alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Osterøybrua

Osterøybrua, under prosjekteringa kalla Kvisti bru, er ei hengebru mellom Kvisti i Osterøy kommune med fastlandet ved Herland aust for Bergen. Osterøybrua har et hovudspenn på 595 meter, medan tårna er 121,5 meter høge. Brua stod ferdig 3. oktober 1997 og kosta kring 308 millionar kroner. Brua er den tredje største hengebrua i Noreg.

Opninga fann stad 28 år etter at dei første planane om eit ferjefritt fastlandssamband mellom Osterøy og Bergen vart lagt fram. Brua vart opna for trafikk av statsråd Sissel Rønbeck.

Eit særpreg med Osterøybrua var at ho den første tida gynga i vinden, og brua skremde opp både lokale folk, vegstyresmakter og lokalpolitikarar i Bergen.  Brua er bygd for å tola vind opp til sterk storm. Brua gynga mest då vinden var kring 10 m/s (frisk bris). Ei tid etter bruopning vart det difor sett opp spoiler på sidene under brua. Etter at desse kom opp vart det slutt på gynginga. Seinare vart same løysinga nytta på trekantsambandet i Sunnhordland der bruene også gynga i vinden.

Sjå òg 
 Bruer i Noreg
 Bruer i Noreg etter lengd

Bakgrunnsstoff 

Bruer i Bergen
Vegbruer i Vestland
Vegar i Osterøy
Bruer opna i 1997
1997 i Noreg
Hengebruer i Noreg
Odd-Bjørn Hjelmeset

Odd-Bjørn Hjelmeset () er ein norsk langrennsløpar. Han vart fødd i Sandane og voks opp på Vereide i Gloppen kommune. Hjelmeset representerer Fjellhug/Vereide IL. Han blir rekna som spesialist i klassisk stil. 

Sesongen 1999/2000 kom han på tredjeplass samanlagt i verdscupen, og på andreplass i sprintcupen. Per desember 2005 hadde han vunne fem enkeltrenn i verdscupen (tre i sprint).

I 2007 vart Hjelmeset tildelt Holmenkollmedaljen saman med Frode Estil, Simon Ammann og Dronning Sonja.

OL-/VM-medaljar 
 VM 2005 – gull på 4 x 10 km stafett, bronse på 50 km klassisk fellesstart
 OL 2002 – bronse på 50 km klassisk
 VM 2001 – gull på 4 x 10 km stafett, bronse på 15 km klassisk
 VM 1999 – bronse på 10 km klassisk

Bakgrunnsstoff 
 Resultatoversikt hos FIS 

Norske langrennsløparar
Norske langdistanseløparar
Norske motbakkeløparar
Norske idrettsleiarar
Verdsmeistrar i langrenn
Vinnarar av Egebergs Ærespris
Vinnarar av Holmenkollmedaljen
Olympiske medaljevinnarar i langrenn
Olympiske sølvmedaljevinnarar for Noreg
Olympiske bronsemedaljevinnarar for Noreg
Medaljevinnarar under vinter-OL 2002
Norske deltakarar under vinter-OL 2002
Langrennsløparar under vinter-OL 2002
Norske deltakarar under vinter-OL 2006
Langrennsløparar under vinter-OL 2006
Medaljevinnarar under vinter-OL 2010
Norske deltakarar under vinter-OL 2010
Langrennsløparar under vinter-OL 2010
Deltakarar under Ski-VM 1999
Deltakarar under Ski-VM 2001
Deltakarar under Ski-VM 2003
Deltakarar under Ski-VM 2005
Deltakarar under Ski-VM 2007
Deltakarar under Ski-VM 2009
Folk frå Gloppen
Vitalisme

Vitalisme (av lat. vita, liv), filosofisk retning som hevdar at ein ikkje kan forklara den organiske røyndommen reint mekanisk, men på bakgrunn av eksistensen av ei særskilt livskraft («energi», av somme sett som synonymt med «sjel»). 

Retninga har røter tilbake til Aristoteles sin naturfilosofi, som med anna danna grunnlaget for vestleg medisin heilt fram til moderne tid. Den såkalla humoralpatologien tok i tråd med dette utgangspunktet i at sjukdom hadde si årsak i endringar i balansen mellom dei fire vevsvæskene (blod, slim, svart og gul galle). Teorien vart utfordra frå renessansen og framover, då ein fekk eit nytt fokus på funksjonane til dei ulike organa istadenfor dei vitale kreftene. Likevel vart element av teorien ståande heilt til eit stykke ut på 1800-talet.

På byrjinga av 1900-talet oppstod neo-vitalismen (ny-vitalismen). Denne retninga er med anna knytt til filosofane Bergson og Nietzsche. Retninga hadde innverknad på kunstnarar og forfattarar som Edvard Munch, Knut Hamsun, Kristofer Uppdal og Gustav Vigeland. Andre som av og til blir rekna som vitalistar er Tarjei Vesaas, Åsmund Sveen, Jakob Sande og Bertrand Besigye.

Bakgrunnsstoff 

Livskraft. Vitalismen som kunstnerisk impuls 1900-1930. (Munch-museet) 

Jakob Sande og Vitalismen (av Hadle Oftedal Andersen)

Filosofi
Kunst
Litteratur
Biologisk filosofi
Pseudovitskap
Vitalisme
Frode Estil

Frode Estil () er ein norsk langrennsløpar frå Lierne i Nord-Trøndelag. Han fekk dei første verdscuppoenga sine i 1996 med ein niandeplass i eit sprintrenn i Reit im Winkl. Estil sin første verdscupsiger kom i Davos i desember 1999, der han vann ei klassisk tremil.

Estil er kjent for sine raske taktomslag i bratte motbakkar, denne evna har han bruka til å avgjera fleire spurtduellar i sin favør.
I 2007 vart Frode Estil tildelt Holmenkollmedaljen saman med Simon Ammann, Odd-Bjørn Hjelmeset og Dronning Sonja.

Meisterskapsmedaljar 
 OL 2006: sølv på 2x15 km jaktstart
 VM 2005: gull på 50 km klassisk, gull på stafetten, bronse på 2x15 km jaktstart
 VM 2003: gull på 4 x 10 km stafett, bronse på 15 km klassisk og 30 km klassisk
 OL 2002: delt gull på jaktstarten (saman med Thomas Alsgaard), gull på stafetten, sølv på 15 km klassisk
 VM 2001: gull på 4 x 10 km stafett, sølv på 30 km klassisk

Bakgrunnsstoff 
 Biografi hos FIS 

Estil, Frode
Estil, Frode
Vinnarar av Holmenkollmedaljen
Norske deltakarar under vinter-OL 2002
Norske deltakarar under vinter-OL 2006
Olympiske meistrar for Noreg
Anders Aukland

Anders Aukland () er ein norsk langrennsløpar frå Tønsberg. Han er medlem av Oseberg skilag. Da han vann det svenske «Vasaloppet» i 2004, vart han den andre nordmannen gjennom tidene som har vunne dette skiløpet, 33 år etter at Ole Ellefsæter vann i 1971.

Anders Aukland vart tildelt Egebergs Ærespris i 2001.

Internasjonale meritt 
 VM 2005 - Sølv på 50 km klassisk
 Vasaloppet 2004 - Vinnar
 VM 2003 - Gull på 30 km klassisk
 OL 2002 - Gull på stafetten

Norske langrennsløparar
Folk frå Tønsberg
Olympiske meistrar for Noreg
Vinnarar av Egebergs Ærespris
Norske deltakarar under vinter-OL 2002
Norske deltakarar under vinter-OL 2006
Åsmund Sveen

Åsmund Sveen () var ein norsk forfattar frå Sørskogbygda i Elverum. Lyrikken hans er tydeleg inspirert av vitalismen. 

Sveen var medlem av Nasjonal Samling og ein sentral kulturpolitikar under den andre verdskrigen. Etter krigen var han lenge hindra i å gje ut bøker.

Sveen var forholdsvis ope homofil.

Bibliografi 
 1932 – Andletet (Oslo: Gyldendal. Dikt).
 1933 – Jordelden (Oslo: Gyldendal. Dikt).
 1935 – Eros syng (Oslo: Gyldendal. Dikt).
 1937 – Svartjord (Oslo: Gyldendal. Roman. 2. utgåve med etterord av A. Kittang, 1976)
 1940 – Såmannen (Oslo: Gyldendal. Dikt).
 1943 – Bygdeviser. Ord og tonar (Oslo: Gyldendal. Ny utgåve 1970).
 1963 – Brunnen (Oslo: Cappelen. Dikt, posthumt).
 1966 – Tonemesteren (Oslo: Cappelen. Dikt, posthumt).
 1970 – Bygdeviser (Oslo: Den norske bokklubben. Posthumt).
 1995 – Etterkrigsdikt (Oslo: Cappelen. Samla utgåve av Brunnen og Tonemesteren med etterord av Knut Imerslund).
 2010 – Dikt i utval (Vallset: Oplandske bokforlag. Ved Knut Imerslund og Knut Ødegård).

Det finst også ei brevsamling etter Sveen i familien si eige.

Kjelder 
 Jan Olav Gatland: «Sveen, Åsmund» Norsk biografisk leksikon; bind 9, Sundt−Wikborg (Oslo: Kunnskapsforlaget, 2005) (www).

Bakgrunnsstoff 
 Jan Olav Gatland: Det andre mennesket. Eit portrett av Åsmund Sveen (Oslo: Samlaget, 2003).
 Svanaug Steinnes: Ei kjelde djup. Diktinga og livet til Åsmund Sveen (Oslo/Høvik: S. Steinnes, 2003).

Norske forfattarar
Nynorskforfattarar
Norske lyrikarar
Folk frå Elverum
Nordmenn frå andre verdskrigen
Tor Arne Hetland

Tor Arne Hetland () er ein norsk langrennsløpar frå Helleland i Eigersund kommune i Rogaland, som er ein av dei mest snøfattige kommunane i Noreg. Han representerer Byåsen IL.

Tor Arne Hetland har i fleire år høyrt til den absolutte verdstoppen i langrennssprint. Han vart tidenes første verdsmeister i 1,5 km sprint i Lahti i Ski-VM 2001. Øvinga kom òg med på det olympiske programmet i OL i Salt Lake City 2002, og igjen gjekk Hetland til topps. I VM 2003 i Val di Fiemme vart det bronsemedalje, og i VM i 2005 i Oberstdorf vart det sølv.

Hetland er òg ein sterk løpar på lengre distansar. I 2001 var han med på laget som vann 4 x 10 km stafett i Lahti-VM.

I sesongen 2004/2005 vann han verdscupen i sprint, og kom på tredje plass i verdscupen samanlagt. I desember 2005 leia han verdscupen 2005/2006 framom tyskaren Tobias Angerer.

I Vinter-OL 2006 tok han sølv saman med makker Jens Arne Svartedal på lagsprinten.

24. april 2009 vart det klart at Tor Arne Hetland legg opp som følgje av problem med astma og ein kneskade.

Bakgrunnsstoff 
 Resultatoversikt hos FIS 

Hetland, Tor Arne
Hetland, Tor Arne
Norske deltakarar under vinter-OL 2002
Norske deltakarar under vinter-OL 2006
Olympiske meistrar for Noreg
Jens Arne Svartedal

Jens Arne Svartedal () er ein norsk langrennsløpar som representerer Trøsken IL frå Sarpsborg. I VM i Sapporo 2007 vann han gull på individuelle sprinten.

Meisterskapsmedaljar 
 OL 2006: Sølv på sprintstafetten (med makker Tor Arne Hetland)
 VM 2007: Gull på den individuelle sprinten

Bakgrunnsstoff 
 Biografi hos FIS 

Svartedal, Jens Arne
Svartedal, Jens Arne
Norske deltakarar under vinter-OL 2006
Norske deltakarar under vinter-OL 2002
Norske deltakarar under vinter-OL 2010
Vinnarar av Egebergs Ærespris
Skeleton

Skeleton (engelsk for skjelett), meir sjeldant kalla toboggan, er ein vintersport der utøvarane prøver å koma ned ei isdekt løype så raskt som mogleg. Dei ligg på ein kjelke med hovudet først (i motsetnad til i aking, der føtene er fremst).

Den høgste farten som er oppnådd i skeleton — omkring 130 km/t — er noko mindre raskt enn i aking. Namnet på idretten kjem truleg av at ein brukar ein nedstrippa kjelke, som opphavleg berre var ei ramme, omtrent som eit skjelett. Ein annan teori går ut på at «skeleton» er ein engelsk feiluttale av det norske ordet «kjelke».

Skeleton er den eldste akeidretten det blir konkurrert i. Han stammar frå St. Moritz i Sveits, der major Bulpetts bygde Cresta-banen i 1884. Da Vinter-OL vart heldt i St. Moritz i 1928 og 1948, var skeleton ein del av programmet. Idretten vart seinare lagt til OL-programmet frå Vinter-OL 2002.

Dei fleste løpa skjer på kunstige isdekte banar, sjølv om nokre naturlege isbanar, som i St. Moritz, framleis blir bruka.

Sjå òg 
 Aking
 Bobsleigh

Bakgrunnsstoff 
 Skeletonreglar i OL 2006 
 Det internasjonale bobsleigh- og tobogganforbundet (FIBT)
Blægja

Blægja, også kjend som Blegja og Bleia er ein fjelltopp på 1304 moh. som ligg i kommunane Askvoll og Sunnfjord i Vestland. Fjellet er den høgaste toppen på Hellefjellet og ligg på Askvollhalvøya.

Namnet «Blægja» kjem truleg frå det norrøne ordet for 'duk' og viser til at fjellet ligg som med ein kvit duk av snø mesteparten av året.

Helle Fabrikker i Holmedal har kalla foldekniven Helle Bleja etter dette fjellet.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Blægja» frå ,  den 26. oktober 2009.

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Blægja, 1304m på Norwegian Mountains/www.westcoastpeaks.com

Geografi i Askvoll
Fjell i Sunnfjord
Fjell i Vestland
Ragna Rekkverk

Ragna Rekkverk var ein rollefigur i Pelle Parafins Bøljeband. Ho blei spela av Anne Nyutstumo (fødd 1957).
Pelle Parafins Bøljeband var eitt av prosjekta til Tramteatret.

Oppdikta personar
Tramteatret
Baltikum

Baltikum (kanskje frå baltisk baltai (baltarar), 'dei kvite') er ei fellesnemning for dei europeiske landa Estland, Latvia og Litauen som ligg ved den austlege delen av Austersjøen. Historisk blir også Aust-Preussen gjerne rekna med.

Estarane lengst i nord snakkar estisk, som er eit finsk-ugrisk språk. Latviarane og litauarane, som er dei sørlegaste baltiske folka, snakkar dei baltiske språka latvisk og litauisk. Desse er om lag like forståelege seg imellom som norsk og tysk.

Land
Ragna Breda

Ragna Breda () var ein norsk skodespelar som spelte i norsk og svensk film. Breda var fødd i Horten og døydde i Fredrikstad.

Filmar

Bakgrunnsstoff
Ragna Breda i Svensk Filmdatabas
Ragna Breda ved IMDB

Kjelder

Ragna Breda i Svensk Filmdatabas

Norske skodespelarar
Folk frå Horten
Gjegnen

Blånibba eller Gjegnen er ein fjelltopp med høgde 1670 moh. og 1460 m primærfaktor. Toppen er den høgaste i Bremanger kommune i Vestland, han er også høgaste toppen i Nordfjord vest for Snønipa og det femte høgaste fjellet i Noreg ut frå primærfaktor. Vanlegaste turrute er i frå Hope/Hyen og opp Skordalen. Ein passerer ei ubetjent turisthytte eit lite stykke før Gjegnalundsbreen, Gjegnabu ligg høgt og fritt¨på nesten 1200 moh. med Gjegnen mot nord.

Vestsida av Blånibba har eit nær loddrett fall på over 1200 meter ned til Bjørndalsvatnet. Den beste utsikta mot denne sida av fjellet har ein frå lenger ute i Nordfjorden. Når ein har kome til topps, kan ein vandre eit par hundre meter ned til Galleriet. Galleriet liknar på mange måtar på ein liten versjon av Preikestolen i Rogaland.

Sjå òg 
 Høgaste fjell i Noreg etter primærfaktor

Kjelder 
 Boka Opptur - 267 fotturar i Sogn og Fjordane av Anne Rudsengen ISBN 82-91722-47-1
 Gjegnen, westcoastpeaks.com

Bakgrunnsstoff 
Kartblad med rute frå Hope

Fjell i Vestland
Geografi i Bremanger
Arsenikk

Arsenikk, eller arsentrioksid (As2O3), er velkjent som eit effektivt stoff å forgifta menneske med.

Gift 

Arsenikk er langt giftigare enn det reine grunnstoffet arsen. 0,1 g - 0,2 g arsenikk er normalt ein dødeleg dose, men ved langvarig inntak kan ein venja seg til å tola ganske store mengder.

Gifta er vanskeleg å oppdaga, av di ho gjev frå seg korkje smak eller lukt. Men det er lett å påvisa henne i kroppen etter dauden.

I mellomalderen var arsenikk ei frykta gift i fleire europeiske kongehus. Difor var det ikkje uvanleg at kongelege sjølv drakk litt av gifta for å vera motstandsdyktige dersom einkvan skulle freista å drepa dei.

Kjemi 

Arsenikk er eit oksid av arsen. Det har formelen (As2O3). Arsen har oksidasjonstrinn +3 i sambindinga. Andre namn på stoffet er arsen(III)oksid, arsentrioksid, arsensesquioksid og kvit arsenikk. Arsenikk er, som andre oksid, ei uorganisk sambinding. 

Arsenikk er eit kvitt, fast stoff.

Bruk 

Arsenikk vert brukt mot skadedyr og i tilverking av opaliserande glas og emalje.

Stoffet blei tidlegare noko brukt i små dosar som medisin mot blodsjukdommar og som styrkjande og appetittvekkjande middel.

I grunnvatn 
Arsenikk finst naturleg i bergartar og sediment som mineralet arsenolitt (kubisk As2O3) og claudetitt (monoklin). Denne særs giftige sambindinga kan derfor finnast laust i grunnvatnet. Jamn eksponering for arsenikk kan mellom anna føre til auke førekomst av hud- og blærekreft. Det finst derfor grenseverdiar for kor mykje arsenikk grunnvatn kan innehalde. Mange land har høge arsenikk-konsentrasjonar i grunnvatnet, og særleg i Bangladesh og Vest-Bengal i India er arsenikk eit stort helseproblem.

Kjelder 

Arsenoksid
Sesquioksid
Toksin
Karsinogen i IARC-gruppe 1
Antineoplastiske middel
Alkymistiske stoff
Ragna Nielsen

Ragna Vilhelmine Nielsen fødd Ullmann () var ein norsk lærar og kvinnesaksforkjempar. Ho var dotter av Vilhelmine Ullmann og Jørgen Ullmann og syster til skulemannen Viggo Ullmann. 

Allereie som femtenåring byrja Ragna Ullmann virket sitt som lærar. Ho var seinare med på å grunnleggja den første fellesskulen for gutar og jenter, Fru Ragna Nielsens skole, i 1885. Ho danna òg Kristiania Kvindelige Handelsstands Forening i 1890 og Hjemmenes Vel i 1900. 

Som kvinnesaksforkjempar var ho med på stiftinga av Norsk Kvindesagsforening i 1884, og sat som formann i periodane 1886–1888 og 1889–1895. Hovudinteressa hennar var stemmerett, og ho var òg med i Kvindestemmeretsforeningen som styremedlem (1903-1913), men stod imot danninga av den meir liberale Landskvindestemmeretsforeningen. 

I 1906 blei Nielsen, som ei av dei seks første kvinnenen nokon gong, vald inn i bystyret i Kristiania. Frå rundt 1910 var ho òg aktivt med i Riksmålsforbundet. 

Nielsen skreiv mykje i tidsskriftet Nylænde og gav ut boka Norske Kvinder i det 19de Aarhundrede (1904). Denne boka har forøvrig et forord på ca. 2 sider: «Til Kvinderne i Aaret 2000». 
Ho har òg gitt ut boka Fra de smaa følelsers tid. Billeder af en norsk bygd (1907).

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

Norske pedagogar
Norske kvinnesaksfolk
Norske sakprosaforfattarar
Folk frå Oslo
Gravlagde på Vår Frelsers gravlund
Ragna Sigurðardóttir

Ragna Sigurðardóttir () er ein islandsk kunstnar og forfattar, fødd i Reykjavík. Ho debuterte i 1987, men fekk først stor merksemd for romanen Borg i 1993.

Ragna har budd i Nederland og Danmark, men er no busett i Bessastaðahreppur nær Reykjavík.

Bakgrunnsstoff 
 Om forfattaren på bokmenntir.is

Islandske forfattarar
Fødde i 1962
Michael Rösch

Michael Rösch () er ein tysk skiskyttar fødd i Zinnwald i Sachsen i DDR. Han vart olympisk meister på stafett frå OL i Torino i 2006. 

Michael Rösch er son av tidlegare verdsmeister i skiskyting Eberhard Rösch, og begynte med skiskyting som 9-åring. Han er fire gonger juniorverdsmeister, tre gonger med det tyske stafettlaget og på sprinten i 2002/03. I verdscupavslutninga i Fort Kent i 2004 fekk han 6. plass på sprinten, men klarde ikkje eit like godt resultat i den påfylgjande sesongen. 16. desember 2005 fekk han sølv på sprinten i verdscuprennet i Brezno-Osrblie etter han dagen før hadde fått sin første verdscupmedalje med bronse på 20 km. 15. januar 2006 vann han sin første siger i eit verdscuprenn med eit spurtoppgjer mot Raphaël Poirée på jaktstarten i Ruhpolding. Dagen før hadde han fått sølvmedalje på sprinten.

I OL i Torino i 2006 deltok han i sitt første OL, og var med å ta gull med det tyske stafettlaget.

Kortfatta merittliste 
(per 28. februar 2006)
 Verdscupen samanlagt:
 Beste plassering: 49. plass (2004/05)
 Olympiske leikar:
 1 gull (Beste individuelle plassering: 10. plass (fellesstart, Torino 2006). 
 Verdscuprenn:
 1 gull, 2 sølv, 2 bronse

Tyske skiskyttarar
Deltakarar under vinter-OL 2006
Olympiske meistrar for Tyskland
Slekta Mus

Mus er ei slekt av små gnagarar i musefamilien.  I Noreg finst artane stor skogmus, lita skogmus, husmus og dvergmus.

Musefamilien
Skadedyr
Blekk

Blekk er ei flytande svart eller farga væske som blir nytta til å skrive, teikne eller trykke tekst og bilete på papir eller anna materiale med. 

Skrivemateriale
Teikneutstyr
Trykking
Målingstypar
Sjukepleiar

Ein sjukepleiar er ein helsearbeidar utdanna i sjukepleie. Sjukepleiarar arbeider i alle delar av helsetenesta. Sjukepleiarar driv både med direkte sjukepleie og leiing av sjukepleietenesta.

Utdanning 
Sjukepleiarutdanninga i Noreg er treårig og gjev bachelorgrad i sjukepleie. I dag er det 46 høgskular som har tilbod om sjukepleiarutdanning.

Autorisasjon 
Det er Statens autorisasjonskontor som gjev autorisasjon som helsepersonell og kvar helsearbeidar får eit eige registreringsnummer i helsepersonellregisteret (HPR)

Autorisasjonen skal sikre at sjukepleiaren har dei nødvendige kvalifikasjonar for yrket. Autorisasjonen tek slutt ved fylte 75 år. Sjukepleiarar som ynskjer å jobbe som sjukepleiar etter fylte 75 år må søkje om lisens.

Tittelen «Sjukepleiar» er ein verna yrkestittel med heimel i lov 1999-07-02 nr 64: Lov om helsepersonell m.v. (helsepersonellova) med seinare endringar. Personar utan autorisasjon har ikkje tilgang til å nytte same tittel eller tittel som liknar eller kan gje inntrykk av at vedkommande har autorisasjon. Den gamle nemninga «Offentleg godkjend sjukepleiar» fall bort med denne lova.

Spesialisering 
Nokon sjukepleiarar er spesialsjukepleiarar, med etterutdanning i spesialfelt som anestesisjukepleie, intensivsjukepleie, nevrosjukepleie, barnesjukepleie eller operasjonssjukepleie. Jordmødrer og helsesjukepleiarar (tidlegare helsesøstrer) er òg spesialsjukepleiarar, med unntak av nokre eldre jordmødrer.

For dei fleste spesialutdanningane er det krav om to års klinisk erfaring som sjukepleiar før ein kan byrje på vidareutdanning. Utdanninga skjer på høgskulane. Utdanningane tek frå 1,5 år til 2 år.

Bakgrunnsstoff 
Norsk Sykepleierforbund
Tidsskriftet Sykepleien
Statens autorisasjonskontor for helsepersonell

helsepersonell
sjukepleie

ja:看護師
ko:간호사
Sjukepleie

Sjukepleie er aktivitet for å hjelpe einskilde menneske og familiar å få, få attende og vedlikehalde normal helse og funksjon. Det er både eit yrke og ein vitskapeleg disiplin. Ein kan og bruke sjukepleie om all pleie av sjuke, til dømes det foreldre gjer for eigne sjuke born. Som yrke blir det utøva av sjukepleiarar, hjelpepleiarar og andre. Som vitskapeleg disiplin blir det kalla sjukepleievitskap.

Sjukepleiar er ein verna tittel.

Historie 

I tidlegare tider var det vanleg at nær familie eller religiøse, særleg nonner, utførte sjukepleie. Under Krimkrigen byrja Florence Nightingale å utvikla eit moderne sjukepleievesen, som seinare voks til som følgje av dei to verdskrigane.

Bakgrunnsstoff 
 Norsk Sykepleierforbund (NSF)

Sjukepleie
Tømmerhogst

Tømmerhogst vil seia å hogga ned tre og kvista dei for å rydda skog eller, meir vanleg, for å bruka trematerialet. Storparten av tømmeret som blir hogd blir brukt til å laga papir eller trevyrke, men noko blir òg hogd for ved. I dag er det meste av tømmerhogsten i verda avvikla med maskinell drift. Ein person som driv med tømmerhogst vert kalla ein tømmerhoggar.

Hogst har vore viktig i lange tider for å skaffa materiale til mellom anna hus, båtar, møbel og papirindustrien, men har mange stader ført til avskoging. Nokre stader er skogen heilt forsvunnen; i England vart det meste av skogen utrydda på 1600-talet, og i delar av Amazonas og Indonesia vert det framleis drive rovdrift. I Canada har det òg vore rapportert om rovdrift. 
I Noreg har det òg vorte teke ut meir tømmer enn tilveksten. Mange stader i Nordland vart skogen nedhoggen for å skaffa materiale til jektbygging, på Røros vart store område snauhoggne for å skaffa ved til smelteverket. Når avviklinga ikkje overstig tilveksten talar ein om berekraftig avvikling.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Logging» frå ,  den 21. februar 2006 k.  
 
 Disappearing habitats in Britain

Bakgrunnsstoff

Skogbruk
Industri
Svetlana Isjmuratova

Svetlana Irekovna Isjmuratova, tatarsk Svetlana İrek qızı İşmoratova () er ein russisk skiskyttar av tatarsk etnisk opphav. Ho er olympisk meister på 15 km frå OL i Torino i 2006 og fleire gonger verdsmeister på stafett.

Svetlana Isjmuratova var fødd i Zlatoust i Tsjeljabinsk oblast. Far hennar var skitrenar, og ho begynte å stå på ski som femåring, men først i 1996 gjekk ho over frå langrenn til skiskyting. Ho vann sitt første VM-gull på stafetten i Pokljuka i 2001. I OL i Salt Lake City i 2002 fekk ho bronse med stafettlaget. I VM i Khanty-Mansijsk i 2003 fekk ho sølv på fellesstarten og bronse på jaktstarten. I 2006 vann ho sitt første verdscuprenn, og kvitta seg med stempelet som evig toar, etter at ho hadde fått andreplass 12 gonger. I OL i Torino nådde karrieren hennar eit nytt høgdepunkt då ho vann gull på 15 km og var med å vinna gull med stafettlaget.

Isjmuratova la opp som skiskyttar etter 2006-sesongen. I desember 2007 vart ho vald inn i det russiske parlamentet, Dumaen, for partiet Sameint Russland.

Kortfatta merittliste 
(per 28. februar 2006)
 Verdscupen samanlagt:
 6. plass (1999/2000)
 Verdsmeisterskap:
 4 gull, 2 sølv, 1 bronse (beste individuelt: sølv på fellesstart, 2003)
 Olympiske leikar:
 2 gull (15 km, Torino 2006), 1 bronse 
 Verdscuprenn:
 2 gull, 13 sølv, 9 bronse

Bakgrunnsstoff 
 

Russiske skiskyttarar
Verdsmeistrar i skiskyting
Olympiske meistrar for Russland
Olympiske bronsemedaljevinnarar for Russland
Medaljevinnarar under vinter-OL 2002
Russiske deltakarar under vinter-OL 2002
Skiskyttarar under vinter-OL 2002
Medaljevinnarar under vinter-OL 2006
Russiske deltakarar under vinter-OL 2006
Skiskyttarar under vinter-OL 2006
Deltakarar under VM i skiskyting 1996
Deltakarar under VM i skiskyting 1998
Deltakarar under VM i skiskyting 1999
Deltakarar under VM i skiskyting 2000
Deltakarar under VM i skiskyting 2001
Deltakarar under VM i skiskyting 2002
Deltakarar under VM i skiskyting 2003
Deltakarar under VM i skiskyting 2004
Deltakarar under VM i skiskyting 2005