alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Triglicerido

Trigliceridoj estas la plej granda grupo de lipidoj, kiuj konsistas el la esteroj de glicerino kun tri grasacido. (en mallarĝa senco oni nomas triglicerido nur la solidstatajn grasacidajn glicerinesterojn (ĉe plantoj oni nomas ofte pri plantaj oleoj). 

La diversaj trigliceridoj diferencas per la longo de la karbonĉeno kaj la (ne)saturiteco de la gras-acidoj.

Ju pli nesaturita estas la triglicerido, des pli alta estas la fandopunkto, tiel la grasa-olea distingo havas specifan sencon ne nur priskriban. 

La trigliceridoj ne solviĝas en akvo, sed solviĝas en etero, kloroformo, karbon-tetraklorido.

La energio liberiĝanta dum la oksidado estas la duobla de tiu de la karbonhidratoj kaj proteinoj. Tiel la trigliceridoj estas bonaj deponaĵoj por la bestoj kaj deponiĝas en certaj partoj de la besta organismo en relative granda parto.

Ili troviĝas ankaŭ kun aliaj lipidoj en multaj ĉeloj, ĉefe en la membranoj.

 
Lipidoj
Biokemio
Nutrado
Statistisches Bundesamt (Germanio)

Statistisches Bundesamt  estas la federacia statistika institucio de Germanio, kun centra oficejo en Wiesbaden. Ĝi havigas, kolektas, prilaboras kaj prezentas informojn pri preskaŭ ĉiuj temoj de la civitana vivo en Germanio. Kiel federacia institucio ĝi estas subordigita sub la federacia ministerio pri internaj aferoj.
Ĉiujare ĝi publikigas statistikan jarlibron.

Eksteraj ligiloj 

 oficiala retejo de la germana federacia oficejo pri statistiko

Vidu ankaŭ 
 Statistiko

Germanio
Wiesbaden
Germanio
James Tobin

James Tobin (* 5-a de marto 1918 en Champaign en usona ŝtato Ilinojo, † 11-a de marto 2002) estis usona ekonomikisto.

Trarigardo 
Li studis kaj doktoriĝis en Universitato Harvard, estis ano en la ekonomia konsila grupo de prezidento John F. Kennedy kaj instruis dum jardekoj en Universitato Yale en New Haven, Konetikuto.

Tobin iĝis tutmonde konata pro sia propono, ke oni impostu la devizokomercon kaj la prenitan monon oni transdonu tra Monda Banko al evoluantaj landoj. Tiu monpostulo, nomata ankaŭ "Tobin-imposto" estis surprenita, tre populara ĉe la kontraŭglobalismo (vidu ATTAC). Estante ano de libera komerco, Tobin poste akre kritikis sian pli fruan ideon sen tamen rezigni sian impostan proponon.

La nomon de Tobin portas en branĉo de la kapitalmarketa teorio la t.n. Tobin-separado samkiel Tobin-a Q. En 1981 ricevis Tobin la Nobelpremion pri ekonomiko pro sia portfolia teorio.

Referencoj 

Usonaj ekonomikistoj
Usonaj militistoj de la Dua mondmilito
Nobel-premiitoj pri ekonomiko
Usonaj Nobel-premiitoj
Tobin-imposto

La Tobin-imposto estas imposto je la internacia devizokomerco, pli precize impostoj de la mallongtempaj spekuladoj pri eksterlandaj valutoj ekz. en interbanka komercado. Tian imposton proponis en 1978 James Tobin (1918–2002), nobelpremiito pri ekonomiko.

Li volis per tiu metodo obstakli, malgrandigi la financajn spekulojn, kiuj pli ol ĉio alia kaŭzis problemojn al la malgrandaj ekonomiaj sistemoj. La de Tobin elpensita impostpago estis tre eta, ĉ. 0,05 % – 1,00 %, kaj li pensis ŝarĝi per tio ĉiun translandliman montransakcion. Estis proponite uzi la enspezon ekzemple favore al la evoluantaj landoj, malriĉuloj ktp. asignante la monon tra Monda Banko. La ideo mirigis, kaj iĝis tre populara ĉe la kontraŭglobalismaj movadoj kia ATTAC.

La enkondukon malhelpas parte la banka sekreto, aliflanke la fakto, ke nur regiona enkonduko ebligus al la kapitalo translokiĝi al senimpostaj regionoj (impostparadizoj). 

Tobin mem en la lastaj jaroj de sia vivo jam kritikis kaj malagnoskis la Tobin-imposton, ĉar kontraŭglobalismaj movadoj uzis lian nomon por siaj celoj. Li elpensis tiun imposton por reguligi la monfluon kaj ne por financi la malriĉajn landojn.

La parlamentoj de Francio kaj Belgio decidis enkonduki la Tobin-imposton, sed la decidoj ekvalidos nur kiam ankaŭ ĉiuj aliaj EU-landoj enkondukos ĝin.

Vidu ankaŭ 
 Arcadi Oliveres

Eksteraj ligiloj 
 http://cowles.econ.yale.edu/faculty/tobin.htm
 en TTT-ejo de ATTAC-Germanio 
 http://weed-online.org/tt/texte.htm
 http://go.to/tobin-tax
 http://www.spiegelgruppe.de/presseservice/pressearchiv/spiegelvorab-tobin-030901.htm
 franclingva praktika kaj teoria pridiskuto

Fiska juro
Impostoj
Kluzo

Kluzo povas esti striktasence:
 mallarĝa parto de kanalo aŭ rivero, kies ekstremoj estas provizitaj per pordoj, kaj kiun oni uzas por levi aŭ mallevi ŝipon
 akvobaro, provizita per pordo, uzata por kreo de artefarita niveldiferenco de la akvo.
Kaj metafore:
 Kluza prokurilo
 En figura signifo la termino estas uzata por la babilprotokolo Jabber.
 En Interreto kluzo estas interfaco destinita por konekti du komputilajn retojn.  Angle: gateway, protocol converter, France: passerelle, Hispane: pasarela, Ruse: шлюз

Laŭ Francisko Azorín kluzo estas Akvobarilo funkciebla en kanalo, rivero, por konservi nivelon de la akvo k. faciligi la navigadon. Li indikas etimologion el la latina exclusa (fermita), el claudere (fermi).

Komparu kun: ŝiplifto

Notoj kaj referencoj

Vidu ankaŭ 

 Akvobaraĵo
 Kaledonia Kanalo
 Kanalo Erie
 Kiela Kanalo
 Moskva Kanalo
 Panama Kanalo
 Marvojo Sankt-Laŭrenco
 Kanalo Rideau

 
Akva transporto
Akvorilataj konstruaĵoj
Dato

Dato estas precize difinita tago, en kiu okaz/is/as/os fakto.

Dato kune kun tempo estas kompleta priskribo de punkto en la tempomezurado.

Komparu kun: dateno, kalendaro, tempokalkulo

Dato laŭ lando 

Ĝis nun la dato estas skribita en diversaj manieroj. Ekzemple Usono uzas la sinsekvon TT MM JJJJ kaj metas punktojn inter la literoj. Germanio skribas TT MM JJJJ, ankaŭ metas punktojn. Aliaj uzas strekojn.

En esperantujo ni kutime skribas: hodiaŭ estas la 15-a de oktobro 2010.

La ISO-normo 

La internacia normo por dato- kaj tempo-indikado estas ISO 8601.
Laŭ tiu normo la reprezento de dato estas JJJJ-MM-TT, do 4 ciferoj por la jara numero, poste du ciferoj por la monata numero ("01" ĝis "12") kaj 2 ciferoj por la taga numero ("01" ĝis "31"). La ciferoj estas apartigitaj per streketoj.
Ekzemplo:  2010-10-15

La ISO-normo evitu konfuzojn. Povas ja okazi, ke varoj atingas la klienton en alia lando tro malfrue aŭ tro frue, se tagoj kaj monatoj estas fuŝe komprenitaj. 

Avantaĝo de la ordo "de la granda al la malgranda" de maldekstre al dekstre estas, ke programoj kaj homoj povas pli facile ordigi la sinsekvon de datoj.

Se en iu lando tekstoj nun uzas la ISO-norman skribadon, legantoj devas iom alkutimiĝi, ĉar la sinsekvo de la ciferoj estas alia ol ĝis nun. Eble, malgraŭ la alia sinsekvo de la ciferoj en la skriba versio oni daŭre legos en la kutima versio. La sama problemo aperas ankaŭ en Esperanto.

ISO-norma skribado en Esperanto-tekstoj kaj ties legado 
Se en teksto aperas ekz. la dato 2010-10-15 oni povas tion legi en kutima maniero, do fakte de dekstre al maldekstre, aldonante la kutimajn -a kaj de. 

Radikalaj modernemuloj povas diri: 2010 minus 10 minus 15.

Vidu ankaŭ 

 ISO 8601

kalendaro
Fino

Fino estas vorto por

 la ĉeso aŭ ĉesigo de io      , aŭ
 la lasta parto de io (en spaca aŭ tempa signifo).

Komparu kun: finalo, fermo, ekstremo, komenco, mondofino

Tempo

Proverbo 
Ekzistas pluraj proverboj pri fino en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:

Referencoj
Karnutoj

Karnutoj estis kelta popolo en Gallio, kies ĉefaj urboj estis Cenabum Orléans kaj Autricum nuntempe Chartres. Laŭ romianoj la teritorio de karnutoj estis politika kaj religia centro de Gallio. Arbaro en unu el tiuj du fortigitaj urboj estis la ĉiujara kunvenloko de ĉiuj galliaj druidoj. Dum la ribelo gvidata de Vercingetoriks Cezaro bruligigis Cenabumon.

Eksteraj ligiloj 

 moneroj stampitaj de la karnutoj
 mapo de ilia lando en paĝo (france) pri ili kaj urbo Orléans

Antikvaj etnoj
Antikva epoko
Historio de Eŭropo
Pensaĵo

Pensaĵo estas kombinaĵo de ideoj kiu ekestas en la menso de homo. Kiam ni pensas ion, tiu pensata afero ĉiam estas pensaĵo. Kutime ĝi konsistas el multaj unuopaj ideoj, kiuj povas esti kombinitaj laŭ diversaj manieroj. Sed eĉ unuopa ideo povas esti konsiderata pensaĵo se eblas pensi ĝin ekster la kombino kun aliaj ideoj.

Vidu ankaŭ
 Penso
 Pensado
 Ideo
 Imago
Abstraktado
Listo de islamaj filozofoj

Jen listo de islamaj filozofoj laŭ kronologia ordo
 Al-Kindi
 Al-Farabi
 Al-Maari
 Aviceno
 Algazelo
 Ibn Tufajl
 Sohraŭardi
 Ibn Arabi
 Ibn Ruŝd (ankaŭ konata kiel Averroës)
 Ĝalal-ed-din Mohammad Rumi
 Ibn Ĥaldun
 Ĝamal al-Din al-Afghani
 Muhammad Ikbal

Vidu ankaŭ 
 Islama filozofio
Piktoj

La Piktoj estis konfederacio de triboj kiuj loĝis en la oriento kaj la nordo de la nuna Skotlando dum la malfrua ferepoko kaj la frua alta mezepoko. Oni pensas ke ili estis Keltoj. Ili loĝis norde de la riveroj Forth kaj Clyde, kaj parolis la piktan. Ilia vivmanero kaj kulturo estas konkludita per fortikaĵoj nomitaj broch, Brita nomo de lokoj kaj Piktaj ŝtonoj. La Piktoj estas konsiderataj kiel la idoj de la Caledonii.

Reĝoj 
Kenneth la 1-a, Cináed mac Ailpín (skotgaele: Coinneach mac Ailpein) aŭ Kenneth MacAlpin (naskiĝis en 810 kaj mortis la 13-an de februaro 858 estis reĝo de la Piktoj kaj laŭ la tradicio estas konsiderata kiel la unua reĝo de la Skotoj. Domnall mac Ailpín (Skotgaele: Dòmhnall mac Ailpein; naskiĝis en 812 kaj mortis la 13-an de aprilo 862) estis reĝo de la Piktoj aŭ de la Skotoj de 858 ĝis 862. Li sekvis sian fraton Kenneth la 1-a. Áed mac Cináeda (mortis en 878) estis filo de Kenneth la 1-a. Li fariĝis reĝo de la Piktoj en 877 kiam li sekvis sian fraton Konstantino la 1-a. Causantín mac Cináeda aŭ Còiseam mac Choinnich (mortis en 877) estis reĝo de la Piktoj aŭ de la Skotoj de 862 ĝis 877. Li estas poste konata kiel Konstantino la 1-a, referante al lia placo en la modernaj listoj de la skotlandaj monarkoj, kvankam modernaj fontoj priskribas Konstantinon kiel Pikta reĝo. Filo de Kenneth MacAlpin, li sekvis sian onklon Donaldo la 1-a kiel reĝo de la Piktoj post la morto de ĉi-lasta, la 13-an de aprilo 862. Giric mac Dúngail (skotgaele: Griogair mac Dhunghail; naskiĝis ĉirkaŭ 832 en Skotlando kaj mortis en 889), konata en la angla lingvo simple kiel Giric estis reĝo de la Piktoj aŭ de Alba de 878 ĝis 889.
Gaston Bachelard

Gaston BACHELARD [Baŝlar] (naskiĝis la 27-an de junio 1884 en Bar-sur-Aube, mortis la 16-an de oktobro 1962 en Parizo) estis franca filozofo.

Unue poŝt-laboristo li fariĝis instruisto pri Fiziko kaj Kemio en Bar-sur-Aube. En 1922 li sukcesis ekzamenon de "agrégation" pri Filozofio kaj instruis tiun fakon en la Universitato de Dijon antaŭ fariĝi profesoro en la fama Universitato de la Sorbonne en Parizo, ĝis 1954.

Unue epistemologo, li estis interesita de historio kaj kritiko de sciencoj:

La nova scienca spirito (1934) (Le nouvel esprit scientifique)
La konsistigo de la scienca spirito (1938) (La formation de l'esprit scientifique)
La filozofio de la neo (1940) (La philosophie du non)
La racionalista agado de la nuna fiziko (1951) (L 'activité rationaliste de la physique contemporaine)

Li poste interesiĝis pri la poezia imago kaj la revoj rilataj al la fizika medio:

La psikanalizo de la fajro (1938) (La psychanalyse du feu)
La akvo kaj la revoj (1942) (L'eau et les rêves)
La aero kaj la sonĝoj (1943) (L'air et les songes)
La tero kaj la revaĵoj de kvieto (1946) (La terre et les rêveries du repos)
La tero kaj la revaĵoj de volo (1948) (La terre et les rêveries de la volonté (1948)

Lia lasta libro estis aŭtobiografio:

La flamo de kandelo (1961) (La Flamme d'une chandelle)

Citaĵoj 
El La akvo kaj la revoj:

Jen ĉi-sube ekzemplo de la tipa analizema kaj samtempe poeziema stilo de Bachelard. Oni povas miri tie la progreson de subtila analizo de supraĵa imago, ĝis sintezo de alia imago ege pli profunda:

Bachelard kondutas la leganton, en ĉiu paĝo de siaj libroj, gvidante lin paŝo post paŝo, de la plej supraĵaj evidentaĵoj ĝis la plej profundaj subtilaĵoj. Tiel, la legado de Bachelard estas kiel eksterordinara filozofa vojaĝo, vojaĝo al la imago, vojaĝo al la malkovro de sia propra plej profunda imago.

Vidu ankaŭ 
 Louis Althusser
 Michel Foucault

Eksteraj ligiloj 
 http://www.u-bourgogne.fr/PHILO/CENTRE-BACHELARD/biogb.htm  
 http://www.aufildemeslectures.net/?au=465 
 http://www.uqac.ca/zone30/Classiques_des_sciences_sociales 

Francaj filozofoj
Francaj literaturkritikistoj
Francaj poetoj de la 20-a jarcento
Francaj verkistoj de la 20-a jarcento
Francaj profesoroj
Francaj matematikistoj
Francaj fizikistoj
Gaston Moch

Gaston MOCH [mok] (naskita la  en Saint-Cyr apud Parizo; mortinta en 1935) estis franca esperantisto, oficiro de artilerio ĝis 1894, poste verkisto kaj pacisto.

En 1893 li verkis francan libron, kie li antaŭvidis ne mallongan, sed kvarjaran militon, kiu unuigos la batalantajn popolojn. En 1894 li eksiĝis kaj sin dediĉis al la propagando de paco per franca-germana akordo, kaj al la defendo de la „Rajtoj de la homo“. En 1879, lernanto en „l'École Polytechnique“, li legis libron pri Leibniz kaj de tiu momento ne ĉesis pripensi la problemon de internacia kompreniĝo, tiom pli ke li estis poligloto. Li aliĝis al Esperanto en 1889 (la tria aliĝinto en Francujo) kaj dum multaj jaroj propagandis per parolo kaj verkoj. La 31 marto 1900 li faris paroladon, post kiu fondiĝis la Pariza grupo, kiun li prezidis. Sed tuj ĉe la komenco li deziris perfektigojn kaj korektojn, kaj post la rifuzo de Zamenhof, li daŭrigis sian porreforman agadon, „al kiu, li diras, li fine altiris de Beaufront, unue timigitan“. Li partoprenis en la laboro de la Delegacio por alpreno de la lingvo internacia (1907) kiel anstataŭanto de Émile Boirac. Iom post iom li deturnis sin de Esperanto, kaj kiam la komisiono elektita de la Delegacio finis sian laboron (1913), li definitive adoptis la reformitan sistemon "Ido". En la 1930-aj jaroj li reĵetis eĉ la ideon de planlingvo.

Li redaktis ,Espero Pacifista' (1905-1908). Krom multaj artikoloj kaj kelkaj broŝuroj en Esperanto precipe pri paco kaj malarmo, li verkis
 La question de la langue internationale et sa solution par l' Espéranto, 1897.
 Pri la elparolado de Esperanto, 1907.
 Traduko de Tristan Bernard: Angla lingvo sen profesoro, komedieto, 1907.
 Traduko de About: La Reĝo de la Montoj, 1909.
 Pri la transskribo de la propraj nomoj en Esperanto, 1910.

Moch estis membro de la Lingva Komitato de 1905 ĝis 1912 (eksigo pro kontraŭesperanta agado).
(Surbaze de la artikolo de Louis BASTIEN en Enciklopedio de Esperanto).

Rete legeblaj verkoj 
 Verkoj de Gaston Moch en la skanprojekto  de la Kolekto por Planlingvoj

Vidu ankaŭ 
 Internacia Kongreso de Paco
 Liberpensuloj

Referencoj 

Francaj esperantistoj
Esperanto-verkistoj
Akademio de Esperanto
Pacistoj
Pacmovado

Esperantistaj militistoj
Lorient

Lorient (bretonlingve An Oriant) estas marborda urbo en la departemento Morbihan, Francio.
Je 30 metroj alte kaj kun 116,174 loĝantoj en 1999, ĝi estas la tria urbo en Bretonio.
Ĉiujare tie okazas muzika festivalo: La Interkelta Festivalo de Lorient (: Festival Interceltique de Lorient) kiu amasigas multegajn personojn.

Historio 
Komence de l'17-a jarcento nogocistoj komercantaj kun Hindio establis tenejojn tie, en 1628 aliaj aldoniĝis. Poste, en 1664 fondiĝis la franca "Orient-Hindia kompanio" subaŭspicio de la reĝo (Ludoviko la 14-a), kaj la loko iĝis grava komerchaveno, kiu ricevis la nomon "L'Orient" (= Oriento, pro ties destino pri alorienta negoco).

Post gravecoperdo de la alhindia komerco, ĝi iĝis unu el la francaj militistaj havenoj. Dum la Dua mondmilito la urbo estis tute detruita, ĝi estis rekonstruita kiel tutmoderna tutblankkolora urbo.

Ĝemelecoj

Esperanto-movado 
Estas gastiganto de Pasporta Servo tie.

Okaze de la eŭropaj balotoj, Eŭropo - Demokratio - Esperanto ricevis 30 voĉdonojn (0,18% de voĉoj) en 2004, kaj 22 voĉdonojn (0,15% de voĉoj) en 2009.

Esperantistoj 
 Gaston Moch;

Notoj kaj referencoj

Vidu ankaŭ 
 Komunumoj de Morbihan
 Lorient (stacidomo)

Eksteraj ligiloj 

 http://www.festival-interceltique.com  
 http://www.lorient.com/www/index.php  
 http://www.lorient.com  
 http://france-for-visitors.com/brittany/south/lorient.html 

 
Etapaj urboj de Tour de France
Épernay

estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Marne, en la regiono Granda Oriento (). Fine de  en la komunumo vivis . Ĝi estas unu el la subprefektejoj de la departemento, kaj do estras la arondismento Épernay kaj same du kantonojn.  
<!--

La urbanojn oni kutime nomigas . Ĝi estas unu el la plej gravaj centroj rilate al la produktado de ĉampanjo.

Geografio 
Épernay situas en la okcidenta parto de la departemento Marne, 27 kilometrojn sudokcidente de Reims, kaj 140 kilometrojn nordoriente de Parizo. Ĝi troviĝas kore de la ĉampanja vinregiono.

La urbo havas landlimojn kun la komunumoj Magenta kaj Dizy norde, Mardeuil kaj Cumières nordokcidente, Ay oriente kaj Pierry sude.

Lokaj famuloj 
Épernay estas la urbo de René Lemaire.

Vidu ankaŭ 
 Komunumoj de Marne
 Listo de urboj de Francio
 Épernay (stacidomo)

Eksteraj ligiloj 

 Oficiala TTT-ejo

 
Komunumoj de Marne
Divorco

Divorco, eksgeedziĝo, eksedziĝo aŭ eksedziniĝo estas formala, jura dissolvo de geedzeco. En la landoj, kie divorcoj estas permesitaj, ambaŭ personoj povas, se ili deziras, denove geedziĝi kun aliaj personoj. La stato divorcinta estas apud needz(in)iĝinta, edz(in)iĝinta kaj vidv(in)a unu el la kvar civilaj statoj kutimaj en la plej multaj landoj. Tamen ne en ĉiuj juraj sistemoj eblas divorco, kaj ekzistas granda diverseco da leĝaj kondiĉoj por divorco. Ekzemple en multaj landoj oni devas certan periodon vivi dise antaŭ ol povi divorci.

Oni devas distingi inter divorco kaj nura aparteco de geedzoj, ĉe kiu la geedzeco ne estas formale dissolvita.

Divorco en diversaj religioj 
Pli-malpli amplekse, divorco estas permesata ĉe ĉiuj la plej disvastigitaj religioj, ankaŭ en tiuj kristanaj, escepte de tiu katolika. Ĉi-rilate, atenta rigardo al eksterkatolikismo montras ke, ĝuste la katolika prigeedzeca juro estas unikaĵo, kiu fundiĝas, interalie, sur la evangelia moto (Mt 19,16) : “Quod ergo Deus koniunxit, homo ne separet” (Kion tial Dio kunigis tion homo ne separu) . 

La ortodoksa kristana eklezio konfesas la sakramentecon de la geedzeco kaj do kontraŭas divorcon, sed poste estas koncedita dua kaj tria geedziĝo: en tiuj kazoj ne temas pri vera kaj propra sakramento, sed nur pri beno, kaj la geedzoj ne rajtas ricevi Eŭkaristion laŭ du (en la dua geedziĝo) aŭ tri (en la tria) jaroj, sed fine la Komunio estas koncedita (pro mizerokordo).

Ĉe kristanaj protestantoj, ĉe kiuj la geedziĝo ne estas sakramento, la situacio estas malsama kaj, se resumi mallonge, praktike divorco estas ĉiam koncedita.

Ĉe la anglikana eklezio la divorcitoj rajtas aliri novan laŭritan geedziĝon: tio okazas post kiam Enriko la 8-a ribelis al la roma Papo rifuzinta lian novan geedziĝon: kio estis la kaŭzo de la malunuiĝo de anglikismo el katolikismo.

La Get indikas la proceduron en judismo.

Lingva noto 
La nociojn "eksedziĝi", "eksedziniĝi" kaj "eksgeedziĝi" oni ankaŭ povas redoni per la unusola internacia verbo "divorci", tiu neologismo estas sufiĉe disvastiĝinta kaj en plejparte da vortaroj.

Vidu ankaŭ 
 Geedziĝo
 Nupto

Referencoj 

Interpersona rilatado
Familio
Antropologio
Familia juro
Divorco
Sojsaŭco

Sojsaŭco estas saŭco farita per fermentado de sojfaboj, grenoj, kaj aliaj ingrediencoj. Oni ofte uzas ĝin en aziaj kuir-artoj.

Vortodeveno 
Laŭ PIV "sojo" signifas "Densa bruna aroma likvo, preparita el sojfaboj, k uzata kiel saŭco aŭ spicaĵo en kuirado." Do, oni principe ne devas aldoni la vorton "saŭco" kiel "sojsaŭco" aŭ "soja saŭco". 

Budhismaj monaĥoj el Ĉinio enkondukis sojsaŭcon en Japanion en la 7a jarcento, kie ĝi estas konata kiel shōyu (醤油). Poste, oni enkondukis la vorton al Eŭropo tra la hispana soya.

Jen kaj jen oni trovas la radikon soj- kiel mallongigo de "sojfabo", ekzemple en "sojlakto" aŭ "soja lakto".

Variaĵoj

Japana sojsaŭco 
 Tamari - malnova maniero en la epoko Edo.
 Koikuchi - kutima saŭco uzata kun suŝio, saŝimio ktp.
 Usukuchi - iomete malforta koloro. Ofte uzata en la Kansaja regiono por udonoj.
 Shiro - lit. "blanka". Flava koloro.

Aliaj regionoj 
 Ganjang - korea sojsaŭco.
 Kecap manis - indonezia (dolĉa) sojsaŭco.

 "Tamari" - Senglutena sojsaŭco vendita de la firmao Kikkoman en Eŭropo, Usono ktp sed ne en Japanio.

Vidu ankaŭ 
 Misoo

Referencoj 

Sojfabaĵoj
Saŭcoj
Sojlakto

Sojlakto (  "soja buljono"; aŭ   "soja lakto") aŭ soja lakto estas planta trinkaĵo nur laŭaspekte simila al bovina lakto. Ĝi estas farita per sorbigado kaj muelado de sojfaboj, poste boligitaj kaj filtritaj. La restanta miksaĵo estas emulsio de oleo, akvo kaj proteinoj.

Devenante el Ĉinio, ĝi origine estis nur interproduktaĵo por tofuo, kaj dum la 20-a jarcento ĝi fariĝis vulgara trinkaĵo en Eŭropo kaj Nordameriko.

En Tajvano oni trinkas ĝin ankaŭ varma.

Produktantoj de bovina k.a. lakto oponas la uzon de la vorto lakto por ĉi tiu trinkaĵo kaj proponas, ke oni nomu ĝin simple sojtrinkaĵo.

Vidu ankaŭ 

 Plantlakto

 Tofuo (kazeo el sojlakto)
 Jubo

Referencoj 

Sojfabaĵoj
Lakt-anstataŭaĵoj
Vegana kuirarto
Lin Yutang

Tio ĉi estas ĉina nomo; la familia nomo estas Lin (林).

LIN Yutang (林語堂) (10-a de oktobro 1895 – 26-a de marto 1976) estis ĉina verkisto, kies originalaj verkoj kaj tradukoj de ĉina klasika literaturo iĝis tre popularaj en t.n. Okcidento. En aliaj verkoj li celis konstrui ponton inter la ĉina kulturo kaj la kulturoj de Eŭropo kaj ĉi ties historiaj posteuloj (t.e. Usono).

Tre konata estas lia eseo, verkita en la angla, "The Importance of Living" ("La graveco de vivado", 1937).

Citaĵoj

Eksteraj ligiloj 

 Ĉina-Angla vortaro de Lin Yutang
 Listo de verkoj de Lin Yutang

Ĉinaj verkistoj
Ĉinoj
Klinika morto

Nomo donata al la difino de la evento morto kiel la ĉeso de ies korbatoj kaj spirado.

Tamen nuntempe ekzistas teknikoj por restarti la korbatadon kaj spiradon post jama halto, tial oni prefere parolas pri cerba morto.

Intensa medicino
Morto
Cerba morto

Cerba morto, aŭ biologia morto, estas la morto de persono post la konstato, ke en ties cerbo ĉesis tute kaj konstante la elektra aktivado kaj la refleksoj. Ankaŭ la spirado ĉesis kaj oni vivtenas la spiradon artefarite per maŝinoj.

Oni kredas, ke tiu ĉeso de aktivado signifas la malaperon de la konscio. Tamen ankaŭ ĉi tiu fiksado de preciza mortmomento ne montriĝas tute senproblema. En kelkaj landoj la cerba morto signifas jam laŭlege la morton. Ankaŭ tiam estas eble provizore daŭrigi spiradon kaj sangocirkulan sistemon por organtransplantaj bezonoj. Post kelkaj tagnoktoj ne plu estas eble vivteni diversajn funkciojn, ĉar koro kaj spirado haltas baldaŭ malgraŭ la intensa medicino.

La japana organizaĵo Oomoto, konata inter esperantistoj pri sia subteno de la Esperanto-movado, kontraŭas la nocion de cerba morto kaj organotransplantadon de cerbomortintoj.

Referencoj

Vidu ankaŭ 
 Komato
 Vegeta stato

Morto
Intensa medicino
Cerbo
Kanabcigaredo

Kanabcigaredo estas cigaredo, kiu enhavas drogon faritan el kanabo, kutime mariĥuanon aŭ haŝiŝon.

Malsame al normalaj cigaredoj, kanabcigaredoj kutime estas rulitaj de la fumanto mem.

Kanabcigaredo fariĝas de peco da rulpapero (kutime pli longa ol regule) kaj mariĥuano aŭ haŝiŝo. Oni ankaŭ povas aldoni tabakon (aŭ anstataŭan herbaĵon), kaj kiam oni uzas haŝiŝon, oni certe devas uzi ĝin, por ke la kanabcigaredo estu fumebla. Kelkaj personoj ankaŭ uzas pintojn (peco da rulita mola kartono).

Tiumaniere, la rulpapero ruliĝas ĉirkaŭ la miksita tabako kaj kanabo kaj je la finaĵo metiĝas la pinto. La pinto kaŭzas pli bonan oksigenigon, kaj plifaciligas finfumi la kanabcigaredon.

Farinte rulaĵon, oni ĝin ekbruligas.

Inter la neformalaj esprimoj por kanabcigaredo en Esperanto estas kanabingo, herbingo, haŝingo, rulaĵo kaj ĝojnto.

Vidu ankaŭ 
 Mariĥuano
 Haŝiŝo
 Kanabo
 Cigaredo

Eksteraj ligiloj 

Kanabo
Libroj pri morto

Interesaj libroj pri la temo morto estas:

Originala literaturo en esperanto

Nefikcia prozo 

"Pri arto kaj morto", de Miyamoto Masao

Literaturo verkita alilingve

Dramoj 
"La Dia Komedio", de Dante Alighieri

"Faŭsto", de Johann Wolfgang von Goethe

Eposoj 

La "Eposo pri Gilgameŝ", anonima

Eseoj 

"La graveco de vivado", de Lin Yutang

"La mito de Sizifo", de Albert Camus

"Pri la tragika sento de l' vivo", de Miguel de Unamuno

Poezio 

"Elegio je la morto de lia patro", de Jorge Manrique

"Robaioj" aŭ "Robajoj", de Omar Kajjam

Fikcia prozo 
 La metamorfozo de Franz Kafka
 Frankenstein, aŭ La moderna Prometeo de Mary Shelley
 La morto de Ivan Iljiĉ de Lev Tolstoj
 La morto kaj la kuracisto de Jenő Heltai 
 Der Tod in Venedig de Thomas Mann
 Something Wicked This Way Comes de Ray Bradbury

Religiaj libroj pri morto

La Mortintoj kaj la mortantoj de Nassif Isaac
Libro de mortintoj

Vidu ankaŭ
 Sinmortigo en beletraj verkoj

libroj
morto
Sinmortigo en beletraj verkoj

Eblas citi literaturajn tekstojn por kaj kontraŭ sinmortigo:

por

 La suferoj de la juna Werther (1774) de Goethe.
 La morto en Venecio

kontraŭ

 En la fama  monologo "Ĉu esti aŭ ne esti..." la ŝekspira Hamleto cerbumas, ĉu li eble postmorte suferos eĉ pli.
En la romano "Kiel la ŝtalo estis hardita" de Nikolaj Ostrovskij, unu el la kernaj frazoj estas: "La vivo estas la plej valora, kion la homo posedas, ĝi estas donita al li nur ununuran  fojon."

Literaturo
Soldato

Soldato (laŭ soldo, kiun li ricevas) estas armita ano de armeo. La preciza signifo dependas de lando al lando kaj de la kunteksto. Soldato povas esti:
 La plej malsupera ano de la armea hierarkio.
 Ĉiuj armeanoj, kiuj ne estas oficiroj.
 Iuj armeanoj ĝenerale.
Soldato nomiĝas en kelkaj landoj patrujdefendanto.

La veraj soldatoj aperis post la Romia imperio denove nur kun apero de la daŭra armeo.
Pli frue la armeo estiĝis dum la feŭdismo kiel mallongtempa devo partopreni en militiroj.
La bildo pri la soldatoj ŝanĝiĝis nur en la 19-a jarcento, kiam la soldatoj estis engaĝitaj ne nur je sia komandanto sed je sia ŝtato.

La ĝenerala trudsoldatigo aperis en 1793 en Francio kaj poste disvastiĝis ĝis fino de la 19-a jarcento. Post la unua mondmilito la trudsoldatigo estis malpermesita en la malvenkitaj landoj (Germanio, Hungario) aŭ forte limigita.

Hungario 
En Hungario, la nova konstitucio en 1949 enhavis la devon pri soldatservo por ĉiu vira junulo (plenkreska). Tiam oni devis servi 3 jarojn, poste 2 jarojn; 1,5 jarojn ekde 1977, 1 jaron ekde 1992, 9 monatojn ekde 1998, 6 monatojn ekde 2002, ekde 2004 fakte ĉesis la trudsoldatiĝo en Hungario kaj aperis la profesia armeo. En Hungario la armeo nombris en 1989 80.000 soldatojn, en 2004 nur 6.000.
Oni rajtis elekti ekde 1989 la alternativan servon (ekz. atestantoj de Jehovo).

La proporcio de netaŭgaj junuloj (pro psiĥaj, movmalsanoj) estis 3,35 % en 1973, 26,41 % en 1998, 50% en 2001, dum en Okcident-Eŭropo tiu proporcio estis ĝenerale 25-30 %. Granda parto de tiu proporcio venas pro trompo de la kontrola instanco.

Soldatservo (rekrutita armeo) 
Deviga soldatservo ekzistas ekzemple en Germanio, Svislando, Latvio, Litovio, Finnlando, Svedio, Norvegio, Aŭstrio, Rusio.

Konskripcio, aŭ en pli limigita senco "deviga servo", estas sistemo trudita de registaro al civitanoj partopreni en aŭ civila servo aŭ militservo.

Profesia armeo estas en: Ĉeĥio, Slovakio, Francio, Hispanio, Portugalio, Britio, Irlando, Belgio, Nederlando, Usono. (ekde 2006 en Rumanio, Slovenio, ekde 2010 en Pollando).

Rangoj kaj klasoj 

adjutanto - admiralo - banuso - berserko - dizertinto - dragono - feldmarŝalo - filibustro - gladiatoro - generalisimo - generalo - grenadiro - ĝendarmo - gvardio - hajduko - heroldo - hetmano - hoplito - husaro - imperatoro - imperiestro- janiĉaro - jesaulo - kadeto - kapitano - kaporalo - komisaro - komodoro - kondotiero - konestablo - kontradmiralo - korsaro - kozako - kŝatrio - kvestoro - leŭtenanto - maato - majoro - mamluko - maristo - marŝalo - mazepo - midŝipmano - militaristo - kaporalo - kavaliro - kornedo - oficiro - pacifisto - partizano - piloto - pioniro - pirato - prodo - rekruto - samurajo - sapeisto - sbiro - serĝento - sipaĵo - soldulo - spiono - stratego - ŝerifo - tiraljoro - ulano - veterano - vikingo - zuavo

Vidu ankaŭ 
 Armeo
 Dungosoldato
 Militfortoj

Proverbo 
Ekzistas proverbo pri soldato en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:

Eksteraj ligiloj 
  (dokumentoj de 1941-1942)

Referencoj 

Armeo
 
Soldataj rangoj

fr:Militaire#Fonctions dans l'armée
Bombhomo



Difino 

Bombhomo estas homo kaŝanta bombon aŭ eksplodilon sur sia korpo, kaj kiu eksplodigas ĝin normale en loko kun aliaj personoj kun la celo ne mortigi sin mem, sed mortigi gravulon aŭ laŭeble plej grandan nombron da apudestantoj.

Avantaĝoj 

El milita vidpunkto, bombhomo estas tre efika maniero uzi rimedojn. Per la morto de unu sola "batalanto" eblas atingi la mortigon de multaj malamikoj, je relative malalta kosto.

Pro tio, el ilia flanko oni ofte rigardas ilin martiroj.

Aliflanke, estas tre malfacile malhelpi ilian agadon. Tial, el la vidpunkto de la atakata flanko, oni rigardas ilin teroristoj.

Vidu ankaŭ 

Sinmortiga atako
11-a de septembro, 2001
kamikazo

Atencintoj
Sinmortigintoj
Terorismo
Bombo

Bombo estas eksplodema aparato, plejofte ujo plenigita per eksplodema materialo, celita al detruo. Plejofte ekigilo kaŭzas la eksplodon, kiun ekfunkciigas ekz. telemastrumilo aŭ iuspeca sentilo. Se ĝi estas mempropulsata, la bombo estas parto de misilo.

La bombojn oni uzas amase de la dua mondmilito. Oni uzas ilin ofte dum militoj kaj por agi terorisme.

La militistoj kutime ĵetas ilin de aviadiloj. La bomboj povas esti je malsamaj dimensioj kaj laŭ tiu, ili povas esti destinitajn por detrui malsamajn celojn.

Nune la plej detrua bombo estas la hidrogena bombo kaj poste la atombombo. La plej detruaj bomboj neatomaj estas la usona MOAB (Amasa Artileria Aera Bombo kvankam ĝi estas pli konata kiel "Patrino de ĉiu bombo") de la Aera Militforto kaj la rusa "Patro de ĉiu bombo" (provita je septembro de la jaro 2007, kiu postulas esti kvaroble pli pova ol MOAB).

Vidu ankaŭ 

 Atombombo
 Grapolbombo
 Bomb-aŭto
 Bombhomo
 Brulbotelo
 Seksbombo estas metafora slanga esprimo por sekse tre alloga virino (Krause-vortaro 2007, p. 1255), uzata ĉefe ĉe holivudaj stelulinoj.

 
Eksplodarmiloj
Eksporto

En la ekonomiko, Eksporto estas ĝenerala termino de la transigitaj varoj kaj servoj transportataj de aparta lando al aliaj landoj. Eksporto estas ankaŭ la ago translokigi varojn kaj servojn eksterlanden al aliaj landoj.

Eksportaĵoj ekzistis ekde la krepusko de historio kun la celo translokigi varojn de la loko de sia produktado ĝis la loko kie ili estas postulataj, kaj fiksaj itineroj, kiuj estis uzitaj por translokigi certajn varojn, estis nomitaj komercvojoj , ekzemple: la Silka Vojo kaj la Sukcena Vojo. Kun la evoluo de la landoj ankaŭ disvolviĝis imposta sistemo, kiu reguligas la eksportadon de varoj. En la moderna epoko eksporto postulas malsamajn specojn de kontraktoj, vendokontrakto, asekurkontrakto, transportkontrakto kaj pagkontrakto.

Eksportaĵoj povas esti segmentitaj laŭ la diversaj varoj kaj servoj kaj povas esti segmentitaj laŭ la transportrimedo uzata por plenumi ĝin aŭ laŭ ĝiaj cellokoj.

Famaj eksportindustrioj estas:

 Industriaj eksportoj.
 Agrikulturaj eksportoj.
 Defendaj, armilaj, eksportoj.
 Eksportado de programaro kaj intelekta propraĵo.
 Eksportservoj.
 Eksportoj de laborforto.
 Eksportado de krudaĵoj.

Eksportaĵoj havas gravan efikon al la pagobilanco de eksportantaj kaj importantaj landoj kaj iliaj valutrezervoj.

Oni helpas la eksporton per intence malfortaj valutoj (ekz. la valutpolicio de Ĉinio al la kurzo de sia nacivaluto, la yuan) por helpi la nacian ekonomion. La tro fortaj valutoj malhelpas la eksporton, ĉar taksas la eksportendan varon relative multekosta. Eksportaĵoj havas respondan efikon ankaŭ sur la labormerkato. Pro ĉi tiuj kialoj modernaj ŝtatoj reguligas la kampon en leĝoj kaj regularoj pro zorgo pri siaj interesoj kaj por malhelpi inundojn.

Eksportoj kaj importadoj estas influitaj de multaj faktoroj, inkluzive de produktadkapablo, komercaj interkonsentoj kun aliaj landoj, doganoj kaj doganunio, disponeblaj transportiloj kaj pli. En la pasinteco, industriigitaj nacioj konstruis imperiojn por si mem kiel rimedo por sekurigi eksportmerkaton por siaj produktoj kaj industrivaroj. Nuntempe multaj landoj estas kunigitaj en internaciaj kadroj, ekzemple la eŭropa merkato, kiu protektas kompaniojn de landoj ene de la kadro kaj konstruas doganajn murojn al landoj ekster la kadro.

Elektronike 
Eblas eksporti dosierojn en komputilaj programoj. Dosieroj eksporteblas ankaŭ al "USB-poŝmemorilo".

Vidu Ankaŭ 
 Importo
 Internacia komerco

 Ekstera komerco de Argentino

 
Internacia komerco
SMTP

SMTP estas interreta protokolo baze de TCP, per kiu retpoŝto estas sendata tra la interreto. La nomo estas mallongigo de  (simpla retpoŝt-transiga protokolo). Kutime ĝi uzas la pordon 25.

La normala uzanto de retpoŝto ne bezonas rekte interagi kun la servilo (por kio oni uzas retpoŝtilon) kaj tial ne devas scii la detalojn de la protokolo.

SMTP nur estas uzata por forsendi retpoŝtojn (de uzanto al servilo aŭ inter serviloj). Por ricevi ilin, oni uzas la protokolojn POP3 aŭ IMAP.

Kutima SMTP-sesio aspektas jene:

 > 220 mail.ekzemplo.com SMTP Foo Mailserver
 < HELO miakomputilo.ekzemplo.org
 > 250 Ok
 < MAIL FROM: <mia.nomo@ekzemplo.org>
 > 250 Ok
 < RCPT TO: <iualia@ekzemplo.com>
 > 250 Ok
 < DATA
 > 354 End data with <CR><LF>.<CR><LF>
 < From: <mia.nomo@ekzemplo.org>
 < To: <iualia@ekzemplo.com>
 < Subject: ekzempla retposhto
 <
 < test
 < .
 > 250 Ok
 < QUIT
 > 221 Bye

ESMTP 

ESMTP ebligas aldoni pluajn funkciojn al la SMTP-servilo, ekz. SMTP-AUTH. Ĝi aktiviĝas, se la kliento salutas ne per HELO, sed per EHLO.

Aldone, ESMTP ankaŭ permesas la uzadon de 8-bitaj kodoj en la mesaĝo, dum la originala SMTP nur permesas 7-bitajn kodojn (nome la ASCII-kodaron). Por akiri kongruecon kun ambaŭ protokoloj, retpoŝtiloj kutime enkodas mesaĝojn per MIME, kiu ebligas transskribon de diversaj datenformatoj al 7-bita ASCII kaj reen.

Oftaj serviloj 

 vindozaj
 Microsoft Exchange Server
 Pegasus Mail
 uniksaj
 Sendmail eble la unua SMTP-servilo
 exim
 Postfix
 Qmail

Eksteraj ligiloj 
 http://www.ietf.org/rfc/rfc2822.txt 
 http://www.ietf.org/rfc/rfc0821.txt 

RFC 2821 "The Simple Mail Transfer Protocol"
RFC 1869 pri ESMTP

Ret-komunikaj protokoloj
Murdo

Laŭ kriminala juro, murdo estas la krimo kiam unu homo kaŭzas la morton de alia homo, sen leĝa senkulpigo, kaj kun la intenco por mortigi aŭ kaŭzi egan korpan damaĝon.

Murdo (ĝenerale) 
Etimologie la vorto murdo estas de ĝermana origino (komparu: en:murder,de:Mord,da/no/sv:mord).

La elementoj de murdo estas la motivo, viktimo, armilo, mem la okazo, ago, la postlasintaj spuroj.

Murdo povas esti laŭ murdistoj individua, grupa, armea ktp (ekzemple amasmurdo, genocido, pogromo).

Leĝa murdo 
Kvankam leĝoj de la unuopaj landoj malpermesas la intencan murdon, ekzistas kelkaj eblecoj por leĝaj murdoj:
 ekzekutisto (ĉe mortpunoj en kelkaj landoj)
 soldato (en defendo de la lando aŭ dum atako, okupo de alia lando (ekz. Irako))
 korpogardisto (defendo de la protektita persono)
 policano (memdefendo aŭ por savi vivon de personoj)
 kuracisto en kelkaj landoj okaze de aktiva eŭtanazio kaj - se oni konsideras memstara personeco la homan feton - aborto.
 ĉiu, se onin minacas vivdanĝero, rajtas sin defendi (en kelkaj landoj eblas permeso murdi personon, kiu volas onin hejme prirabi)

Politika murdo 
La  usona prezidanto Donald Trump rakontis ke en 2017 oni proponis al li murdi Baŝar al-Asad, sed li rezignis je la plano pro opono de la tiama Usona Sekretario de Defendo Jim Mattis. Li aldonis diris ke li ne bedaŭras ke li ne ordonis mortigi sian sirian kolegon kaj ke li povus fari tion iam ajn se li dezirus. En 2018 Trump publike neis tion.

Statistikoj 

La kvanto da murdoj relative al la loĝantaro forte varias laŭ la landoj. La apuda statistika mapo montras ĝin laŭ la landoj.

Pri murdo en beletraj verkoj 
 Krimliteraturo
 Murdo en beletro
 Ambrose Bierce en sia "Vortaro de la diablo" satire difinas: "Estas kvar specoj de hom-mortigo: kanajla, pardonebla, pravigebla kaj laŭdinda."

Listo de famaj murdoj 
 Atenco kontraŭ John Fitzgerald Kennedy (Usono)
 Atenco kontraŭ Abraham Lincoln (Usono
 Murdo de Martin Luther King (Usono)
 Murdo de John Lennon (Usono)
 Ritaj murdoj de Toa Payoh (Singapuro)

Komparu kun 
 morto
 mortigo
 sinmortigo
 akcidento

Vidu ankaŭ 

 Honormurdo
 Infanmortigo
 Genocido
 Masakro
 Seria murdisto
 Virinmurdo

Filmoj 

 M (filmo)
 Maria Marten, or Murder in the Red Barn
 Dial M for Murder 
 Double Indemnity
 Rope
Louhans

Louhans estas franca komunumo, kiu situas en la departemento Saône-et-Loire kaj en la regiono Burgonjo-Franĉkonteo.

Esperanto vivo 
Tie propagandis Alice Roux por Esperanto, kaj tie Gabriel Chavet fondis la unuan Esperanto-klubon de Francio en januaro de 1897.

Okaze de la eŭropaj balotoj, Eŭropo - Demokratio - Esperanto ricevis 4 voĉojn (0,23% de voĉoj) en 2004, 2 voĉojn (0,11% de voĉoj) en 2009 kaj 1 voĉon (0,05% de voĉoj) en 2014.

Vidu ankaŭ 
 Komunumoj de Saône-et-Loire
 Louhans (stacidomo)

Eksteraj ligiloj 
 

 
Komunumoj de Saône-et-Loire
Esperanto-movado en Francio
Dijon

(prononcu []), esperante Diĵono, estas franca urbo kaj komunumo, lokita en la departemento Côte-d'Or kaj en la regiono Burgonjo-Franĉkonteo. Ĝi estas la ĉefurbo de la regiono kaj la prefektejo de la departemento.

Dijon estas la historia centro de la duklando Burgonjo. Ĝi havas proksimume  loĝantojn, kiujn oni kutime nomas . Sed la tuta kunurbaro havas pli ol  loĝantojn.

Dijon estas turisma urbo fama konata pri gastronomio. Gi entenas ankaŭ ne malmultajn verdajn parkojn. Kun impona tria sektoro, ĉefurbo de la regiono, ĝi kultivas tradicion de forta kulturo rilate al lerneja, universitata, juĝa, hospitala kaj administra kampoj. Krom tio, Dijon estas multflanka ekonomia regiona centro sed en malkresko kun tradicia agronutraĵa poluso (kasiso el Dijon kaj Kiro, spickuko, ĉokolado Lanvin.) kaj fama farmacia sektoro.

Mustardo el Dijon ne plu estas produktata en la urbo sed mustardo estas ankoraŭ produktata en Burgonjo, vidu ekzemple la mustardon ĉe Beaune.

Vidindaĵoj 
 Dipatrino de Dijon

Esperanto-movado 
Ekzistas Esperanto-Grupo fondita en 1901 . Émile Boirac estis prezidento.

En 1935 la socialista urbestro Robert Jardillier volis lernigi la internacian lingvon (Esperanton) en la lernejoj de la urbo sed la dua mondmilito malebligis la projekton.

Okaze de la eŭropaj balotoj, Eŭropo - Demokratio - Esperanto ricevis 83 voĉdonojn en 2004 (0,24%) kaj nur 44 voĉdonojn en 2009 (0,13 %) sed 84 voĉdonojn en 2014 (0,23 %).

Edukado 
 Burgundy School of Business

Gefiloj 
 Henri Navier, inĝeniero

Notoj kaj referencoj

Vidu ankaŭ 
 Listo de urboj de Francio
 Komunumoj de Côte-d'Or
 Dijon-Porte-d'Ouche-Perrigny (stacidomo)
 Dijon-Porte-Neuve (stacidomo)
 Dijon-Ville (stacidomo)
 Tramtransporto en Dijon

Eksteraj ligiloj 

 Oficiala TTT-ejo
Leon Bollack

Léon BOLLACK (naskiĝis en 1859) estis riĉa franca komercisto kiu kreis la "Lingvon Bluan" en 1900. Poste li fariĝis Idisto. Li diris la frazon: "la volapukistaj kaj esperantistaj poetoj ŝajnas al mi ridindaj". Tre eble li proponis la bluan koloron de flago de ido-movado

Bollack inspiris H.G. Wells, kiam li verkis A Modern Utopia (1905). Li havis neordinarajn ideojn, li partoprenis de Comité d’Ornithologie Economique kaj faris studon por pruvi ke la uzo de plumoj de sovaĝaj birdoj ne endanĝerigus la faŭnon. Li ankaŭ vizitis Wilbur Wright, kiam li estis en Parizo.

Li mortis en 1925.

Verkoj

Libroj 
 La Langue Bleue Bolak: langue internationale pratique, Paris: 1899 (480+ p.).
 Abridged grammar of the Blue Language [translated by Tischer], Paris: Pres. Dupont, 1900 (64 p.).
 Premier vocabulaire de la langue bleue Bolak, Paris: 1902 (90+ p.).
 Comment tuer la guerre - La loi mondiale de boycottage douanier. Rapport ... Paris, 1912.
 L'emploi rationnel de la plume des oiseaux sauvages. Réglementation, oui ; prohibition, non.. Publ. du. Comite d’Ornithologie Economique, 1914.

Artikoloj 
 La Langue Française en l'an 2003, par Leon Bollack, in La Revue, 15 Juillet, 1903.
 La Langue internationale et la franc-mnonnerie. Acacia. (Paris) N-ro 1 1902-1903 S. 371-378.

Idistoj
Lingvokreintoj
Framasonoj
Murdo en beletro

Pri murdo kaj ties esploro temas vasta branĉo de krimliteraturo (precipe krimromanoj). Sed ankaŭ aliaj verkoj traktas pri tiu krimo. Jen kelkaj el ili:

Hjalmar Söderberg: "Doktoro Glas", frua psikologia romano, kiun oni ja povus nomi krimromano, sed ĉar ĝi tre diferencas de la tipa, ĝi estu ĉiloke.
"Mi mem ne povus plenumi tian agon. Mi tiam provis pense imagi, kiaspece oni estu, por tion povi. La rezulto estis d-ro Glas." - Söderberg 1931 en letero al amiko (traduko: Sten Johansson).

William Shakespeare :  "Hamleto" (traduko: L. N. Newell)

 El la kvina sceno de la unua akto:
 "FANTOMO: ... Aŭdu, aŭdu, ho min aŭdu!
 Se iam vi la karan patron amis -
 HAMLETO: Ho, Dio!
 FANTOMO: - venĝu lian abomenan murdon.
 HAMLETO: Murdo?
 FANTOMO: Murdo!
 Abomeninda, kiel ĉiu murdo;
 sed tiu ĉi la plej abomeninda,
 plej stranga kaj plej nenatura."

 El la dua sceno de la kvina akto:
 "REĜINO: Ne, ne, la vin', la vin! - Ho, mia kara Hamlet' 
 La vin', la vin'! - Mi veneniĝis."

Estas kelkaj poemoj pri murdo, ekzemple: "Dimanĉe en Parko" de nuna Brazila Ministro de Kulturo Gilberto GIL:

 "La reĝo de l' ludo - ho, Josefo.
 La reĝo de l' konfuzigo - ho, Johano.
 Unu laboris en bazaro - ho, Josefo,
 Alia en konstruaĵo - ho, Johano.

 Pasintan semajnon, du semajnfino,
 Johano decidis ne batali.
 En dimanĉo postagmeze eliris akceleme
 Sed ne iris al Ribeira danclukti
 Kapoejron,
 Li ne iris al Ribeira,
 Li amidumis.

 Josefo, kiel ĉiam dum semajnfino,
 Gardi la vendbenkon kaj malaperis.
 Li faris dum dimanĉo promeno en parko,
 Apud Boca do Rio.
 Vere, nu en l' parko li vidis
 Julianan
 Vere, nu li vidis

 Julianan en rado kun Johano,
 Rozon kaj ŝorbeton en ŝia mano.
 Julianan, lia revon, nur iluzion,
 Julianan kaj l' amikon Johanon.
 La dorno de rozo vundis Josĉjo
 Kaj la ŝorbeto glaciis lian koron.

 La ŝoberto kaj la rozo - ho, Josefo
 La rozo kaj la ŝorbeto - ho, Josefo
 Jen, ili dancis sur la brusto - ho, Josefo,
 De Ludema Josefo - ho, Josefo.

 La ŝoberto kaj la rozo - ho, Josefo,
 La rozo kaj la ŝorbeto - ho, Josefo,
 Jen, ili turnis en la menso - ho, Josefo,
 De Ludema Josefo - ho, Josefo.

 Juliana turniĝis - jen, ŝi turniĝis,
 Jen, en ludrado - jen, ŝi turniĝis,
 Jen, en ludrado - jen, li turniĝis,
 L' amiko Johano, Johano.

 La ŝorberto estas fraga - estas ruĝa,
 Jen, ĝi turniĝas, kaj la rozo - estas ruĝa,
 Jen, ĝi turniĝas, turniĝe ĝi estas ruĝa,
 Jen, ĝi turniĝas, turniĝas - Jen la tranĉilo!

 Jen la sango sur mano - ho, Josefo,
 Jen Juliana sur planko - ho, Josefo,
 Alia falita korpo - ho, Josefo,
 Via amiko, Johano - ho, Josefo.

 Morgaŭ ne estos bazaro - ho, Josefo,
 Ne estos plu konstruaĵo - ho, Johano.
 Ne estos plu ludo - ho, Josefo,
 Ne estos plu konfuzigo - ho, Johano.

Esploro
Suda Kruco

La Suda Kruco estas:

 Flago de la Amerikaj Konfederaj Ŝtatoj.
 Stela konstelacio en la suda ĉielo.
 Esperanto sub la Suda Kruco: revuo de la aŭstralia Esperanto-movado.

Krucoj
Doktoro Glas

Doktoro Glas, svede Doktor Glas (1905), estas romano de Hjalmar Söderberg (1869-1941).

Traduko en Esperanto 

En Esperanto ekzistas traduko de Sten Johansson, aperinta en ties eldonejo "Al-fab-et-o" en la jaro 1998.

Libroj de Hjalmar Söderberg
Romanoj
Svedlingva literaturo
Verkoj el la esperantigita svedlingva literaturo
Glas
Glas
Glas
Glas
Rivereto

Kutime naturan akvofluon oni nomas rivereto aŭ rojo, se ĝi ne estas pli larĝa ol 5 metroj. Pli larĝajn akvofluojn oni nomas rivero.

Karakterizaĵoj de rivereto estas la variado de la flurapido de la akvo, ĝiaj temperaturaj kondiĉoj, la organismoj troveblaj en ĝi kaj la grado de la influeblo per kemiaĵoj.
Riveretoj malpli ol riveroj kapablas adapti la terenon por sia fluo, male: ili devas multe pli adapti sian fluon al la tereno.

Lingva noto 
Apud la laŭ-Fundamenta esprimo "rivereto" kelkaj Esperantistoj, precipe literaturistoj, uzas ankaŭ la ne-oficialan novradikon "rojo" kun la sama signifo.

Tamen laŭ ReVo, rojo estas natura akvofluo pli malgranda ol rivereto , do ne sinonimo de rivereto.

Specoj de riveretoj 
Laŭregione eblas dividi la riveretojn je tri ĉeftipoj:

 altmontara rivereto,
 mezmontara rivereto kaj
 ebenaĵa rivereto.

En altmontaraj riveretoj pro la granda niveldiferenco la akvo havas pli grandajn rapidecon kaj forton. Tio sekvigas pli bonan provizon per oksigeno, sed ankaŭ pli da erozio. La akvofundo estas tre ŝtonriĉa. La bestoj, kiuj vivas en tia rivereto estas tre sentemaj pri manko de oksigeno. Apenaŭ troveblas akvoplantoj.

En mezmontaraj riveretoj la dekliveco estas malpli granda kaj sekve ankaŭ la flurapido. Apud erozio ankaŭ okazas sedimentiĝo. insuletoj kaj sablodunoj ĉiam ree formiĝas en diversaj lokoj.

En ebenaĵaj riveretoj la dekliveco estas plej malgranda. La akvo fluas malrapide laŭ larĝaj meandroj. Sedimentiĝo kaj nutraĵabundo estas sufiĉe grandaj, tiel ke la akvofundo estas sabloza kaj enhavas multe da organika materialo. Ju malpli rapide fluas la rivereto, des pli da akvoplantoj vivas en ĝi.

La priskribita situo povas esti tre diversa pro intervenoj de homo. Rektigoj kaj enkonduko de poluiloj en riveretojn kondukas al grandaj perturboj de la natura fluo kaj limigo de mempurigebleco de kurantaj akvoj en proksimeco de industrio kaj agrikulturo. Fosfatoj kaj nitratoj kaŭzas vastan kreskon de algoj, la kloakakvo kaŭzas amasan reproduktiĝon de bakterioj.

Vidu ankaŭ 
 Lago
 Lageto
 Oceano
 Riverego
 Torento

Referencoj

Eksteraj ligiloj 
 http://www.hmulv.hessen.de/umwelt/wasser/gewaesser_hochwasser/materialien 
 http://www.naturdetektive.de/2004/dyn/9.htm?url=4949%2Ehtm 

 
Limnologio
Duno

Duno estas moviĝema sabloamaso. Dunoj troveblas en la landinterno, ĉe bordo kaj sub akvo.

Kondiĉoj por estiĝo de dunoj estas ekzisto de sablo kaj manko de fermita plantokovrilo. Dunoj tial estiĝas ĉefe en seka klimato, ili tamen povas aperi ankaŭ en malseka klimato, se la fiksa vegetacio estis forigita. Se la sablo estas alblovita en pli malpli samforma kovrilo oni parolas pri flugsablo.

Dunoj povas ŝirmi bordajn komunumojn kontraŭ tempestaj ondoj el la maro, kaj iam, oni konstruas dunojn por la sama uzo.

Referencoj

Vidu ankaŭ 

 Erikejo
 Aliaj signifoj de la esprimo Duno
Movo

Movo povas esti:
 ŝanĝiĝado de sia pozicio, loko fare de vivulo, vidu Movkapablo
 afina transformo de eŭklida spaco, ankaŭ nomata mova operatoro, vidu Translacio (geometrio)
 Mova simetrio

Vidu ankaŭ 
 Movado (apartigilo)
 Movodetektilo
IRA (Irlando)

La Irlanda Respublikana Armeo ( irlande: Óglaigh na hÉireann; IRA (angle [aj ar ej], mallongigo de "Irish Republican Army" (ankaŭ konata kiel la Irlanda Rezisto), estas nomo kiu unuigas ene de ĝi kelkajn naciismajn organizojn kies ambicio estis unuigi partojn de Irlando sub sendependa irlanda regado.

La IRA komence laboris por irlanda sendependeco, kiel neregula armeo luktinta kontraŭ la brita armeo por la sendependiĝo de Respubliko de Irlando. Ĝi estis kreita de la irlanda parlamento Dáil Éireann en 1919 kaj ofte estas nomata "malnova IRA". Pli postaj grupoj samnomaj kutime pretendas esti (la) legitima posteula organizo de ĝi.

Post kiam la sendependiĝo estis atingita la rezistmovado kontraŭbatalis britan regon en Nord-Irlando, kaj agis kontraŭ ĝi kaj per politikaj rimedoj sed ankaŭ per perfortaj rimedoj kiel ekzemple gerilmilito kaj teroristaj agoj kontraŭ britaj civitanoj kaj institucioj. La Irlanda Respublikana Armeo renkontis ideologian rifton dufoje, en 1922 kiel rezulto de la Anglo-Irlanda-Traktato, kaj en 1969, kiel rezulto de konfrontiĝo inter du sub-rezistmovadoj.

Dum julio 2005 la IRA emisiis publikan proklamon ke la milito estis finita kaj ke ĉiuj frakcioj devus demeti siajn armilojn kaj detrui la armilprovizojn en sia posedo. La mortnombro dum la periodo de "Tumultoj" (1969-1998) de armitaj Respublikanaj organizoj, gviditaj fare de frakcio de la IRA nomita la Provizora IRA estas taksita je pli ol 2,000.

Hodiaŭ ekzistas diversajn paramilitecajn grupojn kiu utiligas aŭ utiligis la nomo Irlandana Respublikana Armeo kaj pledas por unu suvereneca ŝtato kaj sendependa koncerne al Unuiĝinta Reĝlando, enhavante la tutan irlandan insulon, inkludante la Norda Parto.

Vidu ankaŭ
 Irlanda Milito de Sendependo

Eksteraj ligiloj 
 http://varyag-stunts.narod.ru/IRA.html Pri IRA en la rusa
 http://users.westnet.gr/~cgian/irahist.htm  

Historio de Irlando
Terorismo
Movadoj de nacia liberigo
Membroŝtato

Membroŝtato aŭ ŝtato-membro estas suverena ŝtato, rigardata kiel ano de pli vasta organizo de ŝtatoj. Plejofte, ŝtato devas unue plenumi certajn kondiĉojn, kiuj estas metitaj de la koncerna organizaĵo, por ke ĝi iĝu membroŝtato de tiu organizaĵo.

Ekzemploj 

 Unuiĝintaj Nacioj havas 193 membroŝtatojn (2012).
 Eŭropa Unio havas 26 membroŝtatojn (2020). Ekzempla kondiĉo por la aliĝo al la Eŭropa Unio estas demokratia sistemo.

Ŝtato