Luksor

Luksor (arapski:الأقصر/Al-Uqṣur) je grad od 250,704 stanovnika u Egiptu u Muhafazi Luksor, u kojoj je i administrativni centar.

Geografske karakteristike 

Luksor se nalazi na jugu Gornjeg Egipta, na istočnoj obali Nila, udaljen 670 km južno od Kaira i 220 km sjeverno od Asuana.

Svoje arapsko ime - Al-Uqṣur, dobio je po ruševinama antičke Tebe, a ono znači palače, ali postoji mogućnost da je ime derivat od rimskog - kastrum.

Historija

Luksor je nastao za Antičkog Egipta kao dio Tebe.

Antičke ruine 

Južni dio Tebe izrastao je oko veličanstvenog hrama posvećenog Amonu, kralju bogova, njegovoj ženi Mut i njihovom sinu Konsu. 
Hram je podignut po nalogu faraona s kraja Osamnaeste dinastije Amenhotepa III (vladao od 1390. pne. do 1353. pne.). Ta građevina je danas poznata kao - Luksorski hram, izgrađena je pored rijeke Nil paralelno sa obalom.

Promenadom sfingi bio je povezan sa velikim Amonovim hramom u Karnaku.

Mali paviljon je sve što je ostalo od tog hrama podignutog na mjestu na kom je vjerojatno već postojao hram podignut još na početku Osamnaeste dinastije, ako ne i prije. 
Amenhotepov hram dovršili su faraoni; Tutankhamon (vladao 1333. pne.-1323. pne.) i Horemheb 
(1319. pne.-1292. pne.).

Faraon Ramzes II (1279. pne.-1213. pne.) dogradio je još jedno dvorište, pilon i obelisk, čak su manje nadogradnje obavljene za vladavine 
Ptolemeida. Kasnije je njegova hipostilna dvorana pretvorena u kršćansku crkvu, a ostaci druge koptske crkve mogu se vidjeti 
zapadno od nje.

Orginalni dio Luksorskog hrama sastojao se od velikog peristilnog dvorišta i kompleksa dvorana i manjih prostorija. U jednoj od dvorana je granitni žrtvenik Aleksandra Velikoga.
Veliko peristilno dvorište je sa tri strane okruženo dvostrukim nizom gracioznih stupova sa kapitelima u obliku papirusovog pupoljka. 
Izgleda da je plan bio da ulaz u kompleks bude na sjeveru, sa bočnim kulama, ali je projekt izmijenjen, pa je umjesto toga, dodana je najimpresivnija karakteristika hrama, veličanstvena kolonada od 14 stup]]ova, visokih 16 metara.
I ta kolonada sa papirusovim kapitelima, možda je bila namijenjena centralnom brodu hipostilne dvorane sličnoj onoj u Karnaku, ali bočni brodovi nisu podignuti, umjesto njih sa obje strane izgrađeni su zidovi. Ramzes II dodao je vanjsko dvorište, i ukrasio ga monumentalnim skulpturama samog sebe, 
između stupova dvostruke kolonade i uzvišenog pilona na kojem su reljefi sa scenama iz festivalskih proslava i njegovih sirijskih vojnih kampanja. 
Ispred pilon nalazile su se kolosalne skulpture faraona (od kojih su neke stoje i danas) i par obeliska, od kojih je preostao samo jedan, drugi je maknut 1831. i prebačen u Pariz u kom i danas krasi Place de la Concorde.

Kasnija historija 
Kad je Teba izgubila političku važnost - Luksor je postao stambeni dio grada, zbijen oko ramzesovog pilona. Za rimskih vremena u 
hramu je sjedište imala Rimska legija, a za ranokršćanskih vremena pored hrama i u ramzesovom dvorištu podignute su 
koptske crkve.

Za vladavine Fāṭimida (909.–1171) nad temeljima crkve sagrađena je džamija, posvećena šeiku Jusufu Hadžadžu, lokalnom svecu za kog se smatra da je u Luksor uveo islam. Njegov praznik slavi se procesijom sa brodovima koja jako nalikuje Drevnoj egipatskoj procesiji za Festivala Opet. 
Taj festival se slavio devetnaestog dana u drugom mjesecu, kad je po tradiciji Amon dolazio iz Karnaka u svojoj faraonskoj barži kako bi posjetio svoj drugi hram u Luksoru, praćen procesijom svečano odjevenih Tebanaca.
Reljefi na zid]]ovima velike kolonade prikazuju pripreme za procesiju svetih barži tokom Festivala Opet.

Egipatska organizacija za starine je 1988. iskopala brojne skulpture iz Osamnaeste dinastije u Amenhotepovom dvoru.

Početkom 21. vijek započeo je projekt iskapanja na Promenadi sfingi između Luksorskog hrama i velikog Amonova hrama u Karnaku.

Današnji Luksor je grad koji se raširio sjeverno, južno i istočno od Luksorskog hrama. On je i grad brojnih džamija i crkava, jer su dobar dio njegovih stanovnika koptski kršćani. Od 1975. ima arheološki muzej, a od 1997. i muzej mumifikacije. 
Krajem 20. vijeka izgrađeni su brojni turistički objekti.

Znamenitosti
Luksor je zajedno sa ostalim tebanskim lokalitetima; Karnakom, Dolinom kraljeva i Dolinom kraljica - 1979., proglašen UNESCO-ovom
Svjetskom kulturnom baštinom.

Privreda i transport

Luksor je administrativni i trgovački centar poljoprivredne okolice i poznata turistička destinacija.

Kako se nalazi na magistralnoj željezničkoj pruzi Kairo - Asuan, on je odavna vrlo prometna željeznička stanica. Luka na Nilu je redovna stanica za kruzere i za trajekte preko Nila, jer grad nema nijedan most, ali ima međunarodni aerodrom.

Pobratimski gradovi 

  Kazanlak, Bugarska
  Baltimore (Maryland), Sjedinjene Američke Države
  Parintins, Brazil
  Šenžen, Kina

Izvori

Vanjske veze 

 Službene stranice  
 Luxor, Egypt 

Gradovi u Egiptu
Arheološka nalazišta u Egiptu
Svjetska baština u Egiptu