alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Herb Bułgarii

Herb Bułgarii symbolizuje jej niepodległość. Głównym elementem herbu tego kraju jest złoty lew w koronie, umieszczony na tle czerwonej tarczy. Tarczę heraldyczną wieńczy korona z pięcioma krzyżami i dodatkowym krzyżem na szczycie. Tarczę podtrzymują dwa wspięte, złote lwy w koronach zamkniętych spoglądające w stronę tarczy; stoją one na gałęziach dębu. U dołu znajduje się wstęga obramowana trzema kolorami narodowymi (zob. flaga Bułgarii), a na niej napis Съединението прави силата (bułg. "Jedność daje siłę"). Herb został przyjęty w 1997 roku, wzorowany jest na herbie państwowym z lat 1930-46. 

Lew jest symbolem władzy, siły i odwagi. Wizerunek lwa używany był jeszcze w czasach tzw. pierwszego państwa bułgarskiego, jednak stosowanie tego symbolu jako godła kraju datuje się dopiero od XIV w.; najstarszy zachowany wizerunek lwa w tym charakterze pochodzi z roku 1420, tj. z czasu, gdy Bułgaria utraciła niepodległość i znajdowała się pod władzą Turcji.

Trzy lwy w herbie Bułgarii nawiązują do trzech krajów, jakie istniały na terenach dzisiejszej Bułgarii: Mezji, Tracji i Macedonii. 

Znajdująca się w herbie korona jest koroną używaną przez dynastię królewską Szyszmanowiczów – władców drugiej monarchii bułgarskiej (1185-1396), panujących w XIV w. - okresie największego rozkwitu kraju i szczytu politycznej potęgi. Użycie jej wizerunku w godle państwowym nawiązywać ma właśnie do tego okresu.

Godło Ludowej Republiki Bułgarii 
W okresie komunistycznym godło Bułgarii zostało pozbawione elementów monarchistycznych, uzupełniono je natomiast o typowe dla krajów socjalistycznych symbole: otaczające postać złotego lwa wieńce z kłosów, opasające je czerwone szarfy oraz znajdującą się między wierzchołkami wieńców czerwoną gwiazdę. Godło w tym okresie miało 3 wersje, różniące się pewnymi szczegółami. W wersji obowiązująca w latach 1944-1947 lew znajdował się na czerwonym tle, zaś wieniec z kłosów przepasany był wyłącznie czerwonymi szarfami. Po roku 1947 tło godła zastąpiono niebieskim, zaś obok czerwonej szarfy, symbolizującej ruch robotniczy, pojawiły się też szarfy w barwach narodowych Bułgarii. Wprowadzono też nowy element - złoty fragment koła zębatego, umieszczony pod lwem. Miało ono symbolizować przemysł. W obu tych wersjach na czerwonej szarfie znajdowała się data 9 IX 1944 (data powstania republiki ludowej). Po roku 1971 godło przeszło jeszcze jedną zmianę, tym razem drobną: datę 9 IX 1944 zastąpiono dwiema datami rocznymi : 681 i 1944. Miały to być dwie najważniejsze daty w historii narodu: pierwsza z nich to data rozpoczęcia podboju dzisiejszej Bułgarii przez Protobułgarów i powstania pierwszego państwa bułgarskiego, zaś druga - data rozpoczęcia budowy socjalizmu w kraju. Godło w tej wersji obowiązywało do 1990 r., potem zaprzestano jego używania. Przez kilka kolejnych lat, do roku 1997, Bułgaria nie posiadała oficjalnego godła.

W okresie powojennym godło socjalistycznej Bułgarii znajdowało się na fladze tego kraju.

Galeria

Zobacz też 
 Bułgaria
 Hymn Bułgarii
 Flaga Bułgarii

Przypisy 

Bułgarii
Symbole narodowe Bułgarii
Flaga Bułgarii

Flaga Bułgarii – jeden z symboli państwowych Republiki Bułgarii.

Wygląd i symbolika 
Flaga Bułgarii jest prostokątem, podzielonym na trzy poziome pasy: biały, zielony, czerwony. Kolor biały oznacza pokój, zielony – wolność, a czerwony ofiary walk o wyzwolenie Bułgarii spod panowania tureckiego.

Historia 
Ze względu na to, że Rosja wspierała Bułgarów w ich walce o niepodległość przeciw Turcji, Zgromadzenie Narodowe przyjęło flagę niemal identyczną z rosyjską, zmieniając tylko barwę środkowego pasa z niebieskiego na zielony. Wprowadzona została w 1878 roku. W czasach komunizmu (1947–1990) w części białego pasa znajdował się emblemat państwowy. Współczesna wersja flagi przyjęta została 22 listopada 1990.

Konstrukcja i wymiary 
Prostokąt o proporcjach 3:5 podzielony na trzy równe poziome pasy: biały, zielony, czerwony.

Zobacz też 

 herb Bułgarii
 hymn Bułgarii

Symbole narodowe Bułgarii
Bułgarii
Fotografia monochromatyczna

Fotografia monochromatyczna – rodzaj fotografii polegający na utrwalaniu obrazu przy pomocy tylko jednego koloru substancji barwiącej. Najczęściej jest to fotografia czarno-biała w postaci nieprzetworzonej lub barwiona – np. sepia.

Fotografia monochromatyczna, podobnie jak każdy inny rodzaj fotografii, może występować w postaci negatywu, odbitki lub diapozytywu. Materiały fotograficzne do fotografii monochromatycznej nie zawsze miały taką samą czułość na barwy, jaką ma ludzkie oko (stosowane bywały materiały panchromatyczne, wcześniej ortochromatyczne), toteż często wyrównywano barwoczułość materiału różnorodnymi filtrami barwnymi.

Pod koniec XX wieku, fotografia monochromatyczna została wyparta z masowej, amatorskiej fotografii przez fotografię barwną (kolorową). Obecnie fotografią monochromatyczną zajmują się głównie fotografowie-artyści oraz zaawansowani fotoamatorzy. Stosowana jest również nadal w celach użytkowych w wielu gałęziach przemysłu oraz wykorzystywana do prac badawczych.

Artystyczne techniki fotografii monochromatycznej dają możliwości kreacji obrazu niedostępne dla typowej fotografii barwnej.

Fotografia
Diapozytyw

Diapozytyw – pozytywowy obraz (monochromatyczny lub wielobarwny) naniesiony na materiał przezroczysty lub wytworzony w jego wnętrzu. Aby móc go obejrzeć lub wykorzystać do innych celów, niezbędne jest użycie światła przechodzącego. Najczęściej diapozytywy występują w postaci błon fotograficznych, rzadziej w postaci płyt szklanych lub wysokoprzezroczystych tworzyw sztucznych.

Diapozytywy wykorzystuje się w celach:
 obserwacji bezpośredniej,
 projekcji na ekran odblaskowy,
 naświetlania materiałów światłoczułych

Metody otrzymywania 
Diapozytywy można otrzymywać różnymi metodami, np. poprzez fotografię, kopiowanie stykowe, naświetlanie na specjalnych naświetlarkach laserowych, druk poligraficzny, w postaci wydruków na różnego rodzaju drukarkach komputerowych, a także poprzez ręczne naniesienie obrazu. Sam obraz może być nieprzepuszczający światła lub częściowo transparentny. W przypadku materiałów światłoczułych, diapozytywy można otrzymywać poprzez fotografię bezpośrednią i wywołanie w procesie odwracalnym lub poprzez fotograficzne kopiowanie negatywów.

Zastosowanie 
 prezentacja fotografii w postaci projekcji przezroczy (slajdów), a także diaporam;
 fotografia artystyczna i reklamowa, zwłaszcza, gdy potrzebne są duże powiększenia (z uwagi na małą ziarnistość diapozytywów);
 przeprowadzanie pokazów i prezentacji za pomocą rzutników;
 zastosowania przemysłowe, np. fotogalwanoplastyka, naświetlanie klisz poligraficznych.

Pod koniec XX wieku, standardem wywoływania fotograficznych barwnych materiałów odwracalnych diapozytywowych stał się proces E-6. Kolorowe diapozytywy fotograficzne, w porównaniu z odbitkami z negatywów podobnej klasy i czułości, charakteryzują się niższą ziarnistością, większym nasyceniem barw oraz większym kontrastem. Przemysł fotograficzny wytwarza współcześnie m.in. specjalne diapozytywy do fotografii krajobrazowej i przyrodniczej (o bardzo dużym nasyceniu barw), portretowe (o optymalnym oddaniu kolorów skóry), wysokoczułe diapozytywy reporterskie, uniwersalne diapozytywy amatorskie, a także diapozytywy czarno-białe.

Przypisy

Zobacz też 
 diaskop
 epidiaskop
 kopiorama
 slajd

Materiały światłoczułe
Diaporama

Diaporama – spektakl audiowizualny, którego tworzywem są nieruchome obrazy w postaci przezroczy rzutowanych na ekran i zsynchronizowany z nimi dźwięk. Ścieżkę dźwiękową może stanowić muzyka, nagrane dźwięki, słowo czytane itp. Dźwięk i obraz stanowiącą w tej formie wyrazu nierozerwalną całość. W efekcie otrzymujemy oryginalną formę przekazu autorskiego plasującą się pomiędzy filmem, a niezależnymi od siebie prezentacjami zdjęć i form dźwiękowych. 

Diaporamą nie jest pokaz przezroczy do muzyki odtwarzanej w tle. Taką prezentację nazywa się pokazem przezroczy albo pokazem slajdów (ang. slideshow).

Od strony technicznej diaporama jest projekcją (również wielkoformatową - np. sale kinowe) przezroczy wyświetlanych z kilku (przynajmniej dwóch) rzutników dla uzyskania efektu przenikania się obrazów. Polskie duety autorskie lat 80. XX wieku demonstrowały pełne projekcje przy pomocy 9, a nawet 12 rzutników przezroczy. Do najbardziej znanych polskich diaporamistów należeli Ryszard Kopeć i Kazimierz Kwiatkowski, którzy zajmowali się równocześnie fotografią artystyczną. Swoje prace prezentowali w salach Ośrodków Kultury lubińskiego KGHM, Szczecina i innych ważnych dla diaporamy polskiej miejsc. Diaporamą zajmował się też m.in. znany muzyk i instrumentalista - Marek Biliński.

Obecnie w wyniku rozpowszechnienia daleko idącej "mechanizacji" procesu twórczego za sprawą rozwoju zautomatyzowanych technik multimedialnych (gotowe schematy twórcze) i fotografii cyfrowej (zanik powszechności wykorzystywania dla potrzeb fotografii materiałów światłoczułych - w tym niezbędnych dla diaporamy błon diapozytywowych (stąd nazwa diaporama) doszło do marginalizacji działań twórczych w tej dziedzinie. 

Diaporama ma jednak nadal (podobnie jak malarstwo czy poezja) grono wiernych twórców starających się właśnie w ten sposób wyrażać siebie i swój sposób postrzegania świata.

Fotografia
Zasada odpowiedniości

Zasada odpowiedniości (zasada korespondencji) – zasada dotycząca relacji pomiędzy dwiema teoriami fizycznymi, z których jedna jest uogólnieniem bądź rozszerzeniem drugiej, wcześniejszej (klasycznej) teorii. Termin zasada korespondencji jest używany w co najmniej dwóch znaczeniach:
 Nowa teoria musi wyjaśniać wszystkie obserwacje wyjaśniane przez starą,
 W pewnych warunkach równania teorii nowszej i ogólniejszej stają się identyczne z równaniami teorii starszej i szczególnej.

Zasada odpowiedniości dotyczy m.in. zależności pomiędzy następującymi teoriami:
 szczególna teoria względności → mechanika klasyczna,
 ogólna teoria względności → newtonowska teoria grawitacji,
 mechanika kwantowa oraz wczesna teoria kwantowa → mechanika klasyczna,
 elektrodynamika kwantowa → elektrodynamika klasyczna,
 kinetyczna teoria gazów → termodynamika klasyczna,
 optyka falowa → optyka geometryczna.

Przykłady par teorii, które nie spełniają zasady korespondencji w ścisłym sensie, choć spełniają tę w szerszym sensie:
 teoria geocentryczna Ptolemeusza – heliocentryzm Kopernika,
 model Kopernika – model Keplera spełniający prawa Keplera,
 teoria flogistonu – współczesna teoria spalania,
 korpuskularna teoria światła Newtona – falowa teoria światła Younga i Fresnela,
 teoria cieplika – kinetyczna teoria gazów,
 teoria eteru Lorentza – szczególna teoria względności Einsteina.

Zasadę korespondencji spełniają też niektóre teorie, które zostały odrzucone lub które nie zostały sprawdzone:
 zmodyfikowana dynamika newtonowska → newtonowska teoria grawitacji,
 teoria Borna-Infelda → elektrodynamika klasyczna,
 grawitacja kwantowa → ogólna teoria względności,
 teorie wielkiej unifikacji → model standardowy.

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne 

  
 

Metodologia nauk przyrodniczych
Fizyka
Proces odwracalny (fotografika)

Proces odwracalny – jedna z odmian wywoływania srebrowych materiałów fotograficznych.

Proces odwracalny stosuje się do materiałów barwnych lub czarno-białych specjalnie przygotowanych dla tego procesu. Polega on na tym, że materiał srebrowy naświetla się tak jak materiał negatywowy, a wywołuje się z odwróceniem obrazu – z negatywu powstaje pozytyw. Obróbka odwracalna barwna w zasadniczy sposób różni się od obróbki odwracalnej czarno-białej. Związane to jest z faktem, że w procesie barwnym wraz z obrazem srebrowym tworzy się obraz barwny, natomiast w procesie czarno-białym tworzy się tylko obraz srebrowy.

Przykład obróbki odwracalnej barwnej:
 pierwsze wywoływanie – czarno-białe;
 wtórne naświetlanie lub zadymianie – czyli całkowite zaświetlenie niewywołanej części halogenków srebra;
 wywoływanie drugie – barwne;
 odbielanie – ma na celu usunięcie srebrowego obrazu negatywowego czarno-białego; 
 utrwalanie – usuwa resztki halogenków srebra.

Przykład obróbki odwracalnej czarno-białej
 wywoływanie pierwsze – ukazuje się negatyw czarno-biały;
 odwracanie – rodzaj odbielania, tj. rozpuszczanie obrazu negatywowego w kwaśnym roztworze dwuchromianu potasu z usunięciem powstałych związków, bez naruszenie pozostałych, nienaświetlonych halogenków srebra;
 klarowanie – tj. usuwanie resztek dwuchromianu potasu i jego produktów w wodnym roztworze siarczynu sodu;
 wywoływanie drugie – w którym uzyskuje się obraz pozytywowy;
 utrwalanie – celem usunięcia resztek halogenków srebra.

Uwaga w obu procesach po każdej kąpieli stosuje się płukanie. Dla lepszego zobrazowania procesu tę ważną czynność pominięto.

Etap utrwalenia obrazu jest krótszy niż w innych procesach, bo służy jedynie usunięciu resztek po halogenkach.

Proces odwracalny może być stosowany zarówno do filmów (konkretnie dla diapozytywów, np. popularnych slajdów) jak i dla odbitek na podłożu nieprzezroczystym. Warto zwrócić uwagę, iż w procesie tym dla filmów wszystko odbywa się na nich, nie ma więc możliwości skorygowania błędów niedoświetlenia lub prześwietlenia podczas fotografowania, co w pewnym zakresie można robić w przypadku naświetlania odbitek.

Zobacz też 
 E-6

Procesy fotograficzne
Aparat studyjny

Aparat studyjny – aparat fotograficzny o konstrukcji najbardziej zbliżonej do pierwszych aparatów konstruowanych w XIX wieku.

Zasadnicze różnice pomiędzy aparatami studyjnymi a innymi typami aparatów fotograficznych sprowadzają się do tego, że:
 nie są one przenośne (muszą być zamontowane na statywie z powodu swoich rozmiarów);
 poprzez pochylanie przedniego i tylnego standardu mają możliwość zmiany płaszczyzny ostrości, zgodnie z zasadami reguły Scheimpfluga;
 są to aparaty wielkoformatowe (format klatki co najmniej 9×12 cm, czyli 4×5") wyposażone w wymienne kasety do innych (mniejszych) typów kliszy (także do materiałów natychmiastowych).

Z takiego rodzaju aparatów korzystają obecnie głównie artyści i fotografowie reklamowi.

Zobacz też 
 lustrzanka cyfrowa
 cyfrowa lustrzanka pełnoklatkowa
 aparat mieszkowy
Studyjny
Fotografika

Fotografika – termin utworzony przez Jana Bułhaka w latach 20. XX wieku w celu odróżnienia fotografów-artystów (fotografików) od rzemieślników (fotografów). Powstał przez połączenie słów fotografia i grafika. Jako dział grafiki nobilitował fotografię Bułhak podkreślając, że "fotografia jest sztuką plastyczną, jako nowa gałąź grafiki".

Bułhak w swym referacie powiedział także: „Przyszedł czas, by i w fotografii polskiej nastąpiło pojęciowe rozróżnienie rzemieślnika i artysty. Nie dlatego, by pomniejszać czy dyskwalifikować rzetelną i fachową pracę rzemieślnika. Po to, ażeby ustalić gatunkową i hierarchiczną odmienność artysty-fotografa i rehabilitować jego sztukę, zagubioną dotąd, jak ziarnko piasku, w morzu rękodzielnictwa zarobkowego lub snobistycznych zabawek”.

Obecnie terminu fotografika używa Związek Polskich Artystów Fotografików w swojej nazwie, a także Fotoklub Rzeczypospolitej Polskiej Stowarzyszenie Twórców, używając go zamiennie z określeniem artysta fotograf, na określenie kogo zrzesza. Termin budzi od wielu lat kontrowersje, ze względu na brak wyraźnych kryteriów wskazujących, kogo można uznać za fotografów-artystów. Postulowane są też oddzielenia pojęcia fotografii w znaczeniu piktorialisty i stosowanie jedynie pojęcia fotograf jako określenia współczesnego.

Termin fotografika używany jest także w języku niemieckim, ale ma on odmienne znaczenie. Pojawił się on w połowie XX wieku na określenie obrazów tworzonych techniką fotograficzną, zawierających efekty nawiązujące do grafiki. Reprezentantami tego nurtu byli Franz Fiedler, Edmund Kesting, John Heartfield oraz Klaus Staeck.

Przypisy 

Fotografia
C-41

C-41 – wysokotemperaturowy (ok. 38 °C) proces obróbki materiału światłoczułego – negatywów barwnych, jak i czarno białych. Stosowany głównie w punktach usługowych wykonujących odbitki – laboratoriach fotograficznych. Proces zwany również CN-16.

Do obróbki materiału fotograficznego w procesie C-41 potrzebne są roztwory związków chemicznych zwanych popularnie wywoływacz, odbielacz, utrwalacz i stabilizator.

Wywoływanie materiału światłoczułego w procesie C-41 w uproszczeniu przebiega następująco:
 Negatyw trafia do kąpieli wywołującej, gdzie powstaje obraz jednocześnie srebrowy (czarno biały) i barwny. Zachodzące reakcje komponentów barwnikowych z utlenioną (przy reakcji redukcji naświetlonych halogenków srebra do srebra metalicznego) postacią substancji wywołującej, powodują ujawnienie naświetlonego na negatywie obrazu barwnego.
 Kąpiel w odbielaczu przekształca obraz ze srebra metalicznego w halogenki srebra, a pozostawia obraz barwny.
 Kolejny krok to kąpiel materiału w utrwalaczu. Tam halogenki srebra przekształcone w odbielaczu oraz halogenki nienaświetlone i niewywołane w wywoływaczu, przekształcane są na rozpuszczalne w wodzie sole srebra.
 Zamknięcie procesu następuje poprzez dokładne wypłukanie pozostałych soli srebra oraz substancji chemicznych czystą wodą.
 Ostatnim etapem jest kąpiel w stabilizatorze. Zawiera on głównie substancje zmniejszające napięcie powierzchniowe wody co sprawia, że przy suszeniu na filmie nie pozostają osady z wody. 
Wszystkie roztwory muszą mieć utrzymywane ściśle określone stężenie oraz temperaturę w celu zapewnienia optymalnych i powtarzalnych parametrów obrazu uzyskanego na wywołanym materiale światłoczułym.

Popularność 
Dzięki dużej szybkości przebiegu procesu oraz daleko posuniętej standaryzacji proces C-41 zdominował rynek fotografii amatorskiej i profesjonalnej. Maszyny wywołujące tzw. mini-laby pozwoliły na popularyzację fotografii kolorowej i obniżenie kosztów odbitki.

Rynek zdominowany był przez kilku producentów materiału światłoczułego, chemii do jej wywoływania oraz maszyn kontrolujących proces wywoływania:
 KODAK
 FUJI-COLOR
 AGFA
 KONICA

Zobacz też 
 wywoływanie

Procesy fotograficzne
Procesy fotograficzne

Procesy fotograficzne – ogół procesów chemicznych prowadzących do uzyskania zdjęć fotograficznych – zarówno negatywowych, jak i pozytywowych, w tym także służących do uzyskiwania materiałów pośrednich (np. negatywów do wykonania odbitek), a także wykorzystywanych do przetwarzania gotowych materiałów technikami szlachetnymi.

Procesami fotograficznymi są m.in.
 wywoływanie,
 przerywanie,
 utrwalanie,
 odbielanie.

Do przemysłowych standardów tych procesów należą m.in.:
 C-41 (określany również jako CN-16),
 E-6 (określany również jako CRK-2),
 RA-4.

Zobacz też 
 kąpiel fotograficzna
 

en:Photographic processing
Dezeta

DZ (Dezeta, DeZeta) – bezpokładowy jacht mieczowy wiosłowo-żaglowy (dziesięciowiosłowy, ) o ożaglowaniu kecza gaflowego, kadłub drewniany lub z tworzywa sztucznego. Powierzchnia ożaglowania ok. 30 m², maksymalna liczba załogi 12 osób.

Zaprojektowany na początku XX wieku w 1905 r. w Niemczech, jako łódź ratowniczo-robocza, do nauki żeglarstwa dla młodzieży. Na polskim śródlądziu najczęściej spotykany, jako jacht dwumasztowy. W 2003 r. pływało ich ok. 150 szt. W Polsce była jednostka szkoleniowa (manewrowanie, wiosłowanie), oraz była wykorzystywana do przeprowadzania kursów na ówczesny patent sternika jachtowego.

Dezety posiadają:
 dwa maszty
 trzy podstawowe żagle
fok – 3,90 m²
grot – 15,70 m²
bezan – 9,50 m²

 pięć par wioseł
 miecz
 kadłub bez pokładu okrągłodenny
 znak klasy – litery  DZ

Zobacz też 
 Mistrzostwa Polski w klasie DZ
 żaglowiec

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 

Typy i klasy jachtów
Kecze
Dysjunkcja (Sheffera)

Dysjunkcja, dyzjunkcja, dysjunkcja/dyzjunkcja Sheffera, funkcja Sheffera, funktor Sheffera, NAND, w terminologii Jana Łukasiewicza niewspółzachodzenie – zdanie lub funkcja zdaniowa utworzone za pomocą funktora dysjunkcji, jednego z dwuargumentowych funktorów zdaniotwórczych rachunku zdań. Symbolem funktora dysjunkcji jest przeważnie ukośna kreska / (tzw. kreska Sheffera). W języku potocznym funktorowi temu odpowiada „nieprawda, że p i q” (ponieważ dysjunkcja jest negacją koniunkcji) lub „zachodzi najwyżej jedno z dwojga” (por. artykuł „Funktory klasycznego rachunku zdań a jęz. naturalny”). Pojęcie dysjunkcji wprowadził w 1913 Henry Sheffer.

Uwaga: w terminologii angielskiej disjunction to polska alternatywa, odpowiednikiem polskiej dysjunkcji (Sheffera) jest natomiast alternative denial.

Wartość logiczna 
Zdanie utworzone za pomocą spójnika dysjunkcji jest fałszywe tylko wtedy, gdy prawdziwe są oba argumenty tego spójnika; w przeciwnym wypadku jest zawsze zdaniem prawdziwym.

gdzie: 1 – zdanie prawdziwe; 0 – fałszywe

Wybrane własności 
Funktor dysjunkcji posiada pewne własności interesujące ze względu na ekonomię zapisu: prócz binegacji jest jedynym funktorem, za pomocą którego można zdefiniować wszystkie inne; ponadto jest jedynym funktorem jedynego aksjomatu dysjunkcyjnego rachunku zdań.

Twierdzenie, że za pomocą funktora dysjunkcji zdefiniować można wszystkie pozostałe, pochodzi od logika Henry’ego Sheffera, który opublikował je w 1913 w artykule A Set of Five Independent Postulates for Boolean Algebras, with Application to Logical Constants. Wcześniej na ten pomysł wpadł Charles Peirce (artykuł A Boolian Algebra with One Constant z 1880), lecz nie został on opublikowany za jego życia (ukazał się dopiero w tomie 4. dzieł zebranych Peirce’a, wydawanych w latach 1931–1958). W 1925 Eustachy Żyliński udowodnił, że nie istnieje żaden inny niż binegacja i dysjunkcja funktor rachunku zdań, przy użyciu którego zdefiniować można wszystkie pozostałe.

Inne funktory logiczne definiowane są w sposób następujący:
 
 
 
 

Funktor dysjunkcji stanowi jedyny termin pierwotny rachunku zdań w stylizacji zwanej dysjunkcyjnym rachunkiem zdań. Dysjunkcyjny rachunek zdań jest jedyną formą klasycznego rachunku zdań, w której występuje tylko jeden aksjomat. Jest nim aksjomat Nicoda-Łukasiewicza, sformułowany przez Jeana Nicoda (A Reduction in the number of the Primitive Propositions of Logic, 1917), uproszczony przez Jana Łukasiewicza (Uwagi o aksjomacie Nicoda i o „definicji uogólniającej”, 1933).

Bramka logiczna 

Realizacją operacji NAND w elektronice jest bramka logiczna NAND. Oznaczana jest symbolem:

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Artykuł Nicoda A Reduction in the number of the Primitive Propositions of Logic w Wikisource

Funkcje boolowskie
Spójniki logiczne
Carl Perkins

Carl Perkins, właśc. Carl Lee Perkins (ur. 9 kwietnia 1932 w Tiptonville, zm. 19 stycznia 1998 w Jackson) – amerykański piosenkarz i gitarzysta związany z gatunkami country, rockabilly i rock and roll. Perkins był jednym z pionierów rock and rolla, nazywany królem rockabilly – wcześniejszej formy rock and rolla, wywodzącej się głównie z muzyki country i bluesa.

Carl Perkins, gdy w 1954 roku po raz pierwszy usłyszał śpiewającego Elvisa Presleya oraz towarzyszącego mu wybitnego gitarzystę rockabilly, Scotty'ego Moore'a, od razu stał się wielkim orędownikiem nowego stylu. Osądzając po skromnej dyskografii i liczbie przebojów, można by sądzić, że był muzykiem mało istotnym i marginalnym. W istocie zaliczany jest do jednego z najistotniejszych w swym gatunku. W szczególności jego technika gitarowa, stała się rozpoznawalna.

Perkins znalazł setki naśladowców, wśród rockowych gitarzystów głównie brytyjskich, lecz także amerykańskich z kręgu stylu southern rocka. Jego słynne krótkie riffy gitarowe, tak zwane licks (zagrywki), były niemal wiernie kopiowane przez takich instrumentalistów jak: George Harrison, John Fogerty i Brian Setzer. Wielkimi fanami muzyka członkowie brytyjskiego zespołu The Beatles. Utwory Perkinsa były coverowane przez tę grupę częściej niż jakiegokolwiek innego wykonawcy.

Perkins jest autorem przeboju nagranego przez Elvisa Presleya, „Blue Suede Shoes” z 1956 roku. Carl Perkins nagrał utwór w grudniu 1955 roku, Presley miesiąc później. Mimo iż wersja Presleya zdobyła większą popularność, to oryginał zyskał większe uznanie krytyków – wersja Perkinsa została umieszczona na 95. miejscu listy 500 utworów wszech czasów magazynu „Rolling Stone”, podczas gdy cover Presleya dopiero na 430. pozycji.

Carl Perkins przez całe swe dorosłe życie walczył z nałogiem alkoholizmu. To właśnie było wielką przeszkodą w harmonijnym rozwoju jego kariery i przyczyniło się do śmierci w wieku 65 lat.

W 1987 roku Carl Perkins został wprowadzony do Rock and Roll Hall of Fame. Jest twórcą bardzo popularnego zwrotu One for the money, two for the show; od tych słów zaczyna się tekst piosenki „Blue Suede Shoes”.

Przypisy 

Amerykańscy gitarzyści country
Amerykańscy wokaliści country
Członkowie Rock and Roll Hall of Fame
Urodzeni w 1932
Zmarli w 1998
DZ

Dz – polski dwuznak składający się z liter D i Z.
 Dziennik Zachodni – regionalny dziennik na Górnym Śląsku
 Dezeta – rodzaj jachtu
 Dz – skrót dla księgi Nowego Testamentu: Dzieje Apostolskie
 DZ – kod przypisany Algierii według standardu ISO 3166-1 alfa-2
 .dz – domena internetowa przypisana do Algierii.
Kamerton

Kamerton (diapazon) – przyrząd, stalowy pręt  służący do strojenia instrumentów muzycznych. 

Najczęściej w postaci jednotonowego instrumentu, nastrojonego na stałe na dźwięk a¹ o częstotliwości 440 Hz (od 1953 r.). Dźwięk ten został nazwany kamertonem, jako że służył za podstawę w muzyce kameralnej, kiedyś rozumianej wyłącznie jako instrumentalna (strój chóru był niższy). Nazwa diapazon wzięła się stąd, że do tonu podstawowego dostosowywane są pozostałe wysokości dźwięków w obrębie oktawy (w średniowieczu nazywanej diapazonem).

Rodzaje kamertonów:
 widełkowy – widełki z niehartowanej stali, w które uderza się, aby uzyskać dźwięk (najdokładniejszy),
 stroikowy (gwizdkowy) – metalowa rurka z umieszczonym wewnątrz języczkiem z metalu (na wzór harmonijki ustnej),
 chromatyczny – połączone kamertony stroikowe w obrębie c1-c2.

Kamerton widełkowy wynalazł w 1711 roku John Shore (1662–1752), lutnista angielskiego dworu.

Widełki kamertonu często wprawia się w drgania uderzając w nie specjalnie do tego przeznaczonym młoteczkiem.

Zastosowanie 
Strojenie instrumentu przy pomocy kamertonu polega na równoczesnej emisji dźwięku przez kamerton i instrument. Duże różnice w wysokości obu dźwięków są łatwo słyszalne. Subtelne różnice mogą być wykryte dzięki dudnieniom. Im mniejsza różnica wysokości obu dźwięków, tym większy okres dudnienia.

Poza podstawowym, muzycznym zastosowaniem, kamerton (głównie widełkowy) używany był jako źródło dźwięku prostego (tonu) w nauce i technice. W tej funkcji stosowany jest obecnie głównie w laboratoriach dydaktycznych.

Zobacz też 

 stroik laryngologiczny

Przypisy

Bibliografia 
 
 

Idiofony
Narzędzia fizyki
Kecz

Kecz – typ osprzętu żaglowego oraz współczesny typ żaglowca noszącego ten osprzęt.

Żaglowiec dwumasztowy (z grotmasztem i bezanmasztem), o pierwszym maszcie wyższym, noszący na wszystkich masztach ożaglowanie skośne; tylny maszt usytuowany w obrębie konstrukcyjnej linii wodnej.

Podobne typy to:
 jol – z bezanmasztem znajdującym się poza konstrukcyjną linią wodną, czyli na nawisie rufowym;
 szkuner – z przednim masztem mniejszym lub równym tylnemu.

Kecz z XVIII-XIX wieku 

Żaglowiec powstały z trzymasztowego pełnorejowca przez usunięcie fokmasztu zastąpionego długim bukszprytem i bardzo dużymi sztakslami przednimi. Konfiguracje żagli zmieniały się w zależności od czasu i regionu. Klasyczny kecz z XVIII wieku posiadał na grotmaszcie jeden żagiel gaflowy i dwa rejowe, a na bezanmaszcie – jeden gaflowy i jeden rejowy. Większa przestrzeń powstała po usunięciu fokmasztu pozwalała na zamontowanie w dziobowej części pokładu moździerzy dużego kalibru – tak powstały kecze bombowe używane w niektórych marynarkach wojennych (np. brytyjskiej).

Uwagi
Efekt Zeemana

Efekt Zeemana – zjawisko fizyczne, które polega na rozszczepieniu obserwowanych linii spektralnych na składowe, gdy próbka emitująca promieniowanie zostaje umieszczona w polu magnetycznym.

Ponieważ odległość między pod-poziomami Zeemana jest zależna od wielkości pola magnetycznego, efekt ten można wykorzystać do pomiaru tego pola. Efekt Zeemana jest bardzo ważny w zastosowaniach takich jak NMR, EPR, MRI i w spektroskopii Mössbauera.

Historia 
Efekt Zeemana po raz pierwszy zaobserwował holenderski fizyk Pieter Zeeman w 1896, który badał za pomocą spektrografu żółte linie D pochodzące od płomienia sodowego umieszczonego między biegunami silnego magnesu trwałego. W roku 1902 za powyższe osiągnięcie został uhonorowany Nagrodą Nobla.

Odróżnia się normalne zjawisko Zeemana (dla cząstek o zerowym spinie) oraz anomalne zjawisko Zeemana (dla cząstek o niezerowym spinie). To ostatnie zostało wyjaśnione na gruncie fizyki kwantowej, na podstawie rozwiązania równania Pauliego.

Wyjaśnienie 

Gdy brak jest zewnętrznego pola magnetycznego, to poziomy energetyczne w atomach i cząsteczkach są zdegenerowane, tzn. więcej niż jeden elektron jest w stanie o tej samej energii. Atomy (cząsteczki) mogą być wtedy wzbudzone do tego samego poziomu energetycznego i emitować fotony o identycznych energiach, które dają wkład do tej samej linii spektralnej.

Umieszczenie atomów w zewnętrznym polu magnetycznym znosi degenerację poziomów energetycznych: elektrony przyjmują wtedy różne stany energii, opisane różnymi stanami orbitalnego momentu pędu oraz różnymi stanami spinowymi. Rozsunięcie się poziomów energetycznych powoduje, że pojawiają się nowe wartości energii dla dozwolonych przejść elektronów – w miejsce jednej linii pojawia się kilka blisko siebie położonych linii spektralnych.

Wyróżnia się przy tym dwa rodzaje efektów: normalny oraz anomalny efekt Zeemana.

Normalny efekt Zeemana 

Normalny efekt Zeemana powstaje, gdy spin walencyjnej powłoki atomowej jest równy zero. Wartość rozszczepienia poziomów energetycznych elektronów może zostać obliczona na podstawie wzoru półklasycznego (czyli takiego, jaki wyprowadzono po odkryciu efektu Zeemana, ale przed odkryciem spinu). Zmianę energii atomu po umieszczeniu go w zewnętrznym polu magnetycznym wyraża wzór:
 

gdzie:
  – liczba kwantowa rzutu momentu magnetycznego,
  – indukcja magnetyczna,
  – magneton Bohra.

Efekt ten został wyjaśniony na gruncie fizyki klasycznej przez Lorentza.

Anomalny efekt Zeemana 

Anomalny efekt Zeemana powstaje, gdy spin walencyjnej powłoki atomowej jest różny od zera. Wówczas zmiana energii opisana jest wzorem:
 

gdzie:
  – czynnik Landégo,
  – liczby kwantowe odpowiednio całkowitego momentu pędu, spinu i orbitalnego momentu pędu.

Efekt ten został wyjaśniony na gruncie fizyki kwantowej, na podstawie rozwiązania równania Pauliego dla przypadku cząstki obdarzonej spinem, umieszczonej w polu magnetycznym.

Zobacz też 
 efekt Paschena-Backa
 efekt Starka
 równanie Diraca
 równanie Pauliego

Przypisy

Bibliografia 
 P.Zeeman, Phil.Mag. 43, 226 (1897)

Linki zewnętrzne 
 

Fizyka atomowa
Spektroskopia
Zjawiska fizyczne
Odkrycia nagrodzone Nagrodą Nobla
Bjarni Herjólfsson

Bjarni Herjólfsson – normański odkrywca, który jako pierwszy Europejczyk zobaczył Amerykę Północną.

Życiorys 
Bjarni urodził się w X wieku na Islandii jako syn Herjólfa Bardarsona i Thorgerdr. Gdy dorósł, przeniósł się do Norwegii i został kupcem. Co drugą zimę przypływał jednak na Islandię, by spędzić czas z ojcem.

W 990 roku jego żona, Garnissa, urodziła ich jedyne dziecko, Anssonno. Jednakże w wieku trzynastu lat zostało ono zabite przez nieznanego sprawcę. Garnissa z kolei została porwana i ślad po niej zaginął. Wówczas zrozpaczony Bjarni miał przekazać swój statek Leifowi Erikssonowi i popełnić samobójstwo.

Odkrycie Ameryki 
Saga o Grenlandczykach wspomina, że kiedy pewnego dnia Herjólfsson przybył na Islandię, dowiedział się, iż jego ojciec wyemigrował na Grenlandię. Latem 986 roku postanowił do niego dołączyć, ale ponieważ nie miał mapy ani kompasu, po trzech dniach żeglugi jego łódź z powodu wiatru i mgły zboczyła z kursu. Po kilku dniach pogoda poprawiła się, a Bjarni dotarł do lesistego lądu. Domyślając się, że nie jest to Grenlandia, postanowił nie schodzić na brzeg, tylko płynąć dalej. Po drodze odkrył kolejne nieznane lądy, ale żaden z nich nie pasował do opisów, które słyszał o Grenlandii. Pomimo ciekawości załogi i tym razem nie zezwolił zejść na brzeg. Ostatecznie udało mu się dopłynąć do Grenlandii, gdzie zamieszkał z ojcem. Później opowiedział o swoich odkryciach, ale nie wzbudziły one w tamtym czasie większego zainteresowania, choć dotarły one nawet na dwór króla Eryka, który z jednej strony go docenił, a z drugiej skarcił za niezbadanie nowych terenów. Po śmierci ojca powrócił do Norwegii. Wiadomo również, że w wieku 23 lat odbył drugą podróż do Nowego Świata, ale brak jest jakichkolwiek zapisków o tej wyprawie. 

Dziesięć lat później Leif Eriksson zainteresował się jego opowieściami i wyruszył na poszukiwanie tajemniczego lądu. Rezultatem było założenie normańskiej kolonii w L’Anse aux Meadows na Nowej Fundlandii, pierwszej europejskiej osady w Ameryce.

Opis podróży Herjolfssona znajdujący się w Sadze o Grenlandczykach jest unikatowy, ponieważ Bjarni w ogóle nie jest wspomniany w Sadze o Eryku Rudym, która te odkrycia przypisuje Leifowi Erikssonowi.

Odbiór 
Bjarni Herjólfsson (alias Barney Hendrickson) jest głównym bohaterem powieści fantastycznonaukowej pod tytułem Filmowy wehikuł czasu autorstwa Harry’ego Harrisona. Książka ukazała się w 1967 i opowiada historię hollywoodzkiej ekipy filmowej, przeniesionej w czasy Normanów, którym „pomagają” odkryć Amerykę. Bjarni Herjólfsson jest głównym bohaterem gier z cyklu Cultures wydanych przez studio Funatics Development.

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne 
 Biografia Bjarnia Herjólfssona 

Islandzcy podróżnicy i odkrywcy
Islandzcy żeglarze
Podróżnicy i odkrywcy X wieku
Urodzeni w X wieku
Smokey Robinson

Smokey Robinson, właśc. William Robinson (ur. 19 lutego 1940 w Detroit) – amerykański piosenkarz popowy, jeden z pionierów gatunków rytm and blues, soul i urban, jeden z najwybitniejszych artystów, kompozytorów i producentów firmy Motown. 

Przez magazyn Rolling Stone został umieszczony na 5. miejscu listy najwybitniejszych twórców muzyki rozrywkowej. Jego utwór, The Tracks of My Tears znalazł się na 50. miejscu listy 500 utworów wszech czasów tego samego magazynu. 

Robinson obdarzony bardzo czystym, wysokim tenorem, rozpoczął swą karierę śpiewając w grupie wokalnej Matadores, by wkrótce rozpocząć solową karierę.

Robinson śpiewał przy akompaniamencie własnej grupy wokalnej The Miracles.
 Smokey Robinson śpiew (tenor)
 Claudette Rogers śpiew
 Bobby Rogers śpiew (tenor)
 Emmerson „Sonny” Rogers śpiew (tenor)
 Ronnie White śpiew (baryton)
 Clarence Dawson (śpiew)

W 1987 został wprowadzony do Rock and Roll Hall of Fame, a w 2002 odznaczony Narodowym Medalem Sztuk.

Dyskografia

Przypisy 

Amerykańscy tenorzy
Amerykańscy wokaliści soulowi
Amerykańscy wokaliści rhythmandbluesowi
Amerykańscy wokaliści gospel
Członkowie Rock and Roll Hall of Fame
Członkowie Songwriters Hall of Fame
Ludzie urodzeni w Detroit
Odznaczeni National Medal of Arts
Urodzeni w 1940
Laureaci Kennedy Center Honors
The Miracles

The Miracles – amerykańska grupa wokalna związana z gatunkami rytm and blues oraz soul. Powołana jako grupa towarzysząca Smokey Robinson kontynuowała występy po jego odejściu przez pierwszą połowę lat siedemdziesiątych. Grupa reaktywowała się w latach dziewięćdziesiątych jako The New Miracles.

Skład 
 Smokey Robinson – śpiew (tenor)
 Claudette Rogers – śpiew
 Bobby Rogers – śpiew (tenor)
 Emmerson Sonny „Rogers” – śpiew (tenor)
 Ronnie White – śpiew (baryton)
 Clarence Dawson – śpiew
 Billy Griffin – śpiew (tenor)

Dyskografia 
 1973 Renaissance
 1974 Do It Baby
 1975 City of Angels
 1975 Don’t Cha Love It
 1976 The Power of Music
 1977 The Miracles
 1977 Love Crazy
 1990 Love Maschine (jako The New Miracles)
 2001 A Soulful Christmas
 2001 Christmas with the Miracles
 2002 Tears of a Clown

Miracles, The
Języki chińsko-tybetańskie

Języki chińsko-tybetańskie (sino-tybetańskie) – hipotetyczna rodzina językowa, do której należą języki używane na terenie Azji Wschodniej i Południowo-Wschodniej. Językami tymi posługuje się ponad miliard ludzi.

Uwaga: Ponieważ brakuje dowodów na pokrewieństwo (pochodzenie od wspólnego przodka) języków chińskich i tybetańskich, współczesne językoznawstwo coraz częściej odchodzi od hipotezy rodziny chińsko-tybetańskiej na rzecz wyróżniania ligi językowej obejmującej dwie rodziny – chińską (sinicką) i tybeto-birmańską, które wskutek długiego obcowania ze sobą nabrały szeregu wspólnych cech (tonalność, monosylabiczność morfemów itp.). 
Nawet termin „języki tybetańsko-birmańskie” w nowszych badaniach używany jest nie jako określenie rodziny językowej, lecz tylko jako collectivum dla sześciu grup językowych, co oznacza, że nowsze ustalenia kwestionują genetyczną jedność języków tybeto-birmańskich.

Klasyfikacja języków 
1. Grupa sinicka
 archaiczny język chiński (guwen)
 klasyczny język chiński (wenyan)
 język średnio-chiński
 języki chińskie współczesne
 północne języki chińskie (języki mandaryńskie)
 pekiński
 standardowy chiński – putonghua/guoyu
 nankiński
 południowe języki chińskie
 grupa wu
 grupa min
 grupa yue
 grupa gan
 grupa hakka
 grupa xiang

2. Grupa bodyjska (tybetańska)
 tybetański
 klasyczny język tybetański
 współczesny język tybetański
 języki himalajskie
 balti
 dzongkha

3. Grupa birmańska
 język si-sia
 język pai-lang
 język pyu (Birma)
 języki birmańskie
 birmański
 bodo
 czin
 garo
 hani
 kaczin
 lisu
 magar
 manipuri
 miri
 mizo
 murmi
 newari
 rai
 tripuri
 język lolo
 język naga

4. Grupa baryjska

5. Grupa kareńska

Przypisy

Bibliografia 
 

Azja
Gwara łódzka

Gwara łódzka – łodzianizmy, słownictwo charakterystyczne dla mieszkańców aglomeracji łódzkiej. W gwarze łódzkiej występują liczne germanizmy, jidyszyzmy oraz zapożyczenia z innych gwar, a w szczególności z poznańskiej i śląskiej.

Przykłady 
 „ajntopf” – obiad z jednego garnka
 „angielka” – 1) bułka paryska; 2) określenie małej szklaneczki potocznie zwanej literatką
 „august” – klaun, błazen
 „bajzel” – bałagan, nieład
 „bigiel” – deptak, tłoczne miejsce, w szczególności zamknięta dla ruchu część ulicy Piotrkowskiej w Łodzi
 „brzuszek” – surowy boczek
 „chachmęcić” – kombinować
 „chechłać” – kroić tępym nożem
 „chęchy” lub „chynchy” – krzaki, zarośla
 „chichry, chichrać się” – śmiech, śmiać się
 „drygle” – zimne nóżki (potrawa)
 „ekspres” – zamek błyskawiczny
 „farfocle” – warzywa w zupie
 „foliówka” – torebka, torba foliowa, reklamówka
 „galancie” – dużo, ładnie, dobrze
 „galanty” – spory, duży
 „gołda” – wódka
 „krańcówka” – pętla lub przystanek końcowy linii komunikacji tramwajowej lub autobusowej
 „kulosy” – nogi
 „lajpo” lub „limo” – zasinienie pod okiem od uderzenia
 „lebera” – wątrobianka
 „leberka” – pasztetowa
 „migawka” – bilet okresowy MPK (obecnie bilety okresowe w Łodzi wydawane są w postaci elektronicznej na karcie miejskiej, która również nazywa się Migawka)
 „na dworzu” – zamiast „na dworze” (Jest ciepło na dworzu)
 „po prosty” – często używane, zamiast „po prostu”
 „piekarz” – nalepka na chlebie
 „po czemu” – po ile
 „schodzić” – wysiadać z tramwaju
 „siajowe” – kiepskiej jakości (od imienia Szai Rosenblatta)
 „śnupa” – pysk, twarz
 „szlaja, szlajać się” – włóczęga, włóczyć się
 „sznyta, sznytka” – kromka
 „taryfa” – taksówka
 „towar” – określenie tkaniny, popularne wśród branży włókniarskiej
 „trambambula” – piłkarzyki
 „żulik” – chleb turecki z rodzynkami (podłużny chlebek z rodzynkami podbarwiony kawą zbożową, słodzony miodem lub melasą)

Zdarzają się również germanizmy – łom to „brecha” lub „breszka”, torebka uformowana z kawałka szarego papieru zwiniętego w rożek (mogąca służyć jako np. opakowanie na cukierki) to „tytka” – oraz rusycyzmy („stać za czymś” w znaczeniu „stać po coś”, „bystro” w znaczeniu „prędko, szybko”).

Gwary dzielnicowe 
Kiedy kształtowała się Łódź przemysłowa, czyli pod koniec XIX i na początku XX wieku, oraz w latach 50., w podłódzkich osiedlach zamieszkiwały masy ludności chłopskiej, która przekształcała słowa używane najczęściej w miejscu pracy, czyli w Łodzi. Tak powstawały zniekształcone określenia, jak: „karolyfer” zamiast „kaloryfer” lub „towar” zamiast „tkanina”. Takie dialekty panowały m.in. na niegdyś podłódzkich Bałutach i Chojnach.

Zobacz też 

 gwara miejska

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 „Słowniczek” [w:] Ludzki Język Łódzki, wyd. Muzeum Miasta Łodzi

Kultura w Łodzi
Łódzka
Nahar (waluta)

Nahar () – oficjalna waluta Czeczeńskiej Republiki Iczkerii w 1993–2000. Kurs wymiany nahara na dolar amerykański ustalono na 1:1. Wprowadzenie do obiegu zaplanowano na 1995.

Przed nieudanym wprowadzeniem w obieg nahara, obiegowym środkiem płatniczym na terytorium Czeczenii pozostawał rubel radziecki wzoru z lat 1961–1992, oraz rubel rosyjski wzoru z 1992: banknoty o nominałach 5 000 i 10 000 ₽. Nie uznano przy tym za obowiązującą reformy monetarnej rubla rosyjskiego z 1993, na co odpowiedzią było ustalenie własnej waluty narodowej. Istnieją dwa przypuszczenia o pochodzeniu nazwy środka płatniczego. Miano by ją utworzyć od jednego ze szczytów Kaukazu, bądź pochodzi od czasownika  – . 

Emitentem został ustanowiony w 1992 Bank Kumański. Dyrektor banku centralnego, Usman Imajew jeszcze w 1993 rozpoczął negocjacje z francuskim przedsiębiorstwem typograficznym „François-Charles Oberthür”. Ostatecznie w następnym roku banknoty nahara zostały wydrukowane w Wielkiej Brytanii. Pierwsza, i jedyna seria otrzymała za datę emisji rok 1995. Kolejne emisje miały być wydawane przy współpracy bądź z drukarnią w Monachium, bądź to z Mennicą Polską.

Waluty nie udało się wprowadzić w obieg z przyczyny klęski militarnej wobec ofensywy wojsk rosyjskich w listopadzie 1994. Niemal wszystkie egzemplarze banknotów nahara zostały zniszczone w siedzibie banku centralnego w Groznym. Istnieje jednak przypuszczenie, że część banknotów ma być przechowywana w banku w Monachium, co stanowiło podstawę do intencyjnego przywracania waluty w 2000–2017 przez władze cywilne powstańców czeczeńskich i później Emirat Kaukaski.

Przypisy

Bibliografia 

 
 

Waluty
Czeczenia
Kontrurbanizacja

Kontrurbanizacja – proces reorganizacji terenów miejskich zamieszkanych przez człowieka, polegający na zmniejszeniu się zagęszczenia przebywającej na tych terenach ludności oraz zmianie charakteru poszczególnych fragmentów miast na tereny typowo mieszkalne lub jednolicie przemysłowe. Proces ten występuje również w ścisłych centrach miast, z których mieszkańcy przenoszą się do dzielnic peryferyjnych, czego efektem jest zmiana charakteru centrum miasta na typowo handlowo-administracyjno-usługowe, ale pozbawione stałych mieszkańców.

Jest to najczęściej wynik poważnego kryzysu miasta stanowiącego centralny ośrodek zespołu miejskiego. Proces ten jest obserwowalny w ciągłym obniżaniu tempa wzrostu liczby mieszkańców zespołu miejskiego. W wyniku  kontrurbanizacji zarówno miasto, jak i jego strefa podmiejska, silnie się wyludniają.

Efektem kontrurbanizacji  jest także przemieszczanie się ludności ze stref wysoko zurbanizowanych do małych jednostek osadniczych położonych na terenach typowo rolniczych. Powoduje to wyraźne zahamowanie urbanizacji miast w sensie demograficznym i częściowo ekonomicznym.

Równocześnie na terenach wiejskich zachodzi proces urbanizacji w sensie społecznym – upowszechnia się  miejski styl życia. Wymaga on rozwoju usług istniejących, a także powstawania usług nowego rodzaju, co z kolei powoduje postępowanie procesu urbanizacji przestrzennej.

Zobacz też
 semiurbanizacja
 suburbanizacja
 urbanistyka
 urbanizacja
 eksurbanizacja

Procesy urbanizacyjne
Socjologia miasta
Mianownik

mianownik (matematyka)
 mianownik (przypadek)
Muzyka mikrotonowa

Muzyka mikrotonowa – muzyka oparta na mikrotonach, czyli interwałach muzycznych mniejszych od półtonu (w praktyce na skali innej niż dwunastostopniowa skala chromatyczna typowa dla klasycznej muzyki europejskiej). W muzyce mikrotonowej oktawa dzielona jest, w zależności od przyjętej konwencji, na większą lub mniejszą liczbę równych lub nierównych interwałów. Jednym z przykładów muzyki mikrotonowej jest muzyka oparta na ćwierćtonach. Oktawa może być podzielona na 13, 19, 22, 31, 53, 72 interwały itd. Każda skala ma swoje indywidualne zależności toniczne, typowe dla instrumentu i swoich oddanych zwolenników. Lista współczesnych kompozytorów mikrotonowych obejmuje setki nazwisk, lecz ich muzyka nie wychodzi poza wąskie grono fanów.

Muzyka mikrotonowa jest charakterystyczna dla muzyki wschodu; w Europie znana już od mniej więcej XVIII wieku, lecz powszechnie używana dopiero w modernizmie.

Przykładowym utworem mikrotonowym jest Monodies en quarts de ton, II/15 (Pierre Boulez).

Przypisy

Linki zewnętrzne 
  - Wikia poświęcona muzyce mikrotonowej

Muzyka współczesna
Techniki kompozytorskie
Arend Dickmann

Arend Dickmann, właściwie Arend Dijckman (ur. 1572 w Delfcie, zm. 28 listopada 1627 koło Gdańska) – admirał polskiej floty wojennej, zwycięzca w bitwie pod Oliwą.

Działalność we flocie handlowej 
Arendt Dickmann był Holendrem, urodził się w 1572 roku w Delfcie. Od 1608 roku mieszkał w Gdańsku, gdzie był kapitanem i armatorem statku handlowego transportującego zboże i drewno dębowe. Należał do Związku Gdańskich Kapitanów Morskich.

Służba wojskowa 
W 1626 roku, podczas wojny polsko–szwedzkiej, wstąpił na służbę polskiego króla Zygmunta III Wazy. Przed bitwą pod Oliwą, 24 listopada 1627 roku został wyznaczony na stanowisko admirała (głównodowodzącego) polskiej floty biorącej udział w bitwie, na galeonie "Święty Jerzy". W czasie bitwy, 28 listopada 1627, będąc na pokładzie zdobytego już szwedzkiego galeonu "Tigern", poniósł śmierć na skutek trafienia w nogi przypadkową kulą artyleryjską (wystrzeloną prawdopodobnie z "Pelikanena" lub omyłkowo z "Latającego Jelenia").

Pogrzeb 
Uroczysty pogrzeb na koszt króla miał miejsce 2 grudnia w Gdańsku, w kościele Mariackim. Przed trumną pędzono 33 pary powiązanych jeńców szwedzkich. Trumnie towarzyszyła kompania honorowa piechoty morskiej, królewscy komisarze i rada miasta. Trumnę z ciałem admirała złożono przy północnej ścianie prezbiterium, koło kaplicy Ścięcia św. Jana.

Upamiętnienie 

 Nazwę "Admirał Dickmann" nosił w okresie międzywojennym jeden z okrętów polskiej Flotylli Rzecznej Marynarki Wojennej.
 25 maja 2007 roku imię "Admirała Arendta Dickmana" i nazwę wyróżniającą "Oliwski" otrzymał 6 Ośrodek Radioelektroniczny w Gdyni.
 Nazwę Dickmanna otrzymały ulice w Gdyni Oksywiu oraz Gdańsku Oliwie.
 W kruchcie kościoła św. Michała Archanioła w Gdyni-Oksywiu znajduje się epitafium Arenda Dickmanna.
 Postaci Dickmanna pisarz Jacek Komuda poświęcił dylogię Galeony Wojny wydaną nakładem Fabryki Słów w 2008 roku.
 Admirał jest także bohaterem utworu Oliwska Szanta wykonywanego przez zespół Cztery Refy.
 Na terenie Oliwy działa drużyna harcerska jego imienia (17 Oliwska Drużyna Harcerska im. Arenda Dickmanna).
 Jest patronem dzwonu e3 carillonu Ratusza Głównego Miasta w Gdańsku.

Przypisy 

Admirałowie I Rzeczypospolitej
Cudzoziemcy w wojsku I Rzeczypospolitej
Holenderscy żeglarze
Holendrzy w I Rzeczypospolitej
Uczestnicy wojny polsko-szwedzkiej 1626–1629 (strona polska)
Dowódcy floty polskiej
Wojskowi związani z Gdańskiem
Ludzie związani z Gdańskiem w I Rzeczypospolitej
Patroni jednostek Wojska Polskiego
Ludzie urodzeni w Delfcie
Pochowani w bazylice Mariackiej w Gdańsku
Urodzeni w 1572
Zmarli w 1627