alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Skjeggfuglar

Skjeggfuglar er fellesnamnet på fuglar i fire familiar av spettefuglar som lever i Amerika, Afrika og Asia. Dei er nærast relatert til tukanar. 

Kroppsforma til skjeggfuglane er rund, med kort hals og stort hovud. Ved nebbrota har dei lange bustete fjør som har gjeve namn til familien. Dei fleste artane har sterke farger og lever i tropisk skog.

Skjeggfuglar hekkar i hòl i trestammar som paret sjølv grev ut. Det er vanlegvis 2-4 egg i kullet. Føda er frukt og insekt. Desse fuglane er standfuglar.

Økologi 
Om dei fleste artane av skjeggfugl finst i låglandsskog, er nokre artar tilpassa skogar i høgland og i tempererte skogar. Men for dei fleste vil habitat vere avgrensa av tilgangen på daude tre som kan nyttast til reirplassar. 

Dietten til skjeggfuglane er blanda, med frukt som den dominerande ingrediensen. Små byttedyr tar dei òg, spesielt i hekketida. Dei er i stand til å endre dietten snøgt når tilgangen på mat endrar seg. Dei kan beite frå treslag til treslag og ta frukt frå opp til 60 ulike artar i eit habitat. Om tilgjengeleg, kan dei òg gå inn i plantasjar for å plukke frukt og grønt. Dei svelgjer frukta heil og kan gulpe opp fragment av frø, spesielt før dei syng. Oppgulping skjer vanlegvis ikkje i reiret, slik som med tukanar. Akkurat som slektningane er skjeggfuglane vektige frøspreiarar. 

I tillegg til å ta frukt, tar dei òg leddyr som dei plukkar frå greiner og trestammar. Eit breitt spekter av insekt står på menyen, inkludert maur, biller og møll. Skorpionar og tusenbein kan òg vere mat, og somme artar tar små virveldyr som frosk.

Systematikk og taksonomi 
Det er semje om at dei næraste slektningane åt skjeggfuglar er tukanar, og at desse to familiane er også nært knytt til voksetarar og spettar som til saman dannar ordenen Piciformes. Tidlegare var det òg semje om å handsame alle skjeggfuglar som ein familie (Kort & Horne 2002). Men dette viser seg å vere parafyletisk med omsyn til tukanane. Derfor har autoritetar i systematikk skilt ut asiatiske artar til ein ny familie Megalaimidae, dei afrikanske til Lybiidae. Slekta Semnornis av amerikanske skjeggfuglar er òg gått ut av Capitonidae til sin eigen familie Semnornithidae. Alternativt kan alle skjeggfuglar og tukanar sameinast i ein stor familie.

Familiar 
 Afrikaskjeggfuglfamilien, Lybiidae
 Asiaskjeggfuglfamilien, Megalaimidae
 Amerikaskjeggfuglfamilien, Capitonidae
 Tukanskjeggfuglfamilien, Semnornithidae

Kjelder 

 Short, Lester L. (1991). I Forshaw, Joseph: Encyclopaedia of Animals: Birds. London: Merehurst Press, 153-154. ISBN 1-85391-186-0.

Bakgrunnsstoff 
 Videoar med skjeggfuglar
 Lydopptak av skjeggfuglar

 
Spettefuglar
Orienteringsfag

Orienteringsfag, gjerne forkorta o-fag, var nemninga på eit tidlegare undervisningsfag i den norske grunnskulen. Faget omfatta lærestoff frå både naturfaglege og samfunnsfaglege emne. Etter læreplanen L-97 frå 1997 vart o-fag til natur-, miljø- og samfunnsfag (NMS) for småskulen, og på mellomtrinnet tok faget natur- og miljøfag og faget samfunnsfag over for o-fag.

Bidrag til bøkene  vart gjort av mellom anna Junn Paasche-Aasen.

Grunnskulen
Modning

Modning eller mogning viser til at noko utviklar seg ferdig. I første rekkje kan det visa til frukt som blir mogen nok til å etast, eller til matvarer som blir lagra ei tid for å mognast til den rette smaken, som ost eller vin.

Ein bruker også omgrepet i overført tyding om menneske som går gjennom ein modningsprosess der dei utviklar seg, oppnår danning eller lærer noko om det å leva.

biologi
utvikling
Pan European Game Information

Pan European Game Information (PEGI) er eit system for aldersmerking av dataspel som blir brukt i Europa. Det er utvikla av Interactive Software Federation of Europe (ISFE) og vart nytta for fyrste gong i april 2003. PEGI-systemet blir i dag brukt i over 30 land, inkludert Noreg.

PEGI-systemet bruker fem etikettar for å merkja dataspel etter kva aldersgruppe dei kan eigna seg for: 

Etikettane ligg både på fram- og baksida av omslaget til dataspelet. Aldersmerkinga tek ikkje omsyn til vanskegraden i eit dataspel. Den noverande designen på etikettane vart introdusert i slutten av 2009, der kvart aldersmerke fekk fargekodar. Aldersgrensene 3 og 7 har grøn bakgrunn, 12 og 16 har gul og 18 har raud. Før dette hadde alle aldersmerka svart bakgrunn. I Portugal kom systemet for aldersensur av filmar i konflikt med standardmodellen til PEGI, og to av alderskategoriane hjå PEGI vart følgjeleg endra i Portugal; 3 (endra til 4) og 7 (endra til 6).

I 2008 var 50% av spela som PEGI har vurdert merkte med aldersgrensa 3. 10% var merkte 7, 24% var merkte 12, 12% var merkte 16 og berre 4% var merkte 18.

I tillegg til aldersetikettane finst det òg spesifikke etikettar for ulike typar innhald i dataspel som kan verka støytande, til dømes vald, erotikk og grovt språk.

Sjå òg 
 Computer Entertainment Rating Organization
 Entertainment Software Rating Board

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell nettstad
 Offisiell nettstad for internettspel
 Heimesida til ISFE

Klassifiseringssystem for dataspel
Skipingar i 2003
Danium

Danium (òg kalla montium) er den første alderen i epoken paleocen, samt perioden paleogen. Starten på alderen er sett til krit-tertiær-utryddinga for 65,5 ± 0,3 millionar år sidan og enda for 61,7 ± 0,2 millionar år sida. Alderen er kalla opp etter Danmark. 

Sjølv om alle dinosaurar, som ikkje utvikla seg til fuglar, forsvann, vart pattedyr og andre landdyr verande små, og ingen var større enn ein vanleg huskatt. Dei fleste pattedyrordenane hadde derimot alt dukka opp. Mange av forgjengarane til dagens fuglar overlevde, særleg rundt Australia, men òg andre stader som ved Nordsjøen. Hava var stort sett som dei hadde vore i sein krit, men det var mindre liv i sjøen og alle marine krypdyr hadde forsvunne.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Danian» frå , den 27. august 2008. 
  oppgav desse kjeldene: 
 GeoWhen Database - Danian

Paleocen
Sekstenprikka marihøne

Sekstenprikka marihøne (Halyzia sedecimguttata) er ei 5-7 mm stor marihøne.  

Sekstenprikka marihøne er knytt til lauvtre, m.a. ask.  Ho er vanleg i Noreg.

Kjelder

Bioforsk 06/2008: Vanlige norske marihøner

Marihøner
Insekt i Noreg
Fjortenprikka marihøne

Fjortenprikka marihøne (Calvia quatuordecimguttata) er ei 4,5 - 6 mm stor marihøne. 

Fjortenprikka marihøne er knytt til lauvtre. Ho er vanleg i Noreg.

Kjelde 
Bioforsk 06/2008: Vanlige norske marihøner

Marihøner
Attenprikka marihøne

Attenprikka marihøne (Myrrha octodecimguttata) er ei 3,5 - 6 mm stor marihøne. 

Attenprikka marihøne er knytt til bartre. Ho er vanleg i Noreg.

Kjelde 
Bioforsk 06/2008: Vanlige norske marihøner

Marihøner
Toprikka marihøne

Toprikka marihøne (Adalia bipunctata ) er ei 3,5 – 5,5 mm stor marihøne. Ho opptrer i forskjellige fargekombinasjonar; ho kan vere raud med to svarte prikkar, eller ho kan vere svart med fire til seks raude prikkar.

Toprikka marihøne er generalist, det vil seie at ho ikkje er knytt til spesielle habitat. Ho er vanleg i Noreg, og har her to genarasjonar i året.

Kjelde 
 Bioforsk 06/2008: Vanlige norske marihøner
 Ragnhild Sundby:  Insekter og deres mangfoldige verden Landbruksforlaget 1995 ISBN 82-529-1710-0

Marihøner
Tiprikka marihøne

Tiprikka marihøne (Adalia decempunctata) er ei 4 -5 mm stor marihøne. 

Tiprikka marihøne er knytt til buskar og skoglandskap. Ho er vanleg i Noreg.

Kjelde 
Bioforsk 06/2008: Vanlige norske marihøner

Marihøner
Sjakkbrettmarihøne

Sjakkbrettmarihøne (Propylea quatuordecimpunctata ) er ei 3,5–4,5 mm stor marihøne. 

Sjakkbrettmarihøne er generalist, det vil seie at ho ikkje er knytt til spesielle habitat. Ho er vanleg i Noreg.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Marihøner
Femprikka marihøne

Femprikka marihøne (Coccinella quinquepunctata) er ei 3 – 5 mm stor marihøne. 

Femprikka marihøne er generalist, det vil seie at ho ikkje er knytt til spesielle habitat. Ho er vanleg i Noreg.

Kjelde 
Bioforsk 06/2008: Vanlige norske marihøner

Marihøner
Hieroglyfmarihøne

Hieroglyfmarihøne ( Coccinella hieroglyphica) er ei 4 - 5 mm stor marihøne. 

Hieroglyfmarihøne er knytt til lynghei. Ho er vanleg i Noreg.

Kjelde 
 Bioforsk 06/2008: Vanlige norske marihøner

Bakgrunnsstoff 
 Bilete

Marihøner
Vengelaus marihøne

Vengelaus marihøne (Cynegetis impunctata) er ei 3–4,5 mm stor marihøne. 

Vengelaus marihøne finst i Europa i land som Austerrike, Tyskland (utanom Alpane), Belgia, Polen og Sverige og Noreg. I Noreg er ho blitt funnen på Sør- og Austlandet.

Marihøna er knytt til grasenger. Larvar og vaksne er planteetarar og kan leva på ulike grasslag som Elymus repens, Arrhenatherum elatius og Phalaris arundinacea.

Galleri

Kjelder 

 Bioforsk 06/2008: Vanlige norske marihøner
«Cynegetis impunctata», Artsportalen, artsdatabanken.no

Delar av denne artikkelen bygger på «Cynegetis impunctata» frå ,  den 9. mai 2015.

Bakgrunnsstoff 

Marihøner
Insekt i Noreg
Nittenprikka marihøne

Nittenprikka marihøne ( Anistosticta novemdecimpunctata) er ei 3 - 4 mm stor marihøne. 

Nittenprikka marihøne er knytt til våtmarker, med artane dunkjevle og takrøyr. Ho er vanleg i Noreg.

Kjelde 
Bioforsk 06/2008: Vanlige norske marihøner

Marihøner
Tjuetoprikka marihøne

Tjuetoprikka marihøne (Psyllobora vigintiduopunctata) er ei 3–4,5 mm stor marihøne.  

Tjuetoprikka marihøne er knytt til grasenger.  Ho er vanleg i Noreg, der ein finn henne på Sørlandet og Austlandet.

Medan både larvar og imago hos dei fleste marihønene er rovinsekt, er den tjuetoprikka marihøna vegetarianar.  Ho lever av plantesnyltande sopp.

Kjelder

Bioforsk 06/2008: Vanlige norske marihøner
Ragnhild Sundby:  Insekter og deres mangfoldige verden Landbruksforlaget 1995 ISBN 82-529-1710-0

Bakgrunnsstoff

Marihøner
Insekt i Noreg
Svart fjortenprikka marihøne

Svart fjortenprikka marihøne (Coccinula quatuordecimpustulata) er ei 3–4 mm stor marihøne.

Svart fjortenprikka marihøne er knytt til grasenger. Ho er vanleg i Noreg.

Kjelde 
Bioforsk 06/2008: Vanlige norske marihøner

Marihøner
Selandium

Selandian (òg kalla mellompaleocen) er den andre alderen i epoken paleocen. Alderen starta for 61,7 ± 0,2 millionar år sidan og enda for 58,7 ± 0,2 millionar år sida.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Selandian» frå , den 27. august 2008. 
  oppgav desse kjeldene: 
 GeoWhen Database - Selandian
 

Paleocen
Thanetium

Thanetium (òg kalla landenium eller heersium) er den siste alderen i epoken paleocen. Han starta for 58,7 ± 0,2 millionar år sidan og enda for 55,8 ± 0,2 millionar år sida. Namnet på alderen kjem frå Thanet Beds, dei eldste avsettingane frå paleocen i London-bekkenet, og kalla opp etter eit område i Kent kalla Isle of Thanet.

Sézanne-floraen er ei fossilsamnling som er bevart i ferskvasskalkstein i Sézanne, som avsett under thanetium då Europa hadde ei tropisk klima. I dette laget finn ein heile blomar og frø som er nøyaktig bevart.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Thanetian» frå , den 27. august 2008. 
  oppgav desse kjeldene: 
 GeoWhen Database - Thanetian
 

Paleocen
Ypresium

Ypresium er den første alderen i epoken eocen. Han starta for 55,8 ± 0,2 millionar år sidan og enda for 48,6 ± 0,2 millionar år sida. Alderen er kalla opp etter Ypres i Belgia. Den kjende Messel-skiferen i Tyskland er frå denne alderen. Det er påvist at primatar fanst for 55 millionar år sidan, sjølv om den molekylære klokka og nye paleontologisek funn tyder på at dei kan ha eksistert i sein krit, for 90 millionar år sidan.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Ypresian» frå , den 27. august 2008. 
  oppgav desse kjeldene: 
 GeoWhen Database - Ypresian

Eocen
Lutetium i eocen

Lutetium  er den andre alderen i epoken eocen. Han starta for 48,6 ± 0,2 millionar år sidan og enda for 40,4 ± 0,2 millionar år sida. 

Han vert stundom slått saman med bartonium som mellomeocen. Sjeldnare vert mellomecen ikkje nytta og lutetium vert saman med ypresium omtalt som tidleg eocen. 

Lutetium er kalla opp etter Lutetia som er latinsk for Paris.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Lutetian» frå , den 27. august 2008. 
  oppgav desse kjeldene: 
 GeoWhen Database - Lutetian
 

Eocen
Bartonium

Bartonium (òg kalla auversium) er den tredje alderen i epoken eocen. Han starta for 40,4 ± 0,2 millionar år sidan og enda for 37,2 ± 0,2 millionar år sida.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Bartonian» frå , den 27. august 2008. 
  oppgav desse kjeldene: 
 GeoWhen Database - Bartonian
 

Eocen
Priabonium

Priabonium (òg kalla jacksonium eller runangium) er den siste alderen i epoken eocen. Han starta for 37,2 ± 0,1 millionar år sidan og enda for 33,9 ± 0,1 millionar år sida.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Priabonian» frå , den 27. august 2008. 
  oppgav desse kjeldene: 
 GeoWhen Database - Priabonian
 

Eocen
Rupelium

Rupelium (òg kalla stampium, tongrium, latdorfium, vicksburgium eller tidleg oligocen) er den første alderen i epoken oligocen. Han starta for 33,9 ± 0,1 millionar år sidan og enda for 28,4 ± 0,1 millionar år sida. Alderen er kalla opp etter elva Rupel i Belgia.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Rupelian» frå , den 27. august 2008. 
  oppgav desse kjeldene: 
 GeoWhen Database - Rupelian
 

Oligocen
Øyvind Finnson Skaldespille

Øyvind Finnson Skaldespille (Eyvindr Finnsson Skáldaspillir) var ein norsk skald, truleg fødd på Sandnes på Alsta eller på Tjøtta omkring år 912. 
Han døydde truleg ein gong i 990-åra.

Liv og lagnad 
Mor til Øyvind var ifølgje soga Gunnhild Halvdansdotter, dotter til Halvdan Jarl og Ingebjørg Haraldsotter, som var dotter til Harald Hårfagre. Faren skal vere Finn Skjalge, son til lendmannen Øyvind Lambe og Sigrid på Sandnes. 

Mellom slektningane til Øyvind finn ein såleis både kong Håkon den gode, Håkon Sigurdsson ladejarl og skaldane Olve Nuva og Egil Skallagrimsson.  Han var far til Hårek på Tjøtta, ein av dei mektigaste hovdingane i Hålogaland.

Øyvind Finnson var ein sentral skald og rådgjevar i hirda til Håkon den gode. 
Skaldatal fortel at han var skald hos både Håkon den gode og Håkon jarl. 

Øyvind var med i slaget ved Fitjar (961), der kong Håkon den gode fekk banesår. Etter at kongen døydde, var han ei tid hjå kong Harald Gråfell, men nokre av lausavisene hans tyder på at han kom i usemje med kong Harald og Eirikssønene. I striden mellom ladejarlane og sønene etter Eirik Blodøks, tok Øyvind parti for Håkon jarl og vart verande hos han resten av livet.

Øyvind levde i ei tid med mykje ufred og store uår i Noreg. Han var den siste norskfødde hirdskalden som ein kjenner til.

Namn
Tilnamnet «Skaldespille» er ikkje sikkert forklart. Siste lekken av namnet tyder truleg «øydeleggaren». I nyare tid er namnet blitt gitt ei negativt tolking, som at Øyvind ved å plagiere eldre verk braut reglane for god skaldeskikk. Tilnamnet kan òg tolkast som «han som heller ut skaldskap». Tilnamnet kan også kanskje spela på at han var ein særs dugande skald, i tydinga «han som øydelegg for andre skaldar». I alle høve er Øyvind rekna mellom dei største skaldane i norrøn tid, og Snorre nytta mange av dikta hans i Skaldskaparmål, læreboka for skaldskap.

Ettermæle
Øyvind Finnson er skalden det er vist til i andre verset av den norske nasjonalsongen «Ja vi elsker».

Ved Tjøtta kyrkje er det reist ein minnebauta over Øyvind Skaldespille, med ei minneplate med innskrifta: Øyvind Finsson Skaldespiller 912-995. Lita er lidande stund men lang er matmåls-stunda.

Skaldskap 
Øyvind Finnsson skal ha dikta ei Islendingadråpa, som er gått tapt. Kjende dikt av han er desse:
 Håkonarmål er eit minnekvad over kong Håkon den gode.
 Håløygjatal er eit genealogisk dikt om opphavet til Håløygætta, heilt attende til Sæming, sonen til Odin og jotnekvinna Skade. Det har vore ein teori om at Øyvind plagierte Ynglingatal då han skreiv Håløygjatal (dei er i same versemål: kviðuháttr), men nyare forskarar stiller seg tvilande til dette, det kan til og med tenkast at det er Håløygjatal som er eldst av dei to dikta.
 Lausaviser 14 vers er kjende.

Kjende dikt av Øyvind Finnson er
 Håkonarmål om Håkon den gode
 Håløygatal til Håkon Jarl

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Øyvind Finnsson Skaldespiller Norsk biografisk leksikon
 Den norsk-islandske skjaldedigtning v/Finnur Jónsson (red.), København 1912–15

Skaldar
Folk frå norrøn tid
Fødde i 910-åra
Døde i 990-åra
Chattium

Chattium (òg kalla chickasawhayum eller sein oligocen) er den andre og siste alderen i epoken oligocen og i heile paleogen. Han starta for 28,4 ± 0,1 millionar år sidan og enda for 23,03 ± 0,05 millionar år sidan. 

Under chattium skjedde det største kjende enkelutbrotet til ein vulkan, Fish Canyon-utbrotet til La Garita hadde ein vulkaneksplosivitetsindeks på 9,2 (meir enn 10 000 km³ stoff vart kasta ut). Utbrotet er datert til 27,51 millionar år sidan.
|

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Chattian» frå , den 27. august 2008. 
  oppgav desse kjeldene: 
 GeoWhen Database - Chattian

Fotnotar 

Oligocen
Aquitanium

Aquitanium er den første alderen i epoken miocen og i heile neogen. Han starta for 23,03 ± 0,05 millionar år sidan og enda for 20,43 ± 0,05 millionar år sidan. Aquitanium kjem etter chattium i oligocen og før burdigalium.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Aquitanian age» frå , den 27. august 2008. 
  oppgav desse kjeldene: 
 GeoWhen Database - Aquitanian
 

Miocen
Geologiske tidsperiodar
Burdigalium

Burdigalium er den andre alderen i epoken miocen. Han starta for 20,43 ± 0,05 millionar år sidan og enda for 15,97 ± 0,05 millionar år sidan. Han er kalla opp etter Burdigala, det opphavlege namnet på Bordeaux i Frankrike.

Ein kjend paleontologisk stad for denne alderen er Turritellenplatte i Ermingen i Tyskland.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Burdigalian» frå , den 27. august 2008. 
  oppgav desse kjeldene: 
 GeoWhen Database - Aquitanian
 

Miocen
Geologiske tidsperiodar
Armføtingar

Armføtingar eller lampeskjel (Brachiopoda, etter gresk brachium - «arm» og poda - «føter») er ei gruppe virvellause dyr som lever i kalkskjel. Gruppa er ikkje i nær slekt med muslingar, men høyrer derimot til lophophoratane saman med mosdyr og hesteskomakk. Dei representerer ei særs gamal rekkje med dyr; dei eldste fossila er frå 600 millionar år gamle bergartar.

Armføtingane er i dag ei relativt lita og artsfattig gruppe, med om lag 335 beskrivne artar kjend frå alle hav. Dei var langt meir hyppige før i tida, med eit høgdepunkt for 300 millionar år sidan: Totalt er rundt 30 000 artar kjend frå fossilrekkja.

Ved norskekysten er det funne ni artar nolevande armføtingar.

Kjelder 

 Brusca & Brusca: «Lophophorates» i Invertebrates, Sinauer Associates 2002
 Moen, Frank Emil & Svensen, Erling: «Armføttinger» i Dyreliv i havet - nordeuropeisk marin fauna Kom Forlag 2003

Dyr
Krike

Krike er eit (dialektalt i Vestfold og Grenland) norsk namn på det primitive plommeslaget damaskusplomme, villplomme eller sviskeplomme. Slaget er botanisk sett ein underart av den ekte plomma (Prunus domestica). Krika er ei etande steinfrukt. Ho er lita og kulerund med éin kubben, avlang stein som kvesser i båe endane. Fruktene kan minna noko om slåpebær, men er større og har god smak. Kriker kan brukast der ein elles ville bruka plommer: til bærsylte, nedkoking og i dessertar og kaker.

Kriketreet (Prunus domestica ssp. insititia) er ein lauvfellande busk eller eit lite tre med ein laus og open vokster. Det får både lange og stutte nyrenningar, og dei stutte er ofte bøygde. Borken er fyrst dunhåra og særs ljost grøn med raudfiolette ryfte. Seinare vert han tvileta med raudbrun ljosside og ljosgrøn skuggeside. Eldre greiner har ein blank, brun bork, som skalar av i sylvgråe flak. Gamle greiner og buskelegger får etter kvart ein grå og bresten bork med smale rivner. Knuppane sit spreitt, og på langrenningane lagar greina ein hyllevoren kuv under kvar knupp. Dei einskilde langrenningsknuppane er granne, strylleforma og kvasse. På stuttrenningane er knuppane meir eggete og nuve, og dei sit i klasar med 4-5 saman. Bløminga kjem i april-mai. Dei småe blomane er langstilka og er heilt kvite. Dei laver.

Kjelder 
Raknes, Ola: Engelsk-Norsk Ordbok, Aschehoug, Oslo 1927
Raknes, Ola: Fransk-Norsk Ordbok, Noregs Boklag, Oslo 1939-1942 
 "krike" f. (Leksikografi - Metaordboka)

Denne artikkelen bygger på «Kræge» frå , og «Damson» frå  den 12. oktober 2010.  
 

frukt
Prunus
DS «Stavangerfjord»

DS «Stavangerfjord» var Den norske Amerikalinje sitt tredje skip. I likskap med dei to førre skipa vart Stavangerfjord bygd av Cammell Laird i Birkenhead i England. Skipet vart sett i trafikk i 1918. Ved krigsutbrotet i 1940 vart skipet beslaglagd av tyskarane, som nytta det som depotskip. Etter krigen sette reiarlaget skipet på nytt inn i transatlantisk rutetrafikk. Den gamle dampen kryssa Atlanteren trufast heilt fram til 1964 da skipet vart seld til opphogging.

Litteratur 
 Yngvar Holm: Den store boken om amerikabåtene. Nasjonen maritime stolthet. Edvard'en forlag Bergen 2004.

Stavangerfjord
Skip frå 1918
Skip sluttsegla i 1964
DS «Bjoren»

DS «Bjoren» er ein vedfyrt dampbåt som trafikkerer strekninga Byglandsfjord-Bygland og Bygland-Ose i Setesdal søndagar i juli. 

Ved som drivstoff var eit naturleg val, ettersom det var, og er, rikeleg, lokal tilgang på dette. Vedfyringa bidrar sterkt til å gjere Bjoren til ein unik kulturskatt og eit flytande, teknisk museum. 

Båten er i dag 68,9’ lang og veg om lag 26 tonn. Den er sertifisert for maksimalt 55 passasjerar.

Historikk 
Bjoren vart bygd som passasjerbåt ved Akers mekaniske verksted i 1866 for rutetrafikk på Kilefjorden som er en del av Otra, vel 3 mil nord for Kristiansand. Opphavleg var båten 52’ lang og hadde ein maskin på 14 hk. I 1897 vart båten forlenga med 6’ og i 1914 med ytterlegare 10’. Ved denne påbygginga vart det også installert ny, vedfyrt dampkjele og maskin med heile 42 hk. 

Då Setesdalsbana vart opna på heile strekninga til Byglandsfjord i 1896 fall trafikkgrunnlaget på Kilefjorden bort. Båten vart etter ombygginga difor flytta 30 kilometer oppover i dalen, til Byglandsfjorden, og sett inn i trafikk på den ca 3,5 mil lange strekninga Byglandsfjord-Ose. Ruta gjekk over Årdalsfjorden og Byglandsfjorden, gjennom slusa ved Storstraumen og vidare via Bjåfjorden, Sandnesfjorden og Åraksfjorden til Ose. Rutetrafikken med Bjoren på denne strekninga gjekk i 60 år.

Alt frå 1920-talet byrja bilruter å ta trafikk frå båten. Då det på 1950-talet vart bygd veg på vestsida av Byglandsfjorden fall trafikkgrunnlaget heilt bort. Båten gjekk i opplag, forfallet starta og etterkvart gjekk den til botnar.

Bjorens andre liv 
Rundt 1970 starta så ein aksjon for å berge det som var igjen av båten og få den restaurert. Riksantikvaren kom inn i biletet og i 1994 var Bjoren på ny seilklar etter restaurering ved Drammen skibsreparasjoner AS.

I 2005 vart det oppdaga omfattande råteskader bl.a. i takbord og dørk og ein kanselerte såleis seglingsplanen for denne sesongen. I staden vart båten enno ein gong sett i stand, ikkje minst med tanke på 140-års jubileet i 2006.

Det er i dag Selskapet Bjoren AS som eig og driv båten. Foreininga «Bjorens venner» legg dessutan ned ein stor dugnadsinnsats båten. 

Bjoren har motteke tilskot til vedlikehald og reparasjonar samt drift frå Riksantikvaren. Som verdas einaste vedfyrte dampbåt i rutetrafikk, er den ein unik attraksjon for turistar og andre. 11. august 2006 fekk dronning Sonja oppleve denne særeigne veteranbåten på ein totimars tur frå Ose til Bygland. I tillegg til rutetrafikken, gjer Bjoren og ei rekke charterturar med foreiningar, firma og andre grupper.

Bakgrunnsstoff 
 

Skip frå 1866
Norske dampskip
Samferdsle i Bygland
Kulturminne i Bygland
Setesdal
Verneverdige fartøy
Olavsrosa
1866 i Noreg