alibayram/wikipedia-40-langs huggingface dataset:
Xerox PARC

Xerox PARC (ang. Xerox Palo Alto Research Center) – ośrodek badawczy firmy Xerox powstały w roku 1970. Od początku lat 70., do połowy lat 80. wprowadził wiele istotnych innowacji w dziedzinie sprzętu i oprogramowania komputerowego, które wywarły ogromny wpływ na informatykę, takich jak:
 graficzny interfejs użytkownika (GUI) obsługiwany za pomocą myszki
 drukarka laserowa
 lokalna sieć komputerowa LAN Ethernet
 okna w graficznym interfejsie użytkownika
 ikony
 WYSIWYG
 język zorientowany obiektowo Smalltalk
 drzewa czerwono-czarne

Powyższe innowacje były wprowadzane na projektowanych i budowanych w PARC pionierskich komputerach osobistych (poczynając od Xerox Alto).

Nieumiejętność handlowego wykorzystania własnych wynalazków stała się przyczyną ukucia obiegowego powiedzenia, że Xerox PARC jest miejscem powstawania błyskotliwych idei dla wszystkich innych. Zjawisko to zostało opisane w książce „Fumbling The Future: How Xerox Invented, Then Ignored, the First Personal Computer” (Douglas K. Smith i Robert C. Alexander, wyd. William Morrow & Co., 1988, ).

Linki zewnętrzne 

 Xerox PARC

Amerykańskie przedsiębiorstwa informatyczne
Przedsiębiorstwa z siedzibą w Palo Alto (Kalifornia)
Latensyfikacja

Latensyfikacja - metoda zwiększenia czułości filmu fotograficznego polegająca na wstępnym naświetleniu filmu bardzo słabym światłem.

Przypisy 

Fotografia
Mazut

Mazut, ciężki olej opałowy – oleista ciecz będąca pozostałością po destylacji niskogatunkowej ropy naftowej w warunkach atmosferycznych (ciśnienie normalne), w temperaturze od 250 °C do 350 °C. Składa się z węglowodorów wysokocząsteczkowych.

 gęstość: 890–960 kg/m³
 wartość opałowa: 41 500–45 000 kJ/kg (9900–10 700 kcal/kg)
 barwa: ciemnobrunatna do czarnej

Zastosowanie:
 jako paliwo (z uwagi na niską cenę) do okrętowych wolnoobrotowych silników tłokowych, parowych kotłów okrętowych oraz do rozruchu energetycznych kotłów parowych
 jako paliwo do kotłów parowych w niektórych modelach parowozów
 jako paliwo do pieców przemysłowych (np. przy produkcji gipsu)
 surowiec do destylacji próżniowej, w celu uzyskania smarów ciekłych (olejów smarnych) i smarów stałych (np. wazeliny); pozostałością destylacji próżniowej jest asfalt ponaftowy
 surowiec do krakingu, w celu uzyskania olejów pędnych i benzyn.

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 

Materiały ropopochodne
Oleje
Paliwa do silników cieplnych
Pierre de Voyer d’Argenson

Pierre de Voyer d’Argenson, wicehrabia de Mouzay (ur. 19 listopada 1625, zm. 1710) – gubernator generalny Nowej Francji w latach 1657–1661.

Starał się zaprowadzić porządek w kolonii, między innymi próbował usunąć z niej prostytutki. Dążył do uregulowania statusu kompanii kupieckiej – Nouvelle Compagnie. Usiłował także ograniczyć wpływy Kościoła katolickiego.

Linki zewnętrzne 
 

Pierre de Voyer d’Argenson
Gubernatorzy Nowej Francji
Kanadyjscy politycy
Urodzeni w 1625
Zmarli w 1710
Hymn Katalonii

Hymnem Katalonii jest pieśń Els Segadors (Żeńcy).

Historia 
Pieśń Els Segadors powstała najprawdopodobniej w XVII wieku jako reakcja na tzw. powstanie żeńców w 1640 r. Pod względem muzycznym jest ona pieśnią pracy.

Dawny tekst skodyfikował w 1882 r. Manuel Milà i Fontanals na podstawie różnych wersji obecnych w tradycji ustnej. Współczesne słowa (drastycznie skrócone względem wersji oryginalnej) napisał Emili Guanyavents w 1899 r. Muzykę uwspółcześnił Francesc Alió w 1892.

Rząd Katalonii proklamował Els Segadors hymnem narodowym w 1993 roku. W 2006 r. został on wpisany do statutu autonomicznego Katalonii. Wykonuje się zarówno wersję krótką, jak i tradycyjną.

Współczesne słowa

Wersja oryginalna (dłuższa) 
Catalunya, comtat gran,
qui t'ha vist tan rica i plena!
Ara el rei Nostre Senyor
declarada ens te la guerra.

Segueu arran!
Segueu arran,
que la palla va cara!
Segueu arran!

Lo gran comte d'Olivars
sempre li burxa l'orella:
-Ara es hora, nostre rei,
ara es hora que fem guerra.-

Contra tots els catalans,
ja veieu quina n'han feta:
seguiren viles i llocs
fins al lloc de Riu d'Arenes;

n'han cremat un sagrat lloc,
que Santa Coloma es deia;
cremen albes i casulles,
i caporals i patenes,
i el Santíssim Sagrament,
alabat sia per sempre.

Mataren un sacerdot,
mentre que la missa deia;
mataren un cavaller,
a la porta de l'església,
en Lluís de Furrià,
i els àngels li fan gran festa.
Lo pa que no era blanc
deien que era massa negre:
el donaven als cavalls
sols per assolar la terra.

Del vi que no era bo,
n'engegaven les aixetes,
el tiraven pels carrers
sols per regar la terra.

A presencia dels parents
deshonraven les donzelles.
Ne donen part al Virrei,
del mal que aquells soldats feien:
-Llicència els he donat jo,
molta més se'n poden prendre.-
Sentint resposta semblant,
enarboren la bandera;
a la plaça de Sant Jaume,
n´hi foren les dependències.

A vista de tot això
s'és avalotat la terra:
comencen de llevar gent
i enarborar les banderes.

Entraren a Barcelona
mil persones forasteres;
entren com a segadors,
com érem en temps de sega.
De tres guàrdies que n'hi ha,
ja n'han morta la primera;
ne mataren al Virrei,
a l'entrant de la galera;
mataren els diputats
i els jutges de l'Audiència.

Aneu alerta, catalans;
catalans, aneu alerta:
mireu que aixís ho faran,
quan seran en vostres terres.

Anaren a la presó:
donen llibertat als presos.
El bisbe els va beneir
Amb la ma dreta i l'esquerra:

-On es vostre capità?
On és vostre bandera?-
Varen treure el bon Jesús
Tot cobert amb un vel negre:

-Aquí és nostre capità,
aquesta es nostre bandera.-
A les armes catalans,
Que ens ha declarat la guerra!

Segueu arran!
Segueu arran,
que la palla va cara!
Segueu arran!

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne 
 

Katalonii
Katalonia
Shenzhou 5

Shenzhou 5 (chiń. 神舟五号) – pierwszy chiński załogowy lot kosmiczny. 

Lot rozpoczął się 15 października 2003 roku, kiedy to o godzinie 9:00 (UTC +8), z jednorocznym opóźnieniem do planu z 1992 roku i dokładnie 39 lat po tym, jak w Chinach eksplodowała pierwsza bomba atomowa, statek kosmiczny Shenzhou 5 z chińskim astronautą Yangiem Liwei (杨利伟) na pokładzie wystartował z kosmodromu Jiuquan. Ten 38-letni podpułkownik Chińskiej Armii Ludowo-Wyzwoleńczej został nazwany pierwszym taikonautą, w odróżnieniu od amerykańskiego astronauty czy rosyjskiego kosmonauty. Pojazd został wyniesiony w przestrzeń kosmiczną za pomocą rakiety Długi Marsz 2F.

Plan zakładał, że Yang Liwei pozostanie w kapsule powrotnej podczas trwania misji i nie wejdzie do modułu orbitalnego. By zagwarantować powodzenie głównego celu – posłania człowieka w kosmos i bezpiecznego sprowadzenia go na Ziemię – oficjalnie nie przeprowadzono żadnych naukowych eksperymentów. Zabrano tylko kilka ziaren z Tajwanu, flagi i inne pamiątkowe materiały. Dwa aparaty fotograficzne zamontowano na górze i z boku modułu orbitalnego. Moduł ten pozostał w kosmosie i przez 6 miesięcy (do 15 kwietnia 2004) prowadził badania naukowe i technologiczne eksperymenty. 30 maja 2004 spłonął w atmosferze. 

Shenzhou 5 w ciągu 21 godzin i 23 min. okrążył Ziemię 14 razy, po czym wylądował o 6:23 (UTC +8), 16 października 2003 roku, na stepie Amugulang w Siziwang Qi (四子王旗) w Mongolii Wewnętrznej. Od tej chwili Chiny dołączyły do dwóch dotychczasowych mocarstw kosmicznych (USA oraz ZSRR/Rosja), zdolnych samodzielnie wynieść człowieka w kosmos.

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 
 From A-bomb to Shenzhou-5, w: Xinhua News Agency 
 Shenzhou V Accomplished Every Experiment,  w: 中国网 

Program Shenzhou
Załogowe loty kosmiczne w 2003
Stereotyp etniczny

Stereotyp etniczny – najczęściej spotykany rodzaj stereotypów, odnoszących się swoją treścią do grup etnicznych (innych narodów lub mniejszości narodowych). Może być albo zbyt dużym uproszczeniem reprezentacji typowych cech członków grupy etnicznej lub fałszywym twierdzeniem powtarzanych wiele razy i przyjętym przez wielu ludzi za ogólną prawdę.

Stereotypy etniczne mogą mieć oparcie w rzeczywistości w odniesieniu do masy statystycznej, ale zastosowane wobec jednostek są niedokładne, karykaturalne i obraźliwe. Mogą stanowić podstawę dyskryminacji i rasizmu.

Stereotypy
Flotylla rzeczna

Flotylla rzeczna – część marynarki wojennej, składająca się z okrętów rzecznych i działająca na wodach śródlądowych – rzekach, kanałach, jeziorach. Głównymi klasami okrętów rzecznych były monitory rzeczne, kanonierki rzeczne, kutry artyleryjskie, kutry patrolowe oraz różne typy doraźnie uzbrojonych statków. Na większych rzekach mogły operować też niektóre okręty pełnomorskie. Zadaniem flotylli rzecznych były głównie obrona linii rzek, wspieranie wojsk lądowych, wspieranie desantów, ochrona przepraw i walka z okrętami przeciwnika.

Flotylle rzeczne po raz pierwszy odegrały istotną rolę bojową podczas wojny secesyjnej w USA (1861-1865), głównie w kampanii na Missisipi. W Europie, z uwagi na uwarunkowania geograficzne i geopolityczne, istotne znaczenie flotylle rzeczne miały jedynie na południu i wschodzie kontynentu. Podczas walk rosyjsko-tureckich XIX wieku oraz I wojny światowej główną areną walk flotylli rzecznych był Dunaj. Flotylle rzeczne odgrywały też dużą rolę podczas rewolucji i wojny domowej w Rosji. Również podczas II wojny światowej odgrywały pewną rolę, głównie na zachodnich, ale także dalekowschodnich obszarach ZSRR. Po tej wojnie flotylle rzeczne zanikły w związku ze zmniejszeniem się ich znaczenia na współczesnym polu walki. W dalszym ciągu natomiast stosuje się zespoły okrętów rzecznych w celach patrolowania granic państwowych na rzekach (np. na Amurze i Dunaju). Ostatnim przykładem zastosowania bojowego flotylli rzecznej było utworzenie amerykańskiej flotylli Mobile Riverine Force (MRF) działającej podczas wojny w Wietnamie.

W Polsce przed II wojną światową istniała Flotylla Rzeczna Marynarki Wojennej stacjonująca w Pińsku (Flotylla Pińska), przez krótki okres istniała również Flotylla Wiślana stacjonująca w Toruniu (podczas II wojny światowej na Wiśle działał Oddział Wydzielony Rzeki Wisły).

Jednostki organizacyjne wojska
Kim Campbell

Kim Campbell, właśc. Avril Phaedra Douglas Campbell (ur. 10 marca 1947 w Port Alberni w prowincji Kolumbia Brytyjska) – kanadyjska polityk, premier kraju z ramienia Partii Konserwatywnej od 25 czerwca do 4 listopada 1993.

Życiorys 
Kim Campbell ukończyła w 1969 studia licencjackie w dziedzinie politologii na University of British Columbia. Potem kontynuowała edukację w London School of Economics na kierunku sowietologii. W latach 1975–1988 zajmowała stanowiska profesora na University of British Columbia oraz Uniwersytecie Harvarda. Sprawowała także funkcję konsula Kanady w Los Angeles. W 1988 została wybrana do Izby Gmin Parlamentu Kanady. W latach 1989–1990 sprawowała funkcję ministra do spraw Indian, w 1990–1993 ministra sprawiedliwości i od 1993 ministra obrony.

25 czerwca po rezygnacji Briana Mulroneya z przewodniczenia partii, niespodziewanie wygrała wybory partyjne i została pierwszą kobietą sprawującą urząd premiera Kanady.

Głównym zamierzeniem Kim Campell było poprawienie wizerunku Partii Konserwatywnej, nadszarpniętego u schyłku rządów jej poprzednika. Początkowo próby były bardzo udane. Fakt, że Campbell była pierwszą kobietą-premierem oraz jej zdecydowanie i energia, przysporzyły jej popularności. W czasie intensywnej kampanii przedwyborczej zaczęła jednak tracić poparcie. Wynikało to z braku zdolności medialnych i licznych gaf. Jednak najgorsze było publiczne naśmiewanie się z niepełnosprawności swojego oponenta, Jeana Chrétiena, cierpiącego na częściowy paraliż twarzy. W efekcie doszło do bezprecedensowej klęski wyborczej. Partii Konserwatywnej udało się uzyskać zaledwie dwa mandaty w 35. Parlamencie Kanady. Kim Campbell musiała udać się na polityczną emeryturę.

Była dwukrotnie zamężna i dwukrotnie rozwiedziona.

Bibliografia 
 Strona oficjalna Kim Campbell  [dostęp 2013-02-12]
   [dostęp 2013-02-12]

Premierzy Kanady
Kanadyjscy prawnicy
Odznaczeni Orderem Kanady
Doktorzy honoris causa
Absolwenci London School of Economics
Urodzeni w 1947
Quality of service

QoS (ang. Quality of Service – jakość usługi) to, zgodnie z zaleceniem ITU-T E.800, całość charakterystyk usługi telekomunikacyjnej stanowiących podstawę do wypełnienia wyrażonych i zaspokajanych potrzeb użytkownika tej usługi.

Rozróżniane są metody usług zróżnicowanych (DiffServ) oraz metody usług zintegrowanych (IntServ)

Aby zapewnić QoS, stosowane są następujące mechanizmy:
 kształtowanie i ograniczanie przepustowości
 zapewnienie sprawiedliwego dostępu do zasobów
 nadawanie odpowiednich priorytetów poszczególnym pakietom wędrującym przez sieć
 zarządzanie opóźnieniami w przesyłaniu danych
 zarządzanie buforowaniem nadmiarowych pakietów: DRR, WFQ, WRR
 określenie charakterystyki gubienia pakietów
 unikanie przeciążeń: Connection Admission Control (CAC), Usage Parameter Control (UPC)

Przypisy

Zobacz też 
 Asynchronous Transfer Mode (ATM)
 CBQ
 HFSC
 HTB
 bfifo
 pfifo
 pfifo fast
 PRIO
 RED
 SFQ
 TBF
 RSVP
 Optymalizacja sieci
 iproute2

Standardy telekomunikacyjne
Zarządzanie jakością
Samaweda

Samaweda – jedna z czterech samhit (zbiorów) wchodzących w skład Wed; jej strofy śpiewał w trakcie spełniania ofiary udgatar (kapłan biorący udział w ofierze wedyjskiej, „kantor”). Powstała ok. XI wieku p.n.e.

Samaweda to w znacznej mierze zbiór nieoryginalny: większość strof zaczerpnięto wprost z Rygwedy (głównie mandali ósmej i dziewiątej). Dotarła do naszych czasów w trzech redakcjach – co oznacza, że tradycja czytania i zgłębiania Samawedy rozpadła się na trzy szkoły i to prawdopodobnie już we wczesnym okresie jej kształtowanie się, przed ostateczną kodyfikacją. Różnice między redakcjami są niezbyt znaczące.

Redakcje te to:
 Kauthuma (uznawana za tekst liturgiczny)
 Ranajanija
 Dźaiminija (lub Talavakara; tekst przekazywany przez muzyków)

Samaweda jest znacznie mniejsza od Rygwedy – redakcja Kauthuma zawiera jedynie 1810 strof, a jeśli odliczy się powtórzenia to 1549 (z czego tylko 76 strof nie pochodzi z Rygwedy). Strofy ułożone są w dwóch częściach (arcika) według kolejności wymaganej przez rytuał (a nie według kolejności logicznej). Pierwsza część (purwarcika) zawiera 587 strofy i tylko 45 jest oryginalnych. Zebrano je w dziesiątki (dasiat); dziesięć takich dziesiątek stanowi „recytację” (prapathaka). Druga część (uttararcika) liczy 1225 strof, 31 nie pochodzi z Rygwedy.
Większość strof napisano w metrum gajatri lub pragatha.

Samaweda podaje teksty w postaci mówionej, melodie zaś zapisane są w śpiewnikach (gana), które zawierają teksty w takiej postaci, w jakiej należało je śpiewać (z zaznaczeniem, gdzie trzeba przedłużyć samogłoskę, gdzie powinno pojawić się powtórzenie, z dodanymi wykrzyknikami itd.).

Przypisy 

Indyjskie utwory literackie
Wedy
Klizymetr

Klizymetr (pochyłościomierz) – prosty optyczny przyrząd geodezyjny stosowany w geologicznych pracach terenowych, służący do mierzenia kątów pionowych przez celowanie, w tym pomiaru kąta nachylenia stoku, do wyznaczania płaszczyzny poziomej i mogący również służyć za odległościomierz. Może być wbudowany w kompas geologiczny lub występować niezależnie.

Przypisy 

Instrumenty i sprzęt geodezyjny
Pomiary geologiczne
Kompas geologiczny

Kompas geologiczny – przyrząd stosowany do podstawowych pomiarów podczas geologicznych prac w terenie, zawierający oprócz kompasu magnetycznego z celownikiem i podziałką, także klinometr, klizymetr i zestaw poziomic. Przyrząd służy do mierzenia biegu i upadu warstw geologicznych.

Bibliografia 
 

Pomiary geologiczne
Przyrządy pomiarowe
Kompas geodezyjny

Kompas geodezyjny – precyzyjny kompas magnetyczny zaopatrzony w dokładny celownik, przystosowany do mocowania na statywie geodezyjnym. Służy do pomiaru kątów poziomych w terenie, podczas opracowywania zdjęć topograficznych.

Zobacz też 
 geodezja

Przypisy 

Instrumenty i sprzęt geodezyjny
Pierre du Bois d’Avaugour

Pierre Du Bois d’Avaugour (ur. 1620, zm. 24 lipca 1664) – francuski baron, gubernator generalny Nowej Francji w latach 1661–1663.

W czasie jego urzędowania kolonia w dalszym ciągu pogrążona była w kryzysie. Wprowadził prawo zakazujące sprzedaży alkoholu Indianom pod groźbą kary śmierci. Planował także przebudowę umocnień w Québecu, ustanowienie stałej armii w liczbie 4 tysięcy zbrojnych, budowę fortów wzdłuż zachodnich rubieży oraz podział terytorialny kolonii na 10 prowincji. Żaden z elementów planu nie został wprowadzony w życie za jego urzędowania. Prohibicja natomiast okazała się sukcesem. Po krótkiej wizycie na dworze Ludwika XIV zaciągnął się do armii elektora z Moguncji wysłanej do Austrii, aby wziąć udział w konflikcie przeciwko Turkom. Został zabity w akcji 24 lipca 1664 roku w obronie twierdzy Zrin.

Linki zewnętrzne 
 

Francuscy politycy
Kanadyjscy politycy
Urodzeni w 1620
Zmarli w 1664
Gubernatorzy Nowej Francji
Kilodżul na mol

kilodżul na mol (kJ/mol) – jednostka energii na jednostkę liczności materii, często używana w termodynamice, zwłaszcza do opisu energetyki przemian fazowych lub reakcji chemicznych. Np. ciepła topnienia, parowania.

Mol jest podstawową jednostką liczności materii w układzie SI i jest często stosowany w chemii i fizyce.

W fizyce statystycznej stosowane są także równoważne jednostki: elektronowolty na cząsteczkę (eV).

Przelicznik:
1 kJ/mol = 0,01036427 eV/cząsteczkę
1 eV = 96,48534 kJ/mol

Jednostki pochodne SI
Jednostki SI pochodzące od nazwisk
Metryka Friedmana-Lemaître’a-Robertsona-Walkera

Metryka Friedmana-Lemaître’a-Robertsona-Walkera (FLRW) jest metryką Riemanna, która reprezentuje jednorodny, izotropowy Wszechświat (spotykane są jeszcze inne określenia metryki, np. metryka Friedmana-Robertsona-Walkera (FRW) lub metryka Robertsona-Walkera (RW)).

Metrykę FLRW zapisuje się w postaci:
 

gdzie  jest czynnikiem skali,
 
jest odległością ruchu własnego,
 jest krzywizną,  jest odległością współporuszającą się, natomiast
 .

Model FLRW nie jest dobrym przybliżeniem rzeczywistego Wszechświata. Dopiero model prawie FLRW, czyli FLRW uzupełniony o zaburzenia gęstości zadowala astrofizyków i jest podstawą kosmologii obserwacyjnej. Nie jest to jednak pełny model Wszechświata, ponieważ związany jest tylko z kształtem lokalnym, a nie globalnym (kształt Wszechświata), ale w wielu rozważaniach jest wystarczający.

Zobacz też 
 Aleksandr Friedman
 Georges Lemaître

Przypisy 

Kosmologia fizyczna
Rozwiązania ogólnej teorii względności
Podofilotoksyna

Podofilotoksyna – organiczny związek chemiczny, lek przeciwmitotyczny, który hamuje podział komórek w wyniku nieznanego mechanizmu działania. Silny efekt przeciwmitotyczny prowadzi do nekrozy komórek nabłonkowych. Podofilotoksyna otrzymywana jest z roślin z klasy iglastych (np. Juniperus) i z rodziny berberysowatych (np. Podophyllum). W porównaniu z podofiliną wykazuje większą skuteczność działania. Lek stosowany jest wyłącznie miejscowo. W wykonanych badaniach po aplikacji 0,05 ml 0,5% podofilotoksyny nie stwierdzono obecności leku w osoczu. 1–2 h po zastosowaniu dawki 0,1–1,5 ml stężenie w osoczu wynosi 1–17 ng/ml. T½ wynosi 1,0–4,5 h.

Podofilotoksynę stosuje się w leczeniu kłykcin kończystych okolic płciowych (łac. condylomata acuminata) u kobiet i mężczyzn. Nie stwierdzono interakcji z innymi lekami, przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na ten lek. Do działań niepożądanych zalicza się miejscowe podrażnienie połączone z pieczeniem, paleniem, lekkim bólem, zapalenie żołędzi i napletka, owrzodzenia nabłonka spowodowane martwicą tkanki kłykciny i otoczenia. Nie zaobserwowano niepożądanych reakcji ogólnych. W przypadku ciąży i laktacji należy rozważyć konieczność przerwania karmienia piersią. W przypadku dostania się leku do oczu należy przepłukać worek spojówkowy wodą i zgłosić się do okulisty.

Podofilotoksynę dawkuje się wyłącznie miejscowo za pomocą aplikatora po uprzednim umyciu i osuszeniu obszaru poddanego leczeniu. Preparat stosuje się 2 razy na dobę przez 3 dni; następnie 4 dni przerwy; w razie potrzeby powtarzać postępowanie w cyklach tygodniowych przez 4 tyg. Jeśli po tym okresie nie stwierdzi się efektu terapeutycznego, należy rozważyć inne metody leczenia. Zdrowe okolice sąsiadujące ze zmianami chorobowymi należy odpowiednio zabezpieczyć wazeliną przed kontaktem z lekiem. Preparatu nie należy stosować na powierzchni przekraczającej 10 cm², a ilość nie powinna przekraczać 0,5 ml.

Przypisy 

ATC-D06
Alkohole aromatyczne
Benzodioksole
Trimetoksybenzeny
Gamma-Laktony
Oksolany
Alkohole drugorzędowe
Leki z listy leków podstawowych Światowej Organizacji Zdrowia
Punktak

Punktak – narzędzie ślusarskie w postaci trzpienia wykonanego z twardej stali narzędziowej, z zaostrzonym jednym z końców, oraz spłaszczonym drugim końcem w celu pobijania go młotkiem.

Punktak służy do punktowania, czyli nanoszenia zaznaczeń na powierzchni metalu poprzez wybijanie na tej powierzchni niewielkich zagłębień. Służą one do trasowania, przygotowania miejsc pod wiercenie, itp.

 punktak centrujący – służy do zaznaczania środka na powierzchni czołowej walca
 punktak automatyczny – wykonuje uderzenie przez działanie napiętej sprężyny, bez użycia młotka
 punktak mikroudarowy – zasilany sprężonym powietrzem służy do znakowania, nanoszenia na powierzchnię (najczęściej metalową) oznaczeń

Zobacz też: rysik traserski, ślusarstwo.

Narzędzia ślusarskie
Nierówność Czebyszewa

Nierówność Czebyszewa podaje górne ograniczenie prawdopodobieństwa zdarzenia, że wartość nieujemnej zmiennej losowej jest większa lub równa od z góry ustalonej dodatniej liczby. Nazwana na cześć Pafnutija Czebyszewa.

Jedynym warunkiem na rozkład zmiennej losowej jest jej nieujemność (ściślej: zerowe prawdopodobieństwo ) Nierówność ta jest więc bardzo ogólnym ograniczeniem. Nierówność Czebyszewa-Bienayme jest odpowiednikiem nierówności Czebyszewa także dla zmiennych niespełniających tego warunku i często również jest nazywana po prostu nierównością Czebyszewa, co może prowadzić do nieporozumień.

Twierdzenie 
Niech  będzie zmienną losową na przestrzeni probabilistycznej  taką, że  zaś  jest jej wartością oczekiwaną. Wówczas dla każdego  zachodzi:

Dowód 
Z prawdopodobieństwem 1 zachodzą następujące nierówności:
 

gdzie  jest funkcją wskaźnikową zdarzenia  zdefiniowaną jako:
 

Pierwsza z nierówności wynika w oczywisty sposób z następujących dwóch nierówności (z których pierwsza zachodzi z prawdopodobieństwem 1):
  oraz 

Druga nierówność przyjmuje postać:
 

czyli jest oczywista.

Biorąc wartości oczekiwane powyższych zmiennych losowych i korzystając z elementarnych własności wartości oczekiwanej, otrzymujemy łańcuszek nierówności:
 

Ostatnia równość wynika z definicji całki Lebesgue’a z funkcji wskaźnikowej. Dzieląc skrajne wyrazy przez  otrzymujemy nierówność Czebyszewa.

Z nierówności Czebyszewa wynikają nierówności: Markowa, Czebyszewa-Bienayme, wykładnicza Czebyszewa.

Zobacz też 
 nierówność Czebyszewa-Bienayme
 nierówność Markowa
 wykładnicza nierówność Czebyszewa

C
Jean Chrétien

Joseph Jacques Jean Chrétien (ur. 11 stycznia 1934 w Shawinigan) – premier Kanady z ramienia Partii Liberalnej od 3 listopada 1993 do 12 grudnia 2003.

Życiorys 
Urodził się w Shawinigan w Quebecu. Ukończył studia prawnicze na Uniwersytecie Laval w 1958. W 1957 poślubił Aline Chainé (1936-2020), z którą ma troje dzieci. Przed zaangażowaniem się w politykę praktykował prawo w Quebecu.

Na początku lat sześćdziesiątych zaangażował się w politykę. Do parlamentu został wybrany po raz pierwszy w 1963. Od tego czasu niemal nieprzerwanie w nim zasiada jako deputowany z ramienia Liberalnej Partii Kanady. Piastował liczne funkcje państwowe. W 1967 został ministrem bez teki, a następnie był kolejno ministrem skarbu, spraw indiańskich, finansów, sprawiedliwości, energetyki. W rządzie Pierre’a Trudeau aktywnie uczestniczył w tworzeniu i implementacji polityki multikulturalizmu oraz opieki socjalnej. W momencie, gdy jego wielki poprzednik i mentor Pierre Trudeau odchodził na polityczną emeryturę, Jean Chrétien był najbardziej doświadczonym politykiem i biurokratą w Partii Liberalnej. Nic więc dziwnego, że bez trudu został liderem partii i opozycji w 1984. W dziesięć lat później pokonał z kretesem konserwatystów, zapewniając swej partii większość parlamentarną na kolejne trzy kadencje.

Jowialny i wzbudzający sympatię Chrétien w czasie prawie dziesięciu lat rządów spełnił niemal wszystkie swe przedwyborcze obietnice (z wyjątkiem nierealnej – zniesienia podatku VAT). Dokonania jego rządu graniczą z cudem. W krótkim czasie udało mu się wydźwignąć gospodarkę kanadyjską z głębokiej recesji i uczynić ją jedną z najszybciej rozwijających się w G7. Udało się jednocześnie zdławić inflację, pobudzić rozwój, zmniejszyć bezrobocie, ograniczyć wydatki budżetowe, zredukować etatyzm, zlikwidować deficyt budżetowy, a nawet rozpocząć spłacanie długu publicznego.

W pierwszych latach XXI wieku opinia publiczna zaczęła być nieco zmęczona obecnością Chrétiena na scenie politycznej. On sam, jak się wydaje, zaczął powoli tracić energię. Dokładając do tego szereg kontrowersyjnych wypowiedzi i gaf dyplomatycznych, spowodowało to rewoltę w Partii Liberalnej. Choć z początku Chrétien nie zamierzał rezygnować z przywództwa, wobec nacisków swej partii złożył rezygnację z przewodzenia partii w listopadzie 2003. Zakończył urzędowanie jako premier 12 grudnia 2003.

Na pożegnalnej gali obok emocjonalnych przemówień, często przerywanych owacjami, w części artystycznej wystąpili: kanadyjski weteran rock and rolla Paul Anka i jazzman Oscar Peterson.

W 2009 został odznaczony przez królową Elżbietę II Orderem Zasługi.

Przypisy

Bibliografia 
   [dostęp 2013-02-13]

Absolwenci Uniwersytetu Lavala
Doktorzy honoris causa uczelni w Kanadzie
Doktorzy honoris causa Szkoły Głównej Handlowej
Doktorzy honoris causa
Kanadyjczycy pochodzenia francuskiego
Kanadyjscy prawnicy
Odznaczeni Orderem Kanady
Odznaczeni Orderem Zasługi (Wielka Brytania)
Politycy Liberalnej Partii Kanady
Premierzy Kanady
Urodzeni w 1934
Nawigacja

Nawigacja (łac. navigatio "żegluga" od navigare "żeglować" z navis "statek") – dział wiedzy zajmujący się określaniem bieżącego położenia oraz optymalnej drogi do celu dla ludzi, statków, pojazdów lądowych i innych przemieszczających się obiektów.
 Nawigator, specjalista nawigacji: nawigator morski statku wodnego lub nawigator lotniczy statku powietrznego.
Rodzaje nawigacji:
 Nawigacja satelitarna, np. GPS – nawigacja oparta na sygnałach radiowych wysyłanych przez sztuczne satelity Ziemi.
 Nawigacja astronomiczna, astronawigacja – jest prowadzona w oparciu o obserwację ciał niebieskich, przy dokładnej znajomości czasu lokalnego.
 Nawigacja pilotowa – jest prowadzona w portach i na torach podejściowych do portów z uwzględnieniem znaków nawigacyjnych, polega na identyfikacji mijanych pław, staw, nabieżników. Pilotaż stosowany jest w otoczeniu portów, na prowadzących do nich torach wodnych, oraz na innych akwenach (najczęściej lokalnych) o zwiększonym natężeniu ruchu (cieśniny i inne wąskie przejścia), niebezpiecznych ze względu na przeszkody podwodne (rafy, wraki itp.), a także na akwenach, gdzie pilotaż wymagany jest przez przepisy lokalne.
 Nawigacja radiowa, radionawigacja – nawigacja oparta na sygnałach radiowych wysyłanych przez specjalne nadajniki. Mogą to być proste nadajniki (radiolatarnie) lub nadajniki zsynchronizowane w system hiperboliczny (LORAN, Decca, inne systemy (lokalne)).
 Nawigacja zliczeniowa stosowana przed wprowadzeniem radionawigacji w trudnych warunkach atmosferycznych – prowadzona na podstawie zestawiania kierunku ruchu statku (kursu) i jego szybkości.
 Nawigacja terrestryczna – nawigacja oparta na obserwacji znaków nawigacyjnych i innych charakterystycznych obiektów znajdujących się na wybrzeżu, stosowana w zasięgu widoczności lądu.
 Nawigacja radarowa – polega na obserwacji zarysów wybrzeży i obiektów nawigacyjnych przy pomocy radaru.
 Nawigacja inercyjna – jest stosowana głównie w okrętach podwodnych, przy pomocy skomplikowanych systemów żyroskopowych.
 Meteonawigacja – nawigacja meteorologiczna zajmująca się planowaniem podróży z uwzględnieniem warunków meteorologicznych
 rodzaje nawigacji po stronach HTML – globalna, lokalna, kontekstowa oraz okruszkowa.

Przypisy

Linki zewnętrzne 
 O nawigacji morskiej na stronie „Navipedia”
 Strona poświęcona zastosowaniu GIS w Nawigacji morskiej, Kartografii oraz Hydrografii
Budgie (album)

Budgie – eponimiczny album studyjny walijskiej grupy hardrockowej Budgie, który wydano w 1971 roku. Przez niektórych płyta uważana jest za prekursora doom metalu.

O albumie 
Nagrania rejestrowano w ciągu 4 dni w 1971 w studiach Rockfield Studios w pobliżu Monmouth. Materiał nagrany „na żywo” w studiu, był później uzupełniany przez typowe nagrania studyjne. Efektem było połączenie naturalności grania koncertowego z czystością i siłą nagrań studyjnych. Autorami wszystkich kompozycji są członkowie zespołu. Płyta została wydana przez wytwórnię płytową MCA w czerwcu 1971 (MCF 2506) i miała kilka reedycji. M.in. w 1991 roku ukazało się wydawnictwo CD amerykańskiej wytwórni Roadrunner zawierające dodatkowo nagranie „Crash Course in Brain Surgery” z albumu In for the Kill. W 2004 roku nakładem Noteworthy Productions ukazała się płyta CD, na której zamieszczono cztery dodatkowe nagrania (dwie
wersje zarejestrowane ponownie w 2003 roku, jedną wersję singlową i jedną alternatywną).

Lista utworów 
 Strona A

 Strona B

 CD (2004) – nagrania dodatkowe

Twórcy 
 Tony Bourge – śpiew, gitary
 Burke Shelley – gitara basowa, śpiew, melotron
 Ray Philips – perkusja, instrumenty perkusyjne
 Rodger Bain – produkcja
 Shepard Sherbell – zdjęcia i projekt okładki
 David Sparling – praca plastyczna (front okładki)

Przypisy

Bibliografia 
 Budgie w discogs

Linki zewnętrzne 
 Okładka

Albumy Budgie
Albumy hardrockowe
Albumy muzyczne wydane w roku 1971
Albumy MCA Records
Żywa

Żywa (łac. Siwa) – bogini plemienia Obodrytów Słowian połabskich. Bogini tak pojawia się jedynie tylko w Kronice Helmolda z Bozowa. Opisywał on wzmacnianie się kultu pogańskiego za czasów rządów Niklota:

W oryginale imię zapisane jest jako Siwa (odpis kopenhaski), w późniejszych rękopisach jako Siwe (lubecki), Silue (wiedeński), Synna (szczeciński). Odpis kopenhaski, lubecki i szczeciński wskazują, że nazwa zwierała grafem w – zapis szczeciński (Synna) powstał na skutek częstej wymiany u → n i oddawał formę *Syuua, natomiast podwójne u = w, co wskazuje na pierwotną formę *Sywa. Najbardziej zniekształcony w stosunku do oryginału jest zapis wiedeński.

Badacze są zgodni co do etymologii tego teonimu. Odczytywany on jest jako słowiański przymiotnik *Živa ‘Żywa’. Żywa to także nazwa osobowa poświadczona w kilku językach słowiańskich, np. staropołabska nazwa osobowa *Živa (łac. Zive, 1336), staropolskie nazwisko Żywa (łac. Siwa, Sywa, Szywa, Szyva), starochorwackie imię Živa, bułgarskie Жива, Żiwa i inne. Pierwotnie więc teonim ten był imieniem, który następnie został przydomkiem nieznanej bogini, której cechy musiałby być związane ze znaczeniem imienia; teonim ten można rozumieć jako imię życzące, np. ‘niech będzie żywa i żyje długo’, lub charakteryzujące, np. ‘ta, która jest żywa’. Wiaczesław Iwanow i Władimir Toporow uznali Żywą za epitet bogini Mokoszy (która po chrystianizacji zachowała się w imionach połabskich).

Przypisy

Bibliografia 

 
 
 

Słowiańskie boginie
Jufers

Jufers (daw. nawlek) - element ściągacza talrepowego zwanego też ściągaczem linowym. Krążek wykonany z twardego drewna, rzadziej metalowy, zaopatrzony w otwory (najczęściej trzy) dla talrepu, czyli liny ściągającej, oraz posiadający na swym obwodzie rowek dla końcowego odcinka okalającej ten krążek wanty lub innej napinanej liny. Otwory w jufersie zwane są kipami.

Bibliografia
 

Wyposażenie jachtu i osprzęt
Talk

Talk – minerał z gromady krzemianów. Należy do grupy minerałów pospolitych.

Nazwa pochodzi od arabskiego słowa talk oznaczającego mikę i nawiązuje do podobieństwa tych minerałów. Z kolei po łacinie talcus to tłuszcz, stąd w dawnej polszczyźnie czasem używano nazwy łojek.

Właściwości 
To najbardziej miękki z minerałów. Można go z łatwością zarysować paznokciem, jak również skruszyć lub kroić nożem, rozpoczyna on skalę twardości Mohsa. Jego blaszki są dość giętkie. W dotyku jest tłusty, mydlany.

Nie występuje zazwyczaj w postaci wykształconych kryształów, lecz w postaci skupień łuseczkowatych, blaszkowatych, gęsto upakowanych. Kryształy spotykane są niezmiernie rzadko.

Talk zbity o zielonoszarej barwie nazywany jest steatytem. Talk przypomina wyglądem pokrewny minerał, pirofyllit.

Występowanie 
Talk jest pochodzenia metamorficznego, występuje głównie w skałach powstałych w średnio wysokich temperaturach (300-400 stopni Celsjusza). Powstaje także z hydrotermalnego przeobrażenia skał ultrazasadowych (oliwiny i pirokseny) oraz w wyniku metamorfozy marmurów dolomitowych.

Miejsca występowania to głównie: Austria (Rabenwald w Styrii, Zillertal w Tyrolu, Karyntia), Szwajcaria (St. Gothard, Hospental), Niemcy (Gopfersgrun w Smreczanach), Indie (Madras) i RPA.

W Polsce występuje w Górach Sowich (w serpentynitach) i Wieściszowicach w Rudawach Janowickich (w łupkach talkowych).

Zastosowanie 
 jako środek osuszający
 w przemyśle kosmetycznym i farmaceutycznym do wytwarzania pudru, maści, jako dodatek do mydeł
 w przemyśle gumowym i papierniczym jako masy wypełniające
 jest nośnikiem magnezu i używany jest jako spoiwo w produkcji ceramiki kordierytowej
 do produkcji materiałów ognioodpornych
 jako wypełniacz oraz środek zmniejszający palność tworzyw sztucznych; jego obecność jest oznaczana w symbolu produktu, na przykład „ABS-TD10” (10% talku w tworzywie ABS) lub „PP+40%TALC” (40% talku w polipropylenie), dodawana jest też sama litera T z wartością liczbową lub bez
 do wyrobu rzeźb i galanterii ozdobnej (szczególnie w postaci tak zwanego kamienia mydlanego, czyli zbitego, masywnego nagromadzenia steatytu, przeważnie o zielonkawej barwie)
 w sporcie np. w gimnastyce sportowej, podnoszeniu ciężarów

Bibliografia 
 Borkowska Maria, Smulikowski Kazimierz: Minerały skałotwórcze, Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa, 1973, s. 309-312
 
 
 
 W. Heflik, L. Natkaniec-Nowak, Minerały Polski, Wydawnictwo Antykwa, 1998.

Surowce ceramiczne
Krzemiany (minerały)
Augustin de Saffray de Mézy

Augustin de Saffray de Mézy, rzadziej stosowana pisownia de Mésy (ur. 1598 w Caen, zm. 5 maja 1665) – gubernator Nowej Francji.

Mianowany w 1633 przybył do kolonii 16 września. Rozbudował miasto Québec. Prowadził dalsze działania administracyjne, mające na celu zaprowadzenie porządku w prowincji. Starał się unormować stosunki z biskupem Nowej Francji. W 1665 odwołany ze stanowiska wrócił do Francji.

Linki zewnętrzne 
 

Historia Kanady
Francuscy politycy
Zmarli w 1665
Gubernatorzy Nowej Francji
Ludzie urodzeni w Caen
Paliwo umowne

Paliwo umowne - hipotetyczne paliwo mające w przypadku węgla kamiennego wartość opałową około 29300 kJ/kg (dokładnie 7000 kcal/kg). Jest to tak zwany równoważnik węgla. Równoważnik ropy naftowej wynosi zaś 10 000 kcal/kg.  Pojęcie to jest często używane do porównywania różnych paliw kopalnych i odnawialnych źródeł energii.

Paliwa
Ostrosłup

Ostrosłup – wielościan, w którym tylko jeden wierzchołek leży poza wspólną płaszczyzną; jest nazywana płaszczyzną podstawy, a nienależący do niej wierzchołek – wierzchołkiem ostrosłupa. Równoważnie: jedna ze ścian to dowolny wielokąt, a pozostałe to trójkąty ze wspólnym wierzchołkiem. Trójkąty te są znane jako ściany boczne, a pozostała ściana jako podstawa, przy czym ona też może być trójkątem, czyniąc ten podział umownym.

Podstawowe pojęcia związane z ostrosłupami to:
 krawędzie boczne – odcinki łączące wierzchołki podstawy z wierzchołkiem ostrosłupa;
 wysokość – najkrótszy odcinek od wierzchołka do płaszczyzny podstawy; także długość tego odcinka, czyli odległość wierzchołka od podstawy;
 spodek wysokości – rzut prostokątny wierzchołka ostrosłupa na płaszczyznę podstawy.

Wzory 
Objętość ostrosłupa dana jest wzorem
 

gdzie  jest wysokością ostrosłupa, a  jest polem powierzchni jego podstawy.

Szczególne przypadki 
 Ostrosłup n-kątny ma podstawę n-kątną.
 Ostrosłup trójkątny to inaczej czworościan; jego foremny przypadek należy do brył platońskich.
 Jeżeli spodek wysokości ostrosłupa pokrywa się ze środkiem okręgu opisanego na jego podstawie, to taki ostrosłup nazywamy ostrosłupem prostym. Jeśli wszystkie krawędzie boczne ostrosłupa tworzą z podstawą kąty równej miary, to spodek wysokości jest jednakowo oddalony od wierzchołków podstawy (jest więc środkiem okręgu opisanego na podstawie). Jeśli wszystkie ściany boczne tworzą z podstawą kąty równej miary, to spodek wysokości jest jednakowo oddalony od krawędzi podstawy (jest więc środkiem okręgu wpisanego w podstawę).
 Ostrosłup prawidłowy (ostrosłup foremny) spełnia dwa niezależne warunki:
 ma w podstawie wielokąt foremny,
 spodek jego wysokości jest środkiem podstawy, tzn. jest środkiem okręgu opisanego na podstawie (jest to zarazem środek okręgu wpisanego).
 Ściany boczne ostrosłupa prawidłowego są przystającymi trójkątami równoramiennymi.
 Ostrosłup prawidłowy czworokątny, którego podstawą jest kwadrat bywa czasem nazywany piramidą (taki bowiem kształt miały piramidy egipskie).

Uogólnienia 
 Ostrosłup ścięty jest częścią ostrosłupa zawartą pomiędzy podstawą a płaszczyzną przecinającą ten ostrosłup równolegle do podstawy.
 Stożek to bryła, w której krzywą kierującą dla powierzchni bocznej nie musi być wielokąt.

Przypisy

Linki zewnętrzne 
  [dostęp 2023-06-18].

 

it:Piramide#La piramide in geometria
Ostrołuk

Ostrołuk – łuk, którego szczyt powstał z przecięcia się dwóch fragmentów okręgu. Występuje w późnym romanizmie i gotyku, a także w architekturze islamu. Zastosowanie ostrołuku w architekturze gotyckiej pozwoliło między innymi na uniezależnienie szerokości naw bocznych od szerokości nawy głównej w kościołach bazylikowych.

Przypisy 

Łuki (elementy architektoniczne)
Ostrość widzenia

Ostrość widzenia

pojęcie jakościowe - zdolność rozróżnienia wzrokiem obiektów znajdujących się bardzo blisko siebie
pojęcie ilościowe - odwrotność najmniejszej odległości kątowej (wyrażonej w minutach kątowych) pomiędzy dwoma rozpoznawalnymi wzrokiem testowanymi obiektami (np. punktami lub liniami)

Wielkości optyczne
Ostrzarka

Ostrzarka - urządzenie mechaniczne służące do ostrzenia części roboczych (ostrzy) narzędzi skrawających. Ostrzarki mechaniczne składają się najczęściej ze szlifierki i uchwytu do mocowania ostrzonych narzędzi.

Narzędzia
Narzędzia skrawające
Ekonomizer

Ekonomizer (przest. oszczędzacz) - urządzenie służące do redukcji zużycia energii, które funkcjonalnie jest wymiennikiem ciepła. Ekonomizery są używane w związku z ogrzewaniem, wentylacją i klimatyzacją w budynkach, a także elektrowniach cieplnych i szeroko pojętym chłodnictwie. Najprostszym przykładem ekonomizera jest wymiennik ciepła.

Maszynoznawstwo
Glaukodot

Glaukodot – bardzo rzadki minerał, zasobna w kobalt odmiana arsenopirytu. Po raz pierwszy został opisany w 1849 roku.

Charakterystyka

Właściwości 
Tworzy kryształy o pokroju słupkowym zwykle pionowo zbrużdżone. Tworzy zbliźniaczenia. Minerał kruchy, nieprzezroczysty, wykazuje silny efekt anizotropii. Zwykle zawiera 10-22% Co.

Występowanie 
Produkt hydrotermalny.

Miejsca występowania:
 Na świecie: Szwecja, Norwegia, Rumunia.
 W Polsce: znany z Gór Złotych i Gór Izerskich.

Zastosowanie 
 lokalne źródło kobaltu,
 źródło arsenu,
 służy do produkcji niebieskiej farby,
 ma znaczenie kolekcjonerskie.

Bibliografia 
 J. Parafiniuk: Minerały systematyczny katalog 2004, Towarzystwo Geologiczne „Spirifer” Wwa 2005
 W. Schumann: Minerały świata, O. Wyd. ”Alma-Press” 2003 r.

Linki zewnętrzne 
 glaukodot na stronie Webmineral.com 
 glaukodot na stronie Mindat.org 

Siarczki (minerały)
Glaukonit

Glaukonit – minerał z gromady krzemianów, zaliczany do minerałów ilastych. Jest pospolity i szeroko rozpowszechniony. Ma zmienny skład chemiczny.

Nazwa pochodzi z gr. glaukos = niebieskozielony, niebieskawy i nawiązuje do charakterystycznej barwy tego minerału.

Właściwości 
Tworzy niewielkie kryształy o pokroju drobnopłytkowym, listewkowym lub łuseczkowym. Przeważnie występuje w postaci drobnych, okrągławych ziaren o średnicy dochodzącej do 1,5 –2,0 mm. Często tworzy skupienia oolitowe, sferolityczne i ziemiste. Jest miękki, przeświecający, barwny – przeważnie w odcieniach zielonych.

Występowanie 
Pospolity składnik osadów morskich szelfowych – powstaje do około 1000 m głębokości. Spotykany niekiedy w znacznej ilości w piaskach, piaskowcach – tzw. piaski i piaskowce glaukonitowe – glaukonityty. Także w marglach, wapieniach, mułowcach.

Miejsca występowania: Wielka Brytania – Kent, Anglia, Francja, Szwecja, Włochy – Grognardo.

W Polsce występuje pospolicie na Opolszczyźnie i Roztoczu. Stwierdzono je też w otworach wiertniczych na Suwalszczyźnie, na Podlasiu, na Lubelszczyźnieoraz w okolicach Kruszyna.

Zastosowanie 
Wybrane zastosowania glaukonitu:
 surowiec do produkcji pigmentów, barwienia szkła i ceramiki
 jako nawóz mineralny zawierający m.in. potas, magnez i żelazo
 do filtrowania i oczyszczania wody pitnej
 jako wymieniacz jonowy.

Zobacz też 
 mika.

Przypisy 

Minerały ilaste
Krzemiany (minerały)
Eluwium

Eluwium, residuum zwietrzelinowe – nierozpuszczalna w wodzie pozostałość skały macierzystej (glina, piasek), która uległa procesowi zwietrzenia. Eluwium jest częścią tej skały, która pozostała w miejscu jej zwietrzenia, a więc nie została ani spłukana, ani uniesiona przez wiatr, podczas gdy materiał rozpuszczalny (deluwium) zostaje odprowadzony przez wody spływające po zboczach. Występuje w postaci osadu. Zwietrzeliny eluwialne nie są warstwowane ani posortowane według wielkości czy wagi. W glebach równin materiał powierzchni jest wymywany przez wody wsiąkowe i odprowadzany w głąb gruntu. Eluwium stanowi wierzchnią, zwykle dość cienką warstwę gleby, zalegająca bezpośrednio pod darnią bądź runem leśnym.

Zobacz też
 geologia

Przypisy 

Skały osadowe
Sedymentologia
Zimny lut

Zimny lut lub zimny styk – nieprawidłowe złącze wykonane metodą lutowania. Powstaje, gdy lutowanie odbywa się przez bezpośrednie stopienie lutu lutownicą, a nie pośrednio poprzez łączone metale. Z tego powodu nie jest spełniony podstawowy warunek lutowania, tzn. zarówno materiał łączony jak i materiał dodatkowy, którym jest lut, muszą osiągnąć temperaturę przewyższającą temperaturę topnienia lutu. Nieprawidłowe połączenie ma wtedy charakter wyłącznie adhezyjny, bez udziału dyfuzji w głąb elementów lutowanych. W takich warunkach powstaje wadliwe złącze o bardzo słabych właściwościach użytkowych. W obwodach elektrycznych zimny lut charakteryzuje się wysoką rezystancją lub zupełną przerwą w obwodzie, co ułatwia jego zlokalizowanie, a na jego powierzchni może wystąpić iskrzenie, co prowadzi do uszkodzenia elementów elektronicznych. Poza pogorszeniem właściwości elektrycznych, zimny lut może charakteryzować się np. małą wytrzymałością mechaniczną, brakiem szczelności, słabą odpornością na korozję.

W klasycznym lutowaniu lutem zawierającym ołów utworzone złącze jest najczęściej chropowate i łatwo się odrywa, a jego powierzchnia jest matowa. W lutowaniu bezołowiowym złącze takie z wyglądu jest bardzo podobne do prawidłowego, co utrudnia jego wykrycie. 

Innym powodem powstania zimnego lutu może być niestosowanie topnika oczyszczającego powierzchnie lutowanych elementów z warstwy tlenków, która utrudnia zwilżenie powierzchni łączonych przez stopiony lut. Dobrym sposobem na uniknięcie powstania zimnych lutów jest uprzednie staranne „pobielenie” elementów lutowanych (np. końcówek przewodów) z użyciem topnika poza miejscem docelowego wykonania złącza. Podczas lutowania na „gotowo” wystarcza wtedy nagrzanie końcówek do stopienia spoiwa, którym były pobielone, z ewentualnym dodatkiem niewielkiej ilości lutu.

W spawalnictwie odpowiednikiem zimnego lutu jest niezgodność spawalnicza (wada spawalnicza) zwana przyklejeniem.

Lutowanie
Beton smołowy

Beton smołowy, smołobeton – materiał budowlany stosowany w budownictwie drogowym mający postać masy otrzymywanej z kruszywa (mączki mineralnej, piasku, grysu) i smoły drogowej w różnym stosunku ilościowym. Betony smołowe mogły być wytwarzane, układane i zagęszczane na zimno i na gorąco. Wykonywano z nich nawierzchnie drogowe.

Polska Norma PN-B-24703 z 1964 roku rozróżniała betony smołowe w zależności od:
 wymiarów ziaren kruszywa: do 8 mm (betony smołowe drobnoziarniste), do 16 mm (betony smołowe średnioziarniste) i do 25 mm (betony smołowe gruboziarniste);
 objętości wolnych przestrzeni w ułożonym i zagęszczonym betonie: poniżej 5% (betony smołowe ścisłe), 5–8% (betony smołowe półścisłe), ponad 8% (betony smołowe otwarte).

Beton smołowy był stosowany powszechnie w Polsce w latach PRL, następnie jego użycie było stopniowo ograniczane do dróg o charakterze lokalnym. Przyczyniły się do tego m.in. szybsze względem asfaltu starzenie się smoły, a więc pogarszanie się właściwości wykonanej z niego nawierzchni, rozwój lepszych materiałów wykorzystujących asfalt, zarówno pod względem właściwości nawierzchni, jak i mniejszej ilości uwalnianych szkodliwych zanieczyszczeń. Do betonu smołowego stosować można domieszki w postaci asfaltu w celu poprawy właściwości tak otrzymanej masy.

Przypisy 

Smołowy, beton
Pawęż (żegluga)

Pawęż, lustro – jeden ze sposobów zakończenia rufy statku wodnego w części nawodnej. Stanowi płaszczyznę prostopadłą lub lekko pochyłą do powierzchni wody. W linię poszycia burty, jak również dna jednostki, przechodzi poprzez wyraźną krawędź.

Na jednostkach szkieletowych pawęż jest połączona ze stępką za pomocą stewy rufowej (tylnicy), lub też tylko samej węzłówki rufowej (dejwudu). Natomiast w konstrukcjach samonośnych stanowi jednocześnie element konstrukcyjny i poszycie.

Przeciwieństwem pawężowego (płaskiego) zakończenia rufy jest zakończenie zbieżne (podobne do dziobowego) zwane szpicgatem.

Wyjątkowo pawęż dziobową zastosowano w konstrukcji kadłuba jachtu klasy Optymist.

Bibliografia

Konstrukcja jednostek pływających
Kadłub (żeglarstwo)
Wenus (mitologia)

Wenus (także Wenera, łac. Venus, gr.  Aphrodítē ‘wdzięk’, ‘urok’) – w mitologii rzymskiej bogini miłości.

Utożsamiana od II wieku p.n.e. z grecką Afrodytą. Wcześniej Wenus była italską boginią wiosny, roślinności i ogrodów warzywnych. Głównymi atrybutami tej bogini były owoce i kwiaty. Towarzyszyły jej gołębie. W sztuce najczęściej była ukazywana naga lub do połowy obnażona, ale także jako piękna i młoda jadąca rydwanem zaprzężonym w gołębie.

Wenus była najbardziej czczona przez ród Juliuszów, zwłaszcza za czasów Juliusza Cezara, gdyż uważano, że bogini była antenatką Juliuszów. Ród ten mianowicie wywodził swe korzenie od Julusa, syna Eneasza, protoplasty Rzymian, który z kolei miał być synem Trojanina Anchizesa i Wenus.

Najstarsza świątynia Wenus znajdowała się na Kapitolu.

Motyw bogini Wenus w sztuce 
 Wenus z Milo (Afrodyta z Melos) – starożytny posąg bogini Wenus (Afrodyty)
 Wenus z Urbino – obraz Tycjana
 Wenus paleolityczna – figurki kobiece z okresu paleolitu
 Wenus z Willendorfu
 Narodziny Wenus – obraz Sandra Botticellego
 Śpiąca Wenus – obraz Giorgionego, dokończony przez Tycjana
 Wenus i Adonis

Zobacz też 
 Astarte (bogini)

Literatura 
 Gerd Scherm, Brigitte Tast Astarte und Venus. Eine foto-lyrische Annäherung (1996), 

Rzymskie boginie
Bóstwa płodności
Bóstwa miłości
Bóstwa wiosny
Mityczne postacie upamiętnione nazwami planet
Tablica systoliczna

Tablica systoliczna – układ przetwarzający o regularnej, modularnej strukturze zbudowany z prostych modułów; jednostek przetwarzających; synchronicznie wykonujących elementarne operacje.

W strukturze tablicy systolicznej moduły połączone są tylko ze swoimi sąsiadami. Przetwarzane dane przechodzą rytmicznie przez wezły sieci (jednostki przetwarzające).

Koncepcję tablic systolicznych zapoczątkował H.T. Kung i Ch. E. Leiserson w 1978 roku.

Obliczenia równoległe
Urządzenia automatyki