ORP Pomorzanin (1893)

ORP "Pomorzanin" – okręt hydrograficzny Marynarki Wojennej II RP, eks-"Deutschland", niemiecki statek pasażerski zbudowany w 1893, eks "Wotan".

ORP "Pomorzanin" pozostając w służbie od 1920 był pierwszym okrętem polskiej Marynarki Wojennej na Bałtyku i pierwszą jednostką noszącą tę nazwę. W latach 1922-1924 służył jako statek handlowy "Kaszuba". Po wycofaniu ze służby w Marynarce w 1932, używany był do 1939 jako statek towarowy "Pomian".

Historia 
Został zbudowany w 1893 roku w Niemczech jako mały płaskodenny żelazny parowiec pasażersko-pocztowo-towarowy żeglugi przybrzeżnej, nosił nazwę "Deutschland". Miał pojemność 186 BRT i mógł zabierać 200 pasażerów. Służył do komunikacji między Wyspami Fryzyjskimi, u różnych armatorów. W kwietniu 1914 został sprzedany armatorowi do Stralsundu, na Bałtyk. Według niektórych źródeł, podczas I wojny światowej służył w niemieckiej marynarce wojennej jako pomocniczy patrolowiec pod nazwą "Wotan", lecz jego losy podczas wojny nie są ustalone. W latach 1918-1919 znajdował się w Rostocku, gdzie kupiła go następnie spółka Behnke & Sieg z Hamburga, zmieniając nazwę na "Wotan".

Już w grudniu 1919 roku okręt został zakupiony w Hamburgu przez Polskę (formalnie nabywcą okrętu był kpt. mar. Józef Unrug, gdyż Niemcy nie chcieli sprzedawać statku bezpośrednio rządowi polskiemu). Z dniem 10 lutego jednostka otrzymała nazwę "Pomorzanin" i wcielona została do Marynarki Wojennej. 1 maja 1920, po remoncie i adaptacji na okręt hydrograficzny, przeprowadzonej w stoczni Wojana w Gdańsku, pod nadzorem inż. Aleksandra Rylke, po raz pierwszy podniesiona została bandera wojenna. Dowódcą okrętu został por. mar. Jerzy Rychłowski. Z tym momentem w historii "Pomorzanina" wiąże się ciekawy incydent. Otóż gdy okręcik wychodził z Gdańska, mijał zacumowane w Nowym Porcie trzy krążowniki brytyjskie "Castor", "Delhi" i "Danae". Wymieniono przepisowe honory wojskowe nie wiedząc, że w 24 lata później "Danae" podniesie biało-czerwoną banderę i przyjmie nazwę "Conrad". Tak oto spotkały się dwa okręty II Rzeczypospolitej: pierwszy i ostatni, najmniejszy i największy.

25 lutego 1922 okręt wycofano ze służby w związku z przekazaniem zadań hydrografii władzom cywilnym. Od marca 1922 do stycznia 1924 "Pomorzanin" służył w polskiej marynarce handlowej, pod nazwą "Kaszuba" (eksploatował go Urząd Marynarki Handlowej w Wejherowie). Po krótkim okresie służby jako statku hydrograficznego, wykorzystywano go do wycieczek na Zatoce Gdańskiej i sporadycznie do portów zagranicznych (Szwecja, Dania). Z dniem 11 stycznia 1924 Minister Spraw Wojskowych ponownie wcielił jednostkę do Marynarki Wojennej i przywrócił jej nazwę ORP "Pomorzanin". Okręt poddano wówczas modernizacji wyposażenia i przebudowie i 1 maja rozpoczął czynną kampanię jako okręt hydrograficzny. Został wycofany ze służby 14 lutego 1932. W tym samym czasie trałowiec ORP "Mewa" został przebudowany na okręt hydrograficzny i przemianowany na ORP "Pomorzanin".

Po skreśleniu z listy okrętów MW jednostka zakupiona została przez prywatnego armatora – firmę Wanda i Jerzy Górniccy z Płocka, za 14 000 zł. Do 1939 roku pływał po Wiśle na trasie Tczew-Gdańsk-Gdynia jako statek towarowo-pasażerski "Pomian"; portem macierzystym była Gdynia. Przebudowano go w Stoczni Gdyńskiej, przystosowując go bardziej do przewozu towarów (miał nośność ok. 180 t). Od 1934 eksploatowała go Polska Żegluga Rzeczna "Vistula". Po kampanii wrześniowej został przejęty przez Niemców. W 1945 został zatopiony przez Niemców w stoczni Wojana w Gdańsku. Wydobyto go i przetransportowano do Stoczni Gdańskiej, lecz odbudowa nie była opłacalna i wrak został pocięty na złom w 1950.

Dowódcy okrętu 
 por. mar. Jerzy Rychłowski (od III 1920)
 kpt. mar. Jerzy Kłossowski (od I 1924)
 por. mar. Edward Pacewicz (od 1925)
 por./kpt mar. Karol Zagrodzki (od X 1934 - IX 1936)

Kalendarium 
 zbudowany: 1893, stocznia braci Sachsenberg (Gebrüder Sachsenberg) w Roßlau (Elbe)
 zakupiony przez Polskę: grudzień 1919
 wcielenie do polskiej Marynarki Wojennej: 10 lutego 1920
 podniesienie polskiej bandery: 1 maja 1920 w Gdańsku
 przybycie do Pucka: 4 maja 1920

Przypisy

Bibliografia 
 Jerzy Miciński, Księga statków polskich: 1918-1945. T.1, Gdańsk: Polnord-Oskar, 1996, , s. 122-130
 
 
 

Polskie okręty pomocnicze z okresu 1920–1939
Samozatopione statki i okręty
Statki i okręty zatopione na Morzu Bałtyckim
Statki zatopione w czasie II wojny światowej
Statki z XIX wieku