alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Oranje passiebloemvlinder

De oranje passiebloemvlinder (Dryas iulia) is een vlinder uit de onderfamilie van de passiebloemvlinders (Heliconiinae) en de enige soort in geslacht Dryas. Het is een vormenrijke soort waarin meer dan een dozijn ondersoorten werden benoemd.

Verspreiding en leefgebied 
Deze soort komt algemeen voor van tropisch Zuid-Amerika en Midden-Amerika tot in het zuiden van de Verenigde Staten (zuiden van Texas en Florida).

Kenmerken 
De vlinder heeft een spanwijdte van 7,5-9,5 cm. De vlinders hebben lange, smalle voorste vleugels. Mannetjes zijn feloranjebruin van kleur en hebben een zwarte vlek op de voorste rand van de voorste vleugel. Vrouwtjes zijn valer gekleurd en missen de zwarte vlek. Aan de onderkant zijn de vlinders vaal oranjebruin van kleur met twee rode vlekken bij de vleugelbasis. Er zijn een aantal ondersoorten die verschillen in zowel intensiteit van de vleugelkleur als formaat afhankelijk van de biotoop

Leefwijze 
De vlinders voeden zich onder andere met nectar van Lantana camara. Waardplanten van de stekelige, lichtbruine rupsen zijn onder andere Passiflora biflora, Passiflora caerulea, Passiflora lutea en Passiflora vitifolia.

Ondersoorten 
 Dryas iulia iulia
 = Dryas iulia juncta , 1944
 Dryas iulia alcionea (, 1779)
 = Colaenis iulia titio Stichel, [1908
 Dryas iulia carteri , 1926
 Dryas iulia delila (, 1775)
 = Papilio cillene , 1779
 Dryas iulia dominicana (, 1917)
 Dryas iulia framptoni (, 1926)
 Dryas iulia fucatus (, 1783)
 = Colaenis iulia hispaniola , 1917
 Dryas iulia juncta , 1944
 Dryas iulia largo , 1975
 Dryas iulia lucia (, 1926)
 Dryas iulia martinica , 1969
 Dryas iulia moderata (, 1926)
 Dryas iulia nudeola (, 1934)
 Dryas iulia warneri (, 1936)
 Dryas iulia zoe , 1992

Heliconiinae
Dier uit het Neotropisch gebied
Bergvolkeren

Bergvolkeren is de term die gebruikt wordt voor verscheidene etnische groepen die leven in de berggebieden van Zuid China, Laos, Vietnam, Thailand en Myanmar. ze leven een semi nomadisch bestaan. Vaak leven ze nog net zo als de mensen in het begin van onze jaartelling en komt de "20e eeuw" als een schok voor ze. De diverse regeringen van de landen waarin ze leven proberen deze volkeren te assimileren in de "normale" bevolking.

We kunnen een aantal groepen onderscheiden aan de hand van de taal die ze spreken:
Tibeto-Birmaanse talen:
Lisu (Lisaw)
Lahu (Musoe)
Akha (Iko, Ikaw)
Karenic:
Karen (Yang, Kariang)
Kayah
Hmong-Mientalen: 
Hmong (Meo, Maew)
Mien (Yao)

Tussen haakjes staan namen vermeld die in sommige landen worden gebruikt om de groep aan te duiden.

Thailand 
Veel van de problemen voor de bergvolken in Thailand worden veroorzaakt door de discriminatie van deze groepen. Door de meerderheid van de Thais worden ze gezien als onontwikkeld en veroorzakers van de drugsproblemen. De meeste lokale politici in de provincies waar de bergvolkeren wonen voeren vaak campagne tegen hun aanwezigheid en verspreiden ongefundamenteerde vooroordelen over deze bevolkingsgroepen. Ze worden regelmatig van hun land verdreven en ook wordt het Thaise staatsburgerschap afgenomen. Het enige waarvoor de bergvolkeren vaak goed zijn is om te dienen als attractie voor toeristen. 

De Thaise koning Bhumibol en zijn vrouw koningin Sirikit trekken zich het lot van de bergvolkeren aan. Ze zijn projecten (Doi Tung project) gestart om hen te steunen en de vooroordelen binnen de Thaise bevolking weg te halen. Zo is de koning een onderzoeksproject gestart om te kijken welke groenten en vruchten er in de bergachtige gebieden van het noorden willen groeien en genoeg geld opbrengen voor de bevolking. Dit om de bergvolkeren over te halen te stoppen met het verbouwen van opium. Zo zijn er onder andere bloemen uit Nederland geïntroduceerd, maar ook appels, peren en aardbeien. Deze komen alle niet in Thailand voor en moesten geïmporteerd worden. In het voorjaar kan men nu echter verse aardbeien uit het noorden van Thailand op de markten van Bangkok vinden. 

Volk in Azië
Protectoraat Annam

Het protectoraat Annam (Vietnamees: An Nam of Trung Kỳ, Frans: Protectorat d'Annam) was een Frans protectoraat in het midden van het huidige Vietnam. De ligging van het gebied komt ongeveer overeen met die van de huidige regio Centraal-Vietnam. De hoofdstad van het protectoraat was Huế.

Geschiedenis 
Voor de komst van de Fransen werd het gebied  vanaf 1802 bestuurd door de Nguyen-dynastie. In 1884 maakten de Fransen er een eigen protectoraat van binnen de Unie van Indochina, nadat ze de Chinees-Franse Oorlog hadden gewonnen hadden waardoor de Chinezen de controle op de regio kwijtraakten. In 1945 was het gebied kortstondig onderdeel van het Keizerrijk Vietnam en in 1949 ging het op in de Staat Vietnam.

Zie ook 
 Geschiedenis van Vietnam
 Đàng Ngoài
 Frans-Cochinchina
 Protectoraat Tonkin

Voormalige kolonie van Frankrijk
Geschiedenis van Vietnam
Unie van Indochina
Annam
Protectoraat Tonkin

Protectoraat Tonkin (Frans: Protectorat du Tonkin; Vietnamees: Bắc Kỳ) was een Frans protectoraat in het noorden van het huidige Vietnam. De hoofdstad van het protectoraat was Hanoi. De ligging van Tonkin komt ongeveer overeen met die van de huidige regio Noord-Vietnam.

Geschiedenis
Voor de komst van de Fransen werd het gebied vanaf 1802 bestuurd door de Nguyen-dynastie. In 1884 maakten de Fransen er een eigen protectoraat van binnen de Unie van Indochina. In 1945 was het kortstondig een onderdeel van het Keizerrijk Vietnam en in 1949 ging Tonkin officieel op in de Staat Vietnam, het latere Zuid-Vietnam. In 1945 werd in Vietnam echter de Democratische Republiek Vietnam (Noord-Vietnam) uitgeroepen die haar machtsbasis had in Hanoi.

Zie ook
 Geschiedenis van Vietnam
 Đàng Ngoài
 Frans-Cochinchina
 Protectoraat Annam
 Tonquin, gebied van de Vereenigde Oostindische Compagnie

Geschiedenis van Vietnam
Unie van Indochina
Voormalige kolonie van Frankrijk
Tonkin
Frans-Cochinchina

Cochinchina (Frans: Cochinchine, Vietnamees: Nam Kỳ; Khmer: កម្ពុជាក្រោម, Kampuchea Krom) was van 1862 tot 1949  een Franse kolonie in het zuiden van het huidige Vietnam. De hoofdstad van de kolonie was Saigon, dat tegenwoordig Ho Chi Minhstad heet. Cochinchina besloeg het grootste deel van de huidige regio Zuid-Vietnam.

Geschiedenis

Voorgeschiedenis
In het noordelijke deel van dit gebied lag van de 2e eeuw tot 1822 het oude Koninkrijk Champa van de Cham. Dit rijk lag in het gebied tussen en rondom de steden Đà Nẵng en Nha Trang. Het gebied ten zuiden hiervan was ooit deel van het koninkrijk Funan, en werd later onderdeel van het Khmer-rijk. De Khmer werden in de 18e eeuw uiteindelijk door het keizerrijk Dai Viet Quoc verdreven. Als gevolg hiervan woont in dit gebied langs de grens met Cambodja een grote Khmer-minderheid, de Khmer Krom genaamd.

Franse kolonie
De Fransen gebruikten de door de Portugees Antonio de Faria voor heel Vietnam bedachte naam voor hun kolonie in Indochina. Deze kolonie werd in 1862 gesticht in het gebied dat de Fransen op de Nguyen-dynastie veroverd hadden. In 1887 werd Cochinchina, net zoals alle andere Franse kolonies in de regio, onderdeel van de Unie van Indochina. De  gouverneur behield na de overgang in de kolonie zijn functie. Zij zetelden eerst in Đà Nẵng en later in Saigon en waren grotendeels onafhankelijk van de Franse gouverneurs van Indochina. In 1945 was de regio kortstondig een onderdeel van het Keizerrijk Vietnam. In 1949 ging Cochinchina op in de nieuwgevormde Staat Vietnam.

Zie ook
 Geschiedenis van Vietnam
 Đàng Trong

Geschiedenis van Vietnam
Unie van Indochina
Voormalige kolonie van Frankrijk
Antonio de Faria

Antonio de Faria was de eerste Europeaan (Portugees) die een vestigingsplaats stichtte in het huidige Vietnam. Hij deed dit bij het kustplaatsje Faifo in 1535. Dit lag ongeveer 20 kilometer van het huidige Đà Nẵng (Tourane). De Faria hoopte van dit gebied een permanente Portugese enclave te maken, net als Macau en Goa. De havenstad floreerde echter nooit. Hij is verantwoordelijk voor de verkeerde benaming van Vietnam. Hij noemde Vietnam Cauchi, dat afstamt van de Chinese karakters voor Vietnam: Giao Chi. Om verwarring te voorkomen met hun kolonie Cochin in India voegde hij hier China aan toe. Zo werd de naam Cochin China geboren. Later zouden de Fransen dit alleen gebruiken als naam van het zuidelijke gedeelte van Vietnam.

Zie ook
 Geschiedenis van Vietnam

Portugees ontdekkingsreiziger
Ontdekkingsreiziger van Azië
Zuid-Vietnam

De staat Zuid-Vietnam, officieel de Republiek Vietnam (Việt Nam Cộng Hòa in het Vietnamees), werd uitgeroepen op 26 oktober 1955 door president Ngo Dinh Diem, als tegenhanger van het communistische Noord-Vietnam. De staat besloeg het gedeelte van Vietnam ten zuiden van de 17e breedtegraad. Op 30 april 1975, met de capitulatie van de hoofdstad Saigon door Duong Van Minh, kwam een einde aan het bestaan van Zuid-Vietnam. Op 2 juli 1976 werd het land herenigd met Noord-Vietnam in de nieuwe staat Vietnam.

Geschiedenis 
Het bestaan van Zuid-Vietnam is altijd een onderwerp van controverse geweest. Volgens velen was het ontstaan van Zuid-Vietnam enkel het resultaat van Amerikaanse inmenging in de lokale politiek en de Zuid-Vietnamese regering een Amerikaanse marionet. Anderen beweren dat het land een gerechtvaardigde poging belichaamde om de bevolking te beschermen tegen het communisme. De Amerikanen meenden dat ze de democratie in het land bevorderden, hoewel tegenstanders terecht aanvoeren dat Zuid-Vietnam eigenlijk geen democratie was.

De meerderheid van de Amerikaanse troepen trok zich terug uit Zuid-Vietnam in 1973, volgens de Akkoorden van Parijs. Na militaire successen van de Viet Cong in het zuiden en tegenstand tegen hun eigen regering door het Zuid-Vietnamese volk, viel Noord-Vietnam in 1975 Zuid-Vietnam binnen. De steden Hué, Đà Nẵng en Đà Lạt vielen al snel in noordelijke handen en het Zuid-Vietnamese leger werd dan ook overrompeld.

Zuid-Vietnam zette echter een aanzienlijke verdediging op, en lanceerde zelfs een tegenaanval. Dit mocht echter niet baten en het zuidelijke leger bleef terrein verliezen. De Zuid-Vietnamese regering vroeg opnieuw hulp aan de Amerikanen, maar de Amerikaanse regering keurde geen tweede operatie in het land goed.

Het leger kon na de vlucht van president Nguyen Van Thieu naar Taiwan zijn strijd niet meer volhouden, en de aangestelde president Duong Van Minh gaf de hoofdstad Saigon en de rest van zijn land onvoorwaardelijk over aan Noord-Vietnam op 30 april 1975.

Zie ook 
 DMZ Vietnam
 Geschiedenis van Vietnam
 Lijst van staatshoofden van Vietnam
 Nguyen Cao Ky
 Noord-Vietnam
 Vietnamoorlog
DMZ Vietnam

De DMZ (Demilitarized Zone, ofwel gedemilitariseerde zone) was tussen 1954 en (de jure) 1976 een enkele kilometers breed gebied aan weerszijden van de demarcatielijn ter hoogte van de 17e breedtegraad. De DMZ komt voort uit de Akkoorden van Genève in juli 1954 om de Democratische Republiek van Vietnam te verdelen in 2 helften. Dit totdat een permanente politieke oplossing gevonden kon worden door middel van verkiezingen. Dit was een mondelinge overeenkomst tussen de Fransen en de communisten onder leiding van Hồ Chí Minh. De Verenigde Staten, de Sovjet-Unie en het Verenigd Koninkrijk, waren ook aanwezig bij het sluiten van deze overeenkomst.  De Verenigde Staten verklaarden het hiermee niet eens te zijn maar verklaarden eveneens dat zij de overeenkomst niet zouden tegenhouden. De regering van Bảo Đại verklaarde het niet eens te zijn met deze overeenkomst.

De geschiedenis van de DMZ Vietnam eindigt in 1976 met de hereniging van de twee landen.

Zie ook
 Noord-Vietnam
 Zuid-Vietnam
 Vietnamoorlog
 Geschiedenis van Vietnam
 Gedemilitariseerde zone

Vietnamoorlog
Noord-Vietnam

De Democratische Republiek Vietnam (Vietnamees: Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa), ook wel aangeduid als Noord-Vietnam, was van 1945 tot 1976 een communistisch land in Zuidoost-Azië. De hoofdstad van het land was Hanoi. 

Het land ontstond nadat Hồ Chí Minh op 2 september 1945 op het Quảng trường Ba Đình-plein in Hanoi de onafhankelijkheidsverklaring voorlas. Het land werd toen onafhankelijk van de Unie van Indochina. Hij las daarbij passages uit de Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring voor waarbij hij het woord Engeland verving door Frankrijk. Deze verklaring was hem ter beschikking gesteld door een lid van de OSS, een voorloper van de CIA. Vrijwel onmiddellijk hierna werden Hồ en zijn Vietminh door de Fransen uit Hanoi verdreven en vochten een zware oorlog uit met de Fransen. Dit zou de Eerste Indochinese Oorlog worden. Hierin heroverde de Democratische Republiek Vietnam het gebied in het noorden van Vietnam, terwijl in het zuiden de door Frankrijk gesteunde Staat Vietnam werd opgericht geleid door keizer Bảo Đại. 

In 1954 werden de Akkoorden van Genève gesloten. Hierbij werd de regering van Hồ internationaal erkend. Vietnam werd officieel opgesplitst in de Democratische Republiek Vietnam (Noord-Vietnam) in het noorden en de Republiek Vietnam (Zuid-Vietnam) in het zuiden. De grens tussen deze twee landen was de gedemilitariseerde zone ter hoogte van de 17e breedtegraad.

Na het sluiten van de akkoorden van Genève breekt de Tweede Indochinese Oorlog (de Vietnamoorlog) uit tussen het communistische noorden en het door de Verenigde Staten gesteunde zuiden. Als op 30 april 1975 de Zuid-Vietnamese hoofdstad Saigon valt, is dit het begin van de reünificatie van Noord- en Zuid-Vietnam. De reünificatie van beide landen vindt plaats op 2 juli 1976. Beide landen gaan verder als de Socialistische Republiek Vietnam.

Zie ook 
 Staat Vietnam
 Zuid-Vietnam
 Vietnamoorlog
 Geschiedenis van Vietnam
 DMZ Vietnam

Bronnen
Bảo Đại

Bảo Đại (Huế, 22 oktober 1913 – Parijs, 30 juli 1997) was, in opvolging van Khải Định, de 13de en laatste keizer van de Nguyen-dynastie in Vietnam, een dynastie die begonnen was met keizer Gia Long in 1802.

Hij werd gekroond in 1926 op twaalfjarige leeftijd maar regeerde pas in 1932 zelfstandig. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werkte hij samen met de Japanners. Op 11 maart 1945 proclameerde hij de onafhankelijkheid van het Keizerrijk Vietnam, na toezeggingen van Japan. Op 23 augustus 1945 trad hij af en werd tijdelijk lid van de Vietminh van Hồ Chí Minh.

Hij leefde vervolgens in ballingschap in Hongkong en Frankrijk. In 1949 werd hij door de Fransen weer als staatshoofd geïnstalleerd, ditmaal als president. In 1955 werd hij bij verkiezingen verslagen door Ngo Dinh Diem. Sindsdien woonde hij in Frankrijk, waar hij gestorven is in het militaire ziekenhuis Val-de-Grâce. Hij ligt begraven in het Cimetière de Passy.

Zie ook 
 Noord-Vietnam
 Zuid-Vietnam
 Vietnamoorlog
 Geschiedenis van Vietnam

Nguyen-dynastie
Thirasia

Thirasia, Grieks: Θηρασία, of Therasia is een klein eiland in de Egeïsche Zee. Het is een van de zes eilanden van Santorini en ligt tegenover Thera, dat het grootste van de zes is. 

Cycladen
Grieks eiland
Pompoenslingeren

Pompoenslingeren (Eng: Pumpkin Chunkin') of pompoenschieten is een sport in het zuiden van de Verenigde Staten.

Definitie 
Pompoenslingeren is een competitieve activiteit waarbij teams verschillende mechanische toestellen bouwen om een pompoen zo ver mogelijk te werpen. De meestgebruikte mechanismen zijn katapulten, werp-armen, ballista's of luchtkannonnen. Ieder jaar vinden de Wereldkampioenschappen Pompoenslingeren plaats in Delaware, V.S.

Varianten 
De slingerbaan (zoals hier op de foto afgebeeld bij de Vollmer Farm) bestaat uit een vijver met een verankerde, drijvend gehouden ton. Het spel wordt gespeeld met ondermaatse pompoenen. De spelers bestaan uit een team. De speler is gewoonlijk een jongen onder de tien jaar, de slingeraar meestal zijn vader.Er zijn verschillende slingertechnieken, maar de score is eenvoudig. Als de kalebas de ton raakt wordt het spelende team beloond met een welluidend klokgelui, bij een misser klinkt een plons.

Europees Pompoenslingeren 
De Europese kampioenschappen Pompoenslingeren vinden jaarlijks op de eerste zondag van september plaats in Bikschote, een plaats in West-Vlaanderen, België. Volgens hetzelfde principe worden pompoenen zo ver mogelijk weggeslingerd. 

Winnaar 2011: Het Team Bisschop uit Bikschote met hun ACME-katapult met 866,2 meter (= Europees Record).
Winnaar 2010: Het Team Bisschop uit Bikschote met 726 meter (= Europees Record).
Winnaar 2008: Het team Ypes uit Ieper met hun katapult Excalibur met 544 meter (= Europees en wereldrecord).
Winnaar 2007: Het Team Bisschop uit Bikschote met hun katapult Spiraaltje met 460 meter (= Europees Record).
Winnaar 2006: KLJ-Langemark met hun katapult KaLutJe met 277,10 meter. 
Winnaar 2005:  Het team Ypes uit Ieper met hun katapult Excalibur met 302,23 meter 
Winnaar 2004: Het team Bisschop uit Bikschote met hun katapult F-16.

De organisatie is er in handen van de Landelijke Gilde van Bikschote.

Zie ook
Spud gun

Externe link 
EK Pompoenschieten

Recreatie
Eddy Boutmans

Eddy Seraphina Maria Boutmans (Antwerpen, 6 februari 1948) is een Belgisch voormalig politicus voor Agalev.

Levensloop 
Eddy Boutmans liep school aan het Onze-Lieve-Vrouwecollege te Antwerpen en studeerde rechten aan de Rijksuniversiteit Gent, waar hij tot doctor in de rechten promoveerde in 1970. Hij werd werkzaam als advocaat en specialiseerde zich in mensenrechten.

Hij werd in de jaren 1970 politiek actief in en rond Antwerpen. Hij was een van de stichters van de Antwerpse alternatieve boekenbeurs Het Andere Boek en was jaren actief in de Antwerpse buitenparlementaire actie- en politieke groeperingen. Hij is lange tijd voorzitter geweest van de pluralistische vereniging Vrienden van Cuba. Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 1982 vormde hij samen met onder meer Mieke Vogels en enkele radicaal-linkse partijen zoals SAP een alternatieve politieke lijst voor de Antwerpse gemeenteraadsverkiezingen onder de naam ELA (Ekologisch Links Alternatief). Bij de verkiezingen van 1988 gebeurde hetzelfde onder de naam Regenboog. Dit was echter niet erg succesvol en het volgende jaar stapte hij over naar Agalev.

Van 1995 tot 1999 zetelde Boutmans in de Senaat, waar hij voorzitter was van de Agalev-fractie. Bij de verkiezingen van 1999 werd hij vervolgens verkozen in de Kamer van volksvertegenwoordigers. Hij bleef dit niet lang aangezien hij toetrad tot de paars-groene regering-Verhofstadt I als staatssecretaris van Ontwikkelingssamenwerking, wat hij bleef tot in 2003. Tijdens zijn periode als staatssecretaris slaagde hij er onder andere in om zowel op Belgisch als Europees niveau akkoorden te bereiken om de hoogte van het bedrag dat aan ontwikkelingssamenwerking besteed wordt te verhogen.

Verder is hij de bezieler van Africalia, een soort van permanente Europalia, een sponsoringproject voor Afrikaanse cultuur zowel in Afrika als in België.

Na de politiek 
Na de verkiezingsnederlaag van Agalev in 2003 trok Boutmans zich terug uit de actieve politiek en ging weer studeren aan de Katholieke Universiteit Leuven, waar hij in 2004 een diploma in de aanvullende studie van de sociale en culturele antropologie behaalde. In 2005 werd hij lid van de raad van beheer en in 2011 lid van het uitvoerend bureau van UNICEF België. In 2013 volgde hij Christian Wiener op als voorzitter van UNICEF België.. In 2019 volgde Roland Steisel hem in deze hoedanigheid op.

Sinds 2016 is hij lid van de Federale Deontologische Commissie.

Externe link 
 Website van Eddy Boutmans

Agalev-politicus
Belgisch senator
Staatssecretaris in de Belgische regering
Belgisch advocaat
Saint Vincent en de Grenadines

Saint Vincent en de Grenadines (Engels: Saint Vincent and the Grenadines) is een onafhankelijk land in de Caribische Zee ten noorden van Grenada. Het maakt deel uit van het Brits Gemenebest en bestaat uit het circa 20 kilometer lange Saint Vincent en een aantal kleine eilandjes - de Grenadines: Bequia, Baliceaux Island, Mustique, Petit Mustique island, Savan Island, Petit Canouan, Canouan, Mayreau, Tobago Cays, Union Island, Petit St Vincent Island. De hoofdstad is Kingstown en het land is een monarchie (een Commonwealth realm) met als staatshoofd Charles III.

Geschiedenis 

De eilanden werden in 1719 door Frankrijk op de inheemse bevolking veroverd. Bij de Vrede van Parijs (1763), gesloten tussen Groot-Brittannië, Frankrijk en Spanje, werden Saint Vincent en de Grenadines aan Groot-Brittannië toegewezen. In 1979 werd het land officieel onafhankelijk.

Geografie 
De eilandengroep vormt een onderdeel van de Bovenwindse Eilanden van de Kleine Antillen. De geografie van het belangrijkste eiland Saint Vincent is grotendeels vulkanisch, en omvat maar weinig vlakke bodem. Er is ook een groot verschil tussen de kustlijnen aan beide kanten van het eiland. De windwaartse kant is zeer rotsachtig, terwijl de lijzijde uit vele zandige stranden bestaat en veel meer baaien heeft.

Staatsinrichting 
Saint Vincent en de Grenadines is een constitutionele monarchie en heeft Charles III als staatshoofd. De koning wordt er in de praktijk vertegenwoordigd door een gouverneur-generaal. Het parlement van het land bestaat uit één kamer (de House of Assembly) en heeft een zittingsperiode van vijf jaar. De regering wordt geleid door de premier; sinds 2001 is dit Ralph Gonsalves.

Zie ook:
 Lijst van premiers van Saint Vincent en de Grenadines
 Lijst van gouverneurs-generaal van Saint Vincent en de Grenadines

Bestuurlijke indeling 

Het land is onderverdeeld in zes parishes; vijf voor Saint Vincent en een voor de Grenadines.

Cultuur 
Ten westen van de stad Kingstown ligt Fort Charlotte, vernoemd naar de echtgenote van koning George III. Het fort is gebouwd in 1806. Andere bezienswaardigheden op de eilanden zijn drie kerken: de Anglicaanse kathedraal gewijd aan St.-George uit het begin van de 19e eeuw, de katholieke kathedraal uit 1823 en de Methodistenkerk met een fraai orgel en glas in lood-ramen. 

De traditionele cultuur is te zien op de markt van Kingstown, waar naast lokale etenswaren ook ambachtelijke producten worden verkocht. 

Het landelijke radiostation wordt deels door de staat gefinancierd, de pers is volledig privé. In het land verschijnen één dagblad en drie weekbladen. Naast het particuliere televisiekanaal zijn er een aantal particuliere radiostations. 

Saint Vincent neemt sinds 1988 deel aan de Olympische Spelen met een team van 2-8 atleten. Er werden nog geen medailles behaald.

Bekende inwoners van Saint Vincent en de Grenadines 
 Inga Rhonda King, permanent vertegenwoordiger van Saint Vincent en de Grenadines bij de VN

 
Gemenebest van Naties
Britse koloniale geschiedenis
Dwergstaat
Wintergast

Een wintergast is een vogel die in het winterhalfjaar noordelijk gelegen streken waarin hij heeft gebroed, verlaat om in zuidelijker gelegen streken met een gematigder klimaat te overwinteren. Aldus verlaten miljoenen vogels Scandinavië en Noord-Rusland. Degenen die zuidwestwaarts trekken, komen naar Nederland, België, West-Frankrijk en Zuid-Engeland en soms nog verder. In deze streken is het klimaat gematigder onder invloed van de Golfstroom. Daardoor blijft er wel voedsel aanwezig.

Echte wintergasten in Nederland zijn:
 Kleine zwaan
 Wilde zwaan
 Taigarietgans
 Rotgans
 Toendrarietgans
 Kleine rietgans
 Ruigpootbuizerd
 Koperwiek
 Keep

In dit rijtje mis je de Kolgans, de Kramsvogel en de zeearend. Hiervan zijn ook enige broedvogels in Nederland. Daarom behoren ze niet tot de wintergasten, maar zijn het jaarvogels.

Zie ook
 Wintervogel
 Jaargast
 Zomergast
 Doortrekker

Literatuur 
  Avifauna van Nederland - 2 - algemene en schaarse vogels van Nederland. KNNV Uitgeverij Utrecht & GMB Uitgeverij, Haarlem

Vogels naar kenmerk
Ecologie
Sawa (stad)

Muang Sawa was de oude naam voor de stad Luang Prabang in Laos. Sawa is een verbastering voor het woord Java. Het is waarschijnlijk dat de stad deze naam heeft gekregen naar aanleiding van de Javaanse invasie van het koninkrijk Chenla. De dominante macht in het gebied tussen de 6e en 8e eeuw na Christus. Nan Chao bemoeide zich steeds vaker met de koninkrijkjes in de midden Mekong vallei en dit resulteerde in 709 in de bezetting door het koninkrijk Nan Chao.  Khun Lo begon in de 8e eeuw een dynastie die uit 15 koningen bestond en ongeveer een eeuw zou heersen. Khun Lo zijn vader was Khun Borom, de koning van Sibsong Chutai (Koninkrijk van de twaalf prinsen) en waarschijnlijk ook koning van Nan Chao. Hij wordt ook geassocieerd met de Laotiaanse legende van de creatie van de wereld. Khun Lo was Khun Boroms oudste zoon.

De andere zoon van Khun Borom, khun Chaiyapongse, kwam naar Noord Thailand en vestigde daar het koninkrijk van Yonok (Chiang Saen) in 773, met de hoofdstad bij Yonoka Nakorn (Chiang Saen).  Dit was de voorloper van Lanna Thai en het eerste Thai koninkrijk in het gebied dat nu bekendstaat als Thailand. 

De einddatum is niet precies bekend, maar de heerschappij van de dynastie van khun Lo eindigde voor de noordelijke expansie van het Khmer rijk onder Indravarman I (877 - 889). De Khmers vestigden ook een uitpost bij Xay Fong, het hedendaagse Vientiane. Canthaphanit, de heerser van Xay Fong kwam naar muang Sawa en werd vreedzaam geaccepteerd als de nieuwe heerser na het vertrek van het koninkrijk Nan Chao. Canthapanit en zijn zoon heersten voor een lange tijd, en in hun tijd veranderde de naam van Muang Sawa in de Thaise naam  Xieng Dong Xieng Thong. De dynastie raakte uiteindelijk betrokken bij de strubbelingen tussen een aantal koninkrijkjes. 

Onder Khun Chuang, een oorlogszuchtig heerser, werd het rijk verder uitgebreid. Hij heerste ongeveer van 1128 - 1169. Hij voerde opnieuw het Siamese administratieve systeem uit de 7e eeuw in. Tijdens zijn heerschappij werd het Theravada boeddhisme vervangen door het Mahayana-boeddhisme. Van 1185 tot 1191 onder Jayavarman VII maakte Muang Sawa even deel uit van het khmer rijk. In 1271 begon Praya Lang, laatste koning van deze dynastie, zijn heerschappij over een onafhankelijk Sawa. Hij stierf kinderloos in 1316.

In 1316 werd koning Luang Ngum heerser over Sawa. Hij werd nog opgevolgd door zijn zonen: Phi Fa en Kham Hiao. Maar in 1353 kwam er een einde aan een onafhankelijk Sawa door de verovering van de stad door koning Fa Ngum, de kleinzoon van Luang Ngum. Hij stichtte het koninkrijk Lan Xang.

Zie ook
Lijst van koningen van Sawa
Lijst van koningen van Sawa

Dit is een lijst met de koningen van het koninkrijk Sawa voor zover bekend. Voor zover bekend zijn ook de jaartallen vermeld. Tussen haakjes staan de alternatieve namen of spellingen van de koningen vermeld:
 ? - 780 Khun Lo
 780 - ? Khun Sung
 ? - ? Canthapanit
 1128 - 1169 Khun Chuang (data niet met zekerheid bekend)
 1271 - 1316 Praya Lang
 1316 - ? Koning Luang Ngum (praya Kam Pong)
 ? - ? Zoon van koning Luang Ngum
 ? - 1343 Koning Phi Fa
 1343 - 1353 Koning Kham Hiao

 
Sawa
Koningen
Khun Lo

Khun Lo was de oudste zoon van Khun Borom en de eerste koning van Muang Sawa. Alle Laotiaanse koningshuizen claimen dat ze een directe afstamming zijn van zijn dynastie. Hij stierf in 780 en werd opgevolgd door Khun Sung.

Geschiedenis van Laos
Khun Borom

De Lao beschouwen Khun Borom als de vader van hun ras. Geschiedschrijvers nemen aan dat hij koning P'i Lo Ko was van Nan Chao van 729 - 746 en ook koning van Sibsong Chutai. Hij veroverde de Thaise koninkrijken in Zuid-China en Noord-Laos.

Khun Lo was Khun Boroms oudste zoon. De andere zoon van Khun Borom, khun Chaiyapongse, kwam naar Noord-Thailand en vestigde daar het koninkrijk van Yonok (Chiang Saen) in 773, met de hoofdstad bij Yonoka Nakorn (Chiang Saen).  Dit was de voorloper van Lanna Thai en het eerste Thai-koninkrijk in het gebied dat nu bekendstaat als Thailand. 

Volgens de legende daalde hij neer uit de hemel1 (volgens geleerden Nan Chao, China) in de 8e eeuw. Hij landde bij Muang Then 2. Hij stichtte zeven staten voor zijn zeven zoons, waaronder Muang Sawa voor zijn oudste zoon Khun Lo. Muang Sawa wordt beschouwd als de voorganger van Lan Xang.

 1) Volgens geleerden Nan Chao of China
 2) Điện Biên Phủ in Vietnam

Geschiedenis van Laos
Luang Ngum

Luang Ngum werd koning van Sawa in 1316, na de dood van koning Praya Lang. Zijn officiële naam en titel: Somdetch Brhat-Anya Suvarna Kamabangsa Phragna Souvanna Kam Phong Rajadharani Sri Sudhana. 

Koning Praya Lang was kinderloos gestorven, daarom werd koning Luang Ngum door een groep nobelen gekozen. Hij had verscheidene vrouwen, waaronder Nang Kamnan een Cambodjaanse. Hij verbande zijn zoon koning Phi Fa omdat deze incest had gepleegd met Nang Kamnan. 

Koning Luang Ngum had zover bekend vijf zonen en vier dochters, waaronder:
 Prins (Chao Fa) Ngiao (Phi Fa)
 Prins (Chao Fa) Kham Hiao

Koning van Sawa
Phi Fa

Phi Fa was de koning van Sawa van ? - 1343. Zijn officiële naam en titel: Somdetch Brhat-Anya Phya Vath Rajadharani Sri Sudhana. Zijn naam was Yak-fa maar hij werd door zijn vader later Phi Fa genoemd wat de duivel betekent. Hij werd door zijn vader Luang Ngum in ? verdreven omdat hij incest had gepleegd met zijn stiefmoeder Nang Kamnan. Hij volgde zijn vader op na diens dood als koning. Hij stierf in 1343. Zijn broer Kham Hiao volgde hem op. Hij had 2 zoons en 2 dochters, waaronder:
 Prins (Chao Fa) Kamareava (Kamreo).
 Prins (Chao Fa) Naguna (Ngun) - De latere eerste koning van Lan Xang, Fa Ngum.

Koning van Sawa
Kham Hiao

Kham Hiao was een broer van koning Phi Fa en een zoon van koning Luang Ngum. Zijn officiële naam en titel: Somdetch Brhat-Anya Kham-Hiao Rajadharani Sri Sudhana. 

Hij was koning van Sawa van 1343 tot 1353. Hij pleegde zelfmoord omdat hij weigerde nog langer tegen zijn neef, Fa Ngum strijd te leveren.
Koning Kham Hiao had voor zover ons bekend twee dochters:
 Prinses (Chao Fa Nying) Kel Mahari
 Prinses (Chao Fa Nying) Keo Noi Nong Hiao, zij trouwde in 1377 met phaya Samsenthai 

Koning van Sawa
Trekvogel

Een trekvogel is een vogelsoort waarvan (vrijwel) alle individuen uit het broedgebied wegtrekken om op geruime afstand daarvan te overwinteren. Door in de herfst naar een zuidelijker overwinteringsgebied te trekken ontvluchten ze slechte omstandigheden (onder andere gebrek aan voedsel) in het broedgebied. Soorten als bijvoorbeeld boerenzwaluw, die helemaal afhankelijk zijn van vliegende insecten, hebben in de winter in Nederland en omgeving niets meer te zoeken. In de lente vindt de terugkeer plaats. 

Een trekvogel wordt ook wel trekker, wegtrekker of migrant genoemd. Het tegenovergestelde van een trekvogel is een standvogel. Deze blijft wel in zijn broedgebied overwinteren.

Oriëntatie 
Er bestaan verschillende theorieën over het terugvinden van de weg van trekvogels.
 Er bestaat een verband tussen de vetvoorraad en het aantal vlieguren om zijn winterverbijfplaats te bereiken. De vogel legt een bepaalde vetvoorraad aan. Als hij gaat vliegen, verbruikt hij deze voorraad. Als zijn vetvoorraad op is, verdwijnt de drang om te vliegen en strijkt hij neer op een geschikt stekje.
 Volgens een andere theorie oriënteren de vogels zich op hemellichamen. De dagvogels, die overdag vliegen, maken hierbij gebruik van de stand van de zon, terwijl de nachtvliegers de sterren handig gebruiken. 
 De derde theorie bestaat uit de mogelijkheid dat de vogels zich oriënteren op herkenningstekenen vanaf de grond. Vooral de vogels die op grote hoogte vliegen maken hiervan gebruik, want ze kunnen makkelijk grote bergen, rivieren en dorpen zien en zich dan daar vervolgens op oriënteren.

Indeling vogelsoorten naar trekgedrag 
De volgende driedeling is mogelijk:
 trekvogel, als alle individuen van die soort in de herfst wegtrekken.
 deeltrekker, als een deel van de individuen  wegtrekt.
 standvogel, als de vogelsoort geen trek vertoont, dus gewoon in het broedgebied blijft.

Vaak zijn de populaties uit Noord-Europa trekvogel en die uit Zuid-Europa standvogel. Nederland neemt veelal een tussenpositie in, er zijn daar veel deeltrekkers.

Trekroutes 
De trekroutes over Europa lopen in noord-zuid richting. Er is een westelijke en een oostelijke route. De westelijke route loopt langs Scandinavië, Nederland, Frankrijk, Spanje en via de Straat van Gibraltar en Marokko naar de Afrikaanse landen ten zuiden van de Sahara. De oostelijke route loopt langs de arctische gebieden, Scandinavië, Duitsland, over de Alpen naar Italië en via de Bosporus naar Afrika.

Op hun trekroutes komen Europese trekvogels steeds meer obstakels tegen zoals windturbines en hoogspanningskabels.

Voorbeelden trekvogels  
Bij de Nederlandse broedvogels zijn dat onder andere:
zwaluwenfamilie: Oeverzwaluw, Boerenzwaluw, Huiszwaluw.
lijstersfamilie: Nachtegaal, Blauwborst.
zangersfamilie: Tuinfluiter, Tjiftjaf, Fitis.

Zie ook 
Vogeltrek

Vogels naar kenmerk
Dier in groep
Ecologie
Nachtbus

De nachtbus is een bus die 's nachts rijdt, voornamelijk om mensen die laat uit geweest zijn ('stappers') naar huis te brengen. Nachtbussen rijden na de laatste rit van de gewone dienstregeling.

Nachtbussen rijden niet dezelfde routes als de bus, tram of metro overdag. Omdat er minder nachtlijnen zijn, worden meerdere gebieden met een nachtlijn bediend.

In de grotere steden rijden vaak 'stadsnachtbussen' en vanaf de kleinere steden rijden soms 'streeknachtbussen'. In de meeste steden en regio's rijden de nachtbussen alleen op vrijdag- en zaterdagavond. Doordeweekse nachtbussen zijn vaak beperkt tot een of twee ritten vlak na middernacht of vroeg in de ochtend.

Nederland

Omdat de exploitatie van de nachtbus duurder is dan de bus overdag, is de OV-chipkaart soms niet geldig. De vervoerder verkoopt dan aparte kaartjes, die niet gesubsidieerd worden door het Ministerie van Verkeer en Waterstaat. Daarom is de prijs ervan vaak hoger dan in het reguliere streekvervoer.

In verschillende Nederlandse steden rijden of reden nachtbussen, onder andere in Amsterdam, Den Haag, Rotterdam (tot medio maart 2020), Tilburg, Utrecht, Groningen, Breda, Arnhem, Almere en Nijmegen. Daarnaast rijden er verschillende streeklijnen van en naar grotere plaatsen.

België
In Vlaanderen wordt nachtvervoer, net zoals het andere openbaar bus- en tramvervoer, geëxploiteerd door De Lijn. In de steden Antwerpen, Brugge, Gent, Kortrijk, Leuven en Oostende zijn er nachtbussen. In Brussel heeft de MIVB een nachtnet van 17 lijnen, Noctis genaamd. Het nachtvervoer in Wallonië wordt verzorgd door TEC.

Op de meeste plaatsen is er enkel in het weekend nachtvervoer. In Kortrijk is dit op donderdagnacht.

Bus
Openbaar vervoer
Setúbal (stad)

Setúbal is een stad in Portugal en de hoofdstad van het gelijknamige district Setúbal. Met 123.496 inwoners (2021) is het de vierde stad van het land. De stad ligt aan de noordkant van het estuarium van de Sado. Het is de derde zeehaven van het land en heeft een belangrijke scheepsbouwindustrie.

Geschiedenis 
Tijdens de Romeinse tijd was de naam van de stad Caetobriga. Een vloedgolf maakte in 412 een einde aan de nederzetting. De stad was vanaf het begin van de 8e eeuw in het bezit van de moslims van Al-Andalus. In 1217 werd de stad veroverd door het leger van Alfons II van Portugal. De Igreja de Jesus in manuelstijl dateert uit de 15e eeuw.

Sport 
Vitória Setúbal is de betaaldvoetbalclub van Setúbal en speelt haar wedstrijden in het Estádio do Bonfim. De club won drie keer de Portugese voetbalbeker.

Geboren 

 José Mourinho (1963), voetbalcoach
 Bruno Paixão (1974), voetbalscheidsrechter
 Bruno Lage (1976), voetbalcoach
 Neuza Silva (1983), tennisster
 Rúben Vezo (1994), voetballer
Gemini 5

Gemini 5 was de derde van tien bemande ruimtevluchten in het kader van het Amerikaanse Geminiprogramma. Met deze vlucht van bijna acht dagen namen de Verenigde Staten voor het eerst het duurrecord voor bemande ruimtevluchten in handen.

Het was de tweede en laatste ruimtevlucht voor gezagvoerder Gordon Cooper. Hij was niet de eerste ruimtevaarder in de geschiedenis die voor de tweede keer in de ruimte vloog (dat was Virgil Grissom), maar wel de eerste die voor de tweede keer in een baan om de aarde vloog. Voor piloot Charles Conrad was het de eerste ruimtevlucht.

Gemini 5 vormde het begin van een traditie die bekendstaat als de mission patch, een door de bemanning ontworpen embleem dat symbool staat voor de vlucht. In het embleem van Gemini 5 stond als motto de woorden "Eight days or bust", doelend op de poging om met deze vlucht een duurrecord te vestigen. NASA had wat moeite met dit motto en eiste van de bemanning dat deze woorden tot het einde van de missie afgeplakt zouden worden, voor het geval dat de missie voortijdig moest worden afgebroken. Het verhaal gaat ook dat NASA zich ook zorgen maakte over de mogelijke associatie met vrouwenborsten, vanwege het woord "bust".

Twee uur en 25 minuten na de lancering werd vanuit de Gemini 5 een minisatelliet uitgezet, de zogenaamde rendezvous evaluation pod (REP). Een doel van de Gemini 5 was het testen van systemen waarmee rendezvous manoeuvres uitgevoerd moesten worden, daarbij zou de rendezvous evaluation pod als referentiepunt worden gehanteerd. Deze oefening ging echter niet door vanwege problemen met een brandstofcel. Later werd dit probleem verholpen en op de derde dag van de vlucht werd alsnog een rendezvous oefening gehouden met een denkbeeldig doel.

Daarnaast was een doel om te onderzoeken hoe de bemanning gedurende een ruimtevlucht van acht dagen zou functioneren.

Voor het grootste deel van de vlucht had de bemanning bijzonder weinig te doen. Charles Conrad, die bekendstond als hyperactief, zou gezegd hebben dat deze vlucht het moeilijkste was wat hij ooit had gedaan. Een ongelukje met gevriesdroogde garnaaltjes zorgde er nog voor dat de capsule gevuld werd met kleine roze "satellietjes".

De Gemini landde 145 km (volgens sommige bronnen 170 km) naast het beoogde doel in de Atlantische Oceaan. Dit werd veroorzaakt doordat vanaf de grond verkeerde coördinaten naar de boordcomputer werden gezonden.

De capsule van de Gemini 5 wordt tentoongesteld in NASA Johnson Space Center's Visitor Center in Houston, Texas, Verenigde Staten.

Een brandstoftank van de eerste trap van de Titan-raket overleefde de klap op het water en werd kort na de lancering geborgen. Deze zal in 2023 worden tentoongesteld in Hangar C, onderdeel van het Cape Canaveral Space Force Museum.

Zie ook 
 Lijst van bemande ruimtevluchten

Bemand ruimtevaartuig
Geminiprogramma
MCN

mcn: Treinbestuurder
 MCN: Muziek Centrum Nederland
 MCN: Microcomputer Club Nederland
Ark

Software
 Ark Linux, een besturingssysteem voor een computer voor mensen met weinig ervaring met Linux
 Ark (software), een datacompressieprogramma
Godsdienstig
 Ark van Noach (schip), volgens het Bijbelverhaal in Genesis het schip waarin alle diersoorten en de mens de zondvloed overleefden
Ark van Noach (schip, 2006), een replica van de Ark van Noach uit 2006
Ark van Noach (schip, 2012), een replica van de Ark van Noach uit 2012
 Ark van Mozes, volgens het Bijbelboek Exodus het mandje waarin Mozes als baby aan de dood ontsnapte
 Ark van het Verbond, het centrale, allerheiligste voorwerp in het jodendom
 Aron hakodesj, een kast (ark) waarin men de thorarollen bewaart in een synagoge
Media en publicaties
 De Ark van Stekeltje, een Nederlands televisieprogramma
 De Ark van Nero, het 16e stripverhaal in de stripreeks De avonturen van Nero & Co.
 Ark (band), een Noorse progressivemetalband
 The Ark, een Zweedse glamrockband
Anders
 Woonboot of woonark, een boot die zo is ingericht dat men erop kan wonen
 Beta Ark, een scooter
 ARK Natuurontwikkeling (Stichting Ark) natuuronderzoek en -beheerorganisatie
 Ark, verdwenen buurtschap bij de Gelderse stad Nijkerk
Afkorting
 Amsterdam-Rijnkanaal, een vaarwater in Nederland
 Archival Resource Key, een persistent identifier voor het op lange termijn identificeren van digitale objecten

Zie ook 
 De Ark (doorverwijspagina)
The Iron Lady

Margaret Thatcher, Brits politicus
The Iron Lady (film), Britse film
1343

Het jaar 1343 is het 43e jaar in de 14e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
 23 april - Opstand van Sint-Jorisnacht: De Esten in Harria komen massaal in opstand. Ze verwerpen het christendom en vermoorden grote aantallen personen van Duitse afkomst.
 8 juli - Verdrag van Kalisz: Einde van de Pools-Teutoonse Oorlog. Polen en de Duitse Orde sluiten vrede. Polen geeft zijn aanspraken op Pommerellen en Kulmerland op, maar behoudt Koejavië en het Dobriner Land.
 3 september - De Universiteit van Pisa wordt gesticht door paus Clemens VI.
 Gajah Mada van Majapahit verovert Bali en Lombok.
 Venlo krijgt stadsrechten.
 De Hanze vestigt een handelspost in Bryggen, de haven van Bergen (Noorwegen).
 De aanleg van de Rotterdamse Schie tussen Rotterdam en Overschie wordt begonnen.

Opvolging 
 kanaat van Chagatai - Muhammad I ibn Pulad opgevolgd door Qazan Khan
 Gelre - Reinoud II opgevolgd door zijn zoon Reinoud III
 Napels - Robert opgevolgd door Johanna I
 Nassau-Siegen - Hendrik I van Nassau-Siegen opgevolgd door zijn zoons Otto II van Nassau-Siegen en Hendrik I van Nassau-Beilstein
 Sawa - Phi Fa opgevolgd door zijn broer Kham Hiao
 Venetië - Andrea Dandolo in opvolging van Bartolomeo Gradenigo

Geboren 
 24 juni - Johanna van Valois, echtgenote van Karel II van Navarra
 19 december - Willem I, markgraaf van Meißen en landgraaf van Thüringen
 Chokei, keizer van Japan (1368-1383)
 Thomas Percy, Engels edelman

Overleden 
 na 21 mei - Adelheid van Heinsberg en Blankenberg, Duits edelvrouw
 tussen 13 juli en 14 augustus - Hendrik I van Nassau-Siegen (~73), graaf van Nassau-Siegen (1303-1343)
 september - Filips van Évreux (37), echtgenoot van Johanna II van Navarra
 12 oktober - Reinoud II (~48), graaf en hertog van Gelre (1326-1343)
 Anna van Habsburg (~25), Duits edelvrouw
 Aymon (~52), graaf van Savoye
 Namkha Legpa (~38), Tibetaans geestelijk leider
 Phi Fa, koning van Sawa
 Willem IV van Horne (~41), Nederlands edelman
 Gijsbrecht van IJsselstein, Nederlands edelman (jaartal bij benadering)
 Marsilius van Padua, Italiaans filosoof (jaartal bij benadering)

Jaar
476 v.Chr.

Het jaar 476 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Griekenland
Koning Archidamus II (476 - 427 v.Chr.) bestijgt de troon van Sparta, zijn grootvader Leotychidas II wordt beschuldigd van omkoperij en verbannen naar Tegea.
 Twee Griekse vorsten op ]Sicilië winnen elk een onderdeel van de Olympische Spelen: Hiëro I van Syracuse wint de paarderennen en Theroon van Akragas de wagenrennen.

Geboren

Overleden 

Jing Wang, koning van de Zhou-dynastie

Jaar in de 5e eeuw v.Chr.
474 v.Chr.

Het jaar 474 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Italië
Hiëro I van Syracuse verslaat de Etruskische oorlogsvloot bij Cumae. Dit betekent het einde van de Etruskische heerschappij over de Grieken in Zuid-Italië. 
Er wordt een wapenstilstand gesloten tussen Rome en de Etruskische stad Veii.
De Syracusanen veroveren het eiland Ischia gelegen in de Golf van Napels.

Griekenland
Pindarus vertrekt naar Thebe, waar hij voor de Olympische Spelen een epinikion ("zegezang") ter ere van de winnaars dicht.

Geboren

Overleden 

Jaar in de 5e eeuw v.Chr.
536 v.Chr.

Het jaar 536 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Griekenland
Phrynaeus wordt benoemd tot archont van Athene.

Geboren

Overleden 

Jaar in de 6e eeuw v.Chr.
537 v.Chr.

Het jaar 537 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Griekenland
 In Athene wordt de eerste openbare bibliotheek geopend.

Palestina
Zerubbabel komt in Jeruzalem aan en richt een nieuw altaar voor JHWH op.

Perzië
In Babylon komen afgezanten van Cilicië, Fenicië, Lydië en Ionië hun trouw betuigen aan Cyrus II.

Geboren

Overleden 

Jaar in de 6e eeuw v.Chr.
1128

Het jaar 1128 is het 28e jaar in de 12e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
juni
 21 - Slag bij Axpoele: graaf Willem Clito van Vlaanderen verslaat Diederik van de Elzas, die hem het graafschap bestrijdt. Diederik vlucht naar het opstandige Aalst.
 juli - Willem legt het beleg voor Aalst. Hij raakt gewond aan zijn hand, en overlijdt enkele dagen later, vermoedelijk aan gangreen.
 24 - Slag bij São Memede: Alfons I van Portugal verslaat zijn moeder Theresia van León en haar minnaar Fernando Peres de Trava. Deze gebeurtenis wordt beschouwd als het begin van de onafhankelijkheid van Portugal.
 juni - Zengi, de atabeg van Mosoel, neemt het door interne twisten verscheurde Aleppo in en huwt de weduwe van de laatste emir.

september
 11 - De Vlaamse graaf Diederik van de Elzas schenkt de verhefgelden op alle Vlaamse lenen aan de Tempeliers. Willem van Omaars doet twee dagen later hetzelfde, gevolgd door de burggraaf van Brugge en andere edelen.

zonder datum
 Khun Dhuang wordt koning van Sawa. (jaartal bij benadering)
 Kelso Abbey wordt gesticht.
 Alfons VII van León en Castilië trouwt met Berengaria van Barcelona.
 De abdij van Middelburg wordt gesticht. (jaartal bij benadering)
 Voor het eerst genoemd: Oberndorf

Opvolging 
 Genève - Aymon I opgevolgd door zijn zoon Amadeus I
 patriarch van Jeruzalem (Latijns) - Garmond van Picquigny opgevolgd door Stephen
 Luik (18 maart) - Alberon I van Leuven opgevolgd door Alexander I van Gulik
 Noordmark - Hendrik II van Stade opgevolgd door zijn neef Udo III van Frankleben
 Utrecht - Andries van Cuijk in opvolging van Godebald
 Vietnam - Lý Thần Tông in opvolging van Lý Nhân Tông
 Vlaanderen - Willem Clito opgevolgd door Diederik van de Elzas

Geboren 
 Laurentius O'Toole, aartsbisschop van Dublin
 Lodewijk II, landgraaf van Thüringen
 Padma Dorje, Tibetaans priester
 Absalon, aartsbisschop van Lund (jaartal bij benadering)
 Adolf II, graaf van Holstein (jaartal bij benadering)
 Soběslav II, hertog van Bohemen (1174-1178) (jaartal bij benadering)

Overleden 
 1 januari - Alberon I van Leuven (57), prins-bisschop van Luik (1123-1128)
 januari - Ligerius, Frans kluizenaar
 1 april - Gosewijn I, heer van Valkenburg en Heinsberg
 28 juli - Willem Clito (25), graaf van Vlaanderen (1127-1128) en kroonpretendent van Normandië
 Aymon I, graaf van Genève
 Hendrik II van Stade, markgraaf van Noordmark
 Octavianus van Bourgondië, Duits edelman en monnik

Jaar
1253

Het jaar 1253 is het 53e jaar in de 13e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
 De Mongolen onder Koeblai Khan veroveren Nan Chao (het koninkrijk Dali).
 6 juli - Mindaugas, de vorst van Litouwen, wordt tot koning gekroond.
 4 juli - Slag bij Westkapelle: een bondgenootschap van Holland en Henegouwen verslaat Vlaanderen.
 De stad Frankfurt (Oder) wordt gesticht.
 In de bul Solet annuere erkent paus Innocentius IV de Orde der Clarissen.
 stadsrechten: Głogów, Kluczbork (26 februari)
 Willem van Rubroeck wordt door Lodewijk IX op een gezantschap naar het Mongoolse Rijk gezonden.
 29 april - Een stadsbrand breekt uit en teistert de stad Utrecht negen dagen lang
 oudst bekende vermelding: Knokke, Leende, Raamsdonk

Opvolging 
 Beieren en Rijnpalts - Otto II opgevolgd door zijn zoons Lodewijk II en Hendrik XIII
 Bohemen - Wenceslaus I opgevolgd door zijn zoon Ottokar II
 Cyprus - Hendrik I opgevolgd door zijn zoon Hugo II onder regentschap van diens moeder Plaisance van Antiochië
 Monferrato - Bonifatius II opgevolgd door Willem VII
 Navarra - Theobald I opgevolgd door zijn zoon Theobald II
 Savoye - Amadeus IV opgevolgd door zijn zoon Bonifatius onder regentschap van diens oom Thomas
 Tirol - Albert IV opgevolgd door zijn schoonzoon Meinhard III van Gorizia

Bouwkunst

Geboren 
 17 oktober - Ivo Hélory, Bretons geestelijke
 Johan II, graaf van Holstein-Kiel
 Beatrix van Vlaanderen, echtgenote van Floris V van Holland (jaartal bij benadering)
 Gwijde van Avesnes, bisschop van Utrecht (1301-1317) (jaartal bij benadering)
 Stefan Uroš II Milutin, koning van Servië (1282-1321) (jaartal bij benadering)

Overleden 
 18 januari - Hendrik I (35), koning van Cyprus (1235-1253)
 21 januari - Godfried van Leuven-Gaasbeek, Brabants edelman
 12 maart - Fina (15), Italiaans heilige
 24 juni - Amadeus IV (~55), graaf van Savoye (1233-1253)
 14 juli - Theobald I (52), koning van Navarra (1234-1253) en graaf van Champagne
 22 juli - Albert IV, graaf van Tirol
 11 augustus - Clara van Assisi (~59), Italiaans kloosterlinge, stichtster van de Orde der Clarissen
 22 september - Dogen (53), Japans zen-meester
 23 september - Wenceslaus I, koning van Bohemen (1230-1253)
 9 oktober - Robert Grosseteste, Engels filosoof
 29 november - Otto II (47), hertog van Beieren en paltsgraaf aan de Rijn (1231-1253)
 Bonifatius II, markgraaf van Monferrato (1225-1253)
 Pierre de Vielle-Bride, grootmeester van de Orde van Sint-Jan
 Vykintas, hertog van Samogitië (jaartal bij benadering)

Jaar