Jadwiga Śląska

{{Władca infobox
 |władca            = Jadwiga z Andechs
 |imiona            = 
 |tytulatura        = z Bożej łaski księżna Śląska
 |grafika           = Hedwig von Schlesien.jpg
 |opis grafiki      = Na miniaturze z kodeksu z 1353 r.
 |herb              = 
 |opis herbu        = 
 |faksymile         = Hedvika seal.jpg
 |opis faksymile    = 
 |dewiza            = 
 |1. tytuł          = Księżna śląska
 |1. od             = 1201
 |1. do             = 1238
 |1. koronacja      = 
 |1. jako           = żona
 |1. kogo           = Henryka I Brodatego
 |1. poprzednik     = Krystyna
 |1. następca       = Anna Przemyślidka
 |2. tytuł          = Księżna krakowska
 |2. od             = 1231
 |2. do             = 1238
 |2. koronacja      = 
 |2. jako           = żona
 |2. kogo           = Henryka I Brodatego
 |2. poprzednik     = Łucja
 |2. następca       = Anna Przemyślidka
 |dynastia          = Andechsowie
 |data urodzenia    = 1178
 |miejsce urodzenia = Andechs
 |data śmierci      = 14/15 października 1243
 |miejsce śmierci   = Trzebnica
 |przyczyna śmierci = 
 |miejsce spoczynku = Bazylika św. Jadwigi w Trzebnicy
 |ojciec            = Bertold von Andechs-Meran
 |matka             = Agnieszka von Rochlitz
 |rodzeństwo        = 
 |1. związek        = mąż
 |1. związek z      = Henryk I Brodaty
 |1. związek od     = 
 |1. związek do     = 
 |1. dzieci         = BolesławKonrad KędzierzawyHenryk II PobożnyAgnieszkaZofiaGertrudaNN (syn)
 |odznaczenia       = 
 |commons           = Category:Hedwig of Andechs
 |wikiźródła        = 
 |wikicytaty        = Jadwiga Śląska
}}

Jadwiga Śląska, niem. Hedwig von Andechs, Hedwig von Schlesien (ur. między 1178 a 1180 w Andechsie, zm. 14/15 października 1243 w Trzebnicy) – święta Kościoła katolickiego, żona Henryka I Brodatego, księcia wrocławskiego, matka Henryka II Pobożnego, córka hrabiego Bertolda VI von Andechs, księcia Meranii, fundatorka kościołów i klasztorów.

Życiorys 

Urodziła się i wychowała w zamku Andechs w Bawarii, jako córka Bertolda VI von Andechs i Agnieszki von Rochlitz z rodu Wettynów. Miała czterech braci, w tym Eckberta, biskupa Bambergu oraz trzy siostry, w tym Agnieszkę (żonę Filipa II Augusta) i Gertrudę (żonę króla węgierskiego Andrzeja II i matkę św. Elżbiety Węgierskiej). Trzecia z jej sióstr była przełożoną klasztoru benedyktynek w Kitzingen koło Würzburga, dokąd Jadwiga została wysłana w młodym wieku, gdzie zdobyła wykształcenie.

W wieku 12 lat została wydana za mąż za śląskiego księcia Henryka I Brodatego. Uroczystość ślubna odbyła się najprawdopodobniej w rodzinnym zamku Andechs. W 1202 roku Henryk został księciem całego Śląska, a w 1233 został księciem Wielkopolski. W 1229 roku Henryk w wyniku wojny z Mazowszem o ziemię krakowską dostał się do niewoli. Z pomocą przybyła mu Jadwiga. W wyniku rozmów z Konradem Mazowieckim Henrykowi zwrócono wolność w zamian za zrzeczenie się roszczeń do Małopolski. Jadwiga urodziła siedmioro dzieci: Bolesława, Konrada, Henryka, Agnieszkę, Zofię, Gertrudę i Władysława.

Oboje z Henrykiem I byli ludźmi bardzo religijnymi, w 1209 roku złożyli śluby czystości, dbali o rozwój Kościoła i byli fundatorami wielu kościołów, w tym klasztoru sióstr cysterek w Trzebnicy. Jadwiga chodziła w habicie mniszki, z premedytacją spała na twardym łożu, podczas mrozów chodziła boso, a każdy dzień wypełniała wielogodzinnymi modlitwami. Gdy zwrócono jej uwagę, aby przynajmniej zimą nosiła buty, posłuchała i od tego czasu związane buty nosiła przewieszone przez ramię. Nie miała też umiaru w uczestniczeniu we mszach. W związku z tym powstało nawet łacińskie powiedzenie dotyczące jej pobożności -"una missa non est contenta ducissa" (jedna msza nie zadowoli księżnej). Z powodu silnej wiary planowała przeznaczyć trzy swoje wnuczki na zakonnice i dwóch wnuków na księży, ostatecznie tylko jedna wnuczka i dwóch wnuków (Władysław wrocławski, Konrad I głogowski) spełniło jej oczekiwania.

Prowadziła też działalność dobroczynną, starała się o pomoc chorym i ubogim – zorganizowała działalność wędrownego szpitala dla ubogich, otworzyła szpital dla trędowatych w Środzie Śląskiej, kolejną placówkę leczniczą założyła w Trzebnicy.

Po śmierci męża w 1238 zamieszkała w trzebnickim klasztorze, prowadzonym przez jej córkę Gertrudę. Wkrótce zaangażowała się w ożywienie życia religijnego Śląska, sprowadzając do tamtejszych kościołów duchownych z Niemiec. Wspierała też sprowadzanie niemieckich osadników na słabo wówczas zaludnione rejony zachodniej części Śląska, wspierając tym samym rozwój rolnictwa.

W czasie najazdu tatarskiego w 1241 r. Jadwiga Śląska schroniła się na zamku w Krośnie Odrzańskim, dokąd najeźdźcy już nie dotarli. Od wielu lat w tym właśnie mieście w województwie lubuskim, organizowany jest turniej rycerski „O Pierścień Księżnej Jadwigi” (zwykle we wrześniu), a także wydarzenie muzyczne pod nazwą Festiwal Jadwigensis (zwykle w październiku).

Jadwiga zmarła 14 lub 15 października 1243 roku w Trzebnicy w opinii świętości i została pochowana w kościele w Trzebnicy.

W marcu 2020, w czasie renowacji 340-letniego sarkofagu świętej, w jego wnętrzu odkryto mały relikwiarz z jej szczątkami.

Święta Jadwiga 

Kult Jadwigi rozpoczął się zaraz po jej śmierci. Po odwiedzinach klasztoru w Trzebnicy w 1260 roku legata papieskiego Anzelma rozpoczął się proces kanonizacyjny, popierany przez papieża Urbana IV, który poznał Jadwigę jeszcze jako legat w Polsce. 26 marca 1267 roku papież Klemens IV w kościele dominikanów w Viterbo dokonał kanonizacji Jadwigi, którą zaczęto czcić jako patronkę Polski i całego Śląska.

Kult świętej propagował przez cały okres panowania książę Ludwik I, za którego panowania wykonano tzw. „Kodeks lubiński” z ilustrowaną legendą o św. Jadwidze Śląskiej.

Grób świętej Jadwigi odwiedzali monarchowie i ich żony: Władysław Łokietek, król węgierski Maciej Korwin (1469), żona późniejszego króla Stanisława Leszczyńskiego Katarzyna Opalińska (1703).

Propagatorem kultu świętej na Górnym Śląsku był dominikanin Peregryn z Opola, który jest autorem zbioru kazań jej poświęconych. W 1680, na prośbę Jana III Sobieskiego i jego żony papież Innocenty XI rozszerzył kult Jadwigi Śląskiej na cały Kościół katolicki. Po tym wydarzeniu zaczęto czcić świętą na innych ziemiach polskich.

W roku 1746 król Prus Fryderyk II Wielki ufundował katedrę berlińską św. Jadwigi. Z okazji jej poświęcenia w 1773 roku kapituła kolegiaty Św. Krzyża we Wrocławiu jako dar przekazała XVI-wieczny relikwiarz św. Jadwigi, przechowywany do dziś w katedralnym skarbcu. W 1929 roku arcybiskup wrocławski kard. Adolf Bertram podarował klasztorowi w Andechs jako relikwię drzazgę z głowy świętej Jadwigi. Poza Polską i Niemcami, kult świętej istnieje również w Austrii, Czechach oraz na Węgrzech.

Patronat 
Św. Jadwiga uznawana jest za patronkę Polski i całego historycznego Śląska, a także małżeństw i chrześcijańskich rodzin. W XX wieku czczona jako patronka pojednania polsko-niemieckiego. Województwo dolnośląskie ogłosiło ją swoją patronką, a jej wspomnienie liturgiczne (16 października) od 2010 roku jest obchodzone jako Święto Województwa Dolnośląskiego. W Polsce patronuje min. Krosnu Odrzańskiemu, Trzebnicy i Dębicy.

Legenda 
Według podań Jadwiga była osobą posiadającą cechę wielkiej skromności, a jednocześnie bardzo zaangażowaną w swoje działanie. Cechy te ilustruje legenda, według której Jadwiga, aby nie odróżniać się od reszty swego ludu oraz w imię pokory i skromności, chodziła boso. Irytowało to bardzo jej męża, wymógł więc na spowiedniku, aby ten nakazał jej noszenie butów. Duchowny podarował swej penitentce parę butów i poprosił, aby zawsze je nosiła. Księżna, będąc posłuszną swojemu spowiednikowi, podarowane buty nosiła ze sobą, ale przywieszone na sznurku.

Atrybuty 
Święta Jadwiga przedstawiana jest boso w habicie cysterskim lub płaszczu książęcym, z mitrą książęcą na głowie. W ręku trzyma buty, makietę kościoła lub klasztoru.

Fundacje świętej 
Tradycja przypisuje księżnej Jadwidze 20 fundacji kościelnych. Ich budową zajmowali się sprowadzeni z Nadrenii budowniczowie i rzeźbiarze. Źródła wymieniają m.in:
 klasztor cysterek w Trzebnicy (1209),
 szpital św. Ducha we Wrocławiu (1214),
 klasztor Augustianów w Nowogrodzie Bobrzańskim (1217),
 szpital dla trędowatych w Środzie Śląskiej (1230),
 kilkanaście kościołów parafialnych.

Genealogia 
Jadwiga urodziła siedmioro dzieci: Bolesława, Konrada, Henryka, Agnieszkę, Zofię, Gertrudę i nieznanego z imienia syna (według niektórych źródeł Władysława).

Upamiętnienie 
W 2017 Sejmik Województwa Dolnośląskiego nadał jej tytuł Honorowego Obywatela Dolnego Śląska Civi Honorario.

Zobacz też 

 kult świętych
 modlitwa za pośrednictwem świętego
 polscy święci i błogosławieni
 święci i błogosławieni Kościoła katolickiego

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne 
 Hedwig von Andechs niem. [data dostępu: 2015-06-29]
 ŻYWOT ŚWIĘTEJ JADWIGI KSIĘŻNEJ ŚLĄSKIEJ I POLSKIEJ zebrany z rękopisu z XIV-go stulecia, który się dostał z biblioteki klasztoru trzebnickiego do księgozbioru katedry wrocławskiej, a w r. 1839 przez STENCLA został wydany. na portalu ultramontes.pl
 Mistrz Tryptyku z Wielowsi, "Legenda św. Jadwigi"  na portalu culture.pl

Andechsowie
Cysterki (biografie)
Niemcy w Polsce średniowiecznej
Patroni Polski
Polscy święci katoliccy
Żony polskich książąt
Żony władców Polski
Urodzeni w XII wieku
Zmarli w 1243