alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Ustawy norymberskie

Ustawy norymberskie (niem. Nürnberger Gesetze, także jako Nürnberger Rassengesetze – „norymberskie ustawy rasowe”) – ustawy rasowe uchwalone przez niemiecki Reichstag 15 września 1935 i w tym samym dniu ogłoszone na zjeździe NSDAP (Reichsparteitagu) w Norymberdze. Do zestawu ustaw wchodziły:
 Ustawa o obywatelstwie Rzeszy;
 Ustawa o ochronie krwi niemieckiej i niemieckiej czci;
 Ustawa o barwach i fladze Rzeszy.

Na podstawie ustaw wydano rozporządzenia wykonawcze. Pierwszym było rozporządzenie z dnia 14 listopada 1935 r., rozwijające ustalenia § 3 ustawy o obywatelstwie Rzeszy i wyłączające Żydów spod jego mocy.

Na mocy tych aktów Żydów można było pozbawić obywatelstwa Rzeszy, ochrony prawnej i własności. Nie mogli również pełnić służby w urzędach państwowych ani w wojsku. Zakazano im też wywieszać flagę państwową. Według ustawy o ochronie krwi zabraniano zawierania małżeństw między „Aryjczykami” i „nie-Aryjczykami”, zezwalano rozwiązywać już zawarte małżeństwa tego typu, zaś stosunki intymne między nimi podlegały karze (zhańbienie rasy – Rassenschande).

Wbrew swej nazwie ustawy pomijały definicję rasy. Do Żydów zaliczono aktualnych lub byłych wyznawców judaizmu, a także ich dzieci i wnuki bez względu na wyznanie. Ustawy również definiowały, kogo uznawać za Żyda, za mieszańca (mischlinga) i Aryjczyka.

Ograniczenia prawne dotyczyły również Romów oraz przedstawicieli tzw. rasy czarnej. Ustawy stały się podstawą prawną antyżydowskiej polityki w III Rzeszy.

Współtwórcą ustaw był Hans Globke.

Ustawy norymberskie zakazujące np. małżeństw Żydów i nie-Żydów wzorowane były na ustawach, które w tamtym okresie obowiązywały w 30 stanach USA (zakazy obejmowały nie tylko czarnoskórych, ale także Chińczyków, Japończyków, Filipińczyków, Hindusów, Indian) (Prawa Jima Crowa). Ustawodawstwo to obowiązywało w niektórych stanach USA, w oparciu o zasadę jednej kropli krwi, aż do chwili wejścia w życie Civil Rights Act (ustawa o prawach obywatelskich) z 1964 roku i Voting Rights Act (ustawa o prawie do głosowania) z 1965 roku, co nastąpiło ostatecznie w 1967 roku.

Zobacz też 
 Mischling
 Rassenschande
 Segregacja rasowa
 Prawa majowe

Przypisy

Bibliografia, literatura, linki zewnętrzne 
 
 
 Ustawa o obywatelstwie Rzeszy 1935
 Ustawy Norymberskie
 Rozporządzenie o definicji pojęcia „żyd” w Generalnym Gubernatorstwie, 24 lipca 1940
 Victor Klemperer, LTI. (Lingua Tertii Imperii – Język Trzeciej Rzeszy). Notatnik filologa, przeł. Juliusz Zychowicz, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1983 .
 Victor Klemperer, Chcę dawać świadectwo aż do końca. Dzienniki 1933-1945, przeł. Anna i Antoni Klubowie, Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”, t. I-III Kraków 2000 .

Antysemityzm
Źródła prawa w III Rzeszy
Historia Norymbergi
Szahram Nazeri

Szahram Nazeri (perski: شهرام ناظری IPA: []) to śpiewak irański wykonujący tradycyjne pieśni perskie. Urodził się w 1949 roku w Kermanszahu (Iran). Wychowywał się w rodzinie o długich tradycjach muzycznych. Już we wczesnym dzieciństwie ojciec zapoznał go z tradycyjną muzyką, pierwszych nauk udzielali mu także stryjowie. Gdy miał osiem lat poproszono, aby zaśpiewał dla zgromadzenia sufich poemat Masnawi-e Manawi, dzieło wielkiego trzynastowiecznego poety i mistyka perskiego Dżalal ad-Dina Rumiego, którego studiowanie uważa się za drogę do oświecenia.

W wieku jedenastu lat debiutował w irańskiej telewizji. Jednocześnie rozpoczął studia nad tradycyjną muzyką. Uczył się gry na tarze u Habibollaha Salehiego i przez cztery lata śpiewu u Mahmuda Karimiego. Przez następne trzy lata kształcił się u mistrza śpiewu tradycyjnego Abdollah-chana Dawamiego. Spotkanie z Mohammadem Rezą Szadżarianem zaowocowało dalszym doskonaleniem techniki tradycyjnego, perskiego śpiewu.

W 1975 roku Nazeri zdobył pierwszą nagrodę w konkursie tradycyjnego śpiewu. Po tym sukcesie zaczął współpracować z dwoma najlepszymi współczesnymi zespołami wykonującymi tradycyjną muzykę perską: Sheyda oraz Aref.

Nazeri nagrał wiele płyt i jest obecnie jednym z najbardziej popularnych śpiewaków w Iranie. Na jego repertuar składają się dzieła największych poetów perskich, m.in. Hafeza oraz Sadiego; do niektórych z nich sam skomponował muzykę. Doskonała znajomość tradycyjnych tekstów oraz bliskie związki z sufizmem złożyły się na charakterystyczny, niezwykle osobisty styl interpretacji Nazeriego.

Wybrana dyskografia 
 Ataszi dar Najestan
 Awaz-e Asatir
 Baharan-e Abidar
 Be Ghara
 Czaszm Berah
 Dar Golestaneh
 Del-e Szejda
 Gol-e Sad Barg
 Hajrani
 Kisz-e Mehr
 Nasim-e Sobghahi
 Safar Be Digar Sou
 Szourangiz
 Sot-e Delan
 Jadgar-e Doust

Irańscy wokaliści i wokalistki
Ludzie urodzeni w Kermanszahu
Śpiewacy klasyczni
Urodzeni w 1960
James Brown

James Joseph Brown (ur. 3 maja 1933 w Barnwell, zm. 25 grudnia 2006 w Atlancie) – amerykański piosenkarz, kompozytor, instrumentalista, osobowość sceniczna.

James Brown uznawany jest za prekursora gatunków rhythm and blues, soul i funk. Muzyka Browna wywodzi się z fuzji bluesa i gospel z instrumentalnym, tanecznym jazzem oraz sporymi wpływami muzyki latynoskiej. Muzyka ta, oparta na bogatym instrumentarium obejmującym rozbudowaną sekcję instrumentów perkusyjnych i dętych, cechuje się wielką żywiołowością. Brown jako wokalista charakteryzuje się mocnym, ekspresyjnym głosem. Jego technika wokalna, pełna zaśpiewów i ozdobników, czyni go jednym z najłatwiej rozpoznawalnych wokalistów soulowych. Dotyczy to również jego emocjonującego i ekstatycznego scenicznego emploi, będącego szczerą projekcją charyzmy artysty. James Brown był artystą bardzo płodnym. W ciągu długiej kariery, rozciągającej się od końca lat pięćdziesiątych do wczesnych osiemdziesiątych XX wieku, wydawał średnio po cztery albumy rocznie, a w rekordowym 1968 roku aż dziewięć. Wylansował wiele utworów, które są dziś standardami muzyki rozrywkowej, takich jak „It’s a Man’s Man’s Man’s World”, „I Got You (I Feel Good)” czy „Get Up (I Feel Like Being a) Sex Machine”. Kariera została przerwana finansowymi i prawnymi kłopotami artysty, które doprowadziły do kontrowersyjnego procesu kryminalnego (nadużycia podatkowe) i uwięzienia. W końcu lat dziewięćdziesiątych Brown powrócił do studia nagraniowego i na scenę, choć nie udało mu się już odzyskać dawnej popularności.

W 1986 roku Brown został wprowadzony do Rock and Roll Hall of Fame.

W 1980 roku wziął udział w filmie muzycznym Blues Brothers. Zagrał rolę księdza w protestanckim kościele. Pojawił się również w filmie Blues Brothers 2000 z 1998 roku, gdzie zagrał rolę dyrygenta chóru gospel.

James Brown zmarł w wieku 73 lat w wyniku komplikacji związanych z zapaleniem płuc. Ciało muzyka zostało złożone w złotej trumnie i na czas budowy publicznego mauzoleum, umieszczone w prywatnej rodzinnej krypcie w Karolinie Południowej.

Jego twórczość oraz występy miały wpływ na kształtowanie się kultury oraz muzyki hip-hopowej.

Dyskografia

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 Oficjalna strona muzyka

Urodzeni w 1933
Zmarli w 2006
Amerykańscy wokaliści rhythmandbluesowi
Amerykańscy wokaliści soulowi
Amerykańscy kompozytorzy muzyki rozrywkowej
Członkowie Rock and Roll Hall of Fame
Członkowie Songwriters Hall of Fame
Laureaci Nagrody Grammy
Laureaci Kennedy Center Honors
Rewolucja francuska (ujednoznacznienie)

Rewolucja francuska (1789–1799) – wydarzenie historyczne do którego najczęściej stosuje się ten termin.

Inne wydarzenia historyczne 
 Rewolucja lipcowa we Francji (1830)
 Rewolucja lutowa we Francji (1848)
 Komuna Paryska (1871)

Tytuły dzieł 
 Rewolucja francuska – książka popularnonaukowa z 1928 roku autorstwa Pierre’a Gaxotte
 Rewolucja francuska – film z 1989 roku
Podział administracyjny Rwandy



Obecny podział
Rwanda od 1 stycznia 2006 podzielona jest na 5 prowincji, które z kolei dzielą się na dystrykty.

 Prowincja Kigali
 Prowincja Południowa
 Prowincja Północna
 Prowincja Wschodnia
 Prowincja Zachodnia

Dawny podział

Przed 2006 obowiązywał następujący podział na 12 (wcześniej 10) prefektur:
Butare
Byumb 
Cyangug 
Gikongor (dodana prefektura)
Giseny 
Gitarama
Kibungo
Kibuye
Kigali wiejska
Kigali miejska
Ruhengeri
Umutara (dodana prefektura)

Zobacz też 
Historia Rwandy
Geografia Rwandy
Ustrój polityczny Rwandy
Gospodarka Rwandy
Port protokołu

Port protokołu lub numer portu protokołu – to liczba, która pozwala unikalnie identyfikować różne, specyficzne procesy wymiany danych pomiędzy różnymi komputerami za pośrednictwem Internetu. Numery portów reprezentowane są przez liczby naturalne z zakresu od 0 do 65535 (). Niektóre numery portów (od 0 do 1023) są określone jako ogólnie znane (ang. ) oraz zarezerwowane na standardowo przypisane do nich usługi, takie jak np. WWW czy poczta elektroniczna. Dzięki temu można identyfikować nie tylko procesy, ale ogólnie znane usługi działające na odległych systemach. Można więc powiedzieć, że numer portu to identyfikator danej usługi. Numery od 1024 do 49151 są określone przez IANA jako zarejestrowane, (ang. ), a od 49152 do 65535 jako dynamiczne/prywatne, (ang. ).

Różne usługi mogą używać tego samego numeru portów, pod warunkiem że korzystają z innego protokołu (TCP lub UDP), chociaż istnieją także usługi korzystające jednocześnie z jednego numeru portu i obu protokołów. Przykładem takiej usługi jest DNS – korzysta z portu 53 za pomocą TCP i UDP jednocześnie. Zdarza się także, że jedna usługa może korzystać z dwóch różnych portów używanych do innych zadań, jak to jest w przypadku FTP czy SNMP.

Poszczególne numery portów przydzielone są przez IANA. Numer portu protokołu jest jednym z parametrów gniazda.

Standardowe usługi 

W systemach uniksopodobnych lista portów i nazw odpowiadających im usług znajduje się w pliku /etc/services.

Zobacz też 
 Internet Protocol (Protokół IP)
 skanowanie portów
 TCP
 UDP

Przypisy 

Protokoły internetowe
Ustrój polityczny Rwandy



Organizacja państwa 
 Ustrój: republika 
 Władze: głową państwa jest prezydent, (obecnie: Paul Kagame), wybierany w głosowaniu powszechnym co 5 lat (na podstawie konstytucji z 1991), parlament jednoizbowy (Narodowa Rada Rozwoju), składa się z  70 członków, kadencja 5-letnia. Na czele rządu stoi  premier (obecnie: Pierre Damien Habumuremyi), powoływany przez prezydenta. W 1994 w miejsce parlamentu powołano Tymczasowe Zgromadzenie Narodowe (Assemblée Nationale de Transition), liczące 77 członków, reprezentujących 8 głównych partii politycznych.

 Hymn: Ruanda rwacu
 Flaga: Z dniem 31 XII 2001 r. zmieniono dotychczasową flagę Rwandy, która miała tradycyjne barwy panafrykańskie (czerwono-żółto-zielone) i dużą literę R oznaczającą nazwę kraju.  Po krwawej wojnie domowej pomiędzy zwaśnionymi plemionami Tutsi i Hutu, nowa flaga ma nawoływać do zgody narodowej. Pas niebieski symbolizuje pokój i szczęście, a umieszczone na nim słońce - jedność i równość. Środkowy pas żółty oznacza rozwój ekonomiczny, a pas zielony - pomyślność kraju.
 Święto narodowe: 1 lipca (rocznica proklamowania niepodległości 1962)

Zobacz też 
 Rwanda
 Historia Rwandy
 Geografia Rwandy
 Gospodarka Rwandy
 Prefektury Rwandy

Polityka Rwandy
Rwanda
Gospodarka Rwandy

Gospodarka Rwandy jest słabo rozwinięta, głównie rolnicza. Dodatkowo rozwój utrudnia śródlądowe położenie, brak rezerw ziem uprawnych i duża erozja gleb. PKB na 1 mieszkańca 900 USD (2007). Inflacja: 6,7% (2006). Zadłużenie: 1,4 mld USD (2004). Poziom elektryfikacji wynosi 4,5% (2008).

 Główne uprawy:
 na potrzeby własne : maniok, bataty, sorgo, kukurydza, banany, ziemniaki, orzeszki ziemne 
 na eksport: kawa (ponad 60% wartości eksportu), herbata (ponad 20%), tytoń, drzewo chinowe, Tanacetum cinerariifolium, bawełna 
 Hodowla:  bydło, kozy, owce, drób.
 Import:  maszyny, samochody, materiały pędne, żywność – głównie z Belgii (19,4%), Kenii (16,6%) i Niemiec (11,1%).
 Złoża naturalne: niewielkie wydobycie rud cyny, wolframu, berylu, kolumbitu i złota, na granicy z Demokratyczną Republiką Kongo (Zairem) znaczne zasoby gazu ziemnego. 
 Przemysł: słabo rozwinięty, skupiony głównie w Kigali – spożywczy, chemiczny, włókienniczy, skórzany, materiałów budowlanych. Produkcja energii elektrycznej (179 GW · h w 1991 r.) pochodzi niemal w całości z elektrowni wodnych.
 Transport: głównie samochodowy, brak linii kolejowych. Na jeziorze Kiwu żegluga śródlądowa. W Kigali lotnisko, transport międzynarodowy za pośrednictwem portu w Mombasie;
 Nauka: 50% analfabetów. W Butare znajdują się uniwersytet i wyższa szkoła techniczna, poza tym w kraju działają 3 instytuty naukowo-badawcze, finansowane przez UNESCO (Instytut Badań Geologicznych i Górniczych założony w 1962, Instytut Badań Naukowo-Technicznych założony w 1989 oraz Instytut Nauk Rolniczych założony w 1962).

Zobacz też 
 Historia Rwandy
 Geografia Rwandy
 Ustrój polityczny Rwandy
 Prefektury Rwandy

Przypisy 

Gospodarka Rwandy
Port lotniczy (ujednoznacznienie)

Port lotniczy – lotnisko użytku publicznego wykorzystywane do lotów handlowych
 Port lotniczy – powieść Arthura Haileya
 Port lotniczy – film z 1970
 Port lotniczy 1975 – film z 1975
 Port lotniczy ’77 – film z 1977
 Port lotniczy ’79 – film z 1979

Zobacz też
Kultura (1963–1981)

Kultura – polski tygodnik społeczno-literacki ukazujący się w Warszawie w latach 1963–1981; tzw. Kultura „warszawska”, w odróżnieniu od Kultury „paryskiej” Jerzego Giedroycia. Powstał z połączenia „Nowej Kultury” i „Przeglądu Kulturalnego”, jego redaktorami naczelnymi byli kolejno Janusz Wilhelmi (1963-1973) i Dominik Horodyński (1973-1981). 

W skład zespołu redakcyjnego, w różnych okresach, wchodzili: Roman Bratny, Bohdan Czeszko, Witold Filler, Andrzej Garlicki, Janusz Głowacki, Stanisław Grochowiak, Ryszard Kapuściński, Leopold Lewin, Tomasz Łubieński, Aleksander Małachowski, Krzysztof Mętrak, Zbigniew Mitzner, Michał Mońko, Tomasz Nałęcz, Andrzej Osęka, Zdzisław Pietrasik, Jerzy Putrament, Edward Redliński, Janusz Rolicki, Roman Samsel, Joanna Siedlecka, Hamilton, Jacek Snopkiewicz, Włodzimierz Sokorski, Krzysztof Teodor Toeplitz, Teresa Torańska, Bożena Wahl, Maciej Wierzyński, Stanisław Zieliński.

Tygodnik został zawieszony po wprowadzeniu stanu wojennego. Wznowiony w 1982 r. jako „Tu i Teraz” pod redakcją Kazimierza Koźniewskiego; do pierwotnego tytułu wrócił w czerwcu 1985 r., a kolejnymi redaktorami naczelnymi byli: Klemens Krzyżagórski, (1986), Witold Nawrocki (1986-1990) i Mirosław Słowiński (1990).

W latach 60., w czasie usztywnienia kursu PZPR, pojawiały się pogłoski o zamiarze połączenia „Kultury” i „Polityki”; według prześmiewców nowe pismo miałoby nosić nazwę „Politura”.

Przypisy 

Czasopisma w języku polskim
Czasopisma wydawane od 1963
Czasopisma wydawane do 1981
Niewydawane tygodniki polskie
Polskie czasopisma literackie
Prasa w Warszawie (Polska Ludowa)
Agronomia

Agronomia (z gr. agronomos – zarządzający majątkiem) – nauka o rolnictwie. Wraz z rozwojem nauk rolniczych zakres agronomii uległ zawężeniu do uprawy roli i roślin.

Pierwszą polską uczelnią rolniczą był Instytut Agronomiczny w Marymoncie, stanowiącym obecnie część Warszawy.

Zobacz też 

 agronom
 agrofizyka
 agrotechnika
 agrochemia
 agrometeorologia

Przypisy

Bibliografia 
 Zimny L. 1993. Agrotechnika czy agronomia (artykuł dyskusyjny). Fragmenta Agronomica 3, 98-102.

Linki zewnętrzne 
 Kto jest kim w polskiej agronomii

Nauki rolnicze
Antonina Kłoskowska

Antonina Kłoskowska (ur. 7 listopada 1919 w Piotrkowie Trybunalskim, zm. 12 lipca 2001) – polska socjolog, profesor Uniwersytetu Łódzkiego oraz Warszawskiego, członek rzeczywisty Polskiej Akademii Nauk.

Życiorys 
W 1948 ukończyła studia socjologiczne na Uniwersytecie Łódzkim, w 1966 uzyskała tytuł profesora. Kierowała Polskim Towarzystwem Socjologicznym. Od 1973 była członkiem korespondentem, od 1983 członkiem rzeczywistym Polskiej Akademii Nauk, w latach 1990–1995 członkiem jej prezydium. W latach 1981–1983 członkini prezydium Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu. Od 1983 była redaktorem naczelnym kwartalnika „Kultura i Społeczeństwo”. W 1992 została członkinią Rady Kultury przy Prezydencie RP.

Zajmowała się głównie problematyką kultury oraz grup społecznych – szczególnie rodziny. Autorka około 180 prac naukowych.

Pochowana na cmentarzu Bródnowskim w Warszawie (kwatera 27A-2-14).

Wybrane publikacje 
 Kultura masowa. Krytyka i obrona
 Socjologia kultury
 Z historii socjologii kultury
 Edukacja kulturalna a egzystencja człowieka
 Społeczne ramy kultury
 Machiavelli jako humanista na tle włoskiego Odrodzenia (1954)
 Kultury narodowe u korzeni

Nagrody i odznaczenia 
 Nagroda miasta Łodzi (1970)
 liczne nagrody resortowe 
 Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
 Odznaka tytułu Zasłużony Nauczyciel PRL
 Odznaka Zasłużony Działacz Kultury

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 
 

Absolwenci Uniwersytetu Łódzkiego
Członkowie Polskiego Towarzystwa Socjologicznego
Członkowie Prezydium Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu
Członkowie rzeczywiści PAN
Ludzie urodzeni w Piotrkowie Trybunalskim
Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa)
Odznaczeni odznaką tytułu honorowego „Zasłużony Nauczyciel PRL”
Odznaczeni odznaką „Zasłużony Działacz Kultury”
Urodzeni w 1919
Wykładowcy Uniwersytetu Łódzkiego
Wykładowcy Uniwersytetu Warszawskiego
Zmarli w 2001
Pochowani na cmentarzu Bródnowskim w Warszawie
Laureaci Nagrody Miasta Łodzi
Kod lotniska IATA

Kod lotniska IATA – trzyliterowy kod alfanumeryczny służący do oznaczania portów lotniczych na całym świecie. Kody te nadawane są przez Międzynarodowe Zrzeszenie Przewoźników Powietrznych (IATA). Kodowe oznaczenia ułatwiają organizację transportu lotniczego, m.in. przy przewozie bagaży pasażerów. Oznaczenie lotniska kodem IATA nie jest jednak unikatowe: spośród 17 576 możliwych kodów używanych przez lotniska powtarza się 323 z nich.

Oznaczenie kodu, zwłaszcza w przypadku największych lotnisk, nawiązuje najczęściej do nazwy miasta, które jest obsługiwane przez port (np. DJE – Lotnisko Djerba Zarzis, FRA – Port lotniczy Frankfurt, WAW – Lotnisko Chopina w Warszawie lub do nazwy nadanej lotnisku (np. CDG – Port lotniczy Paryż-Roissy-Charles de Gaulle, JFK – Port lotniczy Johna F. Kennedy’ego w Nowym Jorku). Mniejszym lotniskom nadano kody mniej odpowiadające ich nazwom.

Obok kodów IATA używane są także czteroliterowe kody ICAO.

Kody IATA w Polsce

Zobacz też 
 międzynarodowy kod samolotowy
 Polskie porty lotnicze i ich kody IATA
 kod IATA linii lotniczych

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 

Geokodowanie
Lotnictwo
Substrat

substrat (chemia)
 substrat (filozofia)
 substrat językowy
Mohammad Reza Szadżarian

Mohammad Reza Szadżarian (pers.: محمدرضا شجریان IPA: []; ur. 21 września 1940 w Meszhedzie, zm. 8 października 2020 w Teheranie) – irański mistrz klasycznego śpiewu perskiego.

Życiorys 
Wychowywał się w rodzinie z artystycznymi tradycjami. Śpiewać zaczął już w wieku pięciu lat i początkowo były to pieśni religijne. Jego pierwszym nauczycielem został ojciec. Wkrótce Szadżarian zainteresował się bardziej popularnymi pieśniami, przede wszystkim muzyką ludową swojego rodzinnego regionu Chorasan. Od dwunastego roku życia zaczął studiować repertuar klasyczny (radif) i stopniowo zarzucił śpiew religijny. 

Uczył się u największych ówczesnych mistrzów, m.in. u Esmaila Mehrtasza oraz Ahmada Ebadiego, styl szlifował u mistrzów poprzedniego pokolenia, m.in. u Eghbala Azara i Taj Esfahaniego.

W Teheranie zetknął się z Ahmadem Ebadim, mistrzem setaru, u którego zgłębiał niuanse śpiewu tradycyjnego i poznawał popularne melodie ludowe. Aby lepiej rozumieć i wykonywać tradycyjny repertuar, zaczął pod opieką Jalala Akhbariego studia nad grą na santurze, a w 1960 został uczniem mistrza tego instrumentu - Faramarza Payvara. Wielki wpływ na śpiew Szadżariana wywarł Gholam Hossein Banan - na kilka lat przejął jego styl interpretacji. Przełomowym momentem w karierze Szadżariana było spotkanie z Abdollah-Khanem Davami, który przekazał mu najstarsze pieśni ludowe (tasnif) oraz tajniki tradycyjnego śpiewu, których Davami uczył się jeszcze od mistrzów z poprzedniego wieku.

Kariera Szadżariana zaczęła się właściwie w 1959 od jego występu dla radia chorasańskiego. W początku lat 60. cieszył się już znaczną popularnością. Z czasem zaczął wykładać tradycyjny śpiew m.in. na wydziale sztuki na uniwersytecie w Teheranie oraz nawiązał stałą współpracę z radiem i telewizją irańską. Uważa się, że to właśnie on na nowo rozbudził zainteresowanie tradycyjną muzyką oraz poematami gnostycznymi wśród młodych Irańczyków. Regularnie koncertował w kraju i za granicą, dużo nagrywał.

Pasje Szadżariana nie ograniczały się tylko do muzyki - interesował się on także kaligrafią, nad którą studia rozpoczął w 1967. Był uznawany za wytrawnego kaligrafa, wyróżniającego się charakterystycznym, niepowtarzalnym stylem.

W 1999 otrzymał we Francji nagrodę UNESCO. W 2000 Ministerstwo Kultury w Iranie uznało go za najlepszego śpiewaka od czasów Rewolucji. Wśród innych wyróżnień Szadżariana znalazła się m.in. druga nagroda na międzynarodowym konkursie recytacji Koranu w Malezji w 1979.

Wybrana dyskografia 
 Aseman-e Eszgh
 Astan-e Dżanan
 Bidad
 Czeszmeh Nousz
 Dar Chiyal
 Dastan
 Del-e Madżnun
 Delszodegan
 Jane Oszagh
 Kereszmeh
 Nawa
 Pajam-e Nasim
 Sarwe Czaman
 Serre Eszq
 Szab-e Wasl
 Jad-e Ajjam

Przypisy 

Irańscy wokaliści i wokalistki
Śpiewacy klasyczni
Ludzie urodzeni w Meszhedzie
Urodzeni w 1940
Zmarli w 2020
Sam Cooke

Sam Cooke (ur. 22 stycznia 1931 w Clarksdale, Missisipi, zm. 11 grudnia 1964 w Los Angeles) – amerykański kompozytor i piosenkarz. Uznawany za twórcę gatunku soul. W 1986 został wprowadzony do Rock and Roll Hall of Fame.

Dyskografia 
Poniższa lista przedstawia wyłącznie studyjne albumy piosenkarza. Jego pełna dyskografia, single, albumy, kompilacje oraz inne wydawnictwa opisane zostały w osobnym artykule.
 1958: Sam Cooke
 1958: Encore
 1959: Tribute to the Lady
 1960: Cooke's Tour
 1960: Hits of the 50's
 1961: Swing Low
 1961: My Kind of Blues
 1962: Twistin' the Night Away
 1963: Mr. Soul
 1963: Night Beat
 1964: 3 Great Guys
 1964: Ain't That Good News
 1965: Shake (wydanie pośmiertne)
 1965: Try a Little Love (wydanie pośmiertne)

Śmierć 

Został zastrzelony przez Berthę Franklin, recepcjonistkę motelu, w którym nocował. Na wpół nagi piosenkarz zażądał ujawnienia personaliów kobiety, z którą zameldował się w motelu, a która uciekła z jego ubraniem. Kiedy odmówiono ujawnienia tych danych, wściekły chwycił i przewrócił recepcjonistkę, która jednak wyrwała się i w samoobronie go zastrzeliła. Według wersji uciekinierki próbował ją zgwałcić i uciekając w popłochu zabrała omyłkowo także jego ubranie, jednak niespójności w jej zeznaniach sugerują, że być może świadomie poszła z nim do pokoju, a potem go okradła kiedy wyszedł do toalety. Recepcjonistka została uniewinniona, jako działająca w warunkach obrony koniecznej. Musiała potem ukrywać się przed grożącymi jej śmiercią fanami piosenkarza, w końcu wywalczyła 30000 dolarów rekompensaty od jego rodziny za napaść i straty moralne.

Przypisy 

Amerykańscy wokaliści gospel
Amerykańscy wokaliści soulowi
Amerykańscy wokaliści rhythmandbluesowi
Członkowie Rock and Roll Hall of Fame
Urodzeni w 1931
Zmarli w 1964
Fats Domino

Fats Domino, właśc. Antoine Dominique Domino Jr. (ur. 26 lutego 1928 w Nowym Orleanie, zm. 24 października 2017 w Harvey) – amerykański piosenkarz, kompozytor i pianista związany z gatunkiem rhythm and blues, a ściślej z jego ortodoksyjną nowoorleańską odmianą. Odznaczony National Medal of Arts. 

Ciepły, swobodny śpiew połączony z muzyką opartą na boogie-woogie przysporzył mu rzeszę fanów, daleko wychodzącą poza środowisko miłośników rhythm and bluesa. Fats Domino był najlepiej sprzedającym się popowym piosenkarzem lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych.

W roku 1986 Fats Domino został wprowadzony do Rock and Roll Hall of Fame, natomiast w 2010 został sklasyfikowany na 27 miejscu listy 100 najlepszych artystów magazynu „Rolling Stone”.

Dyskografia 

 Carry on Rockin''' (1955)
 Rock and Rollin' with Fats (1956)
 This Is Fats (1956)
 Here Stands Fats Domino (1958)
 The Fabulous Mr. D (1958)
 Let's Play Fats Domino (1959)
 A Lot of Dominos (1960)
 Fats Domino (1960)
 I Miss You So (1961)
 Let the Four Winds Blow (1961)
 What a Party (1962)
 Twistin the Stomp (1962)
 Walking to New Orleans (1963)
 Just Domino (1963)
 Let's Dance with Domino (1963)
 Here He Comes Again (1963)
 Here Comes Fats (1963)
 Fantastic Fats (1964)
 Trouble in Mind (1965)
 Fats Domino '65 (1965)
 Getaway with Fats Domino (1966)
 Southland U.S.A. (1966)
 Fats Domino Swings (1967)
 Stompin' (1967)
 Fats Is Back (1968)
 Ain't That a Shame (1970)
 Fats (1970)
 Cookin' with Fats (1971)
 Live in Las Vegas (1973)
 Big Rock Sounds (1974)
 Live at Montreux (1974)
 Live in New York (1976)
 Live in Europe (1978)
 Fats Domino 1980 (1980)
 Jambalaya (1984)
 Live in Concert (1985)
 The Fat Man Live (1986)
 Easy Riding (1988)
 Christmas Gumbo (1993)
 The Fats Man (1995)
 The Fat Man Sings Live (1996)
 Live in Concert (1996)
 Live at Gilley's (1999)
 The Hits Alive (1999)
 The Legends of New Orleans - Fats Domino Live!'' (2003)

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne 
 Fats Domino na stronach Rock and Roll Hall of Fame 

Amerykańscy wokaliści rhythmandbluesowi
Amerykańscy pianiści
Amerykańscy kompozytorzy muzyki rozrywkowej
Odznaczeni National Medal of Arts
Fats Domino
Członkowie Rock and Roll Hall of Fame
Członkowie Blues Hall of Fame
Członkowie Songwriters Hall of Fame
Ludzie urodzeni w Nowym Orleanie
Urodzeni w 1928
Zmarli w 2017
Point-to-Point Protocol

Point-to-Point Protocol (PPP), protokół połączenia punkt-punkt, – protokół komunikacyjny warstwy łącza danych używany przy bezpośrednich połączeniach pomiędzy dwoma węzłami sieci. PPP może być również skonfigurowany na interfejsie szeregowym asynchronicznym i synchronicznym. Służy również do prostego zestawiania tuneli. PPP jest stosowany w technologii WAN. Z protokołem tym wiąże się uwierzytelnianie PAP lub CHAP.

Zazwyczaj występuje w dwóch odmianach: PPPoE oraz PPPoA w zależności od zastosowanego kapsułkowania.

PPP tworzy dwie podwarstwy w warstwie łącza danych w modelu OSI: Link Control Protocol i Network Control Protocol. Do pierwszej podwarstwy można zaliczyć autoryzację, a druga odpowiada za komunikację z warstwą sieciową.

Rozszerzona detekcja błędów 
PPP wykorzystuje pola Frame Check Sequence (FCS), aby wykryć błędy powstałe w ramkach podczas transmisji. Gdy liczba nieprawidłowych przekazów nadmiernie wzrośnie, łącze może ulec zerwaniu.

Dodatkowe opcje PPP 
Protokół sterowania łączem (ang. link control protocol, LCP) jest integralną częścią PPP zdefiniowaną w RFC i zawiera wykrywanie zapętlonych połączeń. Opiera się to na wykorzystywaniu liczby magicznej (ang. magic number). Każdy z uczestników komunikacji wysyła komunikaty LCP zawierające różniące się liczby. Jeżeli pojawi się połączenie zapętlone, to odbiornik dostanie wysłaną przez siebie wartość. W ten sposób może to wykryć. Częścią specyfikacji PPP jest również protokół Internet Protocol Control Protocol (IPCP), który pozwala na automatyczne określenie adresów IP lokalnego komputera oraz zdalnej maszyny. Dodatkowo często wykorzystuje się DHCP do przekazywania adresu IP serwera DNS.

Format ramek PPP

RFC 
Protokół PPP został opisany przez IETF w specyfikacji .

 opisuje protokół Challenge Handshake Authentication Protocol (CHAP) stosowany przez dostawców Internetu w połączeniach wdzwanianych.

 definiuje PPPoE, czyli wersję PPP, gdzie połączenie między modemem DSL lub ADSL i komputerem jest realizowane poprzez Ethernet.

Implementacje PPP 
W Linuksie i innych Uniksach obsługa protokołu PPP jest możliwa dzięki demonowi pppd.

Linki zewnętrzne 
 
 
 

Protokoły warstwy dostępu do sieci
Tar (instrument)

Tar (pers. تار, tār znaczy „struna”) – tradycyjny perski instrument strunowy szarpany z pudłem rezonansowym, gryfem i 25 progami na podstrunnicy.

Tar wyewoluował najprawdopodobniej jako forma antycznego rababu w XIX-wiecznym Szirazie. Rozpowszechniony w Persji, krajach Kaukazu i Azji Centralnej, występuje w dwóch formach jako tar perski tar-e Sziraz i tar kaukaski tar-e Ghafghaz.

Tar perski tar-e Sziraz wydrążony jest z drewna morwowego. Jego pudło rezonansowe ma kształt dwóch połączonych mis, przypominających męski tors – górna, mniejsza część naghare i dolna, większa część kasse obciągnięte są z przodu skórą jagnięcą. W dolnej części znajduje się rogowy mostek podtrzymujący sześć metalowych strun w trzech wiązkach. Długi gryf ma 22–28 ruchomych progów na podstrunnicy, co pozwala na grę ćwierćtonów. Muzyk trąca struny mosiężnym plektronem, tzw. mizrabem, pokrytym z jednej strony woskiem dla lepszego trzymania.

Tar kaukaski tar-e Ghafghaz różni się od perskiego głównie większą liczbą strun – ma jedenaście zamiast sześciu.

W 2012 roku azerskie rzemiosło związane z tym instrumentem muzycznym i sztuka gry na nim zostały wpisane na listę niematerialnego dziedzictwa UNESCO.

Przypisy 
 
 
 
 
 

Chordofony szarpane
Obiekty z listy niematerialnego dziedzictwa UNESCO
Konsorcjum

Konsorcjum ( „współudział”, od  „współ-” i  „część, dola, udział”) – porozumienie samodzielnych podmiotów, którego celem jest ich zobowiązanie się do wspólnej realizacji określonego zadania.

Konsorcja są tworzone najczęściej w przypadku dużych lub ryzykownych przedsięwzięć.

Celem zawiązania konsorcjum jest najczęściej wspólne działanie w realizacji konkretnego przedsięwzięcia gospodarczego, które ze względu na potencjał finansowy przekracza możliwości jednego podmiotu (np. budowa autostrady, lotniska itp.).

Konsorcjum nie stanowi trwałego związku gospodarczego. Nie musi więc być rejestrowane, nie musi mieć odrębnej nazwy ani też siedziby. Podmioty tworzące konsorcjum są niezależne w swoich dotychczasowych działaniach (w działaniach niezwiązanych z konsorcjum), a w działaniach związanych z konsorcjum realizują wspólną politykę finansową objętą porozumieniem.

Zawierając umowę konsorcjum podmioty mogą określić, który z podmiotów lub osób będzie reprezentował konsorcjum na zewnątrz (może to być jeden podmiot, kilka lub osoba trzecia).

Reprezentowanie konsorcjum winno mieć umocowanie prawne. Najczęściej jest sporządzana dodatkowa umowa między uczestnikami konsorcjum a osobą lub podmiotem mającym je reprezentować. Konsorcja nie mają też wspólnego majątku (mogą mieć wspólne konto rozliczeniowe), a wszelkie formy płatności regulowane są przez firmę lub osobę reprezentującą konsorcjum.

Odpowiedzialność za zobowiązania w przypadku konsorcjum występuje najczęściej w dwóch wypadkach:
 gdy jeden z członków konsorcjum zaciągnął zobowiązania w imieniu własnym, a nie konsorcjum, wówczas odpowiada tylko on, a nie konsorcjum,
 gdy zobowiązania zostały zaciągnięte przez całe konsorcjum, wówczas wszyscy członkowie konsorcjum odpowiadają solidarnie.

Konsorcjum a spółka cywilna 
W polskim porządku prawnym funkcjonuje jako spółka cywilna lub poza tą kodeksową konstrukcją. W polskiej literaturze prawniczej charakter prawny umowy konsorcjalnej jest jednak sporny. Wedle dominującego podejścia, konsorcjum to odmienna od spółki cywilnej forma współdziałania podejmowanego między gospodarczo niezależnymi podmiotami prowadzącymi już działalność, w celu realizacji określonego przedsięwzięcia stanowiącego wycinek regularnej działalności tych podmiotów, oparta na umowie nienazwanej i cechująca się przejściowym charakterem, minimalizacją zinstytucjonalizowania, brakiem wyodrębnionego majątku, koniecznością sprecyzowania sposobu uczestnictwa stron we wspólnym przedsięwzięciu oraz brakiem intencji powołania wspólnoty o częściowo własnych interesach (spółki jako takiej).

W myśl tej koncepcji, mimo bardzo szerokiej formuły spółki cywilnej przewidzianej dla podmiotów zobowiązujących się do współdziałania w oznaczony sposób dla realizacji wspólnego celu gospodarczego (co jest elementem wspólnym dla obu typów umów), umowa spółki nie wyczerpuje wszystkich form współdziałania i nie jest uprawniona automatyczna kwalifikacja umów konsorcjalnych jako umów spółki cywilnej (w tym jako „nietypowych” umów spółki).

Przypisy 

Organizacje gospodarcze
Tadao Andō

– architekt japoński, w 1995 uhonorowany Nagrodą Pritzkera.

Życiorys

Młodość 
Już jako dziecko uczył się obróbki drewna u stolarza i praktykował u kilku projektantów form przemysłowych i planistów. Świadomie zainteresował się architekturą, gdy w wieku piętnastu lat przeczytał książkę o Le Corbusierze. Andō nie uzyskał formalnego wykształcenia architektonicznego, sam nauczył się wyczulenia na niuanse przestrzeni, formy, światła i materiału. Około osiemnastego roku życia zaczął zwiedzać japońskie świątynie, sanktuaria, herbaciarnie, a także przeanalizował budynek główny Imperial Hotel (istniał w latach 1922–1967), zaprojektowany przez Franka Lloyda Wrighta. Andō studiował również oglądając budynki, czytając książki i analizując rzuty. W wieku lat 20 odbył podróże do Europy i USA, analizując wielkie budowle XX wieku. Na jego twórczość najbardziej wpłynęli Le Corbusier, Ludwig Mies van der Rohe, Alvar Aalto, Frank Lloyd Wright i Louis Kahn.

Kariera 
W 1969 Andō otworzył w Osace własne biuro architektoniczne – Tadao Ando Architect & Associates. Obecnie jest najbardziej znanym japońskim architektem. Nauczał architektury na różnych uczelniach amerykańskich, na IAA w Sofii i od 1997 na Uniwersytecie Tokijskim. W 2003 przeszedł na emeryturę.

Architekturę Andō cechuje konsekwentny puryzm. Ulubionym materiałem jest surowy beton. Rzuty i formy przestrzenne budynków składają się z prostych, wyrafinowanie przenikających się form. Wnętrza projektowane przez Andō są ascetyczne i minimalistyczne – wnętrze traktowane jest jako miejsce spotkań i zgromadzeń, światło wpada przez szczeliny w ścianach. Rzadziej występują większe, panoramiczne okna, stanowiące całą ścianę.

Nagrody 
 Nagroda Pritzkera w 1995 roku (tzw. Nobel Architektoniczny)
 the Danish Carlsberg Prize
 Alvar Aalto Medal
 the French Gold Medal of Architecture
 honorowe członkostwo Royal Institute of British Architects (RIBA)
 honorowe członkostwo American Institute of Architects (AIA).
 Nagroda Kioto w dziedzinie sztuki i filozofii w 2002 roku
 Nagroda Asahi za 1994 rok

Główne dzieła 
 Dom Azumy w Osace, 1976
 Kościół Światła w Ibaraki, 1989
 Pawilon konferencyjny fabryki mebli Vitra w Weil am Rhein (Niemcy), 1989-1993
 Świątynia na wodzie, 1983 w Tomamu (Hokkaido, Japonia), 1991
 Pawilon japoński na Expo ’92 w Sewilli, 1992
 Muzeum Sztuki Współczesnej w Fort Worth, 2002

Przypisy

Bibliografia 
 Kenneth Frampton, Tadao Ando: The Yale Studio and Current Works, Nowy Jork, Rizzoli International Publications, 1989
 Kenneth Frampton, Tadao Ando: Buildings Projects Writings, Nowy Jork, Rizzoli International Publications, 1984, .
 Yukio Futagawa, Tadao Ando Details, Tokio, A.D.A. Edita, 1991
 Sandra Buckley: The Encyclopedia of Contemporary Japanese Culture, Taylor and Francis, 2009 .

Linki zewnętrzne 
  
 Nagroda Pritzkera – Tadao Ando 
Tadao Ando: asceta wśród architektów (pl.)

Japońscy architekci
Laureaci Nagrody Pritzkera
Laureaci Nagrody Asahi
Laureaci Nagrody Kioto
Laureaci Praemium Imperiale
Ludzie urodzeni w Osace
Urodzeni w 1941
Speedway

Speedway – sport żużlowy
 Speedway – miasto w USA, w stanie Indiana, w hrabstwie Marion
 Speedway – album studyjny Elvisa Presleya
Serial Line Internet Protocol

SLIP () – protokół używany dawniej przy połączeniach modemowych (połączenie wdzwaniane, ). Obecnie niemal całkowicie zastąpiony przez nowszy i bardziej elastyczny protokół PPP. Działanie protokołu sprowadza się do definicji sposobu ramkowania danych. Nie istnieje wykrywanie ani naprawa błędów. Jedynym jego celem jest wysyłanie pakietów na łącze szeregowe.

Protokół SLIP obsługuje wyłącznie transmisje datagramów protokołu IP (maksymalna długość 1006 bajtów), kapsułkowanych w swoich ramkach. Transmisja ta może się odbywać zarówno w łączach synchronicznych jak i asynchronicznych. 

CSLIP () to wersja protokołu SLIP, która kompresuje dane przed transmisją.

Protokoły warstwy dostępu do sieci
Śliwowica

Śliwowica – wysokoprocentowy (niekiedy nawet ponad 70%), wytrawny napój alkoholowy, wypalanka, produkowana ze specjalnie dobranych śliwek węgierek. Zazwyczaj śliwowica jest spożywana w postaci czystej, ale jak każdy silny napój alkoholowy może być dodatkiem do drinków.

Produkcja 
Śliwowica produkowana jest z przefermentowanego zacieru uzyskanego z miazgi przebranych i rozdrobnionych śliwek węgierek. Niekiedy ok. 15% owoców miażdżonych jest razem z pestkami. Zacier destylowany jest jedno (ok. 50-60%) lub dwukrotnie (nawet ponad 70%).

Produkowana jest w Europie Wschodniej i Centralnej, w Austrii, na Morawach, Słowacji, Słowenii, Chorwacji, Bośni, Bułgarii, Polsce, Serbii, Czarnogórze, Rumunii. Wypalanki śliwkowe produkowane są również, choć rzadziej, w Europie zachodniej, głównie na obszarach niemieckojęzycznych – w Alzacji, Schwarzwaldzie i okolicach Bazylei.
Legalnie produkowana przemysłowo w tych państwach śliwowica może mieć niższą zawartość alkoholu, co wynika z wewnętrznych regulacji prawnych, lecz pędzona w warunkach domowych zawsze jest napojem wysokoprocentowym.

W Polsce produkowana bez zezwolenia głównie na południu w okolicy Łącka (śliwowica łącka), np. we wsi Kicznia, Czerniec, Maszkowice, Zagorzyn w okolicy Nowego Sącza (gminy Łukowica, Podegrodzie) i w gminie Szydłów. Sztuka produkcji śliwowicy jest w tym regionie przekazywana z pokolenia na pokolenie od XVII wieku. Tajemnica produkcji polega na doborze odpowiednich śliwek. Prawdziwa śliwowica powinna być destylowana wyłącznie dzięki alkoholowi powstałemu z cukru zawartego w owocach (bez domieszki cukru).

Organy ścigania nie reagują na nielegalną produkcję tego typu alkoholu na zasadzie tzw. umowy społecznej. W roku 2012 mieszkaniec gminy Łącko, Krzysztof Maurer uzyskał zgodę na legalną produkcję destylatów owocowych, w tym też śliwowicy.

Specyficzną formą śliwowicy jest tzw. „Śliwowica paschalna” (ang. Passover slivovitz) produkowana z zachowaniem zasad koszerności, pod nadzorem przedstawiciela gminy żydowskiej. Jest to napój alkoholowy 70%, produkowany z przebranych śliwek, absolutnie bez żadnych dodatków, nawet wody, z zachowaniem wyjątkowej czystości. Destylat o mocy 73-75% jest leżakowany minimum 2 lata. Śliwowica paschalna charakteryzuje się bardzo bogatym śliwkowym aromatem, jasnożółtą barwą i swoistym, charakterystycznym dla śliwowic smakiem.

W podobny sposób, lecz bez nadzoru religijnego produkowana jest Śliwowica specjalna, o mocy 65%. Produkowane są też wódki w typie śliwowicy, będące najczęściej mieszanką naturalnej śliwowicy ze spirytusem zbożowym lub ziemniaczanym.

Zobacz też 
 śliwowica łącka

Przypisy

Literatura 
 Cieślak J, Od Abbocato do żubrówki, Warszawa 1992

Linki zewnętrzne 
 

Winiaki
Wódki z owoców
Advanced Graphics Architecture

AGA (ang. Advanced Graphics Architecture, zaawansowana architektura graficzna) – ulepszony układ grafiki stosowany w trzeciej generacji komputerów Amiga na początku lat 90. XX wieku.

 Tryb AGA zmienił paletę barw z dotychczasowej 12-bitowej (4096 kolorów) na 24-bitową (16777216 kolorów)
 Dodatkowo wprowadzono obsługę 256 kolorów w każdej rozdzielczości (8 bitplanów) – w porównaniu z 6 bitplanami w OCS i ECS (w trybie EHB).
 Dodano tryb HAM-8 (8 bitplanów) pozwalający wyświetlać 262144 kolorów jednocześnie na ekranie (w każdej rozdzielczości) przy 8 bitach na piksel (tryb HAM układów OCS i ECS oferował 4096 barw przy 6 bitach na piksel, tylko w rozdzielczości poziomej 320 pikseli)
 Zasadniczą wadą chipsetu AGA było wykorzystywanie w dalszym ciągu przestarzałej technologii bitplanów, które sprawdzały się w prostych grach platformowych wymagających szybkiego przewijania obrazu, ale bardzo utrudniały programowanie grafiki 3D – większą część czasu procesora zajmowała konwersja z tzw. chunky (czyli zapisu w formie 1 bajt – 1 piksel) na bitplany. Sytuacji nie poprawiło dodanie chipu Akiko do CD32 wspomagającego konwersję chunky na bitplany.
 W dobie zyskujących popularność pierwszych gier 3D możliwości graficzne Amigi okazały się niewystarczające – co przyczyniło się do zaprzestania jej produkcji.

AGA składa się z trzech układów o nazwach:
 Alice – nowszy odpowiednik układu Agnus (OCS/ECS)
 Lisa – nowszy odpowiednik układu Denise (OCS/ECS)
 Paula – układ dźwiękowy

Dodatkowo do architektury AGA zalicza się układy:
 Super Gary – kontroler stacji dyskietek i dysku twardego
 Super Amber – sprzętowy flicker-fixer
 Super Ramsey – kontroler dla pamięci SIMM (tylko Amiga 4000)
 Akiko – chip usprawniający konwersję chunky-planar (tylko Amiga CD32)
AGA była montowana w CD32, Amidze 1200 i Amidze 4000. Starsze wersje Amigi były wyposażone w układy OCS i ECS.

Zobacz też 
 AAA (Advanced Amiga Architecture)

Amiga
Karty graficzne
Praca wyjścia

Praca wyjścia – najmniejsza energia, jaką należy dostarczyć elektronowi danego ciała, aby opuścił on ciało i stał się elektronem swobodnym.

Praca wyjścia jest jednym z parametrów charakteryzujących powierzchnię przewodnika lub półprzewodnika. Określa zdolność danej substancji do emisji elektronów pod wpływem różnych czynników – np. pola elektrycznego, energii cieplnej, światła, promieniowania albo padających cząstek.

Praca wyjścia określa także stykową różnicę potencjałów (napięcie kontaktowe). 

Ze względu na małą wartość pracy wyjścia oraz to że dotyczy ona elektronów najczęściej używaną jednostką do jej wyrażania jest elektronowolt.

Praca wyjścia zależy od stanu powierzchni substancji, jej zanieczyszczeń. Według części źródeł dla czystych powierzchni polikrystalicznych pierwiastków praca wyjścia wynosi: cez – 1,8 eV, wolfram – 4,5 eV,  platyna – 5,3 eV, a dla
katody aktywowanej cezem – około 1 eV. W CRC Handbook of Chemistry and Physics (2008) zamieszczono wartości zestawione poniżej.

Zobacz też 
 energia jonizacji
 lampa elektronowa
 efekt fotoelektryczny
 emisja termoelektronowa

Przypisy

Bibliografia 
  Termoemisja elektronów z powierzchni metali, materiały dydaktyczne UJ
 T. Wiktorczyk,  Zjawisko termoemisji elektronów, materiały dydaktyczne PWr  [zarchiwizowano 2009-11-22, data dostępu 2015-01-31]
 Mikroskopia elektronowa > Emitery, materiały dydaktyczne UMCS
 , materiały dydaktyczne ZUT

Fizyka ciała stałego
Zmiana językowa

Zmiana językowa – nowy element powstały na gruncie danego systemu językowego; zmiana w jego wewnętrznej strukturze. Jest to utrwalona innowacja językowa, powstała albo wskutek ewolucji reguł języka, albo też jako efekt celowego działania jego użytkowników. Może służyć zaspokojeniu nowych potrzeb komunikacyjnych, bywa uwarunkowana kontaktem językowym lub wpływem oświaty, niekiedy także błędem ludzkim.

Zmiany językowe dokonują się na rozmaitych płaszczyznach systemu, a innowacje obserwowane na pojedynczej płaszczyźnie mogą powodować przeobrażenia na pozostałych poziomach języka. Zmiany dźwiękowe przejawiają się w postaci innowacji fonetycznych (takich jak redukcje, asymilacja, dysymilacja); zmiany morfologiczne, konstytuujące się w strukturze fleksyjnej i słowotwórczej, mogą zaś powstawać w odpowiedzi na wyrównania analogiczne lub innowacje fonetyczne.

Zmiany językowe mogą być umotywowane czynnikami wewnętrznymi (np. ekonomią języka) bądź zewnętrznymi (np. wpływem innych języków lub modą). Utrwalają się w różnym stopniu – bywają zakorzenione i trudne do zauważenia, ale mogą być także właściwe dla mowy pewnego regionu, mowy określonej grupy wiekowej itp. Częstym wyjaśnieniem dla zmian językowych jest zjawisko analogii.

Zmiany językowe są zjawiskiem naturalnym i typowym dla języków żywych, w tym ich form literackich. Zachodni językoznawcy, stosujący podejście opisowe, odstępują przeważnie od prób ich hamowania czy też wartościowania poszczególnych zjawisk jako dobrych lub złych. Nie jest prawdziwe przekonanie, jakoby zmiany językowe prowadziły do uproszczenia mowy i zubożenia jej potencjału ekspresyjnego. John Lyons zaznacza, że każde ewentualne kryterium, którego używa się do ewaluacji zmian, powinno być oparte na świadomości rozmaitych zastosowań, jakie dany język znajduje w posługującym się nim społeczeństwie.

Tradycyjne koncepcje kultywacji języka i potoczne stanowiska często uznają zmienność języka za zjawisko ujemne, świadczące o jego degradacji, upadku norm. Negatywny stosunek do zmian językowych może wynikać ze złudnego przeświadczenia, jakoby współcześnie ich tempo było szczególnie nasilone. Przekonanie to jest potencjalnie kształtowane przez dzisiejszy wpływ mediów (w tym telewizji) oraz powszechność podróży. Czynniki te przyczyniają się bowiem do większej wiedzy na temat istnienia różnic językowych oraz częstszego niż dawniej kontaktu ze zjawiskami wariantywności i zmienności języka.

Zobacz też 
 ewolucja języka
 wariacja językowa

Przypisy 

Językoznawstwo historyczno-porównawcze
Kultura języka
Dobra kultury

Dobra kultury (, ) lub (w węższym znaczeniu nieobejmującym dóbr kultury i dzieł sztuki współczesnej) obiekty dziedzictwa kulturowego ( lub , natomiast pojęcie cultural property oznacza ich materialną podgrupę - zabytki) – termin ten obejmuje wszystkie obiekty materialnego i niematerialnego dorobku danej kultury, w tym:
 rzeczy materialne (zabytki),
 dobra niematerialne takie jak język, zwyczaje czy zachowania i zjawiska religijne i etyczne. 
Niektórzy uczeni dokonują podziału dóbr kultury na:
instrumentalne (pośrednie), które stanowią środki do osiągania innych dóbr,
autoteliczne (bezpośrednie), które są celem samym w sobie.

Dane dobro może spełniać obie te funkcje, np. wykształcenie można uznać zarówno za cel sam w sobie, jak i środek do osiągnięcia kariery, czy prestiżu.

Podział obiektów dziedzictwa kulturowego

Obiekty dziedzictwa kultury materialnej (zabytki)
Zabytkiem (obiektem dziedzictwa kultury materialnej) jest każdy przedmiot ruchomy lub nieruchomy, dawny lub współczesny, mający znaczenie dla dziedzictwa i rozwoju kulturowego ze względu na wartość historyczna lub artystyczną. Zabytki dzielą się na ruchome (obrazy, rzeźby itp.) i nieruchome (cmentarze, pola bitewne itp.).

Obiekty dziedzictwa kultury niematerialnej
Obiekty dziedzictwa kultury niematerialnej obejmują język (ustawa o języku polskim do dóbr kultury zalicza język polski), dzieła literackie i muzyczne (ale nie rękopisy lub egzemplarze ich dawnych lub rzadkich wydań, zaliczane do zabytków), folklor niematerialny, taniec, usługi, zwyczaje czy zachowania i zjawiska religijne i etyczne, z zakresu postaw, idei, doktryn, czy świadomości ludzkiej.

Zobacz też  
 wartości kultury
 funkcje sztuki
 zabytek
 grabież polskich dóbr kultury w czasie II wojny światowej
 dobro kultury współczesnej

Linki zewnętrzne 
  Ochrona zabytków w czasie konfliktów zbrojnych i w sytuacjach kryzysowych
 Ochrona zabytków w czasie konfliktów zbrojnych
 Traktat międzyamerykański z 1935 o ochronie instytucji artystycznych i naukowych oraz zabytków historycznych
 Konwencja haska z 1954 o ochronie zabytków w razie konfliktu zbrojnego
 Europejska Konwencja Kulturalna sporządzona w Paryżu 19 grudnia 1954 r.
 Porozumienie o współpracy i pomocy wzajemnej w sprawie zatrzymywania i zwrotu dóbr kultury nielegalnie przewożonych przez granice państw sporządzone w Płowdiwie 22 kwietnia 1986 r.
 Protokół drugi do konwencji haskiej z 1954 r. o ochronie dóbr kulturalnych w razie konfliktu zbrojnego, Haga, 26 marca 1999 r.

Socjologia kultury
Etnologia i antropologia kulturowa
Wzór kulturowy

Wzór kulturowy – mniej lub bardziej ustalony sposób zachowywania się i myślenia w danej zbiorowości lub znamienny dla tej zbiorowości układ cech kulturowych. W jego skład wchodzą też wytwory kultury materialnej.

Wzór kulturowy określa, w jaki sposób jednostka powinna reagować na sytuacje uważane za ważne dla niej samej i dla grupy, do której należy, tak aby zachować się zgodnie z oczekiwaniami grupy i nie popaść w konflikt z innymi członkami społeczności.

Wzory kulturowe można rozpatrywać w dwóch aspektach:
 normatywnym (normy, wedle których ktoś powinien postępować),
 behawioralnym (wedle realizacji tej normy w konkretnym zachowaniu członków danej zbiorowości).

Ważną pracą antropologiczną dotyczącą między innymi tego zagadnienia jest książka Ruth Benedict Wzory kultury (Patterns of Culture, 1934).

Zobacz też 
 dobra kultury
 kultura
 wartości kultury

Przypisy 

Socjologia kultury
Etnologia i antropologia kulturowa