino de sia teĥnika libro publikigita en 1920 A method reaching extreme altitudes (metodo por atingi ekstremajn altecojn). Kvankam li tion esprimis kun sobro kaj atentigo al supertrapasendaj malfacilaĵoj, tiuj kelkaj linioj en la libro altiris je li tempeston da priridoj, kaj lia domo estis sturmita de ironiaj gazetistoj (tamen kiel sciate la historio montris, ke li pravis!).

Li enamiĝis je la virino, kiu tajpis lian manuskripton kaj du jarojn pliposte ili geedziĝis.

Lia pasio ekis frue: kiam li estis 15 jara foje grimpinta en ĉerizarbon, li ekrevis pri planedo Marso, kaj li promesis al si ke iam li iros sur Marson, kaj li dum la tuta vivo ĉiun 19-an de oktobro ree grimpis en la ĉerizarbon por refari sian solenan promeson! (en la jaro 1938-a, ventego faligis la arbon).

La 16-an de marto 1926 li startigis la unuan raketon pelitan de likvaj bruligaĵoj (likva oksigeno kaj benzino).

Eksteraj ligiloj 
 http://www.time.com/time/time100/scientist/profile/goddard.html  
 http://www.gsfc.nasa.gov/gsfc/service/gallery/fact_sheets/general/goddard/goddard.htm  
 http://www.clarku.edu/offices/library/archives/GoddardBio.htm

Vidu ankaŭ 
 Konstantin Ciolkovskij
 Hermann Oberth

Usonaj inventistoj
Naskiĝintoj en 1882
Mortintoj en 1945
Funkcia grupo

En la kemio oni nomas funkcia grupo la atomgrupojn specife en organikaj kombinaĵoj, kie ili forte karakterizas econ de la materialo kaj la kemiajn reakciajn proprecojn. La kombinaĵoj, kiuj portas la saman funkcian grupon grupiĝas pro la similaj proprecoj
en materialgrupoj.

Nomenklaturo 

La funkcia grupo troviĝas aŭ en la prefikso aŭ en la sufikso, se ne ekzistas malnova nomo por la kombinaĵo.

Proprecoj 

La plimulto de la alligita funkcia grupo ofte forte influas la kemiajn kaj fizikajn proprecojn de la fina materialo.

Ĉi-sube prezentiĝas en komparo la 2 derivaĵoj de (alkano) butano:

La funkciaj grupoj sen aliatomoj kiel : C=C kun duobla aŭ triobla ligo ne konsideratas kiel veraj funkciaj grupoj, ĉar ili estas strukturaj grundoj de la kemiaj konmbinaĵoj, kaj mem ne estas tre reakciemaj.

Ĉe benzolo oni parolas nur malofte pri funkcia grupo de duoblaj ligoj, kvankam tio karakterizas la kemiajn ecojn de tiu kombinaĵo (funkcia grupo: aromata sistemo).

Eksteraj ligiloj 
 http://www.iupac.org/reports/provisional/abstract04/RB-prs310804/TableVII-3.04.pdf 
 http://www.iupac.org 
 http://www.acdlabs.com/iupac/nomenclature
Najlo

Najlo estas stifto el metalo aŭ ligno (unu ekstremo formas pinton, la dua estas platigita), kiun oni batas per martelo tra unu objekto en duan por fikse kunligi ambaŭ. Plej ofte tiuj objektoj konsistas el ligno aŭ lignoenhavaj materialoj.

Laŭ Francisko Azorín najlo estas Akrepinta, metala, maldika peco por kunfiksi aŭ pendigi ebjekton. Li indikas etimologion el la antikva germana naeglian, naegel (najlo). Kaj li aldonas la terminojn najli, por fiksi traigante per najlo; najrtirilo, ilo por eligi najlojn.

Historio 
La najloj estis uzataj de la homo jam en la romia periodo. Ĝis la 18-a jarcento ili estis manfaritaj. Ĝis la komenco de la 17-a jarcento ekzistis profesiuloj, kies tasko estis tranĉi ferajn ingotojn al la ĝusta grandeco, kaj aliaj profesiuloj, kies tasko estis fari la akran randon kaj la "najlokapon" por la najloj. En 1590, akvomuelejoj jam estis uzitaj por prilaborado de la feroestis en Anglio. Ĉi tiuj akvomueliloj prilaboris la ferajn ingotojn al la taŭga grandeco, do mana laboro estis postulata nur en la stadio de preparado de la "najlokapo" kaj preparado de la akra fino.

En la 19-a jarcento, kadre de la Industria Revolucio, komenciĝis la produktado de najloj per maŝinoj. Samtempe oni daŭrigis kun la mana produktado de najloj sed tiu iom post iom paliĝis ĝis ĝi ĉesis fine de tiu jarcento. La najloj produktitaj de maŝino estis tranĉitaj el metala tabulo kaj estis nomitaj: Tranĉitaj najloj. Tiuj ĉi najloj ankaŭ estis nomitaj kvadrataj najloj pro ĝia geometria tranĉo. Hodiaŭ ĉi tiuj najloj ne estas tiel oftaj kiel en la pasinteco, kaj ili estas uzataj por historiaj restarigoj kaj verkoj, kiuj postulas altan fortikecon kaj daŭrigeblon.

Oni produktas la najlojn el metaldrato per malvarma formado. Oni faris en la pasinto la najlojn per forĝado, tiuj najloj havas kvareĝan formon. Nun oni faras najlojn per forĝado nur por hufferoj.

Tipoj 
Vi povas klasifiki najlojn laŭ la materialo, el kiu ili estas faritaj:

 Ordinaraj ŝtalaj najloj - uzataj en lignaĵejo (kaj speciale en tegmentoj).
 Neoksidebla ŝtalo najloj.
 Kupraj najloj - ne estas oftaj hodiaŭ sed ili estis konsiderataj en antikvaj tempoj kiel ne-rustaj najloj kaj tial ili estis uzitaj en ŝipkonstruado.
 Najloj de aluminio.

La najloj estas kutime estas klasifikitak kaj karakterizitaj per precizigante ilian longon kaj diametron. Ekzemple, 5X32 najlo estas 5 milimetra diametro kaj 32 milimetra longa najlo.

Vidu ankaŭ 
 nito
 ŝraŭbo
 pivoto

Notoj 

Lignoprilaboro
POP3

POP3 ({{lang|en|Post Office Protocol}} versio 3, poŝtoficeja protokolo) estas interreta protokolo por elŝuti retpoŝton de servilo. Ĝi uzas tekstajn komandojn kaj kutime uzas la TCP-pordon 110.

Oni ne povas uzi POP3-on por sendi retpoŝton. Por tiu tasko oni plej ofte uzas la protokolon SMTP.

Por identigi la klienton la baza protokolo uzas pasvorton sendata klartekste. Por eviti la sekurecajn problemojn pro tio oni enkondukis aldonojn al la protokolo kiel APOP kaj KPOP, kiuj sendas la pasvorton ĉifrita.

Oftaj serviloj 

La serviloj, kiuj komprenas la POP3-protokolon inkluzivas jenajn:

 vindozaj
 Microsoft Exchange Server
 Pegasus Mail
 uniksaj
 courier-pop
 cyrus-pop3d
 ipopd
 popa3d
 qpop3d
 qpopper

Vidu ankaŭ 
 Interreto

Alia konata protokolo por ricevi retpoŝton estas IMAP. Ĝi proponas multe pli da ebloj al la uzanto, ĉar oni povas administri sian retpoŝtaron sur la servilo, havi plurajn poŝtujojn, uzi filtrilojn ,ktp.

Eksteraj ligiloj 

RFC 1939 "Post Office Protocol - Version 3"

Interretaj protokoloj
Interretaj normoj
Ret-komunikaj protokoloj
Jácome Martins Baggi de Araujo

Jácome Martins BAGGI de ARAUJO ('ĵakomj maR'tinz baĵi djara'uĵŭ) (naskiĝis en la 24-a de oktobro 1848, mortis en la 27-a de januaro 1912) estis la unua konata Esperantisto en Brazilo, supera juĝisto en Petropolo, Ŝtato Rio-de-Ĵanejro.

Li sciis pri Esperanto jam en 1896 per Revue des Revues de Parizo, skribis fine de 1897 al Louis de Beaufront, en Epernay, kaj ekhavis lernolibrojn kaj, tuj poste, estiĝis Esperantisto sub n-ro 4098, en la 18-a Adresaro de 1897.

Baggi Esperanton uzadis por sia korespondado kun fremdlandaj Esperantistoj kaj pri ĝi skribadis en la gazetaro. Li venigis al Esperanto alian brazilan pioniran esperantiston Antonio Caetano Coutinho, kiu poste esperantigis la „Unuaj lecionoj“ de Théophile Cart.

Baggi estis prezidanto kaj fondinto de la Petropolisa Esperanto-Grupo. Emerito ekde 1906 pro malsano, li restis aktiva varbanto ĝis la fino, same kiel lia filino Irani.

Referencoj 

B
B
Dom Feliciano

Dom Feliciano (oficiale) aŭ São Feliciano (foje Esperantigita San-Feliciano), estas municipo en la brazila subŝtato Suda Rio-Grando, kiu havis 14.380 loĝantojn en 2010 .

Esperanto en Dom Feliciano 

Estis la tria loko en Brazilo en kiu loĝis esperantistoj. Tie loĝis Francisko Valdomiro Lorenz kiuj kreis Esperanto-grupon tie depost 1896.

Vidu ankaŭ  	
 Municipoj de Suda Rio-Grando

Referencoj 	

Municipoj de Suda Rio-Grando
Revista Brazileira

Revista Brazileira (per Z ne S ĉar antaŭ sanĝo de Portugallingva ortografio) estis Brazila revuo fondita en 1855 en Rio-de-Ĵanejro kiu daŭris preskaŭ cent jarojn. La 11-an de aprilo 1898 en ĝi publikiĝis la unua artikolo pri Esperanto en Brazilo.

Brazilaj gazetoj
Ramiz Galvão

Barono Benjamin Franklin RAMIZ GALVÃO [benĵamin franklin hamiz gaŭvan], ankaŭ nomata nur Barono de Ramiz Galvão (naskiĝis ela 16-an de junio 1846, en Rio Pardo, Suda Rio-Grando, Brazilo, kaj mortis en la 9-an de marto1938, en Rio-de-Ĵanejro), estis literaturisto, medicinisto, profesoro, filologo, biografo, oratoro kaj la plej grava helenisto el Brazilo. En frua 20-a jarcento, li estis direktoro de Garnier Almanako kaj, en 1903,  plubikigis en ĉi tiu almanako artikolon pri Esperanto. Ramiz Galvão estis la dua okupanto de la Seĝo 32 de Brazila Beletristika Akademio.

Eksteraj ligiloj 
 Brazila Beletristika Akademio (Brazil-portugale) - oficiala paĝo.

Brazilaj verkistoj
Membroj de Brazila Beletristika Akademio
O Cinzel

O Cinzel estas Brazila revuo fondita de Paulino Soares de frua 20-a jarcento kiu publikigis anedoktojn en Esperanto en 1905.

Eksteraj ligiloj

http://www.usinadeletras.com.br/exibelotexto.phtml?cod=4794&cat=Ensaios&vinda=S 

Esperanto-movado
Brazilaj gazetoj
Portugallingvaj gazetoj
Garnier Almanako

La Garnier Almanako estis grava popola publikaĵo en la 19-a kaj frua 20-a jarcentoj. Krom franca eldono, ekzistis ankaŭ brazila eldono. Komence de la 20-a jarcento, la literaturisto kaj medicinisto Ramiz Galvão estis direktoro de la brazila eldono de la almanako kaj en 1903 plubikigis en ĝi artikolon pri Esperanto. Tiumaniere la almanako iĝis grava ilo por la frua informado pri Esperanto.

Fonto 
 Enciklopedio de Esperanto (1933), p. 100

Almanako
Raio X

Raio X [rajOŝiz] (Radio X) estis Brazila revueto de urbo Porto-Alegro kio publikigis artikolojn en Esperanto en la frua 20-a jarcento.

Brazilaj gazetoj
Reinaldo Geyer

Reinaldo Frederiko GEYER /Rej'nałdu frede'riku 'gajaR/ (pseŭdonimo Alcaime) naskiĝis en 1885 kaj mortis en Santa Cruz do Sul en 1964, malgraŭ "Enciklopedio de Esperanto" diras ke li mortis antaŭ 1930. Li estis kuracisto, anarĥisto kaj brazila esperantisto en frua 20-a jarcento en Porto-Alegro. Li studis medicinon en Rio de Janeiro kaj, post diplomiĝo, estis estro de sektoro pri serologio de Instituto Oswaldo Cruz kaj poste docento de Faculdade de Medicina e Farmácia do Rio Grande do Sul, kie laboris pri infektologio.

Li publikis kelkajn artikolojn en lokaj revuoj pri Esperanto kaj en Esperanta gazetoj pri Brazilo jam ekde la fino de 19-a jarcento. Redaktoro de Brazila Revuo Esperantista, unua prezidanto de Brazila Ligo Esperantista (nuna Brazila Esperanto-Ligo). Li ankaŭ verkis en gazeto A Guerra Social en Rio de Janeiro kaj estis redaktoro de anarĥisma revuo "A Luta" de 1906 ĝis 1912.

En 1906 li estis unu el la fondantoj kaj unua sekretario de Esperanto-Societo Sud-Riogranda. 

Li estis unu el fondintoj de anarĥisma lernejo Escola Eliseu Reclus, kie li instruis ortografion kaj Esperanton. Kiel kuracisto, li estis unu el unuaj homoj en Brazilo, kiuj defendis ke la seksumado ne estu nur pro reprodukto, sed pro plezuro de paro, kaj la uzon de metodoj por eviti gravedecon.

Reinaldo Geyer estis ankaŭ unu el la fondintoj de Casa Masson, tradicia komerca entrepreno de Porto Alegre.

En 1913 li konkuris al katedro pri Patologio, sed ne sukcesis la profesorecon. Kelka tempo post, li estis metita en psikiatria hospitalo kie mortis en 1964. Eble pro tio, Enciklopedio misinformas ke li mortis antaŭ 1930.

Brazilaj esperantistoj
Brazilaj kuracistoj
Brazilaj anarkiistoj
Esperanto-movado en Brazilo

Vidu
 Frua Esperanto-movado en Brazilo (antaŭ Dua mondmilito)
 Nuna Esperanto-movado en Brazilo (post Dua mondmilito)

Brazilo
Suda Stelo

Suda Stelo, laŭ aliaj aŭtoroj Verda Stelaro, estis la unua Esperanto-Grupo en Brazilo, fondita en Kampinaso en la 17-a de marto 1906 de João Keating kaj liaj kunuloj.

Esperanto-movado en Brazilo
João Keating

João KEATING (1868 -1927) estis brazila instruisto, beletristo kaj esperantisto.

Li aprobiĝis en 1900 en la katedro de franca kaj itala lingvoj de Gymnasio do Estado (nuntempa lernejo "Culto à Ciência") en Campinas, ŝtato São Paulo kaj en tiu rolo li laboris ĝis la jaro 1925. De samtempulo Keating estis priskribita kiel "elstara, perfekta intelektulo kun profunda lingva kulturo".

Kiam fondiĝis la unua E-klubo en Brazilo, "Suda Stelaro" (1906), kies unua prezidanto li estis, li prelegis ĉefe en Centro de Ciências, Letras e Artes (nuna CCLA) de Kampino. En 1907 li prezidis la Unuan Brazilan Kongreson, en Rio de Janeiro kaj fariĝis vicprezidanto de Brazila Esperanto-Ligo, tiam fondita. Sub la plumnomo SAM-IDEANO, li verkis en 1909 la propagandan komedion "Cartões Postaes" (poŝtkartoj), eldonitan de Typographia Livro Azul de Campinas. En 1913 li ankoraŭ estis vicprezidanto de Brazila E-Ligo.

Li verkis "Gramática Francesa", "Fraseologia Popular Franco-Portuguesa" kaj kelkajn poezi-librojn en sia gepatra lingvo. Li havis grandan meriton en la disvastigo en Francio de la brazila poezio per siaj tradukaĵoj. Li emeritiĝis en 1925 kaj en 1927 li forpasis, en Parizo.

Estas strato en Campinas kun lia nomo (en la kvartalo Botafogo – poŝtkodo 13070-320).

Referencoj 

KEATING, Joao
L' Espérantiste

L'Espérantiste, komencis aperi en januaro 1898 kaj havis la jenajn subtitolojn:
 ĝis decembro 1903: „Organe propagateur de la langue int. Esperanto“,
 de januaro 1904 ĝis junio 1908: „Organe propagateur et conservateur de la langue int. Esperanto“,
 de julio 1908 ĝis decembro 1909: „Organe propagateur de la langue int. auxiliaire“ - kaj per tio ĝi jam transiris al Ido.
 En januaro 1910 L'Espérantiste akceptis la titolon „La Langue Auxiliaire, Organe propagateur de l'Ido“ - kaj aperis tiel ĝis la komenco de la mondmilito.
 En novembro-decembro 1918 ĝi reaperis kiel „Bulletin Français-Ido de La Langue Auxiliaire“ (4 p. 22x14), kiu aperas ankoraŭ hodiaŭ.

De januaro 1904 - junio 1908 L'Espérantiste estis oficiala organo de SFPE. Redaktis Louis de Beaufront ĝis junio 1903 en Epernay kaj poste en Louviers. L'Espérantiste atingis tre grandan - eble ĝis nun la plej grandan - influon je la publika opinio ne nur en Francio, sed ankaŭ en aliaj landoj kaj per ĝi estis varbitaj multaj fervoraj adeptoj. Plue ĝia apero okazis en tempo, en kiu - krom Lingvo Internacia - aperis neniu alia Esperanta gazeto. Zamenhof kaj la plej eminentaj Esperantistoj el la tuta mondo uzis ĝin kiel parolilon. De marto 1899 L'Espérantiste havis tut-Esperantan aldonon „supplément de L'Espérantiste“.

Esperanto-movado
Francaj gazetoj
Franclingvaj gazetoj
Everardo Backheuser

Everardo BACKHEUSER /eve'raRdŭ bakhojsaR/ (naskiĝis en la 23-a de majo 1879 kaj mortis en la 15-a de oktobro 1951) estis brazila inĝeniero, literatura verkisto kaj teoriisto pri geografio. Li estis profesoro ĉe la Politeknika Lernejo en Rio-de-Ĵanejro.

Agadoj en Esperantujo 
Danke al ĵurnalisto Alcindo Guanabara, li faris per la gazeto O Paiz serion da Esperanto-lecionoj en 1906. Li fondis kun 100 kunuloj la Brazilan Klubon Esperantistan, la unua de Rio-de-Ĵanejro.

Backheuser estis reprezentanto de la brazila registaro ĉe la 20-a UK, kaj prezidanto de la 8-a Brazila Kongreso de Esperanto. Kiel deputito ĉe la parlamento de Subŝtato Rio-de-Ĵanejrio, li prezentis leĝoprojekton favoran al Esperanto. Li verkis propagandan komedion, faris multajn paroladojn kaj plurajn kursojn, kaj estis akademiano.

Li estis gravulo en Brazila pedagogia medio per movado “Nova Escola„ (Nova Lernejo), ĉefe katolika, kaj influis en oficiala pedagogia politiko. Lia geopolitika penso influis la brazilan diplomation antaŭ la militista periodo. Laŭ li, la plej bona maniero por ke lando estu forta, estus ke ĝi havu internan unuecon per bonaj vojoj kaj komunikiloj. Poste, faŝistoj misuzis lian ideon pri “unueco„ dum 1930-40 jardekoj.

Estas mezlernejo en Sankta Katarino kaj strato en Rio-de-Ĵanejro kun lia nomo.

Verkoj 
 (1920) Não me fale nisto…, Rio de Janeiro, Grupo de Amigos do Esperanto, 45 S.
 (1926) A Estrutura Política do Brasil – Brazila politika Strukturo).
 (1934) Técnica da pedagogia moderna: teoria e prática da Escola Nova – Tekniko de moderna pedagogio: teorio kaj praktiko de Nova Lernejo.
 Manual de pedagogia moderna: teórica e prática – Manlibro pri moderna pegagogio: teorio kaj praktiko.
 (1938) Um Mestre Insigne - Nerval de Gouveia.
 En Esperanto: Brazilio, Paris, Hachette, (1909).

Eksteraj ligiloj 
 Libroj de kaj pri Everardo Backheuser en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo 

Brazilaj esperantistoj
Brazilaj verkistoj
O Paiz

O Paiz [u paIS] (La lando) estis grava brazila ĵurnalo kun pli granda cirkulado en Brazilo en 19-a jarcento, kiam ĝia ĉefredaktoro estis Quintino Bocaiúva. Ĝi publikigis Esperanto-kurson en 1906 gvidita de Everardo Backheuser, tiu estis la unua perkoresponda Esperanto-kurso de Brazilo. En ĝia sidejo okazis kunveno de ĉirkaŭ 100 esperantistoj en 1906 kaj la fondo de Brazila Klubo Esperantista. La ĵurnalo nuntempe ne aperas.

Esperanto-movado
Brazilaj gazetoj
Portugallingvaj gazetoj
Alcindo Guanabara

Alcindo GUANABARA [aŭSINindŭ gŭanaBAra] estis brazila ĵurnalisto kaj verkisto.Li naskiĝis en Magé la 19-an de julio 1865 kaj mortis en Rio-de-Ĵanejro la 20-an de aŭgusto 1918. Kvankam li mem ne esperantistiĝis, li apogis Esperanton kiel redaktanto de ĵurnalo "O Paiz". En 1906, "O Paiz" publikigis la unuan perkorespondan Esperanto-kurson en Brazilo influita de Everardo Backheuser, kiu gvidis la kurson.

Eksteraj ligiloj 

  

Brazilaj verkistoj
Brazilaj ĵurnalistoj
Membroj de Brazila Beletristika Akademio
Fondintoj de Brazila Beletristika Akademio
Brazila Klubo Esperanto

Brazila Klubo Esperanto (BKE) estis unua Esperanto-grupo en Rio-de-Ĵanejro, fondita en la 29-a de junio 1906. Kune de la fondintoj estis verkisto Everardo Backheuser. Backheuser proponis la fondiĝon de esperanta klubo por la disvastigo de la lingvo. Tiel naskiĝis ĉe la sidejo de la ĵurnalo ‘’O Paiz’’ kun la partopreno de pli ol 100 personoj, Brazila Klubo Esperanto (Clube Brasileiro de Esperanto). Okaze de la elekto de la unua estraro de Brazila Esperanto-Ligo, la nelacigebla Everardo Backheuser fariĝis ĝia prezidanto. La ceteraj estraranoj estis: D-ro Nuno Baena (1-a vic-prezidanto), D-ro Nerval de Gouvêa (2-a vic-prezidanto), S-ro Lauriano das Trinas (Sekretario) kaj S-ro Honório Leal (Kasisto).

Tuj poste, komenciĝas serio da prelegoj por la disvastigo de la lingvo en malsimilaj lokoj de la urbo kaj eĉ en la najbara urbo Niterói, kie ĉe la lernejo Spencer oni inaŭguras je la 9-a de aŭgusto 1906 la unuan Esperanto-kurson sub la aŭspicio de Brazila Klubo. Atingis grandan sukceson la 3-a prelego igita de D-ro Nerval de Gouvêa ĉe la aŭlo de la Asocio de la Komercoficistoj, en Rio de Janeiro, antaŭ 300 personoj. Tamen la plej granda sukceso okazis dum prelego de la verkisto kaj federacia deputito Medeiros e Albuquerque, unu el la fondintoj de Brazila Beletra Akademio, en la sama loko, kaj kiu altiris la atenton de pli ol 800 personoj. La temo estis: "De Babelo ĝis Esperanto".

En la fino de 1906 sennombraj esperantaj kluboj funkciis en la urbo kaj en la najbararoj, sub la aŭspicioj de Brazila Klubo: en la Nacia Gimnazio (estonta Colégio Pedro Segundo) kaj en la Lernejo Spencer (D-ro Everardo Backheuser); en ‘’Pedagogium’’ (D-ro Nuno Baena); ‘’Colomy-Club’’ (D-ro Couto Fernandes); Asocio de la Komercoficistoj (S-ro Hernani Mendes); du kursoj en la Milita Lernejo (Daltro Santos); Lernejo Cayrú (Lauriano das Trinas); kurso en Niterói (Francisco Almeida Júnior); Liceu de Artes e Ofícios kaj Lernejo Alfredo Gomes (D-ro Leonel Fonseca).

Kvankam enhavante en la titolo la nomon Brazila, post la fondiĝo de Brazila Esperanto-Ligo en 1907, Brazila Klubo fariĝis nur loka asocio.

Dum 20-a jarcento Brazila Klubo Esperanto daŭrigis siajn aktivecojn ĉe la sidejo de la Ligo, kie ĝi igis prelegojn kaj kursojn.

Iamaj Esperanto-asocioj
Brazilaj Esperanto-asocioj
Nerval de Gouveia

Oscar Nerval de GOUVEIA /os'kaR neR'vał djgoŭveja/ (naskiĝis en la 22-a de septembro 1882), instruisto, estis brazila esperantisto en frua 20-a jarcento, unua kasisto de Brazila Esperanto-Ligo en 1907.

Estas grava komerca strato en Rio-de-Ĵanejro (inter kvartaloj Cascadura kaj Quintino Bocaiúva) kaj publika lernejo kun lia nomo. Everardo Backheuser verkis lian biografion portugallingve: "Um Mestre Insigne - Nerval de Gouveia” (1938); 

Gouveia, Nerval de
GOUVEIA, Nerval de
Lauriano das Trinas

Lauriano das TRINAS /laŭri'ânŭ daz'trinaz/ (mortinta en julio 1941) estis brazila esperantisto kaj militisto, majoro de armeo. Li batalis en interna milito de Canudos en fino de 19-a jarcento. Li esperantistiĝis komence de la 20-a jarcento kaj partoprenis en la estraro de Brazila Klubo Esperantista. Li instruis Esperanton en 1906 ĉe lernejo Colégio Cayrú. En tiu jaro, li estis ankaŭ 2-a vicprezidanto de Brazila Klubo Esperanto.

Fontoj 

Brazilaj esperantistoj
Conceição do Araguaia

Conceição do Araguaia  [], nomo kiu signifas "Koncipo de (rivero) Araguaia", estas urbo en subŝtato Parao apud rivero Araguaia en Brazilo. Ĝi estis fondita en 1897 de monakoj en Amazona arbaro.

Tie mortis Paul Berthelot en 1910, Grave kaptita de tuberkulozo, li pasigis siajn lastajn semajnojn instruante la monakojn, kiuj flegis lin, kaj preparante kun ili latinan lernolibron Compendium grammaticae Esperanti.

Eksteraj ligiloj 
 http://www.citybrazil.com.br/pa/regioes/conceicaoaraguaia/ 
 http://www.guiadoeleitor.com.br/cidades/4537.htm 

Municipoj de Parao
Lauro Müller

Lauro Severiano MÜLLER [laŭrŭ severianŭ miler] (naskiĝis en la 8-a de novembro, 1863, en Itajaí, Sankta Katarino, Brazilo, kaj mortis en la 30-a de julio, 1926, en Rio-de-Ĵanejro) estis brazila milita inĝeniero, politikisto kaj diplomato. Li estis ministro de Publikaj Laboroj en frua 20-a jarcento kaj, dece influo de Medeiros e Albuquerque, deklaris, en 1906, Esperanton kiel klara lingvo al telegrafado en Brazilo (20 jaroj antaŭ la Internacia Telegrafa Unio). Lauro Müller estis la tria okupanto de la Seĝo 34 de Brazila Beletristika Akademio.

Eksteraj ligiloj 

 Brazila Beletristika Akademio (Brazil-portugale) - Oficiala paĝo.

Brazilaj politikistoj
Membroj de Brazila Beletristika Akademio
Brazila Revuo Esperantista

Brazila Revuo Esperantista estis la unua Esperanta revuo kiu aperis en Brazilo, en aprilo 1907, redaktata de Everardo Backheuser, Alberto Vieira kaj Reynaldo GEYER.

Eksteraj ligiloj 
http://www.kke.org.br/pt/palestras/historia_panoramica_do_esperanto_no_brasil.php 

Esperanto-gazetoj
Brazilaj gazetoj
Petrópolis

Petropolo ( "Urbo de Petro"), estas agrabla urbo en Ŝtato Rio-de-Ĵanejrio, fondita por esti somera ĉefurbo de Brazilo. Ĝia nomo devenas de la nomo de brazilaj imperiestroj, Petro la 1-a kaj Petro la 2-a. Ankoraŭ nune vivas tie brazilaj princoj, idoj de imperiestroj, pro tio, Petropolo estas alinomita "Imperia Urbo". Ankaŭ kelkfoje (tre malofte), brazilaj prezidentoj iras al Petropolo estri tie dum somero kaj la urbo iĝis brazila ĉefurbo dum kelkaj tagoj.

Esperanto en Petropolo 
Tie loĝis la unua brazila Esperantisto, d-ro Jácome Martins Baggi de Araujo, supera juĝisto en subŝtato Rio-de-Ĵanejrio, kiu sciis Esperanton jam en 1896, kaj ĝin uzadis por sia korespondado kun fremdlandaj Esperantistoj kaj pri ĝi skribadis en la gazetaro.
En 1910 tie okazis la 3-a Brazila Kongreso de Esperanto.

En 1945, Aquiles Lando Carmo reprezentis lokan movandon en 10-a Brazila Kongreso de Esperanto.

José Varanda, el Petrópolis, estis ano de organiza komitato de 1-a Esperanto-Kunveno de Ŝtato Rio de Janeiro, kiu okazis en Niterói de la 5-a ĝis la 7-a de novembro 1953.

Eksteraj ligiloj

Referencoj 

Municipoj de Rio-de-Ĵanejrio
Arbaro de Landes

La arbaro de Landes (france: Forêt des Landes) estas granda pina arbaro teganta la plejparton de la departemento Landes en sudokcidenta Francio.

Aldone al pinastroj troveblas kverkoj, kiel korkokverko kaj verda kverko.

Geografio 

La arbaro de Landes estas ankaŭ nomita Landes de Gaskonjo, kaj iam Landes de Bordozo. Ĝi sterniĝas sur granda parto de la francaj departementoj Landes kaj Gironde, kaj ankaŭ parte sur Lot-et-Garonne. El la montaro de Landes fontas kelkaj riveroj, kiel Eyre, Boudigau, Ciron, ...

La gravaj urboj proksimaj estas Bordeaux, Mont-de-Marsan, Dax kaj Bayonne.

La arbaron limas okcidente la Atlantiko (Biskaja Golfo). Tiu marbordo nomiĝas arĝenta marbordo (france: Côte d'Argent). En la centro estas la Golfo de Arcachon.

Bibliografio 
 Doyen, André 1977 : Le parc naturel régional des landes de Gascogne. Les loisirs en forêt landaise. Tijdschrift van de Belgische Bosbouwmaatschappij, 84/5, 270-288. 
 Jamblinne, A. de & Coomans de Brachène A. 1977 : Ligniculture en forêt de Gascogne. Tijdschrift van de Belgische Bosbouwmaatschappij, 84/1, 1-20.

Vidu ankaŭ 
 Bordeaux, Bordeaux
 Biskaja Golfo
 Gironde
 Lot-et-Garonne

Landes
31 (nombro)

Tridek unu (31) estas la natura nombro kiu sekvas 30 kaj antaŭas 32.

La nombro 31 en la dekuma sistemo havas alternativajn formojn:
 en duuma sistemo : 11111
 en okuma sistemo : 37
 en deksesuma sistemo : 1F

Tridek unu estas primo.

Ĉina skribo: 三十一

31 estas la atomnumero de Galiumo.

Vidu ankaŭ 

Naturaj nombroj
32 (nombro)

Tridek du (32) estas la natura nombro kiu estas post 31 kaj antaŭ 33.

La nombro 32 en la dekuma sistemo havas alternativajn formojn:
 en duuma sistemo : 100000
 en okuma sistemo : 40
 en deksesuma sistemo : 20

en matematiko 
 32 ne estas primo. 32 = 2·2·2·2·2

laŭ skribo 
Ĉina skribo: 三十二

pri la nombro 32 
La atomnumero de germanio (elemento).

Plenkreskulo havas en kompleta dentaro 32 dentojn.

En brazila folkloro estas nombro ligita al kamelo.

Vidu ankaŭ 
 Nenegativa entjera potenco de 2

Naturaj nombroj
33 (nombro)

Tridek tri (33) estas la natura nombro kiu sekvas 32 kaj antaŭas 34.

La nombro 33 en la dekuma sistemo havas alternativajn formojn:
 en duuma sistemo : 100001
 en okuma sistemo : 41
 en deksesuma sistemo : 21

en matematiko 
 33 ne estas primo. 33 = 11·3

laŭ skribo 
Ĉina skribo: 三十三

pri la nombro 33 
La atomnumero de Arseno.

Naturaj nombroj
34 (nombro)

Tridek kvar (34) estas la natura nombro kiu sekvas 33 kaj antaŭas 35.

La nombro 34 en la dekuma sistemo havas alternativajn formojn:
 en duuma sistemo : 100010
 en okuma sistemo : 42
 en deksesuma sistemo : 22

en matematiko 
 34 ne estas primo. 34 = 17·2

laŭ skribo 
Ĉina skribo: 三十四

pri la nombro 34 
La atomnumero de Seleno.

Naturaj nombroj
35 (nombro)

Tridek kvin (35) estas la natura nombro kiu sekvas 34 kaj antaŭas 36.

La nombro 35 en la dekuma sistemo havas alternativajn formojn:
 en duuma sistemo : 100011
 en okuma sistemo : 43
 en deksesuma sistemo : 23

en matematiko 
 35 ne estas primo. 35 = 7·5

laŭ skribo 
Ĉina skribo: 三十五

pri la nombro 35 
La atomnumero de Bromo.

Naturaj nombroj
36 (nombro)

Tridek ses (36) estas la natura nombro kiu sekvas 35 kaj antaŭas 37.

La nombro 36 en la dekuma sistemo havas alternativajn formojn:
 en duuma sistemo : 100100
 en okuma sistemo : 44
 en deksesuma sistemo : 24

en matematiko 
 36 ne estas primo. 36 = 3·3·2·2

laŭ skribo 
Ĉina skribo: 三十六

pri la nombro 36 
La atomnumero de Kriptono.

Naturaj nombroj
37 (nombro)

Tridek sep (37) estas la natura nombro kiu sekvas 36 kaj antaŭas 38.

La nombro 37 en la dekuma sistemo havas alternativajn formojn:
 en duuma sistemo : 100101
 en okuma sistemo : 45
 en deksesuma sistemo : 25

en matematiko 
 37 estas primo.

laŭ skribo 
Ĉina skribo: 三十七

pri la nombro 37 
La atomnumero de Rubidio.

La normala averaĝa temperaturo de la homa korpo estas 37 Celsiaj gradoj.

Naturaj nombroj
38 (nombro)

Tridek ok (38) estas la natura nombro kiu sekvas 37 kaj antaŭas 39.

La nombro 38 en la dekuma sistemo havas alternativajn formojn:
 en duuma sistemo : 100110
 en okuma sistemo : 46
 en deksesuma sistemo : 26

en matematiko 
 38 ne estas primo. 38 = 19·2

laŭ skribo 
Ĉina skribo: 三十八

pri la nombro 38 
La atomnumero de Stroncio.

38 rilatas al kuniklo laŭ Brazila folkloro.

Naturaj nombroj
39 (nombro)

Tridek naŭ (39) estas la natura nombro kiu sekvas 38 kaj antaŭas 40.

La nombro 39 en la dekuma sistemo havas alternativajn formojn:
 en duuma sistemo : 100111
 en okuma sistemo : 47
 en deksesuma sistemo : 27

en matematiko 
 39 ne estas primo. 39 = 13·3

La sumo de kvin sinsekvaj primoj : (3 + 5 + 7 + 11 + 13 = 39)

La sumo de la unuaj tri potencoj de 3: ().

laŭ skribo 
Ĉina skribo: 三十九

pri la nombro 39 
La atomnumero de Itrio.

Naturaj nombroj
Molmerswende

La vilaĝa komunumo Molmerswende, kvartalo de Mansfeld en Saksio-Anhalto, havas ĉirkaŭ 270 loĝantojn (274 en marto 2004).
La unua dokumentita mencio okazis en la jaro 1136. Tiutempe oni per hakilo kaj fajro elradikis la arbarojn de la malsupra parto de la montaro Harco. En la Tridekjara milito la vilaĝo dezertiĝis sed estis poste rekonstruita.
En la novajara nokto de la jaro 1747 en Molmerswende naskiĝis la verkisto Gottfried August Bürger, kiu ankaŭ la unuaj infanajn jarojn pasigis ĉi tie.
Lia naskodomo, simpla trabfaka konstruaĵo, hodiaŭ estas muzeo.
Apude staras malgranda trabfaka preĝejo el la jaro 1771.

Distrikto Mansfeld-Suda Harco
Benzinaĉeto en grupo

Benzinaĉeto en grupo povas esti pli favorpreza, al tiu ĉi ideo kondukis la penso , ke unuopaj konsumantoj ne povas influi la benzinprezojn de la grandaj petrol-konzernoj. Alie aspektas la afero , se multaj klientoj kuniĝas je komunumo.

Ekzemple en Germanio interesiĝantoj registras sin sub la retadreso gemeinsam-tanken.de kaj informas kiom da benzino ili konsumas en unu monato. Se sufiĉa sumo estas atingita (ĉirkaŭ 20 milionoj da litroj), la retejestroj kontaktas al la petrolkompanioj, por trakti pri rabatkuponoj. La rabatkuponojn oni sendas al la membroj. Tiu ĉi servo estas senkosta. Sed ĉio ĉi funkcias nur se sufiĉe da homoj partoprenas. (Ĝis meze de septembro 2004 registriĝis jam 34.000 partoprenantoj kun monata bezono de pli ol kvar milionoj da litroj.)

Konduto
Negro

Negro (de hispana aŭ portugala negro "nigra, nigrahaŭtulo", siavice de Latina niger "nigra") estas homo de la t.n. nigra raso, kun haŭto de kafobruna ĝis helbruna, sinonime: nigrulo. Kelkaj konsideras la vorton negro pli rasisma ol la vorton nigrulo, sed tradicie la vorto estis tute senproblema, kaj ankaŭ nuntempe multaj preferas la vorton negro al la vorto nigrulo, ĉar por ili nigrulo ne estas nigra, sed kolorhaŭta.

En iuj eŭropaj lingvoj, iuj el la antaŭe kutimaj vortoj por nomi homojn de tiu ĉi raso intertempe iĝis konsiderataj rasismaj: evidente, pro deziro signali la ŝanĝon en la pensmaniero per ŝanĝo al lingvo. Simile okazis en Esperanto: La vorto negro origine estis la kutima vorto, kaj nur post la dua mondmilito iuj komencis anstataŭigi ĝin per la vorto nigrulo. Tamen kelkaj daŭre uzas la vorton negro.

Vidu ankaŭ 
 Nigrulo
 Homaj rasoj 
 Rasismo en Esperantujo

Eksteraj ligiloj 
 http://vladimir-okc.narod.ru/UU-html/truu44.htm Unuetaĝa Usono ĉirkaŭ 44 "Negroj""

Etnonimoj
Afrikdevenuloj
Anglaj vortoj kaj esprimoj
Portugalaj vortoj kaj esprimoj
Hispanaj vortoj kaj esprimoj
Eŭraziano

Eŭraziano povas esti:
 loĝanto de Eŭrazio
 homo el kies gepatroj unu estas blankhaŭta kaŭkazoido
 germana hundraso
 flavec-haŭta mongoloido

Vidu ankaŭ 
 Mestizo
 Mulato
 Zambo
Mestizo

Mestizo estas homo, kies unu parto de la gepatroj unu estas blankhaŭta kaŭkazoido kaj la alia parto indiana mongoloido. Granda parto de la Latinamerika enloĝantaro havas "mestizan" originon.

Vidu ankaŭ 
 Rasismo
 Rasmiksiĝo
 Miksrasulo

Etnoj
Mulato

Mulato estas homo, kies gepatroj unu estas blankhaŭta kaŭkazoido,
la alia nigrahaŭta negroido. En Usono oni kutime kalkulas la mulatojn "nigraj", kvankam
ili vere estas kaj "nigraj" kaj "blankaj" laŭ la popola uzo de tiuj kolorvortoj.

Bildaro

Vidu ankaŭ 
 Eŭraziano
 Mestizo
 Miksrasulo
 Zambo
 Rasismo
 Rasmiksiĝo

Homoj
Antropologio
Homoj
Zambo

Zambo (Amerikhispane zambo [sambo]) estas homo, el kies gepatroj unu estas nigrahaŭta negroido, la alia indiano de Ameriko. Kafuzo ( portugale Cafuzo ) estas la nomo donita en Brazilo al miksrasulo de nigrulo kaj indiano.

La esprimo havas plurajn paralelojn en Hispanameriko: en Honduro kaj Belizo la esprimo Garífuna estas ofta, dum en la resto de Latin-Ameriko la esprimo Zambo estas ofte uzita por indiki la saman grupon.

Miksaĵo de nigruloj kaj indianoj estas unu el la tri ĉefaj specoj de miksaĵo en Brazilo, kun la aliaj du estas mulato - miksaĵo de blankuloj kaj nigruloj - kaj mestizo - miksaĵo de blankuloj kaj indianoj.

Vidu ankaŭ
 Eŭraziano
 Mestizo
 Miksrasulo
 Mulato
 Rasmiksiĝo

Etnoj
Antropologio
Honduro
Belizo
WASP

WASP ([ŭosp], el la mallongigo White Anglo-Saxon Protestant
(Blanka anglo-saksa protestanto) estas vorto uzata en Usono por tipa blankhaŭta, usonano kun angla deveno, kontraste al aliaj "etnogrupoj" de tiu lando, kiel ekzemple la Afrik-devenaj, Meksik-devenaj, Itali-devenaj, ktp.
La vorto, kiu homonimas kun wasp (angle vespo), iom ironie uzatas, ĉar la "WASP"-oj tradicie estis la plej monhava kaj potenca popolgrupo de Usono. Ekzemple, malgraŭ la granda etna varieco de la 50 ŝtatoj, ĉiuj ŝtatprezidantoj antaŭ la 44-a prezidanto Barack Obama estis "WASP"-oj. (Se oni inkluzivas religion kiel econ, estas du esceptoj: la 35-a prezidanto John F. Kennedy, kaj la 46-a prezidanto Joe Biden, kiuj estas katolikoj)

Usonanoj
Anglaj vortoj kaj esprimoj
Cirkaj infanoj

Cirkaj infanoj estas idoj de miksitaj rilatoj inter sovetianoj kaj afrikanoj, ĉefe studentoj venintaj en la 1970-aj jaroj venis al tiama Sovetunio multaj el komunismaj landoj por studi. Inter ili ankaŭ estis multaj afrikanoj, el komunismaj ŝtatoj kiel Angolo (komunisma dum granda parto de la Angola enlanda milito) kaj Mozambiko (komunisma inter 1975 kaj 1989). Nature kelkaj el la afrikanoj ekhavis infanojn kun rusoj. Tiuj homoj estis poste mok-nomitaj "cirkaj infanoj". Kaj la afrikanoj kiuj restis en postkomunisma Rusio kaj la afrikanidoj spertis gravajn problemojn pro rasismo.

Vidu ankaŭ 
 Germanidoj
 Rasismo

Sovetia socio
Rusiaj infanoj
German-infanoj

German-infanoj aŭ tyskerbarn/tyskarbarn/tyskarborn (Norvege), tyskerbørn (Dane), oni nomis tiujn infanojn kiujn generis germanaj soldatoj kaj norveginoj/daninoj dum la Nazia okupacio de Norvegio kaj Danio. Post la milito la aliaj socianoj venĝis sin kontraŭ la senkulpaj "germanidoj" kaj ties familioj, kaj multaj homoj socie suferis pro sia deveno dum pluraj jardekoj.

Vidu ankaŭ 
Cirkaj infanoj
Rasismo
Anni-Frid Lyngstad

Danio
Norvegio
Naziismo
Germanio
Danoj
Norvegoj
Infanoj
DD

DD, antaŭminuskle Dd, minuskle dd, estas la 6-a litero de la Kimra alfabeto. Ĝi prononciĝas kiel [ð].

DD estas literigo de duobla D (DD).

Latinaj digrafoj
FF

FF, antaŭminuskle Ff, minuskle ff, estas 9-a litero de la Kimra alfabeto, havanta la prononcon [f].

En la unuaj dokumentoj de la Portugala lingvo, dum pli-malpli du jarcentoj (11-a kaj 12-a), ne estas simpla F, sed nur FF por la prononco [f].

FF simple estas literigo de duobla F (FF), kp. Æ.

ff estas laŭ normo ISO 639 lingva kodo de la fula lingvo.

Vidu ankaŭ jenon: F - PH

Alfabeto
NG

Skribarto > Skriboj > Alfabeto > Litero > NG

NG, antaŭminuskle Ng, minuskle ng estas 11-a litero de la Kimra alfabeto kun la prononco [velara n] kiel en dankon.
NG simple estas apudmetaĵo de N kaj G, kp. Æ.
NG sekvas tuj post G en kimra aboco-sinsekvo, kaj do antaŭas simpla N.

ng estas laŭ normo ISO 639-1 lingva kodo de la ndonga lingvo ?.
NG estas laŭ normo ISO 3166 landokodo de Niĝerio.
.ng estas nacia domajno de la alta nivelo de Niĝerio.

Vidu ankaŭ jenon: Ŋ

Alfabeto
Ŋ

Ŋ, minuskle ŋ, estas litero de la nord-samea alfabeto kun la prononco , kiel la n en danko ĉe rapida prononco. La minusklo ŋ estas uzata en IFA por montri la saman sonon.

La unikodaj valoroj de Ŋ/ŋ estas 330 kaj 331. En LaTeX la literoj Ŋ kaj ŋ estas haveblaj, se oni uzas la Cork-Kodaĵon (\usepackage[T1]{fontenc}). La ordonoj estas \NG kaj \ng.

Vidu ankaŭ 
 N
 NG

N ŋ
TH

Skribarto > Skriboj > Alfabeto > Litero > TH

 TH, antaŭminuskle Th, minuskle th estas 26-a litero de la Kimra alfabeto kun la prononco .
 TH simple estas apudmetaĵo de T kaj H, kp. Æ.
 TH sekvas literon T en Kimra aboco-sinsekvo.

Vidu ankaŭ: þ, Ŧ

 th estas simbolo de matematika funkcio hiperbola tangento.
 Th estas simbolo por torio je kemio.
 <th> estas ero de la tekst-aranĝa lingvo HTML, uzata en interreto.
 th estas laŭ normo ISO 639 lingva kodo de la siama lingvo.
 TH estas laŭ normo ISO 3166 landokodo de Tajlando.
 .th estas nacia domajno de la alta nivelo de Tajlando.

Alfabeto
Retforumo

Retforumo estas diskutforumo kiu funkcias per (inter)retejo.
Ĝi estas alternativo al la jam pli malnovaj medioj de interreto, kiel ekzemple Usenet kaj dissendolisto. Disde retaj babilejoj la retforumoj diferencas kutime per pli alta nivelo de komunikado: eble pro tio, ke en la forumoj partoprenantoj havas pli da tempo por pripensi sian respondon kaj pli da spaco por tajpi ĝin.

Kutime oni diskutas en retforumo pri pli-malpli strikte difinita temo. La forumo povas esti dividita laŭ subtemoj je subforumoj. Parto de la subforumoj aŭ eĉ la tuta forumo povas esti fermita (videbla nur por certaj registritaj personoj), aliaj subforumoj estas malfermitaj por ĉiu kaj i. a. estas prilaborataj de serĉiloj kiel Guglo. Pro la spamaj robotoj lastatempe preskaŭ malaperis retforumoj, kie oni rajtas partopreni sen anticipa registriĝo.

Inter la gravaj problemoj de retforumoj estas spamo, trolado kaj uzo de gantopupoj.

Forumaj skriptoj 
Ekzistas diversaj skriptaroj por fondi retforumon surbaze de ili. Kelkaj estas senpagaj kaj liberaj, aliaj iom kostas. Jen la deko de la plej popularaj skriptaroj laŭ Big-boards.com  (statistiko je 23-a de oktobro 2006).

Eksteraj ligiloj 

 Dulingva retforumo ĉe e-novosti.info (ru, eo)

Interreto
Vitória

Vitória, portugala traduko por Venko, povas esti:

Brazilo 
 Vitória, ĉefurbo de la subŝato Espirito-Santo
 Vitória da Conquista, municipo en la subŝtato Bahio
 Vitória, distrikto en municipo Salvadoro, Bahio.

Portugalio 
 Vitória, freguesia en urbo Porto.

Futbala Teamo 
 Esporte Clube Vitória, de Salvadoro, Brazilo
 Vitória Futebol Clube, de Vitória, Brazilo
 Vitória de Setúbal, de Setubal, Portugalo
 Vitória de Guimarães, de Guimarães, Portugalo

Vidu ankaŭ 
 Vitoria-Gasteiz, urbo hispane nomata Vitoria, eŭske Gasteiz, kaj oficiale per la duobla nomo.
Artur Bernardes

Artur da SILVA BERNARDES /ar'tuR da'siŭva beR'naRdjs/ estis la 7-a prezidento de Brazila Respubliko, aŭ la 12-a prezidanto de Brazilo entute. Naskiĝis en Viçosa en 1875 kaj mortis en Rio-de-Ĵanejro en 1955. En 1904 iĝis urba konsilanto, en 1907; ŝtata deputito en Minas-Ĝerajso; ŝtata kasisto en 1910; denove ŝtata deputito en 1914; prezidento de Minas-Ĝerajso en 1918. Kiel prezidento de sia ŝtato, batalis kontraŭ la agoj de Usonano Percival Farquhar, posedanto de minejo Itabira Iron Ore Company. En 1922 elektita prezidento de Brazilo. Antaŭ sia posedo de prezidenco, oni provis puĉo. Li iĝis prezidanto en novembro 1922. Pro konstanta minaco de puĉo, li estis tre aŭtoritema kaj premis la opozicion per ĉiuj iloj. En 1924 estis ribelo en San-Paŭlo dum kelkaj tagoj kontraŭ li. En 1926, lasta de sia prezidanteco, sendis al 8-a Brazila Kongreso de Esperanto oficialan reprezentanton. En 1930 apogis Getúlio Vargas, sed, ĉar Vargas fariĝis diktatoro, en 1932 li apogis novan ribelon en San-Paŭlo, kiam la ribelo frakasis, li estis forpuŝita de Brazilo kaj restis en Portugalio dum 18 monatoj. Li ricevis amnistion kaj iĝis federacia deputito en 1934 partoprenante de opozicio. Post fermo de brazila Parlamento de Vargas, li estis forte persekutita kaj restis en hejma prizono. Post fino de diktaturo de Vargas li estis denove federacia deputito. Mortis en 1955.

Eksteraj ligiloj 

   

Brazilaj advokatoj
Prezidantoj de Brazilo
João Luiz Alves

João Luiz ALVES /ĵo'ãŭ lui'zaŭvjz/ (Naskiĝis en la 23-a de majo de 1870 en Juiz de Fora kaj mortis en la 15-a de novembro 1926 en Parizo) estis brazila ministro de interno dum la prezidanteco de Artur Bernardes.  Li estis sendita de brazila estraro en 1926 al la 8-a Brazila Kongreso de Esperanto kiel oficiala reprezentanto kaj oni igis lin Honora Prezidanto de la kunsido.

Eksteraj ligiloj 

(en la Portugala)

Alves, João Luiz
Alves, João Luiz
Alves, João Luiz
Esperanto Triumfonta

Esperanto Triumfonta estis malnova nomo de Heroldo de Esperanto en frua 20-a jarcento. Fondita en 1920 de Teodor Jung en Kolonjo, ŝanĝis sian tro optimisman nomon al Heroldo de Esperanto en 1925.

En sia 100a eldono, je Septembro 3 1922, ili diras kiel ili havis proksimume 3200 abonantojn. Pro tio, ili verŝajne estis tiam la 2a plej granda ĵurnalo en Esperantujo laŭ kvanto de abonantoj, post la revuo Esperanto de Universala Esperanto-Asocio (U.E.A.).

Referencoj

Eksteraj ligiloj 
 Esperanto Triumfonta, ciferece ĉe Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
 Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience 
 Katalogo "Erfgoedbib" en LibraryThing

Esperanto-gazetoj
 
Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience (Esperanto-gazetoj)
Epitacio Pessoa

Epitacio Lindolfo da SILVA PESSOA /epi'tasiŭ lin'doŭfŭ da'siŭva pe'soa/ estis prezidento de Brazila Respubliko de 1919 ĝis 1922. Naskiĝis en Umbuzeiro en la 23-a de majo 1865 kaj mortis en Petropolo en la 2-a de februaro 1942. Estis la unua brazila prezidanto kiu nomis civilojn al militaj ministradoj. Tro aŭtoritatema, dum sia estroperiodo okazis multaj ribeloj, kiel la nomata "18 de Fortejo". Rasisma, malpermesis al neblankuloj ludi futbalon en Brazilo.

Eksteraj ligiloj 
 http://elogica.br.inter.net/crdubeŭ/hpessoa.html
 http://www.bairrodocatete.com.br/epitaciopessoa.html

Prezidantoj de Brazilo
Naskiĝintoj en 1865