alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Vasco Núñez de Balboa

Vasco Núñez de Balboa (Jerez de los Caballeros (Spanje), 1475 – Acla (Panama), 21 januari 1519) was een Spaanse conquistador, stichter van de kolonie te Darién in het huidige Panama en van de eerste Spaanse stad op het Amerikaanse continent, de Tierra Firme (1510), en leider van de eerste expeditie die de Grote Oceaan vanuit het oosten bereikte.

Balboa voer in 1500 met Rodrigo de Bastidas naar de Nieuwe Wereld. Op deze expeditie werd de kust van Colombia en Panama verkend. Daarna vestigde hij zich als planter op Hispaniola. Hij raakte echter diep in de schulden en vluchtte in 1510 als verstekeling aan boord van een schip van Martín Fernández de Encisco dat was uitgezonden om de jonge kolonie San Sebastián bij de Golf van Urabá (in Colombia) te ondersteunen. De kolonie was echter al opgegeven, en bovendien raakten de materialen verloren in een schipbreuk. Balboa leidde een opstand tegen Encisco, nam de leiding over, en stichtte een nieuwe kolonie, Darién, aan de westelijke oever van de golf.

Balboa slaagde erin de kolonisten het gezag van zowel Encisco als Diego de Nicuesa, die later als gouverneur naar Darién werd gezonden, niet te laten accepteren, en werd de facto leider van de kolonie. De kolonie en Balboa zelf voeren wel bij zijn politiek - hij sloot vrede met de indianen die daartoe bereid waren, en onderwierp de anderen, daarbij veel oorlogsbuit nemend.

Balboa hoorde van een grote zee die aan de overkant van de bergen zou liggen, en een rijk land (het Incarijk in Peru) verder zuidelijk. In september 1513 voer hij naar Guna Yala (vroeger San Blas) (een gelukkige keuze, daar het juist op het smalste punt van de landengte van Panama ligt), en stak Panama over. Hij bereikte de Grote Oceaan bij de Golf van San Miguel op 29 september en nam deze in bezit voor Spanje. Hij noemde hem Mar del Sur (Zuidzee), omdat hij de oceaan vanaf dat punt alleen naar het zuiden kon zien. In januari 1514 kwam hij terug in Darién.

Daar kreeg hij te maken met Pedrarias de Ávila, die als gouverneur naar Darién was gezonden. Hoewel Balboa zich niet openlijk tegen Ávila keerde, was er een duidelijke spanning tussen de twee mannen.

Balboa stak opnieuw Panama over, en bouwde schepen aan de Pacifische kust. Ávila echter was jaloers op Balboa's populariteit, en bang dat deze aan de zuidkust een onafhankelijke regering wilde vormen, liet Balboa arresteren op verdenking van verraad, en op 21 januari 1519 werd Balboa onthoofd.

De kolonie in Darién zou spoedig weer in verval raken. De meeste inwoners vertrokken naar een nieuwe kolonie die Ávila aan de Pacifische kust had gesticht, en in 1524 werd de kolonie door indianen verwoest en vervolgens verlaten.

Panama eerde de veroveraar door een ridderorde, de Orde van Vasco Núñez de Balboa, naar hem te noemen.

Nuñez de Balboa
Nunez de Balboa, Vasco
Ontdekkingsreiziger van Oceanië
Piraeus (stad)

Piraeus, Grieks: Πειραιάς, met diverse spellingvarianten zoals Pireus, Piraea en Pireas, is een stad in Griekenland. Piraeus ligt in de agglomeratie van Athene. Beide steden liggen op het schiereiland Attica.

Piraeus ligt aan de Golf van Egina en is de havenplaats van Athene, op 12 km van het centrum van Athene. Het is al millennia een belangrijke Griekse havenplaats. De Chinese staatsrederij COSCO nam in 2016 een grote participatie in de haven, die vervolgens fors werd uitgebreid. Vanuit de haven worden Chinese goederen naar de Europese Unie vervoerd. Met Chinese hulp werd de spoorverbinding voor goederentransport gemoderniseerd die via Belgrado naar Boedapest leidt.  

Piraeus is de grootste passagiershaven in Europa en de tweede grootste passagiershaven in de wereld, en heeft jaarlijks een passagiersaantal van 19.000.000. De haven biedt veerverbindingen naar veel Griekse eilanden en verbindingen naar andere internationale havens, zoals Limasol, Haifa en Alexandrië.

Het is met het openbaar vervoer mogelijk van het centrum van Athene naar Piraeus reizen, met de bus, tram of metro, lijn 1. Vlak bij de grote haven van Piraeus bevindt zich een metrostation. Piraeus is met de trein te bereiken.

Behalve de grote haven heeft Piraeus een kleinere zeehaven. Hier lagen in het oude Griekenland de oorlogsschepen voor anker. Dicht bij deze zeehaven is een archeologisch museum.

Er stond meer dan duizend jaar lang een marmeren standbeeld, de leeuw van Piraeus, bij de haven. Om deze reden werd de stad in de middeleeuwen Porto Leone genoemd, maar het beeld is later geroofd en naar Venetië gebracht.

Sport 
Piraeus was het strijdtoneel van de Wielersport op de Olympische Spelen van 1896. Speciaal voor de spelen werd een wielerbaan gebouwd door het Griekse Olympisch Comité. Dit Neo Phaliron Velodrome werd de thuisbasis van de voetbalclubs Ethnikos Piraeus (1923) en Olympiakos Piraeus (1925). De clubs groeiden uit in meerdere takken van sport. Olympiakos werd het meest succesvol en speelt nu nog op hetzelfde terrein in het in 2004 geheel nieuw gebouwde Georgios Karaiskákisstadion. De basketbal- en de volleybalploeg van Olympiakos spelen in het aangrenzende stadion: het Vrede- en Vriendschapsstadion. Tijdens de Olympische Zomerspelen 2004 werd een deel van het voetbaltournooi en het hele volleybaltoernooi in de stadions gespeeld.

Stedenband 
  Ostrava

Geboren 

 Katina Paxinou 1900-1973, actrice
 Kostas Simitis 1936, van 1996-2004 premier van Griekenland
 Georgios Zaimis 1937-2020, zeiler
 Michalis Kapsis 1973, voetballer
 Dimitris Diamantakos 1993, voetballer

Overleden 
 Marina Galanou overleden in 2021, uitgeefster, schrijfster en columniste
 Georgios Karaiskakis, † 23 april 1827, Grieks krijgsheer

 
Gemeente in Attika
Eenheid

Eenheid (algemeen), algemene beschrijving van "eenheid"
een politieke partij:
Eenheid (Hongaarse politieke partij)
Eenheid (Letse politieke partij)
Natuurkundige eenheid, eenheid als maat in de natuurkunde
Imaginaire eenheid, wiskunde
Legereenheid, een deel van een leger (militair)
Rekeneenheid
Eenheid (algebra)
Eenheid (ring)
Eenheidscirkel
Eenheidsvector
Eenheidsmatrix
Eenheid 731, een geheime divisie van het Japans Keizerlijk Leger
Tawhied, het islamitische begrip "Eenheid van God"
Eenheids-pluralislijn
Eenheidsbeweging-VNV
Eenheidscel	
Regering van nationale eenheid - Eenheidsregering
Eenheidsstaat
Eenheidswet
Eenheidsworst, een schijnbare eenheid
Duitse hereniging - Duitse eenheid
Mobiele Eenheid
Aegina

Aegina is de gelatiniseerde spelling van het Grieks  / Aigina (met klemtoon op de eerste lettergreep).

Aegina kan verwijzen naar:
 Aegina (mythologie), een nimf uit de Griekse mythologie
 Aegina (geslacht), een geslacht van Hydroïdpoliepen
 Egina (eiland) of Aegina, een Grieks eiland behorende tot de Saronische archipel
 Egina (plaats) of Aegina, de hoofdplaats van het gelijknamige eiland
Harold Knight

Harold Knight (Nottingham, 1874 - Londen, 1961) was een Britse schilder.
Hij werd geboren in Nottingham in 1874, als zoon van een architect, en studeerde aan de Nottingham School of Art. Daar ontmoette hij Laura Johnson, met wie hij in 1903 huwde.

Harold werd omschreven als een stille man en een ervaren, doch onopwindend, schilder. Zijn vrouw, de flamboyante Laura, genoot grotere publieke erkenning.
Na in Parijs en Staithes, aan de kust van Yorkshire, te hebben gewoond, kwamen zij, in 1907, naar Newlyn. (zie Newlyn Group)

Tijdens de Eerste Wereldoorlog was Harold Knight gewetensbezwaarde, wat hem niet in dank werd afgenomen door zijn collega's en vroegere vrienden. Hij werd verplicht om, als arbeider, op het land te gaan werken, wat veel van zijn fysieke en psychische krachten vergde. Na de oorlog verhuisden hij en Laura naar Londen. Zij kwamen echter regelmatig terug naar Lamorna om er te schilderen.

Brits kunstschilder
Lid van de Royal Academy of Arts
Verhaal van de wateroever

Het Verhaal van de wateroever (Shuihu zhuan) is een 14e-eeuwse Chinese roman, een van de vier klassieke romans uit de Chinese literatuur. Verder is het een Japanse serie die gebaseerd is op deze roman, waarvan de setting het oude China van de Song-dynastie is, bijna duizend jaar geleden. Het is geschreven door Shi Nai'an en wellicht bewerkt door Luo Guanzhong.

Het verhaal van de serie gaat over 108 helden die corruptie van de overheid bestrijden en daardoor buiten de wet staan. Bijvoorbeeld bezittingen die door onrechtmatige belastingen van al arme burgers worden gestolen, proberen de helden terug te geven aan het volk. De belangrijkste schurk is de gouverneur Kao Chiu. Hij is ambitieus, corrupt, en door en door slecht. De voornaamste held en hoofdrolspeler, Lin Chung, staat aan het begin van het rechtvaardige verzet. Geleidelijk verzamelen zich steeds meer helden in het centrum van verzet, Liang Shan Po, en wat begint met het verzet van een man, wordt het verzet van een groep helden, en groeit uiteindelijk uit tot een leger van heldhaftige strijders. Officieel is dit echter een soort bandietenleger, wellicht enigszins vergelijkbaar met dat van Robin Hood. Een belangrijk citaat uit de serie dat telkens terugkeert, is dan ook:

Do not despise the snake for having no horns, for who is to say it will not become a dragon?
Kijk niet neer op de slang omdat hij geen hoorns heeft, want wie weet of het niet een draak zal worden?

Een ander belangrijk citaat is:

One wrong can move a people and a wronged people can move the world... so may one just man become an army.
Een onrecht kan een volk in beweging zetten, en een volk dat onrecht is aangedaan kan de wereld in beweging zetten... zo kan een rechtvaardige man een leger worden.

Het verhaal is legendarisch. De helden lijken tot bovenmenselijke prestaties in staat te zijn tijdens gevechten, zoals bij meer legendarische wushu films het geval is: Zij kunnen tientallen meters hoog en ver springen en letterlijk even hard lopen als de wind. Volgens het verhaal waren de helden al tijdens hun leven legendarisch. Hun rechtvaardigheid maakt hen als het ware zelfs onoverwinnelijk.

De Japanse televisieserie bestaat uit 26 afleveringen en is aan vele landen verkocht. In Nederland is zij op televisie uitgezonden onder de naam Lin Chung en De rebellen van Liang Shan Po. Verder is zij op video en DVD uitgebracht voor de leeftijdscategorie 15 jaar en ouder.

Middeleeuwse roman
14e-eeuwse literatuur
Chinese literatuur
GAF-score

De GAF-score is een maat waarmee het psychisch, sociaal en beroepsmatig functioneren van een persoon wordt aangeduid in de vorm van een score tussen 0 en 100. De term is een afkorting van Global Assessment of Functioning. De GAF-score is een onderdeel van het DSM-IV-systeem, dat gebruikt wordt voor diagnosticeren van psychiatrische aandoeningen.

Mensen zonder significante psychische, beroepsmatige of sociale problemen hebben een score van ongeveer 90 tot 100; met (meer van) deze problemen zal de score lager zijn.

De vierde editie van het psychiatrisch handboek Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (kortweg DSM-IV) vermeldt de volgende omschrijvingen:
91-100: Uitstekend functioneren bij een groot aantal activiteiten, de problemen in het leven lopen nooit uit de hand, persoon wordt op prijs gesteld door anderen door veel goede kwaliteiten. Geen symptomen.
81-90: Geen of minimale symptomen, goed functioneren op alle gebieden, geïnteresseerd en betrokken bij een groot aantal activiteiten, sociaal effectief, doorgaans tevreden met het leven, alleen alledaagse problemen en zorgen.
71-80: Als er symptomen optreden, zijn deze van voorbijgaande aard, te verwachten reacties op psychosociale stress, slechts beperkte hinder in sociale omgang, op het werk of op school.
61-70 Enige lichte symptomen OF enige problemen in sociaal functioneren, op het werk of op school, maar functioneert over het algemeen behoorlijk goed, heeft goede inter-persoonlijke contacten.
51-60 Matige symptomen OF matige problemen in sociaal functioneren, op het werk of op school.
41-50 Ernstige symptomen OF ernstige beperkingen in sociaal functioneren, op het werk of op school.
31-40 Enige vermindering in realiteitsbesef of communicatie OF sterke vermindering op verschillende terreinen, zoals werk of school, gezins- of familierelaties, beoordelingsvermogen, denkvermogen of stemming.
21-30 Gedrag wordt beïnvloed door wanen of hallucinaties OF ernstige beperkingen van communicatie of beoordeling OF onvermogen op alle terreinen te functioneren.
11-20 Enig gevaar om zichzelf of anderen te verwonden OF af en toe verwaarlozing van de persoonlijke hygiëne OF zeer ernstige vermindering van communicatie.
1-10 Blijvend gevaar zichzelf of anderen te verwonden OF blijvend onvermogen de persoonlijke hygiëne te onderhouden OF ernstig suïcidaal gedrag met duidelijke doodsverwachting.
Bij onvoldoende informatie voor GAF-beoordeling, scoort men nul.

De GAF-score wordt bijvoorbeeld gebruikt om (mede) de graad van functiebeperking ("invaliditeit") te bepalen wanneer mensen een beroep doen op het Vlaams Fonds of in Nederland de WLZ.

Psychiatrie
Scoringsmethode
531 v.Chr.

Het jaar 531 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

India
Siddhartha Gautama behaalt het Nirvana en wordt Gautama Boeddha (kroniek van het boeddhisme).

China
Ling, de vorst van Cai wordt gedood en Cai wordt door Chu ingelijfd.

Geboren

Overleden 

Laozi (604 v.Chr. - 531 v.Chr.), Chinees filosoof en schrijver (73)

Jaar in de 6e eeuw v.Chr.
532 v.Chr.

Het jaar 532 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Griekenland
 Polycrates komt als tiran aan de macht op Samos, hij organiseert een sterke zeemacht. (waarschijnlijke datum)

Italië
 Pythagoras sticht in Crotone een school voor wetenschappen en filosofie. (waarschijnlijke datum)

Geboren

Overleden 

 Hiram III, stadsvorst van Tyrus

Jaar in de 6e eeuw v.Chr.
533 v.Chr.

Het jaar 533 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

India 
 Volgens de Jain-geschriften wordt Sindh door een zware aardbeving getroffen.

Griekenland 
 Onder Pisistratus komt het eerste tragediegezelschap tot stand.
 Thericles wordt benoemd tot archont van Athene.

Jaar in de 6e eeuw v.Chr.
534 v.Chr.

Het jaar 534 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Griekenland
Op de eerste Dionysia, een staatsfestival ingesteld door Pisistratus wint de dichter Thespis de eerste prijs voor tragedie, waarschijnlijk omdat hij voor het eerst zichzelf voor het koor plaatste. Hij antwoordde het koor als personage in het verhaal waarover zij zongen. Hiermee vond hij het genre drama uit.

Italië
Tarquinius volgt Servius Tullius op als koning van Rome. Deze Etruskische vorst draagt de bijnaam: de Trotse (Superbus).

China
Chen wordt door Chu ingelijfd.

Geboren

Overleden 

Servius Tullius, koning van Rome

Jaar in de 6e eeuw v.Chr.
535 v.Chr.

Het jaar 535 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Frankrijk
Carthago verslaat de Grieken in de slag bij Alalia (Corsica). De Phocaeërs worden na tien jaar weer verdreven.

Italië
Griekse kolonisten uit Phocaea vestigen een handelsnederzetting bij Elea, ten zuiden van Salerno.

Geboren 
Hiëro I, tiran van Syracuse

Overleden 

Jaar in de 6e eeuw v.Chr.
578 v.Chr.

Het jaar 578 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Italië 

 Servius Tullius (578 - 534 v.Chr.) volgt Lucius Tarquinius Priscus op als koning van Rome. Tijdens zijn regeerperiode voltooit hij de eerste stadsmuur die de Zeven Heuvels van de stad omringd.

Geboren

Overleden 

 Lucius Tarquinius Priscus, koning van Rome (waarschijnlijke datum)

Jaar in de 6e eeuw v.Chr.
373 v.Chr.

Het jaar 373 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Perzië 
Het Perzische leger onder Pharnabazus valt Egypte binnen. Farao Nectanebo I weet de Perzen na een tegenaanval uit het land te verdrijven.

Griekenland 
Sparta belegert Kerkyra (Korfoe), een Atheense strafexpeditie onder Iphicrates bevrijdt het eiland.
Het heiligdom van Poseidon van Helike aan de Golf van Korinthe, wordt door de zee verzwolgen ten gevolge van een aardbeving en een vloedgolf.
Een aardbeving treft tevens het Orakel van Delphi en verwoest de Tempel van Apollo.

Geboren

Overleden 

Jaar in de 4e eeuw v.Chr.
Judit Polgár

Judit Polgár (Boedapest, 23 juli 1976) is een Hongaars schaakster. Zij is veruit de sterkste vrouwelijke schaker ooit, en de enige vrouw die ooit in de top 10 van de FIDE-rating-lijst heeft gestaan.

Opvoeding 
Judit Polgár, van Joodse komaf, heeft twee oudere zussen, Sofia en Zsuzsa. De drie kinderen maakten deel uit van een onderwijsexperiment dat werd uitgevoerd door hun vader, László Polgár, in een poging te bewijzen dat kinderen uitzonderlijke prestaties kunnen leveren als ze worden opgeleid in een gespecialiseerd onderwerp vanaf een zeer jonge leeftijd. "Genieën worden gemaakt, niet geboren", was de stelling van László.

De opvoeding van Judit en haar zussen was omstreden. Vader László en zijn vrouw Klára leidden hun drie dochters thuis op, met schaken als specialisme. Judits moeder gaf taal en rekenen, en haar vader  schaakles. László leerde zijn drie dochters ook de internationale taal Esperanto. 

De twee oudere zussen zijn zodoende beiden ook verdienstelijke schakers geworden, maar niet zo sterk als Judit. Het talent van de zusjes en met name dat van Judit bleef niet onopgemerkt: al op jonge leeftijd was Judit een fenomeen.

Loopbaan 

In 1991 won Polgár het Hongaars kampioenschap en voldeed daarmee aan de eis voor (mannelijke) grootmeesters (voor vrouwen zijn aparte titels). Ze was toen 15 jaar en 4 maanden oud en op dat moment de jongste grootmeester ooit, ze brak daarmee het record van Bobby Fischer. 

In de jaren negentig was Polgár een actief toernooispeler. Ze won onder andere een sterk bezet toernooi in Madrid in 1994. Tijdens de Donner Memorial van 1995 werd ze vijfde. In 1998 won ze het Open Amerikaans kampioenschap en het Schaaktoernooi Hoogeveen (voor Timman en Spassky). In 1999 bereikte ze de kwartfinale van het FIDE-knock-out-wereldkampioenschap en in Nederland won ze het VAM-toernooi in Hoogeveen, samen met Timman, voor Karpov.

Polgár stond van jongs af bekend om haar agressieve, aanvallende speelstijl. Rond 2000 ging ze meer positioneel spelen en werd ze nog sterker. In 2003 drong ze door tot de top 10 van de FIDE-ratinglijst. In dat jaar eindigde ze als 2e in het Corus-toernooi en won het Essent-toernooi, voor Aronian, Sokolov en Karpov.

In 2005 mocht ze op grond van haar rating meespelen in het toernooi om het FIDE-wereldkampioenschap. Ze eindigde op de laatste plaats.

Na de geboorte van haar eerste kind in 2004, was ze tot begin 2005 minder actief als schaker.

In 2011 deed ze in het Europees kampioenschap schaken mee met het mannentoernooi en eindigde als derde.

Op 13 augustus 2014 deelde Judit Polgár mee dat ze zich terugtrok als competitief schaakster.

Externe links 
 Judit Polgar: Early years of the greatest Woman Chessplayer ever
 All Polgar Games
 
 
 
 

Hongaars schaker
Schaakgrootmeester
Michael Adams

Michael Adams (Truro, 17 november 1971) is een Brits schaker.

In 1988 werd hij grootmeester. In 1989, 1997, 2010, 2011 en 2016 won hij het kampioenschap van Groot-Brittannië.

Carrière 
Sinds het midden van de jaren 90 hoort hij bij de wereldtop en doet regelmatig mee aan de grote toernooien.
Hij heeft een kalme, positionele stijl en eindigt meestal boven de 50 procent, maar wint maar zelden een sterk bezet toernooi. Zijn beste prestatie was Dos Hermanas 1999, dat hij won voor Vladimir Kramnik, Veselin Topalov en Anand. In Nederland is hij een regelmatig deelnemer aan het Corus-toernooi. Daar deed hij het het best in 2004, met een gedeelde tweede plaats.

In 1994 drong Adams door tot de kandidatenmatches van zowel de FIDE als de PCA. In de FIDE cyclus verloor hij van Boris Gelfand, in de PCA-cyclus versloeg hij Sergej Tiviakov en verloor van Anand.

Adams bleek goed uit de voeten te kunnen met het knock-out formaat waarmee de FIDE een aantal keren het wereldkampioenschap speelde. In 1997 bereikte hij de finale, waarin hij verloor van Anand. In 1999 kwam hij tot de halve finale, waarin hij struikelde over Vladimir Akopian. In 2004 bereikte hij wederom de finale en miste op een haar na het wereldkampioenschap door van Rustam Kasimdzjanov te verliezen. Op grond van zijn rating mocht hij meedoen aan het wereldkampioenschap schaken in 2005 waarin hij als 7e eindigde.

In 2005 werd in Londen de match "Mens tegen Machine" verspeeld: Adams nam het op tegen de schaakcomputer Hydra. Adams verloor met ½ - 5½.

In 2016 won hij in Bournemouth het kampioenschap van Groot-Brittannië.

Adamsgambiet 
Naar Adams is het Adamsgambiet in de Weense opening genoemd: 1.e4 e5 2.Pc3 Pf6 3.Lc4 Pe4 5.Dh5 Pd6 5.Lb3 Pc6 6.d4 (diagram).

Externe koppelingen 
 
 
 

Brits schaker
Schaakgrootmeester
La Línea de la Concepción

La Línea de la Concepción of kortweg La Línea is een Spaanse plaats die tegen Gibraltar aan ligt, in de provincie Cádiz. De plaats ligt aan de Baai van Gibraltar. De grens tussen Spanje en Gibraltar is bij deze plaats.

La Línea is een van de nieuwste steden van Spanje. De plaats is in de 18e eeuw door Filips V gesticht als "Línea de Contravalación de la Plaza de Gibraltar", toen Gibraltar Brits werd. Filips V wilde de Britten in toom houden en liet daarom op deze plek fortificaties bouwen. Toen Spanje en het Verenigd Koninkrijk in de 19e eeuw in Frankrijk echter een gemeenschappelijke vijand hadden, en de Fransen Spanje binnenvielen, tekenden de Britten en de Spanjaarden een defensieverdrag. De fortificaties werden nu door de Britten weer afgebroken, met als reden dat deze anders in handen van de Fransen zouden kunnen vallen.

Wie van elders in Spanje met het openbaar vervoer naar Gibraltar reist, zal doorgaans met de bus of trein naar La Línea reizen, en van daar uit naar Gibraltar lopen. De afstand van het busstation naar de grens met Gibraltar is enkele tientallen meters.

Demografische ontwikkeling 

Bron: INE; 1857-2011: volkstellingen
Voor 1877 maakte La Línea de la Concepción deel uit van de gemeente San Roque.

Geboren 
 José Cruz Herrera (1890-1972), kunstschilder
 Adrián Gavira (1987), beachvolleyballer

Stad in Spanje
Gemeente in Cádiz
Museum Prinsenhof Delft

Museum Prinsenhof Delft is een museum in de Nederlandse stad Delft. Het is gevestigd in het voormalige Sint-Agathaklooster dat behoort tot de Top 100 van de Rijksdienst voor de Monumentenzorg uit 1990. Het  museum belicht Delfts blauw, grote Delftse wetenschappers (Hugo de Groot, Antoni van Leeuwenhoek) en Delftse meesters, Willem van Oranje en het Huis Oranje-Nassau. Het museum heeft een collectie schilderijen, aardewerk en gebruiksvoorwerpen uit de Gouden Eeuw. Het museum trekt jaarlijks ongeveer 63.500 bezoekers.

Het museum werd als Gemeentemuseum Delft in 1897 opgericht en was gevestigd in het stadhuis van Delft. In 1906 werd het museum verplaatst naar een zaal in het Agathaklooster, een verdieping boven de plek waar sinds 1887 het Rijksmuseum 'De historische zaal van het Prinsenhof' was gevestigd.

Het kloostercomplex dat voordien verschillende functies had, werd tussen 1938 tot 1962 volledig gerestaureerd tot museum. In het complex is Willem van Oranje doodgeschoten. De kogelgaten in de muur zijn nog altijd te zien. In 2014 werd het vernieuwde museum heropend door koning Willem-Alexander.

Afbeeldingen

Externe links 
 Website van het Prinsenhof
 

Kunstmuseum in Nederland
Museum in Delft
Historisch museum
Thijs Chanowski

Michael Matthijs (Thijs) Chanowski (Hamburg, 18 juni 1930 – Alkmaar, 7 maart 2017) was een Nederlandse televisieproducent- en regisseur, ondernemer en onderzoeker.

Loopbaan 
Chanowski begon zijn carrière in de (jazz)muziek en de schilderkunst. Hij was producent van de eerste tien afleveringen van het kinderprogramma De Fabeltjeskrant. Hiermee verwierf hij de bijnaam Thijs "meneer de uil" Chanowski. Later produceerde hij ook 250 afleveringen van Paulus de boskabouter en andere televisieseries en films. Voor de film Camping verwierf hij de prestigieuze Prix d'Italia. Daarnaast werkte hij vanaf 1972 als adviseur bij Philips aan de ontwikkeling van 's werelds eerste interactieve laserdisk.

Na het winnen van verschillende prijzen voor film- en televisieproducties, waarin nieuwe technologieën werden toegepast, besloot Chanowski zich volledig te richten op de ontwikkeling van interactieve omgevingen, waarbij hij sindsdien belangrijke bijdragen heeft geleverd bij zoekverwerkingstechnologieën, ontwerpprogramma's voor multimediale databasesystemen (o.a. het programma FreeBase) en ook geavanceerde simulatietechnologie voor het Europese Ruimtevaartprogramma.

In 1990 stichtte Chanowski een multimedia-lab, dat zich richtte op knowledge mining. Dit bedrijf ontwikkelde onder meer de Aquabrowser, een 'intuïtieve' zoekmachine die werkt met termassociatie in plaats van woordtreffers. Chanowski bleef directeur toen het bedrijf door softwarebedrijf BSO werd overgenomen als "BSO Media Lab". Later kocht hij het bedrijf terug. 

Van 1995 tot 2000 was Chanowski bijzonder hoogleraar Multimedia Interactie aan de Universiteit van Amsterdam. Sedert 2005 werkte hij aan een project om jonge kinderen in derdewereldlanden de Engelse taal te leren, zonder hun eigen taal daarvoor te gebruiken.

Chanowski woonde in Bergen, hij overleed in 2017 in een Alkmaars ziekenhuis op 86-jarige leeftijd.

Filmografie 
 De Fabeltjeskrant (1968)
 De vloek van Woestewolf (1974)
 Paulus de boskabouter (1974)
 Toestanden (1976)
 Camping (1978)
 Nestwarmte (1981) 
 De Paardentekenaar (1983)

Hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam
Nederlands ondernemer
Nederlands televisieproducent
Plataan

Plataan (Platanus) is een geslacht van bomen, het enige uit de plataanfamilie (Platanaceae).

Kenmerken 
Een plataan wordt 30-35 meter hoog en ontwikkelt een zeer brede kruin, soms enkele kruinen, met een omtrek van 8-12 meter. De grote bladeren en het dichte bladerdek maken platanen tot veel toegepaste schaduwbomen. Vooral in Zuid-Europa zijn platanen bepalend voor het straatbeeld. Platanen worden echter ook in België en Nederland als park-, laan- en straatboom aangeplant.

De soorten zijn eenhuizig. De bloemen groeien in karakteristieke bolvormige hoofdjes, die los aan de takken hangen. De vrucht is een dopvruchtje, dat in de bolvormige vruchthoofdjes lang aan de boom kan blijven hangen, tot zelfs in het voorjaar. Platanen hebben een verspreide bladstand. Het jonge blad en de twijgen zijn dicht bezet met stervormige haren. Als de haren uitvallen kunnen deze soms allergische reacties, zoals jeuk en irritaties aan de slijmvliezen, veroorzaken.

Karakteristiek is de stam, waarvan de schors, doordat er stukken afvallen, verschillende kleuren bruin en groen vertoont. 

Er zijn in de Benelux twee echte soorten te vinden (beide niet inheems):
 Westerse plataan (Platanus occidentalis), deze heeft ondiep ingesneden bladeren, meestal driedelig, en komt oorspronkelijk uit Amerika. De bloemen groeien in één tot twee bolletjes.
 Oosterse plataan (Platanus orientalis), met diep ingesneden bladeren, meestal vijf tot zevendelig. Deze soort komt oorspronkelijk uit de Balkan en Klein-Azië. De bloemen groeien in drie tot zes bolletjes.

Aangeplant wordt echter vooral een kruising tussen deze twee soorten: de gewone plataan (Platanus × hispanica).

Soorten 
 Platanus gentryi - Nixon & J.M.Poole - (Mexico)
 Platanus kerrii - Gagnepain - (Laos en Vietnam)
 Platanus lindeniana - M.Martens & Galeotti - (Mexico en Guatemala)
 Platanus mexicana - Moricand - (noordoosten van Mexico)
 Platanus occidentalis - L. - "westerse plataan" (oosten van de Verenigde Staten en het uiterste zuiden van Ontario)
 Platanus orientalis - L. - "oosterse plataan" (Italië tot Iran)
 Platanus racemosa - Nutt. - "western sycamore" (Californië en de westkust van Baja California)
 Platanus rzedowskii - Nixon & J.M.Poole - (noordoosten van Mexico)
 Platanus wrightii - S.Watson - "Arizona sycamore" (noorden van Mexico, Arizona en New Mexico)

Zie ook 
 Tinjery, een meer dan 2000 jaar oude oosterse plataan.

Trivia 
 De openingsaria 'Ombra mai fu' uit de opera Serse van Georg Friedrich Händel bezingt de bewondering en waardering voor (de schaduw van) de plataan.

Externe links 
 
 
 
 

plataan
Boom (plant)
Decreet van Canopus

Het decreet van Canopus was een wetsvoorschrift uit het oude Egypte en werd op 6 maart 237 v.Chr. uitgevaardigd door koning Ptolemaeus III Euergetes I.

Ontdekking
Het decreet werd op 15 april 1866 ontdekt in San el-Hagar, de oude hoofdstad Tanis van Egypte. Een kopie werd later in 1881 ontdekt door Gaston Maspero in Kom el-Hisn.

Inhoud
In het decreet is sprake van schenkingen door de koning aan de tempels, het instellen van een vijfde orde van priesters en hun voorrechten en taken. Verder wordt er melding gemaakt van het oprichten van gouden beelden voor de plotseling overleden prinses Berenice.

Schrikkeldag
Ook is er sprake van de instelling van een zesde epagomenale dag. De Egyptische kalender kende 365 dagen in twaalf maanden van 30 dagen plus 5 epagomenale dagen. Nu werd daar eens in de vier jaar een zesde dag aan toegevoegd. De dag werd naar de Weldoende goden (Euergetes) genoemd. Ditzelfde systeem vinden we nu nog terug in de vorm van schrikkeldagen.

Betekenis voor de Egyptologie

Evenals de Steen van Rosetta was dit decreet opgesteld in zowel het Oudgrieks als het Oudegyptisch. Het Egyptische deel werd opgetekend in het hiërogliefisch en in het demotisch. Het decreet heeft daarmee een rol gespeeld bij de verdere ontcijfering van de taal en het schrift van het oude Egypte. Daarnaast verschafte het opheldering over de tijdrekening die in het Oude Egypte gehanteerd werd.

Externe link
 Engelse vertaling van het decreet

Archeologische vondst in Afrika
Historische wet
Oud-Egyptische literatuur
237 v.Chr.

Het jaar 237 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Egypte
6 maart - Ptolemaeus III Euergetes vaardigt het decreet van Canopus uit. Hiermee wordt onder andere een schrikkeldag ingesteld.
Ptolemaeus III laat de Tempel van Horus (Edfu) bouwen. De tempel bestaat uit een indrukwekkende pyloon met bas-reliëfen van o.a. de valkgod Horus.

Carthago
Hamilcar Barkas landt met een Carthaags expeditieleger aan de oostkust van het Iberische schiereiland (Spanje), de Carthagers bezetten de goud- en zilvermijnen. Hij wordt op de reis vergezeld door zijn 9-jarige zoon Hannibal Barkas.

Geboren

Overleden 

Jaar in de 3e eeuw v.Chr.
Decreet van Memphis

Het Decreet van Memphis is een inscriptie, uitgebeiteld in een grijs granieten blok, tijdens de regering van de Egyptische koning Ptolemaeus IV Philopator en dateert van 215 v.Chr.. De steen werd gevonden te Memphis.

Het decreet werd in 1902 in de wetenschappelijke wereld bekend, ruwweg een eeuw na de vondst van de Steen van Rosetta. Een tweede deel van het decreet werd in 1923 gevonden. Net als de Steen van Rosetta en het Decreet van Canopus is het Decreet van Memphis geschreven in zowel het Grieks als het Egyptisch (in hiërogliefen en demotisch). Ten tijde van de ontdekking van het Decreet van Memphis was de Egyptologie al grotendeels in staat beide vormen van Egyptisch te lezen, maar er waren nog altijd onduidelijkheden en vermoedens die al of niet door het decreet bewaarheid werden.

Het decreet bevat naast een vermelding van de gebruikelijke schenkingen aan de tempels een beschrijving van de Slag bij Raphia tegen de Seleuciden-vorst Antiochus III de Grote en een vermelding van de aandacht die de farao schonk aan de Egyptische tempels in Syrië.

Archeologische vondst in Afrika
Inscriptie
Historische wet
Oud-Egyptische literatuur
Jean-François Champollion

Jean-François Champollion (Figeac, 23 december 1790 – Parijs, 4 maart 1832) was een Frans taalkundige en grondlegger van de egyptologie. Hij is beroemd doordat de ontcijfering van het Egyptische hiërogliefenschrift grotendeels aan hem te danken is.

Biografie 
Champollion werd geboren in Figeac en werd vaak de Jongere genoemd om hem te onderscheiden van zijn broer Jacques-Joseph Champollion (Champollion-Figeac). Hij was een wonderkind als het om talen ging: toen zijn broer hem in 1805 naar Parijs meenam kende hij al Hebreeuws, Syrisch en Chaldeeuws. Hij werd een leerling van Antoine-Isaac Silvestre de Sacy en Raphaël de Monarchis en specialiseerde zich in Oosterse talen. Hij leerde Koptisch, de liturgische taal van de christenen van Egypte, die verwant is met het oud- en middelegyptisch. Zijn kennis van deze taal was van groot belang bij zijn studie van de hiërogliefen, omdat het de voortzetting van de taal van het Oude Egypte was, maar in zijn tijd al wel gelezen kon worden, omdat het geen gebruik maakt van hiërogliefen.

In 1812 werd hij te Grenoble leraar Oude talen en begon hij een encyclopedisch werk te schrijven over alles wat met het Oude Egypte te maken had. Het geografisch deel daarvan werd in 1814 uitgegeven. Al in dit boek vermeldt hij dat hij vorderingen gemaakt had in het lezen van de opschriften van de steen van Rosetta. In 1821 gaf hij een boek uit getiteld "De l'écriture hiëratique des Anciens Égyptiens". Er was destijds een discussie gaande over de aard van de hiëratische en hiëroglifische tekens. Stelden zij klanken voor of begrippen? In 1821 dacht Champollion nog het laatste, maar in 1822 publiceerde hij een opzienbarend hiëroglifisch alfabet. Zijn veranderde houding kwam waarschijnlijk doordat hij gelezen had over de pogingen van Thomas Young om in de tekens klanken te ontdekken. Champollion gebruikte de koningsnamen van de Ptolemeïsche tijd om de alfabetische tekens te ontrafelen. Omdat deze koningen van Griekse afkomst waren, werden hun namen inderdaad in alfabetische tekens uitgespeld. Dit gaf Champollion de sleutel in handen: de namen van de koningen staan namelijk in de Egyptische tekst op de steen van Rosetta in cartouches, ovale omlijningen.

In de jaren 1822-1824 werkte hij als een bezetene om zijn begrip van het schrift en de taal verder uit te breiden, en in 1824 gaf hij zijn "Précis du Système Hiëroglyphique" uit, waarmee de basis was gelegd voor het ontcijferen van de vele inschriften en papyri gedurende 3000 jaar geschiedenis.

Champollion vertrok daarna naar Turijn om de papyri van die stad te bestuderen en vervolgens naar Egypte zelf, waar hij veel teksten eigenhandig optekende. Na zijn terugkomst in 1830 begon hij al het verkregen materiaal te ordenen en te vertalen. In 1831 werd Champollion benoemd tot hoogleraar in inscripties en letterkunde, maar in 1832 stierf hij plotseling door uitputting. Hij werd begraven op het Cimetière du Père-Lachaise. Zijn broer nam daarna het werk zo goed mogelijk over en gaf zowel de Egyptische grammatica als het woordenboek uit, waaraan Champollion gewerkt had.

Zie ook 
 Egyptologie

Frans egyptoloog
Epigraficus
Frans taalkundige
Polyglot
Udon Thani (provincie)

Chang Wat Udon Thani (Thais อุดรธานี) is een provincie in het noordoosten van Thailand in het gebied dat ook wel Isaan wordt genoemd. In december 2002 had de provincie 1.535.471 inwoners, het is daarmee de 7e provincie qua bevolking in Thailand. Met een oppervlakte van 11.730,3 km² is het de 11e provincie qua omvang in Thailand. De provincie ligt op ongeveer 564 kilometer van Bangkok. Udon Thani grenst aan Nong Khai, Sakon Nakhon, Kalasin, Khon Kaen, Nongbua Lamphu en Loei. Udon Thani ligt niet aan zee. De hoofdstad is Udon Thani.

Provinciale symbolen

Klimaat 
De gemiddelde jaartemperatuur is 32 graden, de temperatuur schommelt tussen 10,9 graden en 42,5 graden. Gemiddeld valt er 1654 mm regen per jaar.

Politiek

Bestuurlijke indeling 
De provincie is onderverdeeld in 18 districten (Amphoe) en 2 subdistricten (King amphoe), die weer onderverdeeld zijn in 155 gemeenten (tambon) en 1682 dorpen (moobaan). De ontbrekende nummers 12-16 zijn Amphoe die in 1993 werden ingedeeld bij de nieuwe provincie Nongbua Lamphu.

Geschiedenis 
Tot aan de Vietnamoorlog was Udon Thani, net als de rest van Noordoost-Thailand, een achtergebleven gebied. Na de komst van Amerikaanse troepen en de vestiging van een luchtmachtbasis is hier verandering in gekomen, al blijft dit gebied achterlopen bij de rest van Thailand. Het is nu een commercieel en industrieel centrum in deze regio van Thailand.

Udon Thani is ook de vindplaats van een van de oudste bronstijd-beschavingen, waarvan resten zijn gevonden bij het dorp Ban Chiang. Deze beschaving wordt in het algemeen op circa 5000 jaar oud geschat.

Externe links 
 Udon Thani.com - site met info over Udon Thani

Bronnen 
  Thailand in figures 2003 - Alpha research co.ltd. 2003 ISBN 974-90990-5-2
  Het nationale bureau voor de statistiek van Thailand

Zie ook 
 Thailand van A tot Z
Gemeentevervoerbedrijf

Een gemeentevervoerbedrijf of gemeentelijk vervoerbedrijf (afhankelijk van de betreffende gemeente), is een bedrijf dat onderdeel uitmaakt van het gemeentelijk apparaat. De werknemers van een gemeentevervoerbedrijf zijn dan ook ambtenaren. Sinds 1 januari 2007 zijn er in Nederland geen gemeentevervoerbedrijven meer.

GVB in brede zin 
In de afgelopen decennia zijn veel GVB's verzelfstandigd (omgezet in een gemeentelijke NV). Sommige stadsvervoerbedrijven zijn geprivatiseerd. De verzelfstandigde en zelfs de geprivatiseerde GVB's worden door bijvoorbeeld de Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) nog steeds gezien als gemeentevervoerbedrijven.

Verzelfstandigde GVB's

Geprivatiseerde GVB's 

Het Gemeente Vervoerbedrijf Arnhem (GVA) is door een reeks van fusies in de jaren negentig geheel opgegaan in Connexxion en wordt niet meer gezien als een GVB. In 2000 verkocht de gemeente Arnhem haar belang van 12,5% in het voormalige stads- en streekvervoerbedrijf Oostnet.

Wet personenvervoer 2000 
Binnen het kader van de Wet personenvervoer 2000 dienen alle GVB's uiterlijk in 2007 geprivatiseerd te zijn, opdat tussen 2009 en 2012 al het openbaar vervoer openbaar aanbesteed kan worden. Als laatste zijn daarom per 1 januari het GVB (Amsterdam) en de RET (Rotterdam) verzelfstandigd. Over het al dan niet aanbesteden van het openbaar vervoer in de grote steden bestaat de laatste tijd discussie in de Tweede Kamer.

Activiteiten 
Van de Wet personenvervoer 2000 mogen de GVB's zich alleen bezighouden met openbaar vervoer. Alle andere activiteiten (bijvoorbeeld verhuur van bussen, exploitatie van veerponten, enz) moeten van de NMa ondergebracht worden onder een andere rechtspersoon (bijvoorbeeld in een dochteronderneming).

Vervoersverboden 
Tot in de jaren zestig en zeventig hadden veel gemeenten met GVB's vervoersverboden ingesteld voor de streekvervoerbedrijven. Dat betekende dat streekbussen die staduitwaarts reden binnen de stad geen reizigers mochten laten uitstappen en dat streekbussen die stadinwaarts reden binnen de stad geen reizigers mochten meenemen. Op die manier had een GVB geen concurrentie te duchten van streekvervoerders. Anderzijds mochten de GVB'S met hun bussen niet de stadsgrens overschrijden. Eind jaren 60 kwam hier voorzichtig een eind aan door streekbuslijnen open te stellen voor stadsvoervoer en de komst van de zg. integratielijnen waarbij een lijn zowel door een stadsvervoerder als een streekvervoerder werd gereden. Doordat de rijksoverheid via de subsidiepot meer te zeggen kreeg over het openbaar vervoer, kwamen de vervoersverboden langzamerhand te vervallen en werd er aangedrongen op samenwerking en integratie van het stads- en het streekvervoer. Met de komst van het zonetarief in heel Nederland vervielen uiteindelijk alle verboden. Later kwam het wel weer voor dat bij bepaalde (snel) diensten vervoersverboden ontstonden maar nu om de snelheid te verhogen en de capaciteit te benutten voor interlokale reizigers en geen lokaal vervoer werd toegestaan. 

Openbaar vervoer in Nederland
GVB

gemeentevervoerbedrijf (in het algemeen)
 GVB (Amsterdam), het stadsvervoerbedrijf van Amsterdam
 Gemeentelijk Vervoerbedrijf Groningen, een voormalig vervoerbedrijf in de stad Groningen
 Gemeentelijk Vervoerbedrijf Dordrecht, een voormalig vervoerbedrijf in de stad Dordrecht
 Geldersche Voetbalbond
 Goudsche Voetbalbond
 Groninger Voetbalbond
 Golfvaardigheidsbewijs
 GVB (voetbalclub), een amateurvoetbalclub uit Doezum
HTM

HTM heeft meerdere betekenissen:

 HTM Personenvervoer (voorheen Gemengd Bedrijf Haagsche Tramweg-Maatschappij), een Nederlands stadsvervoerbedrijf
 HTM (motorfiets), een Duits motorfietsmerk
 HTMbuzz, was een Nederlandse vervoersmaatschappij van 2012 tot 2019.
 .htm is de drieletterige bestandsextensie van HyperText Markup Language
RET

RET, het stadsvervoerbedrijf van Rotterdam
 RET bussen
 RET trams
 RET metro
 RET Bouwproducten, een leverancier van bouwmaterialen met oude koloniale wortels 
Rationeel-emotieve therapie
Resolution enhancement technology
Stichting Registratie enterale En parenterale voeding Thuis
IATA-code van luchthaven Røst, Noorwegen
The Linux Documentation Project

The Linux Documentation Project (TLDP) begon als een manier van en voor Linux-hackers en "gewone" gebruikers om informatie met elkaar te delen.

The Linux Documentation Project begon in 1992 als FTP-server, maar al snel, in 1993, kwam het ook op internet (het werd gehost door MetaLab). Men vermoedt dat dit de allereerste website in verband met Linux was.

In 2004 bevat TLDP al vele honderden documenten in de vorm van man-pages, (mini-)HOWTO's, FAQ's, guides en artikels van Linuxgazette en LinuxFocus. Sommige van deze documenten zijn nauwelijks een bladzijde lang andere zijn zo groot als een boek. De grootsten zijn dan ook meestal in boekvorm verkrijgbaar bij de uitgeverij O'Reilly.

Externe link
The Linux Documentation Project

Linux
Georges Pompidou

Georges Jean Raymond Pompidou (Montboudif, 5 juli 1911 – Parijs, 2 april 1974) was een Frans politicus. Hij bracht het tot premier (1962-1968) en later president van Frankrijk (1969-1974).

Biografie 
Pompidou was de zoon van een onderwijzersechtpaar. Na zijn opleiding aan het Lyceum volgde hij de École normale supérieure in Parijs (1931). Na zijn studie letterkunde en het behalen van een onderwijsbevoegdheid werd hij leraar, eerst in Marseille, later in Parijs aan het Lycée Henri-IV.

Hij heeft een bloemlezing uit de Franse poëzie samengesteld.

Politieke carrière 
Na de Tweede Wereldoorlog werd hij lid van de Raad van State en vervolgens, van 1946 tot 1949, directeur van het Commissariaat voor Toerisme. Van 1954 tot 1958 werkte hij bij de Rothschildbank. Toen generaal Charles de Gaulle in 1958 in Frankrijk aan de macht kwam, werd hij tot directeur van diens kabinet benoemd.

Op 16 april 1962 werd Pompidou door De Gaulle aangesteld als minister-president. Tijdens de Parijse studentenrevolte in mei 1968 was Pompidou in tegenstelling tot president de Gaulle een voorstander van een gematigde aanpak. De Gaulle wilde een referendum uitschrijven om de steun van het Franse volk te vragen. De premier raadde hem dit af en stelde voor, om in plaats daarvan het parlement te ontbinden en parlementsverkiezingen uit te schrijven. "Als het referendum wordt verloren, is het regime verloren. Als de verkiezingen worden verloren, ben ik verloren", zou hij hebben gezegd. Waarop De Gaulle hem zou hebben gevraagd: "En als u die verkiezingen wint?"

Pompidou won de parlementsverkiezingen en president de Gaulle verving hem op 13 juli 1968 door de minister van Buitenlandse Zaken Maurice Couve de Murville. Een jaar later in 1969 hield De Gaulle alsnog een referendum. Hij verloor dit referendum en trad af als president.

President 
Op 15 juni 1969 won Pompidou de Franse presidentsverkiezingen van zijn tegenstander, interim-president Alain Poher, met ruim 58% van de stemmen. Hij zette in grote lijnen het conservatieve anti-Amerikaanse beleid van de Gaulle voort. Wel liet hij het Franse "non" tegen een Brits lidmaatschap van de Europese Economische Gemeenschap vallen toen hij in 1971 met premier Edward Heath tot overeenstemming kwam. Premiers onder Pompidou waren Jacques Chaban-Delmas en Pierre Messmer.

Tijdens zijn zevenjarige termijn als president werd bij Pompidou de ziekte van Waldenström, een zeldzame vorm van beenmergkanker, geconstateerd. Zijn ziekte werd nooit officieel bekendgemaakt; de officiële berichten spraken steeds van griep. In de lente van 1974 overleed hij op 62-jarige leeftijd. Hij werd na de presidentsverkiezingen van 1974 opgevolgd door de centrumrechtse Valéry Giscard d'Estaing.

Pompidou heeft toen hij president was de opdracht gegeven om in Parijs een centrum voor moderne kunst te laten bouwen. Dat is het in architectonisch opzicht interessante Centre Pompidou geworden.

President van Frankrijk
Premier van Frankrijk
Gaullist
Andreas Hofer

Andreas Hofer (Sandhof nabij Sankt Leonhard in Passeier, 22 november 1767 – Mantua, 20 februari 1810) was een Tiroolse nationale held en vrijheidsstrijder.

Andreas Hofer werd te Sandhof nabij Sankt Leonhard in Passeier (Zuid-Tirol) geboren. In de vrijheidsstrijd van 1809 voerde Hofer tot driemaal toe de Tirolers tot een overwinning op de Franse troepen van Napoleon Bonaparte.

Als gevolg van de Oostenrijkse nederlaag in de Derde Coalitieoorlog stond Tirol sinds 1805/1806 onder Beiers bestuur. Op 9 april 1809 brak er een opstand uit waarvan Hofer de leiding op zich nam. Op 25 en 29 mei behaalden de opstandelingen bij de Bergisel een overwinning. Daarna volgde de wapenstilstand van Znaim, waarbij Tirol opnieuw bezet werd door de troepen van Napoleon. Weer ging de oproep tot strijd rond onder de boeren van Tirol en opnieuw behaalden zij een overwinning. Daarna zetelde Hofer als opperbevelhebber van Tirol in de Hofburg van Innsbruck.

De Vrede van Schönbrunn was voor Hofer aanleiding om opnieuw in opstand te komen, maar deze keer eindigde dat in een nederlaag bij de Bergisel. Een hernieuwde oproep de wapens op te nemen kreeg weinig gehoor. Hofer moest vluchten, maar werd door Franz Raffl verraden. Hij werd 28 januari 1810 bij de Mähderhütte van de Pfandleralm (een bergweide van de Prantach boerderij tegenover St. Martin im Passeier) gevangengenomen.

Hofer werd naar Mantua in Noord-Italië gebracht en moest voor een krijgsraad komen. Hij werd veroordeeld en op 20 februari 1810 geëxecuteerd door een vuurpeloton. Hij weigerde een blinddoek om te doen en om te knielen. Andreas gaf zelfs geld aan de korporaal in leiding waarop hij hem vertelde; "schiet recht". Het bevel om te vuren gaf Andreas zelf. Hofer werd een held in Duitsland en Oostenrijk en een symbool tegen de agressie van Frankrijk en Napoleon.

Andreas Hofer ligt sinds 1823 in de Hofkirche in Innsbruck begraven. Ieder jaar wordt hij op 20 februari als held van het vaderland geëerd.

Zie ook 
 Slagen bij de Bergisel

Bronnen
 Tom Pocock - Stopping Napoleon (2004)

Referenties

Oostenrijks militair
Geschiedenis van Tirol
Militair in de coalitie tegen Napoleon
Verzetsstrijder
Yang Liwei

Yang Liwei (Chinees: 楊利偉 / 杨利伟) (Huludao, 21 juni 1965) is de eerste Chinese ruimtevaarder (ook wel taikonaut of yuhangyuan genoemd). Hij werd op 15 oktober 2003 gelanceerd aan boord van de Shenzhou 5 en maakte 14 rondjes om de Aarde.

Biografie
Yang Liwei werd geboren in de regio Suizhong (andere bronnen: Huanzhong) in de provincie Liaoning in het noordoosten van China.  Op 18-jarige leeftijd nam hij dienst in het Chinese leger. In 1987 behaalde hij een graad (vergelijkbaar met Bachelor) aan de 8e Luchtvaartschool van de Chinese luchtmacht. Hij werd gevechtspiloot, en in 2003 had hij 1350 vlieguren op zijn naam staan. Hij heeft de rang van luitenant-kolonel.

In 1993 slaagde hij voor de toelatingstest voor de opleiding tot ruimtevaarder. In januari 1998 werd hij geselecteerd voor de eerste Chinese groep ruimtevaarders. Yang Liwei heeft als onderdeel van de opleiding een training ondergaan in het Gagarin Kosmonaut Centrum. Vanwege zijn uitstekende resultaten tijdens de opleiding werd hij geselecteerd als een van de drie kandidaten voor de eerste Chinese bemande ruimtevlucht.

Zijn naam werd pas één dag voor de lancering gepubliceerd, evenals de namen van de andere twee kandidaten. Voor die tijd werd veel gespeculeerd over de naam van de eerste Chinese ruimtevaarder, en werden in de pers diverse namen genoemd. In mei 2003 werd Yang Liwei genoemd in het blad Fleigerrevue, maar werd blijkbaar verder niet als serieuze kandidaat gezien.

Pas in de nacht voor de lancering werd aan de hand van een psychologische test bepaald welke van de drie kandidaten het meest geschikt was om de ruimtevlucht uit te voeren. Desondanks stond al vast dat Yang Liwei de meeste kans maakte.

Yang Liwei heeft een oudere zus en een jongere broer. In de winter van 1990 trouwde hij met Zhang Yumei. Ze hebben één zoon.

Liwei, Yang