alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Francisco Franco

Francisco Franco  (), òg kjend som Francisco Franco Bahamonde eller nokre gonger som Generalísimo, var diktator av Spania frå 1939 til han døydde i 1975. Kjend som El Caudillo de España ('føraren av Spania') leidde han det autoritære regimet i Spania etter sigeren i den spanske borgarkrigen.

Bakgrunn
Franco deltok mellom anna i spanske krigar i Afrika. I 1936 slo han seg saman med den høgreekstreme «nasjonalist»-rørsla for å kjempa mot den venstreorienterte spanske regjeringa. I borgarkrigen nytta han elitetroppar frå Nord-Afrika, blant dei mange afrikanske og arabiske leigesoldatar. 

Dei fascistiske regima i Tyskland og Italia nytta høvet til å senda stønad. Sovjetunionen sende noko stønad til den lovleg valde regjeringa, men det synte seg å ikkje vera nok. Frivillige antifascistar frå mange land fór òg til Spania for å hjelpe til, men overmakta vart for stor. Vestmaktene heldt seg til «ikkje-innblandingsavtalen» som dei hadde gjort med dei fascistiske diktatorane, og Franco gjorde inntog i Madrid den 28. mars 1939.

Spania under Franco
Under den andre verdskrigen heldt Franco Spania nokolunde nøytralt, men sende likevel ein «frivillig» spansk legion til å kjempa saman med tyskarane på austfronten mot Sovjetunionen.

Det er ein diskusjon i kva grad styresettet til Franco var fascistisk i snever meining, kanskje kan det heller kallast eit autoritært enn eit totalitært diktatur. Vekta låg på ro og orden, og ikkje på ein politisk visjon om endring. Styringa var konservativ, tradisjonalistisk og sterkt høgreorientert. Men vektlegginga av endring og stabilitet kunne variere i andre land med fascistisk eittpartidiktatur òg. Fascismen kan vere både revolusjonær og tilbakeskodande på ein gong i ulik grad etter som det høver. 

I 1947 proklamerte Franco at Spania skulle vera eit monarki, men lét vera å utpeika ein konge. Dei formelle titlane hans var Jefe del Estado (statssjef) og Generalísimo de los Ejércitos Españoles (høgaste general i det spanske forsvaret). Personleg hadde han tittelen por la gracia de Dios, Caudillo de España y de la Cruzada, eller «med nåde frå Gud, Caudillo av Spania og av krosstoget». Nemninga «Guds nåde» er berre nytta av monarkar. 

Franco døydde 20. november i 1975, på den same datoen som José Antonio Primo de Rivera, grunnleggjaren av det fascistinspirerte Falangistpartiet. Det er spekulert i om legane heldt han kunstig i live til denne symbolske datoen. Etterfylgjar vart kong Juan Carlos I av Spania. 

Dei fleste spanske byane hadde ei gate oppkalla etter Franco, calle del Generalísimo. Etter at Franco døydde har namna vorte endra.

Bakgrunnsstoff 

Spanske politikarar
Folk frå den spanske borgarkrigen
Fascisme
Spanske statsleiarar
José Antonio Primo de Rivera

José Antonio Primo de Rivera () var ein spansk politikar. Han var son til Miguel Primo de Rivera som var diktator i Spania frå 1923 til 1930.

Liv og gjerning
José Antonio vart fødd i Madrid. Han grunnla Falangistpartiet (Falange Española) i 1933. Partiet ynskte å gjera Spania til ein stat inspirert av tenkinga i fascismen. Ein skulle gjera slutt på motsetnadane mellom samfunnsklassane (klassekampen). Ved valet i 1936 fekk falangistane berre 0,7 % av røystene, men dei hadde stor vekst i oppslutnaden. Innan juli same år hadde dei meir enn 40 000 medlemar av partiet. José Antonio si syster starta organisasjonen Sección Femenina, kvinnerørsla til falangistane.

Primo de Rivera var tilhengjar av opprøret i juli 1936 mot den venstreorienterte republikanske regjeringa. I den spanske borgarkrigen vart falangistane dominerande i den meir vidfemnande politiske rørsla "nasjonalistane". José Antonio vart fanga den 6. juli 1936. Han vart halden fanga inntil han vart avretta i Alicante den 20. november 1936.

Francisco Franco sitt diktatur laga til mykje persondyrking knytt til José Antonio. Han vart ein «martyr av krosstoget», jamfør det spanske omgrepet El Ausente. På ytterveggen i kvar soknekyrkje i Spania var der ein plakett som lista opp lokale soldatar som døydde i borgarkrigen. (Caídos por Dios y por España, «Fall for Gud og Spania»). José Antonio sitt namn stod fyrst på kvart skilt. José Antonio vart eit veldig vanleg namn i Spania.

Franco fekk bygd mausoleet Valle de los Caídos med tvangsarbeid. I mausoleet ligg liket av José Antonio. Den 20. november, nærare førti år seinare (1975), døydde Franco. Det er spekulert i om livet til Franco vart kunstig forlenga for at han kunne døy den symbolske dagen. Franco vart gravlagd ved sida av José Antonio. 20. november er framleis ein symbolsk dag for den ytre høgresida i spansk politikk.

Kjelder
?

Spanske politikarar
Folk frå den spanske borgarkrigen
KNM «Tyr»

KNM «Tyr» (Ex. MS «Standby Master») er eit minekontrollfartøy. Hovudoppgåvene er utlegging, opptaking og vedlikehald av kontrollerbare minefelt langs kysten. Fartøyet vart bygd ved Voldnes Skipsverft i Ålesund i 1981. Fartøyet segla som standbyfartøy i Nordsjøen. Fartøyet vart kjøpt av Sjøforsvaret i 1993. Skipet vart bygd om og modernisert ved Mjellem & Karlsen i Bergen. Fartøyet fekk mellom anna installert dynamisk posisjoneringsutstyr og miniubåt (ROV). Kommando vart heist om bord fyrste gong 7. mars 1995. KNM «Tyr» høyrer til Minekrigsflotiljen og er stasjonert på Haakonsvern Orlogsstasjon i Bergen.

Fartøyet har mykje utstyr som gjer det brukande til mange forskjellige oppdrag. I tillegg til Sjøforsvaret vert skipet nytta av m. a. Tollvesenet, Politiet, Statens ureiningstilsyn, Havforskingsinstituttet og Forsvarets forskingsinstitutt. 

Fartøyet kan nyttast til torpedoopphenting, utlegg og opphenting av uavhengige minesystem, vrakleiting og -filming, filming og kartlegging av havbotnen, inspeksjon og filming av undervassinstalasjonar, nøyaktig posisjonering og utplassering av utstyr som skal nyttast på havbotnen, søk etter sakna gjenstandar og personar, større redningsoperasjonar på overflata, slep, løft på 9 tonn, frakt av større gjenstandar og assistanse til andre fartøy i samband med brann, havari og liknande.

Fakta:

Bemanning: 7 offiserar, 3 matrosar (verva) og 10 vernepliktige mannskaper. 

Hoveddimensjonar: 

Deplasement: 550 tonn (lett) og 735 tonn (fullasta)

Lengde: 42.5 meter

Breidde: 10 meter

Største djuptgåande: 5.8 meter

Høgde: 20.5 meter

Fart: 12 knop

Lastekapasitet: ca 80 tonn

Hjelpebåtar:

Mann over bord båt (MOB)(Ufas Sjøbjørn 25) 

Koplingsbåt 

Kabelbåt 

Dykkarbåt(Zodiak gummibåt) 

Dykkarkapasitet:

Fartøyet har to vernepliktige skipsdykkarar og er utstyrt for dykkaroperasjonar til ei maksimal operasjonsdjupne på 30 meter. Fartøyet har undervasstelefon og dykkarsamband.

Bakgrunnsstoff 
Heimesida til KNM «Tyr»

Kjelder 
 Forsvarsnett

Tyr
Skip frå 1981
Desideria av Sverige og Noreg

Desideria () var dronning av Sverige og Noreg frå 1818 til 1844. Ho var døypt Bernhardine Eugenie Désirée Clary.
Ho er stammor til Huset Bernadotte, som framleis sit på den svenske trona.

Bakgrunn
Désirée Clary var dotter av ein rik kjøpmann og silkefabrikant frå Marseille. Familien hadde nære band med Bonaparte-familien. Søstera hennar, Julie Clary, gifta seg med Joseph Bonaparte, og blei dronning av Napoli og Spania. Désirée sjølv var forlova med Napoleon Bonaparte, men det vart aldri til noko giftarmål. I staden gifta ho seg den 17. august 1798 med Jean Baptiste Bernadotte, som seinare vart Kong Karl Johan av Sverige og Noreg. Dei to fekk sonen Oscar, som seinare vart kong Oscar I.

Kongeleg liv
Den nye kronprinsfamilien kom til Stockholm den 6. januar 1811. Det var 26 kuldegrader den dagen, og dronninga skal visstnok ha grete då ho kom til byen. Dronning Desideria vart aldri heilt fortruleg med svensk kultur eller klima, og lærte seg heller ikkje språket. Ho heldt til i Paris i tolv år, men kom tilbake til Stockholm i 1823 og budde der resten av livet sitt. Ettersom ho ikkje hadde vore til stades då Karl Johan vart krona, skjedde kroninga hennar i 1829. Ho vart enkje i 1844.

Desideria døydde i 1860, året etter at Oscar døydde. Ho vart 83 år gamal.

Anna 

 Desideria vitja Noreg første gongen i 1825. Dronningberget på Bygdøy har namn etter henne.
 Eitt av dei eldste svenske fotografia er av henne.
 Dronninga er kjent for å ha teke tidspunkt og avtalar med ro, og kom «alltid» for seint til teateret. Ho og mannen er òg kjende for å ha gjort natt til dag. Desideria stod etter kvart opp ved firetida om ettermiddagen.

Bakgrunnsstoff 

 Bilete av sarkofagen til Desideria i Riddarholmskyrkan i Stockholm
 Biografi på Prosjekt Runeberg
 Artikkel hos SNL SNL-artikkel ved WebCitation

Biografiar
Désirée (1968) av Annemarie Selinko
Drottningar och andra kvinnor av Anna-Stina Ulfström

Annan litteratur 

Norske dronningar
Svenske dronningar
Folk frå napoleonstida
Fyrstehuset Bernadotte
Hardangerbana

Hardangerbana var ei 27,5 km lang elektrisk jarnbane som gjekk frå Voss stasjon på Bergensbanen til Eide ved Granvinsfjorden. Vedtaket om bygging vart fatta i Stortinget i 1919. Bana vart opna 30. mars 1935. Persontrafikken vart nedlagt 1. juni 1985, godstrafikken i 1989.

Bana var i drift i vel 50 år. Sporet frå Voss til Palmafoss godsterminal (3,39 km) vart teke vare på som eit sidespor til Bergensbanen. Store delar av den gamle bana er i dag i bruk som gang- og sykkelveg.

Linjekart

Bakgrunnsstoff 
 
 
 Norsk Jernbaneklubb si stasjonsdatabase

Norske jarnbanar
Nedlagde jarnbanestrekningar i Noreg
Jarnbanestrekningar i Vestland
Jarnbanestrekningar opna i 1935
Jarnbanestrekningar nedlagde i 1989
Samferdsle i Voss
Jarnbane i Vestland
Karl I av Noreg og VIII av Sverige

Karl Knutsson (Bonde) var svensk riksforstandar og tre gonger teken til konge av Sverige. Han var også konge av Noreg.

Oppvekst 
Karl var fødd i Finland til riddaren Knut Tordsson (Bonde) og Margareta Karlsdotter (Sparre av Tofta). Etter at faren døydde voks han opp hjå stefaren Sten Turesson (Bielke). I oppveksten drog Karl på fleire reiser utanlands og lærte seg både krigskunst og framande språk. Karl var herre til Fogelvik, Bona gård, marsk. Han høyrde til slekta Bonde, men slektsnamnet blei ikkje teke i bruk før seinare.

Karriere 
Karl Knutsson blei riksmarsk i 1434 og slegen til riddar og riksdrots då Kristoffer av Bayern blei krona i september 1441. Han gjekk av som riksdrots i oktober det året og blei riksmarsk igjen. Frå 1442-1448 var han høvedsmann på Viborg i Finland. 

Han fekk stadig høgare stillingar i Sverige og blei riksforstandar i 1438. Då Kristoffer av Bayern døydde i 1448 blei han vald til konge av Sverige og krona den 28. juni. Året etter til konge av Noreg. Han blei krona i Trondheim den 20. november. Eit anna norsk parti støtta derimot danskekongen Kristian, og han erstatta Karl i 1450.

Avsett 
I 1455 braut det ut krig mellom Sverige og Danmark, og samstundes låg Karl Knutsson i strid med kyrkja. Etter nokre år med krig leia erkebiskopen Jöns Bengtsson (Oxenstierna) eit folkeopprør og tvinga kongen til å flykta frå landet. Han budde i Danzig (Gdansk) fram til 1464.

Under eit nytt folkeopprør i 1463 reiste det seg eit folkeleg krav om å få kongen tilbake, og Karl VIII blei gjeninnsett året etter. Han fekk berre lita støtte frå høgadelen, og erkebiskopen byrja snart ein ny kampanje for å få han avsett. Dette nye opprørert førte til at Karl måtte gå av den 30. januar 1465. Ny strid mellom høgadelen og erkebiskopen gjorde at Karl fekk meir støtte, og då riksforstandaren Erik Axelsson (Tott) braut med danskekongen og partiet som ønskte å gjenoppliva Kalmarunionen. Dermed blei Karl VIII gjeninnsett i 1467, og drog inn i Stockholm den 12. november det året. Han måtte stadig kjempa mot unionspartiet, og striden var fortsatt i gang då kongen døydde i mai 1470 etter kort tids sjukdom.

Sjå òg 
 Engelbrekt Engelbrektsson
 Svenske regentar

Norske regentar
Karl VIII
Fødde i 1400-åra
Døde i 1470
Kristoffer av Bayern

Kristoffer av Bayern () var ein dansk, norsk og svensk konge.
Kristoffer var konge av Danmark frå 1440 som «Christoffer 3. af Bayern» (Christoffer III). 
Han var konge av Sverige frå 1441  og konge av Noreg frå 1442.

Kristoffer av Bayern var son av grev Johan av Pfalz og Catharina, syster til Erik av Pommern. I ungdomen gjorde han teneste hjå den tyske keisaren. I 1437 bad det danske riksrådet Kristoffer om å overta den danske trona, etter at Erik av Pommern hadde trekt seg attende til Gotland. Kristoffer sa ja til tilbodet, og den 9. april 1440 vart han hylla som konge på Viborg Landsting.

Tilhøva i Danmark var særs vanskelege. Både Noreg og Sverige hadde sagt opp unionen. Trass i dette greidde han å verta konge av alle tre kongerika. 

Kristoffer døydde av feber på festninga «Kernen» (Kärnan) i Helsingborg den 6. januar 1448. Han vart gravlagd i Roskilde Domkyrkje. Enkja, Dorothea, vart i oktober 1449 gift med kong Kristian I. 

Etter at Kristoffer døydde tilaud det danske riksrådet trona til hertug Adolf VIII, men han peika i staden ut systerson sin, grev Kristian av Oldenburg.

Sjå òg 
 Norske regentar
 Svenske regentar
 Danske regentar

Bakgrunnsstoff 
 Christoffer 3. af Bayern 1416-48 frå Danmarkshistorien.dk

Norske regentar
Svenske regentar
Danske regentar
Gravlagde i Roskilde domkyrkje
Olav IV av Noreg

Olav IV Håkonsson var konge av Noreg frå 1380 til 1387. Olav vart fødd i 1370, med døydde allereie 3. august 1387.
Konge av Danmark frå 1376 til 1387 som "Oluf II". 
Olav IV Håkonsson var son av dronning Margrete Valdemarsdotter og kong Håkon VI Magnusson. Då kong Valdemar IV Atterdag av Danmark døydde var det berre Margrete som levde att av dei seks borna han hadde fått. Valdemar hadde lova at kongen av Sverige, Albrecht III av Mecklenburg, skulle få utpeika son sin til konge av Danmark. 
Etter at Valdemar døydde sette det danske riksrådet seg imot ei slik løysing. Valet fall i staden på Olav, son av Margrete. Sidan Olav berre var om lag fem år gamal, vart Margrete formyndar for han.

I 1380 døydde kong Håkon VI av Noreg, og Olav overtok trona. Margrete innleia etter kvart samtalar med svenske stormenn for å få Olav (svensk: Olof) som konge der.
Olav døydde allereie 3. august 1387, 16 år gamal. Planane til Margrete vart ikkje gjennomførte i denne omgangen.

Olav vart gravlagd i klosterkyrkja i Sorø i Danmark. Han vart aldri gift og etterlét seg ingen born.

Sjå òg 
 Liste over norske monarkar
 Liste over danske regentar

Norske regentar
Oluf III
Folk frå norrøn tid
Fødde i 1370
Døde i 1387
Håkon V av Noreg

Håkon V Magnusson () var konge av Noreg frå 1. november 1299 og til han døydde i 1319. Han er kjend for bygginga av Akershus festning, Båhus festning og Vardøhus festning.

Håkon Magnusson var son av Magnus VI Lagabøte og Ingeborg Eriksdotter. Han var formelt hertug frå 1273, reelt frå 1284.

Saman med dronning Eufemia av Arnstein fekk han dottera Ingeborg Håkondotter. Utanom ekteskap vart han saman med Gro Sigurdsdotter far til Agnes Håkondotter.

Ingeborg Håkondotter vart gift med den svenske hertugen Erik Magnusson av Södermanland. 
Med Håkon døydde Sverreætta ut på mannssida og Erik og Ingebjørg sin son Magnus Eriksson vart i 1319 konge både i Noreg og Sverige.

Leivningane til Kong Håkon V og dronning Eufemia blei overførte til Akershus festning i 1982.

Håkon V såg si kongsgjerning i eit kristent perspektiv. Han gav påbod om å laga overnattingsstadar for pilegrimar på veg til Nidaros.

I Mariakyrkja i Oslo fanst eit Håkons-alter, og det vert fortald at kongen heilt til inn i på 1500-talet vart halden for å vera ein helgen.

Håkon Magnusson flytta hovudstadsfunksjonane frå Bergen til Oslo og bygde dei utanrikspolitiske linene sine austover. Det gjekk mot den lina den tidlegare kongemakta hadde følgd, med sterk satsing på dei nordatlantiske områda i vest for å halde på og sikre «Noregsveldet». Då han tok makta etter Eirik II Magnusson sørgde han òg for å fjerne medlemmer frå det tidlegare kongsrådet, mellom anna baron Audun Hugleikson Hestakorn, som vart arrestert like etter kroninga og sidan hengd på Nordnes i Bergen tre år seinare, i 1302.

Der kom Bud for Oslo ind
og ingen Mand dem kjende:
død var hellig Haakon Konning
Sankt Olaf Kongens Frende.
Død var hellig Haakon Konning
og Gud kaldte ham af dage:
han blev ført i Oslo ind,
i Mariekirke lagdes han i Graven.
(Dansk handskrift frå om lag 1560)

Norske regentar
Folk frå norrøn tid
Sigurd Sigurdsson Markusfostre

Sigurd Sigurdsson Markusfostre var ein tronkrevjar i borgarkrigstida i Noreg. Han var utanomekteskapleg son av Sigurd II av Noreg.

Tronkrevjar 
Flokken til kong Håkon II Sigurdsson Herdebrei vart ikkje oppløyst då han døydde i 1162. Dei fann seg ein annan av Sigurd II Haraldsson Munn sine søner. Namnet hans var Sigurd. Sigurd var fostra hjå Markus på Skog, i Ringsaker. Av den grunn vart han kalla «Markusfostre».

I februar 1633 så møttest hæren til Sigurd ein styrke ledet Erling Skakke på Re. Slaget endte med siger for Erling Skakke. Kongen og Markus vart sende på flukt.

I Viken så tok dei nokre skip og drog austover til Hisingen. Erling Skakke berøvde skipane frå dem. Utan skip så tok dei landeruta til Nidaros. I Nidaros blei Sigurd utropt til konge på Øyratinget. 

Den 29. september så vart Sigurd og fosterfar hans fanga og drepne av mennene til Erling Skakke og kong Magnus V Erlingsson. Drapet skjedde i Bergen.

Kjelder

Folk frå norrøn tid
Folk frå borgarkrigstida
Døde i 1163
Sigurd Magnusson

Sigurd Magnusson er også namnet til Sigurd Jorsalfare

Sigurd Magnusson var ein norsk tronkrevjar i borgarkrigstida. Han levde i tida frå om lag 1180 til 1194. Sigurd var son av kong Magnus V Erlingsson. 

Sigurd vart utropt til konge i 1193 av øyskjeggane på Haugating utanfor Tønsberg. Han fall året etter i slaget ved Florvåg. Florvåg ligg på Askøy ved Bergen.
 
Kong Sverre Sigurdsson og birkebeinane slost mot Sigurd Magnusson og øyskjeggane. Øyskjeggane hadde kringsett Bergen ( Bjørgvin) men dei hadde ikkje teke borga Sverresborg. Kong Sverre kom til Gravdal med ei stor flåte, han rodde over til Florvågøya og høyrde kva Sigurd og mennene hans planla. Palmesundag morgon, den 3. april 1194 stod slaget. 
Kong Sverre vann, men om lag 2500 mann vart drepne i det blodige slaget.
Liket av kong Sverre Magnusson lét Sverre visa fram i Bergen. Så vart det gravlagd på Mariakyrkjegarden (dette kan vera ved Mariakyrkja i Bergen).

folk frå borgarkrigstida
fødde i 1180-åra
Døde i 1194
Kristian I av Noreg, Danmark og Sverige

Kristian I () var den fyrste av Oldenburgarane som var konge av Noreg og Danmark.

Han var konge av Noreg i tidsrommet 1450 til 1481, av Danmark frå 1448 til 1481 og av Sverige frå 1457 til 1464. Etter at Kristoffer av Bayern brått døydde barnlaus, stod den skøyre Kalmarunionen utan konge og utan naturlege arvingar til trona. 
Det danske riksrådet tilbaud fyrst trona til hertug Adolf VIII av Sønderjylland, men han meinte at grev Kristian av Oldenburg var ein mykje betre kandidat til trona.
Riksrådet hadde problem med å få godkjend Kristian som konge i Noreg, og Sverige sprengde Kalmarunionen i 1448 ved å velja Karl I Knutsson Bonde til konge. I 1449 vart Kristian gift med Kristoffer av Bayern si 18-årige enkje, Dorothea av Brandenburg.

I 1449 krona den norske erkebiskop Aslak Bolt Karl I Knutsson til konge av Noreg. Det norske riksrådet hadde vald Kristian til konge. På Halmstadmøtet i 1450 vart ein samde om at Kristian skulle stø opp om Karl Knutsson sitt krav på Sverige. Som motvekt fekk Kristian verta konge av Noreg. I tillegg vart det avtala at den som levde lengst skulle overta trona til den andre. Karl Knutsson starta i 1452 krig mot Danmark og gjekk til åtak på Skåne. Etter fem års krig vart Kristian i 1457 krona i Uppsala som konge av Sverige. Kristian sin son, Hans (kong Hans I), vart i 1458 vald til tronfylgjar og arving til Sverige og Noreg. Karl Knutsson vart avsett og måtte flykta til Danzig.

To kongar, Hans I og Fredrik I var søner av Kristian I. I tillegg vart dottera Margrete dronning av Skottland, gift med kong Jacob III av Skottland.

I samband med giftarmålet pantsette Kristian I Orknøyane og Shetlandsøyane. Slik fekk han råd til å betala medgifta. Pantet vart aldri innløyst, og slik kom øyane inn under den skotske krona. 

Norske regentar
Svenske regentar
Danske regentar
Huset Oldenburg
Gravlagde i Roskilde domkyrkje
Fana

Sjå òg Fana i Mali

Fana er ein bydel i Bergen, med om lag 37 000 innbyggjarar (2010). Fram til 1. januar 1972 var Fana ein eigen kommune, som vart slått saman med Bergen kommune 1. januar 1972, saman med Arna, Laksevåg og Åsane. Han hadde då 44 402 innbyggjarar. Fana er med sine 176,5 km² den geografisk største bydelen i Bergen, og den av bydelane som har mest jordbruk att, samstundes som han er bydelen med størst folkevekst.

Nesttun var kommunesenter fram til samanslåinga, og sidan bydelssenter fram til bydelsadministrasjonen blei nedlagt sommaren 2004.

Verd å vitja 
 Fantoft stavkyrkje
 Fana kyrkje
 Stend og Stend hovudgard 
 Troldhaugen (heimen til Edvard Grieg)
 Kongebustaden på Gamlehaugen
 Hordamuseet

Fana kommune før 1972 
Fana kommune omfatta òg dagens Ytrebygda bydel og delar av dagens Årstad bydel. Dagens Fyllingsdalen bydel var del av Fana kommune fram til 1955. Fana var den mest folkerike kommunen i Hordaland før dei store kommunesamanslåingane på 1960- og 1970-talet.

Fotnotar 

Bydelar i Bergen
Tidlegare kommunar i Hordaland
Nikolai Frederik Severin Grundtvig

Nikolai Frederik Severin Grundtvig (), òg kjend som N.F.S. Grundtvig eller berre Grundtvig, var ein dansk forfattar, poet (diktar), filosof, historikar, prest og politikar. Tankane til Grundtvig er kjende som «grundtvigianisme». 

Grundtvig er rekna som ein av dei viktigaste personane i dansk og nordisk historie. Filosofien hans gav rom for ei ikkje-valdeleg nasjonalisme i Danmark. Særleg var dette viktig etter nederlaget i krigen mot Prøyssen i 1864. 

Han har skrive mange av songane i danske og norske salmebøker, mellom anna salmane «Kimer, I klokker», «Kyrkja ho er eit gamalt hus» og «I all sin glans nu stråler solen».

Om ein seier at Kingo skreiv salmar til påska og Brorson til jula, så kan ein seie at Grundtvig skreiv salmar for alle tider innan kyrkjeåret. Mest av alt skreiv han likevel pinsesalmar.

Nasjonalromantikken var viktig for Grundtvig. I det samanheng arbeidde han med å framstilla kvinnelege adelsdikt frå reformasjonstida som opphavlege folkedikt frå mellomalderen. Vidare lukkast det han å få nordisk mytologi kjend i Danmark. 

Ut frå tanken «menneske først — kristen så» utvikla han ideen om folkehøgskular. Blant pietistane var det mange som rekna han som ein motstandar.

Ettermæle 
«De levendes Land» er teken opp i den danske kulturkanonens lyrikkantologi.

Sjå òg 
 Folkehøgskule

Referansar

Bakgrunnsstoff 

 Grundtvig på nettet 
 Grundtvig-Byen 
 Kalliope: Grundtvig sine originaldikt
 Ugle.dk: Gamle Danske Sange - med tekst av N. F. S. Grundtvig
 Lønne Højskole: Grundtvig i Højskolesangbogen
 Arne Lægaard, 3g i 1991: Skolen for livet! om Grundtvig 

 
Danske historikarar
Danske folketingsrepresentantar
Danske filosofar
Danske prestar
Danske forfattarar
Danske diktarar
Danske salmediktarar
Den danske gullalderen
Personar med verk i den danske kulturkanonen
Folk frå Vordingborg
Ingeniør Knut Berg på eventyr

Ingeniør Knut Berg på eventyr er ein norsk teikneserie som fyrst vart utgjeven i 1941 i Nynorsk Vekeblad.

Handlinga er lagt til ei framtidsverd med avansert teknologi. Trass i dette er enno reknestavar i bruk. Teikneserien er å likna med Lyn Gordon og fell inn i science fiction-tematikken. 

Helten og hovudpersonen er den norske ingeniøren Knut Berg. Saman med gode hjelparar dreg dei rundt i heimsrommet (verdsrommet). 

Dr. Panga er skurken i serien og strebar etter å ta makta i landet Kalimanko. Knut Berg og kjærasten prinsesse Aima av Kalimanko står i vegen for han. 

 Teikning: Jostein Øvrelid («Ronald Stone»)
 Forteljing: Hallvard Sandnes («Vigleik Vikli»)

Teikneserien vart utgjeven som eige hefte i perioden 1943 til 1960.

Nye utgåver 
Teikneserien vert utgjeve på nytt av Fonna Forlag som julehefte. Først eit feila prøveår i 1986, men so ein periode ifrå 2000 til 2005. 

Frå og med 2007 har det kome nye historier om ingeniøren, no med manus av Jon Bing og Tor-Åge Bringsværd, med den tidlegare Fantomet-teiknaren Knut Westad for streken. Etter det forlaget har røpt, vil ingeniøren vende tilbake frå Mars-turen han tok på 60-talet og gå laus på problema rundt miljøet og matvaremangelen. Nynorskdrakta vert gjeven av Olaf Almenningen.

Fotnotar 

Nynorske teikneseriar
Norske teikneseriar
Julehefte