alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Para przegrzana

Para przegrzana (para nienasycona) to para sucha mająca temperaturę wyższą niż temperatura wrzenia cieczy przy danym ciśnieniu. Otrzymywana przez przegrzanie pary nasyconej w przegrzewaczu. Zastąpienie pary mokrej parą przegrzaną podniosło sprawność maszyn parowych i turbin.

Obecnie w energetyce cieplnej wykorzystywana jest przede wszystkim para przegrzana, gdyż tylko ona zapewnia uzyskiwanie odpowiednich sprawności konwersji energii. Skoro już włożyliśmy sporo energii do wytworzenia pary, to należy ją ogrzać do możliwie wysokiej temperatury. Jeśli ciśnienie pary na wlocie do turbiny jest odpowiednio wysokie, to w wyniku rozprężania w turbinie nastąpi tak silny spadek temperatury pary, że na wylocie z turbiny pojawi się para mokra, będąca mieszaniną pary nasyconej i wody.

Także powietrze i inne gazy techniczne w temperaturze otoczenia są parą przegrzaną. Ich temperatura wrzenia jest znacznie niższa od temperatury otoczenia.

Parametry:
 temperatura
 ciśnienie
 objętość właściwa
 entalpia
 entropia

Termodynamika
Para nasycona

Para nasycona – gaz pozostający w równowadze termodynamicznej z fazą ciekłą lub stałą tej samej substancji.

Para nasycona ma największe możliwe dla danej temperatury ciśnienie i gęstość.
Ciśnienie pary nasyconej jest niezależne od objętości. Zmniejszanie objętości w stałej temperaturze powoduje skraplanie pary, a stan równowagi w dalszym ciągu istnieje. Zwiększanie objętości powoduje wyparowanie cieczy bez obniżenia ciśnienia pary nasyconej. Potwierdza to doświadczenie z próżnią Torricellego.

Stan pary nasyconej istnieje w zamkniętych naczyniach z cieczą, na przykład w butli z płynnym gazem propan-butan. Para nasycona pojawia się również w układach otwartych. Przykładem może być para wodna zawarta w powietrzu podczas wieczornego obniżania się temperatury. Po osiągnięciu pewnej temperatury zwanej punktem rosy, woda skrapla się na drobinach pyłu zawartych w powietrzu, tworząc mgłę.

Parametry:
 temperatura
 ciśnienie

Zobacz też 
 wilgotność powietrza
 para wodna
 kocioł parowy
 para przegrzana

Przypisy

Bibliografia 
 

Termodynamika

en:Saturated fluid
Para przesycona

Para przechłodzona (para przesycona) – para  mająca temperaturę niższą niż temperatura pary nasyconej przy tym samym ciśnieniu. Nie skrapla się z braku centrów kondensacji. Występuje w powietrzu. W laboratorium otrzymywana przez zmniejszenie ciśnienia pary suchej, jest wykorzystywana w komorze Wilsona.

Parametry:
 temperatura
 ciśnienie

Zobacz też 
 wykres T-s,
 wykres h-s,
 para wodna,
 kocioł parowy,
 ciecz przegrzana,
 para przegrzana.

Termodynamika
Para mokra

Para mokra –  mieszanina pary nasyconej i znacznej ilości kropelek cieczy tej samej substancji. Ma temperaturę równą temperaturze parowania cieczy przy danym ciśnieniu, czyli temperaturze nasycenia. Przykładem pary mokrej jest para wydobywająca się z czajnika.

Para mokra otrzymywana jest np. w kotle parowym bez przegrzewacza. Stosowana jest w celach grzewczych i technologicznych. W maszynach parowych tłokowych i turbinach została zastąpiona parą przegrzaną, co podniosło sprawność tych urządzeń. Stosowana jest także w niektórych rozwiązaniach elektrowni jądrowych. Dawniej stosowano ją w parowozach, a w tym we wszystkich parowozach bezogniowych.

Parą mokrą jest para odlotowa większości maszyn parowych tłokowych i turbin. Występuje także w ostatnich stopniach turbin parowych kondensacyjnych. Wytrącające się z niej skropliny odprowadzane są na zewnątrz. W maszynie parowej tłokowej wytrącająca się z pary mokrej woda zbiera się w cylindrze i jest okresowo odprowadzana przez kurki odwadniające. Zjawisko to szczególnie nasila się w czasie przerwy w pracy. Nadmiar wody w cylindrze doprowadza do uderzenia wodnego mogącego wyrwać głowicę. Zapobiegają temu zawory bezpieczeństwa na pokrywach, czasami w postaci jednorazowych płytek łamliwych. Tego typu awaria, która miała miejsce w latach pięćdziesiątych na Sołdku, skończyła się wymianą maszyny parowej.

Wykraplanie wody z pary w ostatnich stopniach turbin parowych kondensacyjnych stanowi poważny problem. Kropelki wody poruszają się bowiem nieco inaczej, niż cząsteczki pary wodnej, przez co następuje ich uderzanie o szybko poruszające się końcowe fragmenty łopatek wirnika ostatnich stopni. W wyniku tych uderzeń może dochodzić do zużycia erozyjnego. Powierzchnie szczególnie narażone na "atak" kropel wody pokrywane są materiałami odpornymi na ich działanie erozyjne, ale to nie rozwiązuje całkowicie problemu. Dlatego dopuszcza się maksymalny udział wody w parze mokrej na poziomie 15% (stopień suchości pary X = 0,85).

Parametry:
 temperatura,
 ciśnienie,
 objętość właściwa,
 stopień suchości pary,
 entalpia,
 entropia.

Zobacz też 
 para sucha
 wykres T-s, wykres h-s

Przypisy 

Termodynamika
Para sucha

Para sucha – para, która osiągnęła temperaturę nasycenia  jest parą suchą nasyconą. Przy utrzymującym się ogrzewaniu para osiąga temperaturę wyższą od temperatury nasycenia przy tym samym ciśnieniu i staje się parą przegrzaną. Zarówno para sucha nasycona, jak i przegrzana nie zawiera cząsteczek cieczy, co jest charakterystyczne dla pary mokrej.

Parametry:
 temperatura
 ciśnienie

Zobacz też 
 wykres T-s, wykres h-s
 para wodna
 kocioł parowy
 para mokra

Przypisy 

Termodynamika
Przegrzewacz

Przegrzewacz – część kotła parowego, przeważnie w postaci wiązki rur, służy do ogrzania pary nasyconej powyżej temperatury nasycenia i otrzymania pary przegrzanej. Wprowadzenie przegrzewaczy podniosło sprawność maszyn parowych tłokowych i umożliwiło zastosowanie turbin parowych. Ogólnie im wyższa temperatura pary, tym większa sprawność termiczna maszyny. Dlatego zadaniem przegrzewacza jest wytworzenie pary o możliwie wysokiej temperaturze.

W celu podniesienia sprawności siłowni parowej stosowany jest powszechnie w energetyce przegrzew wtórny pary wodnej. Para po częściowym rozprężeniu w części wysokoprężnej turbiny kierowana jest z powrotem do kotła parowego w celu podniesienia jej temperatury (a więc i entalpii). Oprócz podniesienia sprawności zabieg ten powoduje zwiększenie stopnia suchości pary na wylocie z turbiny.

Przegrzewacz znalazł doniosłe zastosowanie w konstrukcji parowozów, pozwalając na zwiększenie ich sprawności i mocy. Pierwszy praktyczny przegrzewacz został opracowany w Niemczech przez inżyniera Wilhelma Schmidta w latach 90. XIX wieku. W 1893 roku opatentował on przegrzewacz do stacjonarnej maszyny parowej, a następnie pracował wraz z Robertem Garbe nad przegrzewaczem do parowozu. Pierwsza lokomotywa z wczesną formą przegrzewacza pruskiej serii S 4 została zbudowana w 1898 roku, a do produkcji seryjnej weszła w 1902. Początkowo stosowano przegrzewacze komorowe w dymnicy parowozów, lecz już w 1903 roku Schmidt opracował powszechnie używany model przegrzewacza płomienicowego, w którym para płynęła przez zagięte rurki przegrzewacza, mieszczące się w walczaku kotła w rurach ogniowych - płomienicach, którymi płynęły gorące spaliny z paleniska. Kilku innych konstruktorów opracowało też swoje modele przegrzewacza, lecz nie zyskały one większego znaczenia.

Przypisy 

Technika cieplna
Kotły wodne i parowe
Zawór bezpieczeństwa

Zawór bezpieczeństwa (klapa, klapa bezpieczeństwa) – zawór otwierający się samoczynnie w chwili gdy ciśnienie gazu (pary) przekroczy dopuszczalną wartość co zapobiega eksplozji kotła, zbiornika, rurociągu itp. Po raz pierwszy zastosował go Denis Papin w zbudowanym w 1681 szybkowarze.

W najprostszym wykonaniu jest to płytka łamliwa ulegająca zniszczeniu. Zapieczenie zaworu bezpieczeństwa, lub jego dodatkowe dociążenie było jedną z przyczyn eksplozji kotłów, dlatego czasem stosowano dwa niezależne zawory.

Zawór bezpieczeństwa był montowany rutynowo w parowozach i uniemożliwiał niebezpieczne podniesienie ciśnienia, które mogłoby grozić eksplozją.

Obecnie zawory bezpieczeństwa są to zawory przelewowe nastawiane na maksymalną dopuszczalną wartość ciśnienia w układzie fluidalnym.

Zobacz też 

 korek topliwy

Części parowozu
Zawory
Bezpieczeństwo
Arkusz drukarski

Arkusz drukarski (lub arkusz druku) – fizyczna jednostka objętości druków, lub form drukowych podstawowego koloru, stosowana przez poligrafów. Odpowiada ona jednostronnie zadrukowanemu arkuszowi papieru formatu większego od B2 ale mniejszemu od B1 (co odpowiada np. ośmiu stronom  końcowego wyrobu formatu A4, szesnastu stronom formatu A5 itd.). W przypadku druku dwustronnego arkusz drukarski odpowiada połowie powierzchni arkusza zadrukowanego tylko z jednej strony.

Zobacz też 
 format arkusza
 DTP
 arkusz wydawniczy

Przypisy 

DTP
Poligrafia
Hymn Belgii

Brabançonne (Brabantka, Brabansona) — hymn państwowy Belgii, zwany także Hymnem Brabanckim lub Hymnem Wolności.

Legenda głosi, że słowa pieśni powstały we wrześniu 1830 r., kiedy to młody rewolucjonista, Alexandre Dechet odczytał ich treść podczas spotkania w kawiarni l’Aigle d’Or. Dechet był aktorem teatru, w którym została zainicjowana rewolucja prowadząca do wyzwolenia Belgii spod panowania Holandii. Rewolucja pochłonęła również życie samego autora. Melodię do hymnu w 1830 r. napisał François van Campenhout. W 1860 r. premier Belgii Charles Rogier zmienił słowa, łagodząc antyholenderskie akcenty pieśni, a ostatecznie w 1921 r. przyjęto jej czwartą zwrotkę jako hymn.

Zobacz też 
 flaga Belgii
 godło Belgii

Symbole narodowe Belgii
Belgii
Herb Wielkiej Brytanii

Herb Wielkiej Brytanii – jeden z symboli państwowych Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej.

Historia i symbolika 
Królewski herb Wielkiej Brytanii noszony jest przez władców. Posługuje się nim administracja i rząd, umieszczając go m.in. na monetach i publicznych budynkach.

Elementy herbu 
Na herb Wielkiej Brytanii składają się następujące elementy:

1. W tarczy herbowej czterodzielnej w krzyż, w polach pierwszym i czwartym, czerwonych, po trzy złote lwy patrzące (guardant) (herb Anglii), w polu drugim – złotym z czerwoną podwójną bordiurą ozdobioną liliami, lew czerwony wspięty, język i pazury błękitne (herb Szkocji), w polu trzecim błękitnym złota harfa (herb Irlandii);

2. Tarczę otacza pas z napisem Honi soit qui mal y pense (st. fran. Hańba temu, kto źle o tym myśli) - dewiza Orderu Podwiązki;

3. W klejnocie nad koroną królewską, jest złoty lew ukoronowany;

4. Poniżej umieszczony jest hełm heraldyczny;

5. Z boków hełmu symetrycznie wyrastają labry, złote, podbite gronostajem;
 
6. Tarczę podtrzymuje złoty lew Anglii i srebrny jednorożec Szkocji z koroną na szyi i łańcuchem;

7. Poniżej dewiza korony angielskiej: Dieu et mon droit (z fran. Bóg i moje prawo);

8. Dodawane do herbu rośliny symbolizują Wielką Brytanię (Anglię - róża, Szkocję - oset, Irlandię Północną - koniczyna), tworząc postument heraldyczny.

W herbie nie uwzględniono Walii, która jest częścią składową królestwa Anglii.

Herb w Szkocji 

Herb Wielkiej Brytanii posiada odmianę stosowaną w Szkocji, w której w I i IV polu tarczy jest umieszczony herb Szkocji, w II Anglii, w III Irlandii, inny też jest klejnot (tj. korona szkockich monarchów, a na jej szczycie stoi w koronie lew trzymający miecz i berło a nad nim motto – zwrot In Defens, będący skróceniem motta heraldycznego Szkocji: In My Defens God Me Defend, które w języku szkockim (scots) oznacza W mojej obronie Bóg chroni mnie; ponadto znajdują się też emblematy (tj. łańcuch z odznaką Orderu Ostu). Poniżej dewiza herbowa: Nemo me impune lacessit (łac. Nikt nie zadziera ze mną bezkarnie).

Zobacz też 
 Flaga Wielkiej Brytanii
 Hymn Wielkiej Brytanii
 Herb Kanady

Przypisy

Linki zewnętrzne 
  

Wielka Brytania
Symbole narodowe Wielkiej Brytanii
Heraldyka brytyjska
Premier Kanady

Premier Kanady – osoba stojąca na czele rządu federalnego Kanady. Premierem Kanady zostaje szef partii politycznej, która ma większość w Izbie Gmin Parlamentu Kanady.

Premier Kanady ma bardzo szerokie uprawnienia polityczne i administracyjne. Gdy premier traci zaufanie swej partii, zwykle w związku z utratą popularności wśród wyborców lub rażących błędów politycznych, partia rządząca, zgodnie ze swym statutem, wybiera nowego przewodniczącego, który automatycznie zastępuje poprzedniego premiera na jego stanowisku. Taka sytuacja nastąpiła, gdy w 1993 Kim Campbell zastąpiła niepopularnego Briana Mulroney, co jednak nie uratowało Progresywno-Konserwatywnej Partii Kanady od klęski w kolejnych wyborach. Podobna sytuacja miała miejsce w 2003, kiedy Paul Martin zastąpił przechodzącego na emeryturę Jeana Chrétiena.

Chronologiczna lista premierów Kanady

Bibliografia 
 Rulers.org

 
Listy polityków
Stopień suchości pary

Stopień suchości pary – parametr określający zawartość pary nasyconej w całkowitej masie wody i pary.
 
gdzie:
  – masa fazy gazowej (pary nasyconej suchej),
  – masa fazy ciekłej (cieczy nasyconej) w parze mokrej,
  – masa całkowita wody i pary.
Stopień suchości przyjmuje wartości:
 x = 0 – dla wody na początku wrzenia (nie ma jeszcze pary),
 0 < x < 1 – dla mieszaniny wody z parą,
 x = 1 – dla pary nasyconej.

Przypisy 

Przemiany fazowe
Little Richard

Little Richard, właśc. Richard Wayne Penniman (ur. 5 grudnia 1932 w Macon, zm. 9 maja 2020 w Nashville) – amerykański piosenkarz rockandrollowy, pianista, osobowość sceniczna, pastor.

Był jednym z pionierów rock and rolla. Sam określał siebie jako „architekta” tej muzyki, twierdząc, że wynalazł ją jako mieszankę bluesa i boogie-woogie. Był jedną z najbardziej charyzmatycznych osobowości wczesnego rocka, a grana przez niego muzyka charakteryzowała się olbrzymią energią i ekspresją, dominowało w niej także brzmienie fortepianu i krzykliwy śpiew. Do jego największych przebojów, które stały się standardami w ramach gatunku, należą: Tutti Frutti (1955), Long Tall Sally (1956) i Good Golly Miss Molly (1956). Wszystkie te utwory znalazły się w pierwszej setce liście 500 utworów wszech czasów magazynu Roling Stone na miejscach odpowiednio – 43, 55 i 94. Występował m.in. z młodym Jimim Hendrixem, gdy ten grał w akompaniującym mu zespole.

Był też inicjatorem zjawiska przepychu w rock and rollu. Nosił fantazyjne ubrania, używał makijażu. Można go uważać za prekursora stylu glam rock. 

W 1977 rzucił rock ’n' roll i sprzedawał Biblię, ale po kilku latach wrócił do rock ’n' rolla i próbował pogodzić ze sobą dwa zawody: kaznodziei i muzyka. W 1986 został wprowadzony do Rock and Roll Hall of Fame.

Był gejem.

Dyskografia 

 Here's Little Richard (1957)
 Little Richard (1958)
 The Fabulous Little Richard (1958)
 Pray Along with Little Richard (1960)
 Pray Along with Little Richard (Vol 2) (1960)
 The King of the Gospel Singers (1962)
 Little Richard Is Back (And There's A Whole Lotta Shakin' Goin' On!) (1964)
 Little Richard's Greatest Hits (1965)
 The Incredible Little Richard Sings His Greatest Hits - Live! (1967, live)
 The Wild and Frantic Little Richard (1967, kompilacja)
 The Explosive Little Richard (1967)
 Little Richard's Greatest Hits: Recorded Live! (1967, live)
 The Rill Thing (1970)
 Mr. Big (1971, kompilacja)
 The King of Rock and Roll (1971)
 Friends from the Beginning – Little Richard and Jimi Hendrix (1972, kompilacja)
 The Second Coming (1972)
 Right Now! (1974)
 Talkin' 'bout Soul (1974, kompilacja)
 Little Richard Live (1976)
 God's Beautiful City (1979)
 Lifetime Friend (1986)
 Shake It All About (1992)
 Little Richard Meets Masayoshi Takanaka (1992)
 Southern Child (2005, nagrany w 1972)

Przypisy 

Amerykańscy kompozytorzy muzyki rozrywkowej
Amerykańscy pianiści
Amerykańscy wokaliści rhythmandbluesowi
Amerykańscy wokaliści soulowi
Członkowie Rock and Roll Hall of Fame
Członkowie Songwriters Hall of Fame
Laureaci Nagrody Grammy
Urodzeni w 1932
Zmarli w 2020
Ludzie urodzeni w Macon (Georgia)
Bezan

Bezan – tylny żagiel na jednostce żaglowej, co najmniej dwumasztowej, pod warunkiem, że jest to ożaglowanie skośne (suche), np. na jolu, keczu, barkentynie, czy barku. Na brygantynie tylny maszt to zwykle grotmaszt, podobnie na brygu.

Zobacz też 
 olinowanie
 omasztowanie
 ożaglowanie
 takielunek

Bibliografia 
 
 

Ożaglowanie
Omasztowanie
Ward Goodenough

Ward Hunt Goodenough (ur. 1919, zm. 2013) - amerykański antropolog, profesor na uniwersytecie w pensylwańskiej Limie. Badał ludy żyjące na Nowej Gwinei, wyspach Gilberta i Mikronezji. W 1962 roku został prezesem American Ethnological Society. Definiuje kulturę jako wszystko to, co trzeba wiedzieć, czy też w co trzeba wierzyć, aby postępować w sposób zaakceptowany przez członków danej społeczności.

Jego najważniejsze prace to:
 Culture, Language and Society,
 Property, Kin and Community of Truk,
 Native Astronomy in the Central Carolinas.

Jego bratem był chemik, noblista John B. Goodenough.

Amerykańscy antropolodzy
Urodzeni w 1919
Zmarli w 2013
Samuel von Pufendorf

Samuel von Pufendorf (ur. 8 stycznia 1632, zm. 26 października 1694) – niemiecki teoretyk prawa i historyk.

W 1662 został profesorem uniwersytetu w Heidelbergu. W 1671 przeniósł się do Szwecji, został profesorem uniwersytetu w Lund i oficjalnym historiografem szwedzkim. Po powrocie do Niemiec został historiografem Brandenburgii. Był jednym z twórców prawa międzynarodowego. Wprowadził też do języka nauki termin kultura na oznaczenie wszelkich wynalazków wprowadzonych przez człowieka.

Kontynuował badania Hugona Grocjusza na temat prawa natury. Pufendorf twierdził, że społeczeństwo i natura ludzka są w jakimś stopniu nierozdzielne, gdyż człowiek jest z natury gatunkiem zdolnym do życia w społeczeństwie. Ludzie żyjący w rozproszonych rodzinach mieli być skłonni do życia w świecie wojny, strachu i ubóstwa, zaś społeczeństwo pozwalało ludziom żyć w pokoju, bezpieczeństwie i dobrobycie. 

Korespondował z nim m.in. Ezechiel Spanheim, pruski uczony i ambasador w Londynie.

Po jego śmierci nadwornym historiografem został hugenota Charles Ancillon (1659-1715).

Dzieła 

 Elementorum iurisprudentiae universalis libri II (1660),
 De statu Imperii Germanici liber unus (1667),
 De iure naturae et gentium libri octo (1672),
 Einleitung zu der Historie der vornehmsten Reich und Staatrn in Europie (1682–1686)
 De rebus Suecicis (1686),
 De rebus gestis Friderici Wilhelmi Magni (1695),
 De rebus a Carolo Gustavo Sueciae rege gestis (1696).

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Dzieła Samuela von Pufendorfa w bibliotece Polona

Bibliografia 
 

Niemieccy historycy
Niemieccy teoretycy prawa
Pisarze nowołacińscy
Urodzeni w 1632
Zmarli w 1694
Komunikacja międzykulturowa

Komunikacja międzykulturowa () – wszelkie oddziaływania między różnymi kulturami mające na celu nawiązanie kontaktów pomiędzy nimi i wzajemne poznanie. Brak tych kontaktów może prowadzić do nieznajomości innych kultur (szok kulturowy) i nieporozumień pomiędzy nimi (konflikt kultur). Komunikacja międzykulturowa to także badanie sytuacji, gdy pomiędzy ludźmi z różnych kręgów kulturowych zachodzi interakcja.

Komunikacja międzykulturowa odgrywa istotną rolę w takich dziedzinach jak: antropologia, kulturoznawstwo, językoznawstwo, psychologia oraz badania komunikacji. Komunikowanie się kultur można podzielić ze względu na kontekst kulturowy, który to dzieli się na: kultura niskokontekstowa i kultura wysokokontekstowa.

Zobacz też 
 bariera kulturowa
 Europejska Stolica Kultury
 Europejski Rok Dialogu Międzykulturowego
 CISV International (Children’s International Summer Villages)
 Papieska Rada ds. Dialogu Międzyreligijnego
 zderzenie kultur

Bibliografia 
 William B. Gudykunst: Intercultural Communication Theories. w: Gudykunst, William B (ed.), Cross-Cultural and Intercultural Communication. s. 167–189 .
 Hans-Jürgen Lüsebrink: Interkulturelle Kommunikation. Interaktion, Fremdwahrnehmung, Kulturtransfer. Metzler, Stuttgart/Weimar 2005,  .
 Norbert Schröer: Interkulturelle Kommunikation. Einführung. Oldib, Essen 2009,  .

Teoria komunikacji
Kulturoznawstwo
Szyfr monoalfabetyczny

Szyfr monoalfabetyczny to szyfr, w którym jednej literze alfabetu tajnego odpowiada dokładnie jedna litera alfabetu jawnego.
Praktycznie nie zapewnia bezpieczeństwa, ponieważ łatwo jest go złamać w bardzo krótkim czasie, nawet nie używając komputera czy innego urządzenia.

Np.:

a – szyfrowana litera
k – klucz
n – liczba liter w alfabecie

Metodą łamania takiego szyfru jest:
 w przypadku znanego choćby małego fragmentu tekstu jawnego z powtarzającymi się znakami – umiejscowienie go w tekście tajnym poprzez poszukiwanie podobnych wzorców, np. jeśli występuje słowo „baobab”, szukamy ciągu liter (xb, xa, xo, xb, xa, xb), czyli takiego, gdzie na pierwszym, czwartym i szóstym miejscu występuje ten sam znak, na drugim i piątym również ten sam znak, ale inny od tamtych, a jeszcze inny znak na trzecim miejscu.
 w ogólniejszym przypadku należy policzyć rozkład statystyczny znaków w zaszyfrowanym tekście i porównać z rozkładem w dowolnym tekście jawnym z tego samego języka (najlepiej, choć niekoniecznie, tego samego autora na podobny temat). Przy dłuższym tekście tajnym pozwala to na idealne rozszyfrowanie.

Zobacz też 
 szyfr polialfabetyczny

Monoalfabetyczny
Mikrobiologia

Mikrobiologia – nauka biologiczna zajmująca się zagadnieniami związanymi z mikroorganizmami oraz wirusami, dział biologii.

Do organizmów, którymi zajmuje się mikrobiologia, należą: bakterie (zobacz też bakteriologia), grzyby (zobacz też mykologia) oraz niektóre protisty.

Dziedziny 
Wyróżnia się następujące dziedziny mikrobiologii:

 mikrobiologia ogólna – zajmuje się charakterystyką ogólnych, najbardziej podstawowych pojęć z dziedziny mikrobiologii.
 fizjologia
 anatomia
 rozmnażanie
 środowisko życia drobnoustrojów
 wpływ drobnoustrojów na ich środowisko życia i inne organizmy

 mikrobiologia szczegółowa
 systematyka drobnoustrojów
 charakterystyka poszczególnych taksonów klasyfikacji:
 królestwo
 dział
 rząd
 rodzina
 rodzaj
 gatunek
 szczep
 Zajmuje się również aktualizowaniem powyższych danych o osiągnięcia najnowszych badań systematycznych; szczegółowe badanie mikroorganizmów poszczególnych gatunków.

 mikrobiologia przemysłowa – dział mikrobiologii dotyczący możliwości wykorzystania drobnoustrojów do procesów przemysłowych (przemysł: chemiczny, farmaceutyczny, kosmetyczny, piekarniczy, browarniczy, winiarski oraz oczyszczanie ścieków). Dziedzina ta zajmuje się wykrywaniem, badaniem i dostosowaniem do przemysłowego wykorzystania metabolicznych procesów, właściwości drobnoustrojów. Mikrobiologia przemysłowa związana jest z biotechnologią

 mikrobiologia środowiskowa – dotyczy wpływu drobnoustrojów na ożywione i nieożywione elementy środowiska oraz wpływu tych elementów na mikroorganizmy. Zajmuje się badaniem środowisk występowania drobnoustrojów, również tych najbardziej wymagających (słone i gorące jeziora USA, głębiny oceaniczne, pustynie itp.) i opisywaniem właściwości, które umożliwiają im bytowanie w tych często niesprzyjających warunkach. Praktycznie mikrobiologia środowiskowa dostarcza wiadomości jak wykorzystywać drobnoustroje do oczyszczania ścieków, odradzania terenów "jałowych"/ubogich biologicznie;

 mikrobiologia lekarska – dziedzina związana z medycyną.
 Zajmuje się badaniem mikroorganizmów pod względem ich wpływu na organizmy żywe – przede wszystkim człowieka, a także zwierzęta i rośliny.
 Opisuje czynniki etiologiczne chorób, ich przebieg, sposoby leczenia, profilaktyki.

 mikrobiologia weterynaryjna – zajmuje się badaniem oddziaływania drobnoustrojów chorobotwórczych na zwierzęta

 mikrobiologia sanitarna – bada sposoby rozprzestrzeniania się drobnoustrojów patogennych, odpowiada również za sanityzacje środowiska, dezynfekcje przedmiotów na których to mogą znajdować się niebezpieczne patogeny. Obecnie  odgrywa też dużą rolę w ochronie środowiska życia dla ludzi i zwierząt poprzez oznaczanie czystości mikrobiologicznej.

 mikrobiologia gleby – bada drobnoustroje w środowisku glebowym

Zobacz też 

 zoologia
 cytologia
 biologia molekularna
 genetyka

Bibliografia 
 Mirosława Kwiecińska, Wiesława Witkowska: Rok 2002 Ciekawa biologia - Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne SA, Warszawa 2007, Numer dopuszczenia: 8/07

Linki zewnętrzne 
 Uczelnie w Polsce prowadzące kierunek „Mikrobiologia”
 Polskie Towarzystwo Mikrobiologów
 Początki mikrobiologii – kolekcja w bibliotece Polona
Aguti złocisty

Aguti złocisty (Dasyprocta leporina) – gatunek gryzonia z rodziny agutiowatych, żyjący w gęstych i wilgotnych lasach Brazylii, Gujany Francuskiej, Gujany, Surinamu, Trynidadu i Tobago i Wenezueli. Introdukowany na Dominice, Grenadzie i Wyspach Dziewiczych.

Charakterystyka 
Długość tego gryzonia wynosi od 49 do 64 cm. U tego gatunku występuje dymorfizm płciowy; osobniki żeńskie osiągają większe rozmiary niż osobniki męskie, poza tym nie różnią się od nich wyglądem zewnętrznym. Posiadają małe, okrągłe uszy, oraz krótki, nieowłosiony ogon. Masa ciała dorosłego osobnika wynosi od 3 do 6 kilogramów. Typowa temperatura ciała wynosi około 38 °C. Jaskrawozłote, przechodzące przez rudy aż do pomarańczowego futerko jest gęste, szczeciniaste. Żyje pojedynczo lub parami, bardzo rzadko stadnie. Broni swego terytorium przed obcym aguti. Umie pływać i skakać. Jego kończyny są długie i smukłe, a przednie są krótsze od tylnych, co jest przystosowaniem do ucieczek przed drapieżnikami. Jego kryjówka to np. nisko położona dziupla w drzewie. Nie mają typowych dla gryzoni pazurów, ponieważ uległy one przekształceniu w kopytka. Posiadają stale rosnące siekacze, które muszą regularnie ścierać. Osobniki żeńskie osiągają dojrzałość płciową po sześciu miesiącach od narodzin.

Jest to gatunek w małym stopniu zagrożony wyginięciem według klasyfikacji IUCN.

Żeruje nocą, zjada głównie rośliny (owoce, orzechy, korzenie), nie gardzi jajami ani pisklętami ptaków. Gdy teren, na którym żeruje, jest obfity w pożywienie, robi zapasy. Pokarm przenosi w torbach policzkowych. Aguti złocisty jest szkodnikiem w swojej ojczyźnie. Odławiany dla smacznego mięsa, czasem bywa oswajany.

Podczas prowadzenia badań nad zachowaniem aguti złocistego w niewoli, zaobserwowano u niego przypadki polowania na ptaki i małe gryzonie, co może sugerować, że jest gatunkiem wszystkożernym. Maksymalna długość życia w niewoli wynosi około 18 lat.

Pierwsze wzmianki o aguti znajdują się w książce Andre Thereta, XVI-wiecznego francuskiego kosmografa. Pomimo to odkrycie tego gatunku przypisuje się oficerowi hiszpańskiemu don Feliksowi de Azara, który w 1780 roku przebywał w Paragwaju.

RozmnażanieAguti złociste nie mają wyraźnego sezonu rozmnażania. Ich młode są stosunkowo dobrze rozwinięte. Samice w jednym miocie mają zazwyczaj od 1 do 3 młodych. Okres ciąży wynosi 104 do 120 dni. Po 20 tygodniach młode są odstawiane od mleka matki.

Aguti złocisty jest istotnym roznosicielem nasion palmy Astrocaryum aculeatissimum, co można tłumaczyć tym, że osobniki tego gatunku cechują się gromadzeniem zapasów nasion. Nie są znane wartości odległości, na jakie nasiona tej palmy mogą być roznoszone przez aguti złocistego.

Podgatunki 
Wyróżnia się osiem podgatunków aguti złocistego:
 D. leporina albida Gray, 1842
 D. leporina cayana Lacépède, 1802
 D. leporina croconota Wagler, 1831
 D. leporina fulvus Kerr, 1792
 D. leporina leporina (Linnaeus, 1758)
 D. leporina lunaris Thomas, 1917
 D. leporina maraxica Thomas, 1923
 D. leporina noblei Allen, 1914

Przypisy 

Agutiowate
Ssaki Ameryki Południowej
Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1758 roku
Wirusologia

Wirusologia, wirologia – nauka o wirusach, wiroidach i prionach; dział mikrobiologii. 

Wirusologia bada ich systematykę, budowę, właściwości antygenowymi i chorobotwórcze. Opracowuje też metody izolacji, oczyszczania, namnażania i zwalczania wirusów. W celach badawczych korzysta się z mikroskopu elektronowego.

Historia badań 
 1892 – Dmitrij Iwanowski odkrył, że chorobę mozaikową tytoniu i ziemniaka wywołują zarazki przesiąkające przez filtry bakteryjne.
 1910 – Peyton Rous stwierdził, że wirusy wywołują u zwierząt objawy rakotwórcze.
 1917 – Félix Hubert d'Herelle odkrył wirusy niszczące bakterie tzw. bakteriofagi.
 1931 – Ernst Ruska skonstruował pierwszy mikroskop elektronowy.
 1935 – Wendell Meredith Stanley doprowadził do postaci krystalicznej wirusa mozaiki tytoniowej.
 1949 – Alfred Day Hershey odkrył u bakteriofagów rekombinację.
 1952 – Alfred Day Hershey i Martha Chase udowodnili na przykładzie bakteriofagów, że DNA jest podstawowym nośnikiem informacji genetycznej.

Przypisy

Linki zewnętrzne 

 Wirusologia internetowe kompendium dla pacjentów i lekarzy
Flaga Belgii

Flaga Belgii – jeden z symboli państwowych Królestwa Belgii.

Historia i symbolika 
Wzór flagi przejęto z francuskiej Tricolore. Barwy pochodzą z herbu księstwa Brabancji, znanego od XII wieku. Wojna o niepodległość Belgii zaczęła się w Brabancji i tam znalazła najwięcej zwolenników, dlatego herb ten przyjęto jako herb Belgii (w polu czarnym lew złoty wspięty z czerwonym orężem).

Wprowadzona w sierpniu 1830, przyjęta oficjalnie 23 stycznia 1831 roku.

Konstrukcja i wymiary 
Prostokąt o proporcjach 13:15 podzielony na trzy równe pionowe pasy: czarny, żółty, czerwony.

Galeria

Zobacz też 
 Herb Belgii
 Hymn Belgii

Linki zewnętrzne 
 Flaga Belgii na Flags of the World 

Symbole narodowe Belgii
Belgii
Herb Belgii

Herb Belgii – jeden z symboli państwowych Królestwa Belgii.

Historia i symbolika 
Herb w tarczy barwy czarnej (Sable), złoty (Or) wspięty lew (Rampart) w czerwonym uzbrojeniu. Hełm złoty, otwarty, z damaskinażem, zwieńczony koroną królewską. Tarczę podtrzymują złote lwy, dzierżące w sztandary w barwach belgijskich. Wokół tarczy łańcuch orderu Leopolda I, za nią dwa berła królewskie. Całość otacza  płaszcz heraldyczny, czerwony, podbity gronostajem, zwieńczony koroną i gonfanonem z tarczą herbową Belgii na tle barw narodowych. Za płaszczem umieszczone są sztandary z herbami prowincji belgijskich, po cztery z obu stron korony. Poniżej tarczy  motto w jęz. francuskim: "L`Union fait la force" i niderlandzkim: "Eendracht maakt macht" (Jedność wiedzie do siły), umieszczone na wstędze barwy czerwonej.

Herb Belgii występuje w wersji:
 herbu wielkiego, zawierającej wszystkie opisane insygnia i oznaki - używany przy oficjalnych uroczystościach.
 herbu średniego - bez sztandarów prowincji - Używany przez naród.
 herb mały - tarcza ukoronowana, bez hełmu, trzymaczy i płaszcza, otoczona insygniami orderu, za nią berła, poniżej dewiza - używany najczęściej m.in. jako symbol domu panującego i rządu.

Zobacz też 
 Flaga Belgii
 Hymn Belgii

Symbole narodowe Belgii
Belgia
Kallimach

Kallimach – rzeźbiarz i architekt grecki, tworzący w V wieku p.n.e.
 Kallimach – archont polemarch ateński w czasie bitwy pod Maratonem
 Kallimach z Cyreny – grecki poeta aleksandryjski z III wieku p.n.e.
 Filip Kallimach – XV-wieczny poeta i prozaik, starosta gostyniński
Silmarillion

Silmarillion – jedno z najbardziej znanych dzieł J.R.R. Tolkiena i jego opus magnum.

Historia powstania 
To od niego Tolkien zaczął tworzyć legendarium, których pisanie zajęło mu całe życie. Pierwsze wersje opowieści wchodzących w jego skład powstały w roku 1917 i były rozwijane z przerwami na Hobbita i Władcę Pierścieni, aż do śmierci pisarza w roku 1973. Książka została ukończona i wydana cztery lata po śmierci autora przez jego syna Christophera. Przed śmiercią autor chciał jeszcze przeredagować dzieło, ale nie zdążył.

J.R.R. Tolkien zamierzał pierwotnie wydać Silmarillion krótko po wydaniu Hobbita, lecz książka została odrzucona przez wydawcę. Później, po opublikowaniu Władcy Pierścieni, fani domagali się poznania historii Dawnych Dni, lecz pisarz tak argumentował niechęć wydania Silmarillionu: „[...] ani śladu hobbitów! Masa mitologii, wszędzie elfy i podniosła stylistyka…”.

Kompozycja 
Silmarillion stanowi zbiór opowieści w większości traktujących o Dawnych Dniach, czyli o Pierwszej Erze Świata. Składają się nań:
 Ainulindalë – opowieść o stworzeniu świata przez Eru Ilúvatara,
 Valaquenta – opis Valarów i Majarów, w tym Nieprzyjaciół,
 Quenta Silmarillion - przedstawia historię początków Ardy, rozpoczynającą się stworzeniem Latarni Valarów, a kończąca się na wyrzuceniu Morgotha (Melkora) poza Mury Świata pod koniec Pierwszej Ery Śródziemia. Głównym tematem księgi jest zniszczenie przez Morgotha Dwóch Drzew Valarów i Silmarillów, aczkolwiek większość narracji skupia się na wojnie Elfów z Morgothem (Wojny o Wielkie Klejnoty, czyli Silmarille) i bohaterskich czynów dokonywanych podczas niej. Sama wojna zaś była następstwem buntu Ñoldorów
 Akallabêth – opisująca upadek Númenoru,
 Pierścienie Władzy i Trzecia Era – opowieść, która streszcza pokrótce wydarzenia z Trzeciej Ery, częściowo opisane w powieści Władca Pierścieni.

Silmarillion został wydany w Polsce po raz pierwszy w roku 1985, w przekładzie Marii Skibniewskiej.

Przypisy

Bibliografia 
 

Książki o Śródziemiu
Utwory literackie z 1977
Twórczość J.R.R. Tolkiena
Azeotrop

Mieszanina azeotropowa (azeotrop) – ciekła mieszanina (roztwór) dwóch lub więcej związków chemicznych, która jest w równowadze termodynamicznej z parą nasyconą powstającą z tej mieszaniny. Skład pary i cieczy jest taki sam. Gdy mówimy o azeotropie w kontekście wykresu fazowego, parametry takie określamy nazwą punktu azeotropowego.

Proporcje molowe (stężenie) związków chemicznych obecnych w parze nasyconej, powstającej w trakcie parowania mieszaniny azeotropowej, są takie, jak w samej cieczy. Oznacza to, że po skropleniu pary znad mieszaniny azeotropowej uzyskuje się ciecz o takim samym składzie chemicznym, jak wyjściowa mieszanina, co uniemożliwia jej rozdzielenie przez destylację, a nawet rektyfikację.

Mieszaniny azeotropowe rozdziela się zazwyczaj przez ekstrakcję, sorpcję lub poprzez dodanie do układu jeszcze jednego związku chemicznego, który tworzy azeotrop z jednym ze składników wcześniejszej mieszaniny i umożliwia dzięki temu wydestylowanie potrzebnego składnika.

Klasycznym przykładem azeotropu jest spirytus rektyfikowany, czyli mieszanina wody z etanolem o stężeniu alkoholu (zależnie od temperatury i ciśnienia) od 95,5% do 97,5%. Aby uzyskać prawie czysty etanol, do azeotropu można dodać benzen i kontynuować rektyfikację. Pozwala to uzyskać roztwór etanolu zawierający około 99,8% alkoholu i niewielkie ilości benzenu. Obecnie, ze względu na toksyczność benzenu, tej metody już się nie stosuje. Zamiast niej stosowana jest destylacja pod ciśnieniem dwóch atmosfer, gdyż pod tym ciśnieniem etanol nie tworzy z wodą azeotropu.

Azeotropia 
 Azeotropia zachodzi w sytuacji gdy roztwór rzeczywisty wykazuje znaczne odstępstwa od prawa Raoulta. 
W takim kontekście można podzielić azeotropię na:
 dodatnią - następuje duże dodatnie odstępstwo od prawa Raoulta, a całkowita prężność pary nad mieszaniną jest większa od prężności pary czystego, lotniejszego składnika dla danej temperatury. Powstaje azeotrop dodatni.
 ujemną - następuje duże ujemne odstępstwo od prawa Raoulta, a całkowita prężność pary nad mieszaniną jest mniejsza od prężności pary czystego, mniej lotnego składnika dla danej temperatury. Powstaje azeotrop ujemny.

Azeotropia dodatnia jest częstsza od azeotropii ujemnej. 
Przykładami azeotropii dodatniej są: woda-etanol, benzen-metanol, benzen-etanol, benzen-tetrachlorek węgla, metanol-tetrachlorek węgla.
Azeotropami ujemnymi są na przykład: aceton-chloroform, woda-kwas azotowy, woda-chlorowodór.

Zobacz też 
 prawo Raoulta
 destylacja azeotropowa
 destylacja z parą wodną
 heteroazeotrop
 zeotrop

Przypisy

Bibliografia 
 
 

Destylacja
Roztwory
Ciecz wyczerpana

Ciecz wyczerpana (pogon) – ciecz pozostała po procesie destylacji lub rektyfikacji, w której znajdują się frakcje cięższe niż główny produkt destylacji.

Przypisy 

Destylacja
Rektyfikacja (destylacja)

Rektyfikacja, destylacja frakcyjna, destylacja frakcjonowana – z fizycznego punktu widzenia destylacja kaskadowa (wielopoziomowa), w której każdy stopień procesu jest zasilany produktem (destylatem) poprzedniego; z punktu widzenia inżynierii procesowej rektyfikacja jest operacją jednostkową, w której mieszanina ciekła jest rozdzielana na frakcje o różnej (zwykle zbliżonej) lotności.

Rektyfikacja w warunkach przemysłowych prowadzona jest w specjalnych kolumnach rektyfikacyjnych, zapewniających adiabatyczne warunki procesu, chociaż czasami stosuje się kolumny z płaszczem chłodzącym lub grzejnym lub kolumny strefowe (na pewnym odcinku ogrzewane a na innym chłodzone), aby zapewnić ich maksymalną sprawność.

Na dużą skalę rektyfikacja jest stosowana w rafineriach w przemyśle petrochemicznym (nazywanym też rafineryjnym). W wyniku przerobu ropy naftowej otrzymuje się benzynę i inne paliwa, a także surowce dla przemysłu chemicznego. W przemyśle spirytusowym rektyfikacja spirytusu surowego umożliwia uzyskanie czystego spirytusu rektyfikowanego.

Zminiaturyzowane kolumny rektyfikacyjne stosuje się w laboratoriach chemicznych, gdyż rektyfikacja jest o wiele wydajniejsza niż destylacja prosta.

Przypisy 

Destylacja
Filtracja

Filtracja (sączenie) – metoda oddzielania substancji stałych od cieczy i gazów, poprzez mechaniczne zatrzymanie jednego ciała stałego w przegrodach porowatych (filtrach) przy użyciu odpowiednich aparatów. Ciecz lub gaz otrzymywane po filtracji nazywa się filtratem. Filtracja jest najczęściej stosowanym sposobem oddzielania ciał stałych od cieczy.

W technologii uzdatniania wody wykorzystuje się naturalne procesy zachodzące w przyrodzie z dużą szybkością:
 cedzenie
 sedymentacja
 flokulacja
 kohezja
 adhezja
 dyfuzja
 adsorpcja
 oddziaływanie elektrostatyczne.
Proces polega na przepuszczeniu wody przez ośrodek porowaty zgromadzony w filtrach w postaci złóż filtracyjnych.
 
Podczas filtracji przepływ przesączu przez warstwę osadu ma charakter uwarstwiony. Z równania Leva wynika następująca zależność:

u = μΔP/ηl, gdzie

u – prędkość liniowa przesączu w m/s,
μ – stała przepuszczalności osadu w m²,
l – grubość warstwy osadu w m,
η – współczynnik lepkości dynamicznej przesączu w Pa·s,
ΔP – różnica ciśnień w Pa.

Kluczowym kryterium rozdziału rodzajów filtracji jest wielkość cząstek:
 przesiewanie
 mikrofiltracja
 ultrafiltracja
 nanofiltracja

Bibliografia
Zbigniew Heidrich i inni,Gospodarka wodno-ściekowa, Wydawnictwo Verlag Dashofer, Warszawa 2005, 

Procesy rozdziału
Wrzenie (fizyka)

Wrzenie – zjawisko przemiany cieczy w gaz (parę), podczas którego powstają i rosną pęcherzyki pary nasyconej w objętości cieczy. Wrzenie jest więc gwałtownym parowaniem nie tylko na powierzchni, ale także w całej objętości. Wrzenie wymaga dostarczania energii do wrzącego ciała, dlatego jest przejściem fazowym pierwszego rodzaju i jest procesem endotermicznym.

Ciecz wrze, gdy prężność pary jest równa ciśnieniu zewnętrznemu.

Przy wrzeniu cieczy w naczyniu, w którym ścianki są powierzchniami grzejnymi, nierówności ścianek i zanieczyszczenia znajdujące się w cieczy stanowią zarodki, na których powstają pęcherzyki pary.

Powstające pęcherze z parą unoszą się ku górze dzięki sile wyporu. Po wypłynięciu na powierzchnię cieczy pękają a zawarta w nich para przechodzi do przestrzeni nad cieczą.

Wrzenie jest możliwe przy odpowiednim ciśnieniu w każdej temperaturze, w której może istnieć ciecz, czyli między punktem potrójnym a punktem krytycznym. Przy danym ciśnieniu zewnętrznym wrzenie cieczy zachodzi w określonej temperaturze, zwanej temperaturą wrzenia. Wzrost ciśnienia zewnętrznego powoduje wzrost temperatury wrzenia, gdyż ciśnienie pary musi się zrównać z ciśnieniem zewnętrznym, co wymaga podwyższenia temperatury (zob. równanie Clapeyrona). Przy ciśnieniu jednej atmosfery fizycznej woda wrze w temperaturze 100 °C. Przy odpowiednio niższym ciśnieniu woda wrzeć może nawet w temperaturze pokojowej.

Ciśnienie w pęcherzyku pary jest większe od ciśnienia nad cieczą, wpływa na to ciśnienie hydrostatyczne cieczy oraz napięcie powierzchniowe cieczy. Napięcie powierzchniowe (σ) wywołuje przyrost ciśnienia (Δp) zależny od promienia (r) pęcherzyka (Δp = 2·σ/r). Istnienie (powstanie) pęcherzyka o danym promieniu jest możliwe pod warunkiem, że temperatura cieczy przekroczy temperaturę równowagi ciecz-gaz przy ciśnieniu w hipotetycznym pęcherzyku, dlatego temperatura we wrzącej cieczy i stykającym się z nią gazie nie jest jednakowa. Ciecz w pobliżu podgrzewanej ścianki ma temperaturę większą od temperatury wrzenia (dla wody w odległości 1 mm od ścianki temperatura może być nawet o 10 °C wyższa od temperatury wrzenia, a w odległości 1 cm – do 0,5 °C).

Wrzenie czystej cieczy w naczyniu o gładkich ściankach rozpoczyna się w wyższej temperaturze. Ciecz o temperaturze większej od temperatury wrzenia jest nazywana cieczą przegrzaną. Stan taki w warunkach domowych można niekiedy osiągnąć podgrzewając wodę w kuchence mikrofalowej. Jest to potencjalnie niebezpieczne, gdyż przegrzana woda nie wyróżnia się niczym szczególnym, a wstrząśnięcie naczynia lub dodanie do niej zarodków wrzenia (np. przez wsypanie herbaty) powoduje gwałtowne powstanie dużych ilości pary. Para ta, uwalniając się gwałtownie z naczynia, rozpryskuje znaczne ilości wrzątku wokoło, co grozi oparzeniami. Zarodkami wrzenia mogą być też zjonizowane molekuły, zjawisko to wykorzystano w komorze pęcherzykowej do obrazowania śladów cząsteczek jonizujących.

Rozpuszczenie w cieczy ciała stałego powoduje wzrost temperatury wrzenia (zob. prawo Raoulta).

Zobacz też 
 ciśnienie pary nasyconej

Przypisy 

Przemiany fazowe
Desorpcja

Desorpcja – przemiana fizyczna, odwrotna do sorpcji, polegająca na uwalnianiu cząsteczek, atomów lub jonów z powierzchni lub z masy jednej ciągłej fazy fizycznej do drugiej.

Desorpcji sprzyjają:
 podwyższenie temperatury
 zmniejszenie stopnia dyspersji
 zmniejszenie stężenia zaabsorbowanych lub zaadsorbowanych jonów.

W technologii żywności wykorzystuje się desorpcję przy:
 odzyskiwaniu (rekuperacji) gazu użytego uprzednio do nasycenia ośrodka ciekłego, na przykład odzyskiwaniu CO2 przy konserwowaniu moszczów metodą Bohiego
 desulfitacji półproduktów traktowanych SO2 w celu ich przejściowego zakonserwowania
 regeneracji adsorbentów, na przykład węgla aktywnego
 „gazowym opakowywaniu”, na przykład przez usuwanie powietrza z proszku mlecznego w celu wprowadzenia na jego miejsce gazu nieczynnego (azotu lub dwutlenku węgla).

Chemia fizyczna
Inżynieria procesowa
Flotacja

Flotacja (z  – wypływać) – metoda rozdziału rozdrobnionych ciał stałych, wykorzystująca różnice w zwilżalności składników. Produktem flotacji jest tzw. koncentrat flotacyjny.

Przebieg procesu 
W praktyce przemysłowej mieszaniną ciał stałych jest najczęściej kopalina, a cieczą woda. Rozdrobniony materiał wsypuje się do zbiornika maszyny flotacyjnej (flotownika) poddając równocześnie aeracji. Cząstki trudno zwilżalne otaczają się w większym stopniu pęcherzykami powietrza niż łatwo zwilżalne, dzięki czemu unoszą się na powierzchnię, skąd zbierane są w postaci piany. Odpowiednie warunki fizyko-chemiczne, poprawiające efektywność flotacji wymuszonej, zapewniają tzw. odczynniki flotacyjne. Dzielą się one na trzy główne grupy:
 spieniacze – związki organiczne, które adsorbują się na granicy rozdziału ciecz-gaz, obniżając napięcie powierzchniowe i umożliwiając tworzenie się obfitej piany,
 zbieracze – adsorbują się selektywnie na powierzchni ziaren tylko wybranych minerałów, hydrofobizując ich powierzchnię i w efekcie umożliwiają ich skuteczne wyniesienie do piany,
 modyfikatory – przeważnie związki nieorganiczne, które mają za zadanie regulację działania zbieraczy w kierunku polepszenia skuteczności i selektywności flotacji (aktywatory, depresory, regulatory pH).

Flotacja jest również stosowana w trakcie recyclingu makulatury lub podczas oczyszczania ścieków.

Proces flotacji jest stosowany także w przemyśle górniczym do odzysku substancji węglowej z obiegu wodno-mułowego w kopalniach węgla kamiennego. Otrzymuje się tzw. koncentrat flotacyjny (flot koncentrat). Pozostała zawiesina, która zawiera jeszcze niewielkie ilości węgla kierowana jest do osadników, gdzie odzyskuje się tzw. muł węglowy.

W Polsce przez flotację wzbogacane są m.in. rudy miedzi wydobywane w kopalniach KGHM. Odpady tego procesu przechowywane są w zbiorniku Żelazny Most, a koncentrat przerabiany w hutach miedzi "Głogów" i "Legnica".

Zobacz też 
 technologia chemiczna i inżynieria procesowa
 wzbogacanie (górnictwo)

Przypisy 

Przeróbka kopalin
Akademia i Uniwersytet Wileński Towarzystwa Jezusowego

Akademia i Uniwersytet Wileński Towarzystwa Jezusowego (łac. Academia et Universitas Vilnensis Societatis Jesu) – uczelnia powstała w 1579 roku z przekształcenia kolegium jezuickiego (zał. 1570) w uniwersytet.

Powstała na mocy aktu fundacyjnego Stefana Batorego, który został potwierdzony przez papieża Grzegorza XIII.

Była to druga szkoła wyższa na terenie Rzeczypospolitej Obojga Narodów, a pierwsza na Litwie. Początkowo miała wydziały: filozoficzny, teologiczny i prawniczy.

W XVI i XVII w. z uczelnią związanych było wielu znakomitych uczonych, m.in. Maciej Sarbiewski, Wojciech Wijuk Kojałowicz, Marcin Śmiglecki, Piotr Skarga, Jakub Wujek czy Mikołaj Łęczycki.

Po kasacie zakonu jezuitów w 1773 roku uczelnia przejęta została przez Komisję Edukacji Narodowej i przekształcona w uczelnię świecką. W 1781 r. przemianowano uczelnię na Szkołę Główną Wielkiego Księstwa Litewskiego.

Przypisy 

 
Uczelnie w Wilnie
Uczelnie jezuickie I Rzeczypospolitej
Operacja jednostkowa

Operacja jednostkowa – w inżynierii chemicznej jest to proces chemiczny lub fizyczny, który można opisać w granicach jednego modelu matematycznego. Przyjmuje się, że każdy ciąg operacji technologicznych da się sprowadzić do sumy określonych operacji jednostkowych.

Operacja jednostkowa nie jest tożsama z operacją zachodzącą w jednym aparacie instalacji przemysłowej. Niektóre aparaty realizują tylko jedną operację jednostkową, np. wymiennik ciepła realizuje tylko konwekcję wymuszoną. Często jednak w jednym aparacie ma miejsce kilka operacji jednostkowych naraz. Np. w reaktorze chemicznym może mieć jednocześnie miejsce mieszanie, konwekcja wymuszona, wrzenie i sedymentacja.

Operacje te dzieli się najczęściej na:
 klasyczne
 mechaniczne
 przepływy
 mieszanie
 rozdrabnianie
 filtrowanie
 sedymentacja
 fluidyzacja
 przesiewanie
 odpylanie
 cieplne
 przewodzenie
 konwekcja wymuszona
 konwekcja naturalna
 promieniowanie
 wrzenie
 skraplanie
 wymrażanie
 dyfuzyjne
 destylacja
 rektyfikacja
 absorpcja
 adsorpcja
 desorpcja
 ekstrakcja
 ługowanie
 krystalizacja
 suszenie

 membranowe
 ciśnieniowe
 filtracja
 mikrofiltracja
 ultrafiltracja
 nanofiltracja
 odwrócona osmoza
 separacja gazów
 cieplne
 destylacja membranowa
 destylacja próżniowa membranowa
 dyfuzyjne
 perwaporacja
 perstrakcja
 dializa
 ekstrakcja membranowa
 absorpcja membranowa

Inżynieria procesowa
Sedymentacja

Sedymentacja (łac. sedimentum = osad) – w geologii sedymentacja to gromadzenie osadów w wyniku deponowania materiału okruchowego, działalności organizmów, wytrącania z roztworu wodnego. Ponowne uruchomienie materiału osadowego nosi nazwę resedymentacja.

Chemia 
W chemii to proces opadania zawiesiny ciała stałego w cieczy w wyniku działania siły grawitacji lub sił bezwładności. Sedymentacji ulegają zawiesiny o gęstości większej niż gęstość cieczy. Sedymentacja prowadzi więc do rozdziału substancji niejednorodnych, a kryterium podziału jest gęstość.

Geologia 
Różnice w zachodzeniu procesów sedymentacji dla różnych substancji są ważnymi czynnikami w geologii – w ich wyniku zachodzi gromadzenie się oraz rozdzielanie produktów wietrzenia skał, szczątków organicznych, materiałów piroklastycznych i innych wszelkich składników powstałych na w powierzchniowej strefie Ziemi na drodze mechanicznej, chemicznej lub biochemicznej.

Biologia 
Wiatry, spływające po powierzchni Ziemi wody opadowe i źródlane są czynnikiem, który ługuje, spłukuje, mechanicznie transportuje produkty wietrzenia. Działanie tych czynników jest tak silne, że produkty wietrzenia ulegają im w przeważającej części. Są one przenoszone i osadzane w innych miejscach. W ten sposób powstają utwory osadowe (sedymentacyjne), wśród których wyróżnia się osady mechaniczne i chemiczne. Szczególną grupę stanowią osady organogeniczne, do których powstania materiału dostarcza świat żyjący.

Zastosowanie 
Proces sedymentacji jest kluczowy np. podczas: 
procesów geologicznych przy tworzeniu się skał osadowych,
oczyszczania ścieków,
filtracji,
fermentowania,
 proces ten przydatny jest również przy oczyszczaniu oleju posmażalniczego ze znajdujących się w nim cząstek, np. w filtrach bezwładnościowych.

Przypisy 

Mieszaniny
Procesy geologiczne
Procesy rozdziału
Sedymentologia

it:Sedimentazione