alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
1333

Het jaar 1333 is het 33e jaar in de 14e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
 1-5 juli - Beleg van Kamakura: Go-Daigo, de keizer die weigert de macht van de Hojo te aanvaarden, en Ashikaga Takauji, die was uitgestuurd om zijn opstand te onderdrukken, maar naar hem is overgelopen, verslaan de Hojo, die hun macht verliezen. Einde van de Kamakuraperiode en begin van de Muromachiperiode
 Go-Daigo begint de Kenmu-restauratie, waarin de directe keizerlijke macht hersteld wordt. Hij weigert een regent, en stelt Asikaga niet, zoals deze gewenst had, aan tot shogun.
 19 juli - Kogon, door de Hojo aangesteld als opvolger van Go-Daigo, treedt af.
 19 juli - Slag bij Halidon Hill: De Schotten lijden grote verliezen in tegenstelling tot de winnende Engelsen. Het grootste deel van de Schotse edelen sneuvelt.
 De door de Engelsen gesteunde troonpretendent Edward Balliol grijpt opnieuw de macht in Schotland.
 4 november - De Arno, een rivier in Toscane, overstroomt en richt grote schade aan in Florence. Giovanni Villani beschrijft de ramp.
 In China breekt een hongersnood uit die aan miljoenen mensen het leven zal kosten.
 De Meriniden uit Marokko veroveren Gibraltar.
 Luik staat de heerlijkheid Mechelen af aan Vlaanderen.
 Delden en Grafhorst ontvangen stadsrechten van bisschop Jan van Diest.
 Hollandse troepen onder Jan van Foreest, in strooptocht in Utrecht, verwoesten de stad Geyne.
 De Geerlingsebrug in 's-Hertogenbosch wordt gebouwd.
 oudst bekende vermelding: Den Ham

Kunst 
Schilderkunst
 Simone Martini en Lippo Memmi: De Annunciatie

Opvolging 
 Baden-Eberstein - Frederik II opgevolgd door zijn zoon Herman IX
 Granada - Mohammed IV opgevolgd door Yusuf I
 Moravië - Jan de Blinde opgevolgd door zijn zoon Wenceslaus
 Polen - Wladislaus de Korte opgevolgd door zijn zoon Casimir III

Geboren 
 maart? - Frederik V van Neurenberg, Duits edelman
 13 mei - Reinoud III, hertog van Gelre (1343-1361, 1371)
 Fadrique Alfonso, Castiliaans edelman
 Gerlach II van Nassau-Wiesbaden-Idstein, graaf van Nassau-Wiesbaden-Idstein
 Hendrik II, koning van Castilië (1369-1379)
 ibn Abbad al-Rundi, Andalusisch theoloog
 ibn Zamrak, Andalusisch dichter
 Dirk IV van Wassenaer, Hollands edelman (jaartal bij benadering)

Overleden 
 29 januari - Rogier van Leefdael (~62), Brabants edele en staatsman
 2 maart - Wladislaus de Korte (72), groothertog en koning van Polen (1306-1333)
 12 mei - Imelda Lambertini (11), Italiaans kloosterlinge
 18 juni - Hendrik XV (21), hertog van Neder-Beieren
 22 juni - Frederik II van Baden-Eberstein, Duits edelman
 15 juli - Reinoud van Valkenburg (~49), Limburgs edelman
 19 juli - Alexander Bruce, Schots edelman
 21 juli - Johan II van Bentheim, Duits edelman
 15 oktober - Hendrik II van Montfoort, Nederlands edelman
 16 oktober - Nicolaas V, tegenpaus (1328-1330)
 10 december - Hedwig van Kalisz (~67), echtgenoot van Wladislaus de Korte
 Margareta van Stein (~57), Limburgs abdis
 Morikuni (~32), shogun van Japan (1308-1333)
 Margaretha van Engeland, echtgenote van Jan II van Brabant (jaartal bij benadering)
 Pieter de Coninck, Vlaams volksleider (jaartal bij benadering)

Jaar
Gegisch

Het Gegisch (Gegnishtja, Geg, Albanees: Gegërishtja of kort Gegë) is een van de twee dialectgroepen binnen het Albanees (waarvan het Toskisch de andere is). Het Gegisch wordt gesproken in het noorden van Albanië, Kosovo, het gebied rond Preševo in Servië, Montenegro en het noorden van Noord-Macedonië. De standaardvorm van het Albanees is meer op de andere dialectgroep het Toskisch gebaseerd. De scheidingslijn tussen de twee groepen is de rivier Shkumbin in Centraal-Albanië.

Albanees
Toskisch

Het Toskisch (Albanees: toskë / toskërisht / Toskërishtja) is een van de twee dialectgroepen binnen het Albanees. De grens met de andere dialectgroep, het Gegisch, wordt gevormd door de rivier Shkumbin in Midden-Albanië. Ten zuiden van deze rivier bevindt zich een overgangszone van 10 tot 20 kilometer. Derhalve wordt in heel Zuid-Albanië en ook door de Albaneestaligen in Griekenland Toskisch gesproken. Ook het Arbëresh in Zuid-Italië behoort tot de Toskische dialectgroep. Ook binnen de dialectgroep bestaan grote verschillen. Het Gegisch en het Toskisch onderscheiden zich op het vlak van de fonologie, het lexicon en de grammatica. In het Toskisch komt het foneem ë vaak voor, dat onbeklemtoonde klinkers vervangt. De Albanese schrifttaal is voornamelijk op het Toskisch gebaseerd.

In tegenstelling tot de voornamelijk islamitische en Katholieke Gegen zijn onder de Tosken de islam en de orthodoxe Kerk wijdverspreid.

Albanees
38 v.Chr.

Het jaar 38 v.Chr. is een jaartal in de 1e eeuw v.Chr. volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Italië 
 januari - Gaius Julius Caesar Octavianus laat zich scheiden van Scribonia en trouwt met Livia Drusilla. Zij is zes maanden zwanger van haar echtgenoot Tiberius Claudius Nero, Octavianus neemt Livia en haar 3-jarige zoon Tiberius in zijn huis, het College van Pontifices geeft toestemming voor het huwelijk.
 juli - Het Tweede Triumviraat wordt voor een periode van 5 jaar verlengd. Octavianus Caesar tracht met een Romeins expeditieleger een landing op Sicilië uit te voeren, maar wordt door de Romeinse vloot onder bevel van Sextus Pompeius, bij Cumae en Messana verslagen.

Gallië 
 Octavianus benoemt Marcus Vipsanius Agrippa tot gouverneur van Gallia Transalpina, hij onderdrukt een opstand van de Aquitaniërs en valt Germania binnen. De Ubiërs mogen zich vestigen in Gallië, tussen de Rijn en de Maas. De Germaanse stamhoofden moeten auxiliarii leveren voor het Romeins leger.
 Agrippa sticht in het huidige Noordrijn-Westfalen aan de oevers van de Rijn een Romeinse kolonie: Colonia Claudia Ara Agrippinensium (het huidige Keulen). De stad wordt het bestuurlijk centrum van Germania Inferior.

Parthië 
 Phraates IV (38 - 2 v.Chr.) bestijgt als koning de troon van het Parthische Rijk. Hij laat na de huldiging zijn vader Orodes II en 30 broers vermoorden.

Europa 
 Koning Tasciovanus (38 - 18 v.Chr.) volgt zijn oom Cassivelaun op als heerser van Brittannië.

Geboren 
 Nero Claudius Drusus  ~38 v.Chr. - ~9 v.Chr.), stiefzoon van Gaius Julius Caesar Octavianus (Augustus)

Overleden 
 Julia Antonia (~104 v.Chr. - ~38 v.Chr.), moeder van Marcus Antonius (66)
 Pacorus I, kroonprins van Parthië
 Pompeia Magna (~72 v.Chr. - ~38 v.Chr.), dochter van Pompeius Magnus (34)
 Orodes II, koning van Parthië

Jaar in de 1e eeuw v.Chr.
39 v.Chr.

Het jaar 39 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Italië 
 Verdrag van Misenum: Sextus Pompeius wordt Sicilië, Sardinië, Corsica en de Peloponnesos toegewezen. Op voorwaarde dat de blokkade opgeheven wordt en er weer graan wordt geleverd aan Rome.

Syrië 
 Quintus Labienus begint samen met de Parthische kroonprins Pacorus I, die al eerder een (mislukte) invasie in het Romeinse Rijk heeft ondernomen, een veldtocht en vallen Syrië binnen.
 Marcus Antonius stuurt een Romeins expeditieleger (11 legioenen) onder leiding van Publius Ventidius Bassus (proconsul van Klein-Azië) om de opmars te stuiten van de Parthen.
 Quintus Labienus wordt met zijn leger in Cilicië uit het Taurusgebergte verdreven. Hij wordt bij de Cilicische Poort door Publius Bassus gevangengenomen en geëxecuteerd.

Gallië 
 Octavianus bezoekt Gallië en benoemt zijn beste vriend Marcus Vipsanius Agrippa tot gouverneur. (waarschijnlijke datum)
 Agrippa begint met de aanleg van een heerbaan tussen Lyon en Keulen.

Geboren 
 Antonia de Oudere, dochter van Marcus Antonius en Octavia Thurina (overleden 14 v.Chr.)
 Julia Caesaris, dochter van (Augustus) (overleden 14)

Overleden 
 Quintus Labienus, Romeins veldheer en zoon van Titus Labienus

Jaar in de 1e eeuw v.Chr.
35 v.Chr.

Het jaar 35 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Italië 
Gaius Julius Caesar Octavianus lijft aan de noordgrens met Dalmatië, de Illyrische gebieden (waaronder het huidige Kroatië) in en noemt het Pannonia. De vestingstad Siscia wordt na een belegering van 30 dagen ingenomen. Octavianus plaatst er een Romeins garnizoen, hij laat er een forum, handelshaven en muntsmederij bouwen.
De Pannoniërs (Pannonii) sluiten een bondgenootschap met Dalmatië en komen in opstand tegen de Romeinse overheersing.

Klein-Azië 
Sextus Pompeius wordt in Milete gevangengenomen en in het openbaar geëxecuteerd. Dit gebeurt zonder proces, waar hij als Romeins burger recht op heeft.

Palestina 
Aristobulus III hogepriester (35 v. Chr.)
Herodes de Grote laat Aristobulus III, Hogepriester van Jeruzalem, verdrinken in een van de zwembaden van het winterpaleis bij Jericho. Hij wordt ervan verdacht een staatsgreep te willen plegen.

Geboren 
Glaphyra, prinses en dochter van Archelaüs van Cappadocië (overleden 7)

Overleden 
Aristobulus III, kroonprins en Hogepriester van de Joodse Hasmonese staat (Israël) 
Gaius Sallustius Crispus (51), Romeins historicus 
Publius Terentius Varro (47), Romeins neoterisch dichter 
Sextus Pompeius Magnus, Romeins veldheer en zoon van Pompeius Magnus

Jaar in de 1e eeuw v.Chr.
25 v.Chr.

Het jaar 25 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Italië
In Rome wordt Caesar Augustus door de Senaat, voor de negende maal herkozen tot consul van het Imperium Romanum.
Augustus onderwerpt de Kelt-Ligurische stam de Salassi, in het dal van Valle d'Aosta en sticht in het gebied een Romeinse kolonie: Augusta Praetoria.  
Marcus Vitruvius Pollio schrijft het boek "De Architectura". Hierin beschrijft hij de aanleg van steden en het bouwen van waterleidingen (waterschoeprad).

Egypte
Gaius Aelius Gallus keert na een rampzalige expeditie door de woestijn van Arabia weer terug in Alexandrië.

Parthië
Koning Phraates IV verslaat het opstandige leger van Tiridates II en herovert delen van het Parthische Rijk.

Klein-Azië
Galatië wordt ingelijfd bij het Romeinse Keizerrijk. De Romeinse provincie wordt bestuurd door een legatus Augusti pro praetore, residentie in Ancyra.

Geboren 
Aulus Cornelius Celsus, Romeins encyclopedist (overleden 50)

Overleden 
Cornelius Nepos, Romeins historicus en schrijver

Jaar in de 1e eeuw v.Chr.
Lajos Portisch

Lajos Portisch (Zalaegerszeg, 4 april 1937) is een Hongaarse schaker.

Portisch leerde al vroeg schaken, maar ontwikkelde zich langzaam. Hij is een voorzichtige speler en neemt weinig risico's. 
 In 1958 werd hij kampioen van Hongarije en in 1961 werd hij grootmeester. 
 Portisch won het Hoogovenstoernooi in 1965 samen met Jefim Geller en later nog drie maal: in 1972, 1975 en 1978.
 Portisch won drie keer het IBM-schaaktoernooi in Amsterdam: in 1963, 1967 en 1969.
 Portisch had in de jaren zeventig zijn top en hoorde toen bij de besten van de schaakwereld. 
 Van 10 t/m 18 mei 2005 speelde hij mee in het toernooi om het kampioenschap van Hongarije en eindigde hij met 4 punten op de achtste plaats.

Externe link 
 Profiel van Portisch bij chessgames.com

Hongaars schaker
Schaakgrootmeester
R

R is de achttiende letter uit het moderne Latijnse alfabet. De letter kan verwijzen naar:

In de natuurkunde
 r, symbool voor de straal van een cirkel (<Latijn: radius)
 r, afkorting voor de Thaise vlaktemaat rai
 R, symbool voor elektrische weerstand (<Engels: resistance)
 R, symbool voor de (algemene of molaire) gasconstante
 R, symbool voor de niet-SI-eenheid röntgen
 R, de rekgrens (of belastinggrens)
 R∞, symbool voor de rydbergconstante
 °Ré of °R, voor graden Réaumur, een verouderde eenheid voor het meten van temperatuur
 °R of °Ra, voor graden Rankine, een verouderde eenheid voor het meten van temperatuur
 °Rø, voor graden Rømer, een verouderde eenheid voor het meten van temperatuur

In de scheikunde
 R, symbool voor de koolwaterstofketen

In de wiskunde
 ℝ of , symbool voor de verzameling van reële getallen
 , symbool voor de reële -dimensionale coördinatenruimte 
 r, symbool voor Karl Pearsons correlatiecoëfficiënt
 r, symbool voor de (lengte van de) straal van een cirkel of van een bol

In de informatica
 R (softwarepakket), een omgeving voor statistische berekeningen en grafieken

Overig
 R, reproductiegetal van een infectieziekte dat het gemiddeld aantal secundaire besmettingen weergeeft
 R, een van de ratingcategorieën in het MPAA-filmkeuringssysteem in de VS (<Engels: restricted)
 R, de interne naam voor de Oldsmobile Curved Dash
 R, afkorting voor de in Indonesië gebruikte adellijke aanspreektitel Raden
 R (James Bond), de opvolger van Q in de James Bond-films, gespeeld door John Cleese
 R (softwarepakket), een wiskundig softwarepakket
 R (spoorwegrijtuig), een voormalige serie (aanhang)rijtuigen van de Belgische spoorwegen
 R, aanduiding voor de toren (Rook) in Engelse notatie van schaakpartijen 
 Ř, letter in het Tsjechische, Silezische en Oppersorbische alfabet
 ®, teken dat aangeeft dat een merk in de VS in het merkenregister is ingeschreven
 Я, letter van het cyrillische alfabet en wordt gebruikt in het Russisch, Wit-Russisch en Oekraïens
 R, in de Bijbelwetenschap een aanduiding voor de redacteur in de documentaire hypothese

Zie ook 
 Uitspraak van de r in het Nederlands
Q

De letter Q (q) is de zeventiende letter in het moderne Nederlandse alfabet. De letter kan verwijzen naar:

In de natuurkunde
 Q, symbool voor elektrische lading en (als ) voor warmtehoeveelheid
 q, symbool voor warmtestroom en volumestroom
 Q-factor of kwaliteitsfactor van een oscillerend systeem (<Engels: quality)

In de wiskunde
 ℚ of , symbool voor de verzameling van rationale getallen

In de geneeskunde
 Q-koorts, een dierziekte

In de geesteswetenschappen
 Q (of Bron Q), afkorting van het Duitse Quelle, de hypothetische bron van het evangelie van Lucas en dat van Matteüs

Overig

 Q, de naam voor anti-onderzeeërs
 Q (tijdschrift), een Brits muziektijdschrift
 Q (James Bond), een James Bondpersonage
 Q Branch, een afdeling van de Britse geheime dienst in de wereld van James Bond
 Q (Star Trek), een volk in de sciencefictionserie Star Trek
 Q, de landcode op voertuigen uit Qatar
 Maxwell Q, een model van het Amerikaanse automerk Maxwell
 Q, bijnaam van de Belgische minister Vincent Van Quickenborne
 Q & Q, Nederlandstalige kinderserie uit de jaren 70 van de twintigste eeuw
 <q> in HTML; zie Lijst van HTML-elementen
 Q, aanduiding voor de dame (queen) in Engelse notatie van schaakpartijen 
 Q (politie), een Nederlandse politie-eenheid
Jonas Salk

Jonas Edward Salk (New York, 28 oktober 1914 – La Jolla, Californië, 23 juni 1995) was een Amerikaans medicus. 
Salk is de ontdekker/uitvinder van het naar hem vernoemde salkvaccin. Dit was een van de eerste succesvolle pogingen om tegen een virus, en specifiek tegen het poliomyelitisvirus, te vaccineren. Na de ontdekking van dit vaccin vroeg hij geen patent aan, maar gaf hij het, zoals hij zelf zei, aan het volk.

Dit vaccin geeft de ontvanger immuniteit tegen polio en heeft tot gevolg gehad dat deze ziekte, die eens zo werd gevreesd, nauwelijks nog voorkomt.

Salk was later hoogleraar aan de Universiteit van Pittsburgh. Het Salk Institute in het Californische La Jolla is naar hem vernoemd.

Salk, zelf van Joodse afkomst, was vanaf 1970 getrouwd met de Franse schilderes Françoise Gilot.

Onderscheidingen
1995: Four Freedoms Award Freedom medal

Amerikaans medicus
Aleksandr Chalifman

Aleksandr Valerjevitsj Chalifman (Russisch: Александр Валерьевич Халифман) (Leningrad, 18 januari 1966) is een Russische schaker en FIDE wereldkampioen van 1999-2000. 

Hij is op internet te vinden onder de naam Alexander Khalifman. Hij is een grootmeester. In 1986 zette hij in Groningen de titel Europees juniorenkampioen schaken op zijn naam. In 1995 en 1996 werd hij kampioen van Rusland.

Chalifman vond dat er te veel kapers op de kust kwamen en stichtte in 1998 een schaakschool om verzekerd te zijn van een vast inkomen en hij stopte met het spelen van toernooien. In 1999 echter kon hij de verleiding niet weerstaan om deel te nemen aan het knock-outtoernooi om het wereldkampioenschap schaken te Las Vegas. Nadat hij Gata Kamsky, Boris Gelfand en Judit Polgár had uitgeschakeld versloeg hij Vladimir Akopian in de finale en had hij de titel veroverd, en werd daarmee FIDE-wereldkampioen 1999.

 In 2000 won Chalifman het Schaaktoernooi Hoogeveen, voor Timman, Galkin en Judith Polgár.
 Op 26 en 27 november 2004 werd in Tallinn (Estland) het Keres Memorial verspeeld waarin Chalifman met 3 uit 5 op de tweede plaats eindigde. Winnaar werd Viswanathan Anand met 5 punten terwijl Eric Lobron met 2.5 punt op de derde plaats eindigde.
 Van 18 t/m 23 december 2004 werd het Tigran Petrosjan Internet Memorial verspeeld, een vierlanden toernooi waarin Chalifman meespeelde. China eindigde met 14 punten op de eerste plaats, Frankrijk werd met 13 punten tweede, Frankrijk werd met eveneens 13 punten derde terwijl Armenië met 8 punten vierde werd.

 Op 10 juli 2005 vond de lange afstand wedstrijd tussen New York en Sint-Petersburg plaats die met 2 - 6 door de Russen gewonnen werd. Susan Polgar speelde een dubbele ronde tegen Chalifman, Alexander Onitsjoek speelde tegen Konstantin Sakajev. Boris Gulko tegen Jevgeni Aleksejev en Alexander Stripunsky tegen Nikita Vitjoegov.
 Van 2 t/m 11 september 2005 speelde Chalifman mee in de semi-finale om het kampioenschap van Rusland dat in Kazan gespeeld werd en dat door Jevgeni Barejev met 6.5 punt uit negen ronden gewonnen werd. Chalifman eindigde met 6 punten op een gedeelde derde plaats.
 Van 19 t/m 23 november 2005 werd in Bilbao het toernooi van de mens tegen schaakcomputers: Mens - Machines verspeeld dat door de machines met 8 - 3.5 gewonnen werd:Chalifman behaalde 1 punt.
 Van 19 tot 30 december vond de Superfinale van het Russisch kampioenschap plaats. Chalifman eindigde op 4½ uit 11.
 In augustus 2006 werd hij vijfde bij het Liepajas Rokade rapidschaak-toernooi in Liepaja.

Open brief 
Samen met 43 andere Russische topschakers, tekende Chalifman een open brief aan de Russische president Vladimir Poetin, waarin werd geprotesteerd tegen de Russische invasie van Oekraïne in 2022 en waarin solidariteit met de Oekraïense bevolking werd geuit.

Externe links 
 Persoonlijke webpagina
 
 
 

Russisch schaker
Schaker uit de Sovjet-Unie
Schaakgrootmeester
Scapulier

Een scapulier of schapulier (v. middeleeuws Lat. scapulare = schouderkleed, v. Lat. scapulae = schouders) is een schouderkleed, door leden van de oudere orden (zoals de Alexianen) op borst en rug over het habijt gedragen. Oorspronkelijk was dit om de pij te beschermen bij de handenarbeid, maar het werd weldra een karakteristiek onderdeel van de monnikenkledij en later door nieuwere orden en congregaties als een soort erekleed overgenomen. Het scapulier heeft dezelfde kleur als de pij of het habijt, behalve bij de cisterciënzers en wilhelmieten, die een witte pij en een zwart scapulier dragen.

Scapulier voor leken
Later werd dit scapulier in verkleinde vorm door leken uit devotie onder de gewone kleren over borst en rug gedragen. Het wordt in dat geval gereduceerd tot twee vierkante lapjes, verbonden door schouderlinten, in de kleur van de orde met welke men zich verbonden voelt. Zo bestaat er het zwarte schapulier van de paters servieten, het blauwe schapulier van de paters theatijnen, het witte schapulier van de Orde van de H. Drievuldigheid en het bruine schapulier van de paters karmelieten. Dit laatste is veruit het meest verbreide schapulier.

In 1910 gaf Paus Pius X toestemming om de lapjes te vervangen door een scapuliermedaille, waarop attributen van de betrokken orde staan afgebeeld (behalve voor de schapulieren van leden van de Derde Orde).

Zie ook  
 Habijt van Cisterciënzerinnen
 Scapulier van Onze Lieve Vrouw van de berg Karmel

Literatuur
 P. Elisée de la Nativité, Le scapulaire du Carmel (1959)

Kleding van christelijke geestelijken
Rooms-katholieke sacramenten en gebruiken
Habijt

Het habijt is de dagelijkse kledij van monniken en zusters. Monniken dragen meestal een tuniek: een tot de voeten reikend hemd van iets dikkere, grove stof met een hoofdkap, bijeengehouden door een koord of leren riem. Over die tuniek dragen ze een scapulier.

Ook leden van congregaties dragen een habijt, al lijkt dat van de mannelijke leden daarvan meer op een toog. Als schoeisel worden door monniken en zusters van ongeschoeide kloosterorden sandalen gedragen. Tijdens het koorgebed dragen monniken over hun habijt een kovel.

Een habijt is niet speciaal voorbehouden aan een bepaalde religie, maar wordt gedragen door monniken van allerlei religieuze richtingen.

Kleding van christelijke geestelijken
Don (Rusland)

De Don (Russisch: Дон) is een rivier in het zuiden van Europees Rusland. Met een lengte van 1870 kilometer is het de vijfde langste rivier van Europa. Het stroomgebied meet 443.000 km². De langste zijrivieren zijn de Severski Donets met een lengte van 1053 km en de Chopor met een lengte van 979 km.

De Don ontspringt in de oblast Toela ten zuiden van Moskou. De rivier stroomt in zuidelijke richting en beschrijft in zijn benedenloop een grote oostwaartse boog. Hier komt de Don dicht bij de Wolga, waarmee ze sinds 1952 door het Wolga-Donkanaal is verbonden. In hetzelfde jaar werd ook het Stuwmeer van Tsimljansk aangelegd, dat zich even stroomafwaarts bevindt.

Het laatste traject verloopt in zuidwestelijke richting. Bij de monding in de Golf van Taganrog (Zee van Azov, Zwarte Zee) ligt een delta met drie bevaarbare armen, waarbij de zuidelijkste de hoofdtak is. Aan het begin van de delta ligt stad Rostov aan de Don (Rostov na Donoe), met afstand de grootste stad aan de Don.

De Don heeft haar naam gegeven aan de Don-Kozakken, een van de grootste en bekendste Kozakkenvolken.

In de oudheid heette de Don Tanais. De rivier werd destijds beschouwd als de oostgrens van Europa.

Rivier in Rusland (Europees deel)
Veldsterkte

Met de veldsterkte van een vectorveld wordt vaak eenvoudig de vectoriële functiewaarde bedoeld, maar soms wordt er de lengte van die vector mee bedoeld.

Het veld kan bijvoorbeeld een magnetisch veld of elektrisch veld zijn. Met de veldsterkte drukt men uit hoe sterk het veld is op een bepaalde plaats in het veld, en eventueel de richting.  Ook de zwaartekracht heeft een veldsterkte; de zwaarteveldsterkte (of gravitatieveldsterkte). Deze heeft als eenheid N/kg. De veldsterkte rond Brussel bedraagt ongeveer 9,81 N/kg.

Veldsterkte is een  vector en heeft dus naast een grootte altijd een richting. Afhankelijk van de omgeving wordt de veldsterkte uitgedrukt in 2 of 3 componenten, in orthogonale richtingen gericht. Wanneer we spreken van de veldsterkte in een zeker punt, bedoelen we daarmee de vectoriële som van de afzonderlijke componenten.

 Elektrische veldsterkte wordt doorgaans uitgedrukt in volt per meter ofwel V/m.
 Magnetische veldsterkte wordt uitgedrukt in ampère per meter ofwel A/m (kan ook uitgedrukt worden in N/Wb).

Elektriciteit
Magnetisme
Frequentieverschuivingsmodulatie

Frequentieverschuivingsmodulatie (Engels: frequency-shift keying, FSK) is een vorm van frequentiemodulatie voor een discreet signaal. De verschillende waarden van het signaal worden gerepresenteerd door de verschillende waarden van de draaggolf. De frequentie van de draaggolf schuift als het ware mee met de waarde van het signaal. De eenvoudigste vorm is voor een digitaal signaal met als mogelijke waarden slechts 0 en 1. De frequentie van het signaal schuift heen en weer van de frequentie voor het weergeven van een 0 en de frequentie voor het weergeven van een 1. 

De onderstaande figuur toont een FSK-gemoduleerd signaal: de draaggolffrequentie verandert van de ene waarde naar de andere. Om de bandbreedte zo klein mogelijk te houden kan ook worden gekozen om de overgang geleidelijk te doen plaatsvinden.

Bij FSK wordt dus in het proces van de draaggolfopwekking ingegrepen. Voor toepassingen waarbij dit niet mogelijk is, of gecompliceerd, wordt ook wel gebruikgemaakt van AFSK.

Programmavoorbeeld 
Programmaatje voor PowerBASIC of kloon.

 FUNCTION PBMAIN AS LONG
   LOCAL draaggolf AS SINGLE
   LOCAL modulatie AS SINGLE
   LOCAL i AS LONG
   pi## = 3.141592653589793##
   OPEN $file FOR OUTPUT AS #1
   FOR i = 0 TO 3600 STEP 1
     draaggolf = pi## / 180 * i
     IF i/720=INT(i/720) THEN modulatie = 1 - modulatie 'wissel tussen freq.
     x$ = FORMAT$(I&,"* 0") + ","+ FORMAT$(SIN(draaggolf*(1+modulatie)),"* 0.000")
     PRINT x$
     PRINT #1, x$
   NEXT i
   CLOSE #1
 END FUNCTION

Zie ook 
 DTMF

Radiotechniek
Fasemodulatie

Fasemodulatie (PM = Phase Modulation, PSK = Phase Shift Keying) is een modulatietechniek waarbij de  fase-hoek van de draaggolf door het modulerend signaal gemoduleerd wordt. Fasemodulatie lijkt op frequentiemodulatie omdat de afgeleide van de fase de frequentie zelf is.   

De ontvangst van een PM-gemoduleerd signaal is (voor spraaksignalen) ook mogelijk met een FM-ontvanger. Het is dan wel beter om een eerste-orde integrerend filter na de demodulatie toe te passen, om het verschil tussen fase- en frequentiemodulatie op te vangen.

Een fasegemoduleerd signaal ut kan voorgesteld worden door:

 : draaggolfrequentie in hertz
 : tijd (seconde)
 : Amplitude van de draaggolf
 : over te dragen signaal

Fasemodulatie wordt toegepast voor transmissie van digitale signalen zoals in modems en bij digitale geluidssynthese.

Audiobewerking
Radiotechniek
TurboBASIC

De programmeertaal TurboBASIC werd in 1987 door de firma Borland op de markt gebracht na de succesvolle introductie van TurboPascal. TurboBASIC was hoofdzakelijk ontworpen door de Amerikaan Robert Zale.

TurboBASIC bood als eerste product een volwaardige BASIC-compiler die op een PC programma's kon compileren tot kleine en snelle applicaties. Tot die tijd was men aangewezen op producten als GW-BASIC, een langzame interpreter. 

Hoewel in de eerste jaren na introductie het product een grote vlucht nam, viel de ontwikkeling bij Borland stil, aangezien men zich daar wilde richten op de talen TurboPascal en Turbo C.

In 1991 kocht ontwikkelaar Robert Zale de rechten van TurboBASIC om de compiler verder te ontwikkelen. Vanwege merkenrecht bedong Borland wel dat het prefix Turbo niet meer gebruikt mocht worden. Daarom is de opvolger van TurboBASIC uiteindelijk in 1991 uitgekomen onder de naam PowerBASIC.

BASIC-dialect
Compiler
DOS (besturingssysteem)

Het acroniem DOS staat voor disk operating system, oftewel een besturingssysteem voor apparaten met schijfstations (diskdrives). Bij de opkomst van computers met diskette was het handig om na de opstartcyclus (boot-strap) een commando-processor en hulpprogramma's te laden.

Geschiedenis 
In 1973 schreef Gary Kildall in de programmeertaal PL/M een van de eerste diskettebesturingssystemen. Hij noemde het CP/M.

Zes jaar later, in 1979, kwam Apple al met zijn DOS 3.2. In 1980 wilde Seattle Computer Products (SCP) voor de 8086-systemen een besturingssysteem hebben en besloot het zelf te laten ontwikkelen, omdat het bedrijf Digital Research vertraging had opgelopen bij het uitbrengen van het CP/M-86 besturingssysteem. Dit besturingssysteem van SCP werd QDOS 0.10 gedoopt, wat niet staat voor Quality Disk, maar voor Quick and Dirty Operating System, omdat het slechts in twee maanden gebouwd was. Ondanks deze snelle ontwikkeling, bleek dit besturingssysteem toch erg goed te werken en een week later kwam EDLIN op de markt.

In oktober 1980 nam Paul Allen van Microsoft contact op met SCP met het verzoek om het DOS van SCP te mogen verkopen aan een niet nader genoemde klant, die later IBM bleek te zijn. Microsoft betaalde SCP minder dan 100.000 dollar voor deze rechten. Twee maanden later hernoemde SCP hun QDOS tot 86-DOS en bracht dit uit als versie 0.3. Microsoft kocht de (niet-exclusieve) rechten om 86-DOS op de markt te brengen.

In februari 1981 draaide "MS-DOS" voor de eerste keer op een prototype van de IBM Personal Computer en in juli kocht Microsoft alle rechten van SCP en doopte het besturingssysteem officieel tot MS-DOS.

Werking 
Na het POST-proces van de pc start DOS met een aantal programma's, waaronder het bestand AUTOEXEC.BAT. In dit bestand wordt aangegeven welke opdrachten moeten worden uitgevoerd bij het starten van DOS. Na het uitvoeren van AUTOEXEC.BAT komt de gebruiker op de opdrachtregel, waarin commando's kunnen worden getikt.

DOS-klonen 
 MS-DOS
 DR-DOS (opvolger van CP/M-86)
 FreeDOS
 OpenDOS
 PC-DOS (5.0, 6.0, 6.1, 6.2, 6.22, 6.3, 7.0, 8.0)
 PTS-DOS

 
Retrocomputing
Haj

Háj (doorverwijspagina), gemeenten in Slowakije
hadj, pelgrimstocht naar Mekka
Hadji (titel)

Een hadji is een persoon die de islamitische pelgrimstocht naar Mekka, de hadj, volbracht heeft. Elke gezonde, volwassen moslim die over voldoende geld beschikt wordt geacht deze pelgrimstocht te maken. Hadji's hebben traditioneel een hoger aanzien in hun gemeenschap en voeren de eretitel hadji voor hun naam (zo wordt Jan Jansen als hij pelgrimeert daarna hadji Jan Jansen).

Islamitische titulatuur
Partizansk

Partizansk (Russisch: Партизанск; Chinees: 游击队城), voorheen: Soechan (Russisch: Сучан), is een mijnstadje in het oosten van Rusland. Het ligt in de kraj Primorje. De eerste grote stad in de omgeving is Vladivostok. Het is slechts een tiental kilometers verwijderd van de Nachodka Baai aan de Japanse Zee.

Het stadje werd in 1896 gesticht om de kolenmijnen te ondersteunen. In 2007 telde het zo'n 42.000 inwoners.

Partizank is economisch belangrijk omdat het het op een na grootste benzine- en energiecentrum van de regio heeft. Daarnaast is er leerindustrie, landbouw en een grote brouwerij. Door de grote winkels, bioscopen en de omliggende natuur trekt het ook steeds meer toeristen.

In 2003 kwam Partizank in het nieuws doordat er bij een mijnongeluk vijf mensen omkwamen. In de Tsentralnaja-mijn zorgde de ontbranding van methaangas voor een ontploffing. Dit was de tweede keer sinds 1996 dat in deze mijn een dergelijk ongeluk plaatsvond.

Plaats in de kraj Primorje
Stad in het federaal district Verre Oosten
Koeban (rivier)

De Koeban (Russisch: Куба́нь; Adygees: Псыж, Psyzh) is een rivier in het zuidoosten van Europees Rusland. De lengte bedraagt 906 km. De Koeban ontspringt op de Elbroes in de noordelijke Kaukasus en mondt uit in de Zee van Azov. De voornaamste stad aan de rivier is Krasnodar.

Het steppegebied langs de rivier heet eveneens Koeban en was het woongebied van de Koeban-Kozakken.

Rivier in Rusland (Europees deel)
Stroomgebied van de Zwarte Zee
Geografie van de kraj Krasnodar
Geografie van Adygea
Konstantin Feoktistov

Konstantin Petrovitsj Feoktistov (Russisch: Константин Петрович Феоктистов) (Voronezj, 7 februari 1926 – Moskou, 21 november 2009) was een Russische ruimtevaarder (kosmonaut) en wetenschapper.

Biografie 
Tijdens de Tweede Wereldoorlog diende hij in het leger van de Sovjet-Unie. Als krijgsgevangene van de Duitsers ontsnapte hij ternauwernood aan de dood toen hij geëxecuteerd zou worden. Staand aan de rand van een massagraf werd Feoktistov samen met andere gevangenen onder vuur genomen, maar het schot schampte langs zijn keel. Feoktistov slaagde er even later in om uit de kuil met lijken te kruipen en terug te keren naar de Sovjetlinies.

Hij haalde zijn ingenieurstitel aan de Bauman Hogere Technische School te Moskou. Hij ging werken voor het ontwerpbureau OKB van Michail Tichonravov. Hij werd in 1955 lid van het team dat onder leiding van Sergej Koroljov de ruimtevaartuigen ontwierp voor de programma's Spoetnik, Vostok, Voschod en Sojoez. Tijdens deze periode werkte hij ook aan het ontwerp van een ruimtevaartuig dat met behulp van ionenaandrijving naar Mars zou kunnen vliegen.

Op 11 juni 1964 werd Feoktistov geselecteerd om met een groep wetenschappers een kosmonautentraining te volgen.

Op 12 oktober 1964 werd Feoktistov gelanceerd aan boord van de Voschod 1. Voor Feoktistov was dit zijn eerste en enige ruimtevlucht. Het was de eerste van de twee bemande vluchten in het kader van het Russische Voschodprogramma. Voschod 1 was de eerste ruimtevlucht met een bemanning bestaande uit meer dan één persoon. Naast Feoktistov werd de bemanning gevormd door gezagvoerder Vladimir Komarov en arts Boris Jegorov. Het merendeel van de vlucht was gewijd aan biomedisch onderzoek en onderzoek naar hoe een multidisciplinair team samenwerkte in de ruimte.

Na zijn ruimtevlucht zette Feoktistov zijn werk voor het ruimtevaartprogramma voort, en werd later hoofd van het ontwerpbureau van de Sovjet-Unie dat de Saljoet en Mir-ruimtestations heeft ontworpen. Zijn laatste functie was hoofd van het mission control center in Bajkonoer.

Feoktistov was gehuwd en had vier kinderen. Hij werd onderscheiden met het Ereteken van de Sovjet-Unie.

Feoktistov
Roeifiets

Een roeifiets is een fiets die niet wordt aangedreven door een ronddraaiende beweging van de benen zoals bij een normale fiets, maar door een beweging die zeer veel lijkt op en afgeleid is van het roeien. Hierdoor gebruikt men voor de voortbeweging niet alleen de beenspieren, maar ook de arm-, rug- en schouderspieren. Vandaar dat het roeifietsen (ook wel kortweg roetsen genoemd) als fitness training on the road beschouwd wordt.

De roeifiets heeft een zitkuip en de benen zijn naar voren gericht net als bij een ligfiets.

Aangezien de kabel op de snek zich naar het zware gedeelte van het verzet afrolt, wordt bij het eind van elke slag het verzet zwaarder.

Veel mensen denken dat de roeifiets veel sneller is dan een gewone (lig)fiets, omdat je benen arm en buik tegelijk gebruikt. Dit is echter alleen op korte stukjes waar. De uiteindelijke gemiddelde snelheid wordt gelimiteerd door de capaciteit van hart en longen.

In Nederland
In Middelburg is de werkplaats van de belangrijkste bouwer Derk Thijs. Zijn roeifietsen hebben geen ketting, maar een snek met een roestvaststalen of dyneema kabel. Dankzij het gebruik van de snek is een continu variabele transmissie mogelijk.

Kettingloze fiets
Fietsmodel
Fédération Internationale des Échecs

De Fédération Internationale des Échecs (FIDE) is het overkoepelende orgaan van de nationale schaakbonden.
De Koninklijke Nederlandse Schaakbond (KNSB), de Koninklijke Belgische Schaakbond (KBSB), de Surinaamse Schaak Bond (SSB), de Nederlands-Antilliaanse Schaakbond en de Aruba Chess Federation zijn aangesloten bij de FIDE. De federatie zetelt in Lausanne.

Activiteiten 
De voornaamste activiteiten van de FIDE zijn:
 Vaststellen van de spelregels van het schaken.
 Organiseren van toernooien en tweekampen voor het wereldkampioenschap schaken in diverse categorieën (algemeen, vrouwen, junioren).
 Organiseren van de Schaakolympiade.
 Reguleren en uitgeven van de schaaktitels.
 Reguleren en berekenen van de FIDE-rating.

Geschiedenis 
De FIDE werd op 20 juli 1924 in Parijs opgericht. Tot aan de Tweede Wereldoorlog had de federatie weinig te betekenen. Alleen een aantal West-Europese en Zuid-Amerikaanse bonden was lid, de meeste grootmeesters wilden er weinig mee te maken hebben en de FIDE kreeg geen greep op het wereldkampioenschap.

Na de Tweede Wereldoorlog nam de FIDE snel in belang toe. In 1948 werd het sterkste schaakland ooit, de Sovjet-Unie, lid. In datzelfde jaar nam de FIDE de organisatie van het wereldkampioenschap over met het wereldkampioenschap schaken 1948 en de daarop volgende cycli.

In 1950 formaliseerde de FIDE titels als grootmeester en meester en stelde de regels vast om dergelijke titels te verkrijgen. In 1970 werd de FIDE-rating ingevoerd.

In de jaren 70 kreeg de FIDE, met name haar toenmalige president, Max Euwe, te maken met problemen rond de matches om het wereldkampioenschap, zoals de match Spassky-Fischer in 1972, de niet gespeelde match Fischer-Karpov in 1975 en de match Karpov-Kortsjnoi in 1978. Max Euwe zette als president ook een beleid in om zo veel mogelijk landen lid te maken van de FIDE.

Onder president Florencio Campomanes ontstonden er opnieuw problemen met het wereldkampioenschap. Campomanes nam in 1984 de nog steeds omstreden beslissing de (eerste) tweekamp tussen Karpov en Kasparov af te breken. In 1993 stapten wereldkampioen Kasparov en zijn uitdager Nigel Short zelfs helemaal uit de FIDE en richtten de Professional Chess Association (PCA). Daarmee ontstond naast een lijn met FIDE-wereldkampioenen ook een lijn met 'klassieke' wereldkampioenen, een situatie die pas in 2006 werd hersteld.

FIDE-presidenten

Externe links 
  - FIDE: officiële website.
  - FIDE: .
  - FIDE: : spelregels
 FIDE-Regels van het schaakspel, 2009, Officiële vertaling KNSB

Schaakbond
Mondiale sportbond
FIDE
VSN

Verenigd Streekvervoer Nederland, een voormalige Nederlandse busholding
 Vereniging Spierziekten Nederland, een Nederlandse belangenvereniging voor mensen met een spierziekte
 Vrij en Sociaal Nederland, een Nederlandse politieke partij
 Vereniging Surinaamse Nederlanders, een Nederlandse belangenvereniging voor Surinaamse Nederlanders
Kans

Kans (kansrekening), de waarschijnlijkheid op een bepaalde gebeurtenis in de statistiek; 
Kanskaart, een kaart uit het bordspel Monopoly
Opportuniteit, in het dagelijks leven een geschikte unieke gelegenheid.
 CANS of KANS, klachten aan arm nek en/of schouder
Korçë (stad)

Korçë (; bepaalde vorm: Korça; Aroemeens: Curceaua; Grieks: Κορυτσά, Korytsa; Italiaans: Corizza; Turks: Görice) is een stad (bashki) in Zuidoost-Albanië, op 19 kilometer afstand van de grens met Griekenland en niet ver van de grens met Noord-Macedonië. De stad is de hoofdstad van de gelijknamige prefectuur, en is met 76.000 inwoners (2011) de negende grootste stad van het land. De Grieks-orthodoxe metropoliet van Albanië is in deze stad gevestigd.

Op verschillende tijden van de geschiedenis, tijdens de Balkanoorlogen in 1912, en later in 1940-1941, is de stad door Griekenland bezet geweest, omdat dat land er aanspraak op maakte. Van 1916 tot 1920 werd het door Frankrijk bestuurd.

Geografie 
Korçë ligt in een vruchtbare vlakte op hoogten tussen 840 en 930 meter. Het historische centrum van de stad ligt op 875 meter hoogte, waarmee het de op drie na hoogstgelegen stad van het land is, alsook de op twee na hoogste districtshoofdplaats en de hoogstgelegen prefectuurshoofdstad.

Bestuurlijke indeling 
Administratieve componenten (njësitë administrative përbërëse) na de gemeentelijke herinrichting van 2015 (inwoners tijdens de census 2011 tussen haakjes):

Drenovë (5581) • Korçë (51152) • Lekas (392) • Mollaj (3438) • Qëndër Bulgarec (9022) • Vithkuq (1519) • Voskop (3832) • Voskopojë (1058).

De stad wordt verder ingedeeld in 63 plaatsen: Barç, Belorta, Biranj, Boboshticë, Bulgarec, Cemericë, Çiflig, Damjanec, Dardhë, Dërsnik, Dishnicë, Drenovë, Floq, Gjanc, Gjergjevicë, Gjonbabas, Gjonomadh, Goskovë Lart, Goskovë Poshtë, Grabockë, Gurmujas, Kamenicë, Korçë, Krushovë, Kuç i Zi, Lavdar Brozdovec, Lavdar, Lekas, Leshnje, Lubonjë, Lumalas, Malavec, Marjan, Mazrek, Mborje, Melcan, Mollaj, Moravë, Neviçisht, Panarit, Polen, Poponivë, Porodinë, Pulahë, Qatrom, Ravonik, Rehovë, Roshanj, Shamoll, Shipskë, Shkozan, Shtyllë, Stratobërdh, Trebickë, Treskë, Tudas, Turan, Ujë Bardhë, Vinçan, Vithkuq, Voskop, Voskopojë, Xerje.

Sport 
Voetbalclub Skënderbeu Korçë speelt in de Kategoria Superiore, de hoogste nationale klasse. De ploeg werkt haar thuiswedstrijden af in het Skënderbeustadion, dat plaats biedt aan ruim 12.000 toeschouwers, en werd landskampioen in 1933, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015 en 2018.

Geboren 
 Themistokli Gërmenji (1871-1917), politicus
 Mihal Grameno (1871-1931), politicus, schrijver en journalist
 Vangjush Mio (1891-1957), schilder
 Niko Alëks Peleshi (1970), legercommandant
 Bledi Shkëmbi (1979), voetballer
 Bleona Qereti (1979), mediapersoonlijkheid
 Anxhela Peristeri (1986), zangeres
 Ergys Kaçe (1993), voetballer

Externe link 
   Officiële website

 
Korce
Tielt-Winge

Tielt-Winge is een gemeente in de Belgische provincie Vlaams-Brabant. De gemeente telt ruim 11.000 inwoners en ligt in het hartje van het Hageland in België, meer bepaald tussen Leuven en Diest.

Kernen 
Sinds de fusie van 1977 bestaat de fusiegemeente Tielt-Winge uit de deelgemeenten Onze-Lieve-Vrouw-Tielt, Houwaart, Meensel-Kiezegem en Sint-Joris-Winge.

Deelgemeenten

Demografische ontwikkeling
Alle historische gegevens hebben betrekking op de huidige gemeente, inclusief deelgemeenten, zoals ontstaan na de fusie van 1 januari 1977.

Bronnen:NIS, Opm:1831 tot en met 1981=volkstellingen; 1990 en later= inwonertal op 1 januari

Toerisme 
Tielt-Winge is vooral bekend om de wijnen (meer bepaald de Hagelander) en de fruitteelt (appels, peren, krieken).

Op economisch gebied is Tielt-Winge, dat goed bereikbaar is via de E314, alom bekend om het Gouden Kruispunt, een groot winkelcentrum.

De gemeente telt twee mountainbikeroutes, een van 25 kilometer en een van 45 kilometer. Beide routes vertrekken aan de sporthal te Tielt.

Bezienswaardigheden 

 Gempemolen (13e eeuw)
 het kasteel van Roberti de Winghe (17e eeuw)
 Onze-Lieve-Vrouwkerk
 Sint-Martinuskerk
 Lourdesgrot
 Sint-Donatuskapel
 Troostembergbos
 Walenbos
 Roeselbergkapel
 Huize Hageland
 Vlooybergtoren

Politiek

Burgemeesters 
Burgemeesters sinds de oprichting van de gemeente waren:
 1977 : Louisa De Mol-Mars (dienstdoend)
 1977-1982 : Frans Mellaerts
 1983-1986 : Louisa De Mol-Mars
 1986-1997 : Romain Robeyns (CVP)
 1997-2000 : Chris Desaever-Cleuren (CVP)
 2001-2006 : Rudi Beeken (VLD)
 2007-2012 : Chris Desaever-Cleuren (CD&V)
 2013-heden: Rudi Beeken (Open Vld)

Resultaten gemeenteraadsverkiezingen sinds 1976 

De rode cijfers naast de gegevens duiden aan onder welke naam de partijen telkens bij een verkiezing opkwamen.
De zetels van de gevormde meerderheid staan vetjes afgedrukt. De grootste partij is in kleur.

Externe link
 Erfgoedbank van Tielt-Winge

Plaats in Vlaams-Brabant
Raad voor de Transportveiligheid

De Raad voor de Transportveiligheid (RvTV) was tot 1 februari 2005 een onafhankelijk orgaan dat onderzoek deed naar ongelukken met weg- trein- scheepvaart- en luchtvaartverkeer. Prof. mr. Pieter van Vollenhoven was de voorzitter van deze raad.

Deze raad werd ingesteld op 1 januari 1999 en was de opvolger van de Spoorwegongevallenraad, de Raad voor de Luchtvaart en de Commissie Binnenvaartrampenwet.

Per 1 februari 2005 is de RvTV opgevolgd door de Onderzoeksraad voor Veiligheid.

Externe links 
 Website (Archive)

Zelfstandig bestuursorgaan
Verkeersveiligheid
Digitale filmtechniek

Digitale filmtechniek is de gehele digitale workflow bij de productie en distributie van films. Van digitale opname, non lineaire montage, beeldbewerking en digitale distributie tot de vertoning in de bioscoop.

Technieken 
 Digitale opnames
 Non lineaire montage
 Visual effects
 Digitale kleurcorrectie en grading
 Digitale cinema

Geschiedenis
Voor de opkomst van digitale filmtechnieken werd er gefilmd op analoge filmrollen, negatieven. Die eerst fotochemisch ontwikkeld moesten worden, tijdens dit proces kon de belichting en de kleur nog wat worden beïnvloed. Vervolgens knipte een editor uit het ruwe materiaal de stukken film, die in de film moesten komen en plakte deze aan elkaar tijdens de montage. Daarna werd de film overgenomen op een nieuwe rol film die vervolgens gekopieerd werd. Voor elke bioscoop die de film in roulatie nam, werd een filmrol kopie gemaakt, die kopie werd met een filmprojector afgespeeld op het filmdoek.

De transformatie naar digitale filmtechniek is in aantal stappen verlopen, die gedeeltelijk overlappen.
In 1971 kwam de eerste non lineaire videomontage machine uit, de CMX 600. Alle opnames werden ingescand, de editor kon met dit digitle offline materiaal dan op een computer een montage maken. Die montage werd vervolgens weer overgenomen van de originele filmrollen in de volle kwaliteit en daarmee werd dan de online film gemaakt voor distributie naar bioscopen. Hierdoor werd de montage digitaal.

In 1999 werd de film Star_Wars:_Episode_I:_The_Phantom_Menace gedeeltelijk digitaal opgenomen met een Sony CineAlta camera wat voor die tijd uniek was. De kwaliteit was voor het eerste vergelijkbaar met die van analoge 35mm-film. Hierdoor werd de opname digitaal.

In 1992 werd de op 35mm film opgenomen film Super Mario Bros. geheel ingescand en digitaal kleur gecorrigeerd, ook werden er veel digitale visual effects toegevoegd. Vervolgens werd de film weer terug gezet op een 35mm film voor distributie. Dit proces van, in hoge kwaliteit inscannen en aanpassen van film, staat bekend als digital intermediate of DI. Hierdoor werd de hele postproductie digitaal.

Tegelijk met de komst van de digitale camera en het proces van digital intermediate, staptte de eerste bioscopen over op digitale projectors. Waardoor het niet meer nodig was een film terug te zetten op een filmrol omdat deze digitaal naar een bioscoop kon. Hierdoor werd de distributie en vertoning digitaal.

Uiteindelijk is de hele filmproductie pipeline digitaal.

Zie ook 
 Digitale cinematografie
 Digitale cinema
 Visual effects

Film
Bioscoop
Gemini 6A

Gemini 6A was de vijfde van tien bemande ruimtevluchten in het kader van het Amerikaanse Geminiprogramma. Gemini 6A voerde de eerste zogenaamde rendezvous uit, met Gemini 7.

Het belangrijkste doel van Gemini 6A was de ontmoeting met Gemini 7, waarbij de bemanning van Gemini 6A oefende in het uitvoeren van rendez-vousmanoeuvres. Gemini 6A werd 11 dagen na Gemini 7 gelanceerd. Het was voor het eerst dat twee bemande Amerikaanse ruimtevaartuigen tegelijk in de ruimte waren. De Sovjet-Unie had enkele jaren daarvoor twee keer gezamenlijke vluchten uitgevoerd, met Vostok 3 en 4, en met Vostok 5 en 6. Tijdens de gezamenlijke vlucht van Gemini 7 en 6A waren voor het eerst in de geschiedenis vier mensen tegelijkertijd in de ruimte.

De lancering zou oorspronkelijk plaatsvinden op 25 oktober 1965. Kort daarvoor werd een Atlas-Agena raket gelanceerd, en de bovenste trap (Agena) zou als doel fungeren voor de Gemini 6A voor het oefenen van rendezvousmanoeuvres. De Gemini zou met de Agena koppelen en de Agena zou de Gemini in een hogere baan brengen. De Agena explodeerde echter, en de lancering van de Gemini 6A werd afgelast.

Al snel ontstond het idee een ander Gemini-ruimtevaartuig als doel te gebruiken in plaats van een Agena. Men kon dan de ontmoeting in de ruimte oefenen, maar de fysieke koppeling was niet meer mogelijk. Het lag voor de hand om daarvoor de eerstvolgende, Gemini 7, te gebruiken. Dit betekende echter wel dat in minder dan twee weken tijd de Amerikanen twee Gemini's moesten lanceren. Omdat dit op één en dezelfde lanceerinstallatie moest gebeuren, en gezien de voorbereidingstijd die een lancering van een Gemini vergde, werd dit een bijzonder ingewikkelde operatie.

Op 12 december 1965 werd getracht de Gemini 6A te lanceren, slechts acht dagen na de lancering van Gemini 7. Aan boord waren gezagvoerder Wally Schirra en piloot Thomas Stafford. De Titan 2 draagraket, met 150 ton brandstof aan boord, ontbrandde - en doofde na 1,2 seconde. Het was niet ondenkbaar dat de raket weldra zou exploderen. De Gemini's waren uitgerust met schietstoelen, juist met het oog op dit soort noodsituaties. Gezagvoerder Wally Schirra bleef echter kalm en trok niet aan de hendels die de schietstoelen moesten activeren. Er gebeurde verder niets, de raket was gered en de bemanning ongedeerd. Desondanks moest de lancering voor die dag worden afgelast.

Drie dagen later werd een tweede poging gedaan, en de lancering verliep perfect. Ook de rest van de vlucht verliep volgens wens, inclusief het uitvoeren van de rendezvousmanoeuvre met Gemini 7. De twee ruimtevaartuigen ontmoetten elkaar op enkele meters afstand.

De Gemini 6A landde slechts 10 kilometer naast het beoogde doel in de Atlantische Oceaan. Twee dagen later landde Gemini 7, eveneens in de Atlantische Oceaan.

De capsule van de Gemini 6A wordt tentoongesteld in het McDonnell Planetarium, Saint Louis, Montana, Verenigde Staten.

Literatuur 
National Geographic: Space Rendezvous, Milestone on the Way to the Moon (Kenneth F. Weaver, April 1966).

Zie ook 
 Lijst van bemande ruimtevluchten

Bemand ruimtevaartuig
Geminiprogramma