alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Skjegghjelmkolibriar

Skjegghjelmkolibriar (Oxypogon) er ei biologisk slekt i kolibrifamilien, Trochilidae. Dei fire artane i slekta lever i Colombia og Venezuela. Føretrekte, naturlege habitat er subtropiske eller tropisk høgtliggande grassletter, kjent som páramo. I år 2014 vart tre underartar anerkjente som nye artar i slekta.

Skildring 
Oxypogon-slekta vart først skildra av den franske ornitologen Auguste Boissonneau i 1840. Ein studie av mitokondriell DNA av kolibriar viser at slekta er nærast nærskyld til stolakolibri, Oreonympha nobilis, og brunkronenålkolibri,  Chalcostigma ruficeps. Den andre medlemmen av slekta Chalcostigma låg utanfor gruppa, noko som indikerer at taksonomi av Chalcostigma kanskje treng gjennomgang i framtida.

Den vanlegaste arten, kvitskjegghjelmkolibri, Oxypogon lindenii, måler 114 mm i lengd, det er ein liten kolibri med ein svært kort, 8 mm lang nebb. Vaksne hannar har ein særeigen peikande svart fjørtopp og rufsete kvitt skjegg. Andletet og kinna er gråsvarte, ramma inn av den kvite fjørtoppen, kvitt skjegg og krage. Undersida er kjedeleg grøngrå. Hoa manglar skjegget og fjørtoppen.

Skjegghjelmkolibriar lever i nordlege Andes, ein art i høgder på 3600-4500 moh. i Venezuela, og  tre artar Colombia, 3200-5200 moh. Hovedhabitat er páramo, men dei kan trekke ned til tregrensa utanom hekkesesongen.

Alle artane kviler ofte på steinblokker og vandrar mellom lågblomstrande buskar, dei kan vitjar blomar av slektene Espeletia, Echeveria, Siphocampylus, Castilleja and Draba.

Alle fire skjegghjelmkolibriar har hekkesesongen i regntida, og hekkar i Espeletia-plantar, eller byggjer reir i ein bratt fjellskrent.

Artslista
Oxypogon i rekkjefølgje etter eBird/Clements Checklist v2017 med norske namn etter Norske navn på verdens fugler:
 Okerhjelmkolibri, Oxypogon stuebelii, Buffy Helmetcrest, A. B. Meyer, 1884, (VU)

 Blåskjegghjelmkolibri, Oxypogon cyanolaemus, Blue-bearded Helmetcrest, Salvin & Godman, 1880, (CR)

 Kvitskjegghjelmkolibri, Oxypogon lindenii, White-bearded Helmetcrest, Parzudaki, 1845, (LC)

 Grønskjegghjelmkolibri, Oxypogon guerinii, Green-bearded Helmetcrest, Boissonneau, 1840, (LC)

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Bearded helmetcrest» frå ,  den 14. mai 2015.  
  
 Collar, N.J. & Salaman, P. 2013. The taxonomic and conservation status of the Oxypogon helmetcrests.  Conservación Colombiana 19: 31-38.

Referansar

Bakgrunnsstoff 

 Blog med bilete av tre av artane som syner variasjon i drakt og strupefarge Henta 14. mai 2015

kolibrifamilien
Fugleslekter
AB Partner

AB Partner var eit svensk føretak, som produserte motorsager. Historia til føretaket starta i 1949, då AB Bergborrmaskiner, som produserte fjellborrmaskinar, tok til å produsera den fyrste svenske einmannsmotorsaga, under namnet «Be-Bo» . Denne saga var svært lik den canadiske saga Hornet DJ-3500H, med hadde kraftigare motor. Sjølv om saga hadde ein masse på 20,5 kg vart ho godt motteken, og vart produsert fram til 1955.

I 1955 gjekk AB Bergbormaskiner saman med Göteborgs lättmetallgjuteri AB, under namnet «AB Partner», og det vart  bygd ein ny fabrikk i Mölndal, der ein forbetra modell kalla Partner C6 vart produsert. Både Be-Bo og Partner C6 hadde veivakselen plassert på langs, og kjeda vart driven via eit vinkelgir. Det vart nytta flottørforgassar, og når saga skulle nyttast for felling vart sverdet rotert 90°, slik at forgassaren framleis stod i same vertikale stilling.

I 1958 tok produsksjonen av Partner R11 til. Dette var ei mykje lettare sag, med direktedrift av kjeda. Seinare kom det fleire forbetra modellar: R12 (1962), R14 (1964), R16 (1967), etc. I 1978 vart Parner og Jonsereds oppkjøpt at Electrolux, som òg kjøpte Pioner året etter. Varemerket Partner vart nytta fram til 2000, då det vart utfasa.

Galleri

Referansar 

Tidlegare motorsagprodusentar
Tidlegare svenske føretak
Husqvarna Group

Husqvarna Group er eit svensk føretak som produserer motorsager, steinsager, minitraktorar, grasklipparar, o.l.

Soge 

Husqvarna Vapenfabriks AB tok til å produsera gevær i 1689. I perioden 1978 til 2006 var Husqvarne eit dotterselskap under Electrolux, men har frå 2006 vore eit sjølvstendig aksjeselskap.

I perioden 1896 til 1963 produserte Husqvarna trøsyklar. I perioden 1903 til 1986 produserte dei motorsyklar, og var spesielt kjende for terrengmotorsyklane sine. Dei produserte mellom anna motorsyklar med autmatgir for det svenske forsvaret. I 1965/66 gjekk Husqvarna og Monark-Cresent inn ein avtale, der dei vart samde om at Husqvarna skulle ta over motorsagproduksjonen til Monark-Cresent, mot at Monark-Cresent tok over produksjonen av påhengsmotorar og syklar frå Husqvarna, men Husqvarna heldt fram med å produsera mopedar fram til 1967<ref name="Jensen">Jensen, A., Motorsager i Norge, Arnulf Jensen, 2010.</ref>. I juni 2007 køpte BMW Motorrad rettane til motorsykkelmerket Husqvarna, og i 2013 overtok det austerrikske føretaket Pierer retten til varemerket Husqvarna for motorsyklar. Husqvarna har òg produsert vedomnar og kjøleskap.

 Produkt 

Husqvarna har mange fabrikkar og lagar mange forskjellige produkt.

 Motorsager 

Husqvarne tok til å produsera motorsager i 1958, då dei kom på marknaden med modellen Alska I, som det vart laga berre 100 av. I 1950 kom A90, som hadde direktedrift. Seinare kom det mange forbetra modellar. Motorsagprodusenten Johnsereds, som i perioden 1979 til 2006 var eit dotterselskap under Electrolux, er no ein del av  Husqvarna, og i dag produserer Husqvarna motorsager som dei sel under varemerka Husqvarna og Jonsereds''. Det vert òg produsert ryddesager. I 1970 kjøpte Husqvarna Tandsbys mekaniska verkstad, som produserte motorsager og ryddesager under varemerket «Companion».

Hagemaskinar 
Husqvarne produserer minitraktorar, grasklipparar, grastrimmarar, hekksakser, lauvblåsarar, jordfresarar, snøfresarar, osb.

Steinsager 
Husqvarne ein storprodusenet av ulike steinsager.

Referansar

Bakgrunnsstoff 

Svenske føretak
Motorsagprodusentar
Grønskjegghjelmkolibri

Grønskjegghjelmkolibri (Oxypogon guerinii) er ein kolibri som er endemisk til den austlege 'cordillera' av colombiansk Andes, frå Cundinamarca nordover til området aust for Bucaramanga i Santander-departementet.

Skildring 
Grønskjegghjelmkolibrien er ein mellomstor kolibri, ca. 12 centimeter i kroppslengd. Vekta varierer mellom 4,4 og 6,2 gram der hannfuglar har størst masse. Som andre Oxypogon-kolibriar har hannfuglar av denne arten ein særmerkt, rufsete fjørkam og skjegg, men denne arten har grøn farge i det sentrale, iriserande partiet i strupeskjegget. Det mørke hovudet er omkrinsa av lys, gulbrun krage. Undersida er lys brun, oversida er mørkare olivengrøn. Det svarte nebbet er kort og rettpeikande.  Det karakteristiske for O. guerinii er den grøne farga i skjegget og at undersida er jamt farga brun utan sjatteringar. Hofuglen liknar hannen, men manglar fjørtopp på hovudet og manglar skjegget.

Utbreiingsområdet for grønskjegghjelmkolibrien ligg høgt i den austlege fjellkjeda av Andes, habitatet finst over 3000 moh. og opp til 5200 moh., der han er knytt til Espeletia-plantar. Dietten er insekt og nektar.

Hekking skjer ofte i underheng ved fossar eller i elvebankar. Storleiken på kullet er to egg som hofuglen rugar i ca. 22 dagar. Ungane er flygedyktige etter 35 til 38 dagar.

Storleiken på populasjonen er ikkje estimert, men er trudd å vere minkande. Han vanleg i delar av utbreiingsområdet og er klassifisert som livskraftig (LC) av IUCN.

Kjelder 
Collar, N.J. & Salaman, P. 2013. The taxonomic and conservation status of the Oxypogon helmetcrests.  Conservación Colombiana 19: 31-38.
 Züchner, T., Boesman, P., Sharpe, C.J., Kirwan, G.M. & Bonan, A. (2015). Green-bearded Helmetcrest (Oxypogon guerinii) In: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.) (2014). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 16. mai 2015 
BirdLife International (2015) Species factsheet: Oxypogon guerinii. Henta frå http://www.birdlife.org den 16. mai 2015
Referansar

Bakgrunnsstoff 

Kolibrifamilien
Fuglar endemiske til Colombia
Blåskjegghjelmkolibri

Blåskjegghjelmkolibri, Oxypogon cyanolaemus, er ein kritisk truga kolibriart som lever høgtliggande del av i sentrale Sierra Nevada de Santa Marta langt nord i Colombia. Det var ingen kjente observasjonar av arten etter 1946 fram til i mars 2015 då tre individ av arten blei oppdaga av forskarar frå stifinga ProAves medan dei dokumenterte nedbrenning av habitat for denne arten.

Skildring 
Blåskjegghjelmkolibri har kroppslengd på rundt 12 centimeter. Dette er ein av fire Oxypogon-kolibriar, hannfuglar av alle artane har slekta sin særmerkte bakoverpeikande fjørkam og skjegg, litt varierande frå art til art. Sett fram frå, er det sentrale, iriserande partiet i strupeskjegget i fargene lilla-blått. Blåskjegghjelmkolibri har mørkt hovud som er omkrinsa av lys, nesten kvit krage, fjørtoppen er mest i kvitt, men har òg svarte fjører. Undersida er lys gulbrun med mørkare flekker, oversida er mørkare olivengrøn. Nebbet er kort og rettpeikande.  Halen, som er relativt kortare enn hos andre Oxypogon-artar, har ytre halefjører som er lys gulbrune til kvite. Saman med den blålilla farga i det iriserande strupeområdet, omkrinsa av kvite fjører, er det karakteristiske for arten den relativt lyse undersida og den kvite halen. Hofuglen liknar hannen, men manglar fjørtopp på hovudet, manglar skjegget og har elles bleikare fjørdrakt.

Heile utbreiingsområdet for denne arten ligg i sentrale del av Sierra Nevada de Santa Marta. Det finst lite informasjon om biologien for arten.

Storleiken på populasjonen er estimert til færre enn 250 modne individ. Han er kategorisert som kritisk truga, CR.

Kjelder 
Collar, N.J. & Salaman, P. 2013. The taxonomic and conservation status of the Oxypogon helmetcrests.  Conservación Colombiana 19: 31-38.
 del Hoyo, J., Collar, N., Kirwan, G.M., Sharpe, C.J. & Boesman, P. (2015). Blue-bearded Helmetcrest (Oxypogon cyanolaemus) In: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.) (2014). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 16. mai 2015 
BirdLife International (2022) Species factsheet: Oxypogon cyanolaemus. Henta frå http://www.birdlife.org den 20. mai 2022
Referansar

Bakgrunnsstoff 

Kolibrifamilien
Fuglar endemiske til Colombia
Okerhjelmkolibri

Okerhjelmkolibri, Oxypogon stuebelii, er ein fugl i kolibrifamilien og er endemisk til eit lite område i den sentrale cordillera i Andes, i grenseområde mellom Tolima-departementet og dei små departementa Caldas, Risaralda og Quindío i Colombia.

Skildring 
Som andre Oxypogon-kolibriar har hannfuglar av denne arten særmerkt litt rufsete fjørkam og skjegg. Sett fram frå, er det sentrale, iriserande partiet i strupeskjegget i fargene grønt, brunt og lilla, sistnemnte mest framtredande og nedst. Okerhjelmkolibri har mørkt hovud som er omkrinsa av lys, gulbrun krage. Undersida er lys kanelbrun, oversida er mørkare olivengrøn til brunleg. Det svarte nebbet er kort og rettpeikande.  Hofuglen liknar hannen, men manglar fjørtopp på hovudet og manglar skjegget. Det karakteristiske for okerhjelmkolibri er at har kortare fjørtopp på hovudet enn dei andre artane i slekta, og at fjørtoppen er i brunt og svart der dei andre artane har svart og kvite parti fjører. Denne arten måler frå rundt 12 centimeter i kroppslengd, som dei andre i slekta.

Heile utbreiingsområdet for denne arten ligg i Los Nevados nasjonalpark, som er 583 km2. Habitatet ligg høgt, over 3500 moh., i fuktig páramo-vegetasjon der dei beitar på blomar på Espeletia-plantar. Dietten er insekt og nektar.

Storleiken på populasjonen er estimert til under 1000 individ, og er trudd å vere stabil trass trugsmål frå nedbrenning av vegetasjon når areal for jorddyrking blir utvida.

Kjelder 
 del Hoyo, J., Collar, N., Sharpe, C.J., Kirwan, G.M. & Boesman, P. (2015). Buffy Helmetcrest (Oxypogon stuebelii) In: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.) (2014). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 16.  mai 2015 
BirdLife International (2015) Species factsheet: Oxypogon stuebelii. Henta frå http://www.birdlife.org den 16.  mai 2015
Collar, N.J. & Salaman, P. 2013. The taxonomic and conservation status of the Oxypogon helmetcrests.  Conservación Colombiana 19: 31-38.
Referansar

Bakgrunnsstoff 

 Bilete av Oxypogon stubelli på Flickr.com   Henta 16.  mai 2015

kolibrifamilien Fuglar endemiske til Colombia
Per Oscar Andersen

Per Oscar Andersen () var ein norsk friidrettsutøvar frå Oslo, der faren dreiv eit boktrykkeri. Sjølv var han i alle sine aktive år medlem av Idrettsforeningen Ørnulf. 

Andersen vann sju individuelle noregsmeisterskap på bane og seks i stafett i åra frå 1924 til 1928. Han vart tildelt kongepokalen under noregsmeisterskapen 1927 etter dobbeltsigeren på 100 meter og 200 meter. I begge løpa tangerte han meisterskapsrekordane.

Andersen tangerte den norske rekorden på 100 meter på 10,7 to gongar før han i 1927 senka den til 10,5 sekundar. Tida, som vart oppnådd i ein triangellandskamp mellom Danmark, Noreg og Sverige i København, var samstundes ny nordisk rekord. I same landskampen vann Andersen 400 m på 49,3 sekundar. 10,5 vart ståande som norsk rekord i elleve år før Erik Sjøvall forbetra den med eitt tidels sekund i 1938.

På 200 meter vart Andersen den fyrste nordmann under 22 sekundar då han 18. september 1926 flytta rekorden frå 22,1 til 21,6 sekundar. Året etter tangerte han 200 meter-rekorden, fyrst i 1939 senka Haakon Tranberg den norske rekorden til 21,5. Grunna sjukdom trekte Andersen seg tilbake i 1928, og tevla aldri sidan.

Medaljar i norske meisterskap
1924: Bronsemedaljar på 100 m (11,8) og 200 m (23,4)
1925: Bronsemedalje på 200 m - 23,4
1926: Gulllmedaljar på 100 m (10,9) og 200 m (22,2)
1927: Gulllmedaljar på 100 m (10,8) og 200 m (22,2) - Kongepokal

To gullmedaljar i lengde utan tilløpp og eitt gull i høgde utan tilløp.

Kjelder
Raskest, høyest, lengst i 100 år. 1986
Denne artikkelen bygger på «Per Oscar Andersen» frå ,  den 16. mai 2015.  
 

Norske friidrettsutøvarar
Norske sprintarar
Folk frå Oslo
Olav Sunde

Olav Sunde () var ein norsk spydkastar frå Oslo. Han vann ein OL-bronse i øvinga i 1928 og tok ni NM-titlar.

Aktiv
Sunde, som var son til innflyttarar frå Stryn, faren var lærar, melde seg inn IK Tjalve og tevla for denne klubben i alle sine aktive år. Frå 1927 til 1937 vann han ni av dei elleve norske meistertitlane i spydkasting, åra 1929 og -32 deltok han ikkje.

Sunde vann bronsemedaljen under Sommar-OL 1928 i Amsterdam med eit kast på 63,97 meter. Svenske Erik Lundquist vart olympisk meister med 66,60 m, olympisk rekord, framom Béla Szepes frå Ungarn som fekk notert 65,26 m. Sunde forbetra elles den norske spydrekorden til 65,28 m i OL-sesongen.

Sunde sette sin åttande og siste noregsrekord i spydkast under landskampen mot Sverige på Bislett stadion midt i juni 1932. Med 67,04 meter vann han ein suveren siger, noregsrekorden stod seg i 14 år. Sunde var norsk flaggberar under Sommar-OL 1932 i Los Angeles, der Noreg stilte med fem utøvarar. I OL-tevlinga enda han elles niandeplass med eit kast på 60,81 meter.

Medaljar i norske meisterskap
1925: Sølvmedalje - 100,48 m (med begge hender)
1926: Sølvmedalje - 109,71 m (med begge hender)
1927: Gullmedalje - 61,66 m (med beste hand)
1928: Gullmedalje - 62,21 m
1930: Gullmedalje - 65,11 m
1931: Gullmedalje - 63,25 m
1933: Gullmedalje - 62,98 m
1934: Gullmedalje - 63,06 m
1935: Gullmedalje - 63,09 m
1936: Gullmedalje - 64,22 m
1937: Gullmedalje - 61,20 m
1939: Sølvmedalje - 61,20 m

Kjelder
Raskest, høyest, lengst i 100 år. 1986
Denne artikkelen bygger på «Olav Sunde» frå ,  den 16. mai 2015.  
 

Norske friidrettsutøvarar
Norske spydkastarar
Olympiske bronsemedaljevinnarar for Noreg
Medaljevinnarar under sommar-OL 1928
Norske deltakarar under sommar-OL 1928
Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1928
Norske deltakarar under sommar-OL 1932
Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1932
Folk frå Oslo
Kenan Evren

Kenan Evren () var ein tyrkisk general som frå 1980 til 1989 var den sjuande presidenten i Tyrkia. Han tok makta gjennom å leie eit militærkupp i 1980.

Den 18. juni 2014 dømde ein tyrkisk rett han til livsvarig fengsel, og degraderte han frå general i høren til meinig soldat. Han vart dømt for å ha leia miltærkuppet i 1980, og ha hindra folkestyret ved å avsetje statsminister Süleyman Demirel, oppløyse parlamentet og senatet, samt opphevde grunnlova.

Evren, som var fødd i Alaşehir, døydde ved eit militærsjukehus i Ankara.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Kenan Evren» frå ,  den 16. mai 2015.  
 

Tyrkiske presidentar
Tyrkiske militære
Laksestørje

Laksestørje (Lampris guttatus) er ein djuphavsfisk. Fisken har ei gjennomsnittleg lengd på 1 m og ein masse på 4 kg, og nokre kan koma opp i ei lengd på 2 m. Dei held til på ei djupn på 50 til 200 m og finst i dei fleste hav med temperatur på over 10 °C.

Endoterm 
Forskarar har nettopp oppdaga at denne fisken er endoterm, dvs. at han har høgare kroppstemperatur enn vatnet der han lever . Nokre fiskar, som til dømes tunfisk, kan auka temperaturen mellombels medan dei jaktar, men laksestørja har høgare temperatur i heile kroppen.

Referansar 

Djuphavsfisk
Łobez

Łobez (tysk Labes, latinsk Lobesia) er ein by som ligg sør i Polen.

Innbyggjarar

Bakgrunnsstoff 

  www.lobez.pl
 BIP Łobez
 Łobez - You Tube
Byar i Polen
GAFFA

GAFFA er eit reindyrka musikkmagasin som dekkjer den norske musikkscena frå nord til sør – frå pop til svartmetall. Forutan norske artistar er det òg fokus på den internasjonale scena sett med norske auge, dette gjennom nyhende, meldingar, intervju, artiklar og bilete. GAFFA opna heimesida si 20. oktober 2011, og i februar 2012 følgde det trykte magasinet, som vert distribuert gratis over heile Noreg.

GAFFA har eksistert i Danmark sidan 1983, og når kvar månad ut til meir enn 300.000 lesarar via sitt gratismagasin og heimesida GAFFA.dk. GAFFA har alltid hatt sterk fokus på nordisk musikk, og byrja ekspansjonen sin til Norden med lansering i Sverige i 2010, der det på kort tid, nett som med Danmark, er skapt stor kjennskap og ein solid brukarskare.

Bakgrunnsstoff
 GAFFA.com
 GAFFA.dk
 GAFFA.se

Musikktidsskrift
Norske tidsskrift
Danske tidsskrift
Svenske tidsskrift
Skipingar i 1983
Tebusk

Tebusk eller tebuske (Camellia sinensis) er ein plante i kameliaslekta som særleg blir brukt til å laga te av. Plante blir særleg dyrka i Kina og India, og det er tvilsamt om han no finst vilt.

Tebusken kan bli til ein stor busk eller eit lite tre på 3-8 meter, men blir ofte halden under 2 meter for å letta hausting av unge blad. Frøa kan pressast til å laga teolje eller kameliaolje.

Skildring 

Tebusken kan bli opptil 17 meter. Blada kan vera lanse- eller ellipseforma.
Oversida er mørkegrøn og skinande mørkegrøne medan undersida er lysegrøn og ofte hårete. Tebusken frå Assam har breiare, større blad enn den frå Kina. Mange av tebuskane ein dyrkar i dag er hybridar av desse to typane.

Blomane er kvite, med mange gule støvberarar, og duftande. Dei sit åleine, parvis eller i grupper på fire. Fruktene er brun-grøne, og som små nøtter på storleik.

Utbreiing 

Tebusk stammar frå subtropiske og fuktige område av austlege Asia, der han veks i veldrenert, gjerne i lett surt jordsmonn.

Planten kan veksa i område med årleg gjennomsnittstemperatur på 16–20 °C, det vil typisk seia mellom 43° nordleg breiddegrad og 30° sørleg breiddegrad, opptil 2500 moh.

Den kinesiske tevarianten, Camellia sinensis var. sinensis, stammar truleg frå vestlege Yunnan i Kina. Den andre varianten, C. sinensis var. assamica, stammar frå varme område i Assam (i noverande India), Burma, Thailand, Kambodsja, Laos, Vietnam og sørlege Kina. Denne planten toler kulde dårlegare enn den kinesiske.

Nesten alle teplantar blir dyrka av menneske. Det finst viltveksande plantar, men desse stammar truleg frå tidlegare tedyrking. I Tanzania og Madagaskar finst det døme på at tebusk har spreidd seg og kan bli invasiv.

Bruk 

Planten er særleg kjend som opphavet til tedrikken, som blir laga av nye skot og blad. Avhengig av måten ein tørker dei på kan ein laga kvit, grøn, svart eller andre typar te. Også kvistane kan brukast til å laga te, kvist-te (kukicha eller bocha). Teplanten har også vore brukt til urtemedisin, til å tyggjast og til sylting. Nokre av innhaldsstoffa i planten er xantin som koffein, som gjev ein oppkvikkande verknad. 

I tillegg til å vera ein viktig sosial og stimulerande drikk har te også vore nytta som medisin, særleg innan tradisjonell kinesisk medisin. I Kina har ein brukt teplanten i over 4000 år. Bruken av te spreidde seg slik at på 600-talet dyrka ein truleg te i alle provinsane i Kina. Rundt 600 blei planten innført til Japan av buddhistprestar. Også her spreidde bruken av te seg til alle samfunnslag i løpet av dei neste hundreåra.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

 Camellia sinensis ved Purdue University

Kameliaslekta
Nytteplantar
Te
Xantin

Xantin (2,6-dihydroksipurin) er ei organisk sambinding som finst i blod, urin og i enkelte plantar. Det er eit purin med formel C5H4N4O2. Xantin blir oksidert i organismen til urinsyre. Det kan framstillast teknisk frå guanin.

Teofyllin og teobromin, som finst i te og kakao, er begge dimetylxantin. Koffein, det stimulerande stoffet i kaffi, er eit trimetylxantin.

Kjelder

«Xantin» (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Fri artikkel henta 18. mai 2015.
Puffa havre

Puffa havre er ei form for puffa korn som blir laga industrielt ved at havrekorn vert rista (varma opp) under trykk i eit lukka system. Når trykket vert fjerna, har havrekorna vorte lette og luftige. Havrekorna har soleis vorte omgjort til puffa havre etter om lag den same prosessen som gjer at maiskorn vert gjort om til popkorn under oppvarming.

Puffa havre kan etast som dei er, tilsett mjølk, syltetøy eller bær, eller blandast i müsli. Puffa korn av ulike slag kan brukast som frukostblanding eller som ingrediens i bakverk, sjokolade og ulike typar snacks.

Same prosessen som for havre kan nyttast for andre kornslag òg, som ris og kveite, som på tilsvarande vis vert kalla puffa ris og puffa kveite.

Kjelder

Kornprodukt
Snøggmat
Frukost
Havre
Puffa ris

Puffa ris er ein puffa korntype laga av puffa riskorn.

Ein vanleg metode for å puffa ris er å varma han opp under trykk saman med damp, og deretter la risen tørka, men det finst mange ulike teknikkar. Nokre gjev sprø puffa riskorn, andre gjev seigare korn. Puffa ris er kjend frå Sør-Asia, og blir ofte brukt til frukostblandingar og søtsaker. Han er vanleg i ulike rettar og gatemat i India, Bangladesh og Nepal, i tillegg til i Korea.

At puffa ris er populært i den vestlege verda blir vanlegvis tilskrive den amerikanske botanikaren Alexander P. Anderson, som fann opp ein puffemetode då han skulle finna mengda væske i stive. Han introduserte den første rispuffemaskinen i 1904 på  verdsutstillinga i Saint Louis.

Puffa ris blir mellom anna brukt i riskaker, rissjokolade og frukostblandingar.

Galleri

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Puffa ris» frå ,  den 2. august 2021. 
 oppgav desse kjeldene: 
 

Ris
Puffa korn
Puffa kveite

Puffa korn er eit puffa kornslag laga av kveitekorn. Det blei innført som eit kommersielt produkt i USA ved byrjinga av 1900-talet.

Tou Mølle i Ryfylke byrja laga puffa  kveite i Noreg i 1949.
Det puffa kveiteproduktet Pops blei innført av Ramberg og Sønner AS i Skien i 1950.

Det finst fleire puffa kveiteprodukt med sukker, som Golden Crisp, lansert som Happy Jax i 1948 og Sugar Crisp året etter. Honnikorn/Honey Smacks, lansert i USA i 1953 og Honey Monster Puffs, lansert som Sugar Puffs i Storbritannia i 1957.

Kjelder

Kveite
Puffa korn