alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Grønsisik



Grønsisik (Spinus spinus, òg Carduelis spinus) er ein fink med gulgrøn fjørdrakt.

Kjenneteikn 
Grønsisiken er ein liten fugl på om lag 12 cm. Den grøn-gule fjørdrakta og det skarpe, smale nebbet er typisk for grønsisiken. Hoa er meir grå-grøn enn hannen, som også har ein svart hovud kalott og ein svart strupeflekk. 
Grønsisiken har ei variert kvitring og herming etter andre fuglar. Hannen lokkar hoa med plystring, der den eine lyden er «dettande» og den andre er stigande. Fuglen opptrer ofte i flokkar.

Utbreiing 

Grønsisik har ei nordleg palearktisk utbreiing og finst frå Irland i vest til Japan i aust. Han er delvis ein trekkfugl, men kan overvintre på stader der han kan livnære seg av frø. Elles kan overvintringsstadene vera så langt sør som Middelhavslanda, Kina og Ryukyuøyane. I Noreg finn grønsisiken mest frø i sør der han er mest om vinteren om han ikkje reiser til Mellom- eller Sør-Europa. Han kjem vanlegvis tilbake til Noreg i mars-april.

Levesett 
Grønsisiken lever av frø, og kan derfor overleve vinteren i dei fleste stader i Noreg frå år til år. 
Då vil også bestanden variere forskjellig i åra. Bestanden kan endre seg så mykje som 100 000 til 1 million.

Forplanting 

Fuglen hekkar vanlegvis i gran- eller furuskog. Reiret er bygd av strå, mose eller lavbitar og han har reiret sitt i bartre. 
I reiret ligg det 4–6 egg som blir ruga av hoa i 2 veker.  Egga blir klekt i april–mai, og hoa kan legge to kull. 
Når ungane er 13–15 dagar gamle forlet dei reiret.

Næring 

Grønsisikar lever av frø frå kongle, men ungane får litt insekt også. Om vinteren et dei or kongler eller ugrasfrø. 
Du kan også sjå den på fuglebrettet om vinteren.

Bakgrunnsstoff 

Fuglar i Noreg
Finkefamilien
Institusjon

Ein institusjon er ein sosial arena der aktørar samhandlar. Aktørane kan ofte spele ulike roller i samsvar med formelle eller uformelle reglar. Institusjonane er såleis normfaste og vedvarande; ein kan forventa seg same åtferda frå dei, uavhengig av kven som er aktørar, og institusjonar held fram som før, endå om aktørane jamt vert bytte ut. Døme på institusjonar er familien, der ein har rollene som forelder og barn, og skulen, der ein til dømes har rollene elev og lærar. Institusjonar utgjer ein viktig del av samfunnsvitskapelege studiar, som sosiologi, statsvitskap og økonomi, då ein reknar dei som ein grunnleggjande del av samfunnet. Ein vanleg definisjon av samfunnet er difor at det er eit sett av ulike institusjonar.

I kvardagstala snakkar ein helst om institusjonar i samband med organisasjonar og offentlege anstaltar.

Samfunnsinstitusjonar
Statsvitskap
Økonomisk terminologi
Talcott Parsons

Talcott Parsons (), fødd og oppvaksen i Colorado, er kan henda den mest kjende amerikanske sosiologen. Han grunnla funksjonalismen, og hadde stor innverknad på sosiologien på 1950- og 1960-talet. Han var knytt til Harvard-universitetet nesten heile livet sitt, og utvikla eit teoretisk system for samfunnsanalyse, kalla strukturell funksjonalisme.

Mønstervariablar 

I The Social System (1951) legg Parsons fram eit sett av mønstervariablar, som seier noko om samhøvet ein sosial aktør har med andre sosiale aktørar:

Til dømes vil relasjonane mellom aktørane i ein institusjon som familien, som vert prega av nære kjensleband, oftast vera ekspressive. Medan samhøvet mellom ein seljar og ein kunde på ein marknad vil vera instrumentell. Dimensjonen ekspressiv/instrumentell svarar til ein viss grad til skiljet Ferdinand Tönnies lagar mellom Gemeinschaft/Gesellschaft for å skildra menneskelege relasjonar.

USA-amerikanske sosiologar
Folk frå Colorado
Gemeinschaft

Gemeinschaft (tysk «fellesskap, samfunn») er i sosiologien ein av dei to kategoriane for menneskelege samhøve (den andre er Gesellschaft), introdusert av den tyske sosiologen Ferdinand Tönnies. Gemeinschaft vert prega av nære kjensleband mellom menneske, som ein gjerne finn i familien og bland vener. Tönnies menier at denne typen band òg er karakteristisk for såkalla «tradisjonelle samfunn», medan «moderne samfunn» jamt vert meir prega av Gesellschaft.

Sjå òg 
 Gesellschaft

Sosiologi
Samfunnsfilosofi
Filosofisk terminologi
Filosofiske konsept
Politisk filosofi
Tyske ord og uttrykk
Gesellschaft

Gesellschaft (tysk «selskap, samfunn») er i sosiologien ein av dei to kategoriane for menneskelege samhøve (den andre er Gemeinschaft), introdusert av den tyske sosiologen Ferdinand Tönnies. Gesellschaft vert prega av lause og upersonlege band mellom menneske, som ein gjerne finn på marknaden, der menneske fyrst og fremst ser på einannan som byttepartnarar og freistar dra økonomisk nytte av einannan. Tönnies meiner at denne typen band er karakteristisk for «moderne samfunn», medan såkalla «tradisjonelle samfunn», i større grad var prega av Gemeinschaft.

Sjå òg 
 Gemeinschaft

Sosiologi
Samfunnsfilosofi
Filosofisk terminologi
Filosofiske konsept
Politisk filosofi
Tyske ord og uttrykk
Samfunn

Samfunn er eit fellesskap danna av ei gruppe menneske som lever saman og deler institusjonar. Eit samfunn har gjerne ein felles kultur, felles tradisjonar og interesser. Samfunn kan ha ulike storleikar, og kan til dømes omfatta ein familie, ein husstand, eit lokalsamfunn som ei bygd eller ein by. Ordet kan også visa til større samanslutningar av menneske med sams interesser, som trussamfunn, studentsamfunn og liknande. Alle som bur i eit land er saman i eit stort samfunn som blir kalla storsamfunn. Det største samfunnet er verdssamfunn. Her er alle som bur på jorda medlem. 

Sosiologar skil mellom fem ulike hovudtypar av samfunn eller samfunnsformasjonar, grupperte etter kva for ein produksjonsmåte som er den dominerande. Vanlegvis skil ein mellom:

 Jeger- og sankarsamfunn
 Nomadesamfunn
 Enkle jordbrukssamfunn
 Plogsamfunn
 Industrisamfunn

Det er store kulturelle og materielle skilnadar mellom ulike samfunn. Dersom eit samfunn skal bestå, må nemleg visse oppgåver utførast. Oppgåvene tilfredsstiller samfunnsmessige behov. Det er vanleg å dele oppgåvene inn i:

 Produksjon
 Rekruttering og sosialisering
 Kollektivt vern
 Erkjenning
 Styring

Bakgrunnsstoff

Kjelder 

 
Sosiologi
Antropologi
Politisk filosofi
Filosofiske konsept
Framandgjering

Framandgjering er ein prosess som fører til at verda på ein uønskt måte framstår som framand for mennesket. Mest kjend er kan henda Karl Marx sin teori om framandgjering, som byggjer på ein kritikk av Hegel og dei «unge hegelianarane», særleg Ludwig Feuerbach. Han går ut på at det i moderne industrisamfunn er slik at produktet ein arbeidar produserer vert skilt frå arbeidaren, av di det er kapitalisten som eig produktet og kontrollerer produksjonsprosessen. Produktet framstår difor for arbeidaren som noko «framandt», og som ho eller han ikkje har kontroll over. I og med at det ifølgje Marx er gjennom arbeidet mennesket formar om verda, inneber det at om arbeidet vert framandgjort for arbeidaren, vil også verda verta framandgjord for ho eller han.

Kjelder

Sosiologi
Filosofi
Kjønn

Medlemmar av mange arter kan ein plassera i to eller fleire kategoriar kalla kjønn (eldre nynorsk kyn). Ein skil ofte mellom biologisk kjønn og sosialt kjønn.

Biologisk kjønn 
Som oftast vil ei art ha to ulike kjønn, hannkjønn og hokjønn som har ulike kjønnsorgan og produserer ulike kjønnsceller som komplementerer einannan, det vil seia, at for at ei art skal reprodusera seg må medlemmar av ulike kjønn kombinera kjønnscellene og genmaterialet sitt.

Kva kjønn? 
Ein definerer gjerne hokjønn som det kjønnet som lager den største forplantingscella og som regel ber avkommet. I dyr vil det seie at den som lagar egg er hokjønn, medan den som lagar sperm er hannkjønn. Men skiljet er ikkje fullt så enkelt overalt. Nokre dyr, som meitemakken, er hermafrodittar (tokjønna), medan andre dyr kan formeira seg både med eit dyr av det andre kjønnet, eller ukjønna. Insekt i årevengeordenen kan til dømes velja mellom kjønna og ukjønna formeiring. Dronningbier kan leggja befrukta egg som blir til hoer, eller ikkje-befrukta egg, som blir til mannlege droner.

Dei fleste plantar er hermafrodittar, men i nokre av dei finn ein ulike forplantingsceller i ulike plantar, og ein har dermed to ulike kjønn. 

Det er som regel kjønnskromosoma som avgjer kva kjønn eit individ skal ha. For nokre artar finst det likevel andre avgjerande faktorar, slik som temperatur for krokodillar.

Kjønnskjenneteikn 
Det viktigaste kjenneteiknet på kva kjønn eit vesen har er kjønnsorgana. I tillegg har dei ofte sekundære kjønnskjenneteikn, indre og ytre skilje mellom kjønna. Dette vil seie at ulike kjønn kan ha ulik farge, storleik eller form. I menneske står kjønnshormona testosteron for menn og østrogen for kvinner for mange av kjønnskjenneteikna.

Sosialt kjønn 
Også i dette høvet vil ein i dei fleste samfunna skilja mellom to kjønn, som ein knyter til ulike kjønnsroller. I dei siste tiåra har ein i stadig større grad gått i retning av å rekna sosialt kjønn som eit resultat av ein sosialiseringsprosess, det vil seia som ei tillært kjønnsrolle som ein ikkje kan knyta til det biologiske kjønnet.

Sjå òg
Kjønnsidentitet

Bakgrunnsstoff
https://snl.no/kjønn

 
Biologi
Seksualitet
Kjønnsroller
Offentleg eigedom

Offentleg eigedom er eit omgrep som viser til noko som er eigd av samfunnet, hovudsakleg fast eigedom eller åndsverk.

Når omgrepet er brukt om fast eigedom, som jord og bygningar, viser det vanlegvis til eigedom der staten er eigaren. Nokre slike eigedommar er tilgjengelege for allmugen, til dømes bibliotek, nasjonalparkar eller politistasjonar, medan andre er stengde, som militærleirar, kjerneforskingsinstitusjonar og fleire statlege kontor.

Når «offentleg eigedom» er brukt i samband med åndsverk, viser det til verk som ikkje er verna av opphavsrett. Dette skjer vanlegvis fordi opphavsretten er forelda. I Noreg er dette 70 år etter døden til opphavsmannen, eller 70 år etter at åndsverket blei gjeve ut dersom opphavsmannen ikkje er identifisert i publikasjonen. I nokre land er det i tillegg mogleg for opphavsrettshaldaren å gjeva slepp på alle rettane sine i høve til verket, og slik gjera det til offentleg eigedom. I fleire land, mellom anna Noreg, er dette ikkje mogleg ifølge Åndsverklova. I USA er derimot alle åndsverk laga av statleg tilsette i arbeids medfør etter lova offentleg eigedom («public domain»).

Kjelder 
 «Public property» på Engelsk Wikipedia
 Black's Law Dictionary, 8th ed. (2004)

Opphavsrett
Eigedomsrett
Grønfink

Grønfink (Chloris chloris, òg Carduelis chloris) er ein fugl i finkefamilien som er utbreidd i Europa, Nord-Afrika  og sørvestre Asia aust til Turkmenistan.

Skildring 
Grønfinken er ein kraftig bygd fugl med eit stort hovud og eit kraftig nebb. Han er om lag 14,5-16 cm lang, og veg mellom 17 og 34 gram.  Fjørdrakta er olivengrøn med gule innslag. Vengene og stjerten er gulgrøne og stjerten kan ein tydeleg sjå når fuglen flyg. Hoa er meir gulbrun, men med dei same gule fjørene på vengene og stjerten som hannen har. 

Grønfinken er ein selskapeleg fugl og lever oftast i flokkar med mange individ. Han lever ofte saman med grønsisiken når han ikkje hekkar. Der det er mykje mat kan det samla seg store flokkar med grønfinkar. Om kvelden samlar dei seg òg i store flokkar i skogen for å overnatta. 

Grønfinken hekkar i april–juli, og er tilhøva gode kan eit par få opptil tre kull. Hoa legg mellom 4 og 6 egg som ho rugar på i 12–14 dagar. Ungane forlèt reiret etter 13–16 dagar.

Grønfinken er ein av dei få fuglane som syng medan han flyg.

I år 2021 blei grønfink oppgradert frå kategorien livskraftig til sårbar (VU) på den norske raudlista for artar.

Referansar 

Fuglar i Noreg
Finkefamilien
Autoritet

Autoritet er ei form for makt som vert respektert av dei som er underordna denne makta. Max Weber definerte autoritet som makt som vert akseptert som legitim og rettkommen både av makthavarane og dei makteslause. Han skilde òg mellom tre former for autoritet (tysk Herrschaft):

 Tradisjonell autoritet som vert legitimert av veletablerte tradisjonar og sosiale strukturar. Eit døme er autoriteten til kongelege og geistlege.
 Karismatisk autoritet som vert legitimert av den usedvanlege innsikta til ein person og evna han eller ho har til å skapa lojalitet og lydnad bland dei underordna. Slik autoritet finn me ofte bland profetar eller politikarar, som Jesus, Gandhi, Lenin, Luther, Hitler og Lech Walesa.
 Legalt-rasjonell autoritet som vert legitimert gjennom formelle lover og reglar. Moderne samfunn vert prega av denne forma for autoritet.

Autoritet kan vere både positivt og negativt. Å vere autoritær er derimot eit eintydig negativt ladd omgrep, og inneber manglande demokrati og fridom.

Samfunn
Sosiologi
Matsuo Bashō

Matsuo Bashō (fødd rundt 1644, død 28. november 1694), japansk 松尾芭蕉, var kunstnarnamnet åt ein japansk diktar som levde under edotida. Han er ofte lovprisa for å ha perfeksjonert haikudiktinga, men medan han levde var Bashō mest kjend som ein dyktig diktar av haikai no renga, halvkomiske verselenkjer som vanlegvis blei laga av fleire diktarar saman.

Dikting 

I vår tid er Bashō hovudsakleg kjend for dei elegante haikuane han skreiv. Han utvikla diktforma frå det morosame, underhaldande verset til seriøs kunst med inspirasjon frå zen-buddhismen. Eigentleg var ikkje dikta hans reine haiku, men dei første tre linjene frå lengre renga. Dei har likevel blitt samla og publisert som haiku fleire gonger, og har hatt sterk innverknad på seinare diktarar, som Kobayashi Issa og Masaoka Shiki. Mange av dei er òg omsette til norsk.

Eitt av dei mest kjende dikta til Bashō, om frosken i den gamle dammen, er halde fram som eitt av meisterverka innan haikudikting, og er kanskje blitt det best kjende slike diktet i verda.

Namn 

«Matsuo» var familienamnet åt diktaren, men han er vanlegvis berre kalla «Bashō», utan etternamnet. Han var kjend som «Kinsaku» som barn, og seinare som «Munefusa». Diktaren tok mange pseudonym i livet sitt. Eit tidleg kunstnarnamn, «Tosei», tyder 'ferskenkart' (eller 'fersken i blått'), ei hyllest åt den kinesiske diktaren Li Po — namnet Li Po tyder 'plomme i kvitt'. Han tok namnet «bashō», som tyder banantre, frå eit tre ein elev gav han og planta i nærleiken av hytta der han budde. Soga fortel at klimaet var for kaldt til at dette treet bar frukt, og at han meinte å kalla fram bildet av ein ubrukeleg diktar med dette.

Vestlege stavemåtar for Basho er uvanlege, men kan inkludere Matuo Basyou, når ein brukar Nihon-shiki, eller Matuwo Baseu om ein bruker ein translitterasjon som svarer meir nøyaktig til stavinga som var i bruk på hans tid.

Bakgrunnsstoff 

 Oku no Hosomichi på japansk og engelsk med notar.
 Klassisk japansk database — ulike dikt av Bashō i originalform og omsetjing

Japanske forfattarar
Japanske diktarar
Haikudiktarar
Edotida
Forfattarar av reiseskildringar
Austrofascisme

Austrofascisme er ein term mykje bruka for å beskrive det autoritære styret i Austerrike mellom 1934 og innlemminga i Nazi-Tyskland i 1938. Det austrofascistiske regimet var basert på det nyetablerte statsberande partiet Fedrelandsfronten og høgremilitsen Heimwehren ("Heimeverna"). Leiarane var Engelbert Dollfuss, og etter han var blitt drepen, Kurt Schuschnigg, begge opphavleg frå det Kristeleg-Sosiale Partiet, som raskt blei integrert i den nye austrofascistiske rørsla. 

Austrofascismen var delvis basert på Mussolini sin italienske fascisme og delvis på konservativ politisk katolisisme (klerikalfascisme). Grunnlaget var det Kristeleg-Sosiale Partiet sitt Korneuburgprogram frå 1930, som gjekk inn for å avskaffe den demokratiske grunnlova og det parlamentariske demokratiet, og erstatte dei med ein autoritær stenderstat. 

I mars 1933 begynte Dollfuss gjennomføringa av dette programmet, gjennom undertrykkande tiltak mot det austerrikske sosialdemokratiske partiet SDAP (no SPÖ), noko som førte til Oppstanden i Wien i 1934. Etter at denne arbeidaroppstanden var slått ned, og demokratiet heilt avskaffa, fekk landet ei ny grunnlov etter austrofascistiske prinsipp, som var gjeldande inntil Anschluss i 1938. 

Somme har i ettertid ikkje villa bruka termen austrofascisme om dette regimet, men regimet bruka det faktisk om seg sjølv. Det var altså ikkje berre venstresida som bruka det om sine fiendar på høgresida. Det som ikkje kan nektast, er at regimet var eit diktatur, som blant anna sette motstandarar i konsentrasjonsleirar kalla Anhaltelager. 

Det Austerrikske Folkepartiet ÖVP, det største borgarlege partiet i landet, er etterkommaren etter det Kristeleg-Sosiale Partiet som etablerte diktaturet.

Austrofascismen kan sjåast som eit forsøk frå den reaksjonære politiske katolisismen på å vende tilbake til tida før ideane frå Den franske revolusjonen, før demokratiet.

Austerriksk historie
Fascisme
Byte i sosiologien

Eit byte er i sosiologien ei sosial samhandling, der ulike aktørar byter eit gode mot eit anna gode. Eit byte kan vera økonomisk, slik økonomiske aktørar byter pengar mot varer eller tenester på ein marknad, eller eit byte kan vera symbolsk, slik to menneske utvekslar gåver. Ein kan òg sjå på kommunikasjon som ei form for byte, slik mange såkalla byteteoretikarar gjer; best kjend er kan henda dei nordamerikanske byteteoretikarane George Homans og Peter Blau.

Byte finn stad i bytesfærar, og i moderne samfunn går økonomiske byter gjerne føre seg på marknader, der ein ikkje byter varer mot varer, men varer mot pengar. Eit kjenneteikn ved moderne marknadsøkonomiar er at bytesfærane vert utvida, slik at ein støtt kan byte fleire ting mot pengar. Men av og til vert også bytesfærane avgrensa. Me har til dømes i Noreg i dei siste åra hatt diskusjonar om ein ikkje lenger lovleg skal kunne byte til seg seksuelle tenester mot pengar.

Økonomi
Sosiologi

no:Bytte
ja:取引所
sh:Burza
Star Alliance

Star Alliance er eit globalt samarbeid mellom flyselskap frå heile verda, den fyrste alliansen av denne typen. Samarbeidet trådde i stand 14. mai 1997 mellom dei fem selskapa Air Canada, United Airlines, Lufthansa, SAS og Thai Airways. Seinare har ei rekkje andre flyselskap slutta seg til. Pr. 2010 består Star Alliance av 26 medlemmar og er den største flyselskapsalliansen i verda.

Ideen bak samarbeidsavtala er: ”…at ein som kunde kan reise enklare og meir fleksibelt. Du får meir ut av SAS EuroBonus system, og sist men ikkje minst så har du maksimal fridom til å velje.” 

EU har etterforska dei for kartellverksemd.

Sjå òg 
Oneworld Alliance
Skyteam Alliance

Referansar

Bakgrunnsstoff 
Star Alliance

Luftfart
Skipingar i 1997
-6



Hendingar 
 Archelaus vart etnark av Judea.

Fødde

Døde 
 Keisargemalinne Feng Yuan av Han
-7



Hendingar 
 Ein konjunksjon mellom Jupiter og Saturn førte til ei klår stjerne som kan ha vore Betlehemsstjerna.

Fødde

Døde 
 Keisar Cheng av Han
-8

År 8 f.Kr./fvt. var anten eit normalår som byrja på ein fredag eller laurdag, eller eit skotår som byrja på ein torsdag in den julianske kalenderen. Om ein strekk den stanardiserte julianske kalenderen bakover i tid var det eit normalår som byrja på ein onsdag. I samtida i Romarriket var det kjend som året då Censorinus og Gaius Asinius var konsular, eller sjeldnare, som år 746 ab urbe condita.

Hendingar 

 Maroboduus blei leiar for marcomanniane og kjempa mot romersk ekspansjon i Bøhmen.
 Arminius, son av ein cheruscisk hovding, blei teken som gissel til Rome og gjeven militær utdanning.
 20 år etter føre folketeljing sette keisar Augustus i gang si andre folketeljing i Romarriket.
 Sextilis, den åttande månaden i den tidlege julianske kalenderen, fekk det nye namnet augustus (august) av Det romerske senatet til ære for den første romerske keisaren, Augustus.

Fødde 
 Johannes Døyparen (uviss dato)

Døde 
 27. november: Horats, romersk diktar
 Mæcenas, romarsk kunstnarstøtte
Keisarinne Xu av Han, gift med keisar Cheng (sjølvmord)

Kjelder
-9



Hendingar 
 Pannonia vart innlemma i Romarriket som ein del av Illyria.

Fødde 
 Keisar Ping av Han

Døde 
 Nero Claudius Drusus, steson og tiltenkt arving av keisar Augustus av Romarriket (døydde etter fall frå hesteryggen)
 Liu Xiang, kinesisk forfattar
-10



Hendingar 
 Keisar Augustus grunnla av den franske byen Limoges (uviss dato)
 Grunnlegginga av den tyske byen Speyer som ein romersk militærleir
 Keisar Augustus sette opp den første egyptiske obelisken i Roma

Fødde 
 1. august: Keisar Claudius av Romarriket i Lugdunum (Lyon)
 Agrippa I, konge av Judea
 Marcus Verrius Flaccus, Romersk grammatikar
 Domitia Lepida, dotter av Lucius Domitius Ahenobarbus og Antonia Major.

Døde 
 Tryphon, gresk grammatikar
Bengali

Bengali eller bangla (বাংলা [bāŋlā]) er eit indoarisk språk som hovudsakleg vert tala i Bangladesh og i dei indiske delstatane Vest-Bengal og Tripura. Det har utvikla seg frå sanskrit, pali og prakrit. 

Bengali vert skrive med eit eige alfabet, bengaliskrift, som er i slekt med devanagari (hindiskrift). Tidlegare brukte ein også prachalit nepal (nepaliskrift) til å skriva språket.

Utbreiing
Ved folketeljinga i Bangladesh i 2001 hadde 110 millionar bengalis som førstespråk medan 250 millionar beherska språket. Ethnologue oppgjev at språket har 193 263 700 i alle land.

I tillegg til Bangladesh finst det mange bengalitalande i India, Nepal, Singapore, Dei sameinte arabiske emirata, Saudi-Arabia, Malawi, Storbritannia, USA og Canada.

Skildring
Bengali er eit SOV-språk og eit tonespråk. Det har tre genus, hannkjønn, hokjønn og inkjekjønn.

Språket har 35 konsonant- og 5 vokalfonem.

Politikk
Bengali har høg status blant talarane sine, og har ei viktig politisk stilling i Bangladesh. Retten til å bruka språket var ein viktig kampsak i hendingane som førte fram til at Aust-Pakistan lausreiv seg frå Vest-Pakistan og blei landet Bangladesh. Språkrørsledagen blir feira kvart år til minne om bengalarar som døydde for språket sitt.

Kjelder

 Ethnologue-rapport for bengali (på engelsk)

Bakgrunnsstoff 
 Ethnologue om bengali (på engelsk)

Indoariske språk
Bangladesh
Vest-Bengal
Tripura
Einskildspråk
Mæcenas

Gaius (Cilnius) Mæcenas (om lag 70–8 f.Kr.) var ein romersk politisk rådgjevar til keisar Augustus og ein kunstelskar som støtta fleire kunstnarar økonomisk. Han har gjeve opphav til ordet mesen.

I romerske tekstar er han hovudsakleg kalla Gaius Mæcenas, men Tacitus kalla han Cilnius Mæcenas, kanskje fordi Cilnius var morsnamnet hans. 

Som nær venn og rådgjevar var Mæcenas mellom anna stadfortredar for keisar Augustus når han var i utlandet. Seinare skal vennskapen deira ha kjølna, kanskje fordi Augustus hadde eit forhold til kona hans, Terentia. Då han døydde utpeika likevel Mæcenas keisaren som sin einearving.

Mæcenas er likevel mest kjend for støtta han gav unge diktarar, noko som førte til at namnet hans er blitt synonymt med «kunstnarvenn» på mange språk. Han støtta mellom anna Vergil, og skal ha vore den som «oppdaga» Horats, som han gav ein gard aust for Roma slik at han skulle klara seg. Den rike velgjeraren hjelpte òg diktarar som er mindre kjende for ettertida, som Propertius, Varius Rufus, Plotius Tucca, Valgius Rufus og Domitius Marsus.

I tillegg til å dyrka fram dikt hjå andre, skreiv Mæcenas noko sjølv òg. Rundt tjue fragment av verka hans finst ennå.

Romerske diktarar