alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Pupill

Pupillen (av latin pupilla, fleirtal pupillae) er ei opning i midten av regnbogehinna i auget der lys passerer inn til netthinna. Den framstår som kolsvart fordi lysstråler i høg grad blir absorbert av cellevevet inne i auget, eller spreidd i andre retningar. Menneske har runde pupillar, men forma kan variere mellom artar. Kattar har ofte ein vertikal og slissen pupill, geiter har horisontale pupillar, medan enkelte typar mallefisk har ringforma pupillar. Pupillen kan jamførast med aperturen i eit optisk system, og regnbogehinna med blenderopninga. Den pupillen ein ser frå utsida av auget blir kalla inngangspupillen, og samsvarer ikkje heilt med den faktiske plasseringa eller storleiken til den fysiske pupillen fordi den blir forstørra av horninna. Pupillen blir vidare i mørket og smalare i lyse omgjevnader.

Regnbogehinna ligg omkring pupillen og består for det meste av glatt muskulatur. Lys kjem inn i auget gjennom pupillen, og regnbogehinna styrer lysmengda ved å justere storleiken på pupillen. Det finst to former av glatt muskulatur i regnbogehinna: ringmuskel og radiærmuskel. Ringmuskulaturen trekk seg saman for å minske storleiken på pupillen. Radiærmuskulaturen, som er innervert av sympatiske nervar frå øvre halsganglion, trekk seg saman for å auke storleiken på pupillen. Desse musklane blir gjerne kalla indre augemusklar.

Sjå òg 
 Adies syndrom

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Pupil» frå ,  den 8. november 2016.

Bakgrunnsstoff 

Auga
Anchisaurus

Anchisaurus var ein dinosaur i ordenen Saurischia og ein underorden av Prosauropoda. Dei var forgjengarane til dei enorme sauropodane som Diplodocus og Brachiosaurus.

Anatomisk var Anchisaurus ein av dei mest primitive prosauropodane, sjølv om ho var ei av dei siste slektene som dukka opp. Dinosauren levde i tidleg jura.

Anchisaurus var 2-3 meter lang. Som alle prosauropoder hadde han ganske lang hals og eit lett bygd hovud med store augo og taggete, bladforma tenner. Kroppen var lang og smal. Forlemmane enda i store fem-fingra hender der den første tåa hadde ei stor, kraftig klo.

Ein kjenner til to artar: Anchisaurus polyzelus frå Nord-Amerika, og Anchisaurus sinensis frå Kina.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Dinosaurar i juratida
Sauropodomorpha
Andrewsarchus

Andrewsarchus er ei utdøydd pattedyrslekt i ordenen Condylarthra. Slekta levde i første halvdel av tertiær og hadde store artar med hovudskappe opp til éin meters lengd. Dyra var hovudsakleg rovdyr og heldt hovudsakleg til i det som i dag er Mongolia og Kina.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Hovdyr i eocen
Utdøydde hovdyr
Andrias scheuchzeri

Andrias scheuchzeri er ein utdøydd amfibieart i ordenen haleamfibiar. Dyret er kjend frå oligocen til pliocen. Det fossile skjelettet vart funne av den sveitsiske naturforskaren Johann Jakob Scheuchzer i 1726. Han skildra det i 1731 i verket sitt Physica Sacra som Homo diluvii testis «skjelettet av eit stakkars menneske som drukna i syndfloda».

Georges Cuvier påviste i 1811 at fossilet var eit amfibium. Artsnamnet vart føreslått av Holl i 1831 som Salamandra scheuchzeri. Slektsnamnet Andrias vart føreslått av Johann Jakob von Tschudi i 1837.

Kjelder

Cryptobranchidae
Dyr i paleogen
Amfibium i miocen
Utdøydde salamandrar
Ankylosaurus

Ankylosaurus var ein pansra dinosaur i ordenen Ornitischia og familien Ankylosauridae.

Trass i at dette er den mest illustrerte ankylosauren, er han på ingen måte den best kjende. Det er berre funne nokre få brukbare eksemplar, så rekonstruksjonane er usikre.

Ankylosaurus hadde ein ganske låg og brei kropp, med korte bein (frambeina langt kortare enn bakbeina) og kort hals. Ryggen, skuldrene og hovudet var dekt av runde beinplater, og til og med augelokka inneheldt bein. Hovudet var trekanta sett ovanfrå, med korte, tjukke horn på dei bakre hjørna. Lengst framme hadde han eit hornnebb, medan tenna var små og bladforma. Den bakre delen av halen var samanvaksen, og i tillegg hadde virvlane lange utvekstar som ytterlegare stiva av og gjorde halen heilt rett. Ytst var fleire beinplater vaksne saman til ein brei, klubbeliknande struktur. 

Dei få og enkle tennene tyder på at dyret ikkje togg plantene det åt, i motsetnad til dei samtidige hadrosaurane og ceratopsidane, som hadde mange kraftige knusetenner.

Ankylosaurus levde i sein krit i Nord-Amerika (Montana, Wyoming og Alberta), og var ikkje berre den siste, men òg den største, kjende ankylosauren. Det største individet ein har funne restar av kan ha vore over seks meter langt.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Ankylosaurar
Dinosaurar frå krittida
Skylla og Kharybdis

Skylla og Kharybdis er to sjøuhyre i gresk mytologi. Dei er særleg kjende frå Odysseen, der Odysseus må segla forbi anten Skylla eller Kharybdis. «Å velje mellom Skylla og Kharybdis» er eit uttrykk for å seie at ein må velje mellom to like store dårlege løysingar.  

Skylla var dotter av Nisos og ei havnymfe. Ho vart forvandla av Kirke til eit uhyre.  

Kharybdis er eit legendarisk havuhyre som slukte alt det kom over og spytta det ut igjen. Stundom er dette forklart som ein sugande malstraum. 

I Odysseen av Homer vert det fortalt at Skylla slukte seks av Odysseus sine menn med sine seks gap. Dette hende medan Odysseus sigla gjennom eit trongt sund (av og til lagt til Messinastredet mellom Italia og Sicilia), og han hadde då Skylla på den eine sida og Kharybdis på den andre sida. Ordet skylla har slektskap med verbet skyllå som tyder å flå.

Kjelder
 J.W. Fuchs Illustrert klassisk leksikon (Aschehoug, Oslo 1968)

Gresk mytologi
Odysseen
Plasmid

Plasmid er sjølvstendige DNA-molekyl som økslar seg i seller, og som stort sett er sirkulære.  Dei finst i hovudsak i prokaryotar, men òg i nokre få eukaryotar. Plasmid inneheld nokre få gen, og eit særs kjent døme på slike gen er resistensgen mot antibiotika. Utanom bakteriofagar og kosmid vert plasmid nytta som som transportørar (vektorar) i genteknologi til å føra gen inn i seller. Eit framand gen kan spleisast inn i det ringforma plasmidet som deretter kan førast inn i ei selle, til dømes ei bakterieselle. Inne i sella kan genet byrja å verka.

Plasmid kan tilføra bakteriar nye eigenskapar. Dei kan framkalla fertilitet hjå vertsbakterien, som vil seia at han har evna til å overføra gena sine til andre bakteriar (F-faktorar). Dei kan òg overføra resistens mot eitt eller flere antibiotikum (R-faktorar). Dessutan kan dei få bakterien til å laga bakteriedrepande stoff.

Plasmida er som regel mindre enn kromosoma dei finst i lag med, men til dømes i slekta Borrelia finst plasmid med sekvenslengd på kring  av kromosomet (200 kb mot 950 kb). Fylogenien til plasmid syner stort sett at dei utviklar seg uavhengig av bakteriar, og at dei soleis kan verka som parasittiske element.

Kjelder 

Molekylærbiologi
Anomalocaris

Anomalocaris er ei utdøydd leddyrslekt frå kambrium, utgjer ei eiga rekkje. Slekta er kjend frå British Columbia, Canada og Chengjiang i Kina. Lengda var kring 60 cm, større enn hos nokon andre dyr i kambrium.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Leddyr frå kambrium
Burgess Shale-fossil
Anomalocarididar
Kesj

Kesj (panjabi ਕੇਸ, også skrive kesh eller kes) er ein praksis innan sikhismen som går ut på å ikkje klippa eller barbera håret. Dette er ein del av Dei fem K-ane i sikhismen. 
Det er vanleg å kjemma håret med ein kam (kangha, ein annan av dei fem K-ane) to gonger dagleg og setja opp håret for så å dekka det med eit klede eller ein turban.

Alle sikhar kan følgja regelen, men han er særleg vanleg for dei som er døypte inn i khalsaen.
Skikken blei grunnlagd av guru Nanak, den første sikh-guruen. Guru Gobind Singh formulerte kravet om å ikkje skjera håret i 1699.

Langt skjegg og håret i ein turban gjer særleg sikh-menn lett identifiserbare både seg imellom og av andre.
I nokre høve har dette ført til forfølging og mishandling, anten av dei som sikhar
eller fordi dei er blitt forveksla med muslimar.
I nyare tid har ein del sikhar gått bort frå kravet, som dei ser på som krevjande og umoderne.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Kesh» frå ,  den 9. november 2016.

Bakgrunnsstoff
Kesh ved SikhiWiki

Sikhisme
Hår
Ord frå panjabi
Anthracosauria

Anthracosauria er ei utdøydd gruppe amfibium innanfor den ugyldige underklassa Labyrinthodontia. Gruppa var primitive amfibium som levde i øvre karbon og perm. Mange former hadde langstrakt kropp og små lemmar. Dei gav truleg opphav til krypdyra i tidleg permtid.

Kjelder

Reptiliomorphar
Antiarchi

Antiarchi er ein utdøydd orden i klassa panserhaiar, Placodermi. Hovudet, den fremre delen av kroppen og dei rørlege brystfinnane var dekt av eit kraftig beinpanser. Dei var botnlevande artar. Antiarchi levde i devon og er mellom anna funne på Svalbard.

Kjelder

Panserhaiar
Fisk i silur
Utdøydde fiskar
Songen Blue Hawaii

«Blue Hawaii» er ein popsong skriven av Leo Robin og Ralph Rainger for Paramount Pictures-filmen Waikiki Wedding i 1937 med Bing Crosby og Shirley Ross. Crosby spelte inn ein versjon akkompagnert av Lani McIntyre and His Hawaiians, som kom ut i 1937 som B-sida til «Sweet Leilani».

Songen er blitt spelt inn amnge gonger, mellom anna med stor suksess som tittelsporet til ein Elvis Presley-film i 1961. Filmmusikken låg på førsteplassen av albumlista i USA i 20 veker på rad.

Innspelingar

Ein tysk versjon av songen, kalla «Silbermond von Blue Hawaii» vart omsett av Ernst og framført av Knut Kiesewetter i 1965.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Blue Hawaii (song)» frå ,  den 9. november 2016. 
 oppgav desse kjeldene:

Songar frå 1937
Singlar frå 1961
Songar med musikk av Ralph Rainger
Songar med tekst av Leo Robin
Elvis Presley-songar
Frank Sinatra-songar
Bing Crosby-songar
David Byrne-songar
Andy Williams-songar
Gene Autry-songar
Patti Page-songar
Ray Charles-songar
Pat Boone-songar
Ray Conniff-songar
Connie Francis-songar
Willie Nelson-songar
Billy Vaughn-songar
Henry Mancini-songar
Santo & Johnny-songar
Nikka Costa-songar
Aloha 'Oe

«Aloha ʻOe» (Farewell to Thee) er den mest kjende songen til dronning Liliʻuokalani av Hawaii og eit felles kultursymbol for Hawaii. Soga om opphavet til songen har fleire variantar. Dei har alle til felles at songen var inspirert av ein farvelklem som oberst James Harbottle Boyd gav prinsesse Liliʻuokalani i 1877 eller 1878 ved Boyd ranch i Maunawili på vindsida av Oʻahu, og at dei som var med i følgjet nynna melodien på veg attende til Honolulu. 

Hawaiʻi State Archives har bevart eit handskrive manuskript av Liliʻuokalani, datert til 1878, med notar til songen, teksten og den engelske omsetjinga til Liliʻuokalani. Manuskriptet har også ein merknad ho visstnok skreiv seinare: «Komponert i Maunawili 1878. Spelt av Royal Hawaiian Band i San Francisco august 1883 og vart særs populær.»

Tekst

I populærkulturen

I Disney-filmen Lilo & Stitch (2002) vart eit lite utdrag av songen sungen av Nani, og igjen i filmane Leroy & Stitch og Lilo and Stitch 2: Island Favorites.

Songen er òg spelt i mange episodar av SpongeBob SquarePants, men då som instrumental. 

Jack London-novella Aloha Oe inneheld refrenget av songen.

Innspelingar
1904: Kawaiahao Seminary Quartet
1904: Ellis Bros. Glee Club Quartet
1905: Royal Hawaiian Troubadours
1913: Toots Paka's Hawaiians
1953: Hal Aloma
1954: Marty Robbins
1959: Andy Williams
1959: The Mauna Loa Islanders
1959: Billy Vaughn and His Orchestra
1959: Leo Addeo and His Orchestra
1959: Terry Snyder and The All Stars
1960: George Greeley med the World Famous Warner Bros. Orchestra and The Outriggers
1961: Elvis Presley med The Jordanaires
1962: Four Jacks
1963: Dick Contino
1966: Henry Mancini His Orchestra and Chorus
1967: Tennessee Ernie Ford
1972: Minoru Muraoka
1980: Goombay Dance Band
1981: Orchester Anthony Ventura (instrumental)
2005: Sue Palmer
2010: Johnny Cash

Ein versjon vart omsett til tysk av Peter Orloff og kalla «Aloha-oe, bis wir uns wiedersehen», gjeven ut av Nina & Mike i 1980.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Aloha 'Oe» frå ,  den 9. november 2016. 
 oppgav desse kjeldene:

Songar frå 1877
Songar av Liliuokalani
Hawaiiske songar
Polynesiske songar
1877 i Hawaii
Dorothy Lamour-songar
Goombay Dance Band-songar
Marty Robbins-songar
Andy Williams-songar
Billy Vaughn-songar
Elvis Presley-songar
Henry Mancini-songar
Tennessee Ernie Ford-songar
Johnny Cash-songar
Vassgraut

Vassgraut er graut koka på vatn i staden for mjølk. Graut og flatbrød var dei to rettane som var historisk kvardagsmat i Noreg. Til kvardags vart grauten i dei fleste heimar koka på vatn. Vassgraut vart rekna som skral kost i høve til graut koka på mjølk. Det var ikkje uvanleg at tenestefolk måtte eta vassgraut, medan sjølfolket åt graut koka på mjølk.

Tillaging
Når vassgraut vart kokt over open eld, var det vanleg å bruke jarngryte og tvore. Først måtte vatnet, mange stader kalla mokket, koke. Så dryste ein mjølet i med eine handa medan ein rørte med tvora. Dette skulle hindre at det vart klumpar i grauten. Ein måtte røre til ein var sikker på at alt mjølet var kokt. Då vart det heller ikkje mjølsmak av grauten. I tillegg til vanleg røring, kunne tvora haldast mellom båe handflatene og vert snurra rundt, medan ho vart ført rundt i grauten. Når grauten tok til å stivne, stampa ein med tvora. Då vart han og salta med grovsalt. Han var ferdig når tvora stod i grautgryta. 

Skikkeleg kokt graut måtte ikkje få sprekker, skirne, når han kom i grautfatet. Det oppnådde ein med iherdig stamping.

Kjelder 

 Marie Ryssdal: Om mat og matskikkar i Nordfjord i Årbok for Nordfjord 1987
 Selje info Ord og uttrykk

Grautar
Norsk mat
Linsa i auga

Linsa (lens crystallina) er ein glasklår, bikonveks lekam i auga som i lag med hornhinna bidreg til å bryte og fokusere lys over på netthinna. Gjennom å endre form kan ho justere brennvidda i auga og tilpasse fokus på objekt med varierande avstand. Dette gir eit klårt og reelt bilete av objektet på netthinna. Denne linsejusteringa blir kalla akkommodasjon. Linsa hos menneske har i naturlege omgjevnadar ei brytingsevne på om lag 18 dioptriar, eller éin tredel av den totale brytingsevna til auga. Linsa er flatare på framsida enn på baksida.

Sjå òg 
 regnbogehinne
 melatonin

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Lens (anatomy)» frå ,  den 10. november 2016.  
 

Auga
Linser
Moose Milk

Moose Milk er ein canadisk cocktail med røter i den tradisjonelle nyårsfeiringa Levée og det canadiske forsvaret.

Både den canadiske hæren, marinen og luftforsvaret gjer krav på å ha funne opp drikken. 
Omgrepet kan førast tilbake til det franske kolonistyret, då importert vin, som gjerne var blitt dårleg under reisa, blei blanda med sterkare alkohol og krydder og varma. Drikken blei servert som Le Sang du Caribou, 'elgeblod', eller Moose Blood på engelsk.

Då britane tok over kolonien blei hovudingrediensen i den blanda drikken whisky, som var betre å transportera. Ein cocktail kalla Moose Milk eller 'elgmjølk' blei laga av dette blanda med geitemjølk, muskat og kanel. I dag kan Moose Milk lagast med whisky eller rom, ulike mjølkeprodukt, iskrem eller eggelikør.
Feiringar der ein server Moose Milk i den canadiske marinen blir kalla Moosers.

Ingrediensar
Moose Milk har fem ulike ingredienstypar:
 Brennevin: Typisk ei blanding av canadisk whisky, vodka eller mørk rom
 Kaffidrikk: Kahlúa eller  tillaga kaffi
 Mjølkeproduk: Ei blanding av heilmjølk, fløyte, kondensert mjølk, eggelikør eller vaniljeis
 Søtsmak: Lønnesirup eller sukker
 Krydder: Muskat og tidvis kanel

Ein kan også bruka eggeplommer direkte i drinken, men dei kan også tilsetjast indirekte gjennom eggelikør eller iskrem.

Sjå òg
Caribou: Ei blanding av raudvin, lønnesirup og canadisk whisky

Kjelder
 
Denne artikkelen bygger på «Moose Milk (cocktail)» frå ,  den 10. november 2016.

Bakgrunnsstoff
Canadian Army forum describing recipes for moose milk and others

Cocktailar
Kanadisk drikke
Kanadiske alkoholdrikkar
Kanadisk kultur
Brunnoddy

Brunnoddy (Anous stolidus) er ein tropisk sjøfugl og medlem i den biologiske slekta Anous av mørke noddyar  i måsefamilien. Noddyar er rekna som terner.

Skildring 

Brunnoddyar når ei kroppslengd på 38 til 45 cm og ei vekt på rundt 175 til 185 gram. Dei minner om måsar blant anna av den relative lange halsen. Det svarte nebbet er langt og tynt, føtene er mørk brune. Fjørdrakta er mørk brun, mørkast på vengefjørene og halefjørene. Området frå nakken opp mot hovudet er gradvis lysare og formar ei lys hette på hovudet med ei kvit panne. Det kvite feltet er avgrensa i fronten av ei mørkare nebbrot og  maske. Ein skarpt definert kvit augering framhevar auget. Kjønna er like. Umodne fuglar har lyse fjørkantar spesielt på vengfjørene, og dei manglar kvitt på hovudet.

Brunnoddyar har kosmopolitisk utbreiing avgrensa til tropiske og subtropiske havområde og hekkar på øyar. Dette strekkjer seg så langt nord som dei nordlegaste øyane i Karibia og Hawaii, og sør til Tristan da Cunha. Føda er småfisk og blekksprut. Dei kan ta flygefisk i lufta og plukkar elles bytte på havoverflata, vanlegvis stupdukkar dei ikkje slik som andre terner gjer. Dei flyg regelmessig opp til 50 kilometer ut frå hekkekolonien for å fange fisk, utanom hekkesesongen spreier deg seg vidare utover havet. 
Kullet er på eitt egg, tida frå egglegging til flygedyktige ungar er totalt ca. 13 veker. Levealder på opptil 25 år har vore registrert. 

Storleiken på populasjonen er trudd å vere på over 1 million individ og stabil.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Noddi (Art)» frå ,  den 10. november 2016.  
Referansar

Bakgrunnsstoff 

BirdLife International (2016) Species factsheet: Anous stolidus . Henta frå http://www.birdlife.org den 10. november 2016

Måsefamilien
Fuglar i Australia
Norfolkøya
Fuglar i Atlanteren
Fuglar i Indiahavet
Fuglar i Stillehavet
Riz gras

Riz gras er ein kjøt- og risrett frå Burkina Faso og naboland som Guinea og Senegal. I tillegg til ris og kjøt inneheld grønsaker som aubergine (goyo), gulrot, kål, kvitlauk, lauk, paprika og tomat, tomatkonsentrat, olje, salt og buljong. Smaksingrediensane blir først steikte og så kokt møre. Deretter tek ein dei ut og koker risen i krafta. Dei blir så servert dandert på risen.

Riz gras er rekna som ein rikmannsrett med gode ingrediensar. Ein serverer gjerne retten ved festar i urbane delar av Burkino Faso. Retten kan seiast å vera ei form for jollof-ris, ei gruppe rettar som er utbreidde i heile Vest-Afrika. Han kan førast tilbake til senegalesisk tiebou djen eller thieboudienne, men skil seg frå denne ved at ein som regel bruker kjøt og ikkje fisk i retten. Riz gras er også ein enklare rett.

Galleri

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Riz gras» frå ,  den 10. november 2016.  
 
Burkinesisk mat
Vestafrikansk mat
Risretter
Kjøtretter
Paleta frontón

Paleta frontón er eit ballspel frå Peru med opphav i baskisk pelota (pelota vasca) og ein lokal idrett, pelota mano ('handball'). Ein speler paleta frontón med eit balltre og ein liten gummiball på ein bane mot ein vegg som er 6 meter brei og 5 meter høg. 

Idretten blir regulert av Federación Peruana de Paleta Frontón (FDPPF), som arrangerer to nasjonale og fleire regionale meisterskap årleg.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Paleta Frontón» frå ,  den 11. november 2016.

Bakgrunnsstoff
 Federacion Deportiva Peruana de Paleta Frontón

Ballspel
Idrett i Peru
Rekkertsport
Jollof-ris

Jollof-ris er ein type  risrett som er utbreidd over mesteparten av Vest-Afrika. Retten finst i ei rekkje ulike variantar og under fleire namn. Dei fleste typane inneheld ingrediensane ris, tomatar og tomatpuré, lauk, krydder som pepar, chilipepar, muskat, ingefær, spisskummen og  og salt. Tomaten gjer at risen alltid har ein raudleg eller oransje farge.
Jollof-ris kan etast åleine som ein vegetarrett, som tilbehøyr til fisk eller kjøt, eller dette tilbehøyret kan vera del av sjølve retten.

Namnet «jollof» viser til wolof-folk. Retten er utbreidd i det som tidlegare var Jolof- eller Wolof-riket, og kan ha oppstått der. På wolof heiter han gjerne benachin, som tyder 'éi gryte'.

Ein lager jollof-ris ved å steika finhakka lauk, tomat, pepar og eventuelt andre smaksetjarar i palmeolje eller jordnøttolje. Deretter tilset ein buljong og kokar ris i blandinga. Andre ingrediensar ein kan bruka i retten er til dømes kvitlauk, erter, timian, tebuskblad, basilikum-typen partminger og karripulver. Nokre stader kan ein servera retten med steikt kokebanan og salat.

Matlaginstradisjonane i ulike land har ført til ei rekkje ulike variantar som folk utanfrå området reknar som ikkje-autentiske. 

Nokre variantar er kjend under eigne namn og kan reknast som separate retter, som theibou dienn eller thieboudienne i Senegal og riz au gras eller riz gras i nokre franskspråklege område som Burkina Faso.

Jollof-ris har gjeve opphav til ulike matretter i Amerika, som jambalaya frå Louisiana eller Savannah red rice frå Georgia og Sør-Carolina.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Jollof-ris» frå , og «Jollof rice» frå  den 11. november 2016.  
 
Vestafrikansk mat
Risretter
Den vesle brystmuskelen

Den vesle brystmuskelen (musculus pectoralis minor) er ein slank, triangulær muskel i den øvre delen av brystet, like bakom den store brystmuskelen. Den støyter ytterpunktet av skuldra nedover og dreg skulderbladet ned og framover mot brystet.

Struktur 
Muskelen har utspring i øvre rand og ytre flate av tredje, fjerde og femte ribbein, nær ribbeinsbrusken, frå aponevrosane som dekker dei ytre mellomribbemusklane. Muskelfibrane passerer superiort og lateralt, og konvergerer i ei flat sene med feste i den mediale randen og øvre flata av ramnenebbet i skulderbladet.

Relasjon 
Muskelen er dekt på framsida, superfisielt, av ei tynn bindevevshinne, eller fascie, kalla det korakoklavikulære bandet. N. pectoralis medialis trengjer gjennom både muskelen og bindevevet.

Lymfeknutar i armhòla, aksillære lymfeknutar, er delt inn i høve til sine relative stoder til muskelen. Nivå I ligg lateralt, nivå II djupt og nivå III medialt til muskelen. Muskelen kløyver armhòlearterien i tre delar, men med motsett inndeling: første del ligg medialt, andre del djupt eller posteriort og tredje del lateralt til muskelen.

Variasjon 
Senefestet kan strekke over ravnenebbet til tuberculum majus i overarmsbeinet. Den kan vere kløyvd i fleire delar. Fråvær av muskelen er sjeldsynt, men kan førekoma ved somme uvanlege sjukdommar, til dømes ved Polands syndrom.

Funksjon 
Muskelen er ein depressor. Den trykker ned ytterpunktet av skuldra og dreg skulderbladet nedover og framover mot brystet, og skuv den nedre vinkelen av skulderbladet (angulus inferior scapulae) bakover.

Galleri

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Pectoralis minor muscle» frå ,  den 11. november 2016.

Bakgrunnsstoff 

Musklar i overekstremiteten
Polyakrylamid

Polyakrylamid er ein vassløyseleg polymer frå amidet til akrylsyre (akrylamid). Han vert nytta mellom anna som fortjukkingsmiddel, som flokkuleringsmiddel ved vassreinsing og i form av vasshaldige gelar (fornetta kopolymerar av akrylamid) til fråskiljing av biologiske stoff som til dømes protein med gelelektroforese. Vatn fortjukna med delvis hydrolysert polyakrylamid kan i einskilde tilfelle nyttast til innsprøyting i oljereservoar for å auka oljeutvinningsgraden. Polyakrylamid vert òg nytta som tetningsstoff ved vassinntrenging i tunnelar og liknande.

Kjelder 

Gelar