Książęta pomorscy

Książęta pomorscy – władcy Pomorza od co najmniej XI w.

Biskupstwo w Kołobrzegu utworzone w 1000 w ramach państwa pierwszych Piastów, zostało zniszczone ok. 1007. Państwo piastowskie rozpadło się w latach 30. XI wieku, ale zostało ponownie zjednoczone przez Kazimierza Odnowiciela, który wygrał kilka bitew z Pomorzanami w 1047. Według kroniki Galla Anonima panowanie nad Pomorzem stracił król Bolesław Śmiały.

Pierwszym pisanym śladem władców pomorskich jest wzmianka z 1046 o księciu Siemomyśle (Zemuzil dux Bomeranorum). Kronika Galla Anonima (napisana w 1113) wspomina kilku książąt pomorskich: Świętobora, Gniewomira i nienazwanego księcia obleganego w Kołobrzegu.

W wyniku trzech kampanii wojskowych w 1116, 1119 i 1121 całe Pomorze zostało opanowane przez polskiego księcia Bolesława Krzywoustego i podzielone na cztery części: Pomorze Gdańskie z Gdańskiem znalazło się pod bezpośrednią kontrolą Polski, w której książę Bolesław ustanowił swojego namiestnika; Pomorze Środkowe ze Słupskiem i Sławnem stało się polskim lennem rządzonym przez księcia Racibora, a Pomorze Zachodnie z Kamieniem, Kołobrzegiem i Białogardem polskim lennem rządzonym przez księcia Warcisława. Szczecin i Wolin były półniezależnymi republikami miejskimi podległymi władzy księcia polskiego.

Polscy namiestnicy Pomorza Wschodniego przekształcili się stopniowo w częściowo niezależnych książąt, którzy rządzili do 1294. W różnych okresach podlegali Polsce i Danii. Księstwo było okresowo podzielone na dzielnice ze stolicami w Gdańsku, Białogardzie, Świeciu, Lubiszewie i Tczewie.

Warcisław I, książę Pomorza Zachodniego, został protoplastą dynastii Gryfitów rządzącej księstwem do 1637. Książętom udało się zebrać różne terytoria po obu stronach Odry i dlatego w różnych okresach byli wasalami Polski oraz Cesarstwa Rzymskiego. Księstwo było okresowo podzielone na dzielnice ze stolicami w Szczecinie, Wołogoszczy, Bardzie, Darłowie, Dyminie, Słupsku i Stargardzie.

Rugia (Rana) została podbita przez Duńczyków w 1168, a lokalny władca Jaromar I dał początek dynastii książąt rugijskich, rządzącej księstwem jako wasale królów duńskich do 1325. Potem księstwo rugijskie przypadło dynastii zachodniopomorskiej.

Pierwsi władcy pomorscy 
 Siemomysł (wzmiankowany w 1046)
 Świętobor (ok. 1060–1106)
 Świętopełk (1106-ok. 1113)

Pojawiły się hipotezy, że władcami Pomorza mogli być też:
 Świętopełk Mieszkowic (syn Mieszka I), 
 Wrytsleof, który przebywał w 1026 na dworze Kanuta Wielkiego w Anglii,
 Dytryk.

Księstwo pomorskie (Pomorze Wschodnie lub gdańskie)

Księstwo pomorskie (Pomorze Zachodnie) (dynastia Gryfitów)

Biskupstwo kamieńskie (Koszalin, Kołobrzeg) 

Niezależne państwo biskupie utworzone w 1163 r. na ziemi koszalińsko-kołobrzeskiej.

Biskupi katoliccy:
 1163–1185 Konrad I
 1186–1191 Zygfryd I
 1191–1219 Zygwin I
 1219–1233 Konrad II
 1233–1241 Konrad III
 1244–1251 Wilhelm I
 1251–1289 Hermann von Gleichen
 1289–1293 Jaromir I Rugijski
 1294–1296 Wiesław (elekt)
 1296–1300 Piotr I
 1300–1301 Ginter
 1301–1317 Henryk von Wacholz
 1317–1324 Konrad IV
 1324 Jan von Goettingen (elekt)
 1324 Henryk von Hanneberg (elekt)
 1324–1330 Wilhelm II (Arnold von Eltz)
 1330–1343 Fryderyk I von Eickstedt
 1343–1370 Jan I Wettin
 1370–1385 Filip I von Rehberg
 1385–1386 Jan II Willekini
 1386 Bogusław VIII Gryfita (elekt)
 1386–1394 Jan III Brunonis
 1394–1398 Jan IV Kropidło (Piast)
 1398–1410 Mikołaj I Schippenbeil
 1410–1424 Magnus Wettin
 1424–1446 Zygfryd II von Boock
 1446–1468 Henning Iven
 1468 Henning Kesseboge (elekt)
 1472 Ludwik von Eberstein (elekt)
 1472–1478 Mikołaj II von Tuengen
 1479–1482 Marinus von Fregeno
 1482–1485 Angelos von Sessa
 1485 Mikołaj Westphal
 1485–1498 Benedykt Wallenstein
 1498–1521 Marcin von Karith
 1521–1544 Erazm von Manteuffel
Biskupi protestanccy:
 1544–1549 Bartłomiej Swawe
 1549–1556 Marcin II Wejher z Łeby
 1557–1573 Jan Fryderyk (także książę pomorski z dynastii Gryfitów)
 1573–1602 Kazimierz VII (także książę pomorski z dynastii Gryfitów)
 1602–1618 Franciszek (także książę pomorski z dynastii Gryfitów)
 1618–1622 Ulryk (także książę pomorski z dynastii Gryfitów)
 1622–1637 Bogusław XIV (także książę pomorski z dynastii Gryfitów)
 1637–1648 Ernest Bogusław von Croy
Od 1648 w składzie Brandenburgii, której władcy (od 1701 królowie pruscy) nosili tytuł książąt pomorskich do 1918.

Księstwo rugijskie/rańskie (1162–1478)

Dynastia rugijska 
1168–1325 księstwo wasalne królów Danii
 1162–1170 Tesław
 1170–1218 Jaromar I
 1218–1221 Barnuta 
 1221–1249 Wisław I
 1246–1260 Jaromar II
 1260–1302 Wisław II razem z Jaromarem III
 1268–1282 Jaromar III
 1302–1304 Sambor w Stralsundzie
 1286–1325 Wisław III na Rugii

Dynastia Gryfitów 
Od 1325 do książąt (zachodnio)pomorskich jako księstwo wołogosko-rugijskie, albo rugijsko-bardowskie
 1325–1326 Warcisław IV
 1326–1365 Bogusław V, Barnim IV Dobry, Warcisław V
 1365–1368 Bogusław V, Warcisław V
 1368–1372 Warcisław VI, Bogusław VI
 1372–1394 Warcisław VI
 1394–1415 Warcisław VIII
 1415–1432/36 Świętobor II
 1432/36–1451 Barnim VIII
 1451–1457 Warcisław IX
 1457–1478 Warcisław X
od 1478 w składzie ks. pomorskiego.

Bibliografia

Opracowania 
 Bądkowski L., Samp W., Poczet książąt Pomorza Gdańskiego, Gdańsk 1974.
 Boras Z., Książęta Pomorza Zachodniego, Poznań 1969, 1978, 1996.
 Bruski K., Lokalne elity rycerstwa na Pomorzu Gdańskim w okresie panowania zakonu krzyżackiego, Gdańsk 2002.
 Kopicki E., Tabele dynastyczne, Wykazy panujących, [w:] Katalog podstawowych monet i banknotów Polski oraz ziem z historycznie z Polską związanych, T. IX, cz. I.
 Kozłowski K., Podralski J., Poczet książąt Pomorza Zachodniego, KAW, Szczecin 1985.
 Labuda G. (red.), Historia Pomorza, T. I-IV, Poznań-Toruń 1969–2003.
 Myślenicki W., Pomorscy sprzymierzeńcy Jagiellończyków, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1979.
 Rymar E., Krewni i powinowaci książąt pomorskich w źródłach średniowiecznych (XII-początek XVI w.), „ Materiały Zachodniopomorskie”, vol. XXXI.
 Spors J., Podziały administracyjne Pomorza Gdańskiego i Sławieńsko-Słupskiego od XII do początków XIV w., Słupsk 1983.
 Ślaski K., Podziały terytorialne Pomorza w XII-XIII w., Poznań 1960.
 Śliwiński B., Poczet książąt gdańskich, Gdańsk 1997.

Opracowania online 
 Machura Z., O księżnych i książętach znanych z historii miasta Słupska; publikacja wydana z okazji X Jubileuszowego Jarmarku Gryfitów, Słupsk 2008.

Linki zewnętrzne 
 Poczet Gryfitów