George Mead

George Herbert Mead (ur. 27 lutego 1863, zm. 26 kwietnia 1931) – amerykański filozof, socjolog i psycholog.

Życiorys 
Urodził się w rodzinie purytańskiej. Jego ojciec był duchownym kongregacjonalistą oraz profesorem homiletyki. W 1879 roku rozpoczął studia w Oberlin College (ukończył je w 1883). Po śmierci ojca, z powodu zubożenia rodziny, pracował przez pewien czas jako nauczyciel, a następnie jako mierniczy w przedsiębiorstwie budującym linie kolejowe. W latach 1894–1931 był profesorem uniwersytetu w Chicago.

Koncepcje i publikacje 
Był jednym z twórców pragmatyzmu, przede wszystkim pragmatyzmu społecznego. Stworzył koncepcję „interakcjonizmu symbolicznego”.

George Mead sformułował oryginalny program behawioryzmu społecznego, który bada procesy adaptacji organizmów, ujmując je jako proces komunikacji.
Organizm w relacji ze środowiskiem, inaczej niż to ma miejsce w behawioryzmie, nie pozostaje bierny. Organizmy dokonują selekcji tego co istnieje dla nich jako bodziec. Od zasady tej selekcji zależeć będzie ich sukces adaptacyjny. Środowisko staje się projekcją form żyjących, co w żadnym wypadku nie oznacza, że wobec środowiska możliwa jest postawa anything goes (np. będąc zajęczycą ze względu na szanse adaptacyjne lepiej rozróżniać pomiędzy niedźwiedziem a zającem!).
Mead stwierdza, że w procesie życiowym wyodrębniły się ze względu na sprawności i narzędzia adaptacyjne dwa typy organizmów: organizmy zwierzęce i organizmy ludzkie. Kryterium podziału dotyczy narzędzi, służących adaptacji do środowiska. Organizmy zwierzęce posiadają możliwość reagowania na procesy zachodzące w środowisku za pomocą gestów. Zwierzęta reagują na gesty innych zwierząt dostosowując swe działanie tak, aby zwiększyć swe szanse adaptacyjne. Zachowania zwierząt są procesem komunikacji – konwersacją za pomocą gestów (zob. komunikacja niewerbalna). Ludzie także posługują się gestem, ale uzyskali ponadto sprawność posługiwania się gestem znaczącym i samoodniesieniem. Gest znaczący tym różni się od gestu, że ma tą samą wartość zarówno dla jednostki, jak i dla innego człowieka. Samoodniesienie pozwala na refleksyjne zwrócenie się ku symbolom, które reprezentują przedmioty, osoby, stany i przebiegi działań. Refleksja umożliwia odniesienie do przyszłości jako przestrzeni możliwości, gdzie zdarzyć się mogą nierówno prawdopodobne wydarzenia. Inteligencja i myślenie związane jest z procesami selekcji – co wybrać aby działać skutecznie? Komunikacja za pomocą symboli (język) i możliwość samoodniesienia stanowią usprawnienie adaptacyjne związane z możliwością rozdzielenia bodźca i reakcji (zwierzę reaguje bezpośrednio). Sprawności te umożliwiają przewidywanie działań innych i planowanie swoich posunięć. Proces komunikacji nie jest przez Meada rozumiany jako transfer pomiędzy izolowanymi świadomościami. Znaczenie związane jest z cielesnością organizmu i procesami w jakich uczestniczy.

Możliwość samoodniesienia wiąże się z istnieniem umysłu i osobowości. Nie istnieją one jednak w oderwaniu od komunikacji. Są wytworem procesów interakcji i reprodukują się w ich ramach. Możliwość komunikacji za pomocą symboli zakłada istnienie uogólnionego innego, do którego odnoszone są sensy. Istnienie uogólnionego innego jest warunkiem możliwości samoodniesienia – traktowania samego siebie jako przedmiotu. Refleksyjny organizm ma dostęp do swoich zasobów (symboli i obrazów możliwych reakcji) jako zasobów typowych, właściwych dla wszystkich uczestników procesów interakcji. Mead wskazuje, że osobowość dzieli się na „ja przedmiotowe” – związane z wykształceniem się odniesienia do uogólnionego innego (element standaryzujący komunikację) i „ja podmiotowe” – stronę popędową, spontaniczną i umożliwiającą rozróżnienie pomiędzy jednostką a innymi ludźmi. Współdziałanie pomiędzy aktorami społecznymi możliwe jest dzięki temu, że jednostki – byty tego samego rzędu – są wyposażone w tę samą strukturę regulowania interakcji: osobowość (ja przedmiotowe i ja podmiotowe). Rozróżnienie na „ja przedmiotowe” i „ja podmiotowe” wykształca się w toku procesów socjalizacji, szczególną rolę odgrywają tu zabawa (przyjmowanie ról) oraz gra (wykształcanie się orientacji na reguły, bezosobowy porządek).
Wizja społeczeństwa w teorii Meada oparta jest na użyciu symboli i wytwarzaniu reguł interakcji przez aktorów posiadających możliwość refleksyjnego odniesienia do siebie i świata.

Koncepcja komunikacji symbolicznej George’a Meada 
George Mead, podobnie jak przedstawiciele psychologii ewolucyjnej i eksperymentalnej (W. Wundt, S. Hall), uważał komunikację symboliczną za rozwinięcie zwierzęcych sposobów wyrażania emocji przy pomocy odgłosów, gestów i grymasów, niemniej w odróżnieniu od psychologów ewolucyjnych nie przenosił zagadnienia genezy zjawiska komunikacji symbolicznej na jego funkcję. Mead sądził, że komunikacja zachodząca wśród ludzi pełni znacznie poważniejszą rolę niż wyrażanie emocji u zwierząt. Umiejętność wyrażania emocji w królestwie przyrody wspomaga bowiem naturalne dla danego gatunku zachowania dostosowawcze, w świecie kultury zaś komunikacja symboliczna kreuje ludzką „naturę”, ludzką psychikę. Podstawą komunikacji jest diada: nadawca informacji symbolicznej oraz jej odbiorca, a ich interakcja wyraża się potrójnym działaniem:
 (1) przepływ informacji od „nadawcy” do „odbiorcy”,
 (2) interpretacja informacji i działanie będące jej efektem,
 (3) potwierdzenie bądź zanegowanie interpretacji jakiej dokonał odbiorca, reakcja nadawcy będąca nową informacją.
Powyższy układ jest podobny do tego jakim posługuje się behawioryzm dla wyjaśniania działań ludzi i zwierząt:
 (1) ze „środowiska” do organizmu dociera bodziec,
 (2) bodziec zostaje zinterpretowany i wywołuje reakcję - działanie,
 (3) działanie powoduje skutki stające się nowym bodźcem.
Zarówno „naturalny” bodziec, jak i znak również wywołują reakcję, która jest wyuczona w procesie socjalizacji. Żyjąc w społeczeństwie jesteśmy nagradzani za odpowiednie reakcje na komunikaty i karani za brak tej reakcji lub reakcję nieodpowiednią. Podobieństwa psychologii społecznej Meada do behawioryzmu spowodowały nazwanie jej „behawioryzmem społecznym”. Tę dziedzinę wiedzy jej twórca zdefiniował jako badanie działań jednostki w ramach procesów społecznych, których jednostka jest częścią. Działania (acts) jednostki są w tym ujęciu wytłumaczalne jedynie jako przejaw procesów społecznych. Mead odrzuca natomiast psychologię społeczną, w której przedstawia się zjawiska społeczne jako sumę działań jednostkowych.

Jego wykłady zostały spisane przez jego uczniów i wydane w dwóch tomach: Mind, Self and Society (1934) oraz Philosophy of the Act (1938).

Opracowania 
 Tadeusz Gadacz: Historia Filozofii XX wieku. Nurty. Tom 1. Kraków: Wydawnictwo Znak, 2009
 Wiktor Werner, Iwona Werner, Od duszy do świadomości, od jednostki do społeczeństwa. Szkice z historii intelektualnej, Instytut Historii UAM, Poznań 2008

Przypisy

Bibliografia 
 George Herbert Mead: What Social Objects Must Psychology Presuppose?, Journal of Philosophy, Psychology and Scientific Methods 7, (1910): 174-180
 G.H. Mead. Social Psychology as Counterpart to Physiological Psychology, Psychological Bulletin 6 (1909): 401- 408
 G.H. Mead.The Psychology of Social Consciousness Implied in Instruction, Science 31, (1910): 688-693
 G.H. Mead, Mind Self and Society from the Standpoint of a Social Behaviorist (Edited by Charles W. Morris). Chicago: University of Chicago (1934)

Tłumaczenia prac na j. polski 
 Umysł, osobowość i społeczeństwo, przeł. Zofia Wolińska ; wstępem opatrzyła Antonina Kłoskowska, Warszawa 1975, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, s. 532, seria Biblioteka Socjologiczna (Mind, Self and Society 1934)

Amerykańscy filozofowie XX wieku
Amerykańscy psycholodzy
Amerykańscy socjolodzy
Urodzeni w 1863
Zmarli w 1931
Filozofowie współcześni
Filozofowie i teoretycy społeczni