alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Rycerz Święty Jerzy

Rycerz Święty Jerzy – polski galeon, zbudowany w latach 1625-1627 w Pucku. W niektórych źródłach może występować pod nazwą niemiecką Sankt Georg lub Ritter Sankt Georg.

Historia 
„Rycerz Święty Jerzy”, zapisywany zwykle w źródłach formie skróconej jako „Święty Jerzy”, był galeonem średniej wielkości, zbudowanym dla polskiej floty Zygmunta III. Wodowany został prawdopodobnie w Pucku w 1625 roku, a wyposażony ostatecznie w 1627 roku. Był jednym z dwóch największych polskich okrętów tego okresu.

„Rycerz Święty Jerzy” był okrętem admiralskim (flagowym) polskiej floty podczas zwycięskiej bitwy z eskadrą szwedzką pod Oliwą 28 listopada 1627 roku. Dowodził nim wtedy admirał Arend Dickmann, na jego pokładzie znajdował się też kapitan Jan Storch dowodzący polską piechotą morską, a szyprem był Hieronim Teschke. Podczas bitwy „Święty Jerzy” ostrzelał i dokonał abordażu szwedzkiego okrętu admiralskiego – galeonu „Tigern”. Walka wręcz zakończyła się zdobyciem „Tigerna”. „Święty Jerzy” w tej bitwie oddał też celną salwę burtową do szwedzkiego galeonu wiceadmiralskiego „Pelikanen”. Pod koniec bitwy admirał Dickmann poniósł śmierć, trafiony przypadkową kulą armatnią z „Pelikanen” na pokładzie „Tigerna”; w jej toku zginął też trafiony z muszkietu kapitan Jan Storch. Sam okręt odniósł w bitwie uszkodzenia, w tym trzy trafienia poniżej linii wodnej.

2 maja 1628 r. nowym kapitanem okrętu został dotychczasowy szyper Hieronim Teschke. Podczas ataku szwedzkich wojsk na polskie okręty u ujścia Wisły koło twierdzy Latarnia (Wisłoujście) po północy 6 lipca 1628 roku, „Święty Jerzy” wszedł na mieliznę, z której w końcu zszedł, lecz został w tym czasie poważnie uszkodzony przez szwedzką artylerię polową i nabrał wody i ponownie osiadł na dnie. W czasie walki zginął też kapitan Teschke. Nad ranem 6 lipca „Święty Jerzy” został opuszczony przez załogę i spłonął, kiedy reszta polskich okrętów wycofała się w górę rzeki.

Dane 
 pojemność: 200 łasztów (ok. 400 ton)
 długość kadłuba między stewami - ok. 34 m (120 stóp amsterdamskich)
 szerokość kadłuba - ok. 7,4 m (26 stóp amsterdamskich)
 załoga: 50 marynarzy i do 100 żołnierzy piechoty morskiej
 uzbrojenie: 31 dział różnych wagomiarów w baterii burtowej

Przypisy

Bibliografia

Zobacz też 
 okręty polskie do XVII wieku

Polskie galeony wojenne
Polskie okręty z okresu XVII wieku
Statki i okręty zatopione na rzekach
Statki i okręty zniszczone w wyniku pożaru
Zatopione polskie okręty żaglowe
Geir Jenssen

Geir Jenssen (ur. 30 maja 1962 w Tromsø) występujący także pod pseudonimem Biosphere – norweski muzyk tworzący w stylu ambient oraz muzykę elektroniczną. Pochodzi z Tromsø, 400 kilometrów na północ od koła polarnego. Pseudonim Biosphere pochodzi od nazwy stacji Biosphere 2 Space Station Project, zamkniętego szklanego budynku, zbudowanego na pustyni w Arizonie, w której badano możliwość stworzenia samowystarczalnej stacji kosmicznej; przez blisko dwa lata żyło w niej kilkanaście osób, zasadniczo odciętych od środowiska zewnętrznego. Mieszka w Tromsø.

Większości ludzi nieświadomie zna jego twórczość z reklamy marki Levi's, w której został użyty utwór „Novelty Waves” z drugiej płyty „Patashnik”. Jenssen zrobił też muzykę do filmów „Bezsenność” (reżyser Erik Skjoldbjærg) z 1997 roku, „Kill by Inches” (1999) oraz „Strip” (2000).

Pod koniec lat 80. Jenssen był członkiem grupy Bel Canto, która miała kontrakt z popularną w owym czasie, belgijską wytwórnią Crammed Disc, ale po dwóch płytach opuścił ją, by tworzyć muzykę samodzielnie. Wydawał też jako Bleep (cztery single i jeden album) oraz Cosmic Explorer. Jenssen jest alpinistą i fotografem.

Założyciel własnego wydawnictwa muzycznego Biophon Records.

Dyskografia 
 1991 - Microgravity
 1994 - Patashnik
 1996 - The Best of Biosphere
 1997 - Insomnia
 1997 - Substrata
 2000 - Cirque
 2001 - Substrata / Man with a Movie Camera
 2002 - Shenzhou
 2004 - Autour de la lune
 2005 - Dropsonde LP
 2006 - Dropsonde CD
 2011 - N-Plants
 L'incoronazione di Poppea (2012)
 Patashnik 2 (tracks recorded between 1992 and 1994) (2014)
 Das Subharchord EP (2014)
 Departed Glories (2016)
 Black Mesa EP (2017)
 The Petrified Forest (2017)

Biosphere & Higher Intelligence Agency 
 1996 - Polar Sequences
 2000 - Birmingham Frequencies

Biosphere & Pete Namlook 
 1993 - Fires of Ork
 2000 - Fires of Ork II

Biosphere & Deathprod 
 xxxx - Transperanza
 1998 - Nordheim Transformed

Nagrody i wyróżnienia

Przypisy

Linki zewnętrzne 
  na 80bpm.net
  na www.nowamuzyka.pl
 Dyskografia w Beatservice Records

Laureaci Spellemannprisen
Ludzie urodzeni w Tromsø
Norwescy keyboardziści
Norwescy muzycy ambientowi
Urodzeni w 1962
Bill Laswell

Bill Laswell (ur. 12 lutego 1955 w Salem w stanie Illinois) – amerykański muzyk awangardowy, basista i kompozytor.

Związany z muzyką elektroniczną, a w szczególności gatunkiem ambient. Dyskografia Billa Laswella zawiera kilkaset pozycji w tym wiele we współpracy z czołowymi muzykami sceny ambient, techno, rocka i jazzu, a między innymi z Johnem Zornem, Fredem Frithem, Pete’em Namlookiem, Klausem Schulzem, Davidem Sylvianem, Ryūichim Sakamoto, Yosuke Yamashitą, Jah Wobble’em, Toshinori Kondo, Percym Howardem, Tetsu Inoue, Hectorem Zazou, oraz z takimi grupami jak Material, Painkiller, Massacre i wieloma innymi.

Dyskografia 
 1982 Baselines
 1987 Neo Geo (produkcja: Ryūichi Sakamoto, Bill Laswell; gościnnie wokalnie: Iggy Pop i Bill Laswell)
 1988 Hear No Evil
 1994 Axiom Ambient
 1995 Cymatic Scan
 1995 Bass Terror
 1995 Web
 1995 Silent Recoil
 1996 Altered Beats – Assassin Knowledges of the Remanipulated
 1996 Dark Side Of The Moog V (z Klausem Schulzem)
 1996 Second Nature
 1996 Oscillations
 1996 Equations of Eternity
 1997 Dreams of Freedom: Ambient Translations of Bob Marley in Dub
 1997 Dark side of the Moog VI (z Klausem Schulzem)
 1997 City of Light
 1997 Dub Meltdown
 1998 Jazzonia
 1999 Boniche Dub
 1999 Invisible Design
 1999 Imaginary Cuba
 1999 Broken Vessels
 2000 Permutation
 2000 Lo. Def Pressure
 2001 Divine Light (z Carlosem Santaną)
 2001 Points of Order
 2002 Life Space Death
 2002 Charged Live
 2003 Final Oscillations

Filmografia 
 Uwaga! Mr. Baker (2012, film dokumentalny, reżyseria: Jay Bulger)

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 
 

Amerykańscy producenci muzyczni
Amerykańscy basiści rockowi
Amerykańscy basiści jazzowi
Amerykańscy muzycy ambientowi
Urodzeni w 1955
Mackenzie Bowell

Mackenzie Bowell (ur. 27 grudnia 1824 w Rickinghall, zm. 10 grudnia 1917 w Belleville) – premier Kanady od 21 grudnia 1894 do 27 kwietnia 1896 z ramienia Partii Konserwatywnej.

Życiorys  
Urodzony w Rickinghall w Anglii, wyemigrował wraz z rodziną do Kanady i początkowo osiadł w Belleville w Ontario, gdzie zaczął pracę w lokalnej gazecie, szybko awansując by zostać edytorem, wydawcą i znanym publicystą. W 1847 ożenił się z Herriet Moore, z którą miał czterech synów i pięć córek.

Bowell karierę polityczną rozpoczął w 1867, kiedy to został wybrany do Izby Gmin pierwszego Parlamentu Kanady. W 1878 został powołany do gabinetu Premiera Kanady. Bowell odznaczał się wysokimi kompetencjami i był znakomitym administratorem. W 1892 został powołany do Senatu, jednocześnie awansując w rządzie do stanowiska wicepremiera. W 1894 po śmierci Johna Thompsona objął kierownictwo partii i fotel premiera. Jego krótkie, zaledwie półtoraroczne urzędowanie upłynęło po znakiem kryzysu szkolnego w Manitobie. Ostatecznie gdy Bowell zdecydował się na rozwiązanie kryzysu powołując Katolicki Wydział Oświaty, spowodował rozłam w rządzie. Wobec zbliżających się wyborów postanowił odejść na emeryturę, oddając przywództwo partii Charlesowi Tupperowi.

Sir Mackenzie Bowell do swej śmierci w 1917 pozostał senatorem. Zmarł w wieku 93 lat w rodzinnym Belleville i został pochowany na lokalnym cmentarzu.

Bibliografia 
 

Odznaczeni Orderem św. Michała i św. Jerzego
Urodzeni w 1824
Kanadyjscy wolnomularze
Zmarli w 1917
Premierzy Kanady
Charles Tupper

Charles Tupper (ur. 2 lipca 1821 w Amherst, zm. 30 października 1915 w Bexleyheath) – premier Kanady z ramienia Partii Konserwatywnej od 1 maja do 8 lipca 1886.

Życiorys 
Urodzony w Amherst (Nowa Szkocja) w Kanadzie, Tupper wybrał się na studia medyczne do Edynburgu w Szkocji. Otrzymawszy dyplom doktora medycyny powrócił do Kanady. Był żonaty z Francis Morse, z którą miał sześcioro dzieci – trzech synów i trzy córki.

Polityką zajął się w 1855 i został premierem Nowej Szkocji w 1864. Brał udział w Konfederacji Kanady. Przez długie lata był ambasadorem Kanady przy rządzie angielskim. W 1896 objął przewodnictwo Partii Konserwatywnej po ustępującym Mackenzie Bowellu. W konsekwencji objął fotel premiera. W czasie swego krótkiego sprawowania urzędu (zaledwie 69 dni) rozwiązał kryzys szkolny w Manitobie, w sposób zgodny z oczekiwaniami swej partii, lecz niezadowalający dla katolików. Konsekwencją tego była przegrana Partii Konserwatywnej w wyborach do ósmego parlamentu i utrata władzy.

Sir Charles Tupper zmarł w Anglii w wieku 94 lat. Został pochowany na St. John’s Cemetry w Halifaksie w Nowej Szkocji.

Linki zewnętrzne 
 

Odznaczeni Orderem Łaźni
Odznaczeni Orderem św. Michała i św. Jerzego
Premierzy Kanady
Urodzeni w 1821
Zmarli w 1915
Król Dawid (1623)

Król Dawid – polski XVII-wieczny okręt wojenny – galeon, zbudowany w 1623 r. w Gdańsku, znany pod niemiecką nazwą König David.

Historia 
„Król Dawid” był średniej wielkości galeonem, zbudowanym dla polskiej floty Zygmunta III w 1623 roku w Gdańsku.
Podczas wojny ze Szwecją, "Król Dawid" wraz z okrętami "Wodnik" i "Arka Noego", uczestniczył w pierwszej potyczce z flotą szwedzką 17 maja 1627, natykając się w pobliżu Helu na dwukrotnie liczniejsze okręty szwedzkie, zmierzające do Piławy. Po wymianie strzałów, obie eskadry rozeszły się, Polacy popłynęli na zachód. Następnego dnia 18 maja doszło do potyczki na wysokości  na wysokości Białogóry koło Łeby z konwojem 24 statków i okrętów szwedzkich. Po pojedynku artyleryjskim, z niewielkimi stratami w ludziach, Polakom udało się oderwać od nieprzyjaciela i polskie okręty pożeglowały do Kołobrzegu. Po kilku dniach okręty polskie powróciły do Wisłoujścia, przedzierając się przez linie szwedzkiej blokady Zatoki Gdańskiej.

"Król Dawid" pod dowództwem kapitana Jakuba Murreya uczestniczył następnie w bitwie z eskadrą szwedzką pod Oliwą 28 listopada 1627 roku jako okręt kontradmiralski. Szyprem okrętu był wówczas Joachim Böse. "Król Dawid" nie odegrał jednak w bitwie większej roli, nieskutecznie wspomagając "Wodnika" atakującego szwedzki galeon "Solen". Odniósł przy tym w bitwie pewne uszkodzenia. Po bitwie, kapitanem okrętu został mianowany Grzegorz Fentross, który został również 2 maja 1628 mianowany nowym admirałem polskiej floty, przez co "Król Dawid" stał się jej okrętem flagowym.

Podczas ataku szwedzkich wojsk wspieranych artylerią na polskie okręty stojące u ujścia Wisły koło Twierdzy Wisłoujście po północy 6 lipca 1628, "Król Dawid" odniósł uszkodzenia, a admirał Fentross zginął próbując dowodzić z szalupy broniącymi się okrętami. Okręt został następnie wycofany w górę rzeki. 

W styczniu 1629 roku "Król Dawid" wraz z innymi polskimi okrętami został oddany przez króla Zygmunta III Wazę na służbę habsburskiej Ligi Katolickiej toczącej wojnę trzydziestoletnią, przybywając do Wismaru 8 lutego. Polskie okręty, stacjonując w Wismarze walczyły z flotą duńską i szwedzką w sporadycznych mniejszych potyczkach. W listopadzie 1630 roku, podczas akcji przeciwko szwedzkiemu konwojowi, "Król Dawid" ścigany przez okręty szwedzkie, schronił się u ujścia Travy, gdzie został następnie zarekwirowany przez Lubekę. Dalszy los okrętu nie jest znany.

Dane 
 pojemność: 200 łasztów (ok. 400 ton)
 długość kadłuba między stewami - ok. 34 m (120 stóp amsterdamskich)
 szerokość kadłuba - ok. 7,5 m (26 stóp amsterdamskich)
 załoga: 60 marynarzy i do 100 żołnierzy piechoty morskiej
 uzbrojenie (1627): 31 dział różnych wagomiarów w baterii burtowej
 1 półkartauna 22-funtowa (brązowa)
 2 działa szwedzkie 12-funtowe (brązowe)
 2 działa 9-funtowe (brązowe)
 10 dział 6-funtowych (żelaznych)
 9 dział 3-funtowych (brązowe)
 3 falkony 2-funtowe (brązowe)
 2 falkonety 3/4-funtowe 
 2 armaty 8-funtowe strzelające siekańcami
 ponadto 2 periery (miotacze kamieni)

Przypisy

Bibliografia 
 
 

Polskie galeony wojenne
Polskie okręty z okresu XVII wieku
Trałowce typu FM

FM (Flachgehende Minensuchboote) – typ niemieckich okrętów - trałowców redowych budowanych pod koniec I wojny światowej. Cztery z nich używane były w polskiej służbie.

Historia 
Zaprojektowane zostały jako rodzaj mniejszego trałowca przeznaczonego dzięki małemu zanurzeniu do działań przybrzeżnych. W marynarce cesarskich Niemiec nosiły one oznaczenia FM z kolejnymi numerami. Zamówiono 66 jednostek w aż 21 stoczniach. Z powodu wejścia do służby pod koniec I wojny światowej nie wzięły większego udziału w działaniach wojennych. Tylko 19 weszło do służby lub zostało użyte przed zakończeniem wojny, pewną liczbę ukończono jeszcze po wojnie. Część okrętów została po wojnie sprzedana do innych państw, część przebudowana na statki cywilne. Okręty typu FM miały niewielki zasięg i prędkość oraz z powodu niewielkich rozmiarów nie najlepsze własności morskie.

Pierwsza seria FM 1 do 36 miała wyporność pełną 193 t i konstrukcyją 170 t oraz długość 43 m, druga seria odpowiednio 205 t i 185 t oraz 45,5 m. Napęd stanowiły dwie pionowe trzycylindrowe maszyny parowe potrójnego rozprężania o mocy indykowanej w pierwszej serii 600 KM, a w drugiej 750 KM. Parę dostarczał jeden kocioł o ciśnieniu 16 atmosfer. Okręty miały dwie śruby o średnicy 1,4 m. Zapas węgla wynosił 32 t w pierwszej i 35 t w drugiej serii. Uzbrojenie oryginalnie stanowiło jedno działo 88 mm L/30 (100 nabojów).

Służba w innych krajach 
Polska zakupiła 24 września 1920 roku cztery trałowce tego typu za kwotę 7 200 000 marek niemieckich (od Finlandii za pośrednictwem duńskiej firmy). Weszły one do służby 1 marca 1921 roku jako OORP: "Czajka" (ex FM 28), "Jaskółka" (ex FM 27), "Mewa" (ex FM 31) i "Rybitwa" (ex FM 2). Zostały wycofane ze służby w 1931. ORP "Mewa" został następnie przebudowany w 1932 na okręt hydrograficzny "Pomorzanin" (II). "Czajka" służyła do 1939 roku przebudowana na statek handlowy. W Polsce eksploatowany był także od 1933 roku dawny FM 54 jako statek wiślany "Carmen", samozatopiony we wrześniu 1939 roku.

FM 16 i FM 23 zostały w 1925 zakupione przez Albanię, gdzie służyły jako kanonierki „Shqipnja” i „Skanderbeg” do latach 1935-1937.

FM 24 został w 1923 roku zakupiony przez Persję (Iran), gdzie służył jako kanonierka pod nazwami kolejno „Fatiya”, „Pahlavi” i „Shahin” do 1941 roku.

Uzbrojenie 
 uzbrojenie (pierwotne):
 armata 88 mm
 20 min
 uzbrojenie w polskiej służbie:
 działko 47 mm
 2 ckm
 20 min
 2 komplety trałów mechanicznych

Przypisy

Bibliografia
Łęki Górne (województwo podkarpackie)

Łęki Górne – wieś w gminie Pilzno, powiecie dębickim w województwie podkarpackim. Leży u podnóża Karpat nad rzeką Dulczą.

W latach 1954-1961 wieś należała i była siedzibą władz gromady Łęki Górne, po jej zniesieniu w gromadzie Łęki Dolne. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa tarnowskiego.

W 1897 w Łękach Górnych urodził się Michał Paprocki – podoficer Wojska Polskiego, kawaler Virtuti Militari.

Części wsi

Zabytki 
 Drewniany kościół Świętego Bartłomieja – zbudowany został ok. 1484 (parafia posiada dokument fundacyjny z 1312, jednak nie wiadomo czy jest on prawdziwy). Kościół został częściowo przebudowany w XVIII w. z fundacji Katarzyny z Lubienieckich Łętowskiej. Budynek jest zbudowany w stylu gotyckim z barokową wieżą. Jednonawowy, drewniany, o zrębowej konstrukcji oszalowanych ścian, z murowaną zakrystią. Wyposażenie wnętrza kościoła jest rokokowe, z drugiej połowy XVIII w. Kościół przeszedł w latach 2011–2014 gruntowny remont.
 Dwór obronny z końca XVI w. – wybudowany przez rodzinę Tarłów. Działał tu zbór braci polskich, ich drukarnia i szkoła. Przebudowany przez Lubienieckich. Po 1945 dwór był przez wiele lat siedzibą ośrodka zdrowia. Od 2007 stanowi własność prywatną. Nowi właściciele przeprowadzili w latach 2007–11 kompleksowy remont i konserwację budynku, doprowadzając go do wzorowego stanu i odtworzyli dawną kompozycję parkową.

Kościół 
W miejscowości ma swoją siedzibę rzymskokatolicka parafia Bartłomieja Apostoła należąca do dekanatu Pilzno w diecezji tarnowskiej.

Od roku 2008 parafia ma oprócz zabytkowego drewnianego kościółka z XV w. nowy kościół pod wezwaniem Chrystusa Króla.

Sport 
W miejscowości działa klub piłkarski LKS Łęki Górne który jest obecnie w klasie A Dębica.

Galeria

Turystyka 
 Drewniany kościół Świętego Bartłomieja znajduje się na Szlaku Architektury Drewnianej - Trasa nr VIII (jasielsko-dębicko-ropczycka)

Linki zewnętrzne 
 
 Informacje o Łękach Górnych

Przypisy 

Łęki Górne (województwo podkarpackie)
Wsie w powiecie dębickim
Wilfrid Laurier

Wilfrid Laurier (ur. 20 listopada 1841 w St. Lin w Quebecu, zm. 17 lutego 1919 w Ottawie) – pierwszy frankofon na stanowisku premiera Kanady. Sprawował władzę w latach 1896–1911 z ramienia partii liberalnej. Uznawany za jednego z najwybitniejszych mężów stanu Kanady. Był twórcą tradycyjnych kanadyjskich norm politycznych i społecznych, opierających się na umiarkowaniu i kompromisie.

Życiorys 
Ukończył studia na wydziale prawa Uniwersytetu McGilla w Montrealu. W młodości był członkiem radykalnego frankofońskiego ruchu rouge. Później wstąpił do Partii Liberalnej. W 1874 po raz pierwszy wybrany został do Izby Gmin Parlamentu Kanady. Wkrótce wysunął się na czoło partii, budując jej popularność. W 1886 doprowadził Partię Liberalną do zwycięstwa. Jego partia utrzymała władzę w czterech kolejnych parlamentach.

Pierwszym jego posunięciem jako nowego premiera było kompromisowe rozwiązanie kryzysu szkolnego w Manitobie, czym zjednał sobie katolicką i frankofońską mniejszość. Tym samym zapoczątkował typową dla kanadyjskiej kultury politycznej skłonność do łagodzenia konfliktów etnicznych i kulturowych. W polityce międzynarodowej dążył do uwolnienia się Kanady spod wpływów brytyjskich. Spowodował polityczne i gospodarcze zbliżenie ze Stanami Zjednoczonymi. Zapoczątkował w ten sposób powolny proces odchodzenia Kanady z brytyjskiej strefy wpływów w kierunku polityki "kontynentalizmu".

W czasie sprawowania rządów przez Lauriera Kanada weszła w okres intensywnej industrializacji i kapitalizacji, szybko stając się jedną z przodujących gospodarek świata. W okresie sprawowania władzy przez liberałów sukcesem zakończył się projekt budowy Kolei Transkanadyjskiej.

Wprowadził on do Konfederacji dwie nowe prowincje (Saskatchewan i Albertę) oraz jedno terytorium (Yukon, wydzielone z Terytoriów Północno-Zachodnich).

Utracił fotel premiera w wyniku wyborów z 1911. Bezpośrednim powodem była kontrowersja związana z porozumieniami handlowymi między Kanadą a Stanami Zjednoczonymi, faworyzującymi sektor rolniczy a zaniedbującymi handel i przemysł.

Po przegranych wyborach pozostał czołowym politykiem opozycji. Był przeciwny udziałowi Kanady w I wojnie światowej. Jego stanowisko doprowadziło w 1917 do kryzysu mobilizacyjnego.

Został pochowany na Notre Dame Cemetery w Ottawie.

Linki zewnętrzne 
 

Absolwenci Uniwersytetu McGilla w Montrealu
Odznaczeni Orderem św. Michała i św. Jerzego
Pochowani w Ottawie
Politycy Liberalnej Partii Kanady
Premierzy Kanady
Urodzeni w 1841
Zmarli w 1919
Nihilizm

Nihilizm (od  – nic) – różnorodnie rozumiany termin filozoficzny, którego kluczowym pojęciem jest negacja. Nihilizm moralny neguje obowiązujące normy moralne (lub moralność jako taką), polityczny nihilizm neguje ustalone autorytety (lub wszelką władzę), nihilizm egzystencjalny głosi brak celu, sensu, wartości (w tym wartości życia).

Rozróżnia się kilka kategorii tego pojęcia:
 Nihilizm ontologiczny traktuje o nieistnieniu żadnego bytu. W starożytności reprezentowany przez Gorgiasza. Według innego rozumienia nihilizmu tylko niektóre aspekty życia nie istnieją jako takie (zob. też rzecz sama w sobie) oraz że nie istnieją konkretne obiekty będące desygnatami istniejących pojęć (przykład: „Andrzeja Partuma nihilizm ontologiczny”).
 Nihilizm epistemologiczny (zob. epistemologia) ukazuje, iż poznanie nie jest w ogóle możliwe (skrajny sceptycyzm poznawczy) i nie istnieje żaden sposób otrzymania wiedzy pewnej (skrajny sceptycyzm metodologiczny), albo zaprzecza nawet istnieniu jakiejkolwiek formy wiedzy pewnej.
 Nihilizm egzystencjalny głosi brak celu, sensu, znaczenia i wartości życia (zob. aksjologia).
 Nihilizm moralny wyraża pogląd nieistnienia pewnych ani absolutnych, niewychodzących poza abstrakcję, wartości moralnych (zob. normy moralne, etyka – niektóre systemy etyczne).

W filozofii społecznej nihilizm jest czasami wykorzystywany do określenia takiego stanu społecznego, w którym jednostki są przeświadczone o braku celowości wraz z doświadczeniem pustoty znaczeniowej wszelkich regulacji i unormowań prawnych, zwyczajowych czy kulturowych.

Gwałtowny rozkwit różnych form nihilizmu przypadł na epokę modernizmu, jednakże nieprzerwanie rozwija się on w czasach obecnych. Pogłębianie się tendencji nihilistycznych w społeczeństwie przewidział Fryderyk Nietzsche.

Zobacz też 

 Nihilizm geograficzny
 Eternalizm
 Nicość
 Mizantropia
 Pesymizm

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Nihil – center for nihilism and nihilist studies strona poświęcona filozofii nihilizmu
 
  Nihilism , Routledge Encyclopedia of Philosophy, rep.routledge.com [dostęp 2023-05-12].

Stanowiska etyczne
Antropologia filozoficzna
Aurora (mitologia)

Aurora (łac. Aurora, gr.  Ēṓs, pol. Jutrzenka, ‘zorza’) – w mitologii rzymskiej bogini zorzy porannej, brzasku i świtu (poranku).

Była utożsamiana z grecką Eos. W sztuce starożytnego Rzymu najczęściej przedstawiano ją na wzór greckiej Eos, to jest w szacie koloru szafranowego, na rydwanie zaprzężonym w dwa konie.

Imieniem bogini nazwano jedną z planetoid – (94) Aurora oraz rosyjski krążownik Floty Bałtyckiej – Aurora (Awrora).

Zobacz też 
 Aurora – imię żeńskie
 bóstwa solarne, kult solarny
 bóstwa uraniczne

Przypisy

Bibliografia 
 
 
 
 

Haéusōs
Rzymskie boginie
Bóstwa światła
Wszechświat de Sittera

Wszechświat de Sittera (lub rozwiązanie de Sittera) – Wszechświat z prawem ekspansji:
 

gdzie  jest czynnikiem skali,  czasem kosmicznym, a  parametrem Hubble’a.

Rozwiązanie de Sittera opisuje sytuację, gdy stała kosmologiczna jest dodatnia, a gęstość materii równa zero.

W przypadku rozwiązania de Sittera nie ma miejsca na Wielki Wybuch – według tego modelu Wszechświat rozszerza się w sposób wykładniczy (gwałtowny), bez początku i bez końca.

Hipotetyczna epoka inflacji może być w przybliżeniu opisywana rozwiązaniem de Sittera.

Zobacz też 
 współrzędne współporuszające się

Przypisy 

Kosmologia fizyczna
Pad (rzeka)

Pad (wł. Po , łac. Padus) – rzeka w północnych Włoszech o długości 652 km, najdłuższa i największa rzeka tego kraju: średni przepływ przy ujściu 1507 m³/s, maksymalny przepływ zanotowany w Pontelagoscuro koło Ferrary wyniósł 10 300 m³/s. Powierzchnia jej dorzecza wynosi ok. 75 tys. km², stanowi to ok. 1/4 powierzchni całych Włoch.

Źródła Padu znajdują się w Pian del Re na terenie gminy Crissolo, na wysokości 2022 m n.p.m. u stóp Monte Viso w Alpach Kotyjskich. Przepływa przez wyżynę Monferrato i tworzy naturalną granicę dwóch regionów – Lombardii i Emilii-Romanii. Następnie płynie z zachodu na wschód żyzną Niziną Padańską. Uchodzi do Morza Adriatyckiego w pobliżu Wenecji, tworząc deltę – jedną z najbardziej rozbudowanych w Europie. Delta ta, zaczynająca się już w pobliżu Ferrary, ma powierzchnię ok. 380 km². Liczy 14 ramion podzielonych na 5 grup: Po di Levante, Po di Maestra, Po delle Tolle, Po di Goro e di Gnocca, Po della Pilla. Roczny przyrost powierzchni delty wynosi ok. 80 ha.

 ważne miasta: Turyn, Casale Monferrato, Piacenza, Cremona i Ferrara.
 główne dopływy: Dora Riparia, Dora Baltea, Sesia, Ticino, Adda, Oglio, Mincio, Tanaro, Scrivia, Trebbia, Taro, Panaro.

Pad jest żeglowny do Pawii przez ramię ujściowe Po della Pila, prowadzące najwięcej wody.

Dolina Padu była zamieszkana już w paleolicie i neolicie, a począwszy od czasów rzymskich prowadzi się prace regulacyjne, mające zapobiec powodziom (najbardziej katastrofalne były powodzie w latach 589, 1150, 1438, 1882, 1917, 1926, 1951, 1957, 1966).

Zobacz też 
 rzeki Europy

Przypisy 

Rzeki we Włoszech
Nord (tratwa)

Nord – nazwa tratwy, na której kapitan Andrzej Urbańczyk (pomysłodawca i kapitan rejsu), Stanisław Kostka, Jerzy Fischbach i Czesław Breitmeier w dniach 28 sierpnia - 7 września 1957 przepłynęli z Łeby na wyspę Lilla Karlsö w Szwecji. Dla upamiętnienia wyprawy nazwę "Nabrzeże Świerkowej Tratwy - Nord" 12 września 2003 nadano nabrzeżu Portu Jachtowego w Łebie. Nazwa Nord (z dodatkiem kolejnych liczb) nadawana jest kolejnym jachtom Urbańczyka.

Bibliografia 
 Andrzej Urbańczyk "Tratwą przez Bałtyk"
 Andrzej Urbańczyk "Szalone Eskapady"
 Jerzy Antoni Kostka, Kostkowie herbu Dąbrowa. Wyd. Z.P. POLIMER Koszalin  2010,  , s.169, 197, 198,199, 200, 201, 202 i 203

Slupy żaglowe
Polskie jachty i żaglowce
Tratwa
Nord



Lokalizacje 
 Nord – departament Francji
 Nord – departament Haiti
 Nord – dzielnica Darmstadt
 Stadtbezirk Nord – okręgi administracyjne
 Nord – jednostka osadnicza w stanie Kalifornia, w hrabstwie Butte
 Nord – okręg administracyjny (niem. Stadtbezirk) w Bremerhaven, w Niemczech, w kraju związkowym Brema
 Nord – okręg administracyjny (niem. Stadtbezirk) w Bremie, w kraju związkowym Brema
 Nord – okręg administracyjny w Hanowerze, w Niemczech, w kraju związkowym Dolna Saksonia

Ludzie 
 Christiane Nord (ur. 1943) – niemiecka badaczka przekładu
 Kathleen Nord (ur. 1965) – pływaczka wschodnioniemiecka

Muzyka 
 Nord – marka instrumentów muzycznych produkcji Clavia
 Nord (zapis stylizowany: NORD) – album muzyczny grupy Kapela ze Wsi Warszawa

Inne 
 Nord – nazwa tratwy
 Nord – tytuł powieści Louis-Ferdinand Celine'a
 Nord – duńska baza wojskowa i stacja naukowa na Grenlandii
 Nord – francuski statek
 Nord Aviation – francuska wytwórnia lotnicza

Zobacz też 
 Gewerbegebiet Nord
 Nord-Holland
 Nord-Ost
 Nord-West
 Nordowie – fikcyjna rasa ludzi zamieszkująca kontynent Tamriel w świecie The Elder Scrolls
 Hamburg-Nord
 Mitte-Nord
Tajwan (wyspa)

Tajwan, hist. Formoza () – wyspa na Oceanie Spokojnym, oddzielona od Chin kontynentalnych Cieśniną Tajwańską. Jest wyspą w większości wyżynną, obrzeża Tajwanu są nizinne.

Nazwa „Formoza” pochodzi z języka portugalskiego. Mianem Ilha Formosa („piękna wyspa”) określili w XVI w. Tajwan portugalscy żeglarze, pływający wzdłuż jej wybrzeży.

Cechy geograficzne 

Wyspa Tajwan ma powierzchnię 35 801 km². W najdłuższym miejscu wyspa ma długość 377 km, a szerokość w najszerszym miejscu dochodzi do 142 km.

Na północy wyspy panuje klimat podzwrotnikowy, w centrum i na południu wyraźne są wpływy klimatu zwrotnikowego. Zimą wieje silny monsun z północnego wschodu, latem silny monsun z południowego zachodu, który przynosi ze sobą silne opady.

Zachód wyspy tworzy nizina, która wznosi się w kierunku wschodnim, aż po góry w centralnej części wyspy. Góry tworzy ponad dwieście szczytów o wysokości ponad 3000 m n.p.m. Najwyższym punktem Tajwanu jest góra Yu Shan (3952 m) w paśmie Yushan Shanmai. Na wschodnim wybrzeżu znajduje się kilka kolejnych, mniejszych pasm górskich.

Zobacz też 

 Historia Tajwanu

Przypisy

Bibliografia 
 Maria Roman Sławiński, Historia Chin i Tajwanu
 Denny Roy, Taiwan: A Political History

Wyspy Tajwanu
Wyspy Morza Filipińskiego
Wyspy Morza Południowochińskiego
Higher Intelligence Agency

Higher Intelligence Agency – angielska grupa muzyczna tworząca muzykę elektroniczną z gatunków ambient i techno. Grupę tworzy dwóch instrumentalistów: Bobby Bird i Dave Wheels.

Grupa wydała szereg albumów z własnymi kompozycjami oraz znana jest z licznych kolaboracji między innymi z takimi artystami jak Mixmaster Morris, Geir Jenssen oraz Pete Namlook (projekt Shado).

Skład zespołu 
 Bobby Bird – gitara, gitara basowa, instrumenty klawiszowe
 Dave Wheels – instrumenty klawiszowe

Dyskografia 
 1993: Colourform
 1995: Freefloater
 1996: Deep Space Network Meets Higher Intelligence Agency
 1996: Polar Sequences (live) 
 1997: S.H.A.D.O
 1999: S.H.A.D.O 2
 2000: Birmingham Frequencies

Listy utworów albumów 
 H.I.A. – Colourform (1993)
 „Spectral”
 „Delta”
 „Speedlearn – empathy mix”
 „Influx”
 „Conoid tone”
 „Orange”
 „M+T=E”
 „Re echo”
 „Ketamine – entity axiom mix”

 H.I.A. – Freefloater (1995)
 „Elapse”
 „Hubble”
 „Fleagle”
 „Thirteen”
 „Skank”
 „Tortoise”
 „Ting”
 „Pinkgreen”
 „U.H.I.”
 „Taz”

Linki zewnętrzne 
 oficjalna strona zespołu 
 

Brytyjskie zespoły ambient
Brytyjskie zespoły techno
Steve Stoll

Steve Stoll (ur. w 1967 w Nowym Jorku) - amerykański artysta z kręgów muzyki elektronicznej tworzący w gatunkach ambient i minimalistycznej odmianie techno. Współpracował także z Pete Namlookiem przy muzycznym projekcie Hemisphere.

Dyskografia Steve Stolla:
1995 Pacemaker 
1995 I'm Gonna 
1997 Damn Analog Technology 
1998 The Blunted Boy Wonder 
1999 Supernatural

Amerykańscy didżeje
Amerykańscy muzycy ambientowi
Amerykańscy muzycy techno
Urodzeni w 1967
Ludzie urodzeni w Nowym Jorku
Richie Hawtin

Richie Hawtin (ur. 4 czerwca 1970) – kanadyjski muzyk tworzący muzykę elektroniczną, związany z gatunkami ambient i techno oraz ze sceną elektroniczną z Detroit. Hawtin reprezentuje minimalistyczne podejście do muzyki – nawet jego produkcje z kręgu techno daleko odbiegają od tanecznych korzeni tej muzyki. Przy współpracy z Pete’em Namlookiem nagrał cykl albumów From Within.

Dyskografia 
 1995 MixMag Live!, Vol. 1
 1998 Concept Mix
 1998 X-Mix, Vol. 3 – Enter Digital Reality
 1998 Concept 1 96 -V –
 1999 Decks, EFX & 909
 2001 Mixmag Live, Vol. 20
 2001 DE9 – Closer to the Edit
 2002 The Sound of the Third Season

 Cykl From Within:
 1994 From Within 1
 1995 From Within 2
 1997 From Within 3 – Silent Intelligence
 2015: From My Mind To Yours

 Jako Plastikman wydał serię albumów:
 1993 Sheet One
 1994 Musik
 1998 Consumed
 1998 Artifakts (BC)
 2003 Closer
 2010 To the power of 9: Kompilation
 2011 Arkives
 2014 EX

Przypisy 

Kanadyjscy didżeje
Kanadyjscy muzycy ambientowi
Muzycy techno
Urodzeni w 1970
Charles Uzzell-Edwards

Charles Uzzell-Edwards (ur. 1968) – walijski muzyk elektroniczny związany z gatunkiem ambient. Znany jest z łączenia elektronicznego brzmienia z elementami muzyki konkretnej. Charles Uzzell-Edwards nagrywa muzykę solowo oraz współpracuje z innymi znanymi muzykami gatunku ambient, jak między innymi Pete Namlook, Uwe Schmidt, Tetsu Inoue.

Dyskografia 
 A New Consciousness (1994)
 Octopus (1995)
 Octopus 2 (1996)
  Supergroup (1997)

Linki zewnętrzne 
 

Brytyjscy muzycy ambientowi
Urodzeni w 1968
Robert Borden

Robert Laird Borden (ur. 26 czerwca 1854 w Grand Pre, zm. 10 czerwca 1937 w Ottawie) – premier Kanady od 10 października 1911 do 10 lipca 1920. Swą władzę sprawował z ramienia Partii Konserwatywnej, a od 1917 w unii z Partią Liberalną.

Życiorys 
Urodził się w Grand Pre w Nowej Szkocji. Początkowo był nauczycielem, potem mimo faktu, że nie miał faktycznego wykształcenia praktykował prawo, zasiadał w radzie Queen’s University, a w latach 1924–1930 kierował wielkimi bankami.

Z przekonań konserwatysta, zaangażował się w odbudowę partii konserwatywnej, będącej w rozsypce po śmierci Johna Macdonalda. W 1896 został wybrany do Izby Gmin parlamentu Kanady. W 1901 był już liderem partii. Do władzy doszedł po dramatycznej kampanii wyborczej w roku 1911. Jej głównym punktem było porozumienie o wolnym handlu z USA, które próbowali wprowadzić w życie liberałowie, a wobec którego istniała znaczna opozycja.

Najistotniejszym okresem rządów Bordena był okres I wojny światowej. Zadeklarował dostarczenie kontyngentu pół miliona żołnierzy do walk w Europie. Jego rachuby okazały się błędne i ochotnicy stanowili tylko niewielki procent tej grupy. Ostatecznie rząd musiał się zdecydować na pobór. Wywołało to jeden z największych kryzysów politycznych Kanady, tzw. kryzys mobilizacyjny. Wysiłek zbrojny nie znalazł zrozumienia, szczególnie wśród niebrytyjskiej ludności pochodzącej z nowej emigracji. Stosunek do poboru podzielił także scenę polityczną. Obie główne partie – Liberalna i Konserwatywna, podzieliły się na anty- i prowojenne frakcje. Borden uratował swój rząd tworząc międzypartyjny gabinet – Unijny – składający się z prowojennie nastawionych przedstawicieli obu partii. Gabinet ten przetrwał do roku 1921.

Ostatecznie wojska kanadyjskie wzięły udział w wojnie demonstrując wysokie walory bojowe. Borden zdołał wykorzystać wojnę w celu powiększenia niezależności Kanady od Korony. Wbrew stanowisku brytyjskiemu wojska kanadyjskie walczyły pod własnym dowództwem jako wydzielone oddziały. Doświadczenia wojenne pomogły też w utworzeniu kanadyjskich sił zbrojnych. Paradoksalnie, z początku niepopularna wojna, przyczyniła się do rozpoczęcia procesu kształtowania się narodu kanadyjskiego.

Borden upamiętnił się także wprowadzeniem podatku dochodowego, który miał być rozwiązaniem tymczasowym na okres wojny, nigdy jednak nie został zniesiony.

Sir Robert Borden udał się na polityczną emeryturę w 1920. Zmarł w Ottawie, został pochowany na Beechwood Cemetery.

Linki zewnętrzne 
 

Kanadyjscy wolnomularze
Odznaczeni Orderem św. Michała i św. Jerzego
Odznaczeni Krzyżem Wielkim Legii Honorowej
Zmarli w 1937
Urodzeni w 1854
Premierzy Kanady
Arthur Meighen

Arthur Meighen (ur. 16 czerwca 1874 w Anderson, zm. 5 sierpnia 1960 w Toronto) – dwukrotny premier Kanady. Po raz pierwszy od 10 lipca 1920 do 29 grudnia 1921 jako konserwatywny unionista i po raz drugi od 29 czerwca 1926 do 25 września 1926 roku z ramienia Partii Konserwatywnej.

Życiorys 
Urodzony w Anderson w Ontario, Arthur Meigen ukończył studia matematyczne na University of Toronto. Następnie studiował prawo. W 1904 poślubił Isabel Cox, z którą miał troje dzieci. Zanim zajął się polityką, pracował jako nauczyciel, prawnik i finansista. W 1919 został ministrem sprawiedliwości w rządzie Roberta Bordena. Brał udział w zdławieniu strajku generalnego w Winnipeg. W 1920 przejął kierownictwo Partii Konserwatywnej po rezygnującym Bordenie. Sprawował władzę przez pozostały okres kadencji parlamentu, aż do przegranych wyborów. Powrócił do władzy w 1926. Tego samego roku wobec tzw. „afery King-Byng” zwołał przedterminowe wybory, które Partia Konserwatywna przegrała. Po klęsce wyborczej zrezygnował z jej przywództwa.

Uznawany był za najwybitniejszego intelektualistę zasiadającego na fotelu premiera Kanady. Był też wybitnym mówcą.

Zmarł w Toronto w 1960 i został pochowany na St. Marys Cemetery w St. Marys (Ontario).

Linki zewnętrzne 
 

Absolwenci Uniwersytetu w Toronto
Premierzy Kanady
Urodzeni w 1874
Zmarli w 1960
Nadciekłość

Nadciekłość (także nadpłynność) – stan materii charakteryzujący się całkowitym zanikiem lepkości.

Materia w stanie nadciekłym, puszczona w ruch w dowolnym obiegu zamkniętym, może w nim krążyć bez końca, bez żadnego dodatkowego nakładu energii.

Zjawisko to zostało odkryte przez Piotra Kapicę, Johna F. Allena i Dona Misenera w 1937 r.

Zjawisko nadciekłości wynika ze szczególnych kolektywnych zjawisk kwantowych występujących w cieczach znajdujących się w bardzo niskiej temperaturze. Na przykład dla izotopu helu 4He, obserwowana jest poniżej temperatury 2,17 K (-270,98 °C), zaś dla izotopu helu 3He, temperatura ta wynosi 1 mK – 2,6 mK w zależności od ciśnienia (0 – 30 barów) (przy całkowitym braku pola magnetycznego), czyli niewiele więcej od temperatury absolutnego zera.

Jakkolwiek w obu tych przypadkach zjawisko to daje taki sam efekt makroskopowy, przyczyna nadciekłości jest nieco inna. Atomy helu-4 są bozonami i dlatego ich nadciekłość może być tłumaczona faktem generowania kondensatu Bosego-Einsteina przez ten układ. Natomiast atomy helu-3 są fermionami, a ich własności w stanie nadciekłym mogą być raczej tłumaczone za pomocą mechanizmów matematycznych transformacji Bogolubowa, używanej także w teorii BCS, stworzonej na potrzeby wyjaśnienia zjawiska nadprzewodnictwa. W przybliżeniu mówi ona, że fermiony, takie jak atomy helu-3, łączą się w pary, które są bozonami i dopiero te pary tworzą kondensat Bosego-Einsteina. Próbę wyjaśnienia tego zjawiska podjął również Witalij Ginzburg we współpracy z Pitajewskim. Opublikowali oni początkową teorię parametru Ψ dla nadciekłości. Ginzburg razem z Sobianinem zaproponowali uogólnioną teorię nadciekłości.

Zjawisko nadciekłości helu jest szeroko stosowane do osiągania niskich temperatur w eksperymentach chemicznych i fizycznych (jest chłodziwem dla LHC, gdzie wymagana jest duża szybkość odprowadzania ciepła), a także w przemyśle.

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Sabine Hossenfelder, Superfluid Dark Matter, YouTube, 24 marca 2019 [dostęp 2021-03-14].

Mechanika płynów
Fizyka materii skondensowanej
Zjawiska kwantowe
Peskadory

Peskadory (, Wyspy Rybackie od port. pescador – rybak) – należący do Republiki Chińskiej archipelag składający się z 90 wysepek (ze skał magmowych) i raf koralowych znajdujących się w Cieśninie Tajwańskiej. 

Położone na zachód od wyspy Tajwan, między Morzem Południowochińskim a Wschodniochińskim. Ich łączna powierzchnia wynosi 141 km². Klimat podzwrotnikowy, monsunowy.

Wszystkie 64 wyspy tworzą powiat Peskadory (Penghu; 澎湖縣, Pénghú Xiàn), który w 2014 roku liczył 101 758 mieszkańców. Głównym ośrodkiem administracyjnym jest port Magong (na wyspie Penghu Dao; 澎湖島, Pénghú Dăo). Ludność zajmuje się głównie połowami i przetwórstwem ryb, zbieraniem wodorostów morskich i pereł, a także uprawą ryżu, orzeszków ziemnych i bananów.

Symbole powiatu:
 drzewo: fikus tępy
 kwiat: gailardia nadobna
 ptak: skowronek orientalny

Podział administracyjny 
Powiat Peskadory dzieli się na jedno miasto i pięć gmin wiejskich:

Turystyka 
Narodowy Park Krajobrazowy Peskadorów powstał na początku lat 90. XX wieku i objął ochroną większość wysp i wysepek archipelagu. Od tego czasu turystyka stała się jednym z głównych źródeł dochodów powiatu.

Transport 
Peskadory są obsługiwane przez Port Lotniczy Magong w Magong i lotnisko Qimei w Qimei. Oba lotniska zostały otwarte w 1977 roku. Daily Air Corporation obsługuje loty między Peskadorami a Kaohsiung.

Przypisy 

Archipelagi Morza Południowochińskiego
Wyspy Tajwanu
Magong

Magong () – miasto na wyspie Penghu Dao, w archipelagu Peskadorów należącym do Tajwanu. Dawniej znane pod nazwą Mako. Siedziba powiatu Peskadory (Penghu). W 2010 roku miasto liczyło 57 061 mieszkańców.

Przypisy 

Miasta na Tajwanie
Peskadory
Kinmen

Kinmen (, znany też jako Quemoy) – mały archipelag obejmujący kilkanaście wysp, należący do Republiki Chińskiej. Wyspy archipelagu tworzą powiat Kinmen (), który w 2010 roku liczył 97 364 mieszkańców. Siedzibą powiatu jest gmina miejska Jincheng.

Symbole powiatu:
 drzewo: wełniak azjatycki
 kwiat: Cymbidium ensifolium
 ptak: dudek

Podział administracyjny 
Powiat Kinmen dzieli się na trzy gminy i trzy gminy miejskie:

Przypisy 

Archipelagi Morza Południowochińskiego
Wyspy Tajwanu
Powiaty w Republice Chińskiej
Mazu Liedao

Mazu Liedao () – mały archipelag obejmujący 19 wysepek, należący do Republiki Chińskiej. Wszystkie 19 wysp tworzy powiat Lianjiang (), który w 2010 roku liczył 9944 mieszkańców. Siedzibą powiatu jest gmina Nangan.

Podział administracyjny 

Powiat Lianjiang dzieli się na cztery gminy:

Przypisy 

Wyspy Chin
Archipelagi Morza Wschodniochińskiego
Fujian
Powiaty w Republice Chińskiej
Kaohsiung

Kaohsiung (także Gaoxiong, ) – miasto w południowo-zachodnim Tajwanie, nad Morzem Południowochińskim. Ma status miasta wydzielonego. W 2010 roku liczyło 2 773 483 mieszkańców. Główny port handlowy Tajwanu. Ośrodek przemysłu elektronicznego, informatycznego, hutniczego, maszynowego, stoczniowego i petrochemicznego.

Pochodzenie nazwy jest przedmiotem sporów. Pierwotną nazwą miasta w języku minnan było 'takau', które później zaczęto zapisywać za pomocą chińskich znaków jako 打狗 (, dosł.  bić psa). Ze względu na tę dwuznaczność w roku 1920 oficjalnie zmieniono zapis nazwy miasta na 高雄 (Gāoxióng, po japońsku wymawiane jako Takao) czyli „wielki bohater”.

Kaohsiung otrzymało status miasta wydzielonego 1 lipca 1979 roku. 25 grudnia 2010 roku przyłączono do niego tereny zlikwidowanego powiatu Kaohsiung.

Od 2009 roku jest w nim zlokalizowany Stadion Narodowy Tajwanu.

31 lipca 2014 w mieście miały miejsce eksplozje gazu.

Podział administracyjny 
Miasto Kaohsiung dzieli się na 38 dzielnic:

Geografia 
Kaohsiung jest położony na południe od zwrotnika Raka. Klimat jest tam tropikalny ze średnimi temperaturami wynoszącymi od 18.6 do 28.7 stopni Celsjusza i średnią wilgotnością 60-81%. Średnie roczne opady deszczu wynoszą 1134mm.

Nauka 
 National Kaohsiung First University of Science and Technology
 National Kaohsiung Marine University
 National Kaohsiung Normal University
 National Kaohsiung University of Applied Science
 National Sun Yat-sen University

Sport 
W dniach 16–26 lipca 2009 roku odbyły się w Kaohsiungu VIII. World Games.

Miasta partnerskie 
  Seattle, USA
  Vancouver, Kanada
  Colorado Springs, USA
  Portland, USA
  Miami, USA
  San Antonio, USA
  Brisbane, Australia
  Pusan, Korea Południowa
  Barranquilla, Kolumbia
  Honolulu, Stany Zjednoczone
  Macon, Stany Zjednoczone
  Tulsa, Stany Zjednoczone
  Knoxville, Stany Zjednoczone
  Plains, Stany Zjednoczone
  Pensacola, Stany Zjednoczone
  Mobile, Stany Zjednoczone
  Little Rock, Stany Zjednoczone
  Cebu City, Filipiny
  Đà Nẵng, Wietnam
  Cartago, Kostaryka
  Durban, Południowa Afryka
  Blantyre, Malawi
  Dipolog, Filipiny

Zobacz też 
 Kaohsiung (stacja kolejowa)

Przypisy
Taizhong

Taizhong (, oficjalnie używana nazwa w alfabecie łacińskim: Taichung) – miasto w zachodnim Tajwanie. Ma status miasta wydzielonego. W 2010 roku liczyło 2 665 134 mieszkańców. Ośrodek szkolnictwa wyższego oraz spożywczego, włókienniczego, maszynowego i wysokich technologii. Ważny węzeł komunikacyjny.

Miasto wydzielone Taizhong zostało utworzone 25 grudnia 2010 roku, w wyniku połączenia miasta Taizhong z powiatem o tej samej nazwie.

Podział administracyjny 
Miasto Taizhong dzieli się na 29 dzielnic:

Miasta partnerskie 
  New Haven, Stany Zjednoczone
  Chungju, Korea Południowa
  Santa Cruz, Boliwia
  Tucson, Stany Zjednoczone
  Baton Rouge, Stany Zjednoczone
  Cheyenne, Stany Zjednoczone
  Winnipeg, Kanada
  Pietermaritzburg, Południowa Afryka
  San Diego, Stany Zjednoczone
  Reno, Stany Zjednoczone
  Austin, Stany Zjednoczone
  Manchester, Stany Zjednoczone
  North Shore City, Nowa Zelandia
  Tacoma, Stany Zjednoczone
  Kwajalein, Wyspy Marshalla
  San Pedro Sula, Honduras
  Makati, Filipiny
  Debreczyn, Węgry

Przypisy 

Miasta na Tajwanie
Tainan

Tainan () – miasto w południowo-zachodnim Tajwanie, nad Cieśniną Tajwańską. Ma status miasta wydzielonego. W 2010 roku liczyło 1 873 794 mieszkańców. Ośrodek przemysłu cukrowniczego, spirytusowego, jutowego, papierniczego i chemicznego.

Miasto wydzielone Tainan zostało utworzone 25 grudnia 2010 roku, w wyniku połączenia miasta Tainan z powiatem o tej samej nazwie. W mieście znajduje się port lotniczy Tainan.

Podział administracyjny 
Miasto Tainan dzieli się na 37 dzielnic:

Miasta partnerskie

Przypisy 

Miasta na Tajwanie
Instytucja

Instytucja (z łac. institutio – urządzenie, zwyczaj):
 instytucja (nauki o zarządzaniu) – podmiot zbiorowy (np. grupa, ugrupowanie), inaczej organizacja [w sensie podmiotowym lub przedmiotowym],
 instytucja finansowa 
 instytucja kredytowa 
 instytucja pośrednicząca 
 instytucja kultury
 instytucja polityczna – wtórny podmiot polityki
 instytucja prawna – pewna idea, która może być wysłowiona w jakiejś normie prawnej lub wiązce (zespole) takich norm, albo paremii (maksymie, sentencji), zwłaszcza łacińskiej, jak np. domniemanie niewinności oskarżonego, obrońca procesowy
 instytucja społeczno-kulturowa – w antropologii zespół dążeń ludzkich mających na celu zaspokojenie określonych potrzeb, w socjologii odnoszący się do bardzo trwałych elementów ładu społecznego, uregulowanych i usankcjonowanych form działalności, uznanych sposobów rozwiązywania problemów współpracy i współżycia oraz niektórych organizacji formalnych pełniących w społeczeństwie określone funkcje
Obrzęd

Obrzęd – zespół zakorzenionych w tradycji, najczęściej określonych przepisami, czynności i praktyk o znaczeniu symbolicznym, towarzyszących jakiejś uroczystości o charakterze związanym z charakterem społeczności. Obrzędy dzielimy na religijne i świeckie. 

Rodzaje obrzędów:
 inicjacyjne – np. obrzezanie, chrzciny
 afirmacyjne – np. jubileusz pracy, pożycia małżeńskiego
 współżycia – np. świąt rodzinnych
 izolacji – np. pożegnanie, pogrzeb
 przejścia – np. ślub

Zobacz też 

 obyczaj
 rytuał
 zwyczaj
 obrzędowość doroczna

Zwyczaje
Socjologia kultury
Norma



Rodzaje norm 
 norma – w psychologii to konstrukt naukowy wyznaczający granice normalnych zachowań człowieka
 norma – w technice to dokument będący wynikiem normalizacji i standaryzujący jak najszerzej pojętą działalność badawczą, technologiczną, produkcyjną, usługową
 w matematyce to:
 norma – w algebrze liniowej i analizie matematycznej funkcja z przestrzeni liniowej w zbiór  spełniająca określone warunki
 norma – w teorii grup przekrój normalizatorów wszystkich podgrup dla danej grupy
 norma – w teorii sterowania to norma stosowana w algorytmach sterowania
 norma – w aksjologii to powinność określonego zachowania się (pojęcie bardzo bliskie pojęciu wartości)
 Norma – dwuaktowa opera tragiczna z tekstem Felice Romaniego i muzyką Vincenzo Belliniego
 Norma – imię żeńskie stworzone przez Felice Romaniego, librecistę Normy Belliniego, dla tytułowej bohaterki tej opery
 Norma – miejscowość i gmina we Włoszech, w regionie Lacjum, w prowincji Latina
 Norma− historyczna część Katowic

Wybrane normy 
 w filozofii normy moralne
 w naukach prawnych:
 norma prawna
 norma postępowania
 norma kompetencyjna
 w socjologii norma społeczna
 w językoznawstwie i kulturze języka norma językowa, norma stylistyczna
 w medycynie norma seksualna
 w technice norma przedmiotowa
Dział wód

Dział wód (dział wodny, rzadziej wododział) – umowna linia rozgraniczająca sąsiednie zlewnie lub dorzecza; dla wód powierzchniowych wyznacza się go na podstawie analizy ukształtowania terenu, a dla wód podziemnych w drodze rozpoznania wysokości zalegania zwierciadła wód podziemnych i układu utworów geologicznych.

Istnieje hierarchia działów wód:
 kontynentalny – oddziela zlewiska mórz i oceanów,
 I rzędu – oddziela dorzecza rzek głównych,
 II rzędu – oddziela dorzecza dopływów tych rzek głównych,
 III rzędu – oddziela dorzecza dopływów tych dopływów
itd.

Stosunkowo łatwo wyznaczyć jest dział wód na obszarach pofałdowanych, w górach i na wyżynach, gdzie prowadzi się go wzdłuż linii grzbietu wypukłości terenu, przez jego szczyt oraz przez przełęcze pomiędzy nim a sąsiednimi szczytami. Natomiast na terenach nizinnych jego dokładne wyznaczenie jest o wiele trudniejsze. Zdarza się nawet, że cieki rozdzielają się, a ich wody spływają do dorzeczy dwóch rzek, mamy wówczas do czynienia z bifurkacją wód rzecznych. Tak jest np. z Casiquiare w Ameryce Południowej oraz Obrą w Polsce. Bifurkacja tej ostatniej ma jednak charakter sztuczny - rzeka jest bowiem dopływem Warty, ale przez kanał część wody płynie do Obrzycy.

Zobacz też 
 wododział kontynentalny Ameryki

Przypisy 

Geomorfologia
Hydrologia