alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Elva Fergus

Fergus er ei elv i County Clare i Republikken Irland. Ho har sitt utspring i Burren og munnar ut i elvemunningen til Shannonelva.

Busetnadar 
Av busetnadar langs elva finn ein Corofin, Ennis og Newmarket-on-Fergus.

Bakgrunnsstoff 
 Fergus på shannonregiontourism.ie 
 Fergus på shannon-fishery-board.ie 
 Lloyd sin rundtur i Clare i 1780

Kjelde 

Fergus
Fergus
Burren

Burren (frå irsk Boireann, som tyder «stor stein») er eit unikt karstlandskap nordvest i County Clare i Republikken Irland. Området dekkjer eit areal på om lag 250 km² og er omringa av landsbyane Ballyvaughan, Kinvara, Tubber, Corofin, Kilfenora og Lisdoonvarna. Det grensar til Atlanterhavet og Galway Bay i vest og i nord. Området er ein del av ein nasjonalpark.

Galleri

Sjå òg 
 Turlough
 Doolin Cave

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «The Burren» frå ,  den 23. oktober 2007.

Bakgrunnsstoff 
 Historie og arkeologi i Burren
 Bilete 
 Informasjon om Burren

Nasjonalparkar i Republikken Irland
Irsk geografi
Clare
Karstområde
Arktisk flora
Awbeg

Awbeg er ei lita elv sør i Republikken Irland. Ho er ei sideelv til elva Blackwater og dei renn i saman i County Cork. Namnet hennar kjem frå det irske Abha Bheag («Lita elv»).

Abweg har to greiner. Den første har utspring i County Limerick som elva Gralgne og renn inn i County Cork og så vestover under ei jernbanebru og sørover under Farranbrua. Den andre greina har utspring 3 km nord for Liscarroll og renn sørover, så nordover og til slutt vestover under Annaghbrua før dei to greinene renn i saman ved Scartbrua. Frå her renn elva sørover gjennom Buttevant og austover gjennom Doneraile, før ho snur sørover nær Shanballymore og gjennom Castletownroche. Ho munnar ut i Blackwater ved Poulcormac nær Bridgetown Abbey.

Økologi 
Nord for Buttevant renn elva gjennom eit flatt jordbruksområde, medan ho sør for Buttevant hovudsakleg renn gjennom ei smal og bratt dal med skogkledde sider. Elva gjev liv til fleire planteartar som knollmjødurt, tjønnaks, dunkjelve, brønnkarse og ranunkel. Rundt elva vekst det hovudsakleg myrvegetasjon, dominert av kanarigras. 

Av dyreliv i Awbeg finn ein oter og laks. I tillegg finn ein bestand av den utryddingstrua kvitklohummaren (Austropotamobius pallipes).

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «River Awbeg» frå ,  den 21. november 2017.

Fotnotar 

Cork
Limerick
Elvar i Republikken Irland
Bandon

Bandon er ei elv i County Cork i Republikken Irland. Elva renn gjennom Bandon, austover til Innishannon og munnar ut ved hamna til Kinsale på sørkysten av Irland.

Bakgrunnsstoff 
Guide til den øvre leia til Bandon

Kjelde 

Cork
Elvar i Republikken Irland
Elvar på Irland

Den største elva på Irland er Shannonelva med ei lengd på 386 km. Ho er òg den lengste elva på alle Dei britiske øyane, og skil  Irland i ein vestleg og ein austleg del. Elva renn gjennom dei tre store innsjøane Lough Allen, Lough Ree og Lough Derg. Ho munnar ut i Atlanterhavet ved byen Limerick. Andre store elvar er Liffey, Lee på Irland, Swilly, Blackwater, Nore, Suir, Barrow og Boyne

Dei irske vassvegane har vorte nytta som transport sidan tidleg i historia. Vikingane nytta elvane til plyndringstokt langt inne i landet. På 1800-talet vart det bygd kanalar frå Shannonelva til Dublin. Dei var viktige transportårer før jernbanen tok over. Av store kanalar på Irland finne in Grand og Royal kanal.

Elvar
Dette er ei liste over elvar på heile Irland, dvs både i Nord-Irland og i Republikken Irland.

I Nord-Irland
Foyle — dannar grensa mellom Republikken Irland og Nord-Irland. 
Deele
Finn
Reelan
Mourne
Dergie
Bann
Main
Blackwater i Nord-Irland
Dun
Bush
Lagan
Farset
Quoile
Clanrye

I Republikken Irland, munnar ut i Irskesjøen
Fane 
Boyne
Blackwater i Meath
Tolka
Liffey
Dodder
Camac
Dargle
Avoca
Avonmore  
Avonbeg                      
Slaney
Bann i Wicklow
Vartry

I Republikken Irland, munnar ut i Det keltiske havet
Barrow
Nore
King's River
Suir
Drish
Black River på Irland
John's River
Tar
Munster Blackwater
Awbeg
Dalua
Bride
Lee
Bandon

I Republikken Irland, munnar ut i Atlanterhavet
Roughty 
Laune
Carrowbeg
Shannonelva
Deel
Maigue
Brosna
Inny
Suck
Fergus
Clare
Corrib
Robe 
Doonbeg
Moy
Garavogue
Erne 
Annalee
Eske
Feale
Gweebarra
Swilly

Bakgrunnsstoff
Guide til irske elvar

Elvar på Irland
Munster Blackwater

Sjå òg Blackwater for andre elvar med same namn. 

 
Blackwater eller Munster Blackwater (irsk An Abhainn Mhór, «Den store elva») er ei elv som renn gjennom grevskapa Kerry, Cork og Waterford i Republikken Irland. Ho har utspring i Mullaghareirkfjella i County Kerry og renn så austover gjennom County Cork, Mallow og Fermoy. Ho renn inn i County Waterford og gjennom Lismore, før ho brått snur sørover ved Cappoquin og til slutt munnar ut i sjøen ved Youghal hamn. Blackwater er 120 km lang og er kjend som ei av dei beste lakseelvane i landet, sjølv om laksebestanden har fall drastisk dei siste åra. Mange fiskarar i elva må like vel betale ei avgift til hertugen av Devonshire, som eig elva. Hertugen eig òg Lismore Castle.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Munster Blackwater» frå ,  den 23. oktober 2007.  
 

Cork
Kerry
Waterford
Elvar i Republikken Irland
Blackwater

Blackwater vert nytta som namn på ein rekke stader og elvar i engelskspråklege land.

Stadnamn 
 Blackwater i Cornwall, landsby i Cornwall i England
 Blackwater i County Wexford, landsby i Irland
 Blackwater i Dorset, ein liten landsby i Dorset i England 
 Blackwater i Hampshire, ein liten by i Hampshire i England
 Blackwater på Isle of Wight, ein landsby på Isle of Wight i England
 Blackwater i New Mexico, i USA
 Black Water i Ontario, i Canada
 Blackwater i Queensland, ein gruveby i Australia.

Elvar 
 West Road River, òg kalla Blackwater River i British Columbia Canada
 Blackwater i Ontario i Canada
 Blackwater på New Zealand på Sørøya i New Zealand

I USA:
 Blackwater i Florida
 Blackwater i Maine
 Blackwater i Maryland
 Blackwater i Massachusetts
 Blackwater i Missouri
 Blackwater i New Hampshire
 Blackwater i Virginia
 Blackwater i Sørvest-Virginia 
 Blackwater i Vest-Virginia

På Dei britiske øyane: 
 Blackwater i Essex i England
 Blackwater ved Loddon i Hampshire i England (sideelv til Loddon nordaust i Hampshire)
 Blackwater ved Test i Hampshire i England (sideelv til Test sørvest i Hampshire)
 Blackwater i Nord-Skottland, nord for Inverness i Skottland
 Blackwater i Sentral-Skottland, nær Blairgowrie i Skottland 
 Meath Blackwater i Irland
 Munster Blackwater i Irland
 Blackwater i Nord-Irland
Feale

Feale (irsk An Fhéil eller Abhainn na Féile) er ei elv på Irland. Ho har utspring nær Rockchapel i Mullaghareirkfjella i County Cork sørvest i Republikken Irland og renn nordvestover i 75 km gjennom Abbeyfeale og Listowel i County Kerry før ho til slutt munnar ut i Shannon-estuaret ved Ballyduff. Elva og bielvane hennar dannar til saman over 160 kmav vassvegar. I dei siste 10 km er elva kjend Cashen. Ho inneheld store populasjonar av laks og sjøaure.

Galleri

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «River Feale» frå ,  den 23. oktober 2007.  

Cork
Kerry
Elvar i Republikken Irland
Lee på Irland

Lee (An Laoi på irsk) er ei elv i Republikken Irland. Ho har sitt utspring i Shehyfjella ved den vestlege grensa til County Cork og renn austover gjennom byen Cork før ho munnar ut i Cork Harbour på sørkysten av Irland. Oppfor Cork er det bygd eit vasskraftverk ved elva, og i denne delen av elva ligg no reservoara Carrigadrohid og Inniscarra.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «River Lee (Ireland)» frå ,  den 14. oktober 2007.  

Cork
Elvar i Republikken Irland
Maigue

Maigue er ei elv i Republikken Irland. Ho har sitt utspring i Ballyhourafjella nord i County Cork og renn gjennom Croom og Adare i County Limerick før ho munnar ut i Shannonestuaret like nord for Askeaton.

Bakgrunnsstoff 
 Informasjon om Maigue

Kjelde 

Cork
Limerick
Elvar i Republikken Irland
Owenabue

Owenabue, òg skrive «Owenboy», er ei elv i Republikken Irland. Ho har sitt utspring like nord for Crossbarry og renn austover i om lag 32 km. Ho renn gjennom Crossbarry og den litle landsbyen Halfway. Ho når så Ballinhassig der ho breier seg ut ved Ballygarvan. Ho svingar seg så gjennom Ballea Woods til Carrigaline der ho munnar ut i sjøen. Området elva renn gjennom vert kalla Owenabuedalen. Av dyreliv i elva finn ein mellom anna oter og hegre, som har vorte eit symbol for området. 10 bruer kryssar elva.

Kjelde 

Cork
Elvar i Republikken Irland
Swilly

Swilly (irsk An Súileach) er ei elv i Republikken Irland, som renn vestover gjennom Letterkenny i County Donegal. Letterkenny, den største byen i County Donegal, er grunnlagd ved elva. 

Swilly har utspring nær Glendore, eit fjell i County Donegal og har ei lengd på 42 km. Ho munnar ut i Atlanterhavet ved Lough Swilly.

Elva vert rekna som ei av dei beste fiskeelvane nordvest på Irland. Elva vart tidlegare nytta som transportåre, men sidan ho til tider er smal med mange svingar, var det vanskeleg for større skip å ferdast i ho. Den kommersielle hamna i Letterkenny vart lagd ned i 1960-åra og hamnelagera her vart rivne i 2001.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «River Swilly» frå ,  den 23. oktober 2007.

Bakgrunnsstoff 
 irelandnorthwest.ie

Donegal
Elvar i Republikken Irland
Folke Bernadotte

Folke Bernadotte af Wisborg () var ein svensk greve, ein av leiarane av den svenske Raudekrossen og diplomat.

Dei kvite bussane 
 
I Noreg er han mest kjend for arbeidet med organiseringa av Dei kvite bussane, som førte til at mange norske og danske fangar i nazi-tyske konsentrasjonsleirar vart frigitt.

Palestina 

Han vart utnemnd til FN sin hovudmeklar i Palestina i 1948, blant anna klarte han å få til ein våpenkvile mellom Israel og dei arabiske landa. Under oppdrag i Jerusalem vart han 17. september 1948 myrda av ei jødisk terroristgruppe, Lehi («Stern-gjengen»). 

Det var tre leiande menn i denne gruppa som hadde godkjent mordet: Den seinare statsministeren i Israel Yitzhak Shamir, Natan Yellin-Mor, og Yisrael Eldad, og det vart planlagt av operativ leiar for Lehi i Jerusalem, Yehoshua Zetler. Zetler døydde i Israel i 2009, 92 år gamal.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Folke Bernadotte» frå , og «Folke Bernadotte» frå  den 21. mai 2009.  

Svenske diplomatar
Fyrstehuset Bernadotte
Israel
Terrorisme
Æresdoktorar ved Københavns Universitet
Æresdoktorar ved Universitetet i Oslo
Folk frå Stockholm
Svenske velgjerarar
Dodder

Dodder (An Dothra på irsk) er ei elv på Irland. Ho har sitt utspring på nordsida av Kippure i Wicklowfjella. Frå her renn ho 20 km gjennom Tallaght og forstadane Rathfarnham, Templeogue, Milltown, Clonskeagh, Donnybrook og Ballsbridge i Dublin før ho munnar ut i elva Liffey ved Ringsend.

Elva Poddle er forbunde med Dodder i Tallaght - denne koplinga vart nytta som ein del av vassforsyninga til Dublin. 

Det ligg ein overløpskant like ovanfor brua ved Ballsbridge.

Dodder og Tolka er dei nest største elvane i Dublin etter Liffey.

Sjå òg 
 Elvar på Irland

Kjelde 

Wicklow
Dublin
Elvar i Republikken Irland
Liffey

Liffey (An Life på irsk) er ei elv i Republikken Irland som renn gjennom sentrum av Dublin. Dei største sideelvane hennar er Dodder, Poddle og Camac.

Elva heitte tidlegare An Ruirthech, som tyder «rasktrennande». Ordet Liphe (eller Life) refererte opphavleg til namnet på sletta som elva rann over, men til slutt vart det namnet på sjølve elva. 

Liffey har utspring ved Kippure i Wicklowfjella i County Wicklow og har ei lengd på om lag 125 km. Ho renn gjennom grevskapa Wicklow, Kildare og Dublin før ho munnar ut i Dublin Bay og Irskesjøen.

Det ligg tre vasskraftverk langs elva ved Poulaphouca, Golden Falls og Leixlip, i tillegg til fleire mindre, private installasjonar. 

Av byar langs elva finn ein Ballymore Eustace, Newbridge, Clane, Celbridge, Leixlip og Lucan før elva renn inn i Dublin nær munningen.

Transport og bruk 

Liffey har i mange hundreår vorte nytta som transportåre, heilt frå vikingtida då byen vart grunnlagd. Eit velkjent syn på Liffey fram til 1990-åra var frakteskipa «Lady Patricia» og «Miranda Guinness» som frakta ølet Guinness frå St. James's Gate Brewery. Dei seinare åra er det berre turistbåtar som er å sjå på elva av fast trafikk.

Sjå òg 
 Elvar på Irland

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «River Liffey» frå ,  den 23. oktober 2007.  
 

Dublin
Wicklow
Kildare
Elvar i Republikken Irland
Corrib

Corrib (irsk Gaillimh eller Abhainn na Gaillimhe) er ei elv vest på Irland som renn frå Lough Corrib gjennom Galway til Galway Bay. Elva renn berre seks kilometer frå innsjøen til sjøen, men kan stundom vere ganske kraftig, særleg etter nokre dagar med regn. Ho er ei populær elv for elvepadling.

Namn 
Det eigntlege namnet på elva er Galway River på engelsk. På irsk vert elva stundom kalla An Ghaillimh («the Galway») og stundom Abhainn na Coiribe. Segna fortel at elva vart kalla opp etter Gailleamh, dottera til ein Fir Bolg-høvding som drukna i elva. Ordet Gaillimh meiner ein kan tyde «steinete» eller «steinete elv». Ei myte om at byen har fått namnet sitt frå det irske ordet Gallaibh, «utlendingar», (frå Gall, ein utlending) er ikkje rett sidan namnet Gaillimh først vart nytta om elva og seinare om byen. Dei første busetnadane ved Galway vart kalla Dún Bhun na Gaillimhe, eller «byen ved enden av elva Galway». 

Elva gav namn til byen, og frå om lag 1570 gav byen vidare namn til grevskapet. Elva hjelpte til med den industrielle utviklinga av byen, som fekk elektrisk straum før London på 1800-talet.

Øvre og nedre Corrib 

Delen av elva som renn frå innsjøen til Salmon Weir vert kalla Øvre Corrib. Salmon weir er ein overløpskant som vart bygd for å regulere elva, og vert berre opna under flaumsituasjonar. Nedanfor overløpskanten til elva munnar ut i Galway Bay vert ho kalla Nedre Corrib. Tre bruer kryssar den nedre delen av elva, Salmon Weir Bridge, William O'Brien Bridge og Wolfe Tone Bridge.

Den einaste sideelva til Nedre Corrib er Sruthán na gCaisláin (Slottselva), ei lita elv som renn gjennom Newcastle og munnar ut i elva like nedanfor overløpskanten Kings weir.

Bakgrunnsstoff 
 Informasjon om den nedre leia til Corrib
 Surfing på O'Brien's Wave i nedre Corrib frå YouTube.

Sjå òg 
 Elvar på Irland

Kjelde 

Galway
Elvar i Republikken Irland
Suck

Suck (irsk An tSuca) er ei elv på Irland med ei lengd på om lag 80 km. 

Ho er den største sideelva til Shannon og dei renn saman eit par kilometer nord for landsbyen Shannonbridge. Suck deler grevskapa Galway og Roscommon i to.

Ballinasloe er den største byen ved Suck.

Sjå òg 
 Elvar på Irland

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «River Suck» frå ,  den 23. oktober 2007.  
 

Galway
Roscommon
Elvar i Republikken Irland
Wannseekonferansen

Wannseekonferansen var ein konferanse der leiarar i NSDAP diskuterte det dei kalla «den endelege løysinga på jødespørsmålet», på tysk «Endlösung der Judenfrage». Den fann stad 20. januar 1942 i Villa Wannsee ved sjøen Wannsee i sørvest-Berlin. Målet for konferansen var å samkjøre og koordinere den allereie påbyrja utryddinga av jødane i den tyske maktsfære, det som seinare er kjent som holocaust.

Deltakarane 
 SS-Obergruppenführer Reinhard Heydrich (sjef for RSHA)
 Gauleiter Dr. Alfred Meyer (frå ministeriert for okkuperte austområde)
 Reichsamtleiter Dr. Georg Leibbrandt (frå ministeriert for okkuperte austområde)
 Dr. Wilhelm Stuckart (frå innenriksministeriet)
 Dr. Erich Neumann (sjef for Kontoret for fireårsplanen)
 Dr. Roland Freisler (frå justisministeriet)
 Dr. Josef Bühler (frå sentralregjeringa)
 Dr. Martin Luther (frå utenriksministeriet)
 SS-Oberführer Gerhard Klopfer (frå partikanselliet)
 Ministerialdirektor Friedrich Wilhelm Kritzinger (frå rikskanselliet)
 SS-Gruppenführer Otto Hofmann (frå Rasse- und Siedlungshauptamt)
 SS-Gruppenführer Heinrich Muller (frå RSHA)
 SS-Obersturmbannführer Adolf Eichmann (frå RSHA)
 SS-Oberführer Dr. Karl Eberhard Schongarth (kommandat for Sicherheitsdienst)
 SS-Sturmbannführer Dr. Rudolf Lange (kommandant for Sicherheitsdienst i Latvia)

Holocaust
Andre verdskrigen
Hendingar i 1942
Holocaust-minnesmerke
Relaskop

Eit relaskop er eit enkelt instrument som vert bruka ved taksering av skog. Relaskopet finn eit tal for grunnflatesummen i eit skogbestand, uttrykt i m² per hektar.

Bruksteori 
Eit tradisjonelt relaskop er sett saman av ei lita plate med ei sikteopning som er 1,0 cm brei. Sikteplata er festa til ein stong eller ei lenkje som er 50 cm lang. Når ein held relaskopet slik at den eine enden ligg inntil kinnbeinet under auga, og sikteopninga er 50 cm frå auga, vil sikteopninga vere 2 % av avstanden frå siktet til auga. Ser vi gjennom sikteopninga og til eit tre 10 m unna, viser sikteopninga eit felt som er 20 cm breitt (2 % av 10 m). Eit tre som er 20 cm breitt som står 10 m frå relaskopet, vil akkurat fylle sikteopninga. Diameteren til dette treet vil vere 1/10 000 av diameteren til ein sirkel med radius 10 m, og treet vil følgjeleg ha ei grunnflate som er 1/10 000 av grunnflata til ein sirkel med radius lik avstanden til treet. Alle like store tre som står nærmare, vil ha same grunnflata. 

På same måten kan observatøren sikte inn eit tre som står 30 m unna, og sjå at det dekker sikteopninga om det er 60 cm breitt. Også dette treet vil ha ein diameter som er 1/10 000 av diameteren til sirkelen med radius 30 m, og følgjeleg ei grunnflate som er 1/10 000 av grunnflata til den store sirkelen. Andre tre med same diameter som står nærare, vil ha same grunnflata. Tilsvarande resonnement kan ein gjere for alle tre med alle andre diametrar – alle tre som akkurat fyller relaskopet, har ei grunnflate som er 1/10 000 av grunnflata til sirkelen dei står i ytterkant av.

Grunnflatesummen i eit skogbestand er summen av grunnflatene på stammane, målt i brysthøgde. Grunnflatesummen vert gjerne uttrykt i m2 per hektar. Sidan eit hektar er 10 000 m², vil kvart tre som fyller relaskopet representere ei grunnflate på 1 m²/ha, som er 1/10 000 av 10 000.

Praktisk bruk 
Vanlege relaskop er laga av ei metallplate festa til ein stong eller ei lenkje. 

Observatøren held relaskopet slik at den eine enden ligg inntil kinnbeinet under auga og sikteplata er 50 cm frå auga. Han dreier relaskopet i ein full sirkel, og tel kor mange tre som fell inn i relaskopet. Kvart tre som fyller relaskopet, vil representere ei grunnflate på 1 m²/ha.

Ved hjelp av tabellar kan observatøren rekne grunnflatesummen om til bestandsvolum. 

Det er òg utvikla prismerelaskop og speglrelaskop, som byggjer på same statistiske teori, men som verkar på ein annan måte.

Feilkjelder 
Det er fleire teoretiske og praktiske feilkjelder ved bruk av realskop. Dei viktigaste er:
 Relaskopet undervurderer grunnflatesummen i hellande terreng. Feilen betyr lite ved moderat terrenghelling. 
 Kvist og kratt kan hindre sikt i tette bestand.
 Observatøren må stille seg på ein tilfeldig stad i bestandet, gjer han ikkje det, kan det oppstå systematiske feil.
 Observatørar kan ha ein tendens til å overvurdere eller undervurdere talet på tre dei skal telje med.

Kjelder 
 Hans Kristian Seip (red.), Skogbruksboka, b. 3 Skogøkonomi, Skogforlaget, Oslo 1966.

Bakgrunnsstoff 
 Speglrelaskop

Skogsreiskapar
Den italiensk-tyrkiske krigen

Den italiensk-tyrkiske krigen blei utkjempa mellom Italia og Det osmanske riket frå 29. september 1911 til 18. oktober 1912. Krigen enda med at Italia fekk kontroll over dei osmanske provinsane «Tripolitania» og «Cyrenaica», det som i dag er Libya, Ródos, og dei andre gresktalande øyane i Egearhavet ved Anatolia. Sjølv om det var ein mindre konflikt så var han viktig i forspelet til den fyrste verdskrigen. I det dei såg kor lett Italia hadde slått Det osmanske riket nytta Balkanligaen høvet og gjekk til åtak på imperiet.

Den italiensk-tyrkiske krigen såg fleire teknologiske framsteg i krigføring, mellom anna bruk av fly. Den 23. oktober 1911 fauk ein italiensk pilot rekognosering over tyrkiske linjer, og den 1. november blei det første luftbombeåtaket frå fly gjennomført mot tyrkiske troppar i Libya. Resultatet vart 3380 drepne italienarar mot 14 000 drepne osmanarar, og heile konflikten enda med italiensk siger.

Bakgrunnsstoff 

Italiensk-tyrkiske krigen
Italiensk-tyrkiske krigen
Italiensk-tyrkiske krigen
Konfliktar i 1911
Konfliktar i 1912
Krigføring på 1900-talet
Dmitrij Mendelejev

Dmitrij Ivanovitsj Mendelejev () var ein russisk kjemikar som er mest kjend for å ha vore ein av to som laga det første utkastet til periodesystemet (1869). I motsetnad til andre medverkande personar til periodesystemet klarte Mendelejev å føresjå eigenskapane til grunnstoff som enno ikkje hadde vorte oppdaga. I fleire tilfelle sette han òg spørsmålsteikn ved om dei aksepterte atomvektene var riktige på bakgrunn av at dei ikkje samsvarte med dei lovene ein kjende til.

Periodesystemet blir til 

Han gjorde mange kjemiske forsøk og fann ut korleis dei ulike grunnstoffa oppførte seg. Mange hadde like eigenskapar, fann han ut.
I februar 1869 sat Mendelejev og arbeidde med ei lærebok. Han mådde gjere det lett å få oversyn over dei 65 grunnstoffa.
Han sorterte dei etter kor tunge atom dei hadde. Han oppdaga da at han kunne plassere dei i eit slags rutemønster der dei med like eigenskapar kom under kvarandre. Han kalla denne tabellen for Det periodiske systemet.

Bakgrunnsstoff 

Russiske kjemikarar
Boyne

Boyne  (irsk Abhainn na Bóinne) er ei elv i Leinster på Irland med ei lengd på 112 km. Ho har sitt utspring ved Trinity Well i Newbury Hall, nær Carbury i County Kildare og renn nordaustuover gjennom County Meath til Irskesjøen utanfor Drogheda. 
Boyne renn gjennom Boynedalen og i elva kan ein mellom anna fiske laks og aure. 

Boyne er forbunde til irsk historie, arkeologi og mytologi. Ho renn nær den gamle byen Trim, Trim Castle, Taraåsen (det gamle hovudsetet til overkongane av Irland), Navan, åsen Slane, Brú na Bóinne (ein arkeologisk stad), Mellifont Abbey og mellomalderbyen Drogheda. I Boynedalen kan ein òg finne andre historiske og arkeologiske monument som Loughcrew, Kells, keltiske kross, borger og meir. Slaget ved Boyne, eit stort slag i irsk historie, fann stad langs Boyne nær Drogheda i 1690 under Williamkrigen i Irland. 

Elva har vore kjend sidan antikken. Den greske geografen Klaudios Ptolemaois teikna eit kart over Irland på 100-talet, som inkluderte Boyne, men då kalla Bubinda. Noko seinare kalla Giraldus Cambrensis ho Boandus. I irsk mytologi vert det sagt at elva vart danna av gudinna Boann og at Boyne er ei anglisert form av dette namnet. I andre segner var det i denne elva at Fionn mac Cumhail fanga Fiontán, Kunnskapslaksen. 

Ei rekkje kanalar (Boyne Navigation) går om lag parallelt til elva frå nær Oldbridge til Navan. Fleire jernbanebruer og viaduktar kryssar Boyne.

Vikingskip 
I 2006 fann ein restane etter eit vikingskip funne nær elveleie i Drogheda under oppmudring av elva. Skipet skal gravast opp sidan det utgjer ein fare for elvefarten.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «River Boyne» frå ,  den 23. oktober 2007.

Fotnotar 

Meath
Kildare
Louth
Elvar i Republikken Irland
Nore på Irland

Nore (irsk An Fheoir eller Abhainn na Feoire) er ei av dei tre søsterelvane som renn ut i sjøen ved Waterford Harbour i Republikken Irland. Ho er 140 km og er kjend for det gode fiske etter laks og aure. Nore har sitt utspring på austsida av Devil's Bit Mountain i County Tipperary og renn søraustover gjennom County Laois og County Kilkenny før ho renn saman med Barrow like nord for New Ross. Eøva renn så nær Durrow i County Laois så gjennom Ballyragget, Kilkenny og landsbyane Bennettsbridge og Thomastown. Lenger sør dannar ho ein vakker V-dal, særleg nær landsbyen Inistiogue, der tidvassgrensa går. Dei største sideelvane til Nore er Dinin, Breagagh ved Kilkenny, King's River, Little Arrigle og Black Water. 

Før den store hungersnøden gav elva vatn til mange fabrikkar i Noredalen, særleg mellom Kilkenny City og Thomastown. Dette var industriar som brygegri, ullvarefabrikkar, sagbruk, marmorfabrikkar, distilleri og kornmøller. Lin vart òg produsert like nord for Kilkenny.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «River Nore» frå ,  den 1. juli 2020.  
 

Tipperary
Laois
Kilkenny
Elvar i Republikken Irland