alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Vasaætta

Vasaætta (svensk: Vasaätten eller Wasa) er ei adelsætt som kan sporast attende til 1300-talet. Den siste på mannssida i ætta var Johan II Kasimir av Polen, som døydde i 1672. Den siste kvinna var dronning Kristina av Sverige, som døydde i 1689.

Slektsnamnet Vasa vart nytta først mot slutten av 1500-talet og kjem av slekta sitt våpenmerke. På våpenmerket finst den såkalla vasakärven, som vert tolka som ein vase (kärve). Namn på medlemer av slekta vert mest rett skrive Personnamn Patronymikon (Vasa), då ingen av dei har hatt Vasa som namn.

Stamfar:  
Nils Kettilsson (Vasa), fut på Stockholms slott og frå 1367 häradshövding i Frötuna skipreide i Roslagen.

Huset Vasa var regjerande kongehus i Sverige frå Gustav Vasa (eigentleg berre Gustav; Vasa er lagd til etterpå) kom på trona i 1523 til Kristina sa frå seg trona i 1654. I Polen ætta kongehus frå Sigismund av Polen og sønene Vladislav IV av Polen og Johan II Kasimir av Polen frå år 1587 til år 1668. Vasaætta vart i Sverige avløyst av Pfalzætta, ætlingar av Katarina Vasa.

Vidgjetne medlemer av ætta
Erik Johansson (Vasa) far til Gustav Vasa, avretta i Stockholms blodbad i 1520.
Gustav Vasa konge av Sverige frå 1523.
Erik XIV av Sverige, son av Gustav Vasa
Johan IIIav Sverige, son av Gustav Vasa
Sigismund av Sverige og Polen
Karl IX av Sverige, son av Gustav Vasa
Gustav Eriksson Vasa
Gustav II Adolf
Vladislav IV av Polen, konge av Polen og storfyrste av Litauen
Johan II Kasimir, konge av Polen og storfyrste av Litauen
Kristina av Sverige

Sjå òg
Svenske regentar
Polske regentar

Kongefamiliar
Svenske regentar
Polske monarkar
Svenske adelsslekter
Svenske kongehus
Jernvinne

Jern var og er eit viktig metall for menneska, og spor etter jernframstilling i fortida gjev eit unikt innblikk i produksjonen av ein av dei viktigaste råvarene i jernalderen og mellomalderen. 
Framstilling av jern har særleg etter den industrielle revolusjonen vorte utvikla til ein industri, med jernverk. 

Sjå den utdjupande artikkelen Jernvinne i Noreg.

Bakgrunnsstoff 
 Produksjon av jern 

Industrihistorie
Jern
Prosessuell arkeologi

Omkring 1960 gjorde ein ny retning seg gjeldande innan arkeologien, i fyrste omgang i USA. Denne la meir vekt på bruk av antropologi og naturvitskaplege metodar, og vart kalla prosessuell arkeologi (Olsen 1997:44-46). I den prosessuelle arkeologien var det eit mål å produsere objektiv, testbar og verdifri kunnskap, og reiskapen som skulle bli bruka for å oppnå dette fann ein i den logiske positivismen. I følgje den logiske positivismen er det berre sansedata, altså data som me kan observere og måle, som kan brukast til vitskaplege studie (Olsen 1997:47). 

Ulikskapar i det arkeologiske materialet skyldtes mennesketilpassingar til ulike økonomiske og økologiske forhold (Olsen 1997:48-49). Funksjonalisme er eit anna stikkord for prosessualismen, i følgje den prosessuelle arkeologien sitt funksjonalistiske syn har meir eller mindre alle sider ved samfunnet ein praktisk funksjon. Antropologen Malinowski har gjennom si forsking vist at ulike samfunn sine skikkar og ritual har praktiske årsaker, sjølv om utøvarane ikkje sjølv er medvitne om desse (Olsen 1997:134-135). Dette var eit syn prosessuelle arkeologar meinte å kunne bruke på fortidige samfunn også.

Referansar 

Olsen, B. 1997. Fra ting til tekst Teoretiske perspektiv i arkeologisk forskning. Oslo

Arkeologi
Arkeologisk teori
Post-prosessuell arkeologi

Post-prosessuell arkeologi er ein arkeologisk teori frå byrjinga av 1980-talet. Då vart fleire og fleire skeptiske til den rådande prosessuelle arkeologien, desse kritikarane representerte ikkje ei heilhetleg retning, men heller eit mangfald av ulike teoretiske retningar som hadde visse felles særtrekk samla under den post-prosessuelle arkeologien. Arkeologar som representerte den post-prosessuelle arkeologien var kritiske til funksjonalismen og det positivistiske vitenskapsidealet, og ville ta meir omsyn til individet i arkeologisk forsking og dei enkelte menneska sine tankar og intensjonar (Olsen 1997:59-62). Det vart poengtert at arkeologien ikkje er lausreve frå det notidige samfunnet. Dei hevda at observasjonar og dataval er påverka av vår teoretiske bakgrunn og samfunnet me lever i (Olsen 1997:61). Det er difor problematisk å skilje ein fortolking av det arkeologiske materialet frå våre observasjonar av det (Helliksen 1994:71). Ulike forskarar kan på grunnlag av det same empiriske materialet formulere heilt forskjellige forklaringsmodellar (Helliksen 1994:83).

Referansar

Olsen, B. 1997. Fra ting til tekst Teoretiske perspektiv i arkeologisk forskning. Oslo

Arkeologi
Arkeologisk teori
Kon-Tiki-ekspedisjonen

Kon-Tiki-ekspedisjonen var ein seglas med flåten «Kon-Tiki» under leiing av Thor Heyerdahl i 1947 for å sannkjenne ein del av teorien åt Heyerdahl om folkevandringa i Stillehavet. Flåten blei bygd av balsatre. Ein nytta korkje spiker eller ståltråd for å sette han saman, berre tau av hamp. Bambusrøyr, bananblad og nokre få fureplankar var anna byggjematerialar i flåten. 

Seglasen starta frå Callao, hamnebyen ved Lima i Peru den 28. april 1947, og tok slutt på eit korallrev ved Raroia i Polynesia den 7. august etter ein overfart på nesten 8 000 km i løpet av 101 dagar. Heyerdahl hadde nå prova teorien om at balsaflåtar kan flyte og segle frå vestkysten av Sør-Amerika til Polynesia, og at det ikkje er noko hinder for at menneske kan ha reist same ruta i førkolumbisk tid.

Bok og film 
Boka til Heyerdahl om ekspedisjonen vart utgjeven på engelsk i 1948, og omsett til mange språk. Ho kom ut på norsk same år under namnet Kon-Tiki ekspedisjonen og blei ein bestseljar. 
I 1951 kom filmen Kon-Tiki, som vann ein Oscar for beste dokumentar. Heyerdahl både regisserte og spela i filmen.

Namnet «Kon-Tiki»

Flåten blei døypt «Kon-Tiki» etter «solkongen» Con-Tiki Viracocha. Etter det Thor Heyerdahl skriv i boka si om ekspedisjonen fortel ei segn at Tiki og folket hans levde ved Titicaca. Ein dag vart dei overfalle og nesten utrydda av ein nabostamme. Berre Kon-Tiki og dei næraste overlevde. Dei tok seg ned til havet, kor dei forsvann over havet mot vest. I følgje Thor Heyerdahl er Kon-Tiki stamfar til folket i Polynesia.

Mannskap
Med unntak av den svenske sosiologen Bengt Danielsson var mannskapet om bord Thor Heyerdal sine vener frå Little Norway under krigen. Utanom ekspedisjonsleiaren Heyerdahl var desse med:
Erik Hesselberg, som navigatør. Han var ein god målar og hadde teikna den store Kon-Tiki figuren på seglet.
Knut Haugland, radioekspert som hadde hatt ei viktig rolle under tungtvatnsaksjonen på Vemork under krigen.
Torstein Raaby, også radioekspert, hadde spela ein viktig rolle under krigen ved senkinga av den tyske kryssaren Tirpitz.
Herman Watzinger, student ved NTH. Tok fri frå studiane og var ansvarleg for meteorologiske og hydrografiske målingar undervegs.
Bengt Danielsson blei hyra på i Peru som stuert, med ansvar for daglege matrasjonar. Han var den einaste av mannskapet som snakka spansk, og blei brukt som tolk.

Kon-Tiki i Kon-Tiki Museet

Sjå òg
 Ra I (1969) 
 Ra II (1970)
 Tigris (1977)
 Kon-Tiki Museet

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Kon-Tiki-ekspedisjonen» frå ,  den 2. mars 2006.

Bakgrunnsstoff 
 Kon-Tiki Museet
 Heyerdahl, Thor: Kon-Tiki ekspedisjonen. Gyldendal (1948)

Thor Heyerdahl
Stillehavet
Museumsskip
Hendingar i 1947
Harr

Harr (Thymallus thymallus) er ein fisk i laksefamilien. Han er spreidd utbreidd i Europa frå Uralfjella til Storbritannia. I Noreg finst han først og fremst i nord, i tillegg til somme vassdrag i Trøndelag og på Austlandet.

Kjenneteikn 
Harren er lett å kjenne att på den lange og høge ryggfinna. Han er ein slank fisk med gråblank kropp og store skjel med mørke kantar. Snuta er spiss og litt flattrykt, med overbitt kjeft.

I Noreg kan han bli opp til 60 cm lang og vege 3,5 kilo. Den største registrerte vekta internasjonalt var heile 6,7 kg.

Levesett 
Harr lever i rennande vatn og innsjøar, ofte på ganske grunt vatn. Ofte finst arten i dei same miljøa som aure, sjølv om han helst vil ha litt svakare straum i vatnet. Merkingsforsøk har vist at dei gjer lange næringsvandringar langsetter faste rutar i vassdraget sitt. Harr lever hovudsakleg av botnlevande insekt, men òg ein del krepsdyr og blautdyr. Om sommaren er dessutan ofte òg overflateinsekt viktige.

Harren gyter om våren på grusbotn i rennande vatn. Hannen hevdar revir i storleiksområde frå nokre få kvadratmeter til bortimot 20 m², avhengig av korleis botnen ser ut. Det er plass til flest gyteplassar i kupert terreng, sidan hannane der ikkje naudvendigvis ser kvarandre like godt. Den territoriale åtferda er i stor grad avhengig av kroppsspråk og visuelle signal, og skjer oftast om dagen.

Gytande harr er særs aggressive mot kvarandre, uansett kjønn. Hannane og hoene utkjempar fleire rituelle kampar før dei endeleg gyter. Det vert ikkje greve nokon gytegrop, men hoa grev seg ned før ho slepp ut rogna si. Båe kjønn gyter med fleire partnarar.

Etter om lag tre veker klekker dei om lag 15 mm lange larvane or egga. Dei veks fort på ein diett av dyreplankton, og vert kjønnsmogne etter om lag 5-6 år.

Kjelder 

 Sandlund, Odd Terje: «Harr» i Norges dyr - Fiskene 1 Cappelen 1992
 FishBase 

Laksefiskar
Fisk i Noreg
Ferskvassfisk i Europa
Bruce Springsteen

Bruce Frederick Joseph Springsteen () er ein amerikansk songar og gitarist. Han speler ofte live saman med E Street Band. Dei mest populære albuma hans er Born to Run og Born in the U.S.A..

Han nemner sjølv at Elvis' på Ed Sullivan Show i 1956 var det store augneblinken då han opplevde magi. Vidare nemner han Roy Orbison som ved sida av Johnny Cash var den andre «Man in black». Phil Spectors «wall of sound» og dei kule Beatles var også viktig lærdom for den unge Springsteen. Han var inspirert både av dei «rå» Animals og «silkelyden» frå Motown, men det var Bob Dylan som «gav oss orda» om alt som betydde noko. Som vaksen fann Springsteen også vegen til countrymusikken og Hank Williams «gjekk frå museumsgjenstand til levande». «Countryen var provinsiell, det var eg og. Eg var ikkje downtown,» skriv Springsteen sjølv. Til slutt oppdaga han gjennom Woody Guthrie også poesi som fanst før Dylan.

E Street Band 
Ein reknar at E Street Band vart starta i oktober 1972, sjølv om dei ikkje var offentleg kjent før i september 1974.  Frå slutten av 1988 til tidleg i 1999 spelte ikkje bandet, bortsett frå ein reunion i 1995.

Noverande medlemmer 
 Danny Federici - orgel, klokkespel, keyboard
 Garry Tallent - bass
 Clarence «Big Man» Clemons - saksofon, perkusjon
 Max Weinberg - trommer (vart med i september 1974)
 Roy Bittan - piano, synthesizer (vart med i september 1974)
 Steven van Zandt - gitar, mandolin, kor (vart med i juli 1975; slutta i 1984; vart med att i 1995)
 Nils Lofgren - gitar, steelgitar, kor (tok over for Steven van Zandt i juni 1984; heldt fram sjølv om van Zandt vart med i gruppa att)
 Patti Scialfa - kor og duettvokal, gitar (vart med i juni 1984; gifta seg med Sprinsteen i 1991; dei har ei dotter og to søner)
 Soozie Tyrell - fiolin, kor (frå 2002)

Tidlegare medlemmer 
 Vinnie «Mad Dog» Lopez - trommer (slutta i februar 1974)
 David Sancious - keyboard (juni 1973 - august 1974)
 Ernest «Boom» Carter - trommer (februar - august 1974)
 Suki Lahav - fiolin, kor (september 1974 - mars 1975)

Kjelder 

 
Springsteen, Bruce
Springsteen, Bruce
Springsteen, Bruce
Springsteen, Bruce
Springsteen, Bruce
Folk frå New Jersey
Springsteen, Bruce
Grammy-vinnarar
Juno-vinnarar
Brit Award-vinnarar
Røyskatt

Røyskatt (Mustela erminea) er eit lite rovdyr i mårfamilien. Han held til på den nordlege halvkula i tempererte, subarktiske og arktiske område. Røyskatten er vanleg i heile Noreg, men bestanden blir påverka av tilgangen på smågnagarar, og er på topp i muse- og lemenår.

Skildring 
Sommarpelsen er lysebrun med kremgul underside og vinterpelsen, som også blir kalla hermelin, er kvit. Halen er svart heile året. Røyskatten kan forvekslast med den nærskylde snømusa (lat. Mustela nivalis), men snømusa er mindre og har ein kortare hale som er kvit om vinteren.

Røyskatten kan bli 8–10 år gammal.

Levevis 

Røyskatten er spesialist på å fanga smågnagarar, men han tek også andre smådyr, fuglar og egg. Når han har rikeleg med føde hamstrar han, det er kjent at røyskatt kan stela mat eller andre ting frå kjellarar og liknande, og lagra det.

Røyskatten kan ha leie i steingjerde, røyser, urer, seterhus og båtnaust. Om vinteren lagar han eit bol som han kan halde til i. Slike bol finst også på open mark, særleg på stadar der snøen fyk saman i fonner, og i forlatne hus. Vinterbolet blir bygd på same måten som ynglehiet, gjerne av tørre strå og fóra med hår og skinnfiller av smågnagarar.

Storleik og utsjånad 
Røyskatten har ein lang, slank kropp (16–29 cm). Hovudet er smalt og langt, men sjølve snuten er kort. Halen er lang. Bakbeina er vinkla og mykje lengre enn frambeina. Hannen kan vega 170–200 gram, hoa berre 80–90 gram. Totallengda for hannen er om lag 37 cm og for hoa om lag 31 cm. Halen er om lag 10 cm.

Sommardrakta tek til å visa seg i mars. Den raudbrune fargen kjem først til syne oppå hovudet og ryggen. Drakta er ferdig i mai, og er matt raudbrun ovantil og på utsida av beina. Undersida er gulbrun eller gulkvit, men kan òg vera heilt kvit. Overgangen mellom oversida og undersida er skarpt teikna. Øyra har kvit kant, og haletippen er svart. 

I november byrjar vinterpelsen å gro fram. Dyret blir først kvitt på sidene, og i desember er vinterpelsen fullt utvikla. Vinterpelsen er oftast heilt kvit. Haletippen er svart.

Utbreiing 
Røyskatten er vanleg over heile Noreg. Særleg talrik er han i kyststrøka og i høgfjellet. Han er sedd på toppar over 2 000 moh., til dømes på Galdhøpiggen. 

Røyskatten er òg utbreidd over store delar av Europa, men han finst ikkje i delar av Sør-Europa (Sør-Frankrike, Italia, Hellas, Sør-Jugoslavia og Sør-Romania), på øyane i Middelhavet eller på Island.

Biotopar og lydar 
Synet er ikkje særleg skarpt. Høyrsla er derimot framifrå, og han har særs fin luktesans. Vêrhåra er svært kjenslevare. Røyskatten gir ein smatrande lyd, men blir han oppøst, gir han ifrå seg ei skarp «bjeffing», som liknar eit «kvi-kvi».

Pattedyr i Noreg
Mårdyrfamilien
Fylkeslistene ved stortingsvalet i 2001

Fylkeslistene ved stortingsvalet 2001 er ei fellesnemning på 9 lister som stilte til val under ulike namn ved stortingsvalet 2001. Felles for dei var at dei var sett opp av folk som hadde meldt seg ut av, eller blitt ekskludert frå Framstegspartiet, for mange av dei sin del fordi dei var meir radikale i innvandringsmotstanden sin enn Framstegspartiet. Den mest kjende av dei var stortingsrepresentanten Vidar Kleppe, som toppa Sørlandslista i Vest-Agder og òg stod på Hedmarkslista og Hordalandslista. Andre stortingsrepresentantar på listene var Dag Danielsen og Fridtjof Frank Gundersen, som var nummer ein og to på Oslo-lista, og Jørn L. Stang, som toppa Østfoldlista. Listene dreiv ikkje valkamp som eit felles parti, og sjølv om dei hadde mykje til felles var dei formelt separate einingar, og framstår som det på valstatistikken. Klart størst oppslutning fekk Sørlandslista til Vidar Kleppe, men heller ikkje han oppnådde å bli gjenvald til Stortinget.

Dette er resultata dei ulike listene oppnådde i sine fylke:
 Sørlandslista 2,8 %
 Hordalandslista 0,58 %
 Sørlandslista Aust-Agder 0,38 %
 Opplandslista 0,16 %
 Oslo-lista 0,14 %
 Østfoldlista 0,13 %
 Hedmarkslista 0,09 %
 Tromslista 0,09 %
 Nordlandslista 0,09 %

Til saman fekk dei 9 listene 4 026 røyster, noko som utgjorde 0,16 % av røystene på landsbasis.

I august 2002 vart partiet Demokratane stifta med Vidar Kleppe som leiar. Mange av dei andre toppkandidatane frå dei ulike fylkeslistene gjekk òg med i det partiet, men ikkje alle. Til dømes vart toppkandidaten for Tromslista, Karl-Olav Slorafoss, seinare aktiv i Kystpartiet.

Tidlegare norske politiske parti
Sjukehuslista for bevaring av Vestfold lokalsjukehus

Sjukehuslista for bevaring av Vestfold lokalsjukehus var ei liste som stilte til val i Vestfold ved stortingsvalet 2001. Listetoppen var Lisbeth Horn Bakken, som i 2006 representerer Høgre i Sandefjord bystyre, og sit som styremedlem i Helse Sør.

Lista fekk 2 141 røyster, noko som utgjorde 1,7 % av røystene i Vestfold.

Tidlegare norske politiske parti
Per Højholt

Per Højholt () var ein dansk forfattar. Han debuterte i 1949 med diktsamlinga Hesten og solen.

Højholt vart nominert til Nordisk råds litteraturpris i 2003.

Prisar - utval 
 Det Danske Akademis Store Pris 
 Modersmål-Prisen 
 Kritikerprisen 
 Holberg-medaljen 
 Johannes Ewald Legatet 
 Emil Aarestrup-medaljen
 Jeanne og Henri Nathansens Minnelegat 
 Statens Kunstfonds livsvarige ytelse

Bakgrunnsstoff 
 Per Højholt-arkivet på Det kongelige Bibliotek
 Per Højholt frå Litteraturpriser.dk

Danske diktarar
Danske romanforfattarar
Det Danske Akademis Store Pris
Statens Kunstfonds hædersydelse
Vinnarar av Holberg-medaljen
Personar med verk i den danske kulturkanonen
Folk frå Esbjerg
Norsk Folkeparti

Norsk Folkeparti var eit norsk politisk parti som stilte til val ved stortingsvalet 2001. Leiaren var Oddbjørn Jonstad, som i 1999 vart ekskludert frå Framstegspartiet etter å ha foreslått at det burde opprettast eigne statlege leirar for flyktningar og asylsøkjarar, og at flyktningborn skulle nektast å gå på norske skular. Norsk Folkeparti stilte til val i alle fylke i 2001 og Jonstad var toppkandidat i alle fylka. I løpet av valkampen vart partiet meldt til politiet av Antirasistisk Senter for å ha skrive på nettsidene sine at «90 % av alle kvinner på krisesentrene er kvinner som er blitt banket opp av sine muslimske ektemenn.» Saka vart seinare bortlagd. 

Ved valet fekk partiet til saman 1 609 røyster, eller 0,06 % av røystene på landsbasis. I 2002 vart partiet splitta: Jonstad vart kasta som leiar og partiet skifta samstundes namn til Nasjonalalliansen, men Jonstad heldt fram som leiar av det som var igjen av Norsk Folkeparti. I 2003, medan han framleis var registrert som leiar av Norsk Folkeparti, stilte han til val for Demokratene ved kommunevalet.

Bakgrunnsstoff 
 Magasinet Monitor

Kjelder 

Tidlegare norske politiske parti
Innvandringskritiske parti
Peltonturbin

Peltonturbin er ein type turbin i vasskraftverk. Ein peltonturbin er mest effektiv ved store fallhøgder (over 600 m) og relativt små vassmengder. Ein føremon med pelton­turbinar er det breie driftsområdet, som gjer dei spesielt eigna for kraftverk med stor variasjon i vassføringa. Turbintypen er nytta i mange norske vasskraftverk der nettopp det er tilfelle.
Turbintypen er oppkalla etter Lester Allan Pelton, ein oppfinnar i USA. 

Turbintypar
Lester Allan Pelton

Lester Allan Pelton () var ein oppfinnar frå USA. 
Pelton arbeidde mellom anna med utvikling av turbinar for vasskraft. Peltonturbinen er oppkalla etter han.

Bakgrunnsstoff 
 Lester Allan Pelton - Water Turbines and the Beginnings of Hydroelectricity inventors.about.com
 Planetary Gravity-Assist and the Pelton Turbine

Pelton, Lester Allan
Folk frå Ohio
Sunnmørslista

Sunnmørslista er eit lokalt politisk parti i Møre og Romsdal. Lista har vore representert på fylkestinget i fleire periodar, ved fylkestingsvalet 2007 fekk ho vald inn tre representantar. Sunnmørslista har ved eitt høve stilt til val ved stortingsval, det var ved stortingsvalet 1985. Sunnmørslista fekk då 1,1 % av røystene i Møre og Romsdal.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
Offisiell nettstad

Norske politiske parti
Politikk i Møre og Romsdal
Rubina Rana

Rubina Rana () var ein norsk politikar for Arbeiderpartiet. Rana vart fødd i Pakistan og flytt til Noreg i 1978. Ho var medlem av Oslo bystyre i perioden 1995-2003. I 1999 vart ho kjent då ho leia 17. mai-komiteén i Oslo og gjekk fyrst i barnetoget. Ho var den fyrste med ikkje-vestleg bakgrunn som hadde dette vervet. Det vart retta drapstruslar mot henne og ho gjekk saman med to livvaktar fremst i 17. mai-toget.  

Ho døydde i Oslo av kreft etter lengre tids sjukdom.

Det er vedteke (mars 2006) at ei ny gate på Grønland i Oslo blir kalla opp etter henne. Det blir den fyrste gata i Oslo kalla opp etter ein ikkje-vestleg innvandrar.

Utdanning 
1978 Bachelor of Arts, Punjab University.
1982 Norsk, Universitetet i Oslo.

Kjelder 
 «Rubina Rana» på Bokmålswikipediaen
 Artiklar i Dagbladet og Aftenposten
 Aftenposten 3. mars 2006

Ap-politikarar i Oslo
Nordmenn av pakistansk opphav
Politikarar frå Oslo
Arild Andersen

Arild Andersen () er ein norsk jazzbassist, komponist og arrangør. Han har etter kvart vorte internasjonalt kjend som jazzmusikar og har stort sett leidd sine eigne grupper.

Andersen vart kjend som jazzmusikar på slutten av 1960-åra, særleg gjennom samarbeidet med Jan Garbarek. På denne tida spela han også saman med musikarar som Don Cherry, Sam Rivers og Karin Krog. I 1982 starta han bandet Masqualero saman med Jon Christensen, Nils Petter Molvær og andre. Fra 1990-åra har han hatt som musikalsk tyngdepunkt å kombinere norsk folkemusikk med improvisert musikk, mellom anna i sambarbeid med songaren Kirsten Bråten Berg i samband med Vossajazz i 1990 og Edvard Grieg-jubileet i Bergen i 1993. I 1994 skreiv han musikken til Kristin Lavransdatter (for teater). Andersen var «artist in residence» under Moldejazz 2005.

Gjennom åra har han samarbeidd med kjende musikarar som Sheila Jordan, Radka Toneff, Paul Bley og Stan Getz. Dei siste åra har han fått merksemd for dei to albuma han har laga saman med Vassilis Tsabropoulos og John Marshall, Achirana frå 2000 og The Triangle frå 2004.

Arild Andersen er gift med skodespelaren og komikaren Hege Schøyen.

Utmerkingar 

 Buddyprisen 1969
 Gammleng-prisen 1984 i klassen jazz

Diskografi 
 Til Vigdis (1967) med Jan Garbarek
 Joy (1969) med Karin Krog
 Afric Pepperbird (1970) med Jan Garbarek 
 Sart (1971) med Jan Garbarek 
 Terje Rypdal (1971) med Terje Rypdal
 Triptykon (1972) med Jan Garbarek 
 Clouds in my head (1975) 
 Shimri (1976)
 Green Shading into Blue (1978)
 Lifelines (1980)
 Cycles (1972) med David Darling
 Molde Concert (1982)
 In Line (1982) med Bill Frisell
 Masqualero (1983) med Masqualero
 Bande a part (1986) med Masqualero
 Aero (1988) med Masqualero
 Re-Enter (1989) med Masqualero
 Sagn (1993)
 If you look far enough (1993)
 Arv (1993)
 Kristin Lavransdatter (musikk) (1995)
 Sommerbrisen (1995)
 Julegløggen (1996) med Frode Alnæs
 Hyperborean (1997)
 Achirana (2000)
 Karta (2000)
 The Sign (2002)
 Joyosa (2004)
 Moon Water (2004) med Carsten Dahl
 The Triangle (2004)
 Electra (2005)
 Nomad (2005) med Ferenc Snétberger trio

Kjelder 
 Nettstaden til Arild Andersen
 Knut Olav Åmås [red.]: «Andersen, Arild» i Hvem er hvem? (Aschehoug, 2008)

Norske jazzmusikarar
Jazzbassistar
Folk frå Skedsmo
Vassturbin

Vassturbin er ein type turbin der rørsleenergien i vatn vert overført til mekanisk energi i eit turbinhjul som vert drive rundt av vatnet. I eit vasskraftverk er akslingen til turbinhjulet kopla til ein elektrisk generator for å generara elektrisk energi. Turbinar for vasskraftverk kan delast inn i to hovudtypar: fristråleturbinar og fullturbinar.

Det er ofte problem med erosjon av turbinhjulet grunna kavitasjon.

Nokre typar vassturbinar 

Fullturbinar (òg kalla reaksjonsturbinar):
 Francis
 Kaplan
 Tyson
 Vasshjul

Fristråleturbinar (òg kalla impulsturbinar):
 Pelton
 Turgo
 Michell-Banki (òg kjend som Ossberger-turbin)

Sjå òg 
 Vindturbin

Turbintypar
Vassenergi
Francisturbin

Francisturbin er ein type turbin (vassturbin) som vert nytta i vasskraftverk. Denne turbintypen er den mest nytta turbintypen i norske vasskraftverk. Turbintypen vart utvikla av den engelske ingeniøren James Bicheno Francis i USA i 1849. Francisturbinen er best eigna ved fallhøgder mellom kring 30 og 600 m. Er fallhøgda lågare vert det ofte nytta ein kaplanturbin. Om fallhøgda er høgare, vert det gjerne nytta ein peltonturbin. Etter utsjånad minner turbinan om eit skovlhjul som var vanleg i gamle møller og på hjuldamparar.

Turbintypar
Vassenergi