alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Heimestell

Heimestell er den første kokeboka på nynorsk, skriven av Hulda Garborg og utgitt av avisa Den 17de Mai i 1898. Boka kom i mange opplag og Garborg skreiv fleire nye utgåver, den siste i 1917. Boka retta seg mot «smaae hushald, helst paa lande» og skulle vera for vanlege folk, i motsetnad til andre kokebøker som helst retta seg mot rikfolk med tenarar og store kjøkken. Boka tek føre seg heimestell i vid forstand, slik som vask av hus og barn og sengetøy, ikkje berre matstell.

Boka er ei god kjelde til dagleglivet i Noreg rundt århundreskiftet, samstundes som Garborg innførte fleire utanlandske matoppskrifter.

Ho blir stadig nyutgitt, sist av Vidarforlaget i 2017, med eit forord av Arnhild Skre. I 2021 gav Garborgsenteret ut teikneserieheftet Huldas Heimestell, med handling henta frå kokeboka.

Bakgrunnsstoff 
  
 Teikneseriehefte om Hulda Garborg hos Garborgsenteret

Bøker frå 1898
Norske bøker
Kokebøker
Hulda Garborg
DAX

DAX er ein aksjeindeks med dei 40 største selskapa på Frankfurt børs som stettar visse krav. Indeksen vart oppretta 1. juli 1988. Fram til 20. september 2021 var han sett saman av 30 selskap.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

Aksjeindeksar
Suluøyane

Suluøyane er ei øygruppe som høyrer til Filippinane, med Basilan og Sulu som dei to største øyane. 
Øyane ligg like sør for Suluhavet og nord for Celebeshavet. Dei er ein del av den større øygruppa Mindanao, og omfattar provinsane Basilan, Sulu og Tawi-Tawi. Øygruppa blir derfor av og til omtalt som Basulta, avleidd frå fyrstestaving til kvart provinsnamn. Det totale arealet til øygruppa er på 3 861 kvadratkilometer.

Øyane er danna av ein undervassrygg som er blitt løfta opp gjennom vipping av ei jordskorpeplate. Basilan, Jolo, Tawitawi og andre øyar i gruppa er utdøydde vulkanar frå sørdelen av ryggen. Øyrekkja dannar ei viktig migrasjonsrute for fuglar.

Fram til 1917 utgjorde Suluøyane eit sjølvstendig sultanat, Sultanatet Sulu, som på 1700-talet også kontrollerte den større øya Palawan i nord, nordaustlege delar av Borneo og Zamboangahalvøya på Mindanao.

Dei største kommunane i området ligg på øya Jolo. Urfolksgrupper på øyane er tausugfolk og ulike grupper samalfolk (eller samafolk). Tausug er eit utbreidd språk i øygruppa, både som fyrste- og andrespråk. Yakan er eit utbreidd språk på Basilan. Det blir også tala fleire dialektar av sinama i heile øygruppa, frå Tawi-Tawi-øyane til Mapun-øyane, kysten av Mindanao og vidare.

Geografi

Øygruppa kan delast inn i fleire mindre grupper, for det meste rundt hovudøyane Basilan, Jolo og Tawi-Tawi. Det finst også andre grupper.

Basilangruppa

 Basilan
 Pilas

Jologruppa

 Capual
 Jolo island
 Pata
 Tongquil

Keenapusangruppa

Laparangruppa 

 Deatoboato
 Cap
 Laparan
 Dog Can
 Pearl Bank (atoll)

Pangutarangruppa 

 Kulasssein
 Panducan
 Pangutaran

Sibutugruppa 

 Andulinang
 Mardanas
 Omapoy
 Panguan
 Sibutu
 Sitangkai

Tapulgruppa 

 Lapac
 Lugus (Bulipongpong)
 Siasi
 Tapul

Tawi-Tawi-gruppa

 Bongao
 Manuk Mankaw
 Simunul
 Sanga-Sanga
 Tawitawi
 Topaan

Andre

 Mapun (tidlegare Cagayan de Tawi-Tawi/Cagayan de Sulu)
 Taganak (Turtle Islands)

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Suluøyene» frå ,  den 28. juli 2022.  

Denne artikkelen bygger på «Sulu Archipelago» frå ,  den 28. juli 2022.  

Øyar i Stillehavet
Øyar i Filippinane
Mindanao
Sulu
Tawi-Tawi
Tympanalorgan

Tympanalorgan er høyrsleorgan hjå nokre virvellause dyr. Dei kan opptre på litt ulike stader på kroppen eller på beina. 

Det er fleire måtar å oppfatta lyd på, anten med tympanalorgan eller med akustiske sansehår. 

Tympanalorganet liknar litt på eit øyre og er ei rund eller spalteforma opning. Insekt kan oppfatta frekvensar, heilt opp mot 200 kHz, noko som er mykje høgare enn kva eit menneske kan oppfatta. Menneske kan oppfatta lydar med svingingar mellom 15 og 20 kHz. 

Lauvgrashopper og sirissar har tympanalorganet på frambeina, eit stykke oppe på leggen. Ved å snu på seg kan dei òg rettningsbestemme kvar lyden kjem frå. Andre har slike høyrsleorgan på bakkroppen.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Tympanalorgan» frå ,  den 28. juli 2022.  

Dyreanatomi
Entomologi
Joseph Scaliger

Joseph Justus Scaliger () var ein fransk filolog, son av Julius Caesar Scaliger og Andiette de Roques Lobejac.

Scaliger var fødd i Agen i Frankrike. Han studerte klassisk og orientalsk litteratur i Bordeaux og Paris og lærte seg å beherska fleire språk. Han utførte fleire reiser, mellom anna til England og Skottland, og verka i fleire år som professor i Genève, men vende seinare tilbake til Frankrike. I 1593 blei han kalla til professor i Leyden, der han blei verande til han døydde.

Som filologisk kritikar var han banebrytande på fleire område. Han skreiv mellom anna verket Conjectanea in Terentium Varronem (1573). 

Ei endå større forteneste oppnådde han likevel ved innsikta si i kronologien for oldtida, noko som er grunnen til at han er blitt kalla «far til kronologien». Eit viktig verk i dette høvet er De emendatione temporum frå 1583.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Joseph Scaliger» frå ,  den 28. juli 2022.

Litteratur 

 Jacob Bernays: Joseph Justus Scaliger. Hertz u. a., Berlin u. a. 1855 (Nachdruck: Zeller, Osnabrück 1965), (Ausgabe 1855 online).
 Philippe Tamizey de Larroque (utg.): Lettres françaises inédites de Joseph Scaliger. Michel eit Médan u. a., Agen u. a. 1879 (Nachdruck: Slatkine, Genf 1970).
 John Edwin Sandys: A History of Classical Scholarship. Band 2: From the Revival of Learning to the End of the Eighteenth Century (in Italy, France, England, and the Netherlands). Cambridge University Press, Cambridge 1908, S. 199–204 (Nachdruck: Martino, Mansfield Centre CT 2009, ISBN 978-1-578-98048-2).
 Anthony Grafton: Joseph Scaliger. A Study in the History of Classical Scholarship. 2 Bände (1: Textual Criticism and Exegesis. 2: Historical chronology). Clarendon Press, Oxford 1983–1993, ISBN 0-19-814850-X (Bd. 1), ISBN 0-19-920601-5 (Bd. 2), (Oxford-Warburg Studies).

Franske historikarar
Franskmenn frå 1500-talet
Cocteau Twins

Cocteau Twins var eit skotsk band som var aktivt i perioden 1979-1997. Det blei skipa i Grangemouth av Robin Guthrie (gitar, trommemaskin) og Will Heggie (bass) med Elizabeth Fraser på vokal frå 1981 og multi-instrumentalisten Simon Raymonde som erstattar for Heggie i 1983.

Musikken til gruppa var i utgangspunktet postpunk-inspirert, og hadde visse likskapstrekk med band som Siouxsie and the Banshees og Joy Division. Bandet utvikla etterkvart eit eige, meir «drøymande» lydbilde som kom til å påverka fleire andre band gjennom 80- og 90-åra. Sentrale komponentar i musikken var den særprega klangen til vokalisten Elizabeth Fraser, som for det meste bestod av ugjenkjennbare ord og påfunne lydar, og gitaristen Robin Guthrie sin prosesserte gitar. 

Bandet blei oppløyst etter utgjevinga av det åttande studioalbumet deira, Milk & Kisses.

Album 

 Garlands (1982)
 Head Over Heels (1983)
 Treasure (1984)
 Victorialand (1986)
 The Moon and the Melodies (med Harold Budd, 1986)
 Blue Bell Knoll (1988)
 Heaven or Las Vegas (1990)
 Four-Calendar Café (1993)
 Milk and Kisses (1996)

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Cocteau Twins» frå , og «Cocteau Twins» frå  den 28. juli 2022.  

Nedleggingar i 1997
Musikkgrupper skipa i 1979
Skotske musikkgrupper
Peter Maxwell Davies

Peter Maxwell Davies () var ein britisk komponist og dirigent.

Davies var fødd i Langworthy i Salford i Lancashire, og budde seinare i Swinton. Foreldra hans var Thomas og Hilda Davies. Han studerte komposisjon ved Royal Northern College of Music i Manchester på 1950-talet. Der danna han, saman med Harrison Birtwistle, Alexander Goehr, John Ogdon og Elgar Howarth, New Music Manchester Group, som organiserte framføringar av seriell musikk og annan samtidsmusikk. 

Davies slo seg ned på Orknøyane, der han først busette seg på Hoy i 1971 og seinare på Sanday, der han budde livet ut. I 1977 skipa han St Magnus-festivalen for kunst og musikk.

Frå 1979 til 1984 var Davies kunstnarisk leiar for Dartington International Summer School. Frå 1992 til 2002 var han associate conductor/composer for Royal Philharmonic Orchestra, ei stilling han også hadde med BBC Philharmonic Orchestra.

Davies dirigerte og jobba med ei rekke anerkjende orkester, mellom dei Det skotske kammerorkesteret, Boston Symphony Orchestra, Royal Philharmonic Orchestra, Cleveland Orchestra og Gewandhausorchester Leipzig.

I 1981 blei Davies utnemnd til kommandør av Den britiske imperieordenen (OBE). I 2004 blei han utnemnd til Master of the Queen's Music.

I nyttårslista for 2014 blei Davis utnemnd til medlem av Order of the Companions of Honour.

Utvalde verk 

 First Taverner Fantasia (1962)
 Second Taverner Fantasia (1964)
 Revelation and Fall (1966)
 Worldes Blis (1966–69)
 St Thomas Wake (1969)
 Eight Songs for a Mad King (1968)
 Missa super l'homme armé (1968, rev. 1971)
Stone Litany (1973)
 Ave Maris Stella (1975e)
 The Door of the Sun for Viola Solo, J.132 (1975)
 Symphony No. 1 (1973–76)
The Martyrdom of St Magnus (1977)
 The Lighthouse (1979)
 Black Pentecost (1979)
 Cinderella (1980; barneopera)
 Symphony No. 2 (1980)
 The Yellow Cake Review (1980), med Farewell to Stromness
 Image, Reflection, Shadow (1982)
 Symphony No. 3 (1984)
 An Orkney Wedding, with Sunrise (1985)
 Concerto for Violin and Orchestra (1985; dedisert til Isaac Stern, som gav den fyrste framføringa 21. juni 1986 ved St. Magnus Festival på Orknøyane)
 Concerto for Trumpet and Orchestra (1988)
 Symphony No. 4 (1989)
 Caroline Mathilde (1991; ballett)
 Strathclyde Concerto No. 3 (1994)
 Strathclyde Concerto No. 5 J.245 (1991)
 A Spell for Green Corn: The MacDonald Dances (1993)
 Symphony No. 5 (1994)
The Doctor of Myddfai (1996; opera)
 Symphony No. 6 (1996)
 Concerto for Piccolo and Orchestra (1996, opus 182)
 Job (1997)
 Mr Emmet Takes a Walk (2000)
 Symphony No. 7 (2000)
 Symphony No. 8 (Antarctic Symphony) (2001)
 Naxos Quartets (2001–2007)
 Homerton (2010)
 Kommilitonen! (2011; opera)
 Symphony No. 9 (2012)
 Symphony No. 10 (Alla ricerca di Borromini) (2013)

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Peter Maxwell Davies» frå , og «Peter Maxwell Davies» frå  den 28. juli 2022.  

Order of the Companions of Honour
Britiske dirigentar
Komponistar frå 2000-talet
Komponistar frå 1900-talet
Engelske komponistar
Kettletoft

Kettletoft er ein busetnad på Sanday i Orknøyane i Skottland. Vegen B9068 går frå Kettletoft til Scar, medan B9069 går frå Kettletoft til Northwall. Kettletoft Pier er ein verna bygning etter kategori B, innskriven 16. september 1999.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Kettletoft» frå ,  den 28. juli 2022.  

Sanday
Byar og landsbyar på Orknøyane
Angela Merici

Angela Merici () var ei italiensk nonne og ordensgrunnleggjar av ursulinarane. Ho er rekna som som helgen i den katolske kyrkja, der ho har helgendag den 27. januar.

Biografi 
Angela Merici var fødd i Desenzano del Garda i Brescia. Ho blei foreldralaus då ho var ti år gammal, og hadde berre ei syster frå den næraste familien att. Ein slektning i Salo tok hand om jentene. Snart døydde også systera; dette fann stad så raskt at ho ikkje kunne  få viaticum (nattverd for døyande), noko som uroa Angela Merici mykje. Ho gjekk inn i fransiskanarane sin tredje orden i Salo før ho var  fylt 20. Etter at slektningen hennar i Salo også døydde, flytta ho tilbake til heimstaden sin, der ho opna heimen sin som ein jenteskule. Suksessen hennar med dette førte til at byen Brescia ba henne om å oppretta ein annan skole der, noko ho gjorde. I 1524 drog ho på pilgrimsferd til Det heilage landet, men blei blind under reisa dit. Det blir fortald om henne at synet kom tilbake til henne gjennom eit mirakel. Etter besøket i Jerusalem drog ho til Roma for å få avlat, og blei beden av paven om å bli verande, men kallet hennar skal ha fordoe dette. Tillbaka i Brescia, den 25. november 1535, grunnla ho ursulinarordenen ved å velja ut tolv av elevane sine. Ordenen har heilage Ursula som vernehelgen.

Angela Merici døydde i Brescia. Ho er gravlagd i St. Afrakyrkja i byen, ikkje langt unn huset der dei fyrste ursulinarane budde. Pave Pius VII helgenerklærte henne i 1807. Før heilagkåringa blei kista hennar opna, og kroppen hennar skal ha verka urørt av tida.

Ein kommune i Quebec, Sainte-Angèle-de-Mérici, er oppkalla etter henne.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Angela Merici» frå ,  den 29. juli 2022. 
 oppgav desse kjeldene: 
 Ott, Michael. "St. Angela Merici." The Catholic Encyclopedia. Vol. 1. New York: Robert Appleton Company, 1907
 "Saint Angela Merici", Saint SQPN.com, sida lese 27 januar 2009

Italienarar frå 1400-talet
Italienarar frå 1500-talet
Italienske nonner
Italienske helgenar
Ordensgrunnleggjarar
Universitetet i Granada

Universitetet i Granada (spansk Universidad de Granada, UGR) kan førast tilbake til ein madrassa skipa i 1349 av maurarane under sultan Yusuf I av Granada. Det er i dag om lag 81 000 studentar som studerer her. Universitetet er del av Coimbragruppa. Om lag 1 600 studentar frå andre land studerer her kvart år under Erasmus-programmet.

Etter Reconquista i 1492 blei institusjonen fyrst vidareført, men deretter øydelagt i tumultane og den systematiske øydelegginga av maurisk kultur og litteratur som kardinal kardinal Cicneros støtta. Etter at denne uroa var slått ned, blei institusjonen igjen stadfesta av kong Karl I (V) av Spania i 1531. 

Institutta ved UGR er:

 Instituto Andaluz de Ciencias de la Tierra (Geologi)
 Instituto Andaluz de Geofísica y Prevención de Desastres Sísmicos (Geofysikk og seismologi)
 Instituto Andaluz Interuniversitario de Criminología (Kriminologi)
 Centro de Documentación Científica (Vitskapleg dokumentasjon)
 Instituto de Biotecnología (Bioteknologi)
 Instituto “Carlos I” de Física Teórica y Computacional (Teoretisk fysikk)
 Instituto de la Paz y los Conflictos (Fredsforsking)
 Instituto del Agua (Hydrologi)
 Instituto de Desarrollo Regional (Regional utvikling)
 Instituto de Neurociencias “Federico Olóriz” (Neurovinskap)
 Instituto de Nutrición y Tecnología de los Alimentos (Matvitskap)
 Instituto de Estudios de la Mujer (Kvinneforsking)
 Instituto de Investigación en Biopatología y Medicina Regenerativa (Reproduksjonsmedisin)

Kjente, tidlegare studentar omfattar forfattaren Federico García Lorca.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Universitetet i Granada» frå ,  den 29. juli 2022.

Bakgrunnsstoff

Granada
Granada
Skipingar i 1530-åra
Sanhedrin

Sanhedrin, òg kalla Storrådet eller berre Rådet, var det høgaste politiske og religiøse organet til det jødiske folket i gresk-romersk tid.

Sanhedrin hadde setet sitt i Jerusalem og hadde 71 medlemmer. I sanhedrin blei det ført heftige disputtar mellom farisearar og saddukearar. 

Josef frå Arimatea, eit velsett medlem av Sanhedrin, gjekk ifølgje Bibelen etter krossfestinga av Jesus til Pontius Pilatus for å få lov til å ta hand om kroppen til Jesus.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Sanhedrin» frå ,  den 30. juli 2022.  

Jødedom
Valide sultan

Valide sultan (arabisk walida, 'ho som har fødd til verda, mor') er ein historisk tittel og posisjon som gjekk til mødrene av styrande sultanar av Det osmanske riket. Valide sultan var rekna som den nest mektigaste posisjonen i riket. Ho var den høgst rangerte kvinna i riket, og kom før dei fire ektevigde konene til sultanen, som ifølgje islam måtte behandlast likt og ikkje hadde nokon posisjon motsvarande den til ei dronning.  

Ein valide sultan hadde, etter det muslimske synet på retten til mødrer, ein legitim rett til å utøva politisk påverkna på styret til riket. Dei fleste validesultanar var formelt sett slavar (saqaliba) frå det keisarlege haremet, som dei var overhovud for. To av dei styrte òg på eiga hand som regentar for riket medan sønene deira var umyndige. 

 Valide-sultanar

 1520–1534 : Ayşe Hafsa Sultan
 1574–1583 : Nurbanu Sultan
 1594–1603 : Safiye Sultan
 1603–1604 : Handan Sultan
 1617–1618 : Halime Sultan  (første gong)
 1618–1622 : Mahfiruz Hadice Sultan
 1622–1623 : Halime Sultan (andre gong)
 1623–1648 : Kösem Sultan (regent)
 1648–1683 : Turhan Hatice Sultan (regent)
 1687–1689 : Saliha Dilâşub Sultan
 1695–1715 : Emetullah Rabia Gülnûş Sultan
 1730–1739 : Saliha Sultan
 1754–1757 : Şehsuvar Sultan
 1789–1805 : Mihrişah Valide Sultan
 1807–1808 : Ayşe Seniyeperver Sultan
 1808–1817 : Nakşidil Sultan
 1839–1853 : Bezmiâlem Sultan
 1861–1876 : Pertevniyal Sultan
 1876–1876 : Şevkefza Sultan
 1876–1904 : Rahime Perestu

Sjå òg 

 Haseki sultan

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Valide sultan» frå ,  den 30. juli 2022.  

 Meyer Großes Dei -Leksikonettil konversasjon

Dronningar
Kvinnehistorie
Det osmanske riket
Haseki sultan

Haseki sultan var ein osmansk tittel som av og til blei nytta for den fremste hustrua til osmanske sultanar. Det var ein heiderstittel som blei gjeven av sultanen til ei av konene hans om han ønskte å utmerka henne spesielt.

Tittelen blei nytta for fyrste gong for Hurrem Sultan i 1533, og siste gong for Rabia Sultan i 1692. Haseki Sultan tilsvarte ikkje den europeiske tittelen dronning, ettersom det ikkje var den høgaste tittelen for ei kvinne ved hoffet; kvinna med den høgast rang i hoffet og haremet var i staden mora til sultanen, som hadde tittelen valide sultan. Tittelen var opphavleg eksklusiv for ei kone, men kunne seinare bli gjeven til fleire av sultanen sine koner samtidig. Ibrahim I gav tittelen til åtte av haremskvinnene sine samtidig. Tittelen gjekk ut av bruk etter 1695 og blei bytta ut med tittelen kadınefendi, som deretter var den høgaste tittelen for konene til sultanen, men som aldri hadde så mykje prestisje som haseki sultan.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Haseki Sultan» frå  og «Haseki Sultan» frå ,  den 30. juli 2022.  
  oppgav desse kjeldene:
 
 
 

Dronningar
Kvinnehistorie
Det osmanske riket
Et frit Forhold

Et frit forhold er tittelen på Hulda Garborgs debutroman, utgitt av Mons Litleré i 1892.

Boka er naturalistisk og nyanserer effekten av kristianiabohemens bodskap om «fri kjærleik». Hovudpersonen, frøken  Halvorsen, arbeider som butikkjomfru i Kristiania og innleier eit forhold til sjefen sin. Resultatet er auka materiell velstand, men at ingen av dei blir noko særleg lukkelege. I tråd med naturalismens lære skjer ei moralsk forderving hos begge partar som følgje av økonomiske vanskar.

Då boka kom ut var Hulda Garborg 30 år. Året før hadde ho hjelpt mannen sin, Arne, med å skriva romanen Hjaa ho mor. Denne var delvis basert på oppveksten og hennar eigne erfaringar som butikkjomfru, og skulle bli ein internasjonal suksess. Våren og sommaren 1892 var familien i Stavanger for at Arne skulle skriva ferdig romanen Fred. Han leigde seg eit rom på Orre for å få arbeidsro, medan Hulda og sonen deira, Tuften, budde hos Arne sin bror på Sanddal ved Stavanger. Ho nytta ventetida til å skriva det som skulle bli Et frit Forhold. Arne meinte at kona hadde skrive «ei merkjeleg god bok» og sendte manuset til forleggaren sin. Litleré fekk manuset anonymt, men gav straks beskjed om at han ville gje det ut viss han berre fekk vita kven som hadde skrive det.

Boka selde brukbart, og blei begynnelsen på ein omfattande forfattarskap som til slutt talde rundt 40 titlar. Allereie i 1896 skreiv ho suksessen Rasjonelt fjøsstell, og Hulda Garborg blei snart ein av landets mest populære dramatikarar.

Bakgrunnsstoff 
 '
 Johansen, Ørjan Zazzera (2022). "Sommaren 1892: Då Hulda blei forfattar og Arne skreiv Fred". Garborgsenteret. 

Hulda Garborg
Bøker frå 1892
Norske bøker
Flåteliste for MRF

Flåteliste for MRF er ei komplett opplisting av fartøy eigde av Møre og Romsdal Fylkesbåtar (tidlegare Møre Fylkes Ruteselskap) i perioden 1920–2001. Fartøy som berre var innleigde er ikkje tatt med.

Møre Fylkes Ruteselskap (MFR) var eit fylkesreiarlag som blei oppretta i 1920 ved å kjøpe opp mange lokale reiarlag. I 1947 blei namnet endret til Møre og Romsdal Fylkesbåtar (MRF). Reiarlaget dreiv hovudsakleg med rutetrafikk og ferjeruter i Møre og Romsdal, men hadde også ruter utanfor fylket. I 2001 fusjonerte selskapet med Fylkesbaatane i Sogn og Fjordane (FSF) og danna Fjord1.

Fotnotar

Kjelder 
 Arne Inge Torvik: Om samferdsel i Møre og Romsdal – Del II: Samfunn og ferdsel. Utgitt av Møre og Romsdal Fylkesbåtar 2000. ISBN 82-7955-020-8

Denne artikkelen bygger på «Flåteliste for MRF» frå ,  den 2. august 2022.  

Sjøfart i Møre og Romsdal
Norske skip
Kutikula

Kutikula er eit fleksibelt, men ofte hardt organisk materiale.  Kutikula finst hos plantar og dyr, særleg hjå rundormar og leddyra, der det er del av det ytre skjelettet.

Hjå plantar 
Hjå plantar er kutikula det voksaktige belegget som blir produsert av hudcellene til bladet.

Hjå virvellause dyr 
Kutikula finst særleg hjå leddyr og rundormar, der det er del av det ytre skjelettet. Det ytre skjelettet er lagdelt og blir skifta ut når dyret veks. Kor mange hamskifte dyra går gjennom varierer mellom dei ulike organismane.

Hjå menneske 
Kutikula finst fleire stader på menneske, og er «døde hudceller». Det finst i overhuda (epidermis), ved hårrota som vern av hårsekken og ved neglerota.  

Kutikula ved neglerota blir kalla for negleband.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Kutikula» frå ,  den 2. august 2022.  

Anatomi
The Proclaimers

The Proclaimers er eit skotsk band som består av dei einegga tvillingane Charlie og Craig Reid. Dei er mest kjente for songane «Lettar from America» og «I'm Gonna Be (500 Miles)», som var temasong i filmen Benny & Joon. 

Bandet blei skipa  i 1983, og fanga publikumsmerksemd i januar 1987 etter å ha opptredd på populærmusikkprogrammet The Tube på britisk fjernsyn. «Letter From America» nådde tredjeplassen på dei britiske spelelistene, og albumet This is the Story selde til gull. Oppfølgjaralbumet Sunshine on Leith er kjent for songane «I'm Gonna Be...» og «I'm on My Way» (som seinare blei endå meir populær gjennom filmen Shrek).

Brørne er òg kjende for å vera store tilhengarar av Edinburgh-fotballklubben Hibernian F.C.  Klubben har hitten deira «Sunshine on Leith» som offisiell klubbsong.

Diskografi 

 This is the Story (1987)
 Sunshine on Leith (1988)
 King of the Road (1990) (EP)
 Hit the Highway (1994)
 Persevere (2001)
 The Best of The Proclaimers 1987-2002 (2002)
 The Best of The Proclaimers 1987-2002 (2002) (DVD)
 Born Innocent (2003 (UK), 2004 (US))
 Finest (2004) [kun UK]
 Restless Soul (2005)
 Life with You (2007)
 Notes & Rhymes (2009)
 Like Comedy (2012)

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «The Proclaimers» frå ,  den 2. august 2022.

Bakgrunnsstoff

Musikkgrupper skipa i 1983
Britiske musikkgrupper
Belle & Sebastian

Belle & Sebastian er eit skotsk indieband frå Glasgow som blei skipa i 1996 av Stuart Murdoch og Stuart David. Debutalbumet deira, Tigermilk, kom ut i 1996. Etter ein pause på åtte år gav dei ut albumet A Bit of Previous  i mai 2022.

Bandnamnet Belle & Sebastian er inspirert av barneboka Belle et Sébastien av den franske forfattaren Cécile Aubry.

Bandmedlemmer 

 Stuart Murdoch: 1996– (vokal, gitar og keyboard)
 Stevie Jackson: 1996– (vokal og gitar)
 Chris Geddes: 1996– (keyboard)
 Richard Colburn: 1996– (trommar)
 Sarah Martin: 1996– (fiolin, keyboard, gitar og vokal)
 Mick Cooke: 1998– (trompet og bass)
 Bobby Kildea: 2001– (gitar og bass)

Tidlegare medlemmer 

 Isobel Campbell: 1996–2002 (vokal og cello)
 Stuart David: 1996–2000 (bass)

Diskografi

Album og samlingar

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Belle & Sebastian» frå ,  den 3. august 2022.

Bakgrunnsstoff 

Britiske musikkgrupper
Musikkgrupper skipa i 1996
Festo eucharistias

Festo eucharistias, «Takksigelses Fest», var ein takkefest som vart markert i dei norske kyrkjene 13. januar (det vil seie tjuande dag jul) frå 1720 til 1766.

Dagen vart feira med gudsteneste til takk for at den store nordiske krigen hadde tatt slutt, etter at Karl XII fall ved Fredrikshald og general Armfeldt gjorde den katastrofale tilbaketrekkinga si frå Trøndelag, og dei siste svenske troppane var ute av landet 13. januar 1719.  Dagen vart markert med takkegudsteneste, offisielt fram til 1766, då den danske prinsessa Sofia Magdalena vart gift med den svenske kronprinsen Gustaf (III).

Kyrkjeåret
Jul
Den store nordiske krigen
1700-talet i Noreg