alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Ługowanie

Ługowanie – proces transportu masy z fazy stałej do fazy ciekłej. Rodzaj ekstrakcji prostej. Polega na wypłukiwaniu danej substancji z fazy stałej za pomocą rozpuszczalnika. Rozpuszczalnik dobiera się tak, aby z fazy stałej wymywana była albo pożądana substancja, albo zanieczyszczenia. Po zakończeniu ekstrakcji dokonuje się rozdziału roztworu i pozostałej fazy stałej np. przez dekantację lub sączenie.

Metalurgia 
W metalurgii ługowanie jest etapem na drodze otrzymywania metalu w procesie hydrometalurgicznym.

Górnictwo 
W górnictwie jest fizycznym sposobem urabiania, który polega na upłynnianiu skały bez powodowania zmian chemicznych. Przez ługowanie pozyskuje się sól kamienną i chlorek potasu.

Hydrogeologia 
W hydrogeologii ługowaniem nazywamy proces rozpuszczania skał, minerałów i odpadów i wraz z wodą wydalenie ich poza miejsce ich występowania. Jednym ze skutków tego procesu jest zmiana chemizmu wód podziemnych..

Przypisy

Bibliografia

Zobacz też 
 Proces jednostkowy

Procesy rozdziału
Transport masy

Transport masy, wymiana masy, przepływ masy – dział inżynierii procesowej oraz inżynierii mechanicznej zajmujący się badaniem, modelowaniem i zastosowaniem przepływu netto materiałów z jednego miejsca w inne. Należy do grupy zjawisk transportowych i wykazuje analogie z przepływem innych wielkości zachowywanych ilościowo, na przykład wymianą ciepła oraz transportem pędu.

Transport masy jest najczęściej powodowany przez dyfuzję (spontaniczny ruch molekuł), konwekcję (ruch makroskopowy ośrodka) oraz migrację (ruch wymuszony polem siłowym, to znaczy gradientem energii potencjalnej), chociaż często wyróżnianych jest wiele innych specyficznych mechanizmów transportu użytecznych w opisie zjawisk (na przykład adwekcja, dyspersja, termodyfuzja, sedymentacja, elektroforeza). W szczególności jest to transport międzyfazowy.

Zastosowanie 
Transport masy ma fundamentalne znaczenie w opisie wielu zjawisk w fizyce, chemii, biologii oraz dyscyplinach pokrewnych (astronomia, geologia, elektrochemia, meteorologia, ochrona środowiska), a także niezliczone zastosowania praktyczne w wielu dziedzinach aktywności ludzkiej. Wiele zjawisk wymaga transportu substratów do miejsca reakcji, a następnie transportu produktów reakcji z tego miejsca.

Mechanizmy transportu masy 
rodzaj dyfuzji – siła napędowa
 dyfuzja cząsteczkowa – gradient stężenia
 dyfuzja termiczna – gradient temperatury
 dyfuzja ciśnieniowa – gradient ciśnienia
 dyfuzja wymuszona – na przykład przez pole elektryczne

Inżynieria procesowa
Faza

faza termodynamiczna (jako rozszerzenie pojęcia „stan skupienia materii”)
 faza międzymetaliczna
 faza ciekłokrystaliczna
 faza nematyczna
 faza smektyczna
 faza kolumnowa
 faza cholesterolowa

Faza jako miejsce lub etap w zdarzeniu okresowym:
 faza Księżyca
 faza w elektryczności
 faza fali 
 faza drgań
 faza rozrządu
 faza snu
 faza rozwoju grupy

Faza w rozwoju psychoseksualnym człowieka:
 faza oralna
 faza analna
 faza falliczna
 faza latencji
 faza genitalna

Faza jako skośne ścięcie:
 faza w maszynoznawstwie
 faza w budownictwie

Faza jako miejscowość:
 Faza - miasto w Kenii
Skraplanie

Skraplanie – zjawisko zmiany stanu skupienia, przejścia substancji z fazy gazowej w fazę ciekłą. Przeciwieństwo parowania.

Skraplanie oraz sublimacja są określane wspólnym terminem kondensacja.

Skraplanie może zachodzić przy odpowiednim ciśnieniu i w temperaturze niższej od temperatury krytycznej. Zestaw parametrów; ciśnienie i temperatura, dla których rozpoczyna się proces skraplania nazywany jest punktem rosy.

Kondensacja wiąże się ze zmniejszeniem odległości między cząsteczkami substancji. Spadek temperatury powoduje, że cząsteczki poruszają się wolniej. Siły oddziaływania między nimi wzrastają, aż do momentu uzyskania nowego stanu równowagi. Zachodzi przy tym wydzielanie energii w postaci ciepła. Cząsteczki tworzą zwartą masę, jednak nie powstają między nimi trwałe wiązania charakterystyczne dla ciał stałych.

Proces skraplania zachodzi inaczej, gdy w gazie znajdują się zanieczyszczenia. Mogą one być zarodkami rodzących się kropel lub utrudniać powstawanie cieczy. Zależności fizyczne opisujące kondensację mają bardzo skomplikowane rozwiązania. Jeżeli jakieś zjawisko jest bardzo zależne od procesu skraplania, to trudno jest symulować jego przebieg. Problem ten utrudnia budowanie wiarygodnych prognoz pogody, w której procesy skraplania wody i tworzenia chmur odgrywają zasadniczą rolę.

Zobacz też 
 kondensacja powierzchniowa pary wodnej
 teoria przejść fazowych
 proces jednostkowy
 skraplacz

Przypisy 

Przemiany fazowe
Christopher Tolkien

Christopher John Reuel Tolkien (ur. 21 listopada 1924 w Leeds, zm. 16 stycznia 2020 w Draguignan) – brytyjski wykładowca akademicki, syn filologa i pisarza J.R.R. Tolkiena, redaktor wydanych pośmiertnie dzieł swego ojca. Ojciec pisarza Simona Tolkiena.

Życiorys 
Trzeci syn J.R.R. Tolkiena i jego żony Edith Mary. Uczęszczał do Dragon School i The Oratory School w Oksfordzie. W wieku 21 lat zaczął brać udział w spotkaniach grupy Inklingów. W czasie II wojny światowej w latach 1943–1945 służył w Royal Air Force. Uczył się latania w Południowej Afryce, potem krótko służył jako pilot myśliwca, pod koniec wojny został przeniesiony do Royal Navy Volunteer Reserve w stopniu „flying officer”. Po wojnie studiował literaturę i język angielski na Trinity College na Uniwersytecie w Oxfordzie, gdzie zdobył stopień bakałarza w 1949 roku, zaś kilka lat później stopień „Bachelor of Letters”. Podobnie jak ojciec został wykładowcą języka angielskiego na uniwersytecie w Oxfordzie, w pracy naukowej zajmując się głównie staronordyckimi sagami. W 2016 r. został wyróżniony Medalem Bodlajańskim za wybitny wkład w dziedzinie literatury, kultury, nauki i komunikacji.

Po śmierci ojca podjął się zadania edycji i publikacji jego notatek opisujących legendy Śródziemia. Przy pomocy Guya Gavriela Kaya dokończył i wydał w 1977 r. rozpoczęty przez ojca zbiór mitologicznych opowieści nazwanych Silmarillion. Następnie przeredagował pozostające w luźnych zapiskach Niedokończone opowieści oraz skompilował wielotomową Historię Śródziemia, w skład której wchodzi wydana w Polsce Księga zaginionych opowieści. W 2007 r. została wydana kolejna powieść stworzona ze skompletowanych przez niego zapisków ojca, Dzieci Húrina. 1 czerwca 2017 r. wydał Berena i Luthien.

W sierpniu 2017 zrezygnował ze stanowiska dyrektora Tolkien Estate i Tolkien Trust.

30 sierpnia 2018 wydał ostatnią książkę zbierającą zapiski J.R.R. Tolkiena - Upadek Gondolinu.

Zmarł 16 stycznia 2020 r. w Draguignan.

Życie prywatne 
W 1951 roku poślubił Faith Faulconbridge, w 1959 urodził się ich syn, Simon. Po rozwodzie, w 1967 poślubił Baillie Klass, z którą miał dwoje dzieci, Adama i Rachel. Od połowy lat 70. mieszkali na południu Francji.

Przypisy

Bibliografia 
 

Brytyjscy autorzy fantasy
Inklingowie
Ludzie związani z twórczością J.R.R. Tolkiena
Absolwenci Uniwersytetu Oksfordzkiego
Oficerowie RAF
Ludzie urodzeni w Leeds
Urodzeni w 1924
Zmarli w 2020
Troll (ujednoznacznienie)

troll – stworzenie fantastyczne wywodzące się z mitologii nordyckiej
 troll – istota należąca do rasy ze stworzonej przez J.R.R. Tolkiena mitologii Śródziemia
 troll internetowy – w slangu użytkowników Internetu określenie osoby uprawiającej trollowanie
 Troll – szwedzki zespół popowy
 Troll – norweski zespół blackmetalowy
 Troll – polskie przedsiębiorstwo odzieżowe
 Troll – norweska stacja antarktyczna
 Troll – norweski samochód sportowy
 Troll – amerykański film z 1986
 Troll 1 – skuter produkcji NRD
778



Wydarzenia 

 15 sierpnia – frankoński margrabia Roland zginął w bitwie w wąwozie Roncevaux.
 Karol Wielki walczył z Maurami w Hiszpanii - bitwa pod Pampeluną.
 Powstanie saskie pod wodzą Widukinda przeciwko panowaniu frankijskiemu.

Urodzili się 
 Ludwik I Pobożny  - król Franków i cesarz rzymski, syn Karola I Wielkiego, z dynastii Karolingów (zm. 840)
 Zhaozhou Congshen - chiński mistrz chan (zm. 897)

Zmarli 
 Lupus II - książę Gaskonii i prawdopodobnie książę Akwitanii (ur. ?)

778
Wyspa Wniebowstąpienia

Wyspa Wniebowstąpienia () – wyspa pochodzenia wulkanicznego na Oceanie Atlantyckim, około 1600 km od wybrzeży Afryki. Wyspa została odkryta przez Portugalczyków w roku 1501. W 1815 roku została zajęta przez Brytyjczyków. Wchodzi w skład kolonii brytyjskiej Wyspa Świętej Heleny, Wyspa Wniebowstąpienia i Tristan da Cunha. Najwyższym punktem wyspy jest szczyt Green Mountain o wysokości 859 m n.p.m. Jej powierzchnia wynosi 88 km², a zamieszkuje ją ok. 806 osób (2016). Główną osadą i portem wyspy jest Georgetown.

Wyspa Wniebowstąpienia posiada własną domenę internetową .ac.

Na wyspie występował niegdyś gatunek endemicznego ptaka chruścielaka atlantyckiego (Atlantisia elpenor, Olson, 1973) z rodziny chruścielowatych (Rallidae). Ostatniego osobnika zanotowano w 1815.

W czasie wojny o Falklandy była brytyjską bazą wojskową. Obecnie na wyspie znajduje się baza lotnicza RAF Wideawake oraz jedna z pięciu baz kontroli i monitorowania systemu GPS zarządzanych przez siły lotnicze USA (pozostałe cztery bazy znajdują się na Hawajach, Kwajalein, Diego Garcia i w Colorado Springs).

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Strona oficjalna
 Wyspa Wniebowstąpienia – fotografie
 Wyspa Wniebowstąpienia – zdjęcie satelitarne (mapy google)

Wyspy terytorium Wyspa Świętej Heleny, Wyspa Wniebowstąpienia i Tristan da Cunha
Siwerniak

Siwerniak, świergotek górski, siwarnik (Anthus spinoletta) – gatunek małego ptaka z rodziny pliszkowatych (Motacillidae).

Zasięg występowania 
Zamieszkuje góry południowej i środkowej Europy oraz strefy klimatów umiarkowanych Azji aż po Chiny. Zimą przemieszcza się w rejony niżej położonych zbiorników wodnych i torfowisk (przeloty III–IV i IX).

W Polsce występuje w Karpatach, głównie w wyższych partiach Tatr i Bieszczadów, w partiach szczytowych Babiej Góry oraz mniej licznie w Sudetach. Wielkość populacji lęgowej na terenie kraju w latach 2013–2015 oceniano na 1700–2600 par.

Systematyka 
Takson ten bywał łączony w jeden gatunek ze świergotkiem nadmorskim (A. petrosus) i  bagiennym (A. rubescens).

Wyróżnia się trzy podgatunki A. spinoletta:
 siwerniak europejski (A. spinoletta spinoletta) – środkowa i południowa Europa.
 siwerniak kaukaski (A. spinoletta coutellii) – Turcja, Kaukaz i północny Iran.
 siwerniak azjatycki (A. spinoletta blakistoni) – południowa Rosja i wschodni Kazachstan do południowo-środkowej Syberii i Mongolii, północne Chiny.
Ptaki z północno-zachodniego Kaukazu bywały czasami wydzielane do podgatunku caucasicus, jednak uznano ten takson za nieodróżnialny od podgatunku coutellii.

Morfologia 
 Cechy gatunku Większy od świergotka łąkowego. Obie płci ubarwione jednakowo. W szacie godowej wierzch ciała szarobrązowy, głowa szara, skrzydła ciemnobrązowe z kontrastowymi paskami pokrywowymi i jasnymi brzegami lotek trzeciorzędowych. Nad okiem biała brew. Spód biały z różowawym nalotem, zwłaszcza na piersi. Ogon czarnobrązowy z białymi brzegami. W szacie spoczynkowej wierzch bardziej brązowy, a spód bez różowego nalotu i mocniej kreskowany. Nogi brązowoszare.
 Wymiary średnie długość ciała 15–17 cmrozpiętość skrzydeł ok. 28 cmmasa ciała 18,7–23 g

Ekologia 

 Biotop Wysokogórskie torfowiska, hale i połoniny, płaty kosodrzewiny, kamieniste brzegi rzek i potoków.
 Gniazdo W trawie między kamieniami, pod osłoną korzeni wywróconego drzewa.
 Jaja W maju i czerwcu składa 4–5 jaj o średnich wymiarach 21×15 mm, o białym tle z odcieniem szarawym lub zielonkawym z drobnym, szarooliwkowym plamkowaniem.
 Wysiadywanie Trwa od 14–16 dni. Pisklęta opuszczają gniazdo po ok. 15 dniach.
 Pożywienie Drobne owady zbierane na ziemi.

Status i ochrona 
IUCN uznaje siwerniaka za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern) nieprzerwanie od 1988 roku. Liczebność światowej populacji, obliczona w oparciu o szacunki organizacji BirdLife International dla Europy z 2015 roku, mieści się w przedziale 10–30 milionów dorosłych osobników. Globalny trend liczebności populacji uznawany jest za stabilny.

Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową. Na Czerwonej liście ptaków Polski został sklasyfikowany jako gatunek bliski zagrożenia (NT, Near Threatened)).

Zobacz też 
 ptaki Polski

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne 
 

Pliszkowate
Ptaki Azji
Ptaki Europy
Ptaki Afryki
Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1758 roku
Przesiewanie

Przesiewanie – proces separacji mechanicznej polegający na przechodzeniu przez sito ziaren, które są mniejsze niż otwory sita. Ziarna większe pozostają na sicie lub z niego spadają. Przesiewanie rozdziela nadawę na dwa lub więcej produktów różniących się rozmiarem ziarna. Produkt otrzymywany z ziaren przechodzących przez sito nazywa się produktem dolnym a pozostające na sicie produktem górnym. Przesiewanie jest często stosowaną metodą separacji. Jest stosowane w mineralurgii, rolnictwie i przetwórstwie rolno-spożywczym. Jest stosowane samodzielnie, na pojedynczym sicie jak i w układach sit, oraz w połączeniu z innymi metodami np. wianiem w czyszczalniach rolniczych i wialni.    

Sito do przesiewania ręcznego to przetak.

Przy przesiewaniu na zespołach sit uzyskuje się frakcje zwanych klasami ziarnowymi. W celu oceny nadawy lub procesu separacji, uzyskane produkty rozdziału analizuje się ze względu na skład ziarnowy. Przesiewanie stosowane w celu określenia struktury uziarnienia to analiza sitowa. 
 
Przesiewanie jest prowadzone na sucho lub na mokro. 

W czyszczalniach rolniczych często stosowany jest system dwóch sit, górne i dolne. Separowany materiał (ziarno celne) ma przejść przez sito górne i pozostać na sicie dolnym. Materiał pozostający na górnym sicie określa się jako nadziarno, a przesiewany przez dolne jako podziarno.

Zobacz też 
 nadziarno, klasa górna
 podziarno, klasa dolna

Przypisy

Bibliografia 

Procesy rozdziału
Przeróbka kopalin
Konwekcja

Konwekcja – proces przekazywania ciepła związany z makroskopowym ruchem materii w gazie, cieczy lub plazmie, np. powietrzu, wodzie, plazmie gwiazdowej. Czasami przez konwekcję rozumie się również sam ruch materii związany z różnicami temperatur, który prowadzi do przenoszenia ciepła. Ruch ten precyzyjniej nazywa się prądem konwekcyjnym.

Konwekcja jako proces 
Konwekcja jest jednym z kilku mechanizmów transportu energii cieplnej (wymiany ciepła), np. przenoszenie za pomocą dyfuzji molekularnej, dyfuzji turbulencyjnej, adwekcja (przenoszenie, konwekcja) ciepła. Konwekcja jest wydajnym sposobem przekazywania ciepła, ale jednocześnie silnie zależnym od substancji i warunków w jakich zachodzi. Konwekcja w atmosferze i wodzie ma duże znaczenie w kształtowaniu klimatu i pogody na Ziemi.

Wyróżnia się: 
 Konwekcję swobodną – ruch płynu jest wywołany różnicami gęstości (ciśnienia), wywołanymi różnicą temperatur.
 Konwekcję wymuszoną – występuje ruch płynu niewynikający z konwekcji, wywoływany przez czynniki zewnętrzne urządzenia wentylacyjne, wiatr itp.

W układach fizycznych często występuje konwekcja mieszana, będącą złożeniem obu typów konwekcji. 
Ilość przekazanego ciepła przez konwekcję zależy od szybkości ruchu płynu, dlatego w celu zwiększenia przekazywania ciepła w komputerach, chłodnicach samochodowych itp. stosuje się wentylatory zwiększające prędkość przepływu powietrza.

Prąd konwekcyjny 
Każda konwekcja wynika z istnienia prądu konwekcyjnego. W konwekcji naturalnej prąd ten powodowany jest różnicą gęstości pomiędzy obszarami o różnej temperaturze w płynie. W stanie stacjonarnym prądy konwekcyjne tworzą zamknięte pętle - komórki konwekcyjne. Komórka konwekcyjna, w danych warunkach (różnicy temperatur, lepkości płynu) ma pewne minimalne rozmiary. Jeżeli objętość, w której znajduje się płyn, jest mniejsza od minimalnego rozmiaru komórki konwekcyjnej, wówczas prąd konwekcyjny nie powstaje i zjawisko konwekcji nie zachodzi. Efekt ten ma kluczowe znaczenie w konstruowaniu materiałów izolacyjnych, w których występują przestrzenie wypełnione powietrzem. 
 
Przykłady ruchów konwekcyjnych:
 gorące gazy unoszące się do góry nad płomieniem 
 śreżoga – rozedrgane powietrze tworzące wrażenie mgły w gorący i upalny dzień (np. nad rozgrzanym asfaltem)
 delikatny ruch wody podczas podgrzewania (widoczny w naczyniu jako ruszająca się delikatna "mgiełka").

Chmury powstające w wyniku konwekcji (konwekcja w atmosferze) 
W wyniku konwekcji powstają chmury kłębiaste

 Cumulus
 hummilis
 medioctris
 congestus
 Cumulonimbus
 altocumulus
 castellanus
 i inne

Zobacz też 

Zjawiska, w których występuje konwekcja:
 prądy termiczne
 cyrkulacja powietrza
 konwekcja w płaszczu Ziemi
 prąd morski
 energia prądów morskich, pływów i falowania

Inne sposoby ciepłego przepływu energii: 
 przewodzenie ciepła
 promieniowanie cieplne

Przypisy
Flaga Francji

Flaga Francji – jeden z symboli państwowych Republiki Francuskiej, często nazywana Tricolore () lub Le drapeau tricolore (). Flaga jest również symbolem wszystkich francuskich terytoriów zależnych.

Wygląd i symbolika

Wygląd 
Flaga Republiki Francuskiej jest prostokątem o proporcjach 2:3, podzielonym na trzy równe, pionowe pasy: niebieski, biały i czerwony.

Symbolika 
Flaga, podobnie jak większość wczesnych flag państwowych, nie ma oficjalnej symboliki. Kolor biały najprawdopodobniej nawiązuje do wcześniejszej białej flagi królewskiej Burbonów, a kolory czerwony i niebieski to tradycyjne kolory Paryża. Barwy te są oficjalnie wiązane z ideałami rewolucji francuskiej: wolnością, równością i braterstwem.

Historia 
Podczas ancien régime'u Francja używała wielu flag, bazowanych na herbie, czyli niebieskiej tarczy z trzema złotymi fleur-de-lis. Gdy rządzącą dynastią stała się dynastia Burbonów dawne symbole zaczęto łączyć z kolorem białym.

Po rewolucji francuskiej flaga uległa jednak radykalnym zmianom, odzwierciedlającym zmiany zachodzące w społeczeństwie, polityce i gospodarce francuskiej. W 1790 roku, jako bandera wojenna, została przyjęta trzykolorowa, czerwono-biało-niebieska flaga, zainspirowana flagą Holandii oraz łącząca tradycyjne barwy Paryża i biel Burbonów. Cztery lata później podobna flaga, z nieco zmienionym układem pasów, niebiesko-biało-czerwona, została przyjęta jako flaga państwowa. Uznano ją za symbol reprezentujący wszystkie z zasad wyznawanych przez rewolucję – wolność, równość, braterstwo, demokrację, sekularyzm i modernizację. Kolory niebieski, biały i czerwony przyjęły za swój symbol również kolonie francuskie i niektóre zainspirowane państwa, m.in. Kostaryka.

Po zwycięstwach Napoleona I pod Tricolore, Restauracja Burbonów doprowadziła do zmiany wszystkich symboli państwowych. Flagą państwową ponownie stała się biała flaga, jednak rewolucja z 1830 roku, która posadziła na tronie Ludwika Filipa I, przywróciła flagę trzykolorową. W roku 1848 kolory flagi zostały zamienione miejscami (pasy niebiesko-czerwono-białe), jednak od 5 marca tego samego roku Tricolore stała się oficjalnie flagą państwową Francji i wszystkich terytoriów pod jej kontrolą. W 2020 roku zmieniono lekko odcień niebieskiego użyty we fladze.

Historyczne wersje flagi

Konstrukcja i wymiary

Zobacz też 
 Godło Francji
 Hymn Francji
 Barwy pansłowiańskie
 Herb Paryża

Uwagi

Przypisy 

Francji
Symbole narodowe Francji
The Coasters

The Coasters – afroamerykański kwartet wokalny, jeden z pierwszych tego typu. The Coasters śpiewali łagodnego rock and rolla i rhythm and bluesa w wielogłosowych harmoniach. The Coasters była pierwszą grupą groteski rockowej, wielokrotnie później naśladowaną. Solidnie skomponowana muzyka połączona z humorystycznymi tekstami, wykonywana była z użyciem komicznych środków wyrazu. Największe przeboje The Coasters: "Yakety Yak", "Charlie Brown" i "Poison Ivy", który znalazł się później także w repertuarach brytyjskich zespołów rockowych: Manfred Mann, The Hollies i The Rolling Stones. Utwór "Down in Mexico" znalazł się na ścieżce dźwiękowej filmu Grindhouse, zaś utwór "Sh Boom Life Could Be A Dream" w filmie Auta.

W grupie The Coasters śpiewali:
 Billy Guy  - śpiew baryton
 Leon Hughes - śpiew tenor
 Bobby Nunn - śpiew bas
 Cornell Gunter - śpiew tenor

Piosenki dla The Coasters pisała spółka kompozytorska Jerry Leiber i Mike Stoller.

W 1987 grupa The Coasters została wprowadzona do Rock and Roll Hall of Fame.

Dyskografia grupy The Coasters
 1958 The Coasters
 1960 One by One
 1961 Coastin' Along
 1962 Coast Along with the Coasters
 1992 The Coasters Featuring Cornell Gunther [live]

Przypisy 

Coasters, The
Coasters, The
Bo Diddley

Ellas Otha Bates McDaniel, znany jako Bo Diddley (ur. 30 grudnia 1928 w McComb, zm. 2 czerwca 2008 w Archer) – afroamerykański muzyk, śpiewak, skrzypek i gitarzysta związany z takimi gatunkami jak elektryczny blues, rock and roll i rhythm and blues.
Bo Diddley ma na swoim koncie zaledwie kilka przebojów, jednakże jego wkład w rozwój rock and rolla jest nie do przecenienia. Jego brzmienie wywarło wpływ na wielu brytyjskich gitarzystów. Był tym, który zdefiniował rolę sekcji rytmicznej. Od niego wywodzi się większość schematów rytmicznych (które naśladowali później niezliczeni gitarzyści mniejszego formatu) używanych w rocku do dziś, jednym z nich jest tzw. rytm Bo Diddleya (ang. Bo Diddley beat). Używał produkowanych na zamówienie gitar, o prostokątnym pudle rezonansowym, zwanych cigar box. Wywarł znaczący wpływ na twórczość Jimiego Hendriksa.

W 1987 Bo Diddley został wprowadzony do Rock and Roll Hall of Fame. W 2004 został wprowadzony do Blues Hall of Fame.

W 2003 został sklasyfikowany na 37. miejscu listy 100 najlepszych gitarzystów wszech czasów magazynu Rolling Stone.

Dyskografia 
 Bo Diddley (1958)
 Go Bo Diddley (1959)
 Have Guitar-Will Travel (1960)
 Bo Diddley in the Spotlight (1960)
 Bo Diddley Is a Gunslinger (1960)
 Bo Diddley Is a Lover (1961)
 Bo Diddley's a Twister (1962)
 Bo Diddley (1962)
 Bo Diddley & Company (1962)
 Surfin' with Bo Diddley (1963)
 Bo Diddley's Beach Party (1963)
 Bo Diddley's 16 All-Time Greatest Hits (1964)
 Two Great Guitars (wraz z Chuckiem Berrym) (1964)
 Hey Good Lookin''' (1965)
 500% More Man (1965)
 The Originator (1966)
 Super Blues (wraz z Muddy Watersem i Little Walterem) (1967)
 Super Super Blues Band (wraz z Muddy Watersem i Howlin’ Wolfem) (1967)
 The Black Gladiator (1970)
 Another Dimension (1971)
 Where It All Began (1972)
 Got My Own Bag of Tricks (1972)
 The London Bo Diddley Sessions (1973)
 Big Bad Bo (1974)
 20th Anniversary of Rock & Roll (1976)
 I'm A Man (1977)
 Ain’t It Good to Be Free (1983)
 Bo Diddley & Co - Live (1985)
 Hey...Bo Diddley in Conce rt (1986)
 Breakin' Through The BS (1989)
 Living Legend (1989)
 Rare & Well Done (1991)
 Live at The Ritz (wraz z Ronnie Woodem) (1992)
 This Should Not Be (1993)
 Promises (1994)
 A Man Amongst Men (1996)
 Moochas Gracias'' (wraz z Anną Moo) (2002)

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Bo Diddley-The Originator 
 

Amerykańscy gitarzyści bluesowi
Amerykańscy wokaliści bluesowi
Członkowie Blues Hall of Fame
Członkowie Rock and Roll Hall of Fame
Urodzeni w 1928
Zmarli w 2008
Amerykańscy gitarzyści rockowi
Paremiologia

Paremiologia – dyscyplina zajmująca się badaniem paremii. Pod względem obszaru zainteresowań paremiologia pokrywa się częściowo z frazeologią, ale w odróżnieniu od niej bada również swoiste właściwości folklorowe i literackie paremii (np. ich specyfikę gatunkową).

Paremiografia – dział leksykografii zajmujący się gromadzeniem i opracowywaniem paremii.

Językiem polskim zajmuje się paremiologia polska, badająca przysłowia polskie.

Przypisy 

Etnografia
Frazeologia
Dopełnienie (językoznawstwo)

Dopełnienie – część zdania oznaczająca przedmiot czynności wyrażonej orzeczeniem zdania w stronie czynnej w sposób bezpośredni bądź pośredni.

W języku polskim występuje dopełnienie bliższe (zwykle w bierniku lub w zdaniach przeczących w dopełniaczu, rzadziej w narzędniku) oraz dopełnienie dalsze (w celowniku, narzędniku lub miejscowniku).

Przykłady:
 Kot pije wodę – dopełnienie bliższe w bierniku.
 Pies nie pije mleka – dopełnienie bliższe w dopełniaczu.
 Dziecko daje mamie prezent – «prezent» to dopełnienie bliższe w bierniku, «mamie» to dopełnienie dalsze w celowniku.
 Marcin kieruje ciężarówką – dopełnienie bliższe w narzędniku.
 Adam zjada dużo chleba – dopełnienie bliższe w dopełniaczu.

Przy zamianie zdania na stronę bierną, dopełnienie bliższe staje się podmiotem, a dotychczasowy podmiot jest wprowadzany przez konstrukcje przez(e) + biernik, np.:
 prezent jest dawany mamie przez dziecko
 ciężarówka jest kierowana przez Marcina
Zdania takie nie mają dopełnienia bliższego, dopełnienie dalsze nie ulega zmianie.

W zależności od wzajemnego położenia podmiotu (S), orzeczenia (V) i dopełnienia (O) w typowym zdaniu, klasyfikuje się języki do jednej z sześciu grup:
 SVO, SOV, VSO, OVS, OSV, VOS

Przypisy

Bibliografia
Filologia

Filologia – nauka humanistyczna badająca literaturę kręgu cywilizacyjnego lub narodu. Głównym przedmiotem jej badań jest tekst z perspektywy języka, właściwości literackich i treści kulturalno-historycznej, a celem – jego komentarz i interpretacja. W węższym rozumieniu: dyscyplina językoznawcza zajmująca się badaniem przejawów i systemów językowych przy użyciu osiągnięć i metod literaturoznawstwa, historii, filozofii, etnografii i archeologii.

Powszechnie poszczególne filologie określane są nazwami skrótowymi, zarówno w odniesieniu do dziedziny nauki, jak i kierunku studiów, np. polonistyka – filologia polska, anglistyka – filologia angielska, romanistyka – filologia romańska, germanistyka – filologia niemiecka, iberystyka – filologia iberyjska itd.

Cele nauk filologicznych były różnie określane w różnych okresach rozwoju tej dyscypliny, i tak np. niemiecki romanista z przełomu XIX i XX wieku określa filologię jako „każdą naukę, której celem i zadaniem jest poznanie duchowych właściwości danego narodu […], o ile znalazły one lub ciągle jeszcze znajdują swój wyraz w języku i literaturze”. Bezpośrednio z filologii wywodzą się dwie dyscypliny naukowe: językoznawstwo i literaturoznawstwo.

Pochodzenie nazwy 
Termin  () pojawia się po raz pierwszy u Platona (Theatetus 146 A) i oznacza „miłośnika naukowej dyskusji”. Terminem tym określał się Eratostenes, aleksandryjski uczony, zajmujący się m.in. historią literatury.

Na gruncie łacińskim Cyceron określał mianem  studiowanie literatury (Ad Atticum II 17,1).

Pojęcie filologii jako nauki o języku i literaturze pojawiło się w połowie XIX wieku.

Przypisy

Bibliografia
Ananda Coomaraswamy

Ananda Kentish Coomaraswamy (tamil. ஆனந்த குமாரசுவாமி, ur. 22 sierpnia 1877 w Colombo, Sri Lanka; zm. 9 września 1947 w Needham, Massachusetts) – profesor historii sztuki, filozof.

Był synem tamilskiego szlachcica sir Mutu Coomaraswamiego i Angielki. W młodości absolwent University College London, zaangażowany jednak w obronę tradycyjnej kultury cejlońskiej przed westernizacją; współzałożyciel Ceylon Social Reform Society i bliski współpracownik organizacji niepodległościowych w Indiach, które były wtedy kolonią brytyjską.

W późniejszym okresie przeniósł się do Stanów Zjednoczonych, gdzie wykładał na Uniwersytecie Harvarda oraz był kuratorem Boston Museum of Fine Arts.

Jest uważany za jednego z najwybitniejszych XX-wiecznych myślicieli hinduistycznych i pozostaje jednym z głównych twórców koncepcji tradycjonalizmu integralnego.

Synem Anandy Coomaraswamiego był ks. dr Rama Coomaraswamy, jeden z głównych teologów sedewakantyzmu.

Linki zewnętrzne 
  

Absolwenci University College London
Indyjscy filozofowie
Indyjscy naukowcy
Ludzie urodzeni w Kolombo
Urodzeni w 1877
Wykładowcy Uniwersytetu Harvarda
Zmarli w 1947
Henryk Żeglarz

Henryk Żeglarz (; ur. 4 marca 1394 w Porto, zm. 13 listopada 1460 w Sagres) – infant, trzeci syn króla Portugalii Jana I Dobrego i Filipy Lancaster. Uważany za twórcę portugalskiego imperium kolonialnego.

W 1415 otrzymał tytuł księcia Viseu i pana Covilhã, a 25 maja 1420 roku został wielkim mistrzem Zakonu Rycerzy Chrystusa. Był patronem rozwoju floty portugalskiej i odkryć geograficznych. Założył szkołę nawigacji w Lizbonie. Zachęcał żeglarzy do wykorzystywania osiągnięć nauk, zwłaszcza matematyki. Sprowadzał do Portugalii muzułmańskich i żydowskich uczonych, którzy specjalizowali się w tworzeniu map i technice żeglarskiej.

Przydomek Żeglarz nadał mu angielski historyk w XIX wieku. Henryk w rzeczywistości nie był zawodowym żeglarzem, odwiedził północną Afrykę zaledwie 3 razy w przeciągu całego swojego życia. Wyprawy sponsorowane i nadzorowane przez Henryka przyniosły jednak imponujące rezultaty. Głównym celem wypraw było zyskanie przewagi nad sąsiednimi krajami muzułmańskimi i uzyskanie dostępu drogą morską do szlaków handlu złotem.

W 1419 roku zasiedlono Maderę, w latach 1427-1450 Azory, w latach 1450-1460 Wyspy Zielonego Przylądka. Do budowanych na wyspach osad przewożono bydło hodowlane, które rozmnażało się bardzo szybko w dzikich warunkach. Uprawiano oliwki, zboża i wino. Próbowano również wprowadzić uprawę trzciny cukrowej. Osady na wyspach stawały się punktami wyjścia dla coraz dalszych wypraw morskich.

Utworzono również liczne osady wzdłuż zachodniego wybrzeża Afryki:
 Arkin (wyspa) – 1443
 Ceuta – 1415
 Rio de Oro – 1436
 Senegal – 1444

Osada w Arkin została stworzona przy szlaku handlowym prowadzącym przez Saharę, by pozyskiwać złoto, przyprawy i niewolników. Henryk udzielał kupcom licencji na handel, w zamian za wysokie opłaty. Kupcom często łatwiej i korzystniej było zakupić niewolników niż złoto. Handlowano często z muzułmańskimi kupcami, którzy operowali wówczas na terenie Afryki. Za niewolników płacono szklanymi paciorkami, odzieżą, końmi czy solą. Portugalscy kupcy zatrudniali niektórych niewolników do pracy w swoich osadach, innych przywozili do Europy i tam sprzedawali, jeszcze innych sprzedawali w Afryce w zamian za złoto.

Henryk poszukiwał aprobaty papieża dla swoich wypraw i uzyskał ją w postaci serii bull od papieża. Dokumenty ogłaszały, że wyprawy żeglarzy Henryka stanowią krucjatę i mają szerzyć wiarę chrześcijańską, zakładać osady i kolonizować nowe ziemie. Papież aprobował również pozyskiwanie niewolników, pod warunkiem że dzieje się to w celu nawrócenia ich na chrześcijaństwo.

Legenda portugalska głosi, iż król polski, Władysław III Warneńczyk, przeżył bitwę pod Warną, by następnie pod mianem Henrique Alemao − rycerza św. Katarzyny z góry Synaj − osiąść w posiadłości Madalena do Mar na portugalskiej Maderze, którą miał mu podarować właśnie książę Henryk Żeglarz. Tam miał się ożenić, doczekać syna i zginąć na morzu w wieku ponad 40 lat.

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 
 

Dynastia Avis
Odznaczeni Orderem Avis (Portugalia)
Odznaczeni Orderem Chrystusa (Portugalia)
Odznaczeni Orderem Podwiązki
Urodzeni w 1394
Zmarli w 1460
Ludzie urodzeni w Porto
Sedewakantyzm

Sedewakantyzm (od łac. sede vacante – „przy nieobsadzonej stolicy” lub „przy pustym tronie”) – hipoteza teologiczna, według której wszystkie osoby, które zasiadają na tronie papieskim od czasu śmierci Piusa XII w 1958 roku, są antypapieżami. Istnieją także nieco starsze sedewakantystyczne opinie teologiczne, sięgające XIX wieku.

Sedewakantyzm jest jednym z ruchów, które powstały na skutek niezgody części duchowieństwa katolickiego na postanowienia II soboru watykańskiego. Zdaniem zwolenników tezy sedewakantyzmu, soborowi i posoborowi papieże, ze względu na błędy i herezje, które głosili zanim zostali wybrani na ten urząd, nie mogli go objąć, gdyż jako heretycy znajdowali się poza Kościołem.

Zarzuty wobec Kościoła katolickiego (po II soborze watykańskim) 
Sedewakantyści krytykują m.in. wolność religijną, ekumenizm oraz dialog międzyreligijny. Według nich te działania i wynikające z nich konsekwencje doktrynalne fałszują dogmatyczne definicje Kościoła Chrystusowego oraz prymatu papieskiego.

Sedewakantyści oskarżają Kościół posoborowy (czyli – ich zdaniem – zaistniały w wyniku rewolucyjnych zmian Soboru Watykańskiego II), że głosi on herezję modernizmu, potępioną przez św. Piusa X w encyklice Pascendi Dominici gregis w 1907 r. Sedewakantyści nie uznają ważności święceń kapłańskich udzielanych według rytu ustanowionego po II soborze watykańskim, zatem twierdzą, że Kościół posoborowy utracił sukcesję apostolską. Co za tym idzie, sedewakantyści nie uznają ważności nowej mszy, ani też sakramentów szafowanych przez posoborowych księży. Według nich nowa liturgia mszy św. – Novus Ordo Missae – została sztucznie spreparowana w celu dopasowania jej do obrzędów protestanckich. Sedewakantyści swoje twierdzenia w tym zakresie opierają na ocenie danej przez papieża Leona XIII w liście apostolskim Apostolicae curae z 13 września 1896 r., który stwierdził nieważność protestanckiej eucharystii oraz anglikańskich święceń.

Sedewakantyści krytykują również Bractwo Świętego Piusa X za, jak twierdzą, ustępliwość, niekonsekwencję i niespójność logiczno-teologiczną, gdyż uznaje ono papieża, twierdząc jednocześnie, iż ten się myli.

Sedewakantyzm podzielony jest na kilkadziesiąt ruchów. Z sedewakantyzmu wyłoniło się wiele ruchów uznających różnych antypapieży (m.in. Grzegorz XVII, Pius XIII). Zwolennicy antypapieży określani są mianem konklawistów.

Zobacz też 
 sedeprywacjonizm

Bibliografia 
 M. Karas, Wyznania wiary i główne zasady doktrynalne. Katolicyzm, Kraków 2000, s. 259–267.
 T. Niecikowski, Sedewakantyzm. Zarys historii i doktryny radykalnego skrzydła katolickiego ruchu tradycjonalistycznego, w: „Nomos. Kwartalnik Religioznawczy”, z. 30-31, 2000, s. 101–121.

Linki zewnętrzne 
 Kongregacja Maryi Niepokalanej Królowej – organizacja sedewakantystyczna ze Stanów Zjednoczonych 
  
 Portal polskich sedewakantystów
Gryka

Gryka (Fagopyrum Mill.) – rodzaj roślin z rodziny rdestowatych. Należy do niego 28 gatunków. Rośliny te naturalnie występują w południowo-wschodniej Azji, na obszarze od Pakistanu po Tajlandię i Chiny. Obszary górskie w tym rejonie wskazywane są jako miejsce pochodzenia rodzaju. Centrum zróżnicowania znajduje się w Chinach, gdzie występuje 10 gatunków, z czego 6 to endemity. Długą tradycję uprawy ma gryka zwyczajna uprawiana na różnych kontynentach jako roślina jadalna (wyrabia się z niej m.in. kaszę gryczaną, mąkę i płatki). Nie jest znana ze stanu dzikiego, prawdopodobnie pochodzi od F. dibotrys. Występujące w naturze gatunki rosną na górskich łąkach lub na nagiej ziemi, także jako chwasty.

Nazewnictwo 
Tradycja wiąże wprowadzenie gryki na ziemiach polskich z najazdami tatarskimi – stąd nazwa „tatarka”. W rzeczywistości gryka na tych terenach pojawiła się później i rozpowszechniła dopiero na początku XV wieku. Stosowanie w dawnej Polsce zamiennie nazw „tatarka” i „hreczka” wynikało z nierozróżniania podobnych do siebie, osobnych gatunków gryki. Obecnie polską kaszę gryczaną produkuje się tylko z gryki zwyczajnej (hreczki). Gryka tatarka traktowana jest natomiast jako chwast.

Morfologia 
 Pokrój Rośliny jednoroczne lub byliny, rzadko półkrzewy. Osiągają do 2 m wysokości. Łodyga prosto wzniesiona, gładka lub owłosiona. 
 Liście Naprzemianległe, pojedyncze, ogonkowe. Blaszka liściowa trójkątna, sercowata, strzałkowata lub równowąska. Przylistki zrośnięte w tutkowatą, błoniastą gatkę, z całym brzegiem. 
 Kwiaty Drobne, zwykle liczne, zebrane w kwiatostan w postaci rozgałęzionego grona lub baldachogrona z kwiatami obupłciowymi. Okwiat biały, różowy lub zielony, trwały, pięciokrotny, nie powiększa się po przekwitnieniu. Pręcików 8. Zalążnia jednokomorowa, górna. Szyjek słupka 3, zakończonych główkowatymi znamionami. 
 Owoce Trójgraniaste, jednonasienne i nieoskrzydlone orzeszki.

Systematyka 
 Pozycja systematyczna
Rodzaj z rodziny rdestowatych Polygonaceae. W jej obrębie tworzy monotypowe plemię Fagopyreae Eaton w podrodzinie Polygonoideae. 

 Pozycja rodzaju na tle kladogramu podrodziny Polygonoideae

 Wykaz gatunków

Zastosowanie 
Jako roślina jadalna wykorzystywana jest gryka zwyczajna (Fagopyrum esculentum). Ten sam gatunek ma zastosowanie w ziołolecznictwie i pszczelarstwie. Rzadziej uprawiana jest także gryka tatarka (F. tataricum). W ziołolecznictwie wykorzystuje się poza tym Fagopyrum dibotrys.

Przypisy 

Rdestowate
Jan II Doskonały

Jan II, (port. João II) (ur. 3 marca 1455, zm. 25 października 1495) – król Portugalii w latach 1481–1495. Zwany był Księciem Doskonałym (port. O Príncipe Perfeito).

Wstąpił na tron po swoim ojcu, Alfonsie V, w sierpniu 1481. Jego matką była Izabela, księżniczka Coimbry. Czynił starania przeciwstawienia się nadmiernej potędze arystokracji – o jego metodach świadczą na przykład: egzekucja księcia Bragançy (1483) za sympatyzowanie z Kastylią czy własnoręczne zamordowanie młodego księcia Viseu za spiskowanie. Doprowadził również do zniesienia niektórych przywilejów arystokracji, m.in. contos (zwolnienia niektórych majątków od opodatkowania) czy reguengos (dzierżawy królewszczyzn).

Współzawodnictwo morskie prowadziło do sporów między Portugalią i Kastylią, do czasu uregulowania wzajemnych roszczeń w traktacie z Tordesillas 7 czerwca 1494.

Wspierając odkrycia geograficzne, wysyłał on ekspedycje lądowe do Indii i Etiopii w poszukiwaniu legendarnego chrześcijańskiego królestwa Księdza Jana, a także wysłał statek za Przylądek Północny. Jan II w wyniku negatywnej opinii komisji morskiej odmówił sfinansowania wyprawy proponowanej przez Krzysztofa Kolumba do Indii przez Ocean Atlantycki. Organizował własne wyprawy w poszukiwaniu wschodniej drogi morskiej do Indii. Za jego panowania Diogo Cão dotarł do ujścia rzeki Kongo (1484), a Bartolomeu Dias opłynął Przylądek Dobrej Nadziei (1488).

Jan II zmarł w 1495 roku. 
Po nim na tron wstąpił jego cioteczny brat, Manuel I.

Potomstwo 
Z żoną Eleonorą, księżniczką Viseu (1458–1525), infantką Portugalii, poślubioną w styczniu 1471, Jan miał dwóch synów:
 Afonso (1475–1491), zmarłego na skutek upadku z konia,
 Jana (1483).
Z Aną de Mendonça (ok. 1460–?), Jan miał syna Jorge de Lencastre (1481–1550), księcia Coimbry. Z Brites Anes (ok. 1460–?) – miał córkę Brites Anes de Santarém (ok. 1485–?).

Jan 2
Dynastia Avis
Odznaczeni Orderem Avis (Portugalia)
Odznaczeni Orderem Chrystusa (Portugalia)
Odznaczeni Orderem Podwiązki
Odznaczeni Orderem Świętego Jakuba od Miecza (Portugalia)
Urodzeni w 1455
Zmarli w 1495
Strajk włoski

Strajk włoski – forma strajku aktywnego polegająca na wykonywaniu przez pracowników obowiązków służbowych w sposób skrajnie drobiazgowy, co powoduje blokadę działania zakładu w sposób zbliżony do strajku pasywnego.

Jest on stosowany w celu obejścia przepisów ograniczających w przypadku danej grupy zawodowej prawo do strajku (np. służby mundurowe). Przykładem może być strajk celników, którzy strajkując po włosku kontrolują dokładnie każdy samochód, powodując wielokilometrową kolejkę pojazdów oczekujących na odprawę.

We Włoszech ten rodzaj strajku nazywany jest Sciopero bianco, co oznacza „strajk biały”.

Przykłady strajków włoskich w Polsce 
 listopad 2006 – część strajkujących listonoszy
 czerwiec 2007 – strajk włoski lekarzy w woj. kujawsko-pomorskim
 czerwiec 2007 – strajk włoski pracowników hipermarketów w woj. śląskim
 marzec 2008 – strajk włoski pracowników urzędów skarbowych
 maj 2011 – strajk włoski pracowników Jastrzębskiej Spółki Węglowej
 czerwiec 2016 – strajk włoski celników na terenie całej Polski
 maj 2017 – strajk włoski pracowników największych sieci sklepów w całej Polsce
 sierpień 2018 – strajk włoski polskiej policji

Przypisy 

Prawo pracy
Socjologia pracy
Strajk

Strajk () – zbiorowe, dobrowolne powstrzymanie się od pracy lub nauki w celu wymuszenia realizacji określonych żądań. Stosowane jest jako forma nacisku głównie przez pracowników najemnych w celu poprawy warunków pracy i wynagrodzenia.

Strajki w Polsce 
Prawdopodobnie pierwszy strajk w Polsce miał miejsce w 1690 roku w kopalni soli w Wieliczce, kiedy zarząd kopalni obniżył taryfę, według której górnicy mogli zamieniać własny deputat solny na gotówkę. Nieudane pertraktacje pracowników z kierownictwem doprowadziły do strajku. W wydarzeniach zginęło dwóch łamistrajków.

Górnicy wieliccy oprócz wynagrodzenia pieniężnego pobierali za swą pracę jako zapłatę pewną ilość soli (podobnie jak dzisiaj górnicy w kopalniach węgla otrzymują węgiel). Kto nie chciał brać deputatu solnego, mógł otrzymać równowartość w gotówce, według specjalnej taryfy. Większość górników rezygnowała z deputatu, woląc gotówkę. W roku 1690 zarząd kopalni z niewiadomych przyczyn obniżył taryfę, według której następowała zmiana deputatu solnego na pieniądze, względnie, jak twierdzą inne źródła, zmniejszył sam deputat. Wywołało to niezadowolenie wśród rzesz górniczych, które po nieudanych pertraktacjach wyładowało się ostatecznie w postaci strajku. Nie przystąpili jednak do niego wszyscy. I wówczas znalazło się dwóch „łamistrajków”. Okrutnie zemścili się na nich strajkujący. Tłum napadł ich i zamordował.

W Polsce prawo do strajku zostało zagwarantowane w ustawie o związkach zawodowych z dnia 8 października 1982 i następnej z 1991, ponadto w ustawie o rozwiązywaniu sporów zbiorowych z dnia 23 maja 1991 r.

Co do zasady, zorganizowanie strajku możliwe jest dopiero po przeprowadzeniu wcześniejszych procedur sporu zbiorowego, na który składają się: rokowania, mediacje i referendum.

Współczesna Polska należy do krajów o najniższej w Europie skłonności pracowników do strajku.

8 kwietnia 2019 rozpoczął się ogólnopolski strajk nauczycieli, do którego włączyło się blisko 2/3 ogółu publicznych placówek oświaty.

Rodzaje strajków 
 strajk angielski
 strajk chłopski
 strajk czarny
 strajk czynny
 strajk dziki
 strajk głodowy
 strajk okupacyjny
 strajk ostrzegawczy
 strajk powszechny
 strajk rotacyjny
 strajk solidarnościowy
 strajk studencki
 strajk szkolny
 strajk włoski
 strajk polski
 strajk japoński
 strajk generalny

Zobacz też 

 lokaut

Przypisy

Linki zewnętrzne 
  (ang.)

Prawo pracy
Sinicyzm

Sinicyzm – słowo zapożyczone do polskiego (lub innych języków) z języków chińskich, najczęściej za pośrednictwem innych języków europejskich, jak np. angielski, francuski czy rosyjski, a także przez japoński i malajski. Typowymi sinicyzmami są nazwy geograficzne, tj. Pekin, Kanton czy Jangcy.

Przykładowe sinicyzmy 
(w nawiasach język, przez który słowo zostało zapożyczone do polskiego, chińskie znaki uproszczone)
 hunhuz lub chunchuz (ros.) – bandyta, zbój; od „hóng huzi” (红胡子), czyli „czerwonobrody”. Tak w XIX i XX w. nazywano zbójów na pograniczu rosyjsko-chińskim. Do polskiego trafiło dzięki m.in. polonii w Harbinie.
 czaj (ros.) – oznaczające herbatę rosyjskie słowo „czaj” bywa używane w polskim jako rusycyzm. W mandaryńskim „chá yè” (茶叶) oznacza liście krzewu herbacianego. 
 dżonka (ang.) – rodzaj łodzi żaglowej używanej niegdyś powszechnie w południowych Chinach.
 herbata (łac. + ang.) – angielskie „tea”, francuskie „tee” itd. mają źródłosłów w języku minnańskim (茶, tê). W polskim dołączono do niego łacińskie słowo „herba” oznaczające zioło. Herbata zatem oznacza dosł. „zioło «ta»”
 hunwejbin (ros.) – w mandaryńskim „hóng wèibīng” (红卫兵), czyli „Czerwona Gwardia”, albo „czerwonogwardzista”. Czerwona gwardia to komunistyczna organizacja młodzieżowa z czasów rewolucji kulturalnej (1966-1976) w Chinach. 
 Japonia (port./ang.) – angielskie słowo Japan wywodzi się pośrednio od chińskiej nazwy 日本 (pinyin: Rìběn, wym. ży-pen), oznaczającej dosłownie Korzeń słońca, czyli miejsce, gdzie wstaje słońce, bo Wyspy Japońskie położone są na wschód od Chin. Japońska nazwa to Nihon (にほん) lub Nippon (にっぽん). Słowo oryginalnie wywodzi się zapewne z kantońskiego Jat6-bun2. Dzięki kontaktom handlowym z południem Chin trafiło ono do malajskiego (japang), a następnie do portugalskiego (Japão).
 kaolin (franc.) – biała glinka używana m.in. do wyrobu porcelany, od wzgórza Gāolíng (高陵) w Chinach.
 keczup (ang. ketchup, dawniej: catsup) – od fujiańskiego „kôechiap” (kê-tsiap), co oznacza „solankę z marynowanych ryb”. To słowo również trafiło do angielskiego przez malajski.
 kulis (ang.) – od „kǔlì”, co w mandaryńskim oznacza „ciężką pracę” (苦力); pierwotnie źródłosłów jest jednak indyjski, od słowa kull oznaczającego w hindi ciężką pracę. Podobnie jak Bund, zapożyczenie to trafiło do Chin z Indii razem z angielskimi kolonistami.
 sampan (ang.) – rodzaj płaskodennej łodzi używanej na południu Chin, z kantońskiego „saam ban” (三板), co oznacza „trzy deski”.
 liczi – rodzaj owocu rosnącego na południu Chin, w mandaryńskim: „lìzhī” (荔枝).
 soja – od kantońskiego „shî yau” (豉油), co oznacza sos sojowy.
 tajfun (ang.) – w putonghua „táifēng” (台风), w kantońskim – „toifung”. Oznacza „wiatr z Tajwanu”.
 tofu (jap.) – po japońsku „tofu”, w mandaryńskim „dòufu” (豆腐), czyli ser sojowy.
 żeńszeń (ros) w mandaryńskim „rénshēn” (人参), „ren” to człowiek, „shen” jest nazwą własną rośliny, a całość znaczy: „[roślina] shen [w kształcie] człowieka” (od przypominającego ludzką sylwetkę kształtu korzenia).
 taichi – od chińskiej nazwy „Tàijí quán” (太极拳).

Zapożyczenia językowe
Język chiński
Canaletto

Canaletto to przydomek dwóch malarzy okresu rokoka:
 Giovanni Antonio Canal
 oraz jego siostrzeniec Bernardo Bellotto pseudonim Canaletto.
Lorenzo Bellotto

Lorenzo Bellotto (ur. 1744 w Wenecji, zm. 20 października 1770 w Warszawie) – włoski malarz, jedyny syn i uczeń Bernarda.

Życiorys 
W 1747 wraz z rodziną przybył do Drezna. Od ok. 1759 towarzyszył ojcu podczas jego pobytu w Wiedniu i w Monachium. W 1762 wrócił do Drezna, gdzie przebywał do stycznia 1767. W tym czasie rozpoczęła się jego współpraca malarska z ojcem. W latach 1765–1766 asystował ojcu przy prowadzeniu kursu malarstwa pejzażowego i architektury w drezdeńskiej Akademii Sztuk Pięknych. Równocześnie rozwijał swoją własną twórczość, zyskując w Dreźnie pewien rozgłos jako malarz. W 1766 wystawiał na ekspozycji w Akademii oraz w galerii hrabiego Brühla, a Christian IV Wittelsbach, spokrewniony z dworem saskim książę palatyn Zweibrücken, posiadał w swoich zbiorach 12 obrazów Lorenza.

W styczniu 1767 rodzina Bellotto przeniosła się do Warszawy. Lorenzo został asystentem ojca, współpracując przy malarskich dekoracjach w Zamku Ujazdowskim oraz przy cyklu widoków Rzymu.

Zmarł w Warszawie w wieku 26 lat.

Przypisy 
 
 
 
 

Artyści związani z Warszawą
Ludzie urodzeni w Wenecji
Urodzeni w 1744
Włoscy malarze rokokowi
Zmarli w 1770
Eudajmonia

Eudajmonia (gr. εὐδαιμονία) – termin filozoficzny stosowany powszechnie w filozofii życia starożytnej Grecji. Eudajmonia, która w najprostszy sposób może być rozumiana jako szczęście, nie miała nigdy ściśle określonej definicji i rozmaici greccy filozofowie, w zależności od szkoły filozoficznej, do której należeli, rozumieli ten termin w różny sposób. W najbardziej ogólnym sensie jest to stan pełnego, racjonalnie uzasadnionego zadowolenia i satysfakcji z własnego życia, inaczej, spełnione życie, którego osiągnięcie było podstawowym celem każdego rozsądnego człowieka.

Dla Platona i Sokratesa eudajmonia była stanem poczucia doskonałości swojego życia. Eudajmonię osiągał ten, kto na starość patrząc wstecz na swoje życie, mógł powiedzieć, że przeszedł przez nie w godny sposób, robił zawsze to, co do niego należało, i że nie żałuje żadnych swoich decyzji.

Dla Arystotelesa oraz dla Epikura eudajmonia była stanem ducha, który osiągało się w momencie zrównoważonego zaspokojenia wszystkich swoich potrzeb, zarówno cielesnych jak i duchowych.

Dla hedonistów eudajmonia była równoważna odczuwaniu przyjemności. Osoba, która  w danym momencie odczuwa więcej pozytywnych niż negatywnych bodźców, jest według hedonistów automatycznie w stanie eudajmonii.

Dla stoików eudajmonia była stanem wewnętrznym, dostępnym wyłącznie ludziom oświeconym, który osiągało się przez spokojną akceptację zewnętrznych zdarzeń, niezależnie od tego czy były pozytywne czy nie, rezygnację z dążenia do przyjemności za wszelką cenę, oraz uczciwe i rzetelne spełnianie swoich obowiązków. Człowiek prawdziwie oświecony potrafi być w tym stanie cały czas, niezależnie od czynników zewnętrznych.

Eudajmonizm może być różnie rozumiany przez różne osoby, np. niebo będzie eudajmonią dla osób mocno religijnych (np. św. Augustyn), dla innych będzie to nirwana, ekstaza, luksus lub cnota.

Zobacz też 

 eudajmonizm

Przypisy

Linki zewnętrzne 
  Eudaimonia , Routledge Encyclopedia of Philosophy, rep.routledge.com [dostęp 2023-05-10].

Antropologia filozoficzna
Etyka
Starogreckie pojęcia filozoficzne
Arystotelizm