alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Erich Maria Remarque

Erich Maria Remarque er pseudonym for Erich Paul Remark () — ein tysk romanforfattar som er kjend for sine skildringar i enkelt og kraftfullt språk av liva åt vanlege menneske i skuggen av krigen — særleg frå desillusjonerte soldatar og flyktningar sitt perspektiv. Remarque karakteriserte seg sjølv som ein «militant pasifist».

Biografi 
Erich Paul Remark vart fødd inn i ein katolsk fattig arbeidarklassefamilie i Osnabrück i Niedersachsen i Tyskland den 22. juni 1898. Far hans var bokbindaren Peter Franz Remark og mor hans var Anna Maria Remark, f. Stallknecht. I 1916, atten år gammal, vart han innkalla til militærteneste og send til fronten som tysk soldat under første verdskrigen, der han vart såra fleire gonger. Etter eit rotlaust yrkesliv etter krigen gav han i 1929 ut si mest vidkjende bok, Im Westen nichts Neues (Inkje nytt frå vestfronten). Nazi-Tyskland forbaud bøkene hans og brende dei på bokbål i 1933 — i tillegg til at dei spreidde den usanne propagandaen mot han at han stamma frå franske jødar og at det eigentlege familienamnet hans var Kramer (Remark stava baklengs). Han hadde da budd i Sveits sidan 1931, og i 1939 emigrerte han til USA, der han vart statsborgar i 1947. I 1958 gifte han seg med den tidlegare hollywoodfilmstjerna Paulette Goddard (1911-1990). I 1948 flytte dei til Sveits, der han døydde i Locarno den 25. september 1970.

Verk 
 Im Westen nichts Neues (1929), norsk oms. Intet nytt fra Vestfronten
 Der Weg zurück (1931), norsk oms. Tider som fulgte
 Drei Kameraden (1937), norsk oms. Tre kamerater
 Liebe deinen Nächsten (1941), norsk oms. Du skal elske din neste
 Die letzte Station, skodespel
 Triumfbuen (roman)|Arc de Triomphe (1946), norsk oms. Triumfbuen
 Der Funke Leben (1952), norsk oms. Livsflammen
 Zeit zu leben und Zeit zu sterben (1954), norsk oms. Først elske – siden dø
 Der schwarze Obelisk (1956), norsk oms. Den sorte obelisk
 Der Himmel kennt keine Günstlinge (1961), norsk oms. Himmelen gjør ingen forskjell
 Die Nacht von Lissabon (1963), norsk oms. Natt i Lissabon
 Schatten im Paradies (posth. 1971), norsk oms. Skygger i paradis
 Der Feind, noveller (1993, opprinnelig utg. på engelsk 1930-31), norsk oms. Fienden

Utgjeve posthumt: 
 1971 - Schatten im Paradies (Skugger i paradiset)

Kjelder 
 wordIQ.com 
 germanculture.com

Remarque, Erich Maria
Remarque, Erich Maria
Remarque, Erich Maria
Remarque, Erich Maria
Sjofár

Ein sjofár er eit bukkehorn utan fingerhol bruka som signalinstrument i jødiske ritual — særleg i samband med rosj hasjaná (jødisk nyår) og jom kippúr (soningsdagen).

Kva horn blir bruka? 
Ulike typar horn blir bruka i ulike tradisjonar. Askenasiske jødar brukar oftast dei relativt korte horna av vêr (bekre) eller geitebukk. Jemenittiske jødar brukar derimot oftast dei lange og korketrekkjarforma horna av kuduar.

Korleis blæs ein i sjofáren? 
Sjofáren er kappa av og uthola i den tynne enden, der ein blæs med same teknikk som for waldhorn eller norsk bukkehorn. Det finst tre grunnleggjande signal:
 Tekiá (hebr. תְּקִיעָה) er eit halvlangt, enkelt signal (t.d. LL-HHHl)
 Sjebarím (hebr. שְׁבָרִים) er tre korte støyt (t.d., LLH LLH LLH-l)
 Teruá (hebr. תְּרוּעָה) er ein serie (oftast om lag ni) raske støyt (t.d. L-L-L-L-L-L-L-L-HHHl

Kva tid?

Rosj hasjaná og jom kippur 
På kvar av høgtidsdagane rosj hasjaná (to dagar) og jom kippúr blir det i vår tids tradisjonelle jødiske gudstenester blåse 100 signal — berre med unntak av når ein av desse dagane havnar på sjabbát (laurdag), når det i vår tid stort sett blir rekna som forbode å blåse i sjofáren.

Elúl 
Askenasiske jødar blæs òg i sjofáren kvar dag i månaden elúl utanom på sjabbát.

Fredag 
I sefardisk jødedom har det tildels vore vanleg å blåse i sjofáren kvar fredag som ei påminning om den kommande helgedagen.

Jødisk musikk
Jødisk utstyr
Jødisk utøving
Naturhorn
Israelsk kultur
Blåseinstrument
Hornprodukt
Sosialisme

Sosialisme (frå latin; socius, forbundsfelle) er ei politisk tankeretning som har størst mogleg økonomisk og sosial likskap som mål. Slik likskap er etter sosialistisk tankegang ein føresetnad for reell fridom for alle. Den økonomiske og sosiale utjamninga kan ifølgje sosialismen ikkje fullførast utan at dei viktigaste produksjonsmidla (naturressursar, storindustri, storkapital) er felleseige og reelt styrte av samfunnsmedlemmene på demokratisk vis. 

Ordet sosialisme vart første gong nytta av filosofen Pierre Leroux i 1834. Han kalla sosialismen "doktrinen som ikkje vil svike ideala om fridom, likskap og brorskap". Andre kjelder seier at ordet først vart nytta av Marie Roch Louis Rebaud i Frankrike, eller Robert Owen i England, far til Kooperativismen. Sjølv om desse var dei første til å nytte ordet, er "sosialismens far" rekna til å vera greven av Saint Simon, Claude Henri de Rouvroy. Han påverka tankebyggverka til Karl Marx. Sosialistiske idear byggjer soleis på den franske revolusjonen sine ideal, og var framme alt før 1820 (utopisk sosialisme). 

Sosialismen som politisk program og politisk rørsle oppstod i den moderne arbeidarklassa som kom i kjølvatnet av kapitalisme-framvoksteren på 1800-talet. Sosialistiske idear vart særleg i vinden i tida etter Julirevolusjonen i Frankrike i 1830, og dei henta tankegodset sitt frå den franske revolusjonen. Det sosialistiske forbundet vart skipa ikkje lenge etter. Karl Marx (1818-1883) og Friedrich Engels slutta seg til denne rørsla i tida før 1848, og vidareutvikla dei sosialistiske tankane til klassisk kommunisme. Påverknaden frå Marx har vore avgjerande for sosialistisk tenking etter dette. Arbeidarrørsla har sidan då vore ei blanding av fagorganisasjonar og sosialistiske parti. 

Sosialisme i ulike variantar har sidan slutten av 1800-talet vore arbeidarrørsla sin ideologi. Dei viktigaste variantane av sosialisme har historisk vore den sosialdemokratiske og den kommunistiske, og ulike variantar av desse igjen. 

Kommunismen som eiga retning blei grunnlagd av Vladimir Lenin (1870-1924). Fram til Berlinmuren fall i 1989 og Sovjetunionen sitt samanbrot i 1991 kalla dei styrande kommunistpartia i Aust-Europa systemet sitt «den reelt eksisterande sosialismen». Demokratiske sosialistar nekta for at denne nemninga var dekkjande, og den vanlege nemninga for desse regima i Vesten var «kommunisme». 

Dei viktigaste partia i den sosialistiske tradisjonen i Noreg i dag, er Det norske Arbeidarpartiet (Ap), Sosialistisk Venstreparti (SV) og Raudt (R). Ap har ikkje lenger målet om eit sosialistisk samfunn i formålsparagrafen sin, mens SV har sosialismen både i namnet og i formålsparagrafen. Raudt har òg programfesta målet om eit sosialistisk samfunn.

Sjå òg mellom anna artiklane marxisme, kommunisme, demokratisk sosialisme, sosialdemokrati, Eduard Bernstein, Rosa Luxemburg, Karl Kautsky, Julius Martov og Otto Bauer.

Arbeidarrørsla
Politiske ideologiar
Økonomi
Økonomiske ideologiar
Politisk filosofi
Vladimir Lenin

For anna bruk av etternamnet, sjå Namnet Lenin

Vladimir Iljitsj Lenin () var grunnleggjaren av den moderne kommunismen og den sovjetiske staten. På Karl Marx si tid og frametter blei omgrepa sosialistisk, kommunistisk og sosialdemokratisk ofte bruka om kvarandre, men frå og med Lenin er kommunisme ei særskild retning i politikken.

Vladimir Lenin blei fødd i Russland i 1870. Det eigentlege etternamnet hans er Uljanov, og Lenin er eit pseudonym han bruka fordi sosialistiske rørsler var ulovlege i det gamle Russland. Lenin blei leiaren for bolsjevikane, den eine hovudfløya i det russiske sosialdemokratiske partiet. Den andre hovudfløya blei kalla mensjevikar, og der var Julius Martov ein av leiarane. Det var bolsjevismen eller leninismen som blei grunnlaget for den moderne kommunismen. Bolsjevikfløya braut etter kvart med dei andre sosialdemokratane, og bruka frå 1918 namnet kommunistisk om partiet sitt.

Bolsjevikane tok makta i Russland i oktober/november 1917. Lenin stod i brodden for denne maktovertakinga, etter at han hadde komme tilbake til Russland frå eksil i utlandet. Statsmakta skulle no byggjast på arbeidarråda (sovjeta), men i løpet av borgarkrigen 1918-1920, som også vestlege land blanda seg inn i, mista desse råda mykje av makta si. Etter at både andre sosialistiske parti og organiserte fløyer i kommunistpartiet blei forbodne, låg heile den reelle makta i den nye sovjetstaten i leiinga for kommunistpartiet. Lenin var likevel tilhengar av eit visst fritt ordskifte innanfor partiet, men etter at han døydde i 1924, og Josef Stalin gradvis tok all makt i parti og stat, blei det slutt på dette. Då blei det politiske politiet bruka mot opposisjonen i partiet, der Lev Trotskij var ein leiande figur.

Bakgrunnsstoff 
 Leninisme
 marxists.org – Meir om Lenin og verka hans

Kommunistiske politikarar
Kommunistiske statsleiarar
Kommunistar
Russiske statsleiarar
Russisk historie
Russiske politikarar
Psevdonym
Sovjetiske statsleiarar
Namnet Lenin

Lenin er eit russisk namn som blei brukt som dekknamn av kommunistleiaren Vladimir Iljitsj Uljanov, og var namnet han blei kjend under. Det er mykje nytta i sovjetisk og sosialistisk samanheng. Lenin er også blitt brukt som personnamn av andre.

Historie 
Vladimir Iljitsj Uljanov tok dekknamnet «Lenin» i 1901. Namnet blei kjend gjennom ein pamflett, Sjto delat'? (Что делать?), eller 'Kva må gjerast?', gjeven ut i 1902 og signert N. Lenin. Nøyaktig kvifor han valde namnet er ukjend, men ein reknar vanlegvis med at han kalla seg opp etter elva Lena i Sibir. Namnet kan tyda 'mannen frå Lena', og -in-endinga var vanleg i dekknamn på denne tida. Sosialdemokraten Georgij Plekhanov, som Lenin starta avisa Iskra saman med, nytta «Volgin» som dekknamn. Namnet Volgin kjem av elva Volga. Elva Lena er større og lengre enn Volga og renn i motsett retning. 
I april 1912 var elva elles åstaden for ein massakre av streikande arbeidarar utført av tsaren sine styrkar. Lena-massakren førte til arbeidaruro mange stader i Russland.

Stadnamn 
Fleire stader i Sovjetunionen fekk namn etter Lenin, men mange blei omdøypte etter at Sovjetunionen fall. Leningrad, no St. Petersburg, er det best kjende dømet. Andre er Leninogorsk, Leninsk, Leninsk-Kuznetskij og Leninskij i Russland, Lenin i Aserbajdsjan, Lenin i Tadsjikistan, Lenin i Turkmenistan, Leninskij i Kasakhstan, Lenine og Leninivka i Ukraina og Leninpol' i Kirgistan.

To byar som tidlegare heitte Leninsk i Kasakhstan og Turkmenistan har endra namna sine til høvesvis Bajkonur og Akdepe.
Leninfjellet, eller Pik Lenina, mellom Kirgisistan og Tadjikistan blei døypt om til Ibn Sina-fjellet i 2006.

I kulturen 
Lenin og avleiingar har vore nytta i litteratur, til dømes om den viktige figuren Lenina Crowne i dystopien Brave New World av Aldous Huxley frå 1932.

Namneberarar 
 Lalitha Lenin (fødd K.K. Lalitha Bai i 1940), indisk diktar
 Lenin El-Ramly (f. 1945), egyptisk dramatikar
 Lenín Moreno (f. 1953), ecuadoriansk advokat, politikar og visepresident
 Lenin Steenkamp (f. 1969), sørafrikansk fotballspelar
 Lenin Raghuvanshi (f. 1970), indisk dalitaktivist
 Lenin Arroyo (f. 1979), kostarikansk boksar
 Lenin Porozo (f. 1990), ecuadoriansk fotballspelar

 B. Lenin, indisk filmskapar
 Lenin Rajendran, indisk filmskapar
 Lenin M. Sivam, srilanskisk-kanadisk filmskapar

Kjelder 

 
 
 

psevdonym
namn av russisk opphav
Bolsjevisme

Bolsjevisme er eit anna og tidlegare mykje bruka namn på den politiske retninga vi elles kallar kommunisme. Bolsjevismen oppstod som ei fløy av det russiske sosialdemokratiske partiet heilt først på 1900-talet, under leiing av Vladimir Lenin. Opphavet til ordet bolsjevisme og ordet bolsjevik for ein tilhengar av bolsjevismen er det russiske ordet bolsjinstvo, som betyr fleirtal. Lenin sine tilhengarar fekk nemleg fleirtal ved vala til dei leiande organa i det russiske sosialdemokratiske partiet og partiavisa på landsmøtet i London i 1903.

kommunisme
russisk historie
Russiske ord og uttrykk

en:Bolshevism
fr:Bolchevik
ro:Bolşevic
tr:Bolşevik
Lev Trotskij

Lev Trotskij () var ein sovjetisk kommunistisk leiar. Trotskij (rus. Лев Давидович Троцкий, førenamnet også transkribert som Leo, Leon osb.) organiserte bolsjevikrevolusjonen i Russland i oktober/november 1917, leidde Den raude armeen til siger under borgarkrigen og intervensjonskrigen 1918-1920, var den leiande personlegdomen i opposisjonen mot Stalin innanfor det sovjetiske kommunistpartiet og danna den Fjerde Internasjonalen (FI) i eksil (landflykt) i 1938.

Trotskij heitte opphavleg Bronstein, og kom frå ein jødisk familie i Ukraina. Han slutta seg tidleg til det illegale (ulovlege) russiske sosialdemokratiske partiet (som omfatta sosialistar i heile det russiske storriket, ikkje berre sjølve Russland), der han ikkje høyrde til nokon av hovudfløyene heile tida. Han hadde ei sjølvstendig stilling i partiet, og var delvis sterkt usamd med bolsjevikleiaren Vladimir Lenin. Pseudonymet (løyndenamnet) Trotskij tok han etter ein medfange han møtte da han sat i fengsel for ulovleg politisk aktivitet som ung mann.

I 1917 slutta Trotskij seg til bolsjevikane, fordi Lenin da etter Trotskij si meining gjekk over til hans politiske linje da han kom heim frå eksilet sitt. Også Trotskij kom heim frå eksil same året, og frå da av var han og Lenin kvarandre sine nærmaste medarbeidarar resten av Lenins liv.

Lenin og Trotskij var dei tvillaust leiande personane i det tidlege sovjetregimet. Men da Lenin sjukna inn og seinare døydde, synte det seg at Trotskij ikkje hadde noka sterk stilling i systemet. I løynd hadde Josef Stalin bygd opp eit apparat som var loyalt overfor han, og Trotskij blei utmanøvrert. Andre leiarar skjønte ikkje at Stalin kunne bli farlege for dei også før det var for seint, og var med på å setje Trotskij til sides.

Trass i at stillinga hans blei stadig svakare, kjempa Trotskij ein lang og hard kamp mot Stalin og stalinismen, først innanfor kommunistpartiet til han blei ekskludert, sidan illegalt (ulovleg) utanfor partiet. I 1929 blei Trotskij landsforvist, og levde resten av livet i eksil (landflykt) i fleire land, mellom dei Noreg - frå juni 1935. Her vart han utvist 1936, offisielt fordi han hadde brote vilkåra for opphaldet ved å drive politisk verksemd, men i røynda på grunn av sterkt sovjetisk press.  Deretter fekk han asyl i Mexico, og her vart han drepen av ein stalinistisk agent i 1940.

Arven etter Trotskij 

Trotskij har skrive fleire viktige politiske skrift, mellom dei ei kraftig åtvaring mot Hitler, og mot at dei tyske stalinistane gjorde sosialdemokratane til hovudfiende mens nazismen truga med å ta makta i Tyskland («For arbeidareinskapsfront mot fascismen», 1931).

Den Fjerde Internasjonalen er etter Trotskij døydde blitt splitta fleire gonger, men finst framleis under namnet United Secretariat of the Fourth International (USFI).

Referansar

Bakgrunnsstoff 

 Meir om Trotskij og verka hans
 The Lubitz TrotskyanaNet dealing with Leon Trotsky, Trotskyism and Trotskyists (english)

Russiske politikarar
Russisk historie
Askenasar
Kommunistiske politikarar
Ukrainske jødar
Mardøla-aksjonen

Mardøla-aksjonen er ei viktig symbolhending innan natur- og miljøvern. Sommaren 1970 var det aksjonar mot kraftutbygging i Eikesdal i Nesset kommune i Møre og Romsdal fylke. Samla er desse aksjonane kalla Mardøla- aksjonen. 
I aksjonane vart det teke i bruk sivil ulydnad. Saka vart særleg symbolsk på grunn av dei høge Mardalsfossane. Leiarane for aksjonen vart fjerna av politiet etter at det vart organisert ein ikkje-valdeleg leir der anleggsvegen skulle gå. 

Av folk som deltok i aksjonane kan nemnast filosofen Arne Næss, filosofen Sigmund Kvaløy Sætreng og politikaren Odd Einar Dørum.

Samarbeidsgruppene for natur- og miljøvern (snm) 
Samarbeidsgruppene for natur- og miljøvern (snm) vart starta i 1969 av ei gruppe filosofar, fjellklatrarar og fotturistar. (snm) skulle vera ei motvekt til dei miljøvernorganisasjonane som dreiv ‘skrivebordsarbeid’, og heller konsentrera seg om konkret arbeid. Dette skulle ein oppnåsgjennom ein anti- organisasjon der saka, ikkje organisasjonen i seg sjølv, var målet. Parentesen rundt namnet skulle symbolisera dette. Den første aksjonen (snm) tok ansvaret for var aksjonen mot utbygging av Mardalsfossen i Eikesdal i 1970. Aksjonen var eineståande fordi han var ein ideologisk grunngjeven direkte aksjon. Bygdefolka i Eikesdal og Eresfjord støtta dei aktive i aksjonen, men aksjonistane måtte trekkja seg attende etter truslar frå romsdølar. Det nye med Mardøla- aksjonen var at sivil ulydnad vart teke i bruk som middel i motstand mot kraftutbygging. Sivil ulydnad vart seinare nytta i stor målestokk under Alta-aksjonen.

Protestar mot vasskraftutbygging var mykje av grunnlaget for å byggja opp ei slagkraftig natur- og miljøvernrørsle i Noreg. 
Etter Mardøla-aksjonen vart det laga ein film «Kampen om Mardøla» og skrive fleire bøker.

Litteratur 
 Alnæs, Finn: Svart snø eller samvern : dokumentarbok fra en brytningstid, Oslo 1976.
 Gleditsch, Nils Petter: Mardøla-aksjonen, Oslo 1971.
 Grepstad, Jon: Mardøla. Dokumentasjon og perspektiv, Oslo 1971.
 Kvaløy, Sigmund: «Fra kraftrom til elvetid. To kulturer på norsk jord.» i Kjell Haagensen og Atle Midtun: Kraftutbygging, konflikt og aksjoner, Oslo 1984.
 Persen, Åsne Berre og Johansen, Jørgen: Den nødvendige ulydigheten, Oslo 1998. 
 Reed, Peter: Wisdom in the Open Air. The Norwegian Roots of Deep Ecology, Minnesota 1993.

Miljøvern i Noreg
Miljøvernaksjonar
Vassdragsvern
Nesset kommune
Hendingar i 1970
1970 i Noreg
Kampen om Mardøla

Kampen om Mardøla er ein norsk dokumentarfilm frå 1972 om Mardøla-aksjonen sommaren 1970.

Onsdag 26. august 1970 kl. 05.00: Politiet går til aksjon. Ved Mardalsfossen ber politiet vekk demonstrantar med filosofane Arne Næss og Sigmund Kvaløy i spissen. Dei første telta vart slegne opp sundag den 26. juli 1970. Dagen etter møtte anleggsarbeidarane desse plakatane: «Stans anleggsarbeidet til rettssaken er over», «Stans: Mardøla skal fortsatt renne til Eikesdalen» «Stopp: (gjelder bare anleggsmaskiner)». 

Oddvar Einarson skreiv manus og regisserte filmen, medan Sturla Einarson stod for lyden.

Medverkande skodespelarar:

 Kjell Kjær kommentator 
 Lars Andreas Larssen kommentator 
 Liv Thorsen kommentator 
 Dag Åkeson Moe kommentator 
 Jan Hårstad kommentator 
 Sossen Krohg kommentator

 Speletid: 89.32 minutt

Bakgrunnsstoff 
 

Norske filmar
Filmar frå 1972
Jom kippúr

Sjå og Jom kippúrkrigen.

Kippúr eller jom kippúr (frå hebr. יוֹם הַכִּפּוּרִים jōm hakkippūrīm) er den jødiske forsoningsdagen. Høgtida er ei av dei viktigaste i den jødiske kalenderen, og blir gjerne halden også av dei som er mindre religiøse. På kippúr skal ein gjera opp for synder, både som folk og som enkeltperson. Ved å sona for dei får ein òg tilgjeving.

Høgtidsdagen er ein full sabbat der ein ikkje kan utføra noko arbeid. Heile dagen er ein  fastedag, og alle jødar over 12/13 års alder som har helse til det er pålagde å faste frå solnedgang på kippúr-aftanen til det er mørkt etter sjølve kippúr-dagen — det vil seie om lag 25 timar. I denne perioden et ein ingen ting og drikk ikkje noko anna enn kva som er strengt nødvendig for helsegrunnar. Ein skal heller ikkje bada, bruka sminke, ha på seg ting av lêr (som skor) eller ha samleie i denne tida.

Kippúr fell på den tiande dagen av månaden tisjré. Etter den sivile kalenderen havnar kippúr ein dag mellom 15. september og 14. oktober. I 2005 fell kippúr på 13. oktober — det vil seie frå 12. oktober ved solnedgang til 13. oktober etter solnedgang. Dei ti dagane før høgtida, innleia av nyttårsdagen rosj hasjaná, har vore ei tid av anger og bøn. Kippúr står for reinsing frå synd, og på grunn av dette ber mange jødar symbolske kvite klede på denne dagen.

Rituale 

Bønneritualet for kippúr inneheld fleire karakteristiske element: 

 Ein brukar tallét (bønnesjal) under kveldsgudstenesta. Dette er den einaste kveldsgudstenesta i heile det jødiske året at alle hovudretningar av jødedommen er einige om at dette er pålagt. Grunnen til påbodet er at alle gudstenestene i løpet av heile kippúr er å rekne for éi samanhengande gudsteneste. 
 Kal nidré (askenasisk: Kol nidré; italiensk kol-nedarím) er ei bønn om at lovnader ein gjorde sitt beste for halde, men ikkje greidde å leva opp til, ikkje må bli haldne mot ein, og likeleis at lovnader ein vart tvungen til (slik som, t.d., under Den spanske inkvisisjonen) ikkje må bli haldne mot ein. (I askenasisk jødedom er denne bønna endra til å gjelde det kommande året i staden.)
 Ein blæs i sjofár (bukkehorn) éin gong ved slutten av dagen for å markere at jom kippúr er over. 
 Under ‘amidáen legg ein mellom anna til bønna selihót.
 I tillegg til dei vanlege gudstenestene har ein gudstenestene Musáf og Ne‘ilá.
 Ein legg til ‘Abodá-avsnittet, som fortel om gudstenesta i Tempelet i Jerusalem på denne dagen.
 Ein legg til ei minnebønn — kalla Hasjkabá (eller Rogativa) av sefardím og Jiskor blant askenasím.

Kva tid fell jom kippur? 
 2005: 13. oktober
 2006: 2. oktober
 2007: 22. september
 2008: 9. oktober
 2009: 28. september
 2010: 18. september

Bakgrunnsstoff 
 Machzor. Orden de Ros Asanah y Kipur. (Amsterdam 1630)

Jødiske høgtider
Eduard Bernstein

Eduard Bernstein () var den første og er kanskje den mest kjende av dei store «revisjonistane» i den sosialistiske rørsla. Bernstein var fødd i Tyskland i 185], var av jødisk ætt, og aktiv i det tyske sosialdemokratiske partiet (SPD) både i eksil og i heimlandet. 

I boka  Die Voraussetzungen des Sozialismus und die Aufgaben der Sozialdemokratie («Føresetnadene for sosialismen og oppgåvene for sosialdemokratiet»), som blei utgitt i 1899, reviderte han nokre av Karl Marx sine teoriar, som Bernstein meinte hadde synt seg å vere feilaktige i lys av utviklinga etter dei blei utforma. Bernstein meinte blant anna at sosialismen kan innførast på fredeleg vis og i ein gradvis prosess i land med nokolunde demokratisk styresett. Denne «revisjonismen» utløyste ein stor debatt i den internasjonale sosialistiske rørsla på den tida, som var organisert i Andre Internasjonalen. Særleg Karl Kautsky, Rosa Luxemburg og Vladimir Lenin gjekk til harde åtak på Bernstein. Sjølv om Bernstein «tapte» debatten, er variantar av «revisjonismen» blitt grunnlaget for den faktiske politikken til dei aller fleste sosialistiske parti i verda, i den praktiske utforminga som reformisme.

Men til liks med Marx har heller ikkje Bernstein synt seg å vere ufeilbarleg, så nokre av revisjonane hans er sidan blitt reviderte. Det gjeld blant anna teorien til Bernstein om at kapitalismen var blitt så organisert at han er krisefri. Blant anna den store verdskrisa frå 1929 og frametter motbeviste det.

Bernstein var fødd i Berlin og døydde same staden i 1932.

Bakgrunnsstoff 
 Eduard Bernstein Internet Archive ved marxists.org

Sosialistiske tenkjarar
Tyske jødar
Tyske politikarar
Sosialistiske politikarar