alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Abida Parvin

Abida PARVIN estas pakistana kantistino de kavvali-a kanto. Ŝi studis ĉe la mondkonata Nusrat Fateh Ali Khan.

Tradicie nur viroj kantis sufian kanton, sed nun en pluraj landoj (ekzemple Monaĝat Julĉeva en Uzbekio) ankaŭ kelkaj virinoj kantas (en Pakistano vidu ankaŭ Teĝi Bhoĝvani), kaj post morto de Nusrat Fateh Ali Khan ŝi estas nun la plej admirata kaj furora kantisto en tiu ĝenro. Ŝia voĉo kaj kantstilo estas tre kortuŝaj kaj esprimivaj, malpli "brila" ol tiu lasta, sed pli dolĉa kaj intimagorda.

Eksteraj ligiloj 

 http://www.pakistanipopmusic.co.uk/pakistani-singers/abida-parveen-3.htm  
 http://www.apnaorg.com/music/abida/index-1.php3 
 http://www.apnaorg.com/music/abida2/index-1.php3  
 http://www.apnaorg.com/music/shah/index-2.php3 
 http://www.muziq.net/albums/Abida_Parveen/  

Parvin, Abida
Constantin Brâncuși

Constantin BRÂNCUȘI [konstantin' brınkuŝj'] naskiĝis la 21-an de februaro 1876 en la vilaĝo Hobița, distrikto Gorj, en la suda Rumanio. Li estis la ĉefa skulptisto de Rumanio kaj unu el la ĉefaj skulptistoj de la 20-a jarcento. 

En 1902 li forlasis sian denaskan landon por studi eksterlande kaj ekde 1904 li loĝis en Parizo ĝis sia morto la 16-an de marto 1957 en Parizo, kie li estis enterigita en la pariza tombejo de Montparnasse. 

Li postlasis ampleksan verkaron, videblan en multaj muzeoj en Eŭropo (ekzemple Centre Pompidou en Parizo) kaj Norda Ameriko. Multaj el liaj verkaĵoj estas en privataj kolektoj. 

Lia plej impona skulptaĵaro troviĝas en la sudrumania urbo Târgu Jiu. Inter tiuj skulptaĵoj estas 

- La tablo de la silento, 

- La avenuo de la seĝoj, 

- La pordego de la kiso, 

- La senfina kolono.

En Esperanto 
Liaj aforismoj kaj mallongaj tekstoj aperis en Esperanto en broŝuro: Aforismoj kaj tekstoj de Constantin Brâncuși. Berkeley: Eldonejo Bero, 1993.

Referencoj 

Entombigitoj en la tombejo de Montparnasse
Schrammsteine

Schrammsteine tiel nomiĝas unu el la plej sovaĝaj rokoregionoj en Elba Grejsmontaro. Etimologie la nomo signifas (dis)ŝiritaj rokoj, kio diras multon pri la progreso de la erozio. La unika kaj bizara rokomondo, kiun formas "Schrammsteine" kaj la apudaj Affensteine etendiĝas sur proksimume 12 km².

La antaŭa Schrammstein-regiono ("Vorderes Schrammsteingebiet"), kiu leviĝas laŭlonge de la deklivoj de rivero "Elbo" inter Postelwitz kaj Schmilka, estas aparte individua kaj okulkapta rokregiono. Ĉi tie proponas sin ĉirkaŭ 60 grimporokoj kaj multnombraj migrovojoj.
La vojo sur la kresto de la rokoformacio tiriĝas preskaŭ ĉiam en la sama alteco de 400 metroj super la maro kaj ofertas multajn imponajn panoramojn.
sed ankaŭ la malantaŭaj "Schrammsteine" invitas al abundo de neforgeseblaj vojoj kaj vidoj.

Elba Grejsmontaro
Napsiso

Napsiso estas firmo de Hispanio ekde 2003. Tiu ĉi firmo dediĉas liberan programaron kaj Linukso.

La fama produkto de Napsiso estas NTPV.

Servoj estas ekde Komputika Sekureco ĝis klusteroj.

Eksteraj ligiloj 
paĝo de Napsis (Hispania)

Libera programaro
Hispanaj firmaoj
Premiero

Premiero, el la franca première = "unua", estas la unua prezentado de spektaklo (teatraĵo, muzikalo, filmo) aŭ alia kultura prezentaĵo.
Filmoj ofte havas sian premieron dum filmfestivaloj (vidu ekzemple Festivalo de Cannes). Premieroj kutime ricevas altan atenton de la socio.

Premiero ofte estas impresa evento, al kiu ĵurnalistoj estas invititaj kovri la spektaklon en amaskomunikiloj, famuloj kaj elstaraj personoj en la taŭga arta kampo. Kiel kutime en ĉiu spektaklo, ankaŭ ĉe la fino de la premiero, la prezentistoj inklinacias la spektantaron, sed en la premiero, la kreintoj de la verko (dramisto, komponisto, reĝisoro ktp.) Kutime aliĝas al la prezentoj en ĉi tiu etapo.

En viva prezentado antaŭ spektantaro, kiel teatra prezento, antaŭ la premiero, okazas la ĝenerala provludo - plena prezentado de la spektaklo antaŭ limigita publiko, por ricevi fina reago antaŭ la premiero.

Alia uzado de la vorto: premiero = ĉefministro estas evitinda.

Teatro
Muziko
Filmo
Listo de kolombiaj esperantistoj

Jen la listo de kolombiaj esperantistoj:

 Manuel Ángel Muñoz
 Santiago Álvarez Gutierrez
 Gonzalo Bermúdez
 Miguel Cano Estrada
 Luis Fernando Martínez-Solís
 Ricardo Carrillo
 Luis Casas
 Tirso Castrillón
 Patricia Cristancho
 Otto de Greiff Haeusler
 Jairo del Río Ángel
 Gloria Granada
 Alfonso Londoño
 Ismael ("Mayo") López
 Libardo Mejía
 Rafael Mejía
 José Joaquín Osorio
 Luis Eduardo Palacios Toral
 Consuelo Polanco
 Peter Preminger
 Maximiliano Ramírez
 Rodrigo Ramírez
 Abel de J. Rico
 Luis Guillermo Restrepo Rivas
 Jerley Sabogal
 Luis Felipe Saldarriaga
 Rocío Sanclemente
 Luis Jorge Santos-Morales
 Anton Tomić
 Edwin Vargas
 Alfonso Zamudio
 Jorge Velasques
 Leonor Calvo y Feijoo
 Diego Hoyos Escobar
 Diomar Chávez Obregón
 Ruben Torres

 
Kolombiaj
Departemento Antjokio

Departemento Antjokio () estas departemento de Kolombio, lokiĝinta ĉe la nord-okcidento de la lando, ĝi limigas ĉe la nordo kun la Kariba maro, la departementoj Kordobo kaj Sukreo, ĉe la oriento kun la departementoj Bolivaro, Bojakao kaj Kundinamarko, ĉe la sudo kun Kaldaso kaj Risaraldo, kaj ĉe la okcidento kun Ĉokoo.

Ĝi iĝis departemento de Kolombio je la 1-a de januaro 1886.
 Ĉefurbo: Medellín ().
 Areo: .
 Loĝantaro: 
 ISO-kodo:  CO-ANT

Ĉefaj urboj 
 Medellín (Medeĝino) ( 2248912 loĝantoj) 
 Andes ( 19602 loĝantoj) 
 Apartadó ( 122228 loĝantoj) 
 Bello ( 370832 loĝantoj) 
 Carepa ( 31437 loĝantoj) 
 Carmen de Viboral ( 23677 loĝantoj) 
 Caucasia ( 73202 loĝantoj) 
 Chigorodó ( 52664 loĝantoj) 
 Copacabana ( 54823 loĝantoj) 
 El Bagre ( 26846 loĝantoj) 
 Envigado ( 174828 loĝantoj) 
 Girardota ( 26297 loĝantoj) 
 Itagüí ( 216752 loĝantoj) 
 La Ceja ( 40369 loĝantoj) 
 La Estrella ( 29765 loĝantoj) 
 Puerto Berrío ( 34958 loĝantoj) 
 Rionegro ( 67832 loĝantoj) 
 Sabaneta ( 37462 loĝantoj) 
 Santuario ( 20572 loĝantoj) 
 Segovia ( 29658 loĝantoj) 
 Turbo ( 49153 loĝantoj) 
 Yarumal ( 27216 loĝantoj) 

Kromaj municipoj:
 Guatapé ( nur 8844 loĝantoj, sed grava vidindaĵo) 
 Kaldaso ( 5308 loĝantoj) 
 Marinilla ( 3455 loĝantoj)

Geografio 
 Kaŭko (rivero)
 Sinú (rivero)
 Cordillera Occidental (Kolombio)

Transportoj 
La Metroo de Medellín (hispane Metro de Medellín), realnome Metropola trajno de la Valo de Aburrá (hispane Tren metropolitano del Valle de Aburrá), estas la metroa sistemo de la metropola areo de la Valo de Aburrá en Antjokio.

Eksteraj ligiloj 
 Registaro de Antjokio 
 Interreta Biblioteko de Antjokio 

Departementoj de Kolombio
Departemento Valo de Kaŭko

Valo de Kaŭko estas departemento de Kolombio. Ĉefurbo de la teritorio estas Kalio. La teritorio situas en la okcidento de la lando, borde de la Pacifika Oceano.

Urboj 
 Palmira (Kolombio)
 Tuluá

Vidu ankaŭ 
 Insulo Malpelo
 Kaŭko (rivero)
 Kaŭko-valaj sekaj arbaroj
 Cordillera Occidental (Kolombio)
 Natura Rezervejo Laguna de Sonso

Referencoj 

Departementoj de Kolombio
Jorge Eliécer Gaitán

Jorge Eliécer GAITÁN () estis kolombia politikisto kaj membro de la liberala partio. Li estis ministro pri Edukado (1938–42) kaj Laboro (1942–46). Li organizis novan kontraŭoligarkian politikan movadon, sed poste estis venkita en la prezidentaj voĉdonadoj de 1946 de la konservativulo Mariano Ospina Pérez. Li estis murdita, fakto kiu ekestigis energian popolan reagon (bogot-bato).

Li estis rektoro de la Libera Universitato de Kolombio, ekde 1936 ĝis 1939. Li ricevis la katedron de kriminala juro ekde 1931 kaj instruis
ĝin tie ĝis sia murdo. Li estis urbestro de Bogoto ekde 1936, kaj ankaŭ li estis senatano plurfoje ekde 1929 ĝis 1948.

Gaitán forĝis sian reputacion kiel oratoro kaj defendema de popularaj kialoj danke al siaj fortagoj dum la debato pri la Amasmurdo de la Bananistoj dum 1928, farita de United Fruit Company, la tiama nomo por Chiquita Brands International.

Plej konataj frazoj:

"Mi ne estas viro, mi estas popolo"

"Ni tre fieras pri ĉi malnova indiĝena raso! Kaj ni malamas la oligarkion, kiu ignoras nin"

"Ĉi homa lavango militas, militos; kaj venkos konservativan oligarkion"

"La popolo superas siajn estrojn"

"Ĉu mi avancas, sekvu min. Ĉu mi haltas, puŝu min. Ĉu mi perfidas vin, mortigu min. Ĉu mi mortas, venĝu min"

Kolombiaj politikistoj
Jules Romains

Jules Romains (1885-1972) estas la verkistnomo de Louis FARIGOULE kiu naskiĝis la  en franca vilaĝeto apud Le Puy-en-Velay. Li estis instruisto pri filozofio kaj amiko de Stefan Zweig. Jules Romains verkis multajn teatraĵojn, inter kiuj Knock (1965) estas la plej fama.
Li estis ankaŭ membro de Internacia PEN-Klubo kaj Franca Akademio.

Li verkis ankaŭ romanojn, kies plej famaj estas liaj dudeksep volumoj de ĉefverko Les Hommes de Bonne Volonté (La bonvolemaj homoj) kaj la poezio Vie unanime (1908) kiu estas origino de unanimismo.

Francaj verkistoj
Membroj de la Franca Akademio
Erizipelo

Erizipelo (greke ερυσίπελας, erisipelas, "ruĝa haŭto") estas kontaĝa infekta malsano, kaŭzita de iu streptokoko kaj karakterizita per speciala inflamo de la haŭto kaj per ĝeneralaj simptomoj pli-malpli gravaj (febro, vomo, kapdoloro k.a). Plej ofte tiu inflamo situas sur la vizaĝo kaj komenciĝas ĉe iu natura aperturo (okulo, buŝo). Nuntempe jam kuracebla per penicilino, amoksicilino aŭ larĝefikaj antibiotikoj.

Ĝi daŭras ordinare 8-10 tagojn kaj la prognozo estas benigna. La kontaĝo okazas, ne tra la aero kiel ĉe la erupciaj malsanoj, sed per la manoj, tolaĵoj aŭ instrumentoj. Skrupulaj higienaj antaŭzorgoj estas do necesaj por eviti ĝin.

Etiologio 
Erizipelon kaŭzas streptokoko (Streptococcus pyogenes). La infekto okazas pere de la vundo aŭ pro la malbone funkcianta sangocirkulado aŭ bakterioj aperas en la haŭto el la internaj centroj de infekt-malsanoj.

La faktoroj de la risko 
La malsano aperas ĉefe ĉe la maljunuloj, novnaskitoj kaj infanoj. Pli granda risko de malsano aperas ĉe la personoj kun difektoj en la imuna sistemo, diabeto, haŭto-ulceroj, dermatomikozo, aŭ ĉe personoj kun difekta limfo-sistemo (ekzemple post la mastektomio, post la operacioj de pelvo kaj post la bajpaso) ankaŭ ĉe la alkoholuloj.

Vidu 
 Rubeolo
 Porkerizipelo

Haŭtmalsanoj
Bakteriaj malsanoj de homoj
Ŝtono

Ŝtono estas kompakta objekto el mineralo aŭ rokaĵo. Laŭ geologio, ŝtono estas solida minerala maso, kiu ekestis dum la historia evoluo de planedo. Ĝi estas ofte uzata en materialo por konstruado, skulptado, kaj aliaj uzoj.

Laŭ Francisko Azorín ŝtono estas Rokopeco. Malmola, minerala maso uzata por konstrui. Li indikas etimologion el la greka stia (silik-ŝtono). Kaj li aldonas la terminojn ŝtonisto, por homo, kiu prilaboras ŝtonojn; Ero de la Ŝtono, por ero, kiam la homaro komencis prilabori ŝtonojn (eolita, paleolita, neolita periodo), natura ŝtono, artefarita ŝtono, kalkoŝtono, pumikŝtono, akriga ŝtono, postakriga ŝtono.

Proverboj 
Ekzistas pluraj proverboj pri ŝtono en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:

Referencoj

Vidu ankaŭ

 Angulŝtono
 Bazalto
 Gnejso
 Granito
 Kreto
 Mineralogio
 Roko
 Rozeta ŝtono
 Sabloŝtono
 Siliko
 Ŝtonepoko
 Ŝtoneto
 Ŝtonminejo
 Ŝtono de Tel Zayit 
 Ŝtonrompejo
 Trakito
Lajos Batthyány

Németújvári BATTHYÁNY Lajos (pron Batja’nji Lajoŝ) (10-a de februaro 1807 – 6-an de oktobro 1849, Budapeŝto) estis hungara grafo, liberpensanta politikisto, unua ĉefministro de Hungario, martiro de la hungara liberecbatalo en 1849.

Li enpaŝis la armeon jam 16-jaraĝe, poste studis juron en la Zagreba Reĝa Akademio. Li poste rundvojaĝis en Eŭropo kaj alveninte hejmen, li enkondukis la modernan mastrumadon en siaj bienoj. Li alpaŝis la politikon je efiko de István Széchenyi kaj Wesselényi. Li estis gvidanto de la parlamenta grandnobela opozicio en la jaroj 1839-1840 kaj 1843-1844.

Ekde 1847 li estis prezidanto de la Opozicia Partio, kiu postulis burĝajn reformojn. La 17-an de marto en 1848 (2 tagojn post komenco de la liberecbatalo), Ferdinando la 5-a nomis lin ĉefministro. Li klopodis ĉiam por la sendependeco de Hungario per pacaj rimedoj, sed kiam tio evidentiĝis neebla, li redonis la komision pri la ĉefministreco (oktobre 1848). Li estis ano de la packomisiono, sendita komence de januaro 1849 al aŭstra areestro Windischgraetz. La generalmajoro ne akceptis lin, sed la 8-an de januaro arestis lin. La milita tribunalo en Olmutz juĝis lin je morto (je premo de Schwarzenberg), sed ofertis je amnestio. Poste oni transportis lin al Peŝto, kie oni transdonis lin al Haynau kaj juĝis lin al morto per pendumo. Li kaŭzis la 5-an de oktobre al si mem gravajn vundojn surkole per tranĉilo (kontrabandita fare de la edzino), tiel oni estis trudataj ŝanĝi la ekzekuton je mortpafo (li volis sin fakte memmortigi). Oni ekzekutis lin la 6-an de oktobro ĉe la muroj de la peŝta Novkonstruo.

Liaj lastaj vortoj estis: "Ek, ĉasistoj! Vivu la Patujo!"

Sur la ekzekutejo oni poste konstruis lucernon (meĉujon) kun eterna lumo, nomata ĉiammeĉujo de Batthyány.

 Listo de hungaraj ĉefministroj
 Bertalan Szemere

Ĉefministroj de Hungario
Hungaraj martiroj
Hungaraj ministroj pri defendo
Hungaraj ministroj pri financo
Bertalan Szemere

Szemerei SZEMERE Bertalan (pron. Semere Bertalan) (1812-1869) estis hungara politikisto, unu el la gvidantoj dum la hungara batalo pri libereco en 1848-1849, ĉefministro de Hungario kaj ano de la Hungara Scienca Akademio. Lia nepo estis György Kürthy.

Li jam fruaĝe parlamentaniĝis (1832), en 1836 li faris grandan rundvojaĝon en Eŭropo kaj fine de la 1840-aj jaroj iĝis gvidanto de la liberala Opozicia Partio. Li estis ministro pri internaj aferoj de Hungario (inter aprilo kaj septembro 1848) dum la registaro de Batthyány Lajos; ekde la 8-a de oktobro 1848 li estis ano de la Patrujdefenda Komisiono. Li organizis an la norda parto de Hungario la armeon. Post la sentronigo de la Habsburga Monarĥio, li iĝis ĉefministro kaj ministro pri la internaj aferoj (inter majo kaj aŭgusto 1849). Post la malvenko de la hungara liberecbatalo, li rifuĝis al Turkio, dumvoje fosante la reĝajn simbolojn ĉe Orsava. Poste livivis en Parizo, Londono. Oni juĝis lin en lia foresto je morto (1851).

Li kverelis kaj forte malopiniis al Lajos Kossuth. Li proponis jam en 1860 la interkonsenton kun Aŭstrio. Li revenis Hungarion en 1865 freneziĝinte.

Vidu ankaŭ 
 Listo de hungaraj ĉefministroj

Hungaraj politikistoj
Ĉefministroj de Hungario
Ministroj pri internaj aferoj de Hungario
Hungaraj akademianoj
Antrakso

Antrakso () estas grava profunda inflama absceso de la subhaŭto, kaŭzita de la bakterio Bacillus anthracis, tre infektema. Ĝi aperas ĉefe ĉe bestoj plantmanĝantaj. Homoj povas infektiĝi je tio per bestoj.

Simptomoj:
 forta febro
 ŝveliĝo de la lieno
 profunda inflama absceso de la subhaŭto

La tre rezistantaj sporoj restas infektokapablaj dum jardekoj en la tero. Oni vakcinas printempe la bestojn paŝtontaj sur herbejo.

Kuracebla per penicilino.

Vidu ankaŭ 
 19-a de oktobro
 2001
 Terorismo

Eksteraj ligiloj 
 http://www.cdc.gov/ncidod/dbmd/diseaseinfo/anthrax_g.htm 
 http://pathport.vbi.vt.edu/pathinfo/pathogens/Bacillus-anthracis.html  
 http://www.isracast.com/tech_news/230105_tech.htm  
 http://w3.spancity.com/yosri/PenyakitAntrax.htm  

Zoonozoj
Bakteriaj malsanoj de homoj
Bakteriaj malsanoj de bestoj
Louis Pasteur
Gert Prokop

Literaturo > Germanlingva Literaturo > Gert PROKOP < Germana lingvo

Gert PROKOP [gert prokop] (naskiĝis la 11-an de junio, 1932, mortis la 1-an de marto, 1994) estis germana verkisto.

Naskiĝinte en Richtenberg apud Stralsund, li en la jaro 1950 transloĝiĝis al Orienta Berlino. Li laboris kiel ĵurnalisto kaj filmdokumentisto, kaj ekde 1971 li plene dediĉis sin al la verkado. Per krimromanoj, sciencfikciaj rakontoj kaj infanlibroj li ĉefe en Orienta Germanio gajnis grandan popularecon.

Gert Prokop finis sian vivon per suicido.

Listo de verkoj 
 Der Drache mit den veilchenblauen Augen (infanlibro, 1973)
 Einer muss die Leiche sein (krimromano, 1976)
 Der kleine Riese (infanlibro, 1976)
 Wer stiehlt schon Unterschenkel? (sciencfikciaj rakontoj, 1977)
 Die Maus am Fenster (infanlibro, 1980)
 Der Samenbankraub (sciencfikciaj rakontoj, 1983)
 Das todsichere Ding (krimromano, 1986)
 Die Phrrks (sciencfikciaj rakontoj, 1988)
 Null minus unendlich (sciencfikciaj rakontoj, 1990)
 So blond, so schön, so tot (krimromano, eld. 1994)

Eksteraj ligiloj 
 http://www.krimilexikon.de/prokop.htm
14 (nombro)

Dek kvar (14) estas la natura nombro kiu sekvas 13 kaj antaŭas 15.

La nombro 14 en la dekuma sistemo havas alternativajn formojn:
 en duuma sistemo : 1110
 en okuma sistemo : 16
 en deksesuma sistemo : E

En matematiko 
Dek kvar ne estas primo. 14 = 7·2

Laŭ skribo 
 Ĉina skribo: 十四
 Majaa skribo:

Pri la nombro 14 
La atomnumero de Silicio.

En brazila folkloro la 14 absolute rilatas al kato, sed ĉiuj nombroj finitaj per 14 rilatas al papilio.

Naturaj nombroj
James Krüss

James KRÜSS (naskiĝis la 31-an de majo, 1926, mortis la 2-an de aŭgusto, 1997) estis germana verkisto.Kiel filo de elektrikisto li naskiĝis sur la insulo Helgoland. Li studis por fariĝi instruisto, sed neniam laboris en tiu ĉi profesio, ĉar li post siaj unuaj literaturaj provoj preferis vivteni sin de la verkado.

La verkaro de James Krüss konsistas precipe el romanoj, rakontoj kaj radiodramoj por infanoj kaj junuloj. Ili krom fantastaj kaj humuraj elementoj ankaŭ montras socikritikajn trajtojn. Tion bonege elmontras la ruza oka strofo de la poemo Das Königreich von Nirgendwo (La Regno de Nenie), al kiu estas ligilo pli sube. Unu el liaj plej famaj verkoj estas la porinfana romano Timm Thaler oder Das verkaufte Lachen. Inspirite de la rakonto La Mirinda Historio de Petro Schlemihl de Adelbert von Chamisso li rakontas pri orfa knabo, kiu vendas sian ridon, por povi vivi sen materiaj zorgoj.

James Krüss mortis en Tafira Alta, Kanariaj Insuloj.

Listo de verkoj 
 Der Leuchtturm auf den Hummerklippen (rakonto, 1956)
 Mein Urgroßvater und ich (romano, 1959)
 Timm Thaler oder Das verkaufte Lachen (romano, 1962)
 Mein Urgroßvater, die Helden und ich (romano, 1967)
 Timm Thalers Puppen oder Die verkaufte Menschenliebe (romano, 1979)
 Nele oder Das Wunderkind (1986)

Eksteraj ligiloj 
 
 Germanlingva retejo pri James Krüss

Krüss, James
La mirinda historio de Petro Schlemihl

La mirinda historio de Petro Schlemihl estas rakonto de Adelbert von Chamisso, kiu aperis en la jaro 1814. La germanlingva originalo havas la titolon Peter Schlemihls wundersame Geschichte.

Enhavo 
Petro Schlemihl , la protagonisto, konatiĝas kun stranga sinjoro, kiu ofertas al li nekutiman negocon: Donu al mi vian ombron kaj vi ricevos monsaketon, kiu neniam malpleniĝos. Petro akceptas, sed mallonge poste li spertas, ke la riĉaĵo malfeliĉigas lin. Pro la mankanta ombro la homoj timas kaj forpuŝas lin, kaj fine eĉ la amatino lin forlasas. Li revidas la fremdan viron, kiu montriĝas esti la Diablo kaj redonus al Petro la ombron, se tiu vendus al li sian animon. Tiun negocon Petro Schlemihl rifuzas, li forĵetas la monsaketon kaj fuĝas. La reston de sia vivo li pasigas solece, sed kontente kiel natursciencisto.

Esperanta traduko 
El la germana originalo Eugen Wüster tradukis la libreton Esperanten kaj titoligis ĝin La mirinda historio de Petro Schlemihl. Ĝi aperis en Lepsiko ĉe Ferdinand Hirt & Sohn en la jaro 1922. La 82-paĝa traduko konstituas volumon 7 en la serio Internacia Mondliteraturo. En 2007 Mondial prizorgis reeldonon.

Recenzoj

Eksteraj ligiloj 

 Plena teksto de la esperanta libro ĉe Project Gutenberg
 faksimilo - pdf-versio
 germanlingva teksto
 libro-servo de UEA
 Enciklopedio de Esperanto/L en sia originala formo en la Interreto
 Enciklopedio de Esperanto en elŝutebla versio (PDF).
 Katalogo de CDELI
 Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
 Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience

Schlemihl, Petro
Diablo en fikcio
Verkoj el la esperantigita germanlingva literaturo
Eugen Wüster
Serio "Internacia mondliteraturo"
Eldonaĵoj de Mondial
Antverpena Fikcio-libraro
Katalogo de CDELI
Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto
Karl Gjellerup

Karl Adolph GJELLERUP (naskiĝis la 2-an de junio 1857, mortis la 11-an de oktobro 1919) estis dana verkisto.

Karl Gjellerup naskiĝis en Roholte, kiel filo de pastro. Li ekstudis teologion, sed influite de Georg Brandes kaj Charles Darwin li en la jaro 1878 forlasis la religian karieron.

Dum la sekvaj jaroj li vojaĝis tra Grekio, Rusio, Italio kaj Germanio. Ekde 1892 li ekloĝis en Dresdeno.

Lia verkaro respegulis influojn de la klasika epoko, sed ankaŭ de la budhismo kaj la kristanismo. En la jaro 1917 li kune kun Henrik Pontoppidan gajnis la Premion Nobel de Literaturo.

Karl Gjellerup mortis en Dresdeno.

Listo de verkoj 
 En idealist (romano, 1878)
 Germanernes Lœrling (romano, 1882)
 Brynhild (dramo, 1884)
 Minna (romano, 1889)
 Møllen (romano, 1896)
 Pilgrimen Kamanita (romano, 1906)

En Esperanto aperis 
La muelejo (parto). - En: Dana Antologio, - Haderslev: Libro-Servo de Centra Dana Esperantista Ligo, 1961 ; paĝoj 179–184

Nobel-premiitoj pri literaturo
Danaj verkistoj
Leif Panduro

Leif PANDURO (naskiĝis la 18-an de aprilo 1923, mortis la 16-an de januaro 1977) estis dana verkisto.

Leif Panduro naskiĝis en Frederiksberg. Li studis en Kopenhago kaj poste laboris kiel dentkuracisto, ĝis kiam li en la jaro 1965 decidis plene dediĉi sin al la verkado.

Lia verkaro estas influita de la psikoanalizo. Leif Panduro mortis en Kopenhago.

Listo de verkoj 
 Rend mig i traditionerne (romano, 1958)
 Øgledage (romano, 1961)
 Fern fra Danmark (romano, 1963)
 Den gale mand (romano, 1965)
 Daniels anden verden (romano, 1970)
 Vinduerne (romano, 1971)

Danaj verkistoj
Jorge Amado

Jorge Amado (naskiĝis la 10-an de aŭgusto 1912, mortis la 6-an de aŭgusto 2001) estis brazila verkisto.

Kiel filo de kakaoplantistoj li naskiĝis apud Itabuna, Bahia. En la havenurbo Ilhéus li pasigis sian junecon. De 1930 ĝis 1934 li studis juron en Rio de Janeiro. Lia unua romano O País do Carnaval aperis en la jaro 1931.Pro siaj komunismaj idealoj Jorge Amado ekde 1936 plurfoje estis arestita. En 1941 li devis forlasi Brazilon. Li trovis azilon en Argentino kaj Urugvajo; en 1945 li revenis al sia patrujo, sed fuĝis tri jarojn poste al Francio kaj Ĉeĥio. En 1952 li revenis hejmen.

En sia frua verkaro Amado precipe kritikis la socion. Fine de la 1950-aj jaroj li pli kaj pli forlasis la politikan temaron: Ironio kaj humuro, erotiko kaj la religiaj moroj de la afrikdevenaj brazilanoj iĝis gravaj eroj de lia verkaro, el kiu granda parto estas filmita.

Jorge Amado mortis en Salvador de Bahio.

Listo de verkoj 
 O País do Carnaval (Lando de Karnavalo) (romano, 1931)
 Cacau (Kakao) (romano, 1933)
 Suor (Svito) (romano, 1934)
 Jubiabá (romano, 1936)
 Mar morto (Morta maro) (romano, 1936)
 Capitães de areia (Kapitanoj je sablo) (romano, 1937)
 Vida de Luís Carlos Prestes (Vivo de Luís Carlos Prestes) (biografio, 1942)
 Terras do sem fim (Landoj de senfino) (romano, 1943)
 São Jorge dos Ilhéus (romano, 1944)
 Gabriela, cravo e canela (Gabriela, kariofilo kaj cinamo) (romano, 1958)
 Os velhos marinheiros (La maljunaj maristoj) (romano, 1961)
 Os pastores da noite (La noktaj paŝtistoj) (romano, 1964)
 Dona Flor e seus dois maridos (Sinjorino Flor kaj siaj du edzoj) (romano, 1966)
 Tenda dos milagres (Tendo de mirakloj) (romano, 1969)
 Tereza Batista, cansada da guerra (Tereza Batista, laca per milito) (1972)
 Tieta do Agreste (Tieta el Agrestlando) (romano, 1977)
 Tocaia Grande (Granda gvatado) (romano, 1985)
 O sumiço da santa (La malapero de sanktulino) (romano, 1988)

En Esperanto aperis 
La Morto kaj la Morto de Kinkas Akvobleko: novelo / El la portugala "A Morte e a Morte de Quincas Berro-d'Água" trad. Geraldo Pádua. - Chapecó: Eld. Fonto, 1984. - 111 p.

Brazilaj verkistoj
Membroj de Brazila Beletristika Akademio
Brazilaj komunistoj
Příbor

Příbor estas urbo en Ĉeĥio en Moraviasilezia regiono, situanta 11 km nordoriente de Nový Jičín. En  ĝi havis . Ĝi konatas precipe kiel naskiĝloko de Sigmund Freud. Por esperantistoj ĝi gravas ankaŭ kiel loko de la supozeble plej malnova neformala Esperanto-rondeto en la tiama Aŭstrio-Hungario (1897).

Historio 
La vilaĝo estas menciata en la jaro 1178. La urbo Příbor estis fondita de grafo Frank Hückeswagen en la jaro 1251 en paralelograma bazplano. La placo estis de komence diagonale trahakita per la tn. Pola vojo. Fine de la 13-a jarcento aĉetis la urbon olomouca episkopo Arno kaj Příbor tiel fariĝis komune kun burgo Hukvaldy unu el administraj kaj ekonomiaj centroj de olomouca episkopujo. Fine de la 14-a jarcento estis la urbo ĉirkaŭbarita per remparoj kun tri enirejpordegoj. En la 16-a jarcento evoluis precipe teksprofesioj kaj komerco. Fine de la 17-a jarcento olomouca episkopo Karel la II-a el Lichtenštejn alkondukis ĝis Příbor piaristojn, kiuj ĉi tie fondis en la jaro 1694 gimnazion kaj kolegion. En la jaro 1875 estis fondita ĉeĥlingva instruista instituto (post tiu en Brno la dua en Moravio) kaj la urbo tiel fariĝis centro de klerigado en la Norda Moravio. En la jaro 1882 la germana minoritato realigis malfermon de germana unuklasa lernejo, kiu ekzistis ĝis fino de la II-a mondmilito. Dum la II-a mondmilito Příbor estis aligita al la Germana Regno. En 1989 la historia parto de la urbo estis proklamita protektata monumentrezervejo.

Loĝantaro

Vidindaĵoj 

La ĉefa placo havas arkadojn en tri flankoj. Estas sur ĝi konservitaj 44 burĝaj domoj kun plejparte renesancaj kernoj el la 2-a duono de la 16-a jarcento.

Sigmund Freud kaj Řehoř Volný havas en la urbo monumentojn.

Loko, kie Antonín Sattek, loka lernejestro kaj kronikisto (1901-1985), gvidis kursojn pri Esperanto kaj starigis monumenton por Theodor Čejka.

Famuloj 

En Příbor/Freiberg naskiĝis (kronologie):
 Gábor Graff (1696-1759), jezuita pastro kaj profesoro
 J. I. Buček (1714 – 1791), ekde la jaro 1776 profesoro de sciencoj en Praga Universitato
 Řehoř Volný (1793 – 1871), nomata patro de moravia patrujscienco kaj topografio
 Sigmund Freud (1856-1939), konata psikiatro kaj fondinto de psikoanalizo

Pluaj fotoj

Eksteraj ligiloj 
 Oficiala urba retejo
 Muzeo kaj memorsalono pri Sigmund Freud en Příbor 
 Muzeo en la naskiĝdomo de Sigmund Freud

Fonto 
 Informo de Vladimír Vojáček el Příbor

 
Municipoj en distrikto Nový Jičín
Urboj en distrikto Nový Jičín
Urboj en Moravio
Setlejoj en Subbeskida montetaro
Růžovský vrch

Růžovský vrch estas monto en Ĉeĥa Svislando, la ĉeĥa parto de Elba Grejsmontaro. Ĝi situas dekstraflanke de rivero Elbo proksime al la vilaĝoj Růžová, Srbská Kamenice kaj Kamenická Stráň.
Pro la preskaŭ ideala konusa formo ĝi efikas tre okulfrapa kaj estas facile rekonebla.
La kernon de la monto konsistigas bazalto de vulkana origino. Ĝi ĉe la montopiedo ĉirkaŭas grejso.
Růžovský Vrch estas kovrita de silvo, kiu parte tre similas al praarbaro. Ĉe la norda flanko fagoj dominas en la suba kaj aceroj en la pli alta parto de la deklivo. Ĉe la pli varma suda flanko kverko estas la dominanta specio.
En la jaro 1973 la monto kun ĉirkaŭanta areo de 118 hektaroj estis deklarita naturrezervejo.
Pro la arbokovro Monto Roza ne ofertas panoraman vidon. Kelkaj maldensaj lokoj de la montarbaro ebligas tre limigitajn vidojn. Proksime al la montsupro restoj de fundamento rememorigas pri gastejo, kiu ĉi tie estis konstruita en la jaro 1882 kaj forbrulis en 1931. Neniaj spuroj restis post la (1881, 1893 kaj 1904 sinsekve konstruitaj) tri turoj kun iam fama panoramo. Hodiaŭ la migranto povas konsoli sin per la profunda trankvilo, kiu regas ĉi tie.

Růžová
Montoj en distrikto Děčín
Montoj en Elba Grejsmontaro
Turismaj lokoj en Ĉeĥio
Montarbaro

Montarbaro estas arbaro, kiu kreskas en mont(ar)regionoj ĝis la arbarolimo. La neĝoriĉaj klimataj kondiĉoj kun longaj vintroj kaj forta sunradiado influas la habiton de la arboj. Ne ĉiu arbospecio taŭgas por montarbaro. En la montarbaro de la Alpoj pino kaj lariko estas tre oftaj.

Montarbaro ankaŭ havas protektan funkcion por vilaĝoj kaj trafikaj vojoj en valoj. Depende de la topografiaj kondiĉoj ili malebligas, haltas aŭ bremsas lavangojn.

Vidu ankaŭ
Montano (ekologio)

Alpoj
Arbaroj
Trafiko

Trafiko estas:

 transportado de homoj, varoj aŭ informoj;

 komerca survoja aŭ surakva aŭ enaera interkomunikado kaj interŝanĝo:

 kvanto da transportitaj homoj, varoj aŭ informoj;
surstrata merkatado de nelaŭleĝaj drogoj devenantaj de Narkotaĵŝakrado

 kvanto da bitokoj, transportitaj per komputila reto;

 nedeca ŝercvorto, kiu aludas seksumadon.

Vidu ankaŭ
 Trafika malobservo
 Trafika psikologio

Komputiko
Transporto
26 (nombro)

Dudek ses (26) estas la natura nombro kiu sekvas 25 kaj antaŭas 27.

La nombro 26 en la dekuma sistemo havas alternativajn formojn:
 en duuma sistemo: 11010
 en okuma sistemo: 32
 en deksesuma sistemo: 1A

en matematiko 
 26 ne estas primo. 26 = 13·2

laŭ skribo 
Ĉina skribo: 二十六

pri la nombro 26 
La atomnumero de Fero.

Nombro ligita al Virŝafo en Brazila folkloro.

Naturaj nombroj
27 (nombro)

Dudek sep (27) estas la natura nombro kiu sekvas 26 kaj antaŭas 28.

La nombro 27 en la dekuma sistemo havas alternativajn formojn:
 en duuma sistemo : 11011
 en okuma sistemo : 33
 en deksesuma sistemo : 1B

en matematiko 
 27 ne estas primo. 27 = 3·3·3

laŭ skribo 
Ĉina skribo: 二十七

pri la nombro 27 
La atomnumero de Kobalto.

Naturaj nombroj
28 (nombro)

Dudek ok (28) estas la natura nombro kiu sekvas 27 kaj antaŭas 29.

La nombro 28 en la dekuma sistemo havas alternativajn formojn:
 en duuma sistemo : 11100
 en okuma sistemo : 34
 en deksesuma sistemo : 1C

en matematiko 
 28 ne estas primo. 28 = 7·2·2

en fiziko 
28 estas la kvara magia nombro.

laŭ skribo 
Ĉina skribo: 二十八

pri la nombro 28 
La atomnumero de Nikelo.

Nombro kiu apartenas al Virŝafo laŭ Brazila folkloro.

La nombro da literoj en la esperanta alfabeto estas 28.

Vidu ankaŭ 

Naturaj nombroj
29 (nombro)

Dudek naŭ (29) estas la natura nombro kiu sekvas 28 kaj antaŭas 30.

La nombro 29 en la dekuma sistemo havas alternativajn formojn:
 en duuma sistemo : 11101
 en okuma sistemo : 35
 en deksesuma sistemo : 1D

en matematiko 
 29 estas primo.

laŭ skribo 
Ĉina skribo: 二十九

pri la nombro 29 
La atomnumero de Kupro.

Unu el la nombroj rilataj al kamelo laŭ brazila folkloro.

Naturaj nombroj
Karl Friedrich Hieronymus von Münchhausen

Barono Karl Friedrich Hieronymus von MÜNCHHAUSEN  (naskiĝis la 11-an de majo 1720 en Bodenwerder, mortis la 22-an de februaro 1797 samloke) estis germana nobelo kaj oficiro, kiu famiĝis per rakontado de amuzaj kaj fantaziaj travivaĵoj.

Biografio
Münchhausen naskiĝis en sia familia rezidejo Bodenwerder proksime de Hannover. Li estis edukata kiel paĝio ĉe la kortego de duklando Braunschweig kaj iam inter sia 17-a kaj 19-a jaro li eniris en armeon. Li servis en Rusio en milito kontraŭ turkoj (1737-1739), en 1739 li akiris la rangon de leŭtenanto kaj iom poste de kavaleria kapitano. En 1752 li revenis al sia bieno. Lia unua edzeco kun Jacobine von Dunten restis sen infanoj. Post ŝia morto en 1790 li edziĝis al juna virino, kiu mizerigis lian maljunecon. Li mortis en 1797 en Bodenwerder.

Post sia reveno al la hejma bieno li famiĝis en la ĉirkaŭaĵo kiel amuza rakontanto de siaj aventuroj, plenaj de fantazio, en kiuj li faris neeblaĵojn, pro kio li estis nomata "Mensogbarono". Li aranĝadis ĉasojn por siaj gastoj kaj estis invitata al festenoj kiel sprita amuzanto.

Literaturo 
Inter la jaroj 1781-1783 aperadis rakontoj de Münchhausen en Berlina magazino "Vademekumo por gajaj homoj" (Vade Mecum für lustige Leute).

Legis tiun felietonon Rudolf Erich Raspe, filologo, bibliotekisto kaj ĵurnalisto. Tiu publikigis anonime en 1785 en Oksfordo anglalingvan libron "La Aventuroj de Barono Munchausen" (The Adventures of Baron Munchausen), en kiu li simpligis la nomon de la barono (forigis h), sed ankaŭ riĉigis liajn aventurojn per elpensaĵoj propraj aŭ el aliaj verkoj.

La libro iĝis populara, trovis imitantojn, inter kiuj la plej grava estis germana poeto Gottfried August Bürger. Li aldonis novajn aventurojn, kaj plibonigis la literaturan formon, danke al kio la rakonto famiĝis en la mondo. Klasikaj fariĝis ankaŭ ilustraĵoj de Gustave Doré.

La verko estis tradukita en multajn lingvojn. En Esperanto aperis minimume tri tradukoj kaj adaptoj:
 La Vojaĝoj kaj mirigaj aventuroj de Barono Münchhausen / el la angla trad. Jakob David Applebaum. - Berlino: Rudolf Mosse Esperanto-Fako, 1927. - 88 p. - (Biblioteko Tutmonda, numeroj 13a-14a).
 Barono Mensogbabilulo kaj liaj plej bonaj aventuroj / libere aranĝis Josef Bednář. - Brno: [proks. 1935]. - 48 p.
 Per mirigaj aventuroj piprita vojaĝo de la barono Fonmunkhaŭzo / Burgjero Gotfredo Aŭgusto, el la germana lingvo trad. Ŝulco Rikardo. - Paderborn: Esperanto-Centro, 1991. - 31 p.

Sekvoj
Aperis ankaŭ pluraj filmoj, inter kiuj elstaris The Adventures of Baron Munchausen.

Bildoj

Germanaj baronoj
Literaturo de Germanio
Angla literaturo
Rudolf Erich Raspe

Rudolf Erich RASPE (1737-1794) estis germana filologo, bibliotekisto kaj ĵurnalisto, kiu kiel unua literature prilaboris la aventurojn de Barono Münchhausen, al kiuj donis perfektan literaturan formon germana poeto Gottfried August Bürger.

En 1737 Raspe naskiĝis en Hanovro. Li studis filologion kaj natursciencojn en la universitatoj en Göttingen kaj Leipzig. En la jaroj 1762-1766 li laboris kiel bibliotekisto en Hanovro, ekde 1767 li fariĝis profesoro en Collegium Carolinum de Kassel. En tiu tempo li verkis multajn sciencajn verkojn. En 1773 li aktivis ankaŭ kiel ĵurnalisto. En la Berlina maganizo Vade Mecum für lustige Leute (Vademekumo por gajaj homoj, 1781-1783) kaptis lian atenton ĉashistorietoj de Münchhausen. Li prilaboris ilin angle kaj anonime eldonis en Oksfordo en la jaro 1785. Raspe mortis en 1794 (unu fonto asertas, ke en 1799).

Lia verko estis ofte imitata, rerakontata, ilustrita (Gustave Doré) kaj filmita.

En Esperanto aperis 
 La vojaĝoj kaj mirindaj aventuroj de barono Münchhausen. El la angla tradukis Jakob David Applebaum. Tyresö: Inko, 2002. 141 paĝoj. ISBN 91-7303-141-0.

Eksteraj ligiloj 

 onlinebooks.library.upenn.edu
 munchausen.org 

Germanaj verkistoj
Germanaj filologoj
Germanaj ĵurnalistoj
Germanaj bibliotekistoj
Germanaj tradukistoj
Germanaj kemiistoj
Anoj de la Reĝa Societo de Londono
Montara savoservo

Montara savoservo estas specialigita formo de savoservo.

Aldone al la medicina savo ĝia tasko estas, savi homojn per specialaj scioj, kapabloj kaj ekipaĵo el danĝeraj situacioj en la montaro. Tre ofte estas veterkondiĉoj kio malbonigas la situacion de savoto. Lastatempe tre utila rimedo por atingi la lokon kie kuŝas savoto estas helikoptero.

Vidu ankaŭ 
 Kazimierz Dłuski

Vidu ankaŭ 
 Lavango

Montoj
Servoj
Digitalo

Digitalo (Digitalis el plantagacoj) estas genro konsistanta el ĉirkaŭ 19 specioj, kiuj aperas en Eŭropo, okcidenta Azio kaj norda Afriko.

Ili havas grandajn cilindrecajn florojn, en kiujn eblas ŝovi homan fingron.
De tiu fakto venas ilia latina nomo digitalis (digitus = fingro), sed ankaŭ la nomoj en aliaj lingvoj, kiuj signifas "fingringo", "fingringa herbo" aŭ ion similan (, , nederlande Vingerhoedskruid; iom simila la angla foxglove = vulpa ganto).

La plantoj estas parte du-, parte multjaraj.
La dujara purpura digitalo (digitalis purpurea) en la unua jaro produktas nur bazajn foliojn kaj en la dua jaro tigon, kiu povas atingi pli ol du metrojn, kun folioj kaj floroj.

Pluraj specioj, precipe la purpura digitalo, estis kaj estas uzataj kiel medikamentoj por fortigi la funkciadon de malforta koro;
ĝi enhavas alkaloidojn nomatajn digitoksino (C41H64O13) kaj digitalino (C35H56O14), kiuj efikas stimule al la koro.
Tro forta dozo povas esti danĝera.
La stimula efiko estas jam longe konata al la popola medicino;
la unua kuracisto, kiu science priskribis ĝin, estis William Withering en la 18-a jarcento.

Floroj
Plantagacoj
Arbarlimo

La arbarlimo, aŭ arbaro-limo, estas tiu alteco, trans kiu kohera arbaro (do ne nur unuopaj arboj aŭ arbogrupuoj) ne plu prosperas (tio estas daŭre vivas) pro malvarmo, sekeco kaj tro mallonga kreskoperiodo. 
En la Alpoj - por doni ekzemplon - la arbarolimo situas en alteco inter 1600 kaj 2000 m s.m..

Pli alte ol la arbarolimo situas la arbolimo. Arbolimo estas tiu alteco, trans kiu arboj en la mont(ar)oj ne plu prosperas (tio ĉirilate signifas daŭre vivas) pro malvarmo, sekeco kaj tro mallonga daŭro de la kreskoperiodo. Oni uzas la nocion arbolimo ofte en senco de arbarolimo.

Klimata arbarolimo 
Oni devas distingi inter klimata arbarolimo kaj loka arbarolimo. La klimata arbarolimo estas la atecsektoro, je kiu laŭ la geografia larĝo la arbarolimo devas situi. Pro lokaj faktoroj, kiel ventaliro, sekeco, suda aŭ norda situo ktp. tamen la loka arbaro- kaj arbolimoj povas ofte multe dependi. Bele videblas, ke ekzemple sude de la Alpoj kaj ĉe la nordaj valflankoj la arbarolimo situas multe pli alte ol norde de la montaro aŭ je sudaj valflankoj. Ankaŭ la ombroĵeto de najbaraj montoj evidente influas la arbarolimon. Oni tiel ekzemple sur la supra foto tre bone observi, ke la arbarolimo ne estas horizontala linio, sed ke la limo estas tute zikzaga.

Vidu ankaŭ 
 Kriplarbo
 Neĝolinio
 Montarbaro
 Montano (ekologio)
 Monto
 Nordokcident-himalajaj alpaj arbustaroj kaj herbejoj
 Antarkta Konverĝareo

Eksteraj ligiloj 

 http://www.flec.kvl.dk/arboretet/greenland/danish/index.htm  

Botaniko
Klimato
Biomoj
Bosko

En poezia lingvuzo bosko estas sinonimo de arbareto.

Por ĝardenisto aŭ pejzaĝarkitekto bosko estas bele aranĝita arbareto en parko. Precipe dum baroko boskoj estis kutimaj konsisteroj de parkoj. Ofte ĝi estis dediĉita al di(in)o el la antikvaj greka aŭ romia mitologioj, kiu eble tie estis reprezentita per skulptaĵo.

Laŭ Francisko Azorín bosko estas Belaranĝita arbareto en parko. Kaj li indikas etimologion el gota bosch kaj latina boscus.

Notoj 

Plantoj
Arkitekturo
Coggeshall

Coggeshall estas urbeto en sudorienta Britio en la provinco Essex. Ĝi enhavas proksime 5.000 loĝantojn. Ĝi estas loko en Anglio kie naskiĝis William Harvey.

Urboj de Britio
Monogamio

Monogamio (de la greka: mónos: unusola kaj gamos: geedzeco), Unuamemo (ankaŭ unuamoremo aŭ unuamismo) estas la prefero por samtempe havi nur unu rilaton aman, koramikan, aŭ romantikan; oni ne ofte uzas la vorto krom por kontrasti kun pluramemo.

Tio validas por rilatoj kaj inter homoj kaj inter aliaj bestoj.

En la mondo de bestoj, la monogamio aludas la rilaton de la paro kiu pluhavas seksan ligon ekskludan dum la periodo de reproduktado kaj idozorgado. Ĉe homoj, la monogamio estas tipo de ama kaj seksa rilatoj ekskluda inter du homoj, kiuj pluhavas geedzan aŭ liberan ligon dum iu tempoperiodo aŭ dum vivo. La partianon de tiu tipo de rilato oni nomas monogamia aŭ monogamiulo pro sia emo, ĉu ĝi praktikas ĝin ĉu ne.

Inversa sistemo kie ekzistus diversaj tipoj de neekskludeco en paraj rilatoj same kaj inter homoj kaj inter bestoj nomiĝus poligamio.

Monogamio inter homoj estas afero studebla de diversaj sciencoj kiel Antropologio, Sociologio, Psikologio aŭ eĉ Historio. Ĉe bestoj la plej koncernataj sciencoj estus kaj la Biologio, la Etologio kaj la Zoologio. Por tuij tre ofte la diferenco inter specioj rilatas ankaŭ iliajn emojn por Monogamio aŭ por Poligamio.

Antropologio
Sociologio
Psikologio
Historio
Biologio
Gefianĉeco

Fianĉeco (aŭ fianĉineco, gefianĉeco) estas la formala stato aŭ rilato de persono, kiu formale promesis  edziĝi kun alia.

Vidu ankaŭ 
 Fianĉiĝo
Geedzeco
Hejma partnereco
Spozo

Proverbo 
Ekzistas pluraj proverboj pri fianĉo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:

Referencoj 

Interpersona rilatado
Familio
Tradicioj
Al Alvarez

Al ALVAREZ ( – ) estis angla poeto kaj literaturkritikisto, aŭtoro de romano pri sinmortigo, "The Savage God" ("La sovaĝa dio").

Elektitaj verkoj
The Shaping Spirit (1958)
The School of Donne (1961)
The New Poetry' (1962)Under Pressure (1965)Beyond All This Fiddle (1968)The Savage God (1972)Samuel Beckett (1973)Hers (1974)Hunt (1979)Life After Marriage (1982)The Biggest Game in Town (1983)Feeding the Rat (1989)Day of Atonement (1991)Night (1995)Where Did It All Go Right? (1999)Poker: Bets, Bluffs, and Bad Beats (2001)New & Selected Poems (2002)The Writer's Voice (2005)Risky Business'' (2007)

Anglaj poetoj
Judaj verkistoj
Anglaj judoj
Rolfo

Rolfo estas esperantigo de vira ĝermana persona nomo, devenanta de Roldolfo/Rudolf, signifanta "fama lupo". Ofta variaĵo estas Rolf. La simila, sed ankaŭ ĝermandevena Ralfo / Ralph havas alian etimologion: Radulf, signifanta "konsilanta lupo".

Vidu ankaŭ
 Esperantaj personaj nomoj
Ralph Baer, inventisto
Ralph Samuel Funk, verkisto
Ralph Glomp, muzikisto
Ralph Nader, usona politikisto
Ralph Waldo Emerson, usona eseisto
Rolf Wanka, ĉeĥa aktoro
John Rolfe, edzo de Pocahontas

Esperantistoj
Ralph Bonesper
Rolf Bugge Paulsen
Ralph Chubb
Ralph Crowley
Ralph Eliot
Rolfo Ernst
Rolf Fantom
Ralph Glomp
Ralph Harry
Ralph Murphy

Viraj personaj nomoj
Mel Gibson

Mel Columcille Gerard GIBSON (naskita je la 3-a de januaro 1956 en Peekskill, en Novjorkio, Usono) estas usona aktoro kaj reĝisoro.

Gibson naskiĝis kiel 6-a infano el 11 en la familio. Lia patro (Hutton Gibson) – kiu naskiĝis ankaŭ en Usono – translokiĝis kun la tuta familio al Aŭstralio al devenloko de sia edzino, post kiam li gajnis 25.000 usonajn dolarojn en TV-kvizo Jeopardy en 1968. Post kelkaj etaj roloj sur la scenejo kaj en televido, ricevis Mel Gibson en 1979 en la filmo Mad Max rolon de policisto, kiu devas batali en post-apokalipsa mondo. Mad Max, tiu relative malmultekosta filmo, iĝis spektakla kaj tutmonda kasoplenigaĵo, kio rezultis por la ĉefrolanto eblon tuj steluliĝi kaj ricevi rolojn en Holivudo. Ekde tiam Gibson pruvis per pliaj roloj en akcionaj filmoj sian pozicion kiel kasoplenigulo kaj li iĝis unu el la plej bone pagitaj rolantoj de la usonaj kinejoj. Li ĉiam serĉas novajn defiojn kiel ludanto en nekutimaj roloj. Tiel li rolis en 1990 Hamleton, en 2000 aperis li en filmo de la germana reĝisoro Wim Wenders (La miliondolara Hotelo). En 1993 li enscenigis sin mem sukcese en la rolo de deformulo (La homo sen vizaĝo). En 1995 li sukcesegis kiel reĝisoro kaj ĉefrolanto de la mondsukcesa historia filmo Braveheart.

Gibson, kiu alprenis la forte tradician katolikismon de sia patro, reĝisoris en 2003 filmon La Pasiono de kristo en Italio, kun buĝeto de 25 milionoj da dolaro. La filmo pretiĝis sen sinkronizo, nur kun subtekstoj. La pasiono de Kristo (originale The Passion of the Christ) prezentiĝis en 2004 tutmonde kiel granda kasoplenigaĵo. La filmo kaŭzis pro la bildigo de sanga perforto kritikojn, kelkaj akuzis la filmon pro supozita antisemitismo.

Mel Gibson estas edziĝinta ekde 1980 al aŭstralia aktorino Robyn Moore kaj ili havas 7 infanojn, el kiuj nur unu filino. Tiu filino estas tre religiema kaj pretigas sin por monaĥiniĝo. Oni supozas, ke la Gibson turniĝis al religio pro sia filino.

Filmaro 

 2018 - 100a datreveno de la regajnita suvereneco de Pollando (Yutube, reklam-filmeto, ĉefrolo)()

Televido

Reĝisoro 
 2005 - Under and Alone
 2004 - Family Curse (TV)
 2004 - Paparazzi
 2004 - La Pasiono de Kristo (The Passion of the Christ)
 2003 - The Singing Detective
 2001 - Invincible (TV)
 2000 - The Three Stooges (TV)
 1995 - Braveheart
 1992 - Forever Young

Enscenigo 
 2004 - La Pasiono de Kristo (The Passion of the Christ)
 1995 - Braveheart
 1993 - La Senvizaĝa Homo (The Man Without a Face)

Aŭtoro 
 2004 - La Pasiono de Kristo (The Passion of the Christ)

Oskar-premio 
 1995 enscenigo (Braveheart)
 1995 plej bona filmo (kiel reĝisoro de Braveheart)

Referencoj

Eksteraj ligiloj 

 
 http://www.melgibson.com 
 http://www.imdb.com/name/nm0000154 
 http://www.dmoz.org/Arts/People/G/Gibson,_Mel  
 http://www.melgibsonsblog.blogspot.com 
 
 
 
 
 
  (pri la filmo, en kiu li ludas)

Usonaj aktoroj
Usonaj reĝisoroj
Oskar-premiitoj
Naskiĝintoj la 3-an de januaro
Usonaj kinproduktoroj
Usonaj reĝisoroj
Usonaj scenaristoj
Verkistoj
Usonaj voĉaktoroj
Usonaj televidaktoroj
Usonaj teatruloj‎
Usonaj televidproduktoroj
Stearino

Stearino estas senkolora kaj senodora substanco, troviĝanta en preskaŭ ĉiuj bestaj grasoj, precipe en ŝafa graso kaj uzatas por fabriki kandelojn kaj sapojn.

Kemie, ĝi devenas el steara acido.

La nomo stearino estas derivita el la malnovgreka lingvo (στεαρ) kun la signifo graso, speciale sebo.

Vidu ankaŭ 
 Parafino

Substancoj
Stearata acido

Stearata acido (n-oktadekan-acido) CH2(CH2)16COOH estas en la best-devenaj lipidoj la plej ofta grasacido post la palmitata acido.

Vidu ankaŭ 
 Stearino
 Arganio
 Ordinara alkemilo

Grasacidoj
Laŭrata acido

La laŭrata acido (dodekanoata acido) estas saturita karboksilata acido kun karbonĉeno el 12 karbonaj atomoj. La laŭrata acido apartenas al la grasacidoj. La empiria formulo estas C11H23COOH.

Struktura formulo:

La fandopunkto troviĝas ĉe 44 °C. La laŭrata acido transformiĝas en la homa korpo al monolaŭro. Ĝin entenas la grasacidoj de Kokosnukso.

Ĝi troviĝas ankaŭ en la trigliceridoj de la lakto malgrandkvante.

Komponaĵoj 
 Kalia laŭrato

Eksteraj ligiloj 

 http://www.lauric.org  
 http://www.compchemwiki.org/index.php?title=Lauric_acid  

Grasacidoj
Laŭratoj
Sebo

Sebo estas substanco ricevita per fando de la plej malmola kaj malplej fandebla parto de besta graso (ŝafo, bovo), uzata ne por kuirado, sed por fari kandelojn, sapon, ŝmiraĵojn. Oni povas uzi ĝin kiel bazmaterialon por produkto de biodizeloleo.

Sebacato estas salo de sebata acido (COOH(CH2)8COOH).

Kemiaj kombinaĵoj
Substancoj
Biologia luminesko

Biologia luminesko estas tiu fenomeno kiam organismo lumineskas. Bakterioj, protistoj, kaj fungoj povas lumineski.

La lumantaj bestoj havas organon, ĉe kies metabolo estiĝas lumanta materialo. El tiu metabola produkto, per enzima transformado, la kemie liberiĝanta energio tranformiĝas al lumenergio (biologia luminesko). Parto da bestoj mem produktas la lumantan materialon (luciferino). En ĉirkaŭ 40 animalaj ordoj estas specioj kapablaj lumi. Ili vivas ĉefe en maro, kelkaj surtere, sed neniu en nesala akvo.

La lumanta organo de insektoj Pyrophorus noctilucus (lumanta piroforo) el Sud-Ameriko kaj Lampyris noctiluca (granda lumskarabo/lampiro) el Eŭropo estiĝas el graskorpetoj.

Luciolo (Luciola) estas genro de insektoj, el la ordo de koleopteroj, portanta lumantajn organojn. Tre parenca al lampiro, sed vivanta en suda Eŭropo.

Kemia mekanismo 

Lampiredoj kaj aliaj tipoj de bestoj uzas grupon de molekuloj nomata luciferino. Luciferino povas reagi kun dioksigeno kaj ATP, kun helpo de grupo de enzimoj luciferazo. Malsamaj bestoj havas malsamajn luciferinojn kaj luciferazojn, kaj tiel produktas malsamajn lumojn. La kemia reago estas tre efika, kaj preskaŭ neniu energio estas perdita per varmo.

L{} + O2{} + ATP ->[\text{Luciferazo}][\ce{Mg^2+}] oxy-L{} + CO2{} + AMP{} + PP{} + luma energio

Roloj

Elektado de seksa partnero 
Masklaj lampiredoj havas specifan ritmon de ekbriloj. Inaj lampiredoj reagas per sendado de lumsignalo, kaj elektas masklon kun la plej hela lumo kaj taŭga ritmosenco. Tiel ina lampiredo povas esti certa pri tio ke sia partnero estas sana kaj havas multan energion.

Ĉasado 
Inaj Photuris ofte imitas la ekbril-ritmon de aliaj lampiredoj. Tiel, ili povas allogi masklajn lampiredojn por manĝi ilin.

Fiŝoj Ceratiidae havas longan ŝnuron, kiu havas multajn biologie lumineskajn bakteriojn je sia pinto. La fiŝo uzas ĝin por allogi fiŝojn en la profundo de la marego, kie lumo kutime preskaŭ neekzistas. Kiam la predo estas proksima, la Ceratiidae glutas ĝin per sia grandega buŝo.

Referencoj
Gajlo

Gajlo estas ŝvelaĵo pro nenormala kresko de planta histo, kaŭzita de parazitoj, ekz. akaroj, vespoj, fungoj, bakterioj. Gajloinsekto estas unu el la insektoj, kiuj kaŭzas gajlon (cinipo, afido, filoksero). En ĝi kreskas la larvo de la insekto, kaj ĝi protektas la larvon dum ties evoluo.

Ĉe kverko-gajloj, eblas ĝis kvin niveloj de parazitismo (Parazitoidoj).

Multaj enhavas tanacidon kiel ekz. iuj kverkogajloj. Gajlato estas la salo de gajlata acido (C6H2(OH)3-COOH

Krongajlo estas plantmalsano, karakterizata de disvolviĝo de kancerosimilaj ŝvelaĵoj, gajloj aŭ tumoroj, kiujn produktas bakterio (Agrobacteriom tumefaciens)

Bildaro 

Botaniko
Kandelo

Kandelo estas lumigilo, konsistanta el cilindra seba, stearina aŭ vaksa maso, ĉirkaŭanta meĉon.
En la antikva Romio, Egiptio oni uzis oleomeĉujon kaj oni konis jam en la 4. jc. la vaks-kandelojn. La seba kandelo aperis en la 12. jc., sed oni eltrovis la stearinan kandelon en 1834 kaj la parafinan nur en 1850. La kandeloj cilindre ĉirkaŭas la meĉon kaj estas tenataj en kandelingo, aŭ multaj kandeloj en kandelabro).

Sonoroj ondas por nova jar',ĉi jar' nur horojn rulas.
Malluma estas kabanar',kandeloj ne plu brulas.
Malsata lup' en urbo, kort'.Kiel novjare venos sort'?
(Hialmar Procopé, esperantigis Szilagy)

Proverbo 
Ekzistas pluraj proverboj pri kandelo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:

Referencoj