alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Priemfactor

Een priemfactor van een natuurlijk getal  is een priemgetal dat een deler is van , dus waardoor  kan worden gedeeld zonder een rest over te houden.

Ontbinding in factoren
Een ontbinding in priemfactoren (ook wel: ontbinding in factoren of gewoon ontbinding) van een natuurlijk getal  is een multiset (hier geschreven als {(...)}) van priemgetallen waarvan het product weer  is. Zo is {(2,5)} een ontbinding van 10, want 2 en 5 zijn priemgetallen en 2×5=10, en is {(3,3,11)} een ontbinding van 99, want 3 en 11 zijn priemgetallen en 3×3×11=99.

Ieder element van een ontbinding van  is een priemfactor van , want het is een deler van  en het is een priemgetal.

Een ontbinding in factoren is niet een gewone verzameling maar een multiset, omdat een priemfactor vaak meerdere malen moet worden gebruikt. Bijvoorbeeld: {(2,3,3)} is een ontbinding van het getal 18, want 2×3×3=18; het getal 3 komt tweemaal voor.

De hoofdstelling van de rekenkunde zegt dat elk natuurlijk getal groter dan 1 precies één ontbinding in priemfactoren heeft.

Uitgesplitst naar een aantal gevallen:

 0 en 1 hebben geen ontbinding, want 0 en 1 kunnen niet worden geschreven als een product van priemgetallen.
 De ontbinding van een priemgetal  is de multiset .
 Elk ander natuurlijk getal  heeft ten minste één priemfactor die kleiner is dan of gelijk is aan de vierkantswortel uit .

Vinden van een ontbinding
In tegenstelling tot het uitvoeren van een vermenigvuldiging is het ontbinden in factoren een operatie die potentieel erg veel rekentijd kan vergen. Vermenigvuldigen van twee priemgetallen van 100 cijfers elk kost slechts milliseconden, maar de snelst bekende algoritmen (medio 2003) om getallen van 200 cijfers in factoren te ontbinden vergen vele jaren rekentijd. Hierop zijn enkele cryptografische technieken gebaseerd (onder andere de RSA-encryptie).

Men kan bewijzen dat elk getal kan ontbonden worden in priemfactoren. Hier volgt enkel het bewijs van het bestaan van deze ontbinding, en niet van de uniciteit.
De ontbinding van een priemgetal zelf is evident gewoon gelijk aan dat priemgetal.
Stel nu dat een natuurlijk getal geen priemgetal is. Dit natuurlijk getal is dus deelbaar door een ander natuurlijk getal (dat niet gelijk is aan zichzelf). Het natuurlijk getal is dus te schrijven als  (met  en  beide natuurlijke getallen). Via inductie volgt nu dat  en/of  weer te schrijven zijn als het product van twee andere natuurlijke getallen (en als dat niet gaat is  en/of  een priemgetal). Dit kan herhaald worden tot er enkel priemgetallen overblijven.
En dus is elk natuurlijk getal te schrijven als een product van priemfactoren.

Zie ook
 Tabel van priemfactoren

Geheel getal
ATB

Automatische treinbeïnvloeding
 Mountainbike (allterrainbike), een bepaald soort fiets
 Arbeidstijdenbesluit
 Arbeidstrajectbegeleiding
 Alerteringssysteem Terrorismebestrijding
 Amsterdam Trade Bank, een Nederlandse bank
 André Tanneberger (1973), een Duits live-dj
Agios Nikolaos

Agios Nikolaos (Grieks: Άγιος Νικόλαος, vertaald: Sint-Nicolaas) is een havenstad en gemeente op het Griekse eiland Kreta. Het ligt in de oostelijke helft van het eiland, ten oosten van de hoofdstad van het eiland, Iraklion, en ten westen van de stad Sitia, aan de Middellandse Zee.

Agios Nikolaos is dezelfde als Sint-Nicolaas, de beschermheilige van zeelieden. Bij de uitspraak van de naam Agios Nikolaos (Ajos Ni-kolos) ligt de hoofdklemtoon op de tweede lettergreep van Nikolaos.

Geschiedenis 
Agios Nikolaos werd bewoond in de late bronstijd door Dorische bezetters van de klassiek stad Lato. Toen werd de veiligheid van het fort van Lato minder belangrijk en telde een makkelijke toegang tot de zee meer mee.

In de jaren 60 van de 20e eeuw werd Agios Nikolaos ontdekt door bekende personen zoals cineasten Jules Dassin en Walt Disney. Later trokken de Grieken en West-Europeanen graag naar deze kant, vooral in de maanden juli tot augustus voor vakantie of ontspanning. Vanuit de haven vertrekken er boten naar het nabijgelegen eiland Spinalonga en de vesting Kalidonia voor excursietochten.

Bestuurlijk 
Agios Nikolaos is sedert 2011 een fusiegemeente (dimos) in de Griekse bestuurlijke regio (periferia) Kreta. Voorheen viel het grondgebied ongeveer samen met de toen nog Mirabello genaamde provincie, die onderdeel was van het departement Lassithi.

De drie deelgemeenten (dimotiki enotita) van de fusiegemeente zijn:
 Agios Nikolaos (Άγιος Νικόλαος), inclusief de dorpen Elounda en Kritsa
 Neapoli
 Vrachasi (Βραχάσι)

Bezienswaardigheden 
 Het archeologisch museum, met onder meer vondsten uit de Minoïsche tijd
 Volkenkundig museum
 Voulismenimeer, een 64 meter diep meer in het centrum van de stad
 Er is een weekmarkt en een regelmatige kippen- en varkensmarkt.

Foto's

Geboren in Agios Nikolaos 
 Nikos Koundouros (1926), filmregisseur
 Maria Damanaki (1952), politica

Trivia 
 Schrijfster Daphne du Maurier baseerde haar roman Not after Midnight op de omgeving van Agios Nikolaos.
 In het album van Suske en Wiske, Knokken in Knossos, speelt het Voulismenimeer een rol.

Gemeente in Kreta
Stad in Griekenland
M

M is de dertiende letter uit het moderne Latijnse alfabet. De letter kan verwijzen naar:

In de natuurkunde
m = meter, m² = vierkante meter, m3 = kubieke meter.
m, symbool voor het voorvoegsel milli (1/1000) in de natuurwetenschappen.
m, symbool voor massa (natuurkunde).
M, symbool voor het voorvoegsel Mega (voorvoegsel) (106) in de natuurwetenschappen.
M, symbool voor wederzijdse inductie.
M, symbool voor magnetisatie.
M, symbool voor moment (mechanica).
M, symbool voor emittantie.
M, symbool voor magnetisch moment.
M, symbool voor het machgetal.

In de scheikunde
M, symbool voor molaire massa.
M, symbool voor molaire concentratie (verouderd: molariteit) van een oplossing.
M, symbool voor molair (mol/liter), de niet-SI-eenheid van molaire concentratie.

In de aardwetenschappen
M, symbool voor kleurindex (mafische index), bij onder andere de Driehoek van Streckeisen.
m, afkorting van minuut (tijd).

In populaire cultuur
M, een museum (M - Museum Leuven) te Leuven.
M (maandblad), een maandblad van het NRC Handelsblad.
M, originele titel van de film M – Eine Stadt sucht einen Mörder (Fritz Lang, 1931)
M (1951), een film uit 1951 onder regie van Joseph Losey
M (James Bond), de codenaam voor het hoofd van MI6 in de verhalen van James Bond.
M (John Abercrombie), een muziekalbum uit 1981
-M-, podiumnaam van de Franse zanger en muzikant Matthieu Chedid.
M (band), pseudoniem van de popartiest Robin Scott en de naam van zijn band/muziekproject.
M (televisieprogramma), een televisietalkshow met Margriet van der Linden.

Overig
M, het getal 1000 (getal) 
jaar 1000 als Romeins cijfer (<Latijn: mille).
M, de landcode op motorvoertuigen uit Malta (land).
M., naam van een telefoonlijn waar burgers anoniem ernstige misdaden kunnen melden, voluit Meld Misdaad Anoniem.
M, teken op een verkeersbord langs eigen wegen in Zweden (<Zweeds: Mötesplats).
De maand in de notatie van een datum, bijvoorbeeld: dd/mm/jjjj.
M, zuil met letter M als herkenning voor de toegang van een metrostation (bijvoorbeeld Nederland, Frankrijk en Spanje)
X

X is de vierentwintigste letter uit het moderne Latijnse alfabet. De letter kan verwijzen naar:

In de wiskunde
 x, een onbekende grootheid; zie Onbekende
 x-as, de horizontale as in het coördinatenstelsel
 ×, symbool gebruikt voor de notatie van een kruisproduct
 ×, het vermenigvuldigingsteken, bijv. 2 × 2 = 4

In de muziek
 X (Amerikaanse band), een Amerikaanse punkrockband, in 1977 gevormd in Los Angeles
 X (Australische band), een Australische punkrockband, in 1977 gevormd in Sydney
 X Japan, een Japanse metalband, gevormd in 1982
 Symphony X, een Amerikaanse metalband, opgericht in 1994
 X (album van Anna Vissi), een album uit 2002 van de Griekse zangeres Anna Vissi
 X (album van Chris Brown), een album uit 2014 van Chris Brown
 X (Ed Sheeran), een album uit 2014 van Ed Sheeran
 X (Jonas Brothers), een nummer van Jonas Brothers en Karol G uit 2020
 X (album van Kylie Minogue), een album uit 2007 van de Australische zangeres Kylie Minogue
 X (album van Klaus Schulze), een album uit 1978 van de Duitse artiest Klaus Schulze
 X (album van Liberty X)
 X (single van Liberty X), een nummer op dat album
 X (Nicky Jam & J Balvin), een nummer uit 2018
 X (album van Paul Kalkbrenner), een album uit 2014 van Paul Kalkbrenner
 X (Spock's Beard), een album

In speelfilms
 X: The Man with the X-ray Eyes, een Amerikaanse sciencefiction-horrorfilm uit 1963
 X (1986), een Noorse film uit 1986
 X (2002), een Spaanse film uit 2002
 X (2011), een Australische film uit 2011
 X (2022), een  Amerikaanse film uit 2022
 X, een personage in de Amerikaanse televisieserie The X-Files
 X (Franse films), een aanduiding voor bepaalde films in het Franse filmkeuringssysteem
 X (manga), een Amerikaanse animatieserie uit 2001

In merknamen
 Tesla Model X, een automerk
 X of X Development LLC, voorheen bekend als "Google X"
 𝕏, opvolger van Twitter, een sociaalnetwerksite
 X Corp., moederbedrijf van Twitter, opgericht 2023
 X Pro, opvolger van Tweetdeck
 X.com, voorloper van PayPal
 X (ook X11 of X Window System), een computersysteem voor gebruikersinterfaces met vensters

Overig
 10 (getal), Romeins cijfer X
 Het jaar 10 van de jaartelling als Romeins cijfer
 Het jaar X van de Franse republikeinse kalender
 X (Charles Burns), een stripboek van Charles Burnes uit 2010
 Ẋ, een letter uit het Tsjetsjeense Latijnse alfabet
 x, symbool voor een zoen
 x, afkorting van "senior" in een studentenvereniging
 ☓, het andreaskruis
 X, gebruikt voor begrippen m.b.t. het christendom, vanwege de gelijkenis met de Griekse letter chi
 , symbool van de Europese Unie voor schadelijke stoffen; zie WMS-etikettering
 X, later X2, een achtbaan in pretpark Six Flags Magic Mountain
 X-benen, genua valga, naar binnen gerichte benen
 X-chromosoom, een geslachtschromosoom
 X-gender, geslachtskenmerk voor non-binair
 Middel X, de aanduiding van bepaalde giftige stoffen

Zie ook 
 Chi (letter)
 XX (doorverwijspagina)
 XXX (doorverwijspagina)
Z (letter)

De letter Z is de 26e en laatste letter in het moderne Latijnse alfabet.
In het vroege Latijn ontwikkelde de /z/-klank zich tot een /r/-klank, waardoor de Z overbodig werd. De Romeinse politicus Appius Claudius Caecus, voormalig censor van de Republiek, verbande de letter omstreeks het jaar 300 v.Chr. uit het alfabet. In de 1e eeuw v.Chr. werd de Z geherintroduceerd, naar het model van de Griekse letter zèta (Ζ, ζ), maar de nieuwe letter werd wel helemaal achteraan in het alfabet geplaatst. De nieuwe letter was nodig om de vele nieuwe vreemde woorden uit het pas onderworpen Griekenland te kunnen opschrijven. De Y is de enige andere letter waarvoor de Romeinen niet ook schatplichtig zijn aan de Etrusken.
 
De Semitische letter zajien en de Oudgriekse zèta werden vermoedelijk uitgesproken als /dz/. De Etruskische Z, die zij hadden geleerd van Griekse kolonisten, klonk mogelijk meer als /ts/.

In het internationale spellingsalfabet wordt de Z weergegeven door middel van het woord 'zulu'. In het Nederlandse telefoonalfabet wordt de Z weergegeven door middel van het woord Zaandam (verouderd: Zacharias).

Latijns alfabet
5 v.Chr.

Het jaar 5 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Italië 

 Keizer Augustus en Quintus Haterius, worden door de Senaat gekozen tot consul van het Imperium Romanum.

Geboren 
 Decimus Valerius Asiaticus, Romeins politicus en consul (overleden 47)
 Lucius Vitellius, Romeins consul en gouverneur van Syria (overleden 51)
 Ptolemaeus van Mauretania, laatste koning van Mauretania (overleden 40)

Overleden 
 Gaius Asinius Pollio (81), Romeins consul en veldheer
 Pheroras, tetrarch van Perea en broer van Herodes de Grote

005
Dick Bos

Dick Bos is een Nederlandse stripreeks van Alfred Mazure.

Inhoud 
In de verhalen is Dick Bos een particuliere detective die de misdaad op harde maar eerlijke wijze bestrijdt, en die expert is in jiujitsu. Technieken van deze zelfverdedigingskunst werden gedetailleerd in de strips weergegeven.

Geschiedenis 
De boeken verschenen van 1941 tot 1968 en werden getekend door Alfred Mazure, die onder het pseudoniem Maz tekende.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog gingen veel boekjes verloren, niet in de laatste plaats doordat ze, na lezing door jong en oud, werden opgebruikt in de kachels. Na de oorlog werden de avonturen van Dick Bos opnieuw uitgegeven, waarbij oude en nieuwe verhalen in verschillende series door elkaar verschenen. Het Ministerie van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen vond het beeldverhaal echter verdorven, en liet op scholen waarschuwen voor de negatieve invloed die de strips op leerlingen zouden hebben.

Vanaf 1948 tot 1953 werd de uitgave van de Dick Bosboekjes hervat. Maandelijks verscheen een nieuw verhaal. Ze werden in die periode uitgegeven door Ten Hagen's Drukkerij en Uitgeversmaatschappij. Vanaf 1962 gaf Nooitgedacht de albums uit en later werden nog enkele oude verhalen heruitgebracht door de MAZ-beeldbibliotheek. Vervolgens vervaardigde Mazure van 1963 tot 1967 nog 44 nieuwe verhalen. Deze zijn bekend onder de naam Ruitjesserie. Het laatste verhaal uit de serie, "Diamanten", verscheen in 1968.

In 1969 verscheen nog een reclame-uitgave genaamd "Glashard", maar daarin hanteerde Mazure een wat andere teken- en woordstijl dan in de vorige series. Uitgeverij De Arbeiderspers heeft in 1971 en 1972 nog 3 albums met 4 afleveringen per album uitgebracht. Van 2005-2015 bracht Uitgeverij Panda alle boekjes in herdruk uit. 19 delen in grootformaat met vier boekjes per deel.

Films
Mazure produceerde samen met Piet van der Ham ook drie films rond Dick Bos: Inbraak (1942), Valsch geld (1943) en Moord in het Modehuis (1946). De hoofdrol in deze films werd gespeeld door Maurice van Nieuwenhuizen, die jiujitsu-leraar was in Den Haag. Van Nieuwenhuizen stond ook model voor de stripfiguur. In 2004 verscheen een documentaire van Jan Bosdriesz over Dick Bos en zijn schepper.

Trivia 
 Striptekenaars Renee Windig en Eddy de Jong maakten een aantal persiflages op de Dick Bos strips onder de titel Dick Bosch. Deze verschenen in "Ouwe troep" (Onder het pseudoniem Gezellig & Leuk)(Espee,1980) en "Fnirwak, Boek vol vertwijfeling en hoop" (Espee, 1983). Deze verhalen werden later verzameld en met nieuw materiaal uitgebracht in "de Groote Dick Bosch Almanak" (Het Raadsel, 1991). Tevens verscheen er een oblong boek met de titel "Tuinen, Dick!" (Amsterdams voor: Rennen, Dick!).
 In Almere bevinden zich, in de Stripheldenbuurt, een Dick Bosstraat en een Mazureplantsoen. ().

Externe links
 De avonturen van Dick Bos
 Dick Bos Info

Literatuur
 Rich Thomassen - De wereld van Dick Bos (Elmar, 2003)
 Rich Thomassen - En Maz creëerde Dick Bos (Aspekt, 2014)

Nederlandse stripreeks
Detectivestrip
Tekststrip
Dino Argentino

Dino Argentino was een tentoonstelling van enkele indrukwekkende dinosauriërs uit Argentinië in het museum Naturalis in de Nederlandse stad Leiden. 

Oorspronkelijk zou de tentoonstelling van 12 oktober 2002 tot 9 maart 2003 geopend zijn, maar door het grote succes werd dit verlengd tot 17 augustus. De openingsplechtigheid op 11 oktober was somber van aard, omdat Prins Claus kort daarvoor overleden was.

Tentoongestelde dinosauriërs
De meeste skeletten waren replica`s, maar desondanks indrukwekkend. Enkele zaten nog in steen en waren echt.

Argentinosaurus (slechts de nek, kop en voorpoten minus de voeten door ruimtegebrek), wellicht de grootste dinosauriër tot nu toe gevonden.
Mussaurus (echt), het kleinste fossiel van een dinosauriër — 20 cm lang inclusief staart; er zijn ook jongvolwassenen bij, en dat zijn vrij zeldzame vondsten bij deze groep.
Lagosuchus (echt, lid van de Dinosauriformes), een basaal lid van de meeromvattende groep die ook de dinosauriërs bevat.
Carnotaurus.
Piatnitzkysaurus- twee exemplaren.
Guaibasaurus- twee exemplaren.
Giganotosaurus (schedel van circa 1,70 m), een van de grootste vleesetende dinosauriërs tot nu toe gevonden.
Amargasaurus- twee exemplaren.  
Eoraptor- een van de oudste dinosauriërs - 231 miljoen jaar.
Herrerasaurus- een van de oudste dinosauriërs - 230 miljoen jaar.
Kritosaurus- ook gevonden in Verenigde Staten.
Patagosaurus- grootste complete skelet in de tentoonstelling - circa negen tot tien meter lang.

Waarom replica`s?
De reden dat de meeste exemplaren replica`s waren is vanwege de kwetsbaarheid van de echte fossielen. Veel museumexemplaren bestaan deels of helemaal uit gips, hoewel dit gips wordt afgegoten van de echte botten en er zeer realistisch uitziet. Ook al is het een goed alternatief omdat de echte botten door onderzoekers bestudeerd kunnen worden is het gips nog steeds kwetsbaar en mogen er alleen foto`s zonder flitslicht gemaakt worden.

De tentoonstelling van de Argentijnse dinosauriërs was ook een eerbetoon aan de uit Argentinië afkomstige Prinses Máxima.

Expositie
Cultuur in Leiden
3 v.Chr.

Het jaar 3 v.Chr. is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Europa

Koning Marbod van de Marcomannen smeedt in het gebied van het huidige Bohemen, een Germaans stammenverbond met o.a. de Hermunduren, Longobarden, Semnonen en Vandalen.
Lucius Domitius Ahenobarbus wordt opperbevelhebber van het Romeinse leger in Germanië. Hij steekt de Elbe over en laat bruggen (pontes longi) bouwen tussen de Rijn en de Eems.

Geboren 

24 december - Servius Sulpicius Galba, keizer van het Romeinse Keizerrijk (overleden 69)
Thusnelda, vrouw van de Germaanse veldheer Arminius

Overleden 

003
Glijmiddel (industrie)

Een glijmiddel is een substantie die wordt toegepast om de wrijving tussen twee objecten te verminderen. In de industrie wordt bij voorkeur de term 'smeermiddel' gebruikt, omdat deze term het Engelstalige woord 'lubricant' beter benadert. Beide hebben echter dezelfde functie. 

Glijmiddelen voor industriële toepassingen kunnen vast, vloeibaar of gasvormig zijn, voor seksuele toepassingen zijn ze altijd vloeibaar.

Glijmiddelen voor industriële doeleinden
In industriële toepassingen worden vaak glijmiddelen gebruikt waar een object over een groot vlak moet kunnen glijden, en het ondoenlijk is om smeermiddelen te gebruiken omdat deze te veel afremmen of omdat de toevoer hiervan onpraktisch is.

Er zijn zeer veel verschillende glijmiddelen, hieronder enkele voorbeelden:

Vast glijmiddel
In het voetbalstadion GelreDome kan de gehele grasmat naar buiten schuiven. De grasmat staat op voeten met een coating van Teflon, die over stalen banen glijden. De combinatie staal en Teflon heeft zeer weinig wrijving.
Bij het spel Carrom schuiven schijven over een vlak spelbord, de wrijving wordt verminderd door een glijmiddel bestaande uit zeer kleine ronde korreltjes op het bord te strooien.

Vloeibaar glijmiddel

Gasvormig glijmiddel
Bij het spel airhockey moet een puck over een vlakke tafel glijden. In de gehele tafel zitten kleine gaatjes, waardoor onder hoge druk lucht geblazen wordt. Door de druk zweeft de puck enkele micrometers boven de tafel en bestaat de wrijving bijna alleen uit luchtweerstand.
Bij stootexperimenten wordt vaak een holle puck gebruikt met daarin een brok droogijs. Dit droogijs sublimeert tot koolzuurgas dat ontsnapt door een gat uit de bodem waardoor de puck enkele micrometers boven de experimenttafel zweeft, net als bij airhockey.

Industrie
Smering
Strofe

Een strofe is een onderdeel van een gedicht en bevat doorgaans een zekere gedachte-eenheid. Het uiterlijke kenmerk van de strofe is dat er zich voor en na de strofe een witregel bevindt.

Een strofe in een gedicht kan worden vergeleken met een alinea in een tekst. De strofe wordt ook wel een vers genoemd, al is dit zeer verwarrend, omdat met een dichtvers normaal gezien 1 regel wordt aangeduid. In een liedtekst heet de strofe ook wel couplet, ter onderscheid van het refrein. Het woord strofe komt van het Griekse στροφη en betekent letterlijk draaiing, wending. 

Bijzondere vormen hebben een aparte naam. Zo heet
een tweeregelige strofe een distichon
een drieregelige een terzine of terzet (in een sonnet)
een vierregelige een kwatrijneen vijfregelige een kwintijn of kwinteteen zesregelige een sextet
een zevenregelige een septet
een achtregelige een octaaf
een negenregelige een novet''
In algemene zin wordt voor strofen van vijf of meer regels ook de benaming stanza gebruikt.

Dichtvorm
Elegance

Elegance is een maandblad voor dames dat in 1937 werd opgericht door Jules Perel. Het is de eerste Nederlandse glossy. Nederland was een van de laatste (Westerse) landen die een glossy tijdschrift kregen.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog staakte Perel de uitgave van het tijdschrift omdat hij het oneens was met de bezettingsregime. In 1946 werd het blad weer uitgegeven. Nadat Perel in de jaren zestig overleed zette zijn vrouw zijn werk als hoofdredacteur van Elegance voort.

Elegance groeide in die tijd uit tot een voornaam damesmagazine. De lezers van Elegance zijn voornamelijk vrouwen die zich interesseren voor mode, reizen, cosmetica en culinaire bezigheden, maar ook voor kunst en cultuur en interviews met bekende of minder bekende personen.

In 2003 vierde het blad haar zestigjarig jubileum. Hoofdredactrice van Elegance was toen Anita Willemars.

In juni 2013 bleek de uitgever failliet te zijn en werd de Elegance niet langer uitgegeven. In 2014 maakte de uitgeverij een doorstart en verscheen het tijdschrift weer. Coen Wulms is dat jaar benoemd tot  hoofdredacteur. Hij verhoogde de frequentie en zorgde voor een mix tussen high en low culture. Eind 2016 werd Elegance overgenomen door Pijper Media. Na het verschijnen van de jubileumeditie ter gelegenheid van het tachtigjarige bestaan van het magazine, nam Wulms afscheid van Elegance.

Oplagecijfers
Totaal betaalde gerichte oplage volgens HOI, Instituut voor Media Auditing.
 1970: 25.350
 1990: 55.122
 2000: 51.400
 2010: 48.027
 2011: 45.745

Externe link
Officiële website

Nederlands tijdschrift
Pieterburen

Pieterburen (Gronings: Paiderboeren) is een plaats in de gemeente Het Hogeland in het noorden van de Nederlandse provincie Groningen. De plaats telde in  volgens het CBS  inwoners.

Pieterburen wordt voor het eerst in 1371 genoemd. In een oorkonde wordt gesproken over de parochianen van Sint Pieter in het nieuwe land. De eerste vermelding van de kerk van Pieterburen dateert van 1448.

Cultuur 

Even ten noorden van het dorp stond tot 1903 de borg Dijksterhuis, de laatste Groninger borg die werd afgebroken. Bij de sloop zijn de stenen van de borg gebruikt voor de bouw van huizen in Pieterburen.

Bezienswaardigheden
Het Zeehondencentrum Pieterburen.
De gotische Petruskerk met een pneumatisch orgel in de kast van het Schnitgerorgel en houtsnijwerk van Allert Meijer en Jan de Rijk.
De botanische heemtuin, genaamd Domies Toen.
De koren- en pelmolen, De Vier Winden, uit 1846. De molen is in bedrijf op vrijwillige basis en wordt tevens gebruikt als instructiemolen voor het landelijke Gilde van Molenaars.
 In 2007 werd Pieterburen heringericht. Het centrum van het dorp kreeg een nieuw ingerichte Hoofdstraat, er werd een multifunctioneel plein aangelegd, het Martenspad werd verhard en er is een fietspad van Pieterburen naar de Waddenzee aangelegd.

Afbeeldingen

Sport en recreatie
Het dorp is een startplaats voor wadlopers.
Bij café Bij de buren van Pieter (voorheen: Het Wapen van Hunsingo) begint (of zo men wil eindigt) het Pieterpad.
Door deze plaats loopt ook de Europese wandelroute E9, ter plaatse Noordzeepad of Wad- en Wierdenpad geheten.
Voetbalclub VV PWC (Pieterburen Westernieland Combinatie), speelde van 1967 tot 2012 in Westernieland.

Geboren 
 Dirk Albertus de Groot (1796-1878), predikant
 Harmannus Simon Kamminga (1850-1933), ondernemer en stichter van een charitatief fonds

Zie ook
 Zoutdiapier

Plaats in Groningen
Ida (planetoïde)

(243) Ida is een planetoïde in het zonnestelsel met een baan tussen Mars en Jupiter. Het is de 243e ontdekte planetoïde. Ida is bedekt met kraters en heeft een onregelmatige vorm met een grootste diameter van 56 kilometer. Er bestaat een theorie dat Ida relatief recent is ontstaan door botsingen van grotere planetoïden.

Ida is een van de weinige planetoïden die van dichtbij zijn waargenomen. De ruimtesonde Galileo passeerde Ida in 1993 op een afstand van slechts 2400 kilometer. Daarbij werd vastgesteld dat Ida een maantje (Dactyl) heeft. Later zijn ook bij andere planetoïden maantjes waargenomen.

Zie ook 
 Lijst van planetoïden

Externe link
 

Ida
Dactyl

Dactyl, officieel (243) Ida I Dactyl, is de maan van planetoïde Ida en beweegt daar op een gemiddelde afstand van 108 km omheen, met een omlooptijd van 1,54 dagen. Zijn grootste diameter is ongeveer 1,6 kilometer. Het was de eerste maan van een planetoïde die werd ontdekt. 
Dit gebeurde in 1993 dankzij de ruimtesonde Galileo.
Sindsdien zijn nog veel meer manen van planetoïden ontdekt.

Het bestaan van Dactyl is een belangrijke aanwijzing voor de theorie dat Ida pas relatief laat is ontstaan als gevolg van een botsing van een groter lichaam. De andere mogelijkheid, namelijk dat Dactyl door de zwaartekracht van Ida is 'ingevangen', wordt bijzonder onwaarschijnlijk geacht.

De maan is vernoemd naar de Dactylen.

Maan van een planetoïde
Gitaarbanjo

Een gitaarbanjo is een banjo met 6 stalen snaren die gestemd worden als een gitaar.

In plaats van de bij een gitaar gebruikelijke houten klankkast is het instrument uitgerust met een cirkelvormige spanring met vel zoals bekend van de banjo.

Op deze manier klinkt de gitaarbanjo als een banjo, maar wordt bespeeld als een gitaar.

De laagste snaar (lage e) wordt soms vervangen door een hoge e; dezelfde snaar als de hoogste. Op die manier blijven de akkoordgrepen dezelfde, maar wordt toch de typische hoge klank in de aanslag verkregen, net zoals in de bluegrassbanjo.

Banjo
Wapenwedloop

Een wapenwedloop is een wedloop voor militaire suprematie tussen twee of meer landen of machten. Landen proberen elkaar te overtreffen op het gebied van wapentechnologie of simpelweg in aantallen wapens. Vaak ontstaat een vicieuze cirkel, omdat men bang wordt dat, indien men achterblijft in de wapenwedloop, het andere land misschien een aanval zou wagen. Daarom voert men de bewapening op, wat ertoe leidt dat het andere land dit om dezelfde reden ook gaat doen.

Voorbeelden 
De geschiedenis kent legio voorbeelden van wapenwedlopen. Een wapenwedloop, waar de Duits-Britse vlootwedloop deel van uitmaakte, was een van de redenen voor het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog, want zowel het nationalisme als het imperialisme vereiste een sterk leger. Als men een sterk leger had, stond men bij vreedzame regelingen en conflicten sterk. Een recenter voorbeeld is de nucleaire wapenwedloop tussen de Sovjet-Unie en de Verenigde Staten tijdens de Koude Oorlog om meer, en betere, kernwapens te produceren.

Voor- en nadelen 
Wapenwedlopen worden veelal negatief bezien:
 De kosten vormen een enorme last voor de nationale economie.
 Het bezit van een groot leger zou de militaire agressie verhogen. Wanneer men immers beseft dat de vijand een grote slagkracht heeft, spitst de tactiek zich toe op de vijand zo snel en hard mogelijk treffen, zodat de vijand geen kans of tijd heeft om terug te slaan. Hierdoor zullen de politiek en de diplomatie het veld sneller moeten ruimen voor mobilisatie van de strijdkrachten. Bovendien kunnen hoge investeringen in het leger achteraf als argument voor gebruik worden aangehaald, daar een leger anders in economische zin als een consumptieve niet-renderende uitgave (lees: kostenpost) wordt beschouwd. Eenvoudig gezegd: militaire uitgaven zijn verspilling als men niets met het leger doet, dus moet men er iets mee doen.
 De samenleving militariseert.
 Grote legers leiden tot (te) grote macht van (hoge) militairen.
 Bij conflicten tussen landen voelen militair sterke landen potentieel minder noodzaak om escalatie van die conflicten te voorkomen dan minder sterke landen. Eenmaal geëscaleerd is er minder noodzaak tot de-escalatie.
 Indien het daadwerkelijk tot oorlog komt, leiden wapenwedlopen tot grootschaliger oorlogen met meer slachtoffers en materiële schade.
 In dergelijke oorlogen zijn ook burgers potentieel doelwit, omdat zij de maatschappij vormen die het leger uiteindelijk ondersteunt.

Als positieve (neven)effecten beschouwt men: 
 Er worden wetenschappelijke ontdekkingen en ontwikkelingen gedaan. Verschillende uitvindingen zoals het internet hadden oorspronkelijk een militaire toepassing.
 Landen met een groot leger staan sterk in de internationale diplomatie.
 De afschrikkende werking van grote legers en geavanceerde wapens: tijdens de Koude Oorlog kwam het nooit tot een werkelijke rechtstreekse botsing tussen de supermachten, ten dele omdat men bang was dat een eventuele oorlog zou escaleren tot het gebruik van (strategische) kernwapens.

Internationale betrekkingen
Krijgskunde
Koude Oorlog
Nucleaire oorlogsvoering
T

T is de twintigste letter uit het moderne Latijnse alfabet. De letter kan verwijzen naar:

In de natuurkunde
T, symbool voor tesla, de SI-eenheid van magnetische fluxdichtheid
T, symbool voor temperatuur
T, symbool voor periode (trillingstijd)
T, symbool voor het voorvoegsel tera (1012) in de natuurwetenschappen
T½, het symbool voor halveringstijd (halfwaardetijd)
T, de aanduiding voor de absolute temperatuur (thermodynamische temperatuur, kelvintemperatuur)
t, de aanduiding voor tijd (<Latijn: tempus)
t, de gewichtseenheid ton

In de scheikunde
T, het symbool voor tritium, een waterstofisotoop
T, joodthyronine

Overig
T-Ford, een model van het Amerikaanse automobielconcern Ford Motor Company
Ț (t-komma), Roemeense letter
Ţ (t-cedille), Roemeense letter 
T (verhaal), verhaal van Brian Aldiss
T., een Vlaamse politieserie uit 2015
T (schaal), een schaal voor modeltreinen
T, aanduiding voor de toren in notatie van schaakpartijen
T of T0, referentietijdstip of tijdvak waarin eerdere en/of latere worden uitgedrukt: 
 beoogde tijd van lancering van een raket, vandaar T minus 4 minutes and 49 seconds voor het tijdstip dat 4 minuten and 49 seconden eerder is
 referentiejaartal, bijvoorbeeld het jaar waarvan het inkomen relevant is voor een aangifte, aanslag, toeslag of eigen bijdrage in een later jaar, bijvoorbeeld T+2 (twee jaar later)
 referentiedag, bijvoorbeeld bij clearing en settlement; als hierboven, maar dan in dagen
Jeugdcultuur

Jeugdcultuur is het geheel van culturele uitingen en belevingen dat specifiek leeft in jongerengroepen. Een jeugdcultuur is niet zomaar een jongerengroep, maar zij heeft als extra kenmerk dat er sprake is van normen en waarden, die vorm krijgen in taal, kleding, lichaamsversiering (kapsels, tattoo's, piercings) en muziek. Een jeugdcultuur kent dus een binnenkant en een buitenkant.

Jeugdculturen kunnen voor jongeren een middel zijn om een (sociale) identiteit te ontwikkelen. Door diverse ontwikkelingen na de Tweede Wereldoorlog zoals ontzuiling en ontkerkelijking van een toen als gevolg van de geboortegolf numeriek plots sterk vertegenwoordigde jeugd, die daardoor ook voor het eerst een economisch relevante groep vertegenwoordigde is de identiteitsontwikkeling van jongeren meer en meer een doe-het-zelfproces geworden. Waar voordien de volwassenen als rolmodel dienden werden dat juist groepen leeftijdgenoten. Zo ontstonden jeugdculturen die jongeren in staat stellen verschillende rollen aan te nemen en uit te proberen.

Muziek is een belangrijk identificatiemiddel voor jongeren. Het begin van jeugdcultuur wordt daarom weleens vastgesteld op 12 april 1954: die dag nam Bill Haley de plaat Rock around the clock op. Dit is het moment van een muzikale ommekeer: er ontstond een nieuwe muziek voor de jeugd, die de volwassenen provocerend in de oren klonk. In 1956 komt de film Rock around The clock uit, met daarin live-optredens van onder andere Bill Haley, the Platters en Tony Martinez. Na ernstige ongeregeldheden in Engeland (4 september 1956), sloeg ook in Nederland de vlam in de pan. Het was het begin van een jeugdculturele stroming die zich afzette tegen de wereld van de volwassenen.

In de jaren zestig leeft sterk het gevoel dat jeugdcultuur één ongedeelde groep is die ageert tegen de volwassen cultuur. Maar al heel snel versplintert de jeugdcultuur in diverse jeugdsubculturen.

Jeugdsubculturen 

1950-1970
 Artistiekelingen 
Nozems (Dijker) (ca. 1955-1970)
 Indorockers (ca. 1955-1970) 
 Kikker 

1970
 Lolita (mogelijke wortels in de Otome-kei subcultuur)
 Rasta (vanaf ca. 1970) 
 Hardrock (vanaf ca. 1975)
 Metalheads (vanaf ca. 1978)
 Rockabilly (ca. 1977-1985)
 Disco (ca. 1975-1980)
 Punk (vanaf ca. 1975)
 New wave (ca. 1975-1980)
1980
 Lolita (sinds 1970, maar werd in 1980 populairder door de Japanse kawaii cultuur en Dolly-kei die in de jaren '80 ontstond. en werd in 1990 beter erkend)
 Crusty
 Hiphop (vanaf ca. 1980) met als belangrijk onderdeel de rap-muziek
 Gothic (vanaf ca. 1980) Gothic is nauw verwant met de New Wave-subcultuur, in het buitenland stond New Wave bekend als Gothic.
 Thrasher (ca. 1983)
 Straight edge (ca. 1985)
 Alto, alternatievelingen als eigentijdse variant van de hippiebeweging (vanaf ca. 1985)
 House (vanaf ca. 1985)
1990
 Lolita (Werd vanaf ca. 1990 internationaal herkend)
 Grunge (vanaf ca. 1990)
 Skate (vanaf ca. 1990)
 Gabber (vanaf ca. 1990)
2000
 Urban (vanaf ca. 2000)
 Emo's (vanaf ca. 2004) Niet te verwarren met de subcultuur 'Scene'.
 Jump (vanaf ca. 2004)
 Tecktonik

Subcultuur
Kind
Telerail

Telerail was een radiografisch communicatiesysteem op vrijwel alle treinen in Nederland. Via telerail kon de treindienstleider contact opnemen met de machinist en omgekeerd. Tevens kunnen machinisten onderling communiceren. Oorspronkelijk waren ook de verkeersleiding en de centrale meldkamer van de Spoorwegpolitie via telerail bereikbaar.

Op 1 januari 2007 is telerail vervangen  door GSM-R.

De telerailfrequenties bevonden zich tussen 457 en 468 megahertz

Spoorwegen in Nederland
Treintechniek
Treindetectie

Treindetectie is het automatisch detecteren van spoorbezetting, om vast te stellen waar de treinen zich bevinden. Voor de spoorbeveiliging is het noodzakelijk om van elke trein te weten waar hij is.

Ook voor de besturing van het spoorverkeer is treindetectie belangrijk. Hoe nauwkeuriger de positie van treinen bekend is, hoe beter de besturing, en betere besturing van het spoorverkeer vergroot de punctualiteit van de treinen en de capaciteit van het spoor.

Het automatisch sluiten van overwegen gebeurt ook op basis van treindetectie.

De belangrijkste technieken die gebruikt worden voor treindetectie zijn spoorstroomlopen en assentellers. In mindere mate wordt gebruik gemaakt van detectielussen.

Spoorstroomloop

Een spoorstroomloop is een stroomkring in een spoorweg. De wielstellen van een trein sluiten de spoorstroomloop kort, waardoor de spoorstroomloop onderbroken wordt. Een onderbroken spoorstroomloop duidt er dus op dat de spoorsectie bezet is door een trein. Een spoorstroomloop die intact is geeft aan dat de spoorsectie vrij is.

De laagfrequente spoorstroomloop, met frequenties tussen 50 en 100 Hz, is de oudste vorm van geautomatiseerde treindetectie. Hij is gepatenteerd in 1872.

Assentellers

Assentellers werken meestal op basis van een magnetisch veld. Wanneer een wielstel van een trein passeert heeft dit invloed op het magnetisch veld, en die invloed wordt gemeten. In andere gevallen zijn assentellers uitgevoerd als mechanische pedalen, die beroerd worden als een wielstel passeert. Pedalen worden toegepast op de regionale lijnen in Limburg, Groningen en Friesland en de spoorlijn Arnhem-Winterswijk.

Detectielussen

Detectielussen voor treindetectie zijn vergelijkbaar met de detectielussen bij verkeerslichten.

Trein geeft eigen positie door
Bij de nieuwste generatie systemen worden de treinen niet gedetecteerd, maar meet de trein zijn eigen positie en geeft deze door aan de beveiligingsapparatuur van verkeersleidingscentra. Voorbeelden van deze systemen zijn het European Rail Traffic Management System, het Amerikaanse Positive Train Control en Communications-Based Train Control. Baangebonden detectiesystemen zijn hierbij niet meer nodig.

Zie ook 
 Blokstelsel
 Rijwegbeveiliging
 Spoorverkeersleiding

Spoorbeveiliging
Pestvogel

De pestvogel (Bombycilla garrulus) is een zangvogel uit de familie van de pestvogels (Bombycillidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd als Lanius garrulus in 1758 gepubliceerd door Carl Linnaeus. De vogel heeft het formaat van een lijster, en opvallende kleuren. De naam "pestvogel" dateert uit de middeleeuwen, toen men dacht dat deze vogels de pest meenamen en de ziekte verspreidden.

Kenmerken 
De pestvogel is een lijsterachtige vogel met zalmroze kleur, en gele streepjes op de vleugels. De kop draagt een flinke kuif en een zwart maskertje en keeltje. De anaalstreek is roodbruin met een gele eindbandering op de staart. Ondanks dit opvallende uiterlijk wordt hij vaak over het hoofd gezien, doordat hij bij voorkeur hoog in de bomen verblijft. De pestvogel wordt ongeveer 17 cm lang.

Leefwijze
Ze eten insecten en noten. In de winter stappen ze over op bessen van lijsterbes, meidoorn, mispel en gelderse roos.

Voortplanting
Pestvogels bouwen hun nesten in berken of naaldbomen; ze bouwen het met mos. In de maanden mei-juni leggen pestvogels 4 tot 6 blauwe eieren met donkere vlekjes.

Verspreiding en leefgebied
's Zomers leven pestvogels in het noorden van Scandinavië en in Siberië. 
De Engelse naam, Bohemian Waxwing, duidt op de rode vlekken op de vleugels die lijken op zegellak.

Er worden 2 ondersoorten onderscheiden:
 B. g. garrulus – noordelijk Europa en noordelijk Azië.
 B. g. pallidiceps , 1908 – westelijk Canada en de noordelijke en westelijke Verenigde Staten.

Deze vogel leeft in larixbossen.

Voorkomen in Nederland en België 
In Nederland komt de vogel zo af en toe 's winters voor. Het is een invasiegast die soms in grote aantallen in Nederland overwintert. Aangezien de pestvogels uit het noorden komen, zijn ze veel zeldzamer in België. In het verleden stond de vogel als dwaalgast bekend; er is echter een trend dat de vogel vaker in de winter in Nederland wordt aangetroffen. Tijdens een invasie zijn ze te zien in steden en dorpen, vaak in de omgeving van bessendragende struiken zoals de meidoorn en gelderse roos. Pestvogels zijn verre van schuw.

Status 
De pestvogel heeft een groot verspreidingsgebied en daardoor is de kans op de status  kwetsbaar (voor uitsterven) gering. De grootte van de wereldpopulatie is in 2015 ruw geschat op ergens tussen de 14 en 30 miljoen volwassen vogels en dit aantal neemt toe. Om deze redenen staat de soort als niet bedreigd op de Rode Lijst van de IUCN.

Galerij

Video

Externe links 
 SoortenBank.nl beschrijving, afbeeldingen en geluid
 Sovon Vogelonderzoek Nederland - Verspreiding en aantalsontwikkeling van de Pestvogel
 
 Pestvogel in Onze vogels in huis en tuin (deel 1) van J.G. Keulemans (1869) op de  Nederlandstalige Wikisource (Keulemans gebruikt de wetenschappelijke naam Ampelis garrula)

Pestvogels
IUCN-status niet bedreigd
Dier uit het Palearctisch gebied
Dier uit het Nearctisch gebied
Cederpestvogel

De cederpestvogel (Bombycilla cedrorum, Engels "Cedar waxwing") komt voor in Noord-Amerika.

Kenmerken
Uiterlijk verschilt de cederpestvogel niet veel van de gewone pestvogel. Hij heeft een gele zweem op de onderbuik, een zwart masker op de kop die doorloopt naar achteren en een witte onderstaart. De lengte is 18-20 centimeter.

Leefwijze
Het voedsel van de cederpestvogel bestaat uit bessen, fruit en insecten.

Verspreiding en leefgebied
De cederpestvogel komt voor van Canada tot Venezuela en Colombia in open bossen met voldoende voedselaanbod, in akkerland en in afwisselende bos/weidestreken.

Pestvogels
Dier uit het Nearctisch gebied
Dier uit het Neotropisch gebied
IUCN-status niet bedreigd
David Schwimmer

David Lawrence Schwimmer (New York, 2 november 1966) is een Amerikaans acteur, televisieregisseur en producent die onder meer tien jaar Ross Geller speelde in de televisieserie Friends. 

Hij groeide op in Californië en studeerde theater aan de Northwestern University. Schwimmer is medeoprichter van de Lookingglass Theatre Company in Chicago. Hij heeft ook in een aantal films gespeeld, waaronder The Pallbearer. Verder was hij in 2001 te zien in Steven Spielberg en Tom Hanks' tv-productie Band of Brothers als kapitein Herbert Sobel.

Naast acteur is Schwimmer ook regisseur. Zo regisseerde hij meerdere afleveringen van Friends, de spin-off Joey en de Amerikaanse versie van Little Britain.

Schwimmer trouwde op 4 juni 2010 met een 19 jaar jongere Britse fotografe. Zij hebben samen een dochter. Hij scheidde echter weer van haar in 2017.

Filmografie 

|-
|2007||Run, Fatboy, Run
|-
|2010||Trust
|}

|-
|1989||A Deadly Silence ||Robert 'Rob' Cuccio||televisiefilm
|-
|1991||Flight of the Intruder ||Duty Officer||
|-
|1992||Crossing the Bridge||John Anderson||
|-
|1993||The Waiter||Kwaadaardige Ober||
|-
|1993||The Pitch||-||
|-
|1993||Twenty Bucks||Neil Campbell||
|-
|1994||Wolf||Agent nummer 2||
|-
|1994||Monty||Greg Richardson ||televisieserie
|-
|1995||The Party Favor||-||
|-
|1996||The Pallbearer||Tom Thompson||
|-
|1997||Breast Men||Dr. Kevin Saunders||
|-
|1998||The Thin Pink Line||Kelly Goodish/J.T.||
|-
|1998||Kissing a Fool||Max Abbitt||
|-
|1998||Since You've Been Gone||Robert S. Levitt||televisiefilm
|-
|1998||Six Days Seven Nights||Frank Martin||
|-
|1998||Apt Pupil||Edward French||
|-
|1999||All the Rage||Chris||
|-
|2000||Picking Up the Pieces||Leo Jerome||
|-
|2001||Band of Brothers||Herbert Sobel ||televisieserie
|-
|2001||Hotel||Jonathan Danderfine||televisiefilm
|-
|2001||Uprising||Yitzhak 'Antek' Zuckerman||televisiefilm
|-
|1994-2004||Friends||Ross Geller ||televisieserie
|-
|2005||Duane Hopwood||Duane Hopwood||
|-
|2005||Madagascar||Melman (stem)||animatiefilm
|-
|2006||Big Nothing||Charlie||
|-
|2008||Madagascar: Escape 2 Africa||Melman (stem)||animatiefilm
|-
|2009||Merry Madagascar||Melman (stem||animatiefilm
|-
|2010||Come Fly with Me||als zichzelf||
|-
|2012||Madagascar 3: Europe's Most Wanted||Melman (stem)||animatiefilm
|-
|2016||The People v. O.J. Simpson: American Crime Story||Robert Kardashian||Netflix-serie
|}

Externe link 
 

Amerikaans filmacteur
Amerikaans televisieacteur
Friends
96

Het jaar 96 is het 96e jaar in de 1e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Italië
 18 september - Keizer Domitianus wordt met medeweten van zijn vrouw Domitia Longina en met steun van de pretoriaanse garde, door een huisknecht in zijn paleis doodgestoken. Dit betekent het einde van de Flavische dynastie. Door gebrek aan eigen nakomelingen, biedt de Senaat de 65-jarige Marcus Cocceius Nerva de keizerstitel aan.
 Nerva (96 - 98) wordt als keizer geïnstalleerd, hij is de eerste van de zogeheten Adoptiefkeizers. In het Romeinse Keizerrijk breekt een bloeiperiode aan, ook wel de Gouden Eeuw van Rome genoemd, onder het bekwame bewind van de "Vijf Goede Keizers".

Geboren

Overleden 

 Publius Papinius Statius, Romeins dichter
 Titus Flavius Domitianus (44), keizer van het Romeinse Keizerrijk

00
98

Het jaar 98 is het 98e jaar in de 1e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

Italië
 In Rome worden Nerva Caesar Augustus en Marcus Ulpius Trajanus, door de Senaat herkozen tot consul van het Imperium Romanum.
 25 januari - Trajanus (98 - 117) volgt Nerva op als keizer, onder zijn bewind bereikt het Romeinse Keizerrijk zijn grootste omvang.
 Trajanus richt een fonds (alimenta) op ter grootte van het jaarlijkse rijksbudget, om de wezen en kinderen uit arme gezinnen financieel te ondersteunen.
 Publius Cornelius Tacitus, Romeins historicus, schrijft De origine et situ Germanorum (Germania). Hierin refereert hij naar de Germanen.
 Evaristus (98 - 106) volgt Clemens I op als de vijfde paus van Rome. Hij is de grondlegger van het College van Kardinalen.

Geboren 
 Faustina de Oudere, keizerin en echtgenote van Antoninus Pius (overleden 140)

Overleden 
 Apollonius van Tyana, Grieks neopythagoreïsch filosoof
 Marcus Cocceius Nerva, keizer van het Romeinse Keizerrijk

00
1334

Het jaar 1334 is het 34e jaar in de 14e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen 
 maart: Beleg van Maastricht: Adolf van der Mark, prins-bisschop van Luik belegert de stad Maastricht korte tijd. Maastricht betaalt Adolf een geldbedrag en zal zich voortaan afzijdig houden in Luiks-Brabantse twisten.
 21 juli: - Stadsbrand van Deventer: Twee derde van de gebouwen in Deventer wordt verwoest.
 22 of 23 augustus - Stadsbrand van Tiel: Tiel wordt grotendeels door brand verwoest.
 27 augustus - Vrede van Amiens: Op initiatief van koning Filips VI van Frankrijk sluit de hertog van Brabant in Amiens vrede met Gelre. Tiel, Zandwijk en Heerewaarden gaan over naar Gelre, op voorwaarde dat Gelre afziet van Heusden. Ook met het prinsbisdom Luik wordt de vrede hersteld en de Tweeherigheid van Maastricht bevestigd.
 13-20 december - Conclaaf van 1334: De Franse kardinaal Jacques Fournier tot paus gekozen. Hij neemt de naam Benedictus XII aan.
 23 november - Sint-Clemensvloed: Grootschalige overstromingen in Zeeland, Holland en Vlaanderen. Duizenden mensen komen om. Onder meer Walcheren, Testerep en het Land van Saeftinghe worden zwaar getroffen.
 Groenlo krijgt stadsmuren.
 oudst bekende vermelding: De Vennip, Milheeze

Kunst 
 Giotto di Bondone wordt benoemd tot bouwmeester van de kathedraal Santa Maria del Fiore in Florence. Hij ontwerpt de campanile.

Opvolging 
 kanaat van Chagatai - Tarmahirin opgevolgd door Buzan
 patriarch van Constantinopel - Jesaias opgevolgd door Johannes XIV Kalekas
 Manipur - Kongyaamba opgevolgd door Telheiba
 Nassau-Hadamar - Emico I door Johan
 paus - Johannes XXII opgevolgd door Jacques Fournier als Benedictus XII
 Saluzzo - Manfred IV opgevolgd door Frederik I

Geboren 
 4 januari - Amadeus IV, graaf van Savoye
 25 mei - Suko, tegenkeizer van Japan (1348-1351)
 30 augustus - Peter I, koning van Castilië (1350-1369)
 Hayam Wuruk, koning van Majapahit (1350-1389)
 Adolf III van der Mark, Duits edelman, aartsbisschop van Keulen (jaartal bij benadering)

Overleden 
 7 juni - Emico I van Nassau-Hadamar (?), graaf van Nassau-Hadamar
 juli - Jacobus van Aragon (37), Aragonees prins
 4 december - Johannes XXII (~85), paus (1316-1334)
 13 december - Otto IV, hertog van Neder-Beieren
 Safi-ad-din Ardabili (~82), Perzisch religieus leider
 Ulrich I van Leuchtenberg, Duits edelman
 Willem II van Boxtel, Brabants edelman (jaartal bij benadering)

Jaar