alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Ferje

Ferje er ei nemning på ein båt eller eit skip som fraktar passasjerar og køyretøy over avgrensa avstandar. Ferjer kan enten vere småe personferjer som ikkje kan ta med seg køyretøy, eller vere større bilferjer med plass til køyretøy, og jarnbaneferjer med spor for tog. På jarnbaneferjer er det ofte fleire spor attmed kvarandre, slik at lange tog kan takast med ved å verte delte opp.

Ordet «ferje» kjem av norrønt «ferja». Å ro ferja tydde å ro folk eit kort stykke. På bokmål og i nokre bymål nyttar ein nokre gonger nemninga «ferge», etter dansk «færge».

Ferjetrafikk er viktig for mange kystbuarar. Kostnaden for ferjetrafikk er ofte lågare enn å byggja ei bru eller ein undersjøisk tunnel. Trass i lågare kostnad vert ferjetrafikken mange stader lagt ned. Ferjeulykker, vêret, sjeldne avgangar, mangel av nattruter, driftsproblem og streik gjer at dei som avheng av ferje ofte ynskjer landfast samferdsel. Ei bru eller ein tunnel gjev også folk større fridom til å reisa når dei ynskjer. Særleg gjeld dette når bilismen er på frammarsj. 

I 1999 vart det frakta 46 millionar passasjerar i Noreg via 336 ferjer. Av dei var det 37 millionar på bilferjer. Det var ein nedgang på nesten 13 % frå 1990. Det ferjesambandet kor det vert frakta flest passasjerar er ruta mellom Nesoddtangen og Aker Brygge, som opphavleg vart drive av A/S Nesodden-Bundefjord Dampskipsselskap, men som vert drive av eit anna reiarlag etter anbodskonkurranse i regi av Ruter AS, eit offentleg eigd selskap for kollektivtrafikken i Oslo og Akershus. Her vert det årleg frakta 2,3 millionar passasjerar; desse ferjene tek ikkje bilar.

Ei passasjerferje for passasjerar til fots er ofte kalla ein «vassbuss» eller «vassdrosje». Døme på dette finn ein i Venezia i Italia. Norske døme på slik ferjetrafikk finn ein i området kring Bergen. Frå mellomalderen og fram til 1930-åra gjekk mykje av trafikken i Bergen over vatn. Trafikken vart utført av såkalla fløttmenn eller ferjemenn.

Kulturell og symbolsk tyding 
Ferjetrafikk har hatt stor kulturell tyding. På ferjene har folk kome saman og laga til eigne sosiale rom. Romanen Kjærleikens ferjereiser av Edvard Hoem skildrar noko av kulturen knytt til ferjene på vestkysten av Noreg. 

Symbolsk kan ei ferje eller ferjereis tyda ‘overgang i livet’ eller generell overgang eller endring, ein vert ferja inn i eit nytt tilvære. Urtypen av ferjemannen finn ein i gresk mytologi. Ferjemannen Karon (eller Charon) ferjar folk over grenseelva Akheron, inn i dødsriket.

Skipstypeforkorting
Dei fyrste dampferjene hadde båtnemninga DF. Dei første bilferjene hadde nemninga BF, men i nyare tid er MF, for motorferje, meir vanleg. Motorskip (MS) opererer også gjerne som ferjer.

Referansar

Bakgrunnsstoff 

Båttypar
Ferjer
Rutetrafikk
Kollektivtransport
Ferjetransport
Karon

Karon, Kharon eller Charon (gresk Χάρων, 'den klåre') var ein ferjemann som i gresk gudetru frakta døde over grenseelva Akheron (eller Styx) til dødsriket i underverda (Hades). Etruskarane hadde ein tilsvarande figur Charun eller Karun.

Skildring 
Karon skal ha vore sonen til Nyx og Erebos. Han er gjerne skildra som ein gamal, gretten og uflidd mann. På greske vasar blir Kharon vist som ein gammal skjeggut mann med lue, arbeidskappe, støvlar og med stav medan han står i båten sin.

Ingen kom over elva utan hans hjelp, verken den eine eller den andre vegen. Unntaka er nokre greske og romerske heltar. Herakles brukte styrken sin til å tvinga til seg ferjing begge vegar, medan Orfevs fortrylde ferjemannen med musikken sin for å oppnå det same. I romerskalden Vergil sin Æneide vert Æneas vist vegen til den gylne bogen der ein kan koma over elva og koma attende i live.

Som ferjeløn kravde Karon han ein mynt. Den som ikkje hadde ein slik mynt, måtte flakka rundt som skuggar på elvebreidda, eller venda attende til grava som attergangarar. Lenge var det tradisjon i den greske verda å leggja ein mynt i dei døde sin munn (under tunga) eller oppå kvart av auga deira.

Utvikling 
Ferjemannen er òg skildra som ein ein demon med venger og ein dobbel hamar som våpen. Etterkvart vart han sett på som ein dødsengel, og i gresk folketru lever han vidare den dag i dag som dødsengel Charos eller Charontas.

Den engelske stavinga av namnet er «Charon», og herfrå har plutomånen Charon fått namnet sitt.

Styx eller Akheron? 

Ofte vert det sagt at Karon ferja over elva Styx. Dette skriv Vergil i diktverket sitt, Æneiden. I dei fleste andre kjelder, som Pausanias og Dantes Inferno, oppgjer ein Akheron som rett elv.

Bakgrunnsstoff 

Gresk mytologi
Dødsgudar
Hamburg

Hamburg (norsk og tysk) eller Hamborg (dansk og nedertysk) er ein by og delstat (bystat) i forbundsrepublikken Tyskland. I tillegg til sjølve byen Hamburg omfattar delstaten byane Altona, Wandsbeck, Bergedorf og Harburg-Wilhelmsburg. Hamburg er med 1,7 millionar innbyggjarar den nest største byen i Tyskland.

Hamburg ligg der elvane Alster og Bille munnar ut i Elbe (nedert. namn: «Elv»), 110 km frå Nordsjøen. Byen Hamburg har ei av dei største hamnene i verda.

Historie 

Under andre verdskrigen vart meir enn halvdelen av byen totaløydelagt.

Kultur

Institusjonar 
 Literaturhaus

Kjende skodespelarar 
 Gustav Gründgens
 Hans Albers

Kjende forfattarar 
 Gotthold Ephraim Lessing
 Helmut Heißenbüttel
 Wolfgang Borchert
 Peter von Zahn

Politikarar 
 Tidlegare tysk kanslar Helmut Schmidt
 Ernst Thälmann
 Lord Ralf Dahrendorf

Vitskapsfolk 
 Heinrich Hertz

Arkitektar 
 Fritz Höger
 Fritz Schumacher

Sakralbygg

Kyrkjer 

Dei fem «hovudkyrkjene» er:
 St. Michaelis-kyrkja i Hamburg («Michel»)
 St. Nikolai-kyrkja i Hamburg (minnesmerke)
 St. Petri-kyrkja i Hamburg (1000-talet)
 St. Jakobi-kyrkja i Hamburg (1200-talet)
 St. Katharinen-kyrkja i Hamburg (1300-talet)

Synagogar

Teater 
 Schauspielhaus
 Ernst-Deutsch-Theater
 St. Pauli Theater
 Hamburger Kammerspiele
 Thalia Theater

Musikk

Klassisk 
 Vidkjent pipeorgel bygd av Arp Schnitger (1648–1719)

Komponistar 
 Georg Philipp Telemann (1681–1767)
 Carl Philipp Emanuel Bach (1714–1788, ein av sønene til Johann Sebastian Bach)
 Felix Mendelssohn (1809–1847)
 Johannes Brahms (1833–1897)

Pop

Museum

Lokale matretter 
Sjølv om Hamburg vert spøkefullt rekna som hamburgeren sin fødestad, er dette berre ei myte. Hamburgeren vert oppkalla etter byen. Orginale retter frå Hamburg er «Birnen, Bohnen un Speck» (grøne bønner kokt med pærer og bacon), «Aalsuppe» (Ofte misforstått for å vere tysk for ålsuppe (aal=ål), men betyr eigentleg «allsuppe».), «Bratkartoffeln» (steikte poteter), «Finkenwerder Scholle» (steikt Raudspette), Pannfisch (steikt fisk), «Rote Grütze» (sommarpudding med raude bér) og Lapskaus.

Verdt å sjå i Hamburg 
 Altona
 Det Afghanske Museum. Museet opna i 1998 i Speicherstadt.
 Hamburg Dungeon
 Kunsthalle
 Reeperbahn

Verd å vitje 
 Venusberg : På kneipa Elbschloss Quelle kan ein sitje i Venusberg og drikke øl like ved den norske sjømannskyrkja.

Bakgrunnsstoff 
 http://www.hamburg.de

Byar i Tyskland
 
Tyske delstatar
Delstatshovudstader i Tyskland
Hamnebyar i Tyskland
Frie riksbyar
Sunnfjord

Sunnfjord er den midtre av dei tre nordlege distrikta i Vestland fylke og består av kommunane Askvoll, Bremanger, Fjaler, Kinn og Sunnfjord kommune. Bremanger og Kinn ligg i både Sunnfjord og Nordfjord.
Sunnfjord utgjer saman med Nordfjord og Sogn dei tre tidlegare futedømma som danna Sogn og Fjordane fylke.
Området ligg nord for Sognefjorden og sør for Nordfjord.

Sunnfjordsmålet høyrer til dei nordlege e-måla av dei vestnorske målføra.

Sjå òg 
 Sunnfjord kommune
 Sunnfjord prosti

Fotnotar

Bakgrunnsstoff
Sunnfjord i Store norske leksikon

 
Sogn og Fjordane fylke
Norske fogderi
Distrikt i Noreg
Dugnad

Dugnad (av norrønt dugnaðr, 'hjelp') er arbeid utført i fellesskap der dei som medverkar ikkje vert betalte. Arbeidet kan utførast for fellesskapet eller for ein enkeltperson. Dugnadar skjer vanlegvis i eit lokalsamfunn, men kan òg skipast til på regionalt, nasjonalt eller til og med internasjonalt plan.

Typiske dugnadsarbeid er enkeltprosjekt som krev mykje arbeidskraft, som å setja opp ein bygning (til dømes ei låve, ein kai eller ei båtstø), nokre typar gardsarbeid som tresking eller hausting, eller stelling av fellesområde.

Forventingar
Dugnadsarbeid er frivillig, men folk kan oppleva eit forventingspress om at dei skal delta og gjera godt arbeid. Til gjengjeld kan dei forventa av andre at dei vil stilla opp på same måten seinare. Dersom ein dugnad blir halden for ein særskild person, og ikkje for heile fellesskapen, er det gjerne venta at den som tener på det skal gje mat og drikke eller andre gode  til deltakarane. Men også servering og liknande kan gjerast på dugnad.

Dugnad over heile verda
Dugnadsomgrepet er rekna som utprega norsk. Våren 2004 vart ordet dugnad kåra til Noregs nasjonalord på NRK-programmet Typisk norsk. Men dugnadar finst ikkje berre i norsk kultur.

I mange delar av India er det svært vanleg at heile landsbyen går saman om innhaustinga eller reinska den lokale dammen. Dette blir på sanskrit kalla «sjramadhan», 'arbeids-gåve'. På tagalog har ordet bayanihan same betydning.

I Nord-Amerika nyttar ein ordet  «bee» om å koma saman for å gjera noko, til dømes å sy eller treska (ordet kan òg brukast om konkurransar, til dømes «spelling bee» — ein stavekonkurranse). Det engelske ordtaket «Many hands make light work» ('mange hender letter arbeidet') viser til fordelane med ein dugnad.

«Barn raising» viser til det særskilde arbeidet med å reisa ein låve saman. Medan det var vanleg å byggja låver i fellesskap over heile den nordamerikanske landsbygda fram til og med 1800-talet, er det i dag sjeldnare, og finn hovudsakleg stad innan religiøse samfunn som amishfolk og mennonnittar, eller i dei geografisk avgrensa område i Canada og dei USA-amerikanske delstatane Maine, New Hampshire, Vermont og Wisconsin.

På finsk nyttar ein ordet «talkoot» på nokonlunde same viset som vi nyttar det norske ordet «dugnad». Ordet er også lånt inn i finlandssvensk, «talko», men er ukjend i standard svensk. Tilsvarande omgrep finst òg på ungarsk «kaláka», tyrkisk «imece» og på indonesisk «gotong-royong».

Internasjonale dugnadar
Nokre bistandsorganisasjonar bruker dugnadsarbeid til å hjelpa. Habitat for Humanity bygger til dømes hus på dugnad som trengande kan kjøpa rentefritt.

Eit eksempel på ein moderne dugnad over landegrensene er Wikipedia, som nyttar Internett til  å samordna deltakarar.

Bakgrunnsstoff

Litteratur 
 Kristian Østberg: Norsk bonderet. 1. utg. Oslo (Grøndahl; Cappelen), 1914–1939 12 b. . 
2. utg. Oslo (Cappelen), 1927–? 11 b.

Nettstader
Fotogalleri av «Barn Raising»  blant amishfolk

Kjelder
«Barn raising» på engelsk Wikipedia
«Bee» på engelsk Wikipedia
«Talkoot» på engelsk Wikipedia

Arbeidsformer
Ord frå norrønt
Samarbeid
Vilhelm II av Tyskland

Vilhelm II av Tyskland (), døypt Friedrich Wilhelm Albert Victor, med tittelen prins av Hohenzollern, var keisar av Tyskland i tida 1888-1918. Vilhelm II var den siste tyske keisaren og kongen av Preussen. Han vart fødd i Potsdam og døydde i Doorn i Nederland. 

Vilhelm II var son til keisar Fredrik III av Tyskland og keisarinne Viktoria. Keisarinna var dotter til dronning Victoria av Storbritannia. Vilhelm II var soleis soneson både av keisar Vilhelm I av Tyskland og dronning Victoria av Storbritannia.

Vilhelm II var tysk keisar og konge av Preussen frå 1888 til 1918. I 1890 lét han Otto von Bismarck gå av som tysk rikskanslar. 

Etter nederlaget i fyrste verdskrigen gjekk han av som keisar og flykta til Nederland, der han døydde i 1941.

Vilhelm II og Noreg 
Vilhelm II og leiande tyske krinsar reiste om somrane ofte langs kysten av Noreg. Mellom anna var keisaren innom i Balestrand og i Odda. Reisene gjekk ofte føre seg på krigsskip, og keisaren fekk synt fram Tyskland si flåtemakt. 

Då Ålesund brann i 1904 fekk Vilhelm organisert hjelp til gjenoppbygging av byen. Ålesund vart bygd opp i mykje tyskinspirert jugendstil.

I 1913 fekk Vilhelm II reist ein kjempestatue av vikinghelten Fridtjof den frøkne på Vangsnes, og statuen av kong Bele ved gravhaugane i Balestrand. Reisinga av statuane var uttrykk for ei ovundring av vikingtida.

1. august 1888 vart Vilhelm tildelt storkrossen av St. Olavs Orden.

Bakgrunnsstoff
Nettlenkjer
 NRK Sogn og Fjordane sitt fylkesleksikon om Wilhelm II. Mellom anna kan ein sjå programmet «Tysk keisar i norsk fjord».
 * William of Germany ; Engelsk bok frå 1913 om Wilhelm II. Nettutgåve ved Prosjekt Gutenberg.

Litteratur
 Henningsen, Bernt: (m.fl.): Tyskland og Skandinavia : 1800-1914 : impulser og brytninger, Berlin 1997. ISBN 91-7100-542-0

Tyske keisarar
Tyskarar frå fyrste verdskrigen
St. Olavs Orden
Prøyssiske kongar
Vilhelm Bjerknes

Vilhelm Friman Koren Bjerknes () var ein norsk fysikar og meteorolog. Bjerknes vert rekna som grunnleggjar av moderne vêrvarsling. Han var òg grunnleggjaren av Bergensskulen i meteorologi.

Bjerknes var fødd i Christiania og fekk tidleg interesse for væskedynamikk. Ei tid var Bjerknes assistent for far sin, Carl Anton Bjerknes, innan matematisk forsking. I 1890 vart han assistent for Heinrich Hertz og gav viktige bidrag til Hertz sitt arbeid om elektromagnetisk resonans.

I 1895 vart han professor i anvendt mekanikk og matematisk fysikk ved Universitetet i Stockholm. Grunnleggjande samanhenger mellom væskedynamikk og termodynamikk vart utforska og forklart. Arbeidet hans inspirerte både Vagn Walfrid Ekman og Carl-Gustav Arvid Rossby til å nytta resultata. Storskala rørsler i verdshava og atmosfæren kunne i større grad kartleggjast. Slik kunne vérvarslinga utviklast meir profesjonelt. Allereie i 1904 såg Bjerknes at forskinga kunne nyttast i vêrvarslinga. 

I 1907 kom Bjerknes attende til universitetet i Christiania før han vart professor i geofysikk ved universitetet i Leipzig i 1912. I 1917 planla han og organiserte den meteorologiske verksemda på Geofysisk Institutt ved Bergen Museum, som nyleg var grunnlagd av Bjørn Helland-Hansen. I Bergen skreiv han boka On the Dynamics of the Circular Vortex with Applications to the Atmosphere and to Atmospheric Vortex and Wave Motion (1921). Frå 1926 til han gjekk av i 1932 var han professor ved Universitetet i Oslo.

Bjerknes gjorde opptak til å etablera Vêrvarslinga på Vestlandet. Frå 1949 var Bjerknes statsstipendiat. 

Både på planeten Mars og på Månen er eit krater oppkalla etter Bjerknes. 

Meteorologen Jacob Bjerknes (1897-1975) var son av Vilhelm Bjerknes.

Litteratur 
 Robert Marc Friedman: Appropriating the weather : Vilhelm Bjerknes and the construction of a modern meteorology, New York 1989. ISBN 0-8014-2062-8 (hardcover), ISBN 0-8014-8160-0 (paperback)
 William Helland-Hansen: (hovudredaktør): Naturhistorisk vegbok, Hordaland, Bergen Museum 2004. ISBN 82-7326-061-5 
 Sverre Petterssen: Kuling fra nord. En værvarslers erindringer  Oslo 1974. ISBN 82-03-06278-4

Bakgrunnsstoff 
 Portrett av Vilhelm Bjerknes 
 Meteorologiens far 
 On the Shoulders of Giants: Vilhelm Bjerknes 

Norske meteorologar
Norske fysikarar
Statsstipendiatar
Professorar ved Universitetet i Oslo
Meteorologiprofessorar
Norske professorar
St. Olavs Orden
Medlemmar av Det kongelege svenske vitskapsakademiet
Medlemmar av Det kongelege danske vitskapsakademiet
Æresdoktorar ved Københavns Universitet
Vitskapsfolk frå Oslo
Gravlagde på Vår Frelsers gravlund
Degnepoll

Degnepoll er ei bygd i Kinn kommune i Vestland. Ho ligg på fastlandssida av Ulvesund. Bygda var fyrste gong nemnd i skriftlege kjelder i 1563. Det fyrste leddet degn er eit gamalt namn på ein kyrkjetenar eller kyrkjesongar. Det andre leddet poll er ei sort vik. Stavemåten har vore varierande og den korrekte i dag er Degnepoll. Andre variasjonar er Deknepoll, Deknepollen eller Degnepold. Mange uttalar namnet med /k/ i staden for /g/. Staden vert òg kalla Polljen. 

Bygda har gjeve namn til poststaden Deknepollen (6718). Denne poststaden omfattar alle bygdene på fastlandet av kommunen inn til Almenning. Postkontoret er no lagt ned, men adressa vert framleis brukt.

Degnepoll er òg eit etternamn med om lag 19 brukarar.

Alle desse variasjonane i namnet fører til stor forvirring om kva stavinga skal vere. Etternamnet og bygda skal skrivast Degnepoll og poststaden skal skrivast Deknepollen.

Området Deknepollen vart saman med bygda Holvik på Vågsøya bydelar i samband med opprettinga av byen Måløy. 

Fiskeforedling har lenge vore hovudnæring i bygda. Brorparten av foredlinga i kommunen går no føre seg her. Ein ny konteinerterminal primært for utskiping av fisk er for tida under bygging. I dei seinare åra har det vokse fram fleire byggevareforretningar og andre handelsforretningar. 

Bygdene Degnepoll, Kulen, Trollebø, Skavøypoll, Tennebø, Blålid og Nygård har nærast vokse i hop grunna auke i busetnad.

Nordfjord
Busetnader i Kinn
Bygder i Vestland
Norske slektsnamn
Vågsøy kommune

Vågsøy er ein tidlegare norsk kommune som låg nordvest i Nordfjord i Sogn og Fjordane fylke, sør for Stad. I 2020 vart han slått saman med Flora kommune til nye Kinn kommune.
Vågsøy er òg namnet på den største øya i kommunen. Kommunesenteret er Måløy, som fekk bystatus i 1997 saman med bygdene Degnepoll og Holvik. Kommunen grensar til Bremanger i sør, Vanylven og Eid i aust og Selje i nord.

Kommunikasjon 
Byen Måløy ligg ved Ulvesundet, og byen og øya er knytte til fastlandet med Måløybrua på 1224 meter over til Degnepoll. Etter 5 mil langs Riksveg 5 og Riksveg 15 til Nordfjordeid følgjer vegsambandet sør og nordover Europaveg 39 medan Riksveg 15 fortset austover om Stryn og møter Europaveg 6 ved Otta.

Hurtigruta går innom Måløy fast. Det er snøggbåtsamband nordover til Selje og sørover til Florø og Bergen.

Næring 
Hovudnæringane er fiskeri, fiskeoppdrett og skipsverft. Det er meir enn 1 000 arbeidsplassar i fiskerinæringa på sjø og land, og her er eit av dei mest moderne fiskeindustrianlegga i Noreg. Kommunen er den største fiskerikommunen i landet når det gjeld landa kvantum i året (350 000 tonn (2002)). Målt i fyrstehandsverdi er han nr. 3 (etter Ålesund og Tromsø).

Kommunen i dag 
Då formannskapslovene vart innførte i 1837 var Vågsøy og Selje ein kommune. Selje var både kyrkjestad og administrasjonssenter.

I 1900 vart Vågsøy skilt ut som eige kyrkjesokn og i 1910 vart òg kommunegrensene lagde om. Det vart oppretta to nye kommunar: Sør-Vågsøy og Nord-Vågsøy. Måløy vart administrasjonssenter for Sør-Vågsøy, Raudeberg i Nord-Vågsøy. 

I 1965 vart dei to kommunane slått saman, kommunegrensene vart justerte noko og Måløy vart felles administrasjonssenter.

Bygdene Sørpoll, Osmundsvåg og Silda i nord er no ein del av Vågsøy. I sør er øyane Husevågøy og Gangsøy i Fåfjorden lagde til kommunen. I aust vart Bryggja og Maurstad delar av Vågsøy då Davik kommune vart nedlagt.

Tettstader 
 Bryggja
 Holvik
 Måløy
 Raudeberg
 Vågsvåg

Store hendingar 
Måløy var hovudhamn for Tall Ships’ Race i 2008.

Bakgrunnsstoff 
 Vågsøy kommune 
http://www.vivest.no/vaagsoy.html

 
Nordfjord
Tidlegare kommunar i Sogn og Fjordane
Kinn kommune
Norske kommunar nedlagde i 2020
Toki pona

Toki pona er eit kunstig språk utvikla av Sonja Elen Kisa. Det vart fyrste gong gjort offentleg på internett sumaren 2001.

Toki pona er eit «minimalistisk» språk, som fokuserer på dei kulturuavhengige («universelle») og enkle («gode») tinga i livet. Det er laga for å kunna uttrykkja mest mogleg meining med minst mogleg kompleks struktur. Språket har 14 fonem og 118 ord. Det er ikkje meint som eit internasjonalt hjelpespråk, men er inspirert av m.a. taoistisk filosofi. Den som lærer seg toki pona, får raskt ei kjensle av at gjennom å uttrykkja seg med enkle ord, lærer ein seg å tenkje klårt og ukomplisert.

Orda kjem frå fleire vidt ulike språk, som engelsk, finsk, walisisk, kinesisk, georgisk og tok pisin. I tillegg er det inspirert av dei andre konstruerte språka esperanto og lojban, og har nokre lydmålande ord. Lydane og stavinga er gjerne forenkla, som i «kepeken» som kjem frå det nederlandske ordet gebruiken.

Det finst nokre titals menneske som nyttar språket aktivt, og eit par dusin av desse snakkar det heilt flytande. Dei fleste av dei bur i Nord-Amerika. Det er produsert noko litteratur, for det meste ordspråk og lyrikk, men òg nokre noveller, essay og teikneseriar.

Nettstadar 

 Offisiell nettstad
 Uoffisiell nettstad, med lærestoff og tekstar

Konstruerte språk
Sonja Lang

Sonja Elen Lang () er ein kanadisk omsetjar (engelsk, fransk og esperanto). Ho bur i Toronto i Ontario i Canada. Ho er mest kjend for å ha funne opp det konstruerte språket toki pona. Toki pona er eit enkelt språk, utarbeidd etter taoistiske tankar. Ho har òg omsett delar av Tao te ching til både esperanto og engelsk.

Nettstadar 
 Nettstaden hennar: Sonja's Linguistic Surrealscape (på engelsk og esperanto)

Kanadiarar
Språkforskarar
Omsetjarar
Hemsedal kommune

Hemsedal kommune  er ein kommune i Hallingdalen nordvest i Viken fylke. Kommunen grensar i søraust til Gol, i sørvest til Ål, i nordvest til Lærdal i Sogn og Fjordane og i nordaust til tre kommunar i Innlandet fylke; Nord-Aurdal, Vang og Vestre Slidre. Hemsedal fekk kommunestatus i 1897, då han vart skilt ut frå Gol.

Administrasjonssenter i Hemsedal er tettstaden Trøym. Lokalavisa er Hallingdølen, som òg kjem ut i dei fem andre kommunane i Hallingdal.

Geografi 

Hemsedal kommune omfattar det meste av dalen Hemsedal og Grøndalen, der sistnemnde er ein sidedal til Hemsedal. Over fire femdelar av kommunen ligg høgre enn 900 moh, og dette er staden i Sør-Noreg der Austlandet møter Vestlandet. Av den grunn har du brytinga mellom to ulike typar fjellformasjonar i kommunen, noko som er særleg fascinerande for fjellinteresserte. Høgste punktet i kommunen er Høgeloft på 1920 moh.  Hydnefossen, den høgste fossen i Buskerud ut frå totalt fall, ligg ved Hornset i kommunen.

Folkesetnaden ligg for det meste langsmed det største dalføret, og her ligg kommunesenteret Trøym og dei to andre bygdene Ulsåk og Tuv. På begge sidene av dalen er det fjellområde, med Høgeloft på 1920 moh. som det høgste punktet i kommunen. Andre høge fjell i kommunen er Raudebergnuten på 1818 moh. og Skogshorn på 1728 moh. Heilt i aust ligg grenda Lykkja 830-900 moh. i sollia over Tisleifjorden og Storevatnet. Desse sjøane har avløp ved Tisleia til Valdres.

Næringsliv 

Viktige næringar i kommunen er jordbruk med hald av husdyr, særleg av storfe og sau. Det er litt industri med nokre føretak i trevare-, møbel- og næringsmiddelindustrien, me.a. meieri. Turisme er vorte ei viktig satsing frå 1970-åra av. Det er satsa sterkt på vinterturisme med fleire alpinanlegg, mellom anna Hemsedal Skisenter. Reiselivsnæringa og varehandelen sysselset nesten ein fjerdedel av dei yrkesaktive. Av anna næringsliv kan nemnast nokre hotell, pensjonat, campingplassar og hyttegrender.

Samferdsle 
Riksveg 52 (Gol-Lærdal) går gjennom Hemsedal og fylgjer Mørkedalen opp til fjellovergangen på 1137 moh. Private vegar går over fjellet til Vestre Slidre i aust og Ål/ Hol i vest.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Hemsedal kommune
 Hallingdølen - lokalavis i Hemsedal
 Historiske arkiv etter Hemsedal kommune på Arkivportalen

 
Tidlegare kommunar i Buskerud
Kommunar i Viken
John Kerry

John Forbes Kerry () er ein amerikansk politikar som var senator for Massachusetts frå 1985 til 2013. Han vart etter primærvala i Sambandsstatane (USA) demokratane sin kandidat til presidentvalet i 2004, men tapte  mot den sitjande presidenten George Walker Bush.

Kerry studerte ved Yale-universitetet frå 1962 til 1964. Seinare deltok han i Vietnamkrigen, som han seinare vart ein framskoten motstandar av.

John Kerry sin familie på farssida utvandra frå Sudetenland i Bøhmen i Austerrike-Ungarn (nåverande Tsjekkia). Kerry er ein truande katolikk.

Han er gift med Teresa Heinz Kerry.

Bakgrunnsstoff

Senatorar i USA
USA-amerikanske politikarar
Folk frå Massachusetts