alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Birkebeinar

Birkebeinane eller birkebeinarane (frå norrønt: birkibeinn) var ein opprørsflokk og eit politisk «parti» i borgarkrigstida i Noreg.

Namnet sitt hadde dei frå det at det var så dårleg stell med fottøyet deira, fattige og forkomne som dei var, at dei surra bjørkenever rundt føtene for å halda varmen.

Birkebeinane var opphavleg ein opprørsflokk av småfolk som slutta opp omkring tronkrevjaren Øystein Øysteinsson Møyla på midten av 1170-talet. Med kong Sverre Sigurdsson kom birkebeinane til makta i 1177, men fekk ikkje full kontroll før valet av Sverre sin soneson Håkon Håkonsson i 1217. Mindre stridar heldt fram til 1223, og eit siste opprør av hertug Skule Bårdsson vart knust i 1240. Birkebeinane og Sverreætta sat med makta til 1319.

Birkebeinerrennet og Birkebeinerrittet 
I moderne tid vert skirennet Birkebeinerrennet og sykkelrittet Birkebeinerrittet skipa til. Kvart år går ferda frå Østerdalen til Gudbrandsdalen. Tilskipingene er til minne om birkebeinane si ferd over fjellet i 1206.

Håkon Sverresson var leiar for birkebeinane og konge av Noreg frå 1202 til 1204. I den korte regjeringstida si hadde han nedkjempa baglarane sitt kongsemne og forlikt seg med biskopane, som hadde vore i eksil. Håkon døydde tidleg og ugift, utan nokon klar arving. Dermed starta ei ny baglar-reising, som førte til ei deling av landet, med eit baglar-kongedøme på Austlandet og rundt Oslofjorden, og eit birkebein-kongedøme på Vestlandet og Trøndelag.

Håkon Håkonsson vart fødd i område som vart kontrollert av baglane, og det at han var son til ein birkebeinarkonge sette både han og mora i ein svært farleg situasjon. Difor flykta ho nordover med guten, mot Trøndelag. Birkebeinerrennet og Birkebeinerrittet er til minne om ein del av denne ferda i 1206, då birkebeinane Torstein Skeivla og Skjervald Skrukka bar kongssonen med seg på ski gjennom dårleg ver for å bringa han i tryggleik.

Borgarkrigstida
Miklagard

Miklagard eller Myklagard (norrønt Miklagarðr, islendsk Mikligarður, tysk Michelgart) var det gamle norske namnet på byen Istanbul i Tyrkia. Andre namn på byen har vore Bysants (Byzants), Stamboul og Konstantinopel. 

«Mikla-» kjem av det norrøne ordet mikill, som tyder ‘stor’ (jf. mykjen, og mykle- i namn som Myklebust). Dermed tyder «Miklagard» ‘den store garden (inngjerdinga)’ eller ‘den store byen’.

Fleire norrøne vikingar gjekk i teneste i Miklagard. Mellom anna den seinare kong Harald Hardråde. Kong Sigurd Jorsalfar var òg innom byen på ferda mot Jorsal (Jerusalem).

Istanbul
Stader frå norrøn tid
Stader i norrøne soger
Borgarkrigstida

Borgarkrigstida  eller innbyrdeskrigane er nemningar på kampar om makta i Noreg mellom 1130 og 1240.

Borgarkrigstida kan delast inn i tre fasar:
 Sporadiske stridar mellom nær skylde kongsemne, frå 1130 til om lag 1160.
 Omfattande kampar mellom ulike kongsemne, om lag 1160 til 1184.
 Birkebeinane nedkjempa opposisjonen frå kyrkja og ulike opprørsflokkar, 1184—1240.

Byrjinga på borgarkrigstida går attende til då Sigurd Jorsalfare døydde i 1130. Makta vart delt mellom tre søner som heldt kvar si hird. Etter lova kunne alle ekte og uekte etterkommarar at kongen bli konge, og nye kongsemne hevda å vera kongssøner, og gjorde krav på kongsnamn. Etter kvart utvikla stridane seg til open strid mellom ulike flokka mellom anna lendmannspartiet, birkebeinane og baglarane. Kong Sverre utrudde dei fleste av lendmennene og konsoliderte makta si, men møtte ny motstand frå kyrkja og erkebiskopen i Nidaros, Øystein Erlendsson. Son til Sverre, Håkon Sverresson, inngjekk forlik med kyrkja, men døydde etter kort tid. Håkon Håkonsson vart vald til konge i 1217 mot kandidatuet til Skule Bårdsson. I 1237 fekk Skule tittelen hertug, men det var ikkje nok til å stagga ambisjonane hans, og i 1239 fekk han gitt seg sjølv kongsnamn på Øyratinget. Skule vart etter kvart drepen av kong Håkon sine menn. Borgarkrigane i Noreg tok så slutt.

Norske kongar og tronkrevjarar i borgarkrigstida 
I lista er tronkrevjarane markert med eit ekstra innrykk. Desse vert vanlegvis ikkje rekna med i den norske kongerekkja. 

Magnus IV (Sigurdsson) Blinde (1130–1135)
Harald IV (Magnusson) Gille (1130–1136)
Sigurd Magnusson Slembe : 1135–1139
Sigurd II Munn (1136–1155)
Inge I (Haraldsson) Krokrygg (1136–1161)
Øystein II Haraldsson (1142–1157)
Håkon II (Sigurdsson) Herdebrei (1157–1162)
Magnus V Erlingsson (1161–1184)
Sigurd Sigurdsson Markusfostre : 1162–1163
Øystein Øysteinsson Møyla : 1174–1177
Jon Ingeson Kuvlung : 1185–1188
Sigurd Magnusson : 1193–1194
Inge Magnusson : 1196–1202
Erling Magnusson Steinvegg : 1204–1207
Filippus Simonsson : 1207–1217
Sverre Sigurdsson (1177–1202)
Håkon III Sverresson (1202–1204)
Guttorm Sigurdsson (1204)
Inge II Bårdsson (1204–1217)
Håkon IV Håkonsson (1217–1263)
Skule Bårdsson : 1239–1240

Bakgrunnsstoff

1100-talet
1200-talet
 
Norsk mellomalder
1263

1263 (romartal MCCLXIII)

Hendingar

Utlandet

Noreg

Fødde

Døde 
 17. desember Kong Håkon Håkonsson av Noreg
1204

1204 (romartal MCCIV)

Hendingar

Utlandet

Noreg

Fødde 
 Seinare kong Håkon Håkonsson av Noreg

Døde 
 1. januar - kong Håkon Sverresson av Noreg.
 11. august - kong Guttorm av Noreg (f. 1199).
 13. desember - Maimonides, jødisk teolog og filosof.
1217

1217 (romartal MCCXVII) var eit normalår som byrja på ein søndag i den julianske kalenderen.

Hendingar

Utlandet 
 6. juni: Kong Henrik I av Castilla døydde som trettenåring etter eit fall frå eit tak. Syster hans Berengaria etterfølgde han på trona.
 31. august: Ferdinand III blei konge av Castilla etter at mora Berengaria abdiserte.
 12. september: Den første baronkrigen i England enda med ein avtale underskriven i Kingston upon Thames som sa at franske og skotske styrkar skulle forlata landet, medan opprørarane fekk amnesti.

Noreg 
 Håkon Håkonsson vart konge av Noreg

Fødde 

 Henrik I av Kypros
 Hülegü khan, mongolsk herskar og hærførar
 Mechthild av Magdeburg, tysk beginar (omtrentleg dato)

Døde 

 23. april: Kong Inge Bårdsson
 24. august: Munken Eustace, fransk leigesoldat og sjørøvar
 14. oktober: Isabella, grevinne av Gloucester, kona til den framtidige kong Johan av England

Kjelder
1201

1201 (romartal MCCI)

Hendingar

Utlandet

Noreg

Fødde

Døde 
 Absalon av Lund

1200-talet
1298

1298 (romartal MCCXCVIII)

Hendingar

Utlandet

Noreg

Fødde

Døde
Kvensk

Kvensk (på kvensk kvääni, tidlegare kainun kieli eller kveenin kieli) er eit finsk-ugrisk språk som òg kan klassifiserast som ein dialekt av finsk. Kvensk er språket til kvenene — ei folkegruppe som er etterkommarar av finnar som innvandra til Troms og Finnmark frå 1600-talet av frå grensedalen mellom Sverige og Finland, Tornedalen, og frå Nord-Finland. Kvensk språk har ein viss status som språk i Porsanger kommune.

I kvenske/finskætta miljø er det mykje diskusjon om ein ynskjer eit eige kvensk skriftspråk eller å halde på det riksfinske som blir lært i skulane i dag. 

På eit møte i 2008 vart det vedtatt at skriftspråksnormalen som er under utarbeiding, skal basere seg på eit kompromiss mellom alle dei kvenske dialektane, og samstundes vere ei tilnærming mot meänkieli.

I januar 2006 vart det starta eit studium i kvensk ved universitetet i Tromsø. Studiet går over tre semester, og ein kan studere enkeltemne som kvensk språk og kvensk kultur og litteratur.

Historie
På 1800-talet vart kvenene av norske myndigheiter sett på som viktige i arbeidet med å dyrke opp Finnmark. Frå og med starten av 1900-talet slo Noreg over til ein politikk som gjekk ut på å hindre bruken av kvensk og samisk. Jordsalsloven, Lov av 22. mai 1902 om avhendelse av og bortforpaktning av Statens jord i Finnmark, § 1c sa at «Avhendelse må kun skje til norske statsborgere – som kan tale, læse og skrive det norske sprog og benytte dette til daglig bruk». NRK vart oppretta i 1933. Allereie året etter vart den første NRK-bygde radiosendaren utanfor Oslo opna — og det i Vadsø. Etter oppfordring frå Forsvaret delte NRK ut 50 radioapparat gratis til samar og kvenar i grensestroka mot Finland, så det er ikkje tvil om kva motiva bak denne radiosatsinga var.

I starten av 1990-åra vart det mogleg å ha finsk/kvensk som andrespråk i skolen i dei tre nordlegaste fylka.

Den norske regjeringa erklærte 26. april 2005 at dei såg på kvensk som eit eige språk.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

 E-læringsprogram for kvensk
 E-ordbok for kvensk
 Norske Kveners Forbund - Ruijan kveeniliitto si heimeside
 Kvensk bibliografi
 Kvensk institutt

Kvener
Austersjøfinske språk

Språk i Noreg
Einskildspråk
1100

1100 (romartal MC) var eit skotår som byrja på ein sundag i den julianske kalenderen.

Hendingar

Utlandet 
 Alltinget på Island avgjorde at lovene skulle skrivast ned. 
 8. september: Theoderic blei utropt til motpave.
 Pierre Abaelard tok til å undervisa i Paris.
 Henrik I blei konge av England.

Noreg

Fødde 
 23. mai: Keisar Qinzong av Song-Kina

Døde 
 8. september: Pave Clemens III, motpave 1080-1100.
 9. september: Vilhelm II Rufus av England, konge av England frå 1087
1199

1199 (romartal MCXCIX)

Hendingar

Utlandet 
 Richard I av England blei drepen i slaget ved Châlus. Bror hans, Johan utan land, blei ny konge av England.

Noreg

Fødde 
 Kong Guttorm av Noreg

Døde
1492

1492 (romartal MCDXCII) var eit skotår som byrja på ein sundag i den julianske kalenderen.

Hendingar 
 2. januar: Det siste mauriske området i Spania, Granada, fall for det katolske kongaparet Ferdinand og Isabella. Med det var reconquistaen av Den iberiske halvøya fullendt.
 31. juli: Jødar blei forviste frå Spania; 150 000 sefardar måtte flykta. Sultan Bayezid II av Osmanarriket ønskte jødar velkommen, og sende mellom anna flåten sin for å føra jødar i tryggleik.
 3. august: Christoffer Columbus siglde frå Spania med dei tre skipa «Santa María», «Pinta» og «Niña» for å finna sjøvegen til Asia.
 11. august: Rodrigo Lanzol-Borja y Borja blei vald til ny pave etter Innocens VIII. Han tok namnet Aleksander VI.
 12. oktober: Oppdaginga av «Den nye verda». Christofer Columbus såg land i Amerika, som han meinte var «India» (dagens Sør- og Søraust-Asia). Øya han kom til var Guanahani, som han kalla San Salvador, i Bahamas. Det er ukjend nøyaktig kva for ei av Bahamasøyane det dreidde seg om.
 27. oktober: Columbus oppdaga Cuba.
 7. november: Ensisheimmeteoriten, ein 127 kg stor meteoritt, slo ned ved byen Ensisheim i Alsace.
 5. desember: Christopher Columbus gjekk i land på Hispaniola. Han fekk løyve av tainoleiaren Guacanagarí til å setja att nokre menn på øya. Busetjinga deira blei kalla «La Navidad».
 31. desember: Rundt 100 000 jødar blei forviste frå Sicilia.

Fødde 

 4. april: Ambrosius Blarer, tysk-sveitsisk reformator
 11. april: Margrete av Angoulême, dronning gift med Henrik II av Navarra
 20. april: Pietro Aretino, italiensk renessanseforfattar
 2. juli: Elisabet Tudor, engelsk prinsesse, dotter av Henrik VII og Elisabet av York
 12. september: Lorenzo II de' Medici, herskar av Firenze
 1. oktober: Georg Rörer, protestantisk teolog
 12. november: Johan Rantzau, dansk krigar

Døde 

 9. april: Lorenzo de' Medici, florentinsk statsmann
 7. juni: Kasimir IV av Polen
 8, juni: Elisabet Woodville, dronning av England 1464–1470 og 1471–1483 (gift med Edvard IV)
 25. juli: Pave Innocens VIII
 12. oktober: Piero della Francesca, italiensk målar og matematikar
 Kristina Abrahamsdotter, dronning av Sverige 1470 (gift med Karl Knutsson)

Kjelder
Kristiansand kommune

Kristiansand kommune er ein kommune i Agder fylke. Administrasjonssenteret er Kristiansand, som den største byen i regionen Sørlandet og er sete for fylkesadministrasjonen i Agder fylkeskommune. Den 1. januar 2020 vart Songdalen, Søgne, og Kristiansand kommunar slege saman. Kommunen vart heitande Kristiansand.

Samferdsel 
Kristiansand er òg eit viktig knutepunkt for transport og kommunikasjon. Byen er ende- og startpunkt for E 18, E 39 og riksveg 9 over Setesdalen. Med Sørlandsbanen har byen jarnbanesamband med både Oslo i aust og Stavanger i vest.
Flyplassen på Kjevik er forbunde med fleire byar i Noreg og Europa, mellom anna Amsterdam og København. Det er hyppige ferjeavgangar til Hirtshals i Danmark.

Tettstader 
 Justvik 
Korsvik 
 Kristiansand
 Skålevik
 Strai
 Tveit
 Oddernes
 Vennesla (busetnaden i tettstaden Vennesla strekkjer seg inn i Kristiansand kommune.)

Kommunevåpenet 
Kristiansand sitt våpen viser ei løve under ei furu på raud bakgrunn, med ei krone over og eit valspråk rundt. At krona er lukka og ikkje open, som i andre byvåpen, syner at byen vart grunnlagd av ein konge. Furua viser til at byen vart grunnlagd på ei furumo, og løva kjem frå det norske riksvåpenet. Valspråket som står under våpenet er «Causa Triumphat Tandem Bona» - den gode saka vinn til slutt.

Kjende personar frå Kristiansand 
Henrik Wergeland (1808–1845), forfattar
 Kronprinsesse Mette-Marit av Noreg
Camilla Collett, forfattar
Jens Bjørneboe, forfattar
Kristofer Hæstad, fotballspelar
 Terje Formoe, opphavsmannen til Kaptein Sabeltann
Gaute Heivoll (f. 1978), forfattar (Finsland) 
Iselin Shumba (f. 1984), skodespelar, skribent, samfunnsdebatant, fødd i Harare i Zimbabwe
Morten Langeland (f. 1986), forfattar

Bakgrunnsstoff 
 Kristiansand kommune

 
Kommunar i Agder
Norske kommunar skipa i 1838
Tidlegare kommunar i Vest-Agder
1030

1030 (romartal MXXX) var eit normalår som byrja på ein torsdag i den julianske kalenderen.

Hendingar

Utlandet 
 Byane Kaunas i Litauen og Tartu i Estland vart grunnlagde.
 Tidlegaste nemning av byen Thalwil i Sveits.
 Girard vart brend offentleg i Nord-Italia saman med andre katarar.
 Den arabiske vitskapsmannen Al Hassan studerer bøying og bryting av lysstråler.
 Omkring 1030 vart Takrur det første dynastiet i Afrika sør for Sahara som tok til seg Islam.

Noreg 

 Slaget på Stiklestad, som vert rekna for det avgjerande slaget som innførte kristendomen i Noreg.
 Svein Knutsson vart norsk regent

Fødde 

 26. juli: Stanislaus av Szczepanów.
 Bruno av Køln, tysk ordensgrunnleggjar, helgen.
 Stenkil (omtrentleg år), svensk konge 1060–1066.
 Su Dongpo (Su Shi) kinesisk lærd, poet og kalligraf.

Døde 

 30. april: Mahmud av Ghazni, sultan.
 29. juli: Olav Haraldsson, seinare kalla Olav den heilage, drepen under slaget på Stiklestad.
 30. september: Hertug Vilhelm V av Aquitaine.
1999

1999 (romartal MCMXCIX) var eit normalår som byrja på ein fredag i den gregorianske kalenderen.

Hendingar

Utlandet 
 1. januar: Euroen blei innført som valuta på verdsmarknaden.
 1. januar: Mars Polar Lander blei send opp av NASA for å landa ved sørpolen på Mars. 3. desember same året mista landaren kontakt med jorda.
 24. mars-10. juni: Krigen i Kosovo 
 1. april: Nunavut blei tredje territoriet i Canada.
 29. mai: Militærstyret blei avskaffa i Nigeria, og den fjerde nigerianske republikken blei skipa med Olusegun Obasanjo som president.
 31. desember: Boris Jeltsin gjekk av som president for Russland og statsminister Vladimir Putin tok over.

Noreg 
 1. februar: Kystpartiet blei formelt skipa etter å ha vore laust organisert som Tverrpolitisk Folkevalgte i ein stortingsperiode.
 22. mai: Orderud-saka. Ole og Marie Ordrud blei drepne på Orederu gard i Sørum.

Fødde 

 28. august: Prins Nikolai av Danmark, son av prins Joachim og prinsesse Alexandra

Døde 

 7. februar: Kong Hussein av Jordan
 8. februar: Iris Murdoch, britisk forfattar
 22. februar: Hans Skjervheim, norsk filosof
 7. mars: Stanley Kubrick, USA-amerikansk filmskapar 
 14. mars: Marius Müller, norsk rockemusikar
 16. mars: Åsta Holth, norsk forfattar
 24. juli: Kong Hassan II av Marokko
 28. juli: Trygve Haavelmo, norsk økonom
 6. oktober: Amália Rodrigues, portugisisk songar
 10. desember: Franjo Tudjman, president i Kroatia
 22. desember: Per Aabel, norsk skodespelar
1077

1077 (romartal MLXXVII)

Hendingar

Utlandet

Noreg

Fødde

Døde
1099

1099 (romartal MXCIX) var eit normalår som byrja på ein laurdag i den julianske kalenderen.

Hendingar

Utlandet 
 Det første krosstoget: Etter ei lang beleiring blei Jerusalem innteken av frankarane.
 Pave Paschalis II overtok etter pave Urban II.

Noreg

Fødde

Døde 

 29. juli: Pave Urban II
 Donald III av Skottland
 Rodrigo Diaz, kjend som El Cid
1998

1998 (romartal MCMXCVIII) var eit normalår som byrja på ein torsdag i den gregorianske kalenderen.

Hendingar

Utlandet 
 Etiopia og Eritrea byrja kriga om grenseområda sine.

Noreg 
 26. september: Samlingspartiet Ny Fremtid gjekk saman med Kristent Konservativt Parti til det kristenfundamentalistiske partiet Kristent Samlingsparti.
 Oslo lufthamn, Gardermoen vart opna.

Fødde 

 17. desember: Martin Ødegaard, norsk fotballspelar

Døde 

 8. februar: Halldór Kiljan Laxness, islandsk forfattar
 19. april: Octavio Paz, forfattar frå Mexico
 14. mai: Frank Sinatra, USA-amerikansk songar og skodespelar
 19. mai: Pol Pot, diktator i Kambodsja
 8. juni: Sani Abacha, president i Nigeria
 12. juni: Jon Leirfall, norsk politikar
 13. juni: Birger Ruud, norsk skirennar
 20. juli: Arthur Berg, norsk journalist
 31. juli: Arvid Hanssen, norsk forfattar
 5. september: Verner Panton, dansk arkitekt
 21. september: Florence Griffith-Joyner, USA-amerikansk sprintar
1997

1997 (MCMXCVII) var eit normalår som byrja på ein onsdag i den gregorianske kalenderen.

Hendingar

Utlandet 
 9. januar: Eit Comair Embraer 120 styrta under innflyging på flyplassen i Detroit. 29 menneske døydde.
 26. mars: Kultsjølvmord i sekta Heaven's Gate i San Diego i USA.
 1. mai: Det britiske partiet Labour vann sitt første val på 18 år.
 2. mai: Tony Blair blei statsminister i Storbritannia.
 1. juli: Hong Kong gjekk over frå Storbritannia til Kina.
 3. desember: 122 statar skreiv under Ottawa-avtalen mot bruk av landminer.
 15. desember: 85 menneske døydde i flystyrt ved Sharja i Dei sameinte arabiske emirata.
 26. desember: Sterkt jordskjelv i Assisi i Italia.

Noreg 
 Stortingsval 
 18. januar: Børge Ousland blei den første som kryssa Antarktis åleine utan hjelp utanfrå.
 21. februar-2. mars: Verdsmeisterskapen på ski i nordiske greiner vart arrangert i Trondheim. 
 29. juni-12. juli: Europeameisterskapen i fotball for kvinner vart arrangert i Noreg og Sverige.
 17. oktober: Kjell Magne Bondevik vart ny statsminister som leiar for ein regjeringskoalisasjon beståande av Kristeleg Folkeparti, Senterpartiet og Venstre. 
 22. desember: Værøy vart ramma av eit jordskjelv (3,3 på Richters skala).

Fødde 

 12. juli: Malala Yousafzai, pakistansk aktivist
 16. desember: Zara Larsson, svensk songar

Døde 

 1. januar: Townes Van Zandt, USA-amerikansk musikar
 9. januar: Edward Osobka-Morawski, polsk statsminister
 12. januar: Ragna Breda, norsk skodespelar
 19. februar: Deng Xiaoping, kinesisk statsleiar
 27. mars: Birger Hatlebakk, norsk næringsdrivar
 5. april: Allen Ginsberg, USA-amerikansk diktar
 26. juli: Gunnvor Advocaat, norsk målar
 16. august: Nusrat Fateh Ali Khan, pakistansk songar
 31. august: Diana, prinsesse av Wales, britisk jetsettar
 5. september: Mor Teresa, albansk helgenkåra nonne
 7. september: Mobutu Sese Seko, statsleiar i Kongo
 17. september: Jan P. Syse, norsk statsminister
 13. oktober: John Denver, USA-amerikansk songar
 24. desember: Toshiro Mifune, japansk skodespelar
1996

1996 (romartal MCMXCVI) var eit skotår som byrja på ein måndag i den gregorianske kalenderen.

Hendingar

Utlandet 

 OL i Atlanta i USA
 Fotball-EM i England
 8. januar: Eit lastefly styrta i Kinshasa i Kongo. Meir enn 350 menneske døydde.
 14. januar: Jorge Sampaio blei vald til portugisisk president.
 24. januar: Den polske statsministeren Jozef Oleksy gjekk av grunna ei spionsak mot han.
 27. januar: Den fyrste lovleg valde presidenten i Niger, Mahamane Ousmane, blei avsett av oberst Ibrahim Bare Mainassara i eit militærkupp.
 31. januar: Borgarkrigen på Sri Lanka. Ei bilbombe eksploderte i Colombo. Minst 86 menneske døydde og 1 400 blei skadde.
 6. februar: Eit tyrkisk Boeing 757-fly styrta i Atlanterhavet, utanfor Den dominikanske republikken. 189 menneske døydde.
 5. juli: Sauen Dolly, det første pattedyret klona frå ei vaksen celle, blei fødd i Skottland.
 13. desember: Kofi Annan blei vald til generalsekretær i FN. 
 30. desember: Separatistar i den indiske delstaten Assam sprengde eit passasjertog. 26 menneske døydde.

Noreg

Fødde 

 29. januar: Nora Foss al-Jabri, norsk songar
 15. juni: Aurora Aksnes, norsk songar og låtskrivar
 12. juli: Tina Presthus, norsk-russisk fiolinist

Døde 

 8. januar: François Mitterrand, fransk president
 3. februar: Gene Kelly, USA-amerikansk skodespelar og dansar
 3 mars: Marguerite Duras, fransk forfattar
 13. mars: Krzysztof Kieslowski, polsk filmskapar
 15 juni: Ella Fitzgerald, USA-amerikansk songar
 2. juli: Arvid Brodersen, norsk soiolog
 13. september: Tupac Shakur, USA-amerikansk rappar
 20. september: Max Manus, norsk soldat og forretningsmann
 28. september: Mohammed Najibullah, afghansk statsleiar (drepen)
 1. oktober: Carl Fredrik Engelstad, norsk forfattar og journalist
 19. desember: Marcello Mastroianni, italiensk skodespelar
1995

1995 (romartal MCMXCV) var eit normalår som byrja på ein sundag i den gregorianske kalenderen.

Hendingar

Utlandet 
 17. januar: Eit jordskjelv (7.2 på Richters skala) drap over fem tusen menneske og førte til store øydeleggingar i Kobe i Japan.
 19. april: Oklahoma City-bombinga drap 168 og førte til store øydeleggingar.
 20. desember: NATO tok fatt på fredsbevaringsoppdraget sitt i Bosnia.
 FN vedtok sanksjonar mot Sudan (regimet i Khartoum).
 FN sin internasjonale kvinnekonferanse blei halden i Beijing.
 Andrew Wiles publiserer eit bevis på Fermats siste teorem.

Noreg 
 10. februar: Studentstaden Det Akademiske Kvarter i Bergen vart opna av kronprins Haakon.
 6. mars: Brønnøysunds Avis publiserte nettstaden sin; den første nettavisa i Noreg, to dagar før Dagbladet.
 Selja Forlag vart skipa med kontor i Førde.
 «Vesleofsen», storflaum på Austlandet.

Fødde 

 13. mars: Mikaela Shiffrin, USA-amerikansk skirennar
 10. juli: Ada Hegerberg, norsk fotballspelar
 8. august: Malin Reitan, norsk songar
 10. september: Sander Sagosen, norsk handballspelar
 3. november: Emilie Marie Nereng, norsk bloggar og artist

Døde 

 2. januar: Mohammed Siyad Barre, president i Somalia
 9. januar: Souphanouvong, president i Laos
 10. januar: Tore Hamsun, norsk kunstmålar og forfattar
 4. mai: Arnardo, norsk sirkusdirektør
 18. mai: Tor Ulven, norsk diktar
 23. mai: Torolv Solheim, norsk forfattar
 24. mai: Harold Wilson, britisk statsminister
 26. mai: Sigmund Skard, norsk forfattar
 8. september: Halldis Moren Vesaas, norsk forfattar
 17. oktober: Gunvor Hofmo, norsk diktar
 4. november: Yitzhak Rabin, statsminister i Israel (drepen)
 25. november: Leif Juster, norsk skodespelar
1000

1000 (romartal M) var eit skotår som byrja på ein måndag i den julianske kalenderen.

Hendingar

Utlandet 
 25. desember: Stefan I av Ungarn blei konge av det nygrunnlagde kongeriket Ungarn.

 Leiv Eiriksson og mannskapet hans gjekk i land på austkysten av Nord-Amerika, som dei kalla Vinland.
 Notesystemet vart betra av Guido av Arezzo
 Slaget ved Svolder mellom danskar, svenskar og nordmenn fann stad dette året eller året før. Norske kong Olav Tryggvason fall i slaget.

Noreg 
 Kong Olav Tryggvason døydde under slaget ved Svolder.
 Danske Svein Tjugeskjegg hevda makt over store delar av Noreg
 Oslo blei grunnlagd (omtrentleg dato som gjorde at Oslo feira tusenårsjubileum i 2000)

Fødde 
 Adalbert, tysk erkebiskop
 Anund Jakob, konge av Sverige, kan også ha vore fødd i 1008.
 Pave Sylvester III, fødd Giovanni di Crescenzi–Ottaviani, omtrentleg år
 Michael Cerularius, patriark av Konstantinopel 
 Konstantin IX av Austromarriket, bysantinsk keisar

Døde 
 9. september: Olav Tryggvason, norsk konge
 17. november: Dronning Elfrida av England (Ælfthryth), gift med Edgar den fredsæle (død dette året, i 999 eller 1001)
 David III av Tao, georgisk fyrste, drepen (eller 1001)
 Garcia IV av Pamplona, konge av Pamplona og greve av Aragon