alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Teige

Teige kan vise til:

Stader 
 Teigane – matrikkelgard i Herøy kommune i Møre og Romsdal
 Teige i Eid – matrikkelgard i Eid kommune i Sogn og Fjordane.
 Teige i Hyllestad – matrikkelgard i Hyllestad kommune i Sogn og Fjordane.
 Teige i Nord-Fron – matrikkelgard i Nord-Fron kommune i Oppland.
 Teige i Ringebu – matrikkelgard i Ringebu kommune i Oppland.
 Teige i Stange – matrikkelgard i Stange kommune i Hedmark.
 Teige i Trysil – matrikkelgard i Trysil kommune i Hedmark.
 Teige i Tynset – matrikkelgard i Tynset kommune i Hedmark.
 Teige i Sidgal: 
 Nedre-Teige – matrikkelgard i Sigdal kommune i Buskerud.
 Øvre-Teige – matrikkelgard i Sigdal kommune i Buskerud.
 Teige i Vågsøy – matrikkelgard i Vågsøy kommune i Sogn og Fjordane.
 Teige i Øvre Eiker – matrikkelgard i Øvre Eiker i Buskerud.

Personar 
 Egil Teige – journalist og programleiar
 Karel Teige – tsjekkisk kunstnar og kunstteoretikar
 Thomas Teige – tysk kampsportutøvar
 Trude Teige – journalist, programleiar og forfattar
Kantlyngslekta

Kantlyngslekta (Cassiope) er ei planteslekt i lyngfamilien. Desse plantane er mørkgrøn lyng med smale blad som heilt dekkjer stengelen. Dei har einskilde kvite nikkande klokkeblomstrar på korte skaft.

Artar i kantlyngslekta som veks i Noreg 
 Moselyng (Cassiope hypnoides)
 Kantlyng (Cassiope tetragona)

Kjelder

Johannes Lid: Norsk-svensk-finsk flora. Det Norske Samlaget, 1985.
Denne artikkelen bygger på «Kantlyng-slægten» frå ,  den 28. november 2010.  
 

Planteslekter
Lyngfamilien
Blålyngslekta

Blålyngslekta (Phyllodoce) er ei lita planteslekt i lyngfamilien. Fleire artar veks naturleg i kalde område i Nord-Amerika, særleg i vest og nord. Éin art, blålyng, veks i Nordvest-Europa, medan Phyllodoce nipponica kjem frå Japan.

Fleire av plantane i slekta blir nytta som pryd- eller hageplantar.

Nokre artar
Phyllodoce aleutica 
Phyllodoce breweri
Phyllodoce caerulea 
Phyllodoce empetriformis 
Phyllodoce granduliflora

Norske artar i blålyngslekta 
I Noreg veks éin art frå slekta,  blålyng (Phyllodoce caerulea)

Kjelder

Johannes Lid: Norsk-svensk-finsk flora. Det Norske Samlaget, 1985.
Denne artikkelen bygger på «Lappljungssläktet» frå ,  den 28. november 2010.

Bakgrunnsstoff

Lyngfamilien
Klokkelyngslekta

Klokkelyngslekta (Erica, av gresk 'oppreist') er ei planteslekt i lyngfamilien. Ho omfattar eviggrøne buskar eller tre, oftast dvergbuskar med nåleforma, kransstilde blad og nikkande, klokkeforma 4-tals blomar. Krona er raud, gul eller kvit, og blir sitjande på etter blomstringa.

Slekta omfattar rundt 600 artar, der rundt 550 av dei veks i Kapplandet i Sør-Afrika og 16 i Europa. 
Lyngtre veks mellom anna i middelhavslanda og på Kanariøyane.

Nokre artar blir brukt som prydplante, som vårlyng (E. carnea), frynselyng (E. ciliaris) og jule- eller haustlyng (E. gracilis).

I Noreg veks to artar. Desse plantane er opprett lyng med dunhåra kvister, kransstilte nålforma blad og blomsterklasar i toppen. Dei har mørke begerflikar og poseforma krone.

Norske artar i klokkelyngslekta 
 Klokkelyng (Erica tetralix)
 Purpurlyng (Erica cinerea)

Kjelder

Johannes Lid: Norsk-svensk-finsk flora. Det Norske Samlaget, 1985.
Svensk Wikipedia.

Planteslekter
Lyngfamilien
Røsslyngslekta

mini|Botanisk illustrasjon av røsslyng.
Røsslyngslekta (Calluna) er ei planteslekt i lyngfamilien. Slekta har berre ein art. Denne veks i Noreg.

Norsk art i røsslyngslekta 
 Røsslyng (Calluna vulgaris)

Kjelder
Svensk wikipedia.
Dansk wikipedia.
Johannes Lid: Norsk-svensk-finsk flora. Det Norske Samlaget, 1985.

Planteslekter
Lyngfamilien
Greplyngslekta

Greplyngslekta (Kalmia eller Loiseleuria) er ei planteslekt i lyngfamilien. Ho har rundt 8 artar. Plantane er eviggrøne buskar som kan vera frå 0,2 til 5 meter høge. Dei fleste artane veks i Nord-Amerika og Cuba. Greplyngartar veks i surt jordsmonn. Nokre artar (K. angustifolia, K. polifolia) trivst i myrområde medan andre (K. ericoides, K. latifolia) veks i tørr sandjord.

Namnet «Kalmia» blei gjeve av Linné til ære for botanikaren Pehr Kalm, som sanka han i Nord-Amerika på midten av 1700-talet.

Norsk art i greplyngslekta 
Berre ein art frå slekta veks i Noreg:
 Greplyng (Kalmia procumbens)

Kjelder

Johannes Lid: Norsk-svensk-finsk flora. Det Norske Samlaget, 1985.

Svensk Wikipedia.
Fransk Wikipedia.
Delar av denne artikkelen bygger på «Kalmia» frå ,  den 16. mars 2015.  

Planteslekter
Lyngfamilien
Mjølbærslekta

Mjølbærslekta (Arctostaphylos) er ei planteslekt i lyngfamilien. Desse plantane er breiblada lyng med liggjande stenglar, og veks ofte i vide teppe. Dei har som oftast kvite blomstrar i små klasar. Blomstrane har poseforma krone med trong opning.

Norske artar i mjølbærslekta 
I Noreg veks to artar.
 Mjølbær (Arctostaphylos uva-ursi)
 Rypebær (Arctostaphylos alpinus)

Galleri

Kjelder

Johannes Lid: Norsk-svensk-finsk flora. Det Norske Samlaget, 1985.
Denne artikkelen bygger på «Mjölonsläktet» frå , og «Bärentrauben» frå  den 28. november 2010 k.  

Plantesleketer
Lyngfamilien
Bærlyngslekta

Bærlyngslekta (Vaccinium) er ei planteslekt i lyngfamilien. I Noreg veks tre artar. Desse plantane er bærlyng med flate blad. Hangande blomster med poseforma krone som fell av tidleg. Av alle artane finst det former med kvite bær.

I denne slekta er det meir enn 400 artar.

Norske artar i bærlyngslekta 
 Tytebær (Vaccinium vitis-idaea) 
 Blokkebær (Vaccinium uliginosum) 
 Blåbær (Vaccinium myrtillus)
 Tranebær (Vaccinium oxycoccos)

Kjelder 
 Svensk wikipedia.
 Finsk wikipedia.
 Johannes Lid: Norsk-svensk-finsk flora. Det Norske Samlaget, 1985.

Bakgrunnsstoff

Planteslekter
Lyngfamilien
Blokkebær

Blokkebær (Vaccinium uliginosum) er ei plante i bærlyngslekta i lyngfamilien. Arten har ei sirkumpolar utbreiing, og finst i Noreg. 

Planta veks på fuktige stader med sur jord. Ein finn henne på tundra, heier og i barskog.
Ho vert kring 40 cm høg og har runde brune kvister og blågrøne utagga blad som fell av om hausten. Blokkebær blomstrar kring mai-juli. 

Planta har kvit krone og lysblått til blåsvart bær som er litt kantet. Bæret har ein diameter på 6–8 mm.
Dei kan etast av menneske, og er blitt brukt ferske, tørka, sylta, som gelé, til saft eller gjæra til alkoholdrikkar. Også unge blad kan etast eller brukast til å laga te av.

Utbreiing
Blokkebær veks i kjølege tempererte område på den nordlege halvkula, i lågtliggande område i Arktis og i høgtliggande område sør til Pyrenane, Alpane og Kaukasus i Europa, fjell i Mongolia, nordlege Kina, den koreanske halvøya og sentrale Japan i Asia og Sierra Nevada i California og Rocky Mountains i Utah i Nord-Amerika.

Planta er vanleg gjennom heile Noreg. Ho er funnen opp til 1730 m i Jotunheimen.

Kjelder

Svensk Wikipedia.
Johannes Lid: Norsk-svensk-finsk flora. Det Norske Samlaget, 1985.

Sjå òg
 Blåbær
 Aronia
 Belladonnaurt

Bær

Viltveksande plantar i Noreg
Lyngfamilien
Alpin flora
Arktisk flora
Landskapsarkitektur

Landskapsarkitektur er planlegging og formgjeving av landskap til ulike føremål. Ein bruker landskapsarkitektur til å utforma offentlege område som veganlegg, parkar og friluftsområde, og privateigedom som hagar og uterom mellom bygningar. Hovudmål ved landskapsarkitekturen kan vera å gje eit godt livsmiljø og å endra eller oppretthalda dei estetiske eigenskapane til landskapet.

Kompetansen til ein landskapsakitket er samansett av formkunnskap og estetikk, plantekunnskap, material- og konstruksjonskunnskap, økologi og samfunnskunnskapar. Landskapsarkitektar som arbeider med prosjektering gjer det ofte i private kontor og teiknar for hand eller med dataprogram. Landskapsarbeid blir som regel sett ut på anbod for å utførast av entreprenør eller anleggsgartnar. Mange landskapsarkitektar arbeider òg i offentlege etatar med til dømes byggesaker og parkforvalting eller på eit meir overordna nivå med kulturlandskap og kulturminne, tettstadutvikling og skjøtsel av friområde og bynære naturområde.

Utdanning i Noreg
I Noreg finst landskapsarkitektutdanning på Noregs Noregs miljø- og biovitskaplege universitet (NMBU) på Ås ved Institutt for landskapsplanlegging. Det er den eldste landskapsarkitektutdanninga i Europas. Utdanninga er femårig og ein kan velje mellom 3 spesialiseringar: landskapsforming, landskapsplanlegging og landskapsforvalting. 

I 2006 vart i tillegg dei første landskapsarkitektane ferdige frå Bergen Arkitektskole som gjev ei spesialisering under arkitektstudiet. I 2005 oppretta Arkitekthøgskolen i Oslo eit 2,5-årig mastergradsstudium i landskapsarkitektur som føreset minst 3 år med forkunnskapar innan faget eller nærskylde fag, som arkitektur eller byplanlegging.

Kjelder

"Landskapsarkitektur" i Store Norske Leksikon Besøkt 30.12.2015
Denne artikkelen bygger på «Landskapsarkitektur» frå ,  den 28. november 2010

Bakgrunnsstoff

Arkitektur
Riving

Riving eller demolering inneber å rive ned noko som tidlegare er bygd opp. Ein kan riva bygningar eller andre konstruksjonar, til dømes om dei er blitt utrygge eller fordi ein vil bruka plassen dei står på, eller materialet dei er laga av, til noko anna. Forsvarsanlegg kan demolerast for å ikkje lenger kunna tena noko militær føremål.

Sjølve rivingsarbeidet kan ta mange former. Til mindre bygningar blir det brukt gravemaskinar eller liknande som slår bygningen ned med skuffen eller slår ei tung kule. I seinare tid har ein òg nytta store hydrauliske sakser på gravemaskiner som «tygg opp» betongen. Slik kan både armeringsjern og betongmasse gjenvinnast. Spesielle gravemaskiner med ekstra lang arm for riving ovanfrå kan òg vere aktuelt. 

Ein annan rivingsteknikk er kontrollert sprenging. Her blir det etter ein nøye plan plassert sprengladningar inne i bygningen. Desse blir sett av med tidsforseinkingar slik at bygningen skal rasa saman kontrollert i si eiga byggegrop.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Riving» frå ,  den 28. november 2010.

Bakgrunnsstoff

Bygg og anlegg
Villsau frå Norskekysten

Villsau frå Norskekysten er ei beskytta geografisk nemning for kjøt av sau av rasen gammalnorsk sau. 

Nemninga kan brukast om ferskt og frose kjøt frå dyr som har beita i område med kystlynghei på norskekysten. Kjøtet skal ha djup raudleg farge og god marmorering. Slaktevekta skal ligge mellom 8 og 16 kg for lam og mellom 9 og 16 kg for vaksne dyr.  Dyra skal ha beita i område med 30-70 % lyng og 30-70 % gras. Sauene kan ha fått inntil 20 % av den totale årlege fôrmengda som tilleggsfôr.  

Statusen som beskytta geografisk nemning inneber at det ikkje er lov å selje sau under denne nemninga, utan at han er knytt til ordninga. 

«Villsau», «gammalnorsk sau», «vikingsau» og «steinaldersau» er ulike nemningar for saurasen som tradisjonelt vart bruka på norskekysten frå vikingtida og fram til en begynte å importere andre sauerasar rundt år 1900.  Den gamle sauerasen overlevde fram til vår tid  på Austevoll i Hordaland. Den tradisjonelle driftsforma tufta på utegangardrift nyttiggjer klimaet og vegetasjonen som på store delar av norskekysten gjer det er mogleg å halde ved lag den gamle driftsforma og halde kulturlandskapet i beiteområdet ved lag. Sauen overvintrar no som før med lynghei som hovudføde, i tillegg til gras, einer, tang og tare.

Kjelder

Forskrift om vern av Villsau frå Norskekysten som geografisk nemning (PDF) (daud lenkje)
Fylkesmannen i Hordaland: Villsau frå norskekysten  (daud lenkje)

Norsk mat
Beskytta produktnemningar
Sauehald
Fårekjøt
Mudring

Mudring er ein aktivitet der sand og slam frå botnen av eit vassområde, til dømes hav, elver og kanalar, blir flytta frå ein stad til ein annan. Ein utfører mudring mellom anna for å få djupare vatn slik at større båtar kan sigla på det, fjerna uønskt materiale, eller ta ut materiale som ein ønskjer å bruka ein annan stad, til dømes sand til ei strand.

Ofte blir det brukt ein flåte med ein gravemaskin oppå toppen til å mudra. Mudderet blir slept på toppen av flåten og bort til eit eigna område for dumping.

Bakgrunnsstoff

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Mudring» frå , og «Dredging» frå  den 28. november 2010.  
 
Vassbygging

nb:Mudring
sv:Muddring

ar:تجريف
en:Dredging
fr:Dragage
he:אוניית מחפר
nl:Baggeren
ja:浚渫
fi:Ruoppaus
uk:Драга
ur:ڈریجر
Påling

Påling er ei form for bygningsfundament der ein driv pålar ned i bakken i samband med bygging av hus, vegar, jernbane, bruer og anna anleggsarbeid. Pålane skal overføra belastinga frå konstruksjonen gjennom laus jord og ned til berekraftig grunn. Ein kan bruka pålar av tre, stål eller betong.

Bakgrunnsstoff

Denne artikkelen bygger på «Pålning (markförstärkning)» frå ,  den 28. november 2010.

Sjå òg 
 Påledrivar

Byggteknikk
Riksväg 71

Riksväg 71 i Sverige går på strekninga Borlänge – Malung – Sälen – Norskegrensa. På delen Borlänge-Djurås går vegen saman med riksväg 70. Vegen er sidan 2008 nasjonal stamveg mellom Malung og Borlänge.

Standard og planar
Vegen er landsväg på heile strekninga, med smale vegkantar.
Vegen er Svealands høgstliggande nummerskilta veg med rundt 760 m over havet.

Strekket Dala-Järna–Vansbro skal utbetrast, byggstarten blir ca 2016. Dette prosjektet har komme til på grunn av  E16-prosjektet og er ikkje utreidd av Vägverket enno (2009).

Det finnast planar for ei ny omkøyring utanom Limedsforsen, der ein detaljert arbeidsplan er utarbeidd, men ingenting er kjent om tidsplanen. Ei forstudie om ei ny omkøyring förbi Yttermalung er òg gjort.

Strekninga Malung–Borlänge kjem til å bytte namn til E16, sjå artikel E16.

Historie
Riksväg 71 vart i 1962 vegnamnet på strekninga (Borlänge–)Djurås–Malung. Samstundes fekk strekninga Malung-Sälen-Särna namnet Länsväg 297. Før det fantest Länsväg 250 Köping–Ludvika–Björbo–Vansbro–Malung–Sälen–Särna, samt Länsväg 246 Djurås–Björbo. Rundt år 2000 vart riksväg 71 forlenga over Sälenfjällen til den norske grensa. Dette strekket var før det sekundär länsväg.

Vegen Djurås-Sälens samhälle følgjer i hovudsak same vegstrekning som på 1940-talet, utanom ved Björbo (truleg 1990-tal) og Äppelbo (truleg 1980-tal). 
Vegen over Sälenfjällen er bygd på 1960-talet, forutan nærast grensa der vegen er frå rundt 1990. Det var heilt veglaust før det vest for Sälens samhälle.

Vegkryss og tilsluttande vegar  

| bgcolor=#0080FF colspan=4 align=center |Landsväg

|}

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Riksväg 71» frå ,  den 15. mai 2013.

Bakgrunnsstoff
Vägkameror. 

71
Vegar i Sverige
Gammalnorsk sau

Gammalnorsk sau er ein sauerase som er rekna som ein rest av den norske eller europeiske landrasen som har gitt opphav til islandske, færøyske og norske spælrasar. På vestlandskysten kan dyr av denne rasen gå ute heile året.  Andre namn på sau av denne rasen er villsau, steinaldersau, vikingsau, ursau og utegangarsau.

Eigenskapar
Gammalnorsk sau veg mellom 30 og 45 kg. Alle vêrane og ein del av søyene har horn. Halen er stutt, og fargen på ulla varierer frå kvit over grå og brun til svart, oftast i kombinasjonar av fargane. Botnulla er kort og finfibra, dekkulla er meir grovfibra.

Gammalnorsk sau er utprega flokkdyr. Sauen er svært årvaken, det er alltid ein sau på vakt. Slik vernar han seg sjølv mot rovdyr. Sauerasen er derfor forsøkt i område med rovdyrproblem. 

Gammalnorsk sau gir slakt med låg slaktevekt, jamført med moderne sauerasar. Ettersom mykje gammalt slåttland er gått ut av bruk, finn sauene ofte beite på tidlegare innmark. Sauerasen er tilpassa skrinnare beite, og om han beitar på grasmark får ikkje kjøtet fullgod kvalitet.  Dyr som har beita på land med minst 30 % lyng i vegetasjonsdekket, og som elles tilfredsstiller spesifikke krav, kan marknadsførast som Villsau frå Norskekysten.

Historie

Den gammalnorske villsauen stammar sannsynlegvis frå sauer som steinalderfolket tok med seg nordover.  
Funn av 4500 år gamle fossile sauebein i Skipshelleren i Vaksdal kommune i Hordaland viser særtrekk som minner mykje om bein frå sau av rasen gammalnorsk sau. Også storleiken og forma på den gammalnorske sauen høver med desse beinfunna. Det er store genetiske fellestrekk med andre nordeuropeiske korthala sauer. 

Sidan rasen går i utgangardrift, vert det bruka mange hanndyr i avlen. Dette har bidrege til å oppretthalde det genetiske mangfaldet. Den gamle sauerasen vart bruka tilnærma uforedla mange  stader på norskekysten fram til attenhundretalet. 

I 1912 vart det oppretta to avlsstasjonar for å berge det som var att av desse opphavlege sauene. Frå den eine avlsstasjonen har vi kystsau som vart grunnlaget for gammalnorsk sau. Frå den andre har vi korthalesau frå innlandet, som vart grunnlaget for moderne spælsau og gammalnorsk spælsau.

Selbjørn Villsaulag vart starta i 1956 med formål å fremje villsaudrift og ta vare på den gammalnorske sauen. Sidan har talet på dyr av den gamle sauerasen auka, spesielt i Austevoll i Hordaland.

Sjå òg
Norsk Villsaulag

Referansar

Bakgrunnsstoff
Norsk villsaulag

Sauerasar
Norske husdyr
Franks Casket

Franks Casket (Franks skrin), som òg vert kalla Auzon Runic Casket, er det moderne namnet på eit  22.9 cm lang, 19 cm breitt og 10.9 cm høgt skrin av kvalbeinplater som er dekte på utsida med utskorne bilete i relieff og med tilhøyrande innskrifter i anglo-saksiske runer og latinske bokstavar. Ein reknar med at det er laga i Northumbria i  England i det åttande hundreåret, men hadde etter ei ukjend forhistorie hamna hos ein bondefamilie i landsbyen Auzon i distriktet Haute Loire i Frankrike. På tysk vert skrinet som oftast kalla  Runenkästchen von Auzon (runeskrinet frå Auzon) og tilsvarande på fransk, Coffret d'Auzon eller Coffret runique d'Auzon. 

Namnet «Franks skrin» er ein honnør til briten Sir Augustus Wollaston Franks, som fekk kjøpt skrinet etter at det var sett til sals som løyse plater i ein antikvitetsbutikk i Paris, og i 1867 donerte det til British Museum i London. På lokket var felta langs langsidene brekt av, og det som kan ha vore der opplysande innskrifter, til liks med dei som finst langs randa på andre av platene, har gått tapt. Den høgre sideplata fylgde heller ikkje med; plata vart seinare funne på garden og innkjøpt av Museo nazionale del Bargello i Firenze.

Skrinet er interessant i skandinavisk samanheng av di det på frontplata finst ein scene som kan kjennast att frå både soga om den mytiske meistersmeden Volund som er skildra i Volundkvadet (Volundarkviða) i Den eldre Edda, og frå ein av scenene på ein førkristen biletstein som har fått namnet «Ardre kyrka (VIII)», funnen under golvet i Ardre kyrkje på den svenske øya Gotland i Austersjøen. Denne biletsteinen er tidfesta til 700 – 800 e.Kr.

På Franks skrin er scenen frå myten om Volund kombinert med ein scene som syner dei tre vismennene, magerane, på vitjing hjå Maria og Jesus, poengtert ved at det over hovudet på dei er skrive «mager» med runer. Elles syner andre bilete på skrinet både dei mytiske tvillingane Romulus og Remus, kjende frå mytane om grunnlegginga av byen Roma, den fyrste jødisk-romerske krigen (båe er identifiserbare på grunn av innskrifter), og andre hendingar som er vanskelege å tolke.

Kva slags autoritet skrinet vart laga for, kva det har vorte nytta til, og korleis dei ulike scenene skal tolkast i høve til den openberre kristne scena med Jesus, Maria og magerane, er framleis uløyste spørsmål som mange har freista gje svar på.

Fotografi av Franks Casket

Utvald litteratur
Hoftun, Oddgeir. 2016. Nordiske og fellesgermanske hedenske motiver i middelalderens engelske kristne herskerpropaganda :  bildene på steinkorset Gosforth Cross og skrinet Franks Casket, Oslo: Kolofon Forlag. ISBN 978-82-300-1417-2  
Findell, Martin. 2014. Runes.  London: British Museum Press. ISBN 978-0-7141-8029-8
Webster, Leslie. 2012. The Franks casket.  London: British Museum Press. ISBN 978-0-7141-2818-4

Norrøn mytologi
Kunsthistorie
Runer
Elfenbeinskunst
William Otis

William Smith Otis () var ein amerikansk ingeniør og oppfinnar. Otis fann opp ein dampdriven framskuffemaskin – den første motoriserte anleggsmaskinen og ein forløpar til gravemaskinen. 

Otis var fødd i Pelham i Massachusetts. Det var i Massachusetts han bygde sin første maskin, i 1835, til konstruksjonen av jernbanelinja mellom Norwich og Worcester. Maskinen utførte gravearbeid ein til då hadde gjort for hand med bytter og spader. Maskinen gjorde arbeidet på ein liknande måte som ved kroppsarbeid, med ei bytte som grov ut jord og deretter roterte 90 grader og tømde innhaldet ein passande stad, til dømes ei vogn. Sjølve bytta blei løfta ved hjelp av dampkraft, men den skinnegåande maskinen måtte dragast framover av hestar og utliggaren måtte svingast ved hjelp av menn med tau.

Etter dette drog Otis til Philadelphia der han utvikla maskinen vidare. Han overtalte formannen ved lokomotivselskapet Garrett and Eastwick, Joseph Harrison, til å utvikla ein prototyp. Denne blei teken i bruk i 1837, til å byggja Western Railway. Selskapet Harrison & Eastman bygde etterkvart seks dampgravemaskinar til. Desse kosta 6000 dollar kvar, og fleire blei selde utanlands, til Russland og England. Selskapet Carmichael, Fairbanks and Otis åtte to maskinar, ein av dei var prototypen. 

I 1839 fekk William Otis patent på dampgravemaskinen sin. Same året døydde han av tyfoidfeber, berre tjueseks år gammal. Det blei ikkje bygd nokon fleire dampgravemaskinar dei neste tjue åra, men dei som allereie var laga blei tekne i bruk. Oppfinninga blei lovprist i avisene som nyttig og arbeidssparande, men noko tungvint å bruka. Rundt borgarkrigstida tok selskap som John Souther til å konstruera nye, forbetra gravemaskinar.

Kjelder

Bakgrunnsstoff
Patent 1089 til William S. Otis
The Otis Crane Excavator i Steam Shovels av Peter Manktelow. 

USA-amerikanske oppfinnarar
USA-amerikanske ingeniørar
Folk frå Massachusetts
Oppfinnarar frå 1800-talet
Ingeniørar frå 1800-talet
USA-amerikanarar frå 1800-talet
Tveitanbakken

Tveitanbakken er eit skihoppanlegg som ligg på garden Tveitan på vestsida av Heddal i Notodden kommune. Anlegget har mellom anna bakkestorleikane K-90 og K-40.

Hoppbakkar i Noreg
Idrettsanlegg i Vestfold og Telemark
Kultur i Notodden
Byggverk i Notodden
Kim Rune Hagen

Kim Rune Hagen () er ein norsk musikar frå Heddal i Notodden. I 2007  blei han kjend gjennom den norske versjonen av idol, som gjekk på TV2. Han blei stemd ut etter ein semifinale.
Hagen gav ut debutalbumet sitt So Free på plateselskapet Bluestown Records den 16. november 2009.

Bakgrunnsstoff
 Idols presentasjon av Kim Rune Hagen
 Youtube

Folk frå Notodden
Norske Idol-deltakarar
Melodi Grand Prix 2021-deltakarar
Folkefrelsar til oss kom

«Folkefrelsar til oss kom» (Veni Redemptor Gentium) er ein salme  av biskop Ambrosius av Milano (d. 397). Salmen vart omsett av Martin Luther i 1523. I 1905 fekk han norsk språkdrakt ved Bernt Støylen. Melodien som vert brukt er kjend frå Erfurt i Tyskland i 1524.

Salmen er den eldste kjende kristne salmen som framleis vert sungen. Han er ein adventssalme og har nr 1 i Norsk Salmebok.

Norsk tekst
1.
Folkefrelsar, til oss kom,
fødd av møy i armodsdom!
Heile verdi undrast på
kvi du soleîs koma må.

2.
Herrens under her me ser,
ved Guds Ande dette skjer.
Livsens ord frå himmerik
vert i kjøt og blod oss lik.

3.
Utan synd han boren er
Som all synd for verdi ber.
Han er både Gud og mann,
alle folk han frelsa kann.

4.
Frå Gud Fader kom han her,
heim til Gud hans vegar ber,
Ned han fór til helheims land,
upp fór til Guds høgre hand.

5.
Du som er Gud Fader lik,
Ver i vanmakt sigerrik!
Med din guddomsvelde kom,
styrk oss i vår armodsdom.

6.
Klårt di krubbe skina kann,
ljoset nytt i natti rann,
naud og natt til ende er,
trui alltid ljoset ser.

7.
Lov og takk, du Herre kjære,
som til verdi komen er!
Fader god og Ande blid,
lov og takk til evig tid!

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Folkefrelsar til oss kom» frå ,  den 29. november 2010.  

Salmar frå mellomalderen
Nynorske salmar
Martin Luther
Salmar frå 1500-talet
Bernt Støylen
Salmar frå 1900-talet
Adventssalmar