Aliteracja

Aliteracja (z łac. ad + litera) – powtórzenie w celach ekspresywnych jednej lub kilku głosek na początku lub w akcentowanych pozycjach kolejnych wyrazów tworzących zdanie lub wers.

Historia 
Aliteracja często była używana w dawnej poezji, szczególniej w klasycznej greckiej i rzymskiej, oraz w staroangielskiej i średnioangielskiej, staroniemieckiej i skandynawskiej (literatura islandzka). Na aliteracji była oparta wersyfikacja Eddy. W poezji nowożytnej aliteracją posługiwali się zwłaszcza Edgar Allan Poe, Algernon Charles Swinburne i Gerard Manley Hopkins. Aliteracji nie brak również u Williama Szekspira. Stanowiła też często element poezji indyjskiej jako jeden ze środków ozdobnego stylu (alamkara). Aliteracja jest częsta w poezji ludowej. Przykład aliteracji z rzymskiego poety Enniusza: O Tite, tute tati, tibi tanta tyranne tulisti.

Inne przykłady aliteracji:
  biją boże bębny
  przecież pięknie pana przepraszam
 skup skór surowych
 it takes two to tango (ang.) – do tanga trzeba dwojga
 World Wide Web (WWW)
  Veni, vidi, vici (łac., przypisywane Cezarowi) – Przybyłem, zobaczyłem, zwyciężyłem
 Ego sum via et veritas et vita (pl. Ja jestem droga i prawda i życie) – z łacińskiej Ewangelii według św. Jana (14, 6)
 Sancte sator suffragator
 legum lator largus dator (Anonim)
 Love’s labours lost (William Szekspir)
 I sing of brooks, of blossoms, birds, and bowers (Robert Herrick)
 Five miles meandering with a mazy motion (Samuel Taylor Coleridge)
 When tossed on time's tempestuous tide (Pamelia S. Vining)
 Altho' I be the basest of mankind,
 From scalp to sole one slough and crust of sin (Alfred Tennyson)
 All the breath and the bloom of the year in the bag of one bee:
 All the wonder and wealth of the mine in the heart of one gem:
 In the core of one pearl all the shade and the shine of the sea: (Robert Browning)
 on scrolls of silver snowy sentences" (Hart Crane)
 Grau, grämlich, griesgram, greulich, Gräber, grimmig,
 Etymologisch gleicherweise stimmig, –
 Verstimmen uns. (Johann Wolfgang Goethe)
 zwija się zaułek zawiły zagubiony we własnych załomach (Józef Czechowicz)
 Zwierzęca zajadłość. Z zapisków zniechęconego zoologa (Stanisław Barańczak)
 Maria Mater Misericordiae (Maryja Matka Miłosierdzia)
 O tem, że banda i że bat,
 że bagno, bunt i brud z obory, (Lucjan Szenwald)
 As kingfishers catch fire, dragonflies draw flame; (Gerard Manley Hopkins)
 So as they stray'd a swan they saw
 Sail stately up and strong,
 And by a silver chain she drew
 A little boat along, (Robert Southey)
 Kinder, Küche, Kirche (slogan popularny w Niemczech )
 Piękna panna Patrycja piła piwo po południu przy płomieniu paleniska, podczas gdy patriota pan Paweł palił papierosa.

Aliteracja występuje także w poezji czeskiej, gdzie jest podkreślona akcentem inicjalnym. Jest obecna w jednej z najstarszych pieśni religijnych Slovo do světa stvořenie. Pojawia się też w Modlitwie Kunhuty. Piotr Gierowski zauważa jej użycie w liryce Bohuslava Reynka.

 Sekwencja, w której wszystkie elementy aliterują ze sobą to tautogram.

Zobacz też 
 środki stylistyczne

Przypisy

Bibliografia 
 
 Lucylla Pszczołowska, Instrumentacja dźwiękowa, Wrocław 1977.
 Adam Kulawik, Poetyka, Warszawa 1990.

Linki zewnętrzne 

 

Środki stylistyczne