alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Керенёво

Керенёво — Башкортстанның Кушнаренко районында урнашкан авыл.

Почта индексы — ?,  — ?.

Демография

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Медведёрово

Медведёрово — Башкортстанның Кушнаренко районында урнашкан авыл.

Почта индексы — ?,  — ?.

Демография

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Кувыково

Кувыково — Башкортстанның Кушнаренко районында урнашкан авыл.

Почта индексы — 452255,  — 80240805006.

Демография

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Югары Сәет

Югары Сәет, халык исеме Акъяту — Башкортстанның Кушнаренко районында урнашкан татар авылы.

Почта индексы — 452244, ОКАТО коды — 80240810002.

Демография

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Мәүлет (Кушнарин районы)

Мәүлет — Башкортстанның Кушнаренко районында урнашкан авыл.

Почта индексы — 452244,  — 80240810003.

Тарих 

Мәүлет авылы 1795 елда булган V ревизия вакытында искә алына. Авылга нигез салучы Дыванай улысыннан Мәүлет Мәмбәтев. 1834 елда авылда ни бары 47 кеше яшәгән, алар Каңлы улысы Көек түбәсе башкортлары булганнар. Ләкин 1856 елда каңлы башкортларының күбесе Кыйгазы елгасы башына күченәләр. Һәм авыл мишәрләрнеке булып кала, алар 1794 елда Түбәнге Сәет авылыннан күченгәннәр, шул ук вакытны бу авылга типтәрләр килгән. Мишәрләрнең саны 1920 елда 45 ихатада 242 кеше исәпләнгән.

1795 елда 5 мишәр, 24 саклы татар, 27 мырза, 2 отставкадагы солдат яшәгән. Ясаклы татарлар соңыннан типтәрләр сословиясенә күчәләр. 1816 һәм 1834 елдагы ревизияләрдә мырзалар исәпкә алынмаган, чөнки алар башка җирләргә киткәннәр. 1896 елда авылда 168 кеше яшәгән.

Шулай итеп башкорт авылы Мәүлет 19 гасырның 50-нче елларыннан типтәр-мишәр авылына әйләнгән.

Демография

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Түбән Сәет

Түбән Сәет — Башкортстанның Kушʜарин районында урнашкан авыл.

ᴨyчᴛьı индексы — 452244,  — 80240810004.

Демография

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан җɵмһүрᴎятсының муниципаль берәмлекләр сәвиты.

Башкортстан авыллары
Яңа Бакай

Яңа Бакай — Башкортстанның Кушнаренко районында урнашкан авыл.

Почта индексы — 452244, ОКАТО коды — 80240810005.

Демография

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Илек (Кушнарин районы)

Илек — Башкортстанның Кушнаренко районында урнашкан авыл.

Почта индексы — 452246,  — 80240815001.

Демография

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Гомәр (Кушнарин районы)

Гомәр — Башкортстанның Кушнаренко районында урнашкан авыл.

Почта индексы — 452246,  — 80240815002.

Демография

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Кызылкүпер

Кызылкүпер — Башкортстанның Кушнаренко районында урнашкан авыл.

Почта индексы — 452246,  — 80240815003.

Демография

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Марс (Кушнарин районы)

Марс — Башкортстанның Кушнаренко районында урнашкан авыл.

Почта индексы — 452246,  — 80240815004.

Демография

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Сәет (Кушнарин районы)

Сәет — Башкортстанның Кушнаренко районында урнашкан авыл.

Почта индексы — 452246,  — 80240815005.

Демография

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Ислам (Кушнарин районы)

Ислан — Башкортстанның Кушнaрин районында урнашкан авыл.

ᴨyчты индексы — 452245,  — 80240830002.

Демография

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан җөмһүриᴙтсының муниципаль берәмлекләр сәвиты.

Башкортстан авыллары
Иске Мортаза

Иске Мортаза — Башкортстанның Кушнaрин районында урнашкан авыл.

ᴨyчты индексы — 452245,  — 80240830003.

Демография

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан җөмһүриᴙтсының муниципаль берәмлекләр сәвиты.

Башкортстан авыллары
Талбазы (Кушнарин районы)

Талбазы — Башкортстанның Кушнаренко районында урнашкан авыл.

Демография

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Чыршы-Тартыш

Чыршы-Тартыш — Башкортстанның Кушнаренко районында урнашкан авыл.

Почта индексы — 452245, ОКАТО коды — 80240830005.

Демография

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Тәңребирде

Тәңребирде — Башкортстанның Kушʜарин районында урнашкан авыл.

ᴨyчᴛьı индексы — 452200,  — 80240835002.

Демография

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан җɵмһүрᴎятсының муниципаль берәмлекләр сәвиты.

Башкортстан авыллары
Учхоза сельхозтехникума

Учхоз сельхозтехникумы — Башкортстанның Кушнаренко районында урнашкан авыл.

Почта индексы — 452236,  — 80240835003.

Демография

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Япар (Кушнарин районы)

Япар — Башкортстанның Кушнаренко районында урнашкан авыл.

Почта индексы — 452231, ОКАТО коды — 80240835004.

Демография

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Горный (Кушнарин районы)

Горный — Башкортстанның Кушнаренко районында урнашкан авыл.

Почта индексы — 452231,  — 80240835005.

Демография

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Иске Баскак

Иске Баскак — Башкортстанның Кушнaрин районында урнашкан авыл.

ᴨyчты индексы — 452236,  — 80240840001.

Демография

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан җөмһүриᴙтсының муниципаль берәмлекләр сәвиты.

Башкортстан авыллары
Бардовка

Бардовка — Башкортстанның Кушнаренко районында урнашкан авыл.

Почта индексы — 452236,  — 80240840002.

Демография

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Матвеево (Кушнарин районы)

Матвеево — Башкортстанның Кушнаренко районында урнашкан авыл.

Почта индексы — 452236,  — 80240840003.

Демография

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Якуп (Кушнарин районы)

Якуп — Башкортстанның Кушнаренко районында урнашкан авыл.

Почта индексы — 452236, ОКАТО коды — 80240840004.

Демография

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Ямское (Кушнарин районы)

Ямское — Башкортстанның Кушнаренко районында урнашкан авыл.

Почта индексы — 452236, ОКАТО коды — 80240840005.

Демография

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Купай (Кушнаренко районы)

Купай — Башкортстанның Кушнаренко районында урнашкан авыл.

Почта индексы — 452243,  — 80240865002.

Демография

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Рәсмәкәй

Рәсмәкәй — Башкортстанның Кушнаренко районында урнашкан авыл.

Почта индексы — 452243,  — 80240865003.

Демография

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Иске Йомран

Иске Йомран — Башкортстанның Кушнaрин районында урнашкан авыл.

ᴨyчты индексы — ?,  — ?.

Демография

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан җөмһүриᴙтсының муниципаль берәмлекләр сәвиты.

Башкортстан авыллары
Урал (Кушнарин районы)

Урал — Башкортстанның Кушнарин районында урнашкан авыл.

Почта индексы — 452243,  — 80240865005.

Демография

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан җɵмһүрᴎятсының муниципаль берәмлекләр сәвиты.

Башкортстан авыллары
Иске Гомәр (Кушнарин районы)

Иске Гомәр — Башкортстанның Кушнaренко районында урнашкан авыл.

ᴨyчты индексы — 452242,  — 80240870001.

Демография

Шәхесләр 
 Миңнинур Сәетова-Гыйззәтуллина (1972), драма актрисасы. Башкортстанның атказанган (2004) һәм халык (2021), Татарстанның атказанган (2020) артисты.

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан җөмһүриᴙтенең муниципаль берәмлекләр шурасы.

Башкортстан авыллары
Яңа Акбаш (Кушнарин районы)

Яңа Акбаш — Башкортстанның Кушнаренко районында урнашкан авыл.

Почта индексы — 452251, ОКАТО коды — 80240870002.

Демография

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Солтанай (Кушнарин районы)

Солтанай — Башкортстанның Кушнаренко районында урнашкан авыл.

Почта индексы — 452234,  — 80240870004.

Демография

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Яңа Гомәр

Яңа Гомәр — Башкортстанның Кушнаренко районында урнашкан авыл.

Почта индексы — 452242, ОКАТО коды — 80240870003.

Демография

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Яңа Баскак

Яңа Баскак — Башкортстанның Кушнаренко районында урнашкан авыл.

Почта индексы — 452234, ОКАТО коды — 80240870005.

Демография

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Иске Камышлы (Кушнарин районы)

Иске Камышлы — Башкортстанның Кушнаренко районында урнашкан татар авылы.

Тарихи белешмә
Кушнаренко районының көнчыгыш чигендәге Камышлы, Илморза авылларына ХVIII гасыр башларында күченеп килгән татарлар нигез салган. Табигатьнең урманнарга, күлләргә бай куенында төпләнгән халык иркен яшәгән. XX гасыр башларында бу авылларда ике мәхәллә булып, дини тәрбия көчле куелган. Әмма башлангыч белем бирү мәктәбе булмау күпләрне борчуга салган. Шул рәвешле, 1912 елда земство тарафыннан мәктәп бинасы төзү башлана. Әмма беренче Бөтендөнья сугышы башлану белән укыту эшен җайга салу кичектерелә. Камышлы авылына беренче укытучылар 1915 елда гына килә.

1917-20 еллардагы вакыйгалар Камышлы, Илморза авылларын да читләп үтми. Революция, гражданнар сугышы авыл халкын икегә аера. Хәкимлекне югалтырга теләмәгән мулла-мөәзиннәр совет властеның кан дошманына әйләнә.

1920 елның язында комсомолның Уфа губкомы ике яшь егетне, шагыйрь Шамун Фидаи белән Барый Башмаковны яшьләр арасында эш алып бару өчен Бөре өязе авылларына җибәрә. Юлда алар атлы юлчыларга иярә, аларга үзләренең планнары турында сөйли. Ә болар, Мәмәк авылы кешеләре, Башма­ковларның дошманнары булып чыга. Алар егетләрне Айгалыш урманына алып кереп тукмый. Бер атна узгач, авыл кешеләре Барый белән Шамунның үле гәүдәләрен Айгалыш сазлыгыннан табып ала.

Демография

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Илморза

Илморза () — Башкортстанның Кушнаренко районында урнашкан авыл.

Почта индексы — 452253,  — 80240875002.

Милли состав 2002 елда — башкортлар (79 %).

Демография

Шәхесләр 
 Зәкия Туфайлова (1907—1977), балалар шагыйрәсе, ССРБ Язучылар берлеге әгъзасы.

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Яңа Камышлы (Кушнарин районы)

Яңа Камышлы — Башкортстанның Кушнаренко районында урнашкан авыл.

Почта индексы — 452253, ОКАТО коды — 80240875003.

Демография

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Таганай

Таганай () — Чиләбе өлкәсенең Златоуст шәһәр округы составына керүче авыл.

Климат 
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.

Сәгать поясы

Халык 
Халык саны динамикасы:

2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).

Искәрмәләр 

Златоуст шәһәр округы торак пунктлары
Чиләбе өлкәсе торак пунктлары
Первушино

Первушино — Башкортстанның Кушнаренко районында урнашкан авыл.

Почта индексы — ?,  — ?.

Демография

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Гуровка

Гуровка — Башкортстанның Кушнаренко районында урнашкан авыл.

Почта индексы — 452252,  — 80240875006.

Демография

Танылган шәхесләр 
 Иван Рассказов (1917-1980), Социалистик Хезмәт Каһарманы.

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Петропавлово (Кушнарин районы)

Петропавлово — Башкортстанның Кушнаренко районында урнашкан авыл.

Почта индексы — 452252,  — 80240875007.

Демография

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Иске Кормаш (Кушнарин районы)

Иске Кормаш — Башкортстанның Кушнaрин районында урнашкан авыл.

ᴨyчты индексы — 452238,  — 80240877001.

Демография

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан җөмһүриᴙтсының муниципаль берәмлекләр сәвиты.

Башкортстан авыллары
Ахта

Ахта — Башкортстанның Кушнаренко районында урнашкан авыл.

Почта индексы — 452238,  — 80240877002.

Тарих 
1920 елда Ак-тау исеме белән мишәр татарлары авылы итеп искә алына. Биредә 56 ихатада 317 кеше яшәгән.

Демография

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Көдешлебаш

Кодышлыбаш — Башкортстанның Кушнаренко районында урнашкан авыл.

Почта индексы — 452238,  — 80240877004.

Демография

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Бәйки

Бәйки() — Башкортстанның Кушнаренко районында урнашкан авыл.

Почта индексы — 452248,  — 80240877006.

Демография

Танылган шәхесләр 
 Әхмәткамал Каспранский

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Ибраһим (Кушнарин районы)

Ибраһим — Башкортстанның Кушнаренко районында урнашкан авыл.

Почта индексы — 452248,  — 80240877007.

Демография

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Сүлтеп

Сүлтеп (икенче исеме Байкал) — Башкортстанның Кушнаренко районында урнашкан авыл.

Почта индексы — 452248,  — 80240877008.

Демография 

Авылда татарлар(47%) һәм башкортлар(50%) яшиләр

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Иске Тукмаклы

Иске Тукмаклы — Башкортстанның Кушнaрин районында урнашкан авыл. 2009 елның 1 гыйнварына биредә  909 кешенең яшәве мәгълүм.
ᴨyчты индексы — 452240,  — 80240880001.

Демография

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан җөмһүриᴙтсының муниципаль берәмлекләр сәвиты.

Башкортстан авыллары
Каратәкә

Каратәкә — Башкортстанның Кушнаренко районында урнашкан авыл.

Почта индексы — 452240,  — 80240880002.

Демография

Шәхесләр 
 Әбелхәер Сафиуллин (1943―2022), 1989―1990 һәм 1997―2016 елларда «Нур» театрының баш режиссеры. Башкортстанның атказанган сәнгать эшлеклесе (2003).
 Мин Шабай (1913-1963), язучы.
 Риф Әюпов (1939), тарихчы.

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Яңа Тукмаклы

Яңа Тукмаклы () — Башкортстанның Кушнаренко районында урнашкан авыл.

Почта индексы — 452240, ОКАТО коды — 80240880003.

Демография

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Казарма

Казарма — Башкортстанның Кушнаренко районында урнашкан авыл.

Почта индексы — 452241,  — 80240880004.

Тарих 
Казарма (Яңа авыл) 1761 елда барлыкка килгән. Бу җирләрне Каршын башкортларыннан типтәрләр арендалаганнар, ә мишәрләр сатып алганнар. 1816 елда 104 мишәр һәм 219 типтәр исәпләнгән. 18 елдан соң мишәрләр - 175 кеше, типтәрләр - 232 кеше булганнар. 1859 елда 688 кеше исәпкә алынган.1896 елда 215 хуҗалыкта 1202 кеше яшәгән. Совет чорына туры килгән 1920 елдагы җанисәп 301 хуҗалыкта тик 1552 типтәрнең яшәвен күрсәткән. Авылда тегермән булган һәм 2 мәчет исәпләнгән.

Демография

Авыл белән бәйле шәхесләр 

 Ramil Bignov
 Габделбари Исаев
 Зөлфия Шакирова
 Әхтәм Бәхтизин

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Үгез (Кушнарин районы)

Үгез — Башкортстанның Кушнаренко районында урнашкан авыл.

Почта индексы — 452241, ОКАТО коды — 80240880005.

Демография

Авыл белән бәйле шәхесләр 

 Гыйләҗ Ганиев

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Шәрип (Кушнарин районы)

Шәрип — Башкортстанның Кушнаренко районында урнашкан авыл.

Почта индексы — 452251, ОКАТО коды — 80240890001.

Демография

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Воецки

Воецкое — Башкортстанның Кушʜарин районында урнашкан авыл.

пучтьı индексы — ?,  — ?.

Демография

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан җөмһүрᴎятсының муниципаль берәмлекләр сəʙиты.

Башкортстан авыллары
Югары Акбаш (Кушнарин районы)

Югары Акбаш — Башкортстанның Кушнаренко районында урнашкан авыл.

Почта индексы — 452251, ОКАТО коды — 80240890003.

Демография

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Мәмәк

Мәмәк — Башкортстанның Кушнаренко районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 437 кешенең яшәве мәгълүм.

Танылган шәхесләр
 Мөхәммәт Арсланов (1910-2001), БАССР һәм РСФСР халык рәссамы, башкорт театр сәхнә бизәлеше сәнгатенең башлаучысы.

Демография

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Түбән Акбаш

Түбән Акбаш — Башкортстанның Кушнаренко районында урнашкан авыл. Халык телендә икенче исеме- Саескан авылы.

Почта индексы — 452251,  — 80240890005.

Демография

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Урта Акбаш

Урта Акбаш — Башкортстанның Kушʜарин районында урнашкан авыл.

ᴨyчᴛьı индексы — 452251,  — 80240890006.

Демография

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан җɵмһүрᴎятсының муниципаль берәмлекләр сәвиты.

Башкортстан авыллары
Калтай (Кушнарин районы)

Калтай — Башкортстанның Кушнаренко районында урнашкан авыл.

Почта индексы — 452235,  — 80240890007.

Тарих 
Калтай - мишәр авылы. Каңлы улысы башкортлары ясаклы мишәрләргә 1716 елның 29 февралендә килешү язмасын биргәннәр. Мишәрләр арасында Калтай Коптәков, Бектәп Баһаев, Мөслим Казабердин, Йосып Иштерәков, Сесәй Сәкәев һәм башкалар булган. Килешү буенча җирне сатып алмаганнар, ә җирне куллану өчен рөхсәт алганнар.

Бу авылда типтәрләр дә яшәгән, ләкин аларны кертү вакыты билгесез.

1816 елда 30 типтәр һәм 600 мишәр яшәгәннәр, 1834 елда - 31 типтәр һәм 805 мишәр, 1859 еда барлык халык саны 1240 кеше булган, 1896 елда - 2046, 1920 елда 500 ихатада 2472 мишәр яшәгән, тик аларны ялгыш башкортлар итеп язганнар.

Демография

Шәхесләр 
 Илвир Илмир улы Галләмов (1997―2022), Казан югары танк командирлары училищесын тәмамлаган (2015) өлкән лейтенант, танк взводы командиры, Россия хәрбиләренең Украинадагы махсус операциясе вакытында үтерелгән  .

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Гөргери

Гөргери — Башкортстанның Кушнаренко районында урнашкан авыл.

Почта индексы — 452235,  — 80240890008.

Демография

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Субай

Субай — Башкортстанның Кушнаренко районында урнашкан авыл.

Почта индексы — 452235,  — 80240890009.

Демография

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Бәхмүт

Бәхмүт — Башкортстанның Куергазы районында урнашкан авыл.

Почта индексы — ?,  — ?.

Демография 
Халык саны динамикасы:

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 618 кешенең яшәве мәгълүм.

Танылган шәхесләр 
 Анатолий Хохлов (1918-1995), Сәвитләр Берлеге Каһарманы.

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Красный Восток (Куергазы районы)

Красный Восток — Башкортстанның Куергазы районында урнашкан авыл.

Почта индексы — ?,  — ?.

Демография 
Халык саны динамикасы:

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 66 кешенең яшәве мәгълүм.

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Покровка (Куергазы районы)

Покровка — Башкортстанның Куергазы районында урнашкан авыл.

Почта индексы — 453293,  — 80254840001.

Демография 
Халык саны динамикасы:

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 169 кешенең яшәве мәгълүм.

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Яңавыл (Куергазы районы)

Яңавыл () — Башкортстанның Куергазы районында урнашкан авыл.

Почта индексы — 453353, ОКАТО коды — 80239810004.

Демография 
Халык саны динамикасы:

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 15 кешенең яшәве мәгълүм.

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Горный Ключ

Горный Ключ — Башкортстанның Куергазы районында урнашкан авыл.

Почта индексы — ?,  — ?.

Демография 
Халык саны динамикасы:

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 113 кешенең яшәве мәгълүм.

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Ямансары (Куергазы районы)

Ямансары () — Башкортстанның Куергазы районында урнашкан авыл.

Почта индексы — 453353, ОКАТО коды — 80239810006.

Демография 
Халык саны динамикасы:

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 232 кешенең яшәве мәгълүм.

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Ермолаево (Куергазы районы)

Ермолаево — Башкортстанның Куергазы районында урнашкан авыл, Куергазы районының административ үзәге. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 6397 кешенең яшәве мәгълүм.

География 
Авыл Юшатыр елгасы буенда, Уфадан 245 километрга көньяктарак урнашкан.

Демография 
Халык саны динамикасы:

Танылган шәхесләр 
 Вениамин Недошивин (1917-1988), Сәвитләр Берлеге Каһарманы.

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Башкортстанның район үзәкләре
Башкортстанның элекке шәһәр тибындагы бистәләре
ru:Ермолаево
Молоканово

Молоканово — Башкортстанның Куергазы районында урнашкан авыл.

Почта индексы — ?,  — ?.

Демография 
Халык саны динамикасы:

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 338 кешенең яшәве мәгълүм.

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Дедовский

Дедовский — Башкортстанның Куергазы районында урнашкан авыл.

Почта индексы — 453283,  — 80254820000.

Демография 
Халык саны динамикасы:

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 8 кешенең яшәве мәгълүм.

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Кунакбай (Куергазы районы)

Кунакбай — Башкортстанның Куергазы районында урнашкан авыл.

Почта индексы — ?,  — ?.

Демография 
Халык саны динамикасы:

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 108 кешенең яшәве мәгълүм.

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Санҗын

Санҗын — Башкортстанның Куергазы районында урнашкан авыл.

ᴨyчтьı индексы — 453316,  — 80239812007.

Демография 
Халык саны динамикасы:

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 13 кешенең яшәве мәгълүм.

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан җɵмһүpиятсының муниципаль берәмлекләр сəʙиты.

Шулай ук карагыз 
 2нче Санҗын

Башкортстан авыллары
2нче Санҗын

2нче Санҗын — Башкортстанның Куергазы районында урнашкан авыл.

Почта индексы — ?,  — ?.

Демография 
Халык саны динамикасы:

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 149 кешенең яшәве мәгълүм.

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Шулай ук карагыз 
 Санҗын

Башкортстан авыллары
Айчуак (Куергазы районы)

Айчуак — Башкортстанның Куергазы районында урнашкан авыл.

Почта индексы — ?,  — ?.

Демография 
Халык саны динамикасы:

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 1123 кешенең яшәве мәгълүм.

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Илкенә (Куергазы районы)

Илкенә — Башкортстанның Куергазы районында урнашкан авыл.

Почта индексы — ?,  — ?.

Демография 
Халык саны динамикасы:

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 327 кешенең яшәве мәгълүм.

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Кече Муса (Куергазы районы)

Кече Муса — Башкортстанның Куергазы районында урнашкан авыл.

Почта индексы — ?,  — ?.

Демография 
Халык саны динамикасы:

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 97 кешенең яшәве мәгълүм.

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Яңа Муса (Куергазы районы)

Яңа Муса () — Башкортстанның Куергазы районында урнашкан авыл.

Почта индексы — 453359, ОКАТО коды — 80239815003.

Демография 
Халык саны динамикасы:

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 305 кешенең яшәве мәгълүм.

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Карагай (Куергазы районы)

Карагай — Башкортстанның Куергазы районында урнашкан авыл.

Почта индексы — ?,  — ?.

Демография 
Халык саны динамикасы:

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 46 кешенең яшәве мәгълүм.

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Йомагуҗа (Куергазы районы)

Йомагуҗа — Башкортстанның Куергазы районында урнашкан авыл.

ᴨyчты индексы — ?,  — ?.

Демография 
Халык саны динамикасы:

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 155 кешенең яшәве мәгълүм.

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан җөмһүриᴙтсының муниципаль берәмлекләр сәвиты.

Башкортстан авыллары
Зәк-Ишмәт

Зәк-Ишмәт — Башкортстанның Куергазы районында урнашкан авыл.

Почта индексы — ?,  — ?.

Демография 
Халык саны динамикасы:

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 682 кешенең яшәве мәгълүм.

Шәхесләр 
 Шәмсетдин Зәки (Шәмсетдин Гобәйдуллин, 1825-1865), мөгаллим, шагыйрь.

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Марьевка (Куергазы районы)

Марьевка — Башкортстанның Куергазы районында урнашкан авыл.

Почта индексы — ?,  — ?.

Демография 
Халык саны динамикасы:

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 245 кешенең яшәве мәгълүм.

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Михайловка (Куергазы районы)

Михайловка — Башкортстанның Куергазы районында урнашкан авыл.

Почта индексы — 453288,  — 80254830001.

Демография 
Халык саны динамикасы:

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 256 кешенең яшәве мәгълүм.

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Керәүле-Илюшкино

Керәүле-Илюшкино — Башкортстанның Куергазы районында урнашкан авыл.

Почта индексы — ?,  — ?.

Демография 
Халык саны динамикасы:

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 678 кешенең яшәве мәгълүм.

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Александровски (Куергазы районы)

Александровскᴎ — Башкортстанның Куергазы районында урнашкан авыл.

пучᴛы индексы — ?,  — ?.

Демография 
Халык саны динамикасы:

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 3 кешенең яшәве мәгълүм.

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан җөмһүpиятсының муниципаль берәмлекләр сәвиты.

Башкортстан авыллары
Арыслан-Әмәкәч

Арыслан-Әмәкәч — Башкортстанның Куергазы районында урнашкан авыл.

Демография 
Халык саны динамикасы:

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 155 кешенең яшәве мәгълүм.

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Кинҗәбай

Кинҗәбай — Башкортстанның Куергазы районында урнашкан авыл.

Почта индексы — ?,  — ?.

Демография 
Халык саны динамикасы:

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 233 кешенең яшәве мәгълүм.

Авылның танылган кешеләре 
 Тамара Ганиева - шагыйрә, драматург, БР атказанган мәдәният хезмәткәре (1993). Башкортстанның халык шагыйре (2019).
 Галим Хисамов - язучы, Салават Юлаев премиясе лауреаты (2014).

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Кузнецовский (Куергазы районы)

Кузнецовский — Башкортстанның Куергазы районында урнашкан авыл.

Почта индексы — ?,  — ?.

Демография 
Халык саны динамикасы:

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 10 кешенең яшәве мәгълүм.

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Знаменка (Куергазы районы)

Знаменка — Башкортстанның Куергазы районында урнашкан авыл.

Почта индексы — ?,  — ?.

Демография 
Халык саны динамикасы:

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 88 кешенең яшәве мәгълүм.

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Яңа Михайловка (Куергазы районы)

Яңа Михайловка — Башкортстанның Куергазы районында урнашкан авыл.

Почта индексы — 453282, ОКАТО коды — 80254825004.

Демография 
Халык саны динамикасы:

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 2 кешенең яшәве мәгълүм.

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Яңа Троицкая (Куергазы районы)

Яңа Троицкая — Башкортстанның Куергазы районында урнашкан авыл.

Почта индексы — 453354, ОКАТО коды — 80239820009.

Демография 
Халык саны динамикасы:

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 38 кешенең яшәве мәгълүм.

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Яңа Ядегәр

Яңа Ядегәр () — Башкортстанның Куергазы районында урнашкан авыл.

Почта индексы — 453354, ОКАТО коды — 80239820010.

Демография 
Халык саны динамикасы:

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 1 кешенең яшәве мәгълүм.

Искәрмәләр

Сылтамалар 
 Башкортостан Республикасының муниципаль берәмлекләр советы.

Башкортстан авыллары
Яңа Ямаш (Чуашстан)

Яңа  Ямаш (, ) — Чуашстанның Чуел районында урнашкан авыл.

Почта индексы — 429916. Гомумроссия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97241844004.
Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101600007600. Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2137.

Халык 
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 28 кешенең яшәве мәгълүм.

2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100,00%).

Искәрмәләр

Тышкы сылтамалар 
Чуаш энциклопедиясе.

Чуел районы торак пунктлары
Домен (биология)

Домен () — биологиядә таксоннарның иң зуры. Домен патшалыктан (өспатшалыктан) биегрәк тора.

1990 елда Карл Везе белән кертелгән. Везе организмнарны 3 доменга бүлгән:
 архейлар ();
 бактерияләр ();
 эукариотлар ().

Бу классификациянең яңалыгы прокариотлар () доменының архейларга һәм бактерияләргә аеруында. Әмма прокариотлар һәм эукариотлар хәзер дә ике империя  булып саклана.

Соңрак вируслар () доменын куша алалар. Хәзерге вакытта вирусларның рангы билгесез.

Кайвакыт археяләрне, бактерияләрне, эукариотларны һәм вирусларны Биота () супердоменына (өсдоменына) берләштерәләр.
 
Башка классификацияләрдә Тереклек 5 патшалыкка бүленә (алардан биегрәк ранг юк): прокариотлар, протистлар (), гөмбәләр (), үсемлекләр (), хайваннар () (соңгы дүртләре эукариотларга тигез).

Чыганаклар 
 Рус Википедиясе

Биологик таксоннар
Доменнар (биология)
Патшалык (биология)

Патшалык () — биологиядә доменнан түбәнрәк, типтан биегрәк торган таксон. 

1977 елга кадәр булган патшалыклар:
 үсемлекләр ();
 гөмбәләр ();
 хайваннар ();
 бактерияләр ();
 вируслар ().

1977 елда аларга 
 протистлар ()
 архебактерияләр () 
кушылганнар.

1998 елда яңа патшалыкны кертәләр —
 хромистлар ().

Искәрмәләр 

Биологик таксоннар
Патшалыклар (биология)
Тип (биология)

Тип () — биологиядә патшалыктан түбәнрәк, сыйныфтан биегрәк таксон. Шулай ук астип һәм өстип ранглары бар. Башкача — бүлем.

хайваннар патшалыгының 20 мең типлары бар, мәсәлән, хордалылар (), түгәрәк кортлар ().

Чыганаклар 
 Рус Википедиясе
 Большая энциклопедия животных. - М.: ОЛМА-ПРЕСС Образование, 2005. - 640 ил.

Биологик таксоннар
Триба (биология)

Триба () — биологик систематикада гаиләдән түбәнрәк һәм ырудан югарырак системалы категорияләр иерархиясендә торган таксономик ранг.

Әдәбият 

 Джеффри, Чарлз. Биологическая номенклатура: Пер. с англ. — М.: Мир, 1980. — С. 17, 24.

Биологик таксоннар
Трибалар
Программистлар көне

Программистлар көне — Россиядә рәсми төстә 13 сентябрьдә бәйрәм ителүче көн.  Кәбисә елларда 12 сентябрьга туры килә.

Тарих 
Программистлар көне Россия президенты Дмитрий Медведев тарафыннан 2009 елда кертелә.

Бу көнне елның 256 нчы көнендә бәйрәм итәләр, чөнки программистларда 256 санын сигез разрядлы байттан чыгарып була.

Чыганаклар 
 tatarnet.com

Россия бәйрәмнәре
13 сентябрь
12 сентябрь
Тэт Чунг Тух бәйрәме

Тэт Чунг Тух — 25 сентябрьдә Вьетнамда билгеләп үтелүче балалар бәйрәме. 

Вьетнам теленнән «көз уртасы фестивале» дип тәрҗемә ителә.

Вьетнамдагы Тэт Чунг Тух — матур, бизәкле һәм иң «тәмле» көн. Анда тәм-том белән балаларны сыйлыйлар, дөгедән “айлы” бәлеш пешерәләр.

Искәрмәләр 

Балалар бәйрәмнәре
Вьетнам бәйрәмнәре
Суккот бәйрәме

Суккот бәйрәме — уңыш җыеп алынгач бер атна дәвамында, ягъни беренче яңгырларга кадәр уздырыла торган яһүд бәйрәме.

Бу көнгә исем биргән «сукка» сүзе яһүд теленнән «чатыр» дип тәрҗемә ителә. Ягъни халык атна буе чатырда яши, шунда бәйрәм итә.

Искәрмәләр 

Яһүд бәйрәмнәре
Кадер кичәсе

Кадер кичәсе — Рамазан аеның соңгы ун киченең берсе (күбрәк 27 кичне әйтәләр). Бу кичәдә Аллаһы тәгалә Мөхәммәтне (салляллаху галәйһи вәсәлләм) пәйгамбәр итеп сайлаган кичә. 

Ислам дине буенча Кадер кичәсендә эшләнгән изгелекнең мең ай эчендә кылынган якшылыкларга караганда хәерлерәк. Бу кичәдә гөнаһлар гафу ителә, дога кылучыларның догалары кабул ителә.

Коръәндә Кадер кичәсе турында:

Чыганаклар 
 Ураза (Рамазан)

Моны да карагыз 
 Кадер кич (Тукай)

 Ислам бәйрәмнәре
«Тәрбиятел-әтфаль» журналы

«Тәрбиятел-әтфаль» («Балалар тәрбиясе») — 1907 елның 1 гыйнварыннан Мәскәүдә чыга башлаган, беренче төрки,татар балалар журналы.

Титул битенә: «Унбиш көнгә бер чыга торган сабак балаларына әдәби, фәнни вә рәсемле мәҗәллә» дип куелган бу басманың чыгымнарын Мәскәү бае Хөсәен Байбеков күтәрә, редакция дә аның йортына урнаша. Журналны оештыру, мөхәррирлек вазифасын милли хәрәкәт житәкчесе дагстанлы Шамилнең оныгы Заһит Шамил үз өстенә ала.

«Тәрбиятел-әтфаль» балаларны күп яклы итеп тәрбияләүне максат итеп ала. Дини тәрбия бирүне дә күз уңыннан читтә калдырмый. Журналда «Ислам галәме вә мөселманнарга һәрнәрсәдән артык игътибар итәчәкмез» диелгән. «Бармы бездә балалар әдәбияты?» дип, әдәбиятның тәрбияви роле дә алгы планга чыгарылган.

Фатих Әмирхан 
Фатих Әмирхан 1906 елның гыйнварында Санкт-Петербургда мөселманнарның Бөтенсоюз корылтаенда катнаша. Корылтайда ул Заһит Шамил белән очраша. Әтисе ягыннан бераз туган тиешле Заһит Шамил аны журналның жаваплы сәркатибе итеп чакыра.

Әмирхан 1906 елның октябрендә Мәскәүгә килә. Заһит Шамил, журналист булудан бигрәк, ижтимагый эшлекле булганлыктан, журналда төп эшләрне башкару Әмирхан өстенә төшә.

Әмирханың Дания әкиятчесе Ганс Христиан Андерсеннан тәрҗемә иткән «Мәхәббәтсез үрдәк баласы», «Гөл агачы һәм әкәм-төкәм» исемле әкиятләре дә шушы журналда дөнья күрә.

Әдәбият бүлеге 
Журналда әдәбият бүлеген Нәҗип Думави алып барган булса кирәк. Аның 1907 елда ижат ителгән шигырьләренең күбесе («Гает көннәре», «Балалар тавышы», «Бер валидәнең (ана) балаларга нәсихәте» «Карлыгачның балаларга әйткән сүзләре», «Бер саилченең мөнәҗате», «Төн» исемле мәгърифәтчелек дидактизмы белән сугарылганнары) шушында басыла.

Рәсемнәр 
Журналда дини тәрбия башлыча күрсәтмәлелек юлы белән хәл ителә, чөнки сабыйның дикъкатен җәлеп итүдә рәсемнен роле бәхәссез. Монда Тверь, Хәрбин шәһәре мәчетләре, Тифлис мөселман гыйбадәтханәсе, Мәккә, Мәдинә шәһәрләре рәсемнәрен күрәбез. Хаҗ кылу турында тарихи географик белешмә дә урнаштырылган.

Дөньяви мәкаләләр 
XX гасыр башында Россиядә капиталистик мөнәсәбәтләрнең үсеше һәм катлаулана баруы дөньяви белемле кешеләр таләп итә. Журналда «Күктә күренә торган нәрсәләр», «Зилзилә», Мәскәү, Санкт-Петербург шәһәрләре, «Дума ачылу», «17 октябрь манифесты», табигать хәлләре турында сөйләгән мәкаләләр басылган. Тарихыбызда эз калдырган олуг шәхесләрдән Дмитрий Менделеев, Галимҗан Баруди, Гаяз Исхакый, Исмәгыйль Гаспринский турында биографик мәгълүматлар бирелгән.

Чыгу туктау 
Редакция табышмаклар, көлке кыйсемнәре, башваткычлар, балалардан килгән хатлар бүлекләре вәгъдә итә. Ләкин вәгъдә үтәлми кала. Биш сан чыкканнан сон, 1907 елның март аенда журнал чыгудан туктала. Моңа аның татар җирлегеннән еракта чыгуы да сәбәп булган булса кирәк. Фатих Әмирханның әйтүенә караганда, ул житәрлек мөштәриләр җыя алмый. Журнал кыска гомерле булса да, жәмәгатьчелектә кызыксыну уята. «Вакыт» газетасының 1907 елгы 9 гыйнвар санында аның яхшы кәгазьгә басылуы, рәсемнәренең нәфислеге турында әйтелә. Габдулла Тукай да «Тәрбиятел-әтфальгә» исемле мактау шигыре бастыра.

Чыганаклар 
 Еллар һәм юллар
 Ф. Әмирханның рухи мирасы

Искәрмәләр 

Татарча журналлар
XX гасыр башы татар матбугаты
Кечкенә иптәшләр

«Кечкенә иптәшләр» журналы — 1924 елның мартыннан Мәскәүдә чыгучы яңа советчыл татар журналы.

«Тәрбиятел-әтфаль», «Ак юл», «Балалар дөньясы» яшь буынны милли һәм динле итеп тәрбияләү, чын татар җанлы кешеләр үстерү максатын куйсалар, «Кечкенә иптәшләр» белән татар балалар матбугатында бөтенләй үзгә, икенче чор башлана, милләт һәм дин төшенчәләре югала, интернационализм сыйнфый тәрбия алгы планга чыга, яшь буынны яңа җәмгыять — соцализмны актив төзүчеләр итеп әзерләү бурычы куела. Журнал комсомол карамагына алына.

Редакцион коллегия 
Басманы Г. Мохтар, Х. Садыйков, М. Парсин, Н. Нәбиуллин составындагы редакцион коллегия эшли. Берара мөхәррире булып М. Уразмөхәммәтев, 1926 елдан Х. Курмаев, 1927 елның 11 нче саныннан журналны Муса Җәлил җитәкли.

Революцион энтузиазм белән канатланып журналга яшь ка­ләмнәр килә. Күтәренке интонацияле шигырьләр күбәя. Журналда Ә. Түрәй, М. Крыймов, К. Зәлиев, Й. Госмановлар актив языша.

Эчтәлеге 
Балаларның көндәлек тормышына кергән яңа сүз — пионер сүзе басманың үзәгенә менә. 

Й. Госмановның «Канлы көннәр хатирәсе (Кызыл Армиянең җиде еллыгына багышлана)» Г. Мохтарның «Штабтагы кечкенә Габбас», «Ил баласы Шака», Г. Баембитовның «Бүре баласы кайткан», К. Зәйдуллинның «Көтүче Кәшфи» хикәяләре дә ирек һәм бәхетнең авыр көрәшләрдә яулап алынганлыгы, бу көрәшкә кечкенәләрнең дә катнашуы турында сөйлиләр. Журналда дөнья күргән хикәя һәм шигырьләрнең күбесе әдәби эшләнешләре ягыннан әллә ни югары тормасалар да, татар совет балалар әдәбиятының башлангыч үрнәкләре булу ягыннан игътибарга лаек.

Редакция сан саен диярлек юлбашчыларның рәсемнәрен биреп бара. 1924 елның 23 маенда (XIII съездда) пионер оешмасына В. И. Ленин исеме бирелүне зур бәйрәм итеп билгеләп үтә.

Журнал 1925 елның 5 нче саныннан «Октябрятлар почмагы» ача. Монда нәниләр өчен вак-вак хикәяләр, шигъри тезмәләр басыла.

Тукталуы 
«Кечкенә иптәшләр» 1928 елның 3 нче (март) саны белән туктала. Тукталу сәбәбе ачыкланмаган.

Чыганаклар 
 Еллар һәм юллар

Татарча журналлар
Мәскәү журналлары
Мәскәү тарихы
Октябрь баласы (журнал)

«Октябрь баласы» журналы — 1929 елның август аенда Мәскәүдә чыга башлаган татар-башкорт балалары өчен айга бер мәртәбә чыгучы журнал.

Чыгару карары 
1929 елның гыйнвар пленумында Комсомол Үзәк Комитетының татар-башкорт яшьләре бюросында, бюроның секретаре М. Җәлил балалар өчен журнал кирәклеге турыда махсус доклад ясый. Нә­тиҗәдә пленум  «Октябрь баласы» исеме белән журнал чыгару турында карар кабул итә, мөхәррир итеп бюро Муса Җәлилне билгели.

СССРда бердәнбер татарча балалар журналы буларак, ул Татарстанга, татарлар яши торган башка төбәкләргә җибәрелә.

Эчтәлек 
Журналны үз чорының көзгесе дип әйтәләр. «Октябрь баласы» утызынчы еллар җимеше. Утызынчы еллар — илебез тарихында аерата катлаулы чор. Бу чорда илебездә дингә каршы көрәш аеруча кискенләшә. Байлар һәм муллаларга социализмның дошманнары дигән мөһер сугыла. «Октябрь баласы»на да кулак, мулла образлары килеп керә, бу ике образ күп очракта янәшә куела, карикатура, тәнкыйть ысулы белән ясалган рәсемнәре журнал битләрендә еш күренә. Ураза тотучы, дингә ышанучы балалар көлке астына алына. Журналда тәнкыйди рух көчле.

Журнал бигрәк тә актив хәбәрчеләр туплавы белән күзгә бәрелә. «Кечкенә хәбәрчеләр хәрәкәте» дигән атама кулланышка керә. Яшь укучыларның мәктәп тормышы белән беррәттән авылда күмәк хуҗалыклар оештыруда олы туганнарына ничек ярдәм итүләре динчеләрдән, муллалардан көлүләре турында журналга күп санлы мәкаләләр килә. Редакция илебездә барган төзелешләрне, күренекле вакыйгаларны да читтә калдырмый, аларны шигъри куплетлар белән билгеләп бара, мөхәррирнең шагыйрь булуы да үзен сиздереп тора. Шигъри куплетларның кайберләре «м» имзасы белән, кайберләре имзасыз басылган, имзасызлары да сүз сөреше, ритмикасына караганда М. Җәлилнеке булырга ошый.

Утызынчы еллар — татар балалар поэзиясендә пионер җырларының формалашу чоры. Күтәренке пафос хакимлек иткән бу елларда моңсу, хәсрәтле, озын иске көйләр заман таләпләренә җа­вап бирми дип исәпләнелә. Күтәренке шат җырлар нәкъ менә «Октябрь баласы»нда М. Җәлил тарафыннан нигезләнә. Журналда уен, хәрәкәт белән башкарыла торган җырларны да М. Җәлил башлый. «Күрсәт әле», «Куян». Шагыйрь композитор Латыйф Хәмиди белән иҗади дуслыкка керә. Л. Хәмиди аның җырларына күтәренке интонацияле җиңел көйләр яза: «Җырлыйк, дуслар», «Санитар җырлары», «Октябрь җырлары», «Көз җитте», «Кызыл галстуклы Урал» һ.б.

Журналда М. Крыймов, Г. Теләш, Ә. Кушай, М. Галәү, Г. Мөхәммәтшин, Ә. Ерикәй, Р. Ильясның кыска хикәяләре, шигырьләре басыла.

Тукталу 
«Октябрь баласы» 1932 елның декабрь саны белән туктала. Журнал Казанга күчерелә. Казанда беренче саны «Пионер каләме» исеме белән айга бер мәртәбә 1933 елның гыйнвар аенда чыга.

М. Җәлил Мәскәүдә «Коммуна» газетасына эшкә күчерелгәнлектән, мөхәррире итеп Х. Бәдри, соңрак Л. Гыйльми билгеләнә.

Чыганаклар 
 http://www.musulman.su 

Татарча журналлар
Мәскәү журналлары
Мәскәү тарихы
Пионер каләме (журнал)

«Пионер каләме» — Казанда айга бер мәртәбә 1933 елның гыйнварыннан чыгучы, 1932 елның декабрь саны белән туктатылган «Октябрь баласы» журналының дәвамчысы. 

Мөхәррире итеп Х. Бәдри, соңрак Л. Гыйльми билгеләнә.

Эчтәлек 
Бу елларда пионер сүзенең мәгънәсен төшендерү, кулакларга, дингә каршы көрәш икенче плангарак күчә. «Пионер каләме»ндә яңа бурыч итеп «Балалар массасын югары белем алу өчен көрәшкә туплау» куела. Журналда шигырьләр һәм хикәяләр белән К. Нәҗми, Х. Туфан, Ш. Маннур, М. Әмир, Ә. Исхак, Ф. Хөсни, Н. Баян катнаша. Х. Вахит. Н. Гайсин, Ш. Гәрәй, Җ. Тәрҗеманов. Ш. Мөдәррисләр каләм көчләрен беренче мәртәбә шушында сыныйлар.

Абдулла Алиш әсәрләре журналның сәнгатьчә эшләнешен күтәрүгә сизелерлек өлеш кертә. «Чуар тавык», «Уңышсыз рәсем» хикәяләре, «Ил гизүчеләр һәм хәйлә сөючеләр» тәрҗемә әкиятләре «Нәниләргә бүләк» почмагының матур битләреннән санала.

Мәгълүм булганча, утызынчы еллар, бигрәк тә аның икенче яртысы илебездә шәхес культының тамыр җибәрүе белән характерлана. Бу — «Пионер каләме»ндә читләтеп үтми. Журналның байтак битләре Ленин-Сталин шәхсенә мәдхия җырлаган шигырьләр, әдәби парчалар белән ачыла. Тәрҗемә әдәбиятка зур урын бирелә. Шуның белән бергә балаларның җәйге пионер лагерларында күңелле ял итүләре, җылы мәктәпләрдә белем алулары, илебездәге яңа төзелешләр турында язмалар дөнья күрә.

Туктап тору 
«Пионер каләме» Ватан сугышы елларында тукталып тора. 1941 елның 6 нчы саны — соңгы сан.

Яңартылу 
Сугыш тукталгач, 1951 елның ноябреннән ул «Пионер» исеме белән яңадан чыга башлый.

Мөхәррире итеп «Пионер каләме»ндә беренче иҗади тәҗрибәләрен ясаган язучы Абдулла Әхмәт куела. 

1955 елның беренче саныннан мөхәррир итеп язучы Ләбибә Ихсанова билгеләнә. Русларда «Пионер» исемле журнал чыгуын исәпкә алып, 1957 елның 7 нче саныннан аның исеме «Ялкын» дип үзгәртелә, әлеге исем белән ул бүген дә чыгып килә.

Чыганаклар 
http://www.musulman.su 

Татарча журналлар
Татарстан журналлары
Рәгаиб кичәсе

Рәгаиб кичәсе — Рәҗәп аеның 1 нче җомга киче. Рәгаиб сүзе гарәп теленнән тәрҗемәдә «теләкләр» вә «морадлар» дигән мәгънәгә туры килә.
 
Рәгаиб — ислам дине буенча Аллаһ гафу вә рәхмәтен колларына күбрәк иттереп бирелгән һәм догалар кабул ителә торган кичә.

Мөхәммәт пәйгамбәр әтисе Габдулла белән әнисе Әминәнең никахланган кичәсе санала. 

Ислам дине буенча Рәгаиб кичәсендә Мөхәммәт пәйгамбәргә Аллаһ үзенең рәхимлеген иңдергән, бу кичтә чиксез күп фәрештәләр иңгән. Пәйгамбәр Аллаһка шөкерләр кылып 12 рәкәгать нәфел намазлары кылган дип сөйләнә.

Бу кичәнең, дөрестән дә, Аллаһ каршысында сайланганлыгы турында Коръәндә дә, пәйгамбәрнең хәдисләрендә дә әйтелми. 

Рәҗәб аеның изгелеге турысында дини чыганакларда әйтелмәгән булса да, бу айның Аллаһ каршысында башка айларга караганда изге айларның берсе итеп билгеләнгәне мәгълүм.

Чыганаклар 
 Рәгаиб кичәсе. 

Ислам бәйрәмнәре
Кыям Юлдашев

Кыяметдин Исхак улы Юлдашев — җәдитче мөгаллим, шагыйрь.

Тормыш юлы 
Кыям Юлдашев 1890 елда Нурлат районының Күлбай Мораса авылында дөньяга килә. Милләте буенча - татар. Иске Кырлай авылында XIX гасыр ахырында ачылган мәдрәсәгә 1915 елда мөгаллим булып укытырга килә. Революциядән соң Иске Кырлайда беренче совет мәктәбен дә Кыям Юлдашев ача. 1921 елдан ВКП(б) члены. Интернат мөдире, 1927-1935 елларда Татарстан китап нәшрияты каршындагы Китап сәүдәсе директоры. 1935-1937 елларда — Чистайда чыга торган «Кызыл Байрак» газетасы редакторы. 1937-1940 елларда репрессияләнә: 1937 елның 2 октябрендә кулга алына, 1940 елның 8 февралендә гаепләнә (НКВД ТАССР 58-7, 58-10 ч.1, 58-11 мәддәләр буенча "участник правотроцкистской националистической группировки, вредительская деятельность" дип гаепли). Гаепләүне исбатлау өчен дәлилләр булмагач, җинаять эше туктатыла һәм соңрак Кыям Юлдашев аклана. 1955 елда вафат була.

Иҗат 
Кыям Юлдашевның балалар өчен «Зилзилә хикәясе» (1912), «Моңлы тавышлар...» (1912) җыентыклары дөнья күргән.

Сылтамалар 
 Кыям Юлдашев
 Иске Кырлай авылы тарихы
На русском языке википедия

Татар шагыйрьләре
Репрессияләнгән татарлар
Россия империясе шагыйрьләре
ССРБ шагыйрьләре
Яблоко

Россиянең берләшкән демократик «Я́БЛОКО» фиркасе () — Россиянең социаль-либераль сәяси фиркасе. 1993—2003 елларда Россия Дәүләт думасында фракция тәшкил иткән.

Программа 

2011 елда сайлау алды кампаниясен башлап, фирка үз программасын Казанда татар телендә дә тәкъдим итте.

Искәрмәләр

Сылтамалар 

 Фирканең рәсми сайты 
 Татар теленә тәрҗемә ителгән фирка программасы

Әлифба буенча сәяси фиркаләр
Людмила Радченко

Людмила Радченко (11 ноябрь 1978, Омск, Россия) — Россия моделе, итальян телевизион тапшырулары алып баручысы, актриса.

Биография 
Людмила Радченко ССРБда, Омск шәһәрендә туа. 1996 елда ул танылган Омск гүзәллек һәм мода бәйгесендә "Современный образ" вице-миссы титулын яулый. Шулай ук ул тамашачылар симпатиясе призына лаеклы табыла.

Соңрак ул "Мисс Россия" конкурсында Омск вәкиле буларак катнаша. Конкурстан соң Людмила Мәскәүдә һәм Санкт-Петербургда телетапшыруларда катнаша.

2000 елда ул Италиягә китә һәм тапшырулар алып баручы буларак Паппериссима телеканалында эшли. 2003 елда ул Антенна 3 телеканалында "Spicy Tg" тапшыруында катнаша.

2005 елда la Talpa реалити-шоуында катнаша, ярымфиналга кадәр барып җитә.

2006 елның җәендә Людмила Майамида узган һәм Италия 1 телеканалында күрсәтелгән кинотөшерүләрдә баш рольне башкара. Киләсе елда ул Мелодияләр һәм баш иючеләр тапшыруында катнаша. Соңрак ул Sky Vivo реалити-шоуындагы конкурста катнаша.

La Talpa'дан соң Людмила рәсем сәнгате белән шөгыльләнә, кайбер эшләрен Миланда күрсәтә. Үзен сәнгатькә багышларга карар кыла.

2008 елда Людмила A Light Of Passion фильмында төшә.

Нью-Йоркта рәсем сәнгате өлкәсендә белем алганнан соң ул үзенең хезмәтләрен төрле күргәзмәләрдә һәм галереяларда күрсәтә. 2010 елда ул "Сыерлар Парады 2010" халыкара күргәзмәсе өчен гаять зур сыер рәсемен ясый.

Шулай ук ул үз эшләрен Миландагы арт-триеналеда күрсәтә. Луччада заманча сәнгать Музеенда үз күргәзмәсен оештыра.

2011 елның февралендә Милан провинциясе Дөнья мәдәнияте йортында Людмилага күргәзмәсен оештырырга тәкъдим итә. 2011 елның маенда Нью-Йорк галереясы Ludmilla'ны ризык сәнгате фестивалендә күрсәтә, шулай ук аның хезмәтләре Сохода, Crown Fine Art галереясында күрсәтелә.

Телекарьера 
 La sai l'ultima? (2001)
 Passaparola (programma televisivo) (2001-2002)
 Spicy Tg (2003)
 La talpa (reality show) (2005)
 On the Road (programma televisivo) (2006)
 Tuning and Fanatics (2007)
 Reality Game (2007)
 Modeland (2008)

Фильмография 
 Il viaggio (2005)
 R.I.S. Delitti imperfetti (2006)
 A Light of Passion (2006)
 Scaccomatto (2008)
 L'ispettore Coliandro: Sesso e segreti (2009)
 Un posto al sole d'estate (2009)
 Ganja Fiction (2010)

Сылтамалар 
 Рәсми сайт  
 Людмила Радченко модель агентлыклары каталогында 

Әлифба буенча фотомодельләр