Norbert Elias

Norbert Elias (ur. 22 czerwca 1897 we Wrocławiu, zm. 1 sierpnia 1990 w Amsterdamie) – niemiecki filozof i socjolog pochodzenia żydowskiego, twórca socjologii procesu i socjologii figuracyjnej.

Życie i kariera akademicka 
Studiował medycynę, psychologię i filozofię. W 1933 wyjechał z hitlerowskich Niemiec i zamieszkał w Paryżu. W 1935 roku przeniósł się do Wielkiej Brytanii, gdzie wykładał kolejno na uniwersytetach w Londynie, Cambridge i Leicester. W latach 1962–1964 był profesorem socjologii na uniwersytecie w Akrze (stolica Ghany). Później wykładał na różnych uniwersytetach niemieckich (m.in. w Konstancji oraz Ośrodku Badań Interdyscyplinarnych w Bielefeld). Mieszkał głównie w Amsterdamie, gdzie zmarł.

Koncepcje i publikacje 
Według Eliasa socjologia jest nauką dynamiczną, której przedmiotem jest proces społeczny oraz nieustanny ciąg regularnych zmian będących wynikiem niezamierzonych działań ludzkich. Obecne stany społeczeństwa mają pochodzenie procesowo-historyczne. Żaden z obiektów społecznych nie ma stanu stałego i niezmiennego.

W swojej najgłośniejszej pracy pt. Przemiany obyczajów w cywilizacji Zachodu Elias przedstawia przemiany obyczajowości, jakie dokonały się w Europie od średniowiecza. Analizując podręczniki i inne dokumenty z kolejnych epok, przedstawia mechanizmy tworzenia się norm, które obecnie uznajemy za naturalne, głównie z zakresu zasad zachowania i moralności (np. zasady posługiwania się nożem i widelcem). Zdaniem Eliasa z czasem ludzie uzyskiwali coraz większą zdolność kontrolowania własnych emocji. Początkowo prace Eliasa pozostawały niezauważone, z czasem jednak uznano go za jedną z czołowych postaci współczesnej socjologii.

Wybrane prace 
 Über den Prozeß der Zivilisation, 1939
 Die Höfische Gesellschaft, 1969
 Was ist Soziologie?, 1970
 Über die Einsamkeit der Sterbenden, 1982
 Engagement und Distanzierung, 1983
 Über die Zeit, 1984
 Die Gesellschaft der Individuen, 1987
 Studien über die Deutschen, 1989
 Etablierte und Aussenseiter, 1990
 Mozart. Zur Soziologie eines Genies, 1991
 Symboltheorie, 2001

Tłumaczenia na język polski 
 O procesie cywilizacji, 2011, Wyd W.A.B.,  (Über den Prozeß der Zivilisation, 1939)
 Przemiany obyczajów w cywilizacji Zachodu, tł. Tadeusz Zabłudowski, Warszawa 1980, PIW,  (na podstawie Über den Prozeß der Zivilisation, 1939)
 Czym jest socjologia?, tł. Bogdan Baran, Warszawa 2010, Wydawnictwo Aletheia,  (Was ist Soziologie?, 1970)
 Zaangażowanie i neutralność, Warszawa 2003, Wyd. PWN,  (oprawa twarda),  (oprawa broszurowa) (Engagement und Distanzierung, 1983)	
 Społeczeństwo jednostek, tł. Janusz Stawiński, red. nauk. i przedm. do wyd. pol. Mirosława Marody, Warszawa 2008, Wyd. PWN,  (Die Gesellschaft der Individuen, 1987)
 Rozważania o Niemcach: zmaganie o władzę a habitus narodowy i jego przemiany, Poznań 1996, Wydawnictwo Poznańskie,  (Studien über die Deutschen. Machtkämpfe und Habitusentwicklung im 19. und 20. Jahrhundert, 1989)
 Mozart. Portret geniusza, tł. Bogdan Baran, 2006, Wyd W.A.B.,  (Mozart. Zur Soziologie eines Genies, 1991)
 Esej o czasie, tł. Ada Łobożewicz, Warszawa 2017, Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego,  (Über die Zeit, 1984)

Linki zewnętrzne 

 Zdjęcie Norberta Eliasa w młodszym wieku (1)
 
 Recenzja książki Norberta Eliasa Mozart. Portret geniusza
 Strony Fundacji Norberta Eliasa (ze zdjęciem)
 

Niemieccy socjolodzy
Odznaczeni Orderem Zasługi Republiki Federalnej Niemiec
Absolwenci Uniwersytetu w Heidelbergu
Elias, Norbert
Urodzeni w 1897
Zmarli w 1990
Ludzie urodzeni we Wrocławiu