alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Sverre Knudsen

Sverre Knudsen () er ein norsk forfattar, omsetjar og musikar. Han har også produsert musikkinnspelingar og arbeidd med teater, fjernsyn, reklame og multimediautvikling. Han har brukt pseudonymet Freddi Fiord, særleg som musikkprodusent.

I perioden 1979 til 1988 spelte han i gruppene The Aller Værste!, Løver og Tigre og The Beste.

Han debuterte som forfattar med romanen Strålende nederlag i 1989 og har vore forfattar på heiltid sidan 2002.

Diskografi

Med TAV!
 1980 – «Blålys»/«På vei hjem» – singel  
 1980 – Dans til musikken – EP 
 1980 – Materialtretthet – album 
 1981 – Disniland i de tusen hjem – album
 1981 – «Hakk» – singel  
 1999 – The Aller Værste ! – samlealbum

Med Løver og Tigre
 1983 – Grr... – album

Med The Beste
 1985 – En sang for åtte kroner, en lomme full av rusk, og firogtjue troster i damens rosenbusk – album
 1987 – Blått – album

Solo
 2009 – La det brenne – album
 2017 - Vi - album

Bibliografi 
 1989 – Strålende nederlag – roman 
 1990 – Rabaldriansen og Lille Fiskebank – illustrert barnebok 
 1991 – Sommerfuglbensin – dikt 
 1992 – Rask – ungdomsroman  
 1993 – Rabaldriansen og Lille Fiskebank står i butikk – barnebok
 1996 – Munn til munn – ungdomsroman 
 1997 – Berettiget – roman 
 1997 – Noe i lufta – ungdomsroman 
 1998 – Løpe løpsk – ungdomsroman 
 1998 – Harmonilære – dikt 
 1999 – Mannen som ble edru – roman 
 1999 – Kommer sjelden alene – ungdomsroman 
 2001 – Spill for stjernene – ungdomsroman 
 2002 – Hjerte til salgs – ungdomsroman 
 2002 – De aller nærmeste – thriller 
 2003 – Død hånd – krim 
 2003 – Rytmisk forening – ungdomsbok 
 2004 – Fare, fare krigsmann – krim 
 2004 – Det var ikke meg – ungdomsroman
 2006 – Fabrikken uten hjerte – barnebok
 2007 – Racerbilen og tyven – barnebok
 2008 – Skremt – barnebok
 2010 – Hunden – barnebok
 2011 – Aarons maskin – ungdomsroman

Prisar 

 Sonja Hagemanns barne- og ungdomsbokpris 1999 for Kommer sjelden alene
 Språklig samlings litteraturpris 2005
 Riksmålsforbundets litteraturpris 2011 for Aarons maskin

Referansar

Bakgrunnsstoff 
Nettstaden til Sverre Knudsen
Digitaliserte bøker av Sverre Knudsen hjå Nasjonalbiblioteket
Utgjevingar av Sverre Knudsen i BIBSYS Ask

Bokmålsforfattarar
Norske barnebokforfattarar
Norske dramatikarar
Norske forfattarar
Norske kriminalforfattarar
Norske lyrikarar
Norske musikarar
Norske romanforfattarar
Norske ungdomsbokforfattarar
Musikarar frå Oslo
Forfattarar frå Oslo
Norske skjønnlitterære debutantar i 1989
Det latinske alfabetet

Det latinske alfabetet var alfabetet brukt tli å skrive latin. Variantar av dette alfabetet er i dag brukt for nesten alle språka i landa som vart kristna frå den vestre delen av det delte Romarriket. Det latinske alfabetet er dermed det mest utbreidde skriftsystemet i verda. Det blir brukt i Vest-Europa og dei fleste tidlegare koloniane til desse landa. Alfabetet har få teikn, men ved å kombinera desse med kvarandre og fleire aksentteikn kan dei stå for fleire lydar i ulike språk. Det latinske alfabetet er òg utgangspunktet for det fonetiske alfabetet.

Det opprinnelege latinske alfabetet 

Det opprinnelege latinske alfabetet var bygd på det greske alfabetet, og besto av desse 23 bokstavane:

A B C D E F G H I K L M N O P Q R S T V X Y Z

Variantar av det latinske alfabetet 

Dei opprinnelege 23 bokstavane utgjer i lag med dei tre bokstavane J, U, W det latinske grunnalfabetet, som t.d. er representert i ASCII.

Dei fleste språka som bruker det latinske alfabetet har lagt til diakritiske teikn eller tilleggsbokstavar.

 
Latinsk
Carsten Smith

Carsten Smith () er ein norsk jurist, professor i rettsvitskap ved Det juridiske fakultetet ved Universitetet i Oslo og frå 1. mai 1991 til 1. august 2002 høgsterettsjustitiarius.

Carsten Smith har utmerkt seg særleg innan privatretten. Doktoravhandlinga var om garantirett. Han har også interessert seg for samefolket si rettsstilling. I 1985 vart han tildelt Fritt Ords honnør for sitt arbeid som formann for Samerettsutvalet.

I eit foredrag på 1970-talet gav Carsten Smith uttrykk for at Høgsterett ikkje berre skulle avgjera dei konkrete sakene dei fekk framfor seg, men at dei også skulle vareta ei rettsskapande rolle innan norsk juss. 

Carsten Smith var dekan ved det juridiske fakultetet frå 1977 til 1979.

I 2003 vart Smith tildelt storkrossen av Den Kongelege Norske St. Olavs Orden, og har vorte utnemnd til æresdoktor ved ei rad universitet i mellom anna Noreg, Sverige og Kina. 

Carsten Smith er son til høgsterettsadvokat Oscar Smith. Han er gift med professor dr. juris Lucy Smith, som mellom anna har vore rektor ved Universitetet i Oslo. Dei har tre døtrer, alle juristar, m.a. Merete Smith. Både Carsten Smith, Lucy Smith og Merete Smith har vore dommar i spørjeprogrammet Kvitt eller dobbelt på NRK.

Norske juristar
Norske høgsterettsdommarar
Norske jusprofessorar
Folk frå Oslo
St. Olavs Orden
Norske høgsterettsjustitiariusar
Mottakarar av Fritt Ords honnør
Medlemmar av Det Norske Videnskaps-Akademi
Ketil Kern

Ketil Kern (fødd 1954) er ein norsk musikar og filmarbeidar.

Frå 1979 til 1981 spelte han trommer i The Aller Værste. Før det hadde han spelt i Johnny Banan Band. Han spelte også trommer på utgjevinga Stilleben med gruppa av same namn i 1982. Sidan har han arbeidd med film, og han har også arbeidd i NRK fjernsynet.

Diskografi 
 1980 The Aller Værste! Blålys/På vei hjem (Singel) Den Gode Hensikt
 1980 The Aller Værste! TAV! (EP) Den Gode Hensikt
 1980 The Aller Værste! Materialtretthet (Album) Den Gode Hensikt/Jaap A/S
 1981 The Aller Værste! Disniland i de tusen hjem (Album) Den Gode Hensikt
 1982 Stilleben  12 tommars EP
 1999 The Aller Værste! The Aller Værste ! (Samlealbum) Den Gode Hensikt/Virgin Records Norway AS

Filmografi 
ikkje komplett
Regi:
 1985 Ansjonsen, kortfilm
 1986 Afrika og spillet om Afrika, dokumentarfilm
 1995 Sønnen, kortfilm
 2001 Mini og dama inni Hue hans, kortfilm.

Kern, Ketil
Kern, Ketil
Fødde i 1954
Talmúd

Talmúd (hebraisk  [talmūd]) er fellesnamnet på to bokverk som inneheld bokverket Misjná og eit kommentarverk (i to ulike utgåver — éin for kvart bokverk) til Misjná. I nyare tid blir den delen av Talmúd som utgjer den primære kommentaren til Misjná kalla Gemará. Dei to bokverka som går under namnet Talmúd er:

 Talmúd Jerusjalmí
 Talmúd Bablí

I vanleg språkbruk blir «Talmúd» gjerne bruka som namn spesifikt på Talmúd Bablí — sjå dette for meir informasjon.

Sjå òg 
 Mekhiltá
 Misjná
 Toseftá
 Talmúd Jerusjalmí
 Talmúd Bablí
 Kategori: Talmúd

Jødedom
Drammen Glassverk

Drammen Glassverk var ei verksemd på Tangen i Drammen for framstilling av glas og glasprodukt. Glasverket vart starta i 1873 under namnet Tangen Glasværk. I 1878 vart verket bygd om, og ny produksjon vart sett i gang under namnet Drammens Glasværk. Verket vart lagt ned i 1977.

Historie 
Drammen Glassverk vart eigd av Interessentskapet Hurdal, Biri og Hadeland Glasværker, som i 1898 vart til AS Christiania Glasmagasin. 

Når Hetty kom til Drammen i 1882, gjorde dei om den nedlagde småglasproduksjonen til vindusglas. Dei to første åra nytta dei potteomnen frå småglasproduksjonen, men i 1884 den riven og det vart det kjøpt inn ein wanneomn til produksjon av vindusglas.

Produksjonen av vindaugsglas, flasker og anna bruksglas vart overflytta i 1895 frå Hurdal Verk til Drammen Glassverk. Frå 1890-åra var fabrikken den einaste som laga vindaugsglas i Noreg, og i 1928 tok dei til å maskinprodusera desse med eit Fourcaultanlegg. I 1959 gjekk verket over til elektrisk smelting, som eit av få glasverk i verda.

Ein trur at kavl med varemerket CM er produsert ved Drammen glassverk tidleg på 1900-talet.

Verknad på omgjevnadene 
Glassverket førte snart til opprettinga av ein fastskule i nærleiken, og av Glassverket Idrettsforening i 1919.

Arbeidarar 
 Nils Nicolay Hetty (1820-1905), 1882-1885 og 1892- .
 Petter Hetty, 1882-, hyttemeister.

Referansar 

Norske glasverk
Norske fabrikkar
Næringsliv i Drammen
Historie i Drammen
Føretak skipa i 1873
Føretak nedlagde i 1977
1873 i Noreg
1977 i Noreg
Talet 2

2 (to) er det minste primtalet. I heiltalsrekkja kjem det etter talet éin og før talet tre.

Talet to kan indikerast med prefiksa bi- (frå latin), du(o)- (frå latin), di- (frå gresk) eller tvi- (frå norrønt tví-).

Ordenstalet som svarar til talet to, er andre (2.).

I grammatikken blir særskilde former for to-tal kalla dualis.

 
 * *2
 * *2
Bergens Glasværk

Bergens Glasværk var ei verksemd som produserte glas, oppretta i 1875 og nedlagt i 1927. Det hadde vore mange eigarskifte og produksjonsstansar på dei vel femti åra verket var i drift. Verket vart også kalla Flesland Glasværk. 
I 1937 vart verket starta opp att som Flesland nye glassverk, seinare skifta det namn til A/S Flesland Glassverk. 

Ein av dei som var med å skipe Bergens Glasværk i 1875 var seinare statsråd Wollert Konow.

Etter den uhorvelege eksplosjonen i eit tysk skip på Vågen i Bergen i 20. april 1944 fortel Bergens Tidende den 3. juni same år at Flesland Glassverk hadde fått inn over 100 tonn glasskår etter ulukka. Glasskåra skulle brukast i produksjonen av kavl og anna bruksglas. Drifta vart lagt ned igjen etter ein eksplosjonsarta brann som gjekk ut over dei fleste bygningane på verket i 1956.

Verket låg på Flesland, det meste av området er no vorte bustadområde og stad for eit spesialavfallsanlegg. Som alle glassverk på den tida vart det lagt i nærleiken av kjelder for brensel, i dette tilfellet torvmyrer. Torvmyrene er no for det meste dekt av Bergen lufthamn, Flesland. I tillegg var tilgangen til rikeleg kjølevatn frå Fleslandselva viktig, og at råvarer og ferdige glassprodukt lett kunne transporterast inn og ut frå eigen kai ved Raunefjorden.

Verket produserte mest flasker, men også kavl, særleg i den siste perioden. Kavl merka F skal vere frå Flesland Glassverk.

Arbeidarar 
 Nils Nicolay Hetty (1820-1905), til 1872. Digelmaker og oppsysmann.

Arbeidarar Flesland 
 Nils Nicolay Hetty (1820-1905), 1885-1888

Kjelder 
 Hordamuseet 
 Heimstamnsforklaring til Mads Rognaldsen frå 1883 
 Kavl frå Flesland 

 Referansar 

Norske glasverk
Norske fabrikkar
Næringsliv i Bergen
Skipingar i 1875
Nedleggingar i 1927
1875 i Noreg
1927 i Noreg
Nesttun-Osbanen

Nesttun-Osbanen var ein privat smalspora jarnbane med 750 mm sporvidd som gjekk mellom Nesttun stasjon på Nesttun i Fana og Osøyro i Os. Banen vart opna i 1894 og nedlagt i 1935 på grunn av at drifta ikkje var lønsam.

Mykje av traseen kan framleis sjåast i terrenget, og er på lange strekningar gjort om til gang- og sykkelveg. Stasjonbygningen på Stend og nokre vogner er teke vare på som eit lite museum.

På Nesttun hadde banen stasjon saman med den dåverande Vossabanen (Bergensbanen), som gav samband til Bergen sentrum. Men då sporvidda var mindre på Osbanen enn på Vossabanen, som hadde normalspor, måtte gods lastast om og passasjerar skifte tog.

Nesttun-Osbanen hadde stasjonar på Nesttun, Skjold, Rådal, Stend, Solbakken, Fana (ved krysset Titlestadvn/Kvernbabekkvn), Hamre, Kismul og Kalandseidet i Fana, og på Søfteland, Ulven, Kuven og Osøyro i Os.

Linekart

Bakgrunnsstoff
Soga om Osbanen 

Norske jarnbanar
 
Jarnbane i Vestland
Samferdsle i Bjørnafjorden
Historie i Bergen
Samferdsle i Bergen
Skipingar i 1894
Nedleggingar i 1935
Rjukanbanen

Rjukanbanen er ei norsk jarnbanestrekning frå Rjukan til Mæl stasjon. Nokre gonger vert Tinnosbanen frå Tinnoset til Notodden omtala som ein del av Rjukanbanen. Nokre tek med jarnbaneferjene på Tinnsjøen i omgrepet «Rjukanbanen». Slik kan ein seia at heile transportstrekninga frå Rjukan til Notodden er Rjukanbanen i vid tyding. Saman med vassvegen Notodden-Skien, danna Rjukanbanen frå opninga i 1909 ei samanhengjande transportline på 130 kilometer. Kong Haakon VII opna Rjukanbanen den 9. august 1909.

Rjukanbanen vart bygd i samband med Norsk Hydro sine store fabrikkprosjekt på Rjukan. Det var trong for å få transportert råstoff inn, og produkt ut til kysten. Rjukanbanen var den fyrste normalspora og elektriske jarnbanen i Noreg. 
Rjukanbanen vil for alltid vera knytt til framveksten av storindustri i Noreg, men òg til norsk krigshistorie. Kampen om tungtvatnet under andre verdskrig vart avslutta då norske sabotørar senka jarnbaneferja «Hydro» på Tinnsjøen den 20. februar 1944.

Anlegget vart freda av Riksantikvaren i 2014 og i 2015 vart det innskrive på UNESCO si verdsarvliste som ein del av 
Rjukan-Notodden industriarv.

Nedlegging og museumsjernbane 
4. juli 1991 gjekk siste tog på Rjukanbanen. Norsk Hydro hadde flytta produksjonen sin andre stadar, og hadde ikkje lenger trong for eit storstilt transportsystem. 

Rjukanbanen er frå 2012 museum og ei konsolidert eining av Norsk Industriarbeidermuseum,Tinn museum og Heddal bygdetun.

Stasjonar og haldeplassar 
 Vemork stasjon
 Rjukan stasjon
 Ingolfsland stasjon
 Øverland stasjon
 Miland stasjon
 Mæl stasjon (Rollag)

Linjekart

Sjå òg 
 Tinnosbanen
 Bratsbergbanen
 Norsk Hydro
 Sam Eyde

Kjelder

Litteratur 
 Gary Payton og Trond Lepperød: «Rjukanbanen - på sporet av et industrieventyr»., 1999.

Bakgrunnsstoff 

 Stiftinga Rjukanbanen
 Rjukanbanen - på sporet av et industrieventyr 
 Postkort: Saaheim Jernbanestation
 Postkort: Fra Rjukanbanens aabning
 Poststempler fra Rjukanbanen

Jarnbanestrekningar i Vestfold og Telemark
Tekniske og industrielle kulturminne i Noreg
Museum i Vestfold og Telemark
Kulturminne i Tinn
Verdsarv i Noreg
Jarnbanestrekningar opna i 1909
Jarnbanestrekningar nedlagde i 1991
1909 i Noreg
1991 i Noreg
Eventyr

Eit eventyr er enkelt sagt ei forteljing som ikkje gjev seg ut for å vera sann, i motsetnad til segna.

Stil

Eventyret har gjerne overnaturleg innhald og er som regel oppstått og overført på folkemunne. Forteljingane har likevel òg blitt påverka av eventyrsamlarar og forfattarar som har tolka dei på sin eigen måte. 
 
Eventyra har hatt mange funksjonar, frå det reint underhaldande til oppseding.
Sjølv om eventyr oftast vert rekna som barnelitteratur, er det også skrive eventyr med innhald klart mynta på vaksne.

Eventyra er ikkje knytt til ei bestemt tid eller rom, men føregår gjerne i ei verd der alt har ei meining og det magiske ikkje er overraskande.

Inndeling

Grupper
Eventyra kan delast inn i tre hovudgrupper:
 Eigentlege eventyr, med undereventyr, novelleeventyr og legendeeventyr
 Dyreeventyr
 Skjemteeventyr

Aarne-Thompson-systemet er eit forsøk på å katalogisera folkeeventyr som blei vidareutvikla i ATU-systemet.
Systemet er også blitt tilpassa norske folkeeventyr av Ørnulf Hodne.

Kunsteventyr og folkeeventyr
Ein kan også dela inn eventyr i kunsteventyr og folkeeventyr, der førstnemnde har ein kjend forfattar medan sistnemnde er kjend frå munnleg overlevering. Desse to typane kan likevel gli over i kvarandre, ettersom forfattarar av kunsteventyr ofte kan byggja på folkeeventyr. 

Charles Perrault var tidleg ute med å gje franske folkeeventyr ei skriftleg form i «gåsemoreventyra» sine, Les Contes de ma mère l'Oye frå 1697. 
Medan Perralt gav støytet til å skriva ned folkeeventyr er den samtidige Madame d’Aulnoy blitt rekna som ein opphavsperson til kunsteventyret. Ho innførte også den franske nemninga for eventyr, conte de fées, på fransk. 
Begge forfattarane kombinerte tradisjonelle soger med litterære uttrykksmåtar.

Teoriar

Det er mogleg å sjå felles strukturar/funksjonar i eventyra, og det finst fleire analysemetodar som kan nyttast; m.a. Vladimir Propps funksjonar, Olriks episke lover, aktantmodellen m.m. 

Desse forteljingane har spreidd seg frå kultur til kultur med småendringar undervegs. Ved å sjå på nedskrivingar frå ulike tider kan ein spora til dømes eit norsk eventyr til Oldtids-India.

Særtrekk frå eventyrsjangeren kan også finnast i moderne journalistikk.

Kjelder

Litteratur
 *
Uran

Uran er eit radioaktivt, metallisk grunnstoff med atomsymbol U og atomnummer 92. Halveringstida er 4,5 milliardar år. Det høyrer til actinoida og f-blokka i periodesystemet.

Uran blir brukt som drivstoff i kjernekraftverk, og sprengstoff i atomvåpen. Utarma uran blir brukt i panserbrytande ammunisjon.

Historie

Bruk 

Uran blir brukt som brennstoff i kjernereaktorar i kjernekraftverk (atomkraftverk). Varmen som oppstår ved fisjon av uran blir overført til eit kjølemedium (vatn, tungtvatn eller smelta natrium), som enten kan brukast direkte til å lage damp (kokevatnsreaktor) eller til å varme opp
sekundært kjølevatn. I begge tilfella vert dampen nytta i ein dampturbin, som driv ein generator, som lagar elektrisk straum.

Uran blir òg brukt som sprengstoff i atomvåpen. Ei vanleg atombombe inneheld ei eller fleire subkritiske mengder uran som under detonasjonen vert samanføydd til ei kritisk mengde (d.e. at talet på partiklar som kjem frå ein fisjonsreaksjon og som har rett energi og skaper nye fisjonar, i gjennomsnitt er større enn 1), som då eksploderer spontant. Uran som skal brukast i atomvåpen må vera opprika uran, det vil seia at mengda av isotopen, 235U, er auka i forhold til den naturlege førekomsten.

I seinare år har somme produsentar av konvensjonelle våpen teke i bruk utarma uran i panserbrytande ammunisjon, av di uran er svært tett og tungt og kan bryta gjennom tjukt panser. Utarma uran inneheld i hovudsak den minst radioaktive isotopen 238U, men også små mengder av meir radioaktivt material. Bruken av utarma uran i konvensjonelle våpen er omstridd på grunn av den radioaktive forureininga som militært personell på begge sider – og naturen – blir utsett for.

Framstilling

Viktige sambindingar 

 Uranoksid (UO2 og U3O8)

Tryggleik 

I tillegg til at uran er radioaktivt og dermed skadeleg, er uransambindingar kjemisk giftige. Dei kan særleg skada lever og nyrer.

Sjå også 

 Kjernekraft
 Atomvåpen
 Grunnstoffliste
 Isotoptabell
 Periodesystemet

Bakgrunnsstoff 
 Uran 

 
Aktinid
Kjernebrensel
Mistenkte teratogen
Manhattanprosjektet
Grunnstoff
Konservativ

Å vere konservativ er å ville ta vare på noko slik det er. Ordet kjem frå latin, conservare, å ta vare på. Som generelt ord er ordet konservativ såleis veldig vidt, og folk kan vere konservative på eitt område, men gå inn for endring på eit anna.

Som politisk nemning er det å vere konservativ i ein vestleg kontekst det same som å vere på høgresida. Den politiske konservatismen oppstod som ein reaksjon mot den franske revolusjonen frå 1789 og frametter, med britiske Edmund Burke som framståande tenkjar. 

 
Politiske ideologiar
Kol

Kol er òg eit anna namn på grunnstoffet karbon.

Kol er ei samnemning for brennbare sedimentære bergartar som inneheld karbon. Dei er svarte eller brunsvarte, og 
for det meste danna av planterestar. Ufullstendig brend timber vert òg kalla kol. Kol har stor økonomisk verdi, og kolkraft vert mellom anna nytta i kraftverk (kolkraftverk).

Ulike typar kol 
Ei enkel grovinndeling av koltypane som finst deler dei inn slik:

 Fossila kol: Kol som er skapt i økosystem av myrer der plantedelar blei verna mot oksidering og nedbryting. Torv er eit forstadium til kol. 
 Brunkol er eit yngre fossilt kol med låg energiverdi som hovudsakleg kjem frå den geologiske perioden tertiær. Brunkol er ein sedimentær bergart som hovudsakleg blir brukt i kraftproduksjon.
 Steinkol er eit eldre fossilt kol med høgare energiverdi, hovudsakleg danna i karbontida. Også steinkol er ein sedimentær bergart og blir i tillegg til kraftproduksjon også brukt til koks.
 Antrasitt er eit uvanleg hardt fossilt kol med høg energiverdi. Dette kan reknast som ein metamorf bergart då det har vore utsett for høgt trykk og temperatur.

Inndelinga av kol baserer seg på delen av flyktige bestanddelar, og varierer mellom ulike land.

Andre typar kol 
 Koks blir laga gjennom oppvarming av steinkol, slik at flyktige delar forsvinn og det som er igjen smelter saman.
 Trekol blir laga gjennom oppvarming av tre.

Kol i verda 

Kolreservane i verda utgjer over 1 billion tonn. Det samla globale forbruket er på omkring fem milliardar tonn/år. Frå 1990 til 2006 gjekk forbruket i Europa ned 36 %. Reserver, forbruk (kring 2006) og venta forbruk i 2025 etter land/område:

iUtanom Russland

Bruk av ordet kol 
Ordet «kol» er ofte blitt brukt for å visa til noko som er heilt svart, og er brukt i nokre namn, som Kolbein og Kolbjørn.

Bakgrunnsstoff 

 
Økonomisk geologi
Energikjelder
Sedimentære bergartar
Namnedelar
Brensel
Kolgruvedrift
Kvarts

Kvarts er eit mineral laga av silisiumdioksid (SiO2). Mineralet er kvitt eller gjennomsiktig, men kan få farge av andre materiale. Kvarts er nest etter feltspat det mest utbreidde mineralet i jordskorpa og finst både i magmatiske bergartar (granitt, granittpegmatitt o.l.), i metamorfe bergartar (gneis, kvartsitt o.l.), i sedimentære bergartar (sandstein, kvartskonglomerat) og i lausavsetningar (sand). 

Vanleg kvarts er kvit (mjølkekvarts) eller fargelaus (bergkrystall, òg kalla dvergstein). Farga varietetar er røykkvarts eller morion (brunleg til
mørkebrun), citrin (gul), ametyst (fiolett), rosenkvarts (rosa) og blåkvarts (blå). Alle desse kan brukast som smykkesteinar. 
Varietetar med inneslutninger er jernkisel (jernoksid), aventurin (kloritt eller glimmer) og rutilkvarts (rutil)

Rosenkvarts inneheld små mengder mangan, som gjev ein rosa farge. Rosenkvarts er kjent frå fleire granittpegmatittar i Iveland-Evje-området og til dømes Meløy i Nordland.

Ein kan bruka kvarts som råvare til å laga porselen og glas.

Kjelder
Raade, Gunnar. (12. mars 2012). Kvarts. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/kvarts.

Bakgrunnsstoff 

Kvartsvariantar 

 
Piezoelektriske stoff
Dielektrikum
Trigonale mineral
Tyske låneord
Silisium

Silisium er eit grunnstoff med atomnummer 14 og kjemisk symbol Si. Det er eit halvmetall i gruppe 14 i det periodiske systemet. Det engelske ordet for silisium er silicon medan silikon heiter silicone.

Særlege kjenneteikn 

Silisium er motstandsdyktig mot dei fleste syrer.

Bruk 

Silisium vert brukt i elektronikk som ein halvleiiar. Mange transistorar og dioder og andre integrerte kretsar er laga av silisium.

Silisiumoksid (SiO2) er råmateriale for produksjon av glas.

Historie 

Silisium vart oppdaga av Jöns Jacob Berzelius i 1824.

Biologisk rolle 

Silisium er eit nødvendig mineral for dyr og menneske.

Førekomst 

Silisium er eit av dei vanlegaste grunnstoffa i jordskorpa, og finst til dømes i kvarts.

Kjemi 

Silisium kan ha oksidasjonstrinn +2 og +4 i sambindingar. 

Silisium dannar sambindingar som silisiumdioksid (SiO2) og silisiumklorid (SiCl4). Silisiumsambindingar kan òg vera polymerar.

Isotopar

Tryggleik 

Innanding av silisiumstøv kan gje lungeskade.

Sjå også 
 Periodesystemet
 Grunnstoffliste
 Isotoptabell

Bakgrunnsstoff 
 WebElements.com - silisium
 Silisium 

 
Halvmetall
Halvleiarmateriale
Native element
Mineraltilskot
Reduksjonsmiddel
Pyroteknisk brensel
Grunnstoff