alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Murom

Murom (russisk Му́ром, norrønt Moramar) er ein historisk by i Vladimir oblast i Russland med om lag 120 000 innbyggjarar. Han ligg langs venstre breidd av elva Oka, rundt 120 km søraust for Vladimir.

Historie 

På 800-talet markerte byen den austlegaste busetnaden av slavarar på området til det finsk-ugriske folket kalla muromarar. Den russiske første krønike nemner byen så tidleg som 862 og han er dermed ein av dei eldste byane i Russland. 

Mellom 1010 og 1393 var han hovudstad i eit eige fyrstedøme, og av fyrstane i Murom var Sankt Gleb, som vart myrda i 1015 og kanonisert i 1071, Sankt Konstantin av Murom, og helgenane Peter og Theuronia. Han var òg heimby for Ilja Muromets, ein av dei mest feira austslaviske episke heltane.

Attraksjonar 
Frelserklosteret, eit av dei eldste i Russland, vart først nemnt i 1096, då Oleg av Tsjernigov omleira det og drap Izjaslav, son til Vladimir Monomakh, som er gravlagt i klosteret. I 1552 vitja Ivan den skrekkelege klosteret, og han fekk oppført ein steinkatedral, som seinare òg fekk selskap av andre kyrkjer. 

Treeiningsklosteret, der leivningane etter helgenane Peter og Theuronia er utstilt, inneheld ein vakker katedral (oppført 1642-43), Kazankyrkja (1652), eit klokketårn (1652), ei trekyrkje til St. Sergej, og steinmurar. 

Forkynningsklosteret vart grunnlagt under Ivan den grufulle for å huse leivningane til lokale fyrstar, og inneheld ein katedral frå 1664. De to sistnemnde katedralane, som truleg er oppført av dei same meistrane, har mykje til felles med Gjenoppstandingskyrkja (1658) i sentrum av byen. Ganske forskjellig frå desse er derimot dei teltforma kyrkje til Kozma og Damian, bygt i 1565 ved breidda av Oka til minne om den russiske erobringa av Kazan.

Kjende personar frå Murom 
 Sergej Prokudin-Gorskij, fotograf, pionar innan fargefotografi.
 Vladimir Zworykin, russisk-amerikansk oppfinnar, kalla «far til fjernsynet».

Bakgrunnsstoff 
 Murom på MojGorod (russisk)
 By- og regionportal for Murom  (russisk)
 Kunsthistorisk museum i Murom  (russisk)

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Murom» frå , den 5. januar 2009. 
 

Busetnader grunnlagde på 800-talet
Novotsjeboksarsk

Novotsjeboksarsk (russisk Новочебокса́рск, tsjuvansk Çěнě Шупашкар) er ein by i Republikken Tsjuvasjia i Russland med om lag 125 000 innbyggjarar. Han ligg på sørsida av elva Volga, rundt 10 km aust for Tsjeboksary. |

Novotsjeboksarsk vart grunnlagt i 1960 som ein satellittby til Tsjeboksary. Byen vart bygt på eit tidlegare ubygt område og den raskt voksande byen tok etter kvart over omkringliggande landsbyar. Han passerte 100 000 innbyggjarar i 1983.

Tsjeboksary vasskraftverk i Volga ligg like ved byen.

Kjende personar 
Olga Jegorova – langdistanseløpar

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Novotsjeboksarsk» frå , den 5. januar 2009. 
 

Busetnader grunnlagde i 1960
Byar ved Volga
Nazran

Nazran (russisk Назра́нь, ingusjetisk Наьсара – Näsara) er ein by i Republikken Ingusjetia i Russland. Han ligg ved elva Sunzja, 5 km nordvest for republikkhovudstaden Magas. Han har om lag 130 000 innbyggjarar (2007). 

Nazran fekk bystatus i 1967. Byen var hovudstad i Ingusjetia frå 1991–2002, då Magas vart utpeikt til ny hovudstad. I løpet av 1990-talet vart innbyggjartalet i byen mangedobla som følgje av tilstrøyming av flyktningar frå krigshandlingane i naborepublikken Tsjetsjenia.

I 2004 vart byen råka av tsjetsjenske og etniske ingusjetiske opprørarar som utførte eit raid i republikken. Opprørarane gjekk til åtak på 15 offentlege bygg i byen.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Nazran» frå , den 5. januar 2009. 
 

Byar i Ingusjetia
Neftekamsk

Neftekamsk (russisk Нефтека́мск) er ein by i Republikken Basjkortostan i Russland med om lag 120 000 innbyggjarar. 

Byen ligg ved elva Kama, 220 km frå Ufa. Frå byen er det vegsamband til Ufa, Birsk, Janaul, Agidel, Oktjabrskij, Izjevsk, Perm og Kazan. Den næraste jernbanestasjonen er i Amzia — om lag 15 km frå byen. I tillegg ligg Neftekamsk lufthamn ved byen.

Neftekamsk er eit stort industri- og kultursenter nordvest i Basjkortostan.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Neftekamsk» frå , den 5. januar 2009. 
 

Busetnader grunnlagde i 1957
Kama

Kama kan visa til:

 Asteroiden 1387 Kama
 Den japanske byen Kama i Fukuoka
 Elva Kama i Russland, ei sideelv til Volga
 Den hinduiske guden Kama

Sjå og 
 Kamasutra
 Karma
Kama i Fukuoka

Kama (japansk 嘉麻市, Kama-shi) er ein by i Fukuoka prefektur på øya Kyūshū sør i Japan.

Byen blei grunnlagd 27. mars 2006 då byen Yamada blei slått saman med størsteparten av Kaho-distriktet. I 2006 hadde han 46 932 ibuarar.

Bakgrunnsstoff
 Offisiell nettstad (japansk)

byar i Japan
Pengeurt

Pengeurt ( Thlaspi arvense ) er ein eittårig plante i krossblomfamilien.

Planten vert 10-50 cm høg, og har oftast ugreina, snau stengel utan bladrosett. Kronblada er kvite. Blada er tanna, grøngule med spisse bladøyro som sluttar seg om stengelen, og som visnar nedanfrå etterkvart som planten veks. Frøa mognast i talrike, 10-15 mm breie skulper, kvar med om lag ti frø. 

Han veks som åkerugras og i vegkantar og sandstrender, i Noreg frå laglåndet opp opp til 1050 m.o.h. Han er sjeldnare lengst nord, men er funnen på Svalbard. Elles er han spreidd over store delar av verda. 

Planten har sterk, laukaktig lukt som kan gje usmak på mjølka om kyrne et for mykje av han. 

Pengeurt er ein kulturplante som har følgd jordbrukskulturen. Han kom til Noreg frå Europa for eit par tusen år sida. Opphavleg kom han truleg frå sentral-Asia.

Kjelder: 
 Johannes Lid Norsk flora Det Norske Samlaget 2005 ISBN 82-521-6029-8
 Knut Fægri: Norges planter Cappelens forlag 1960
 C.A:M. Lideman Nordens Flora Gyldendal Norsk Forlag 1977 ISBN 82-05-08681-8

Krossblomfamilien
Vårpengeurt

Vårpengeurt (Noccaea caerulescens  eller  Thlaspi caerulescens  (J. & C. Presl) eller  Thlaspi alpestre ) er ein to- eller fleirårig plante i krossblomfamilien.

Planten vert 10-30 cm høg, og har snau stengel med bladrosett som ofte overvintrar. Kronblada er kvite eller lysfiolette. Blada er blågrøne og sluttar seg om stengelen, og som visnar nedanfrå etterkvart som planten veks. Frøa mognast i 5 - 10-mm breie hjarteforma skulper, kvar med mange frø. 

Vårpengeurten vart innført til Botanisk Hage Noreg, og derfrå har han spreid seg sidan 1874. No er han fullt naturalisert i tørr eng, på berg og i open tørr skog opp mot fjellet. Ved Finse er han funnen opp til 1225 m. I sør framstår han som ein karakteristisk vårplante. Han er vanleg nord til indre Helgeland, men han er òg funnen lenger nord, til og med som tilfeldig ugras på Svalbard. 

Opphavleg høyrer vårpengeurten heime i fjellstroka i Sør- og Mellom-Europa. .

Kjelder: 
 Johannes Lid Norsk flora Det Norske Samlaget 2005 ISBN 82-521-6029-8
 Knut Fægri: Norges planter Cappelens forlag 1960

Krossblomfamilien
Amadou & Mariam

Amadou & Mariam er ein musikalsk duo frå Mali som består av paret Mariam Doumbia (på vokal) (fødd i Bamako den 15. april 1958) og Amadou Bagayoko (gitar og vokal) (fødd i Bamako den 24. oktober 1954). Paret er kjend som «det blinde paret frå Mali» og dei trefte kvarandre på Instituttet for unge blinde i Mali. Her fann dei ut at dei delte ei felles interesse for musikk.

Stil 
Dei første innspelingane til duoen i 1980- og 1990-åra har eit enkelt arrangement med gitar og song. Sidan seint på 1990-talet har Amadou & Mariam produsert musikk som blandar tradisjonell malisk musikk med rockegitar, syrisk fiolin, kubansk trompet, egyptisk ney, colombianske tromboner, indisk tabla og dogonsk perkusjon. I lag har alle desse instrumenta og stilane vorte kalla «afro-blues».

Bakgrunn 
Mellom 1974 og 1980 spelte Amadou med Les Ambassadeurs du Hotel og i 1980 gifta paret seg og byrja og spele i lag. Amadou heldt samstundes fram solokarrieren sin og dreiv musikkavdelinga til blindeinstituttet. 

I 1985 hadde paret vorte kjend ved å spele malisk blues og dei la ut på ein turne i Burkina Faso, og i 1986 flytta dei til Elfenbeinskysten. Her spelte dei inn fleire kasettalbum og til slutt albumet Sou Ni Tile i Paris, som vart ein hit i Frankrike. Frå den tid byrja dei å spele på festivalar rundt om i verda. 

I 2003 møtte dei verdsmusikkstjerna Manu Chao, som så produserte albumet deira Dimanche à Bamako («Søndag i Bamako») i 2004. 

I 2006 spelte dei i lag med Herbert Grönemeyer den offisielle hymnen til verdsmeisterskapen i fotball, «Celebrate the Day», som vart ein hitt i Tyskland denne sommaren. 

Seint i 2008 vart dei inviterte til å spele på Barack Obama sin tiltredingseremoni som president i USA den 20. januar 2009. I november 2008 kom albumet deira 
Welcome to Mali som vart særs godt teke imot og vart rekna som eit av dei aller best albuma i 2008.

Kjelder 
 Delar av denne artikkelen bygger på «Amadou & Mariam» frå , den 6. januar 2009.

Andre kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell nettside (fransk)
 Amadou & Mariam på myspace.com
 Lytt på Nonesuch 

Maliske musikkgrupper
Verdsmusikkgrupper
Musikalske duoar
Blinde musikarar
Alarmprisen

Alarmprisen er ein norsk musikkpris som blir delt ut ein gong i året til norske artistar innan eit utvida pop/rock-omgrep. Prisen blei etablert som eit alternativ til Spellemannprisen og Hit Awards og blei delt ut fyrste gong 3. februar 2001. Prisen blir delt ut av stiftelsen Alarm. I oktober 2008 bestemte styret å ikkje gjennomføra utdelinga for 2008 på grunn av pengemangel, og prisen har ikkje vorte delt ut sidan.

Ved foreløpig siste prisutdeling, prisutdelinga i 2007, blei det delt ut prisar i seks sjangerbestemte klassar og seks tilleggsklassar. Klassane pop, rock, hip-hop/rap, metal, låt og live har blitt delt under alle utdelingane, mens dei øvrige klassane har kome til i løpet av åra. Blant dei er årets Alarmpris, som også har gått under namnet Alarmjuryens spesialpris.

Vinnarar av Alarmprisen

Bakgrunnsstoff 
 Heimesida

 Denne artikkelen bygger på «Alarmprisen» frå , den 6. januar 2009. 
 
 Lista over vinnarar er henta frå «Liste over vinnere av Alarmprisen» frå Bokmålswikipedia, 9. februar 2011.

Referansar 

Norske musikkprisar
Prisar og utmerkingar skipa i 2001
2001 i Noreg
Listerbåt

Listerbåt er ein båttype som vart skapt på Lista i første halvdel av 1800-talet. Båtbyggar Gjert Gunnarson tok til å bygge båtar som hadde eigenskapar både frå vestlandsbåtar frå Hardanger og austlandsbåtar frå Søgne. Han gjorde fleire forsøk for han kom fram til den båttypen som har vorte ståande som listerbåten. Desse båtane vart bygde i ulike storleikar, frå små sjekter til dei store listerskøytene. Gjert Gunnarson brydde seg ikkje om å ta lærlingar til å føre kunnskapen vidare. Andre båtbyggarar fann likevel ut korleis han bygde båtane. Ein som og bygde listerbåtar var Ola Stave. Han har fått æra av at kunsten å bygge listerbåtar har vorte ført vidare.

Etter kvart sette båtbyggarane vaterbord på listerbåtane. Det er uvist om det var Gjert Gunnarson som tok til med dette. Listerbåten vart rigga med sprisegl.

Listerbåten var like brei som tradisjonelle austnorske båtar, om lag 1/3 av lengda. Men han var skarpare i endane og hadde større spring. Listerbåten vart ein populær båt utanom Lista. Til garnfiske av sild som i siste del av 1800-talet vart viktig på Vestlandet, vart ofte listerbåten brukt i staden for dei meir tradisjonelle vestlandsbåtane, som var spinklare. Nordover på Vestlandet og i Nord-Noreg vart desse båtane rigga med gaffelrigg.
Til Lofoten kom første listerskøyta i 1863 og til Aust-Finnmark i 1866.

Kjelder 

Norske båttypar
Farsund kommune
Taigabukk

Taigabukk (Monochamus urussovii) er ei opptil 38 mm stor trebukk (målt utan følehorn). Hoa er noko større enn hannen, men hannen har lengre følehorn; antennene kan bli meir enn dobbelt så lange som kroppen. Billa er funnen fleire stader i Sør-Noreg, helst i samband med import av tømmer, men det er over hundre år sidan ho sist var funnen i norsk skog.

I Sibir lever taigabukken på edelgran, unntaksvis kan han angripe furu og bjørk. Utbreiingsområdet spenner frå Japan til Skandinavia. I Europa lever han utelukkande på graner. Verstrea er tre som nyleg har døydd eller som er svekka. Larvane kan gjere teknisk skade på virket, dessuten kan dei overføre den farlege furuvednematoden. 

I Norsk Raudliste 2006 er ho oppført som regionalt utdøydd. I finst spreidd i nordaustre Sverige.

Kjelde 
 Torstein Kvamme: «Er taigabukken utdødd i Norge?» i Norsk Skogbruk  1/2008

Trebukkar
Guden Kama

Kama er ein hindugud for sanseleg kjærleik. Han skal ha oppstått på same tid som verda, og er kalla den mektigaste av gudane i Rigveda, som andre gudar må bøya seg for. Som lekamgjering av krafta som driv menneske til å formeira seg og slik oppretthalda den sanselege verda er han herskaren over samsara.

Namn 
Namnet Kama (sanskrit कामदेव) er sanskrit for 'kjærleik' eller 'lengt'. Guden er også kalla mellom anna Ananga, ‘utan kropp‘,
Dipaka, ‘den som set fyr’; Gritsa, ‘den skarpe’; Madani, ‘berusaren‘, Mayi, ‘luraren’; Mara, ‘øydeleggjaren’ og Titha, ‘eld’. Han er også likna med eldguden Agni eller framstilt som ein hjelpar for denne.

Namnet til maken hans, Rati, tyder 'attrå'.

Framstilling 

Kama er ofte framstilt som ein vakker ung mann, og ber som andre kjærleiksgudar pil og boge. Som greske Eros eller romerske Cupido kan Kama skyta piler som fyller den som blir treft med attrå. Bogen er skildra som laga av eit sukkerrøyr med honningbier på, som også dannar bogestrengen. Pilene er smykka med fem ulike velluktande blomar: Kvit lotus, blå lotus, sjasmin og blomar frå mango- og asjokatre.

Ridedyret hans er ein papegøye, Suka, eller makara, eit vasslevande fabeldyr. Rati rir på ei due. Andre symbol for Kama er våren, ein lett bris, gauken og bier som summar.

Dyrking 
Det er svært få hindutempel vigde til Kama, og ein lager ikkje statuar for heimetilbeding av han. Det finst likevel framstillingar av guden i tempelutskjeringar i nokre tempel.

Vårhøgtida holi, som i dag blir feira for Krisjna, var truleg opphavleg ei høgtid for Kama. Andre namn på høgtida er Madana-mahotsava eller Kama-kahotsava.

Hennadekorasjonar av brura sine føter før vigselen kan avbilda papegøyen til Kama.

Mytologi 
Den best kjende soga om Kama er korleis han prøvde å vekka Sjiva frå ein svært djup meditasjon for å bry seg om maken Parvati. I sinne over å bli uroa opna Sjiva sitt tredje auge og brann kroppen hans til oske. Men Kama og kjenslene til Sjiva blir likevel vekt til live igjen, i nokre versjonar av Sjiva sjølv etter at Parvati har mint han om kor viktig Kama er for verda, i andre blir han gjenfødd ved hjelp av Brahma, som er redd for at heile verda skal gå i stå utan Sjiva.

Kama er nært knytt til Krisjna, og blir i krisjnadyrkande retningar av hinduismen ofte identifisert med han.

Kjelder 

 «Kama», A Dictionary of World Mythology. Arthur Cotterell. Oxford University Press, 1997.

 Denne artikkelen bygger på «Kamadeva» frå , og «Guden Kama» frå  den 6. januar 2009. 
  oppgav desse kjeldene: 
 Louis Frédéric, Dictionnaire de la civilisation indienne, Robert Laffont, 1987
 Alain Daniélou, Mythes et dieux de l'Inde, Champs Flammarion, 1994

Sjå òg 
 Omgrepet kama i austleg filosofi
 Kamasutra

Hindugudar
gudar for liv og lyst
Bombinga av King David Hotel

Bombinga av King David Hotel var eit terroriståtak utført av av den militante sionistiske gruppa Irgun den 22. juli 1946. Målet var hovudkvarteret til dei britiske okkupasjonsstyrkane i Palestina, som helt til i King David Hotel i Jerusalem. .

Medlemmane av Irgun planta ei bombe i kjellaren på hotellet. Sentralbordet på hotellet mottok ei telefonåtvaring, men hotellet vart ikkje evakuert. Eksplosjonen førte til at det sørvestlege hjørnet av sørfløya til hotellet rasa saman . 91 menneske vart drepne og 46 vart såra .

Åtaket vart leia av Yisrael Levi. Menachem Begin, som var statsminister i Israel frå 1977 til 1983 var leiar av Irgun då åtaket vart utført.

Kjelder 

Terroråtak
Palestinsk historie
Jerusalem
Sionisme
Hendingar i 1946
Björn Gustafsson

Björn Gustafsson () er ein svensk komikar.

Gustafsson har studert ved Calle Flygares teaterskola i Stockholm, og debuterte med stand up-komedie på nybyrjarklubben BungyComedy i 2005.

I 2008 fekk han mykje interesse frå media for innsatsen sin i Parlamentet og som pauseunderhaldar i Melodifestivalen, og vart stemd fram som Sveriges morosamste mann av Aftonbladets lesarar 6. mars 2008. Björn Gustafsson las òg opp Sverige sine poeng i Eurovision Song Contest 2008.

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell nettstad

Svenske komikarar
Mikke Mus

Mikke Mus (engelsk Mickey Mouse) er ein teiknefilm- og teikneserie-figur skapt av filmprodusenten Walt Disney frå USA i 1928. Mikke Mus er truleg den best kjende figuren frå Walt Disney Company.

Mikke Mus på andre språk

Bakgrunnsstoff 

Teikneseriefigurar
Disneyfigurar
Hollywood Walk of Fame
Fånes

Fånes er ei grend på nordsida av Frosta kommune i Nord-Trøndelag og ligg mot Trondheimsfjorden. Namnet Fånes kjem av "faaen" som tyder "bleik", noko som viser til farga på eit berg. Etter 1600-talet høyrer vi om to gardar, nedre og øvre Fånes. Nedre Fånes har gardsnummer 19 og Øvre Fånes gardsnummer 20. Frå desse gardane er det skilt ut fleire gardar og plassar gjennom tidene. Heile grenda er på 0,8 km². Fylkesveg 64 i Nord-Trøndelag går gjennom grenda og det er 6 km til kommunesenteret.

På fleire stader langs fjorden er det funne gravrøyser frå bronsealderen og vidare ei steinøks av porfyr med rombisk form frå bronsealderen. I 2003 vart ei vikinghamn oppdaga som var frå år 1000 eller litt seinare.

Historie 
Erkebiskop Aslak Bolt reiste om Fånes og overnatta i saalhuset (herberge), før han drog vidare til Ytterøy. Han fekk Fånes nedre av fru Elsebe Ottesdotter Rømer (1366 - 1448) frå Austrått. Elsebe (Elisabet) var truleg ein slektning av Aslak, då begge var av Rømerslekta. Elsebe var oldemor til fru Inger frå Austrått (1493 - 1555. Garden gav han vidare til erkesete i Nidaros. Langt seinare, i 1754, var kaptein Wiljam Wessel eigar av Fånes nedre. Han var bror åt Peter Wessel Tordenskjold.

 Lensmenn busett på Fånes øvre: Ole Grilstad frå 1808 til 1848. Bernt Grilstad frå 1848 til 1869.
 Folk frå grenda som har missa livet på sjøen: Arnt Faaneshamn på Fånesbukta i 1862. Johannes Ohlen og sonen Kasper på Frohavet 6. juni 1885.
 Hans Faanes var ordførar på Frosta frå 1890 til 1891 og lensmann frå 1897.
 Lofotfiskarar frå slutten av 1800-talet: Anders Gresset, Jørgen Faaneshamn, Otto Bjerkan og Peder Faanes.
 Fånes kai vart bygd i 1895 og lakt ned i 1961. Lokalbåten «Frosta» hadde dei fleste stopp ved kaia.
 «Martin Ryghs Landhandel» vart starta i 1895. Ei tid var det både telefonsentral og brevhus på landhandelen. Verksemda vart flytta til nye lokaler i 1958 og er no lakt ned.
 Fånes fyrlykt vart sett opp i 1913 og fekk nettdrift i 1989.
 Motstandsmannen Arne Haugen vart arrestert i oktober i 1944 og sleppt ut frå Falstad då krigen var slutt.
 Fram til 1967 gjekk ungane frå grenda på Nordbygda skule (kretsskule).
 Grenda høyrer til idrettslaget «Trods» sitt område.
 2. november 2003 styrta eit «Cessna 150» i sjøen utanfor Fånes og to mann missta livet.

Næringsliv 
Tidlegare var jordbruk og fiske hovudnæringane. På Fånes var det ei brukbar hamn med eit rikt fiske i fjorden utanfor, men no er det ingen som driv fiske lenger, no vert det berre drive jordbruk og anna verksemd.

 Egil Rygh Transport
 Fånes Hyttetomter
 Frosta Elektro

Bakgrunnsstoff 
 Vikinghamna på Fånestangen.
 Bauta reist på ein gravhaug.
 «Hundspranget», ei kløft der ein ulv datt ned og slo seg ihjel då den jaga ein hund (sagn).
 «Ringberget», eit feste for landtauget til større båtar.
 «Ballasten», ei steinrøys ved marbakken etter ei grunnstøyting.
 Fånes fyrlykt, et flott utkikspunkt.
 Flybilde av Fånes .

Geografi i Frosta
Innherad
Bygder i Trøndelag
Skulpe

Skulpe (latin siliqua, silicula) er ein tørr fruktkapsel i krossblomfamilien og nokre få slekter i valmuefamilien. Skulpene er samasett av to fruktblad med ein falsk skiljevegg i midten. 

Når frøa er mogne, fell skulpeveggane av slik at frøa heng på ramma kring skiljeveggen, og frøa kan spreie seg.

Hos nokre plantar er skulpene omdanna til ei nøttskulpe. Det finst òg leddskulper som brotnar av ledd for ledd.

Kjelder 

 Johannes Lid: Norsk flora. Det Norske Samlaget 2005 ISBN 82-521-6029-8

Plantemorfologi
Judaspengar

Judaspengar (Lunaria annua) er ein opptil meterhøg, eitt- eller toårig plante av krossblomfamilien. 

Han får store, raudfiolette blomstrar, i sjeldne tilfelle vert dei kvite. Blada er hjarteforma, grovt kvasstanna med flattrykte hår. Stengelen har sprikande hår. Blomstrane utviklar store, heilt flate skulper med flate frø. Frøa sit i to rekkjer i kvart av dei to skulperomma. Når frøa er mogne, fell fruktblada av skulpene, og den tynne, pergamentaktige skiljeveggen kjem til synes. Det er denne som har gjeve opphav til namnet Judaspengar eller Måneskulpe. Dei dekorative skulpene har gjort judaspenge til ein ynda prydplante, og frå parkar og hagar er han forvilla slik at han i Noreg har naturalisert seg frå Østfold, nord til Oslo og langs kysten til Bergen.

Planten kjem opphavleg frå Sør-Europa, men finst òg austover i Eurpopa til vestlege Sibir.

Kjelder 
 Johannes Lid Norsk flora Det Norske Samlaget 2005 ISBN 82-521-6029-8
 C.A:M. Lideman Nordens Flora Gyldendal Norsk Forlag 1977 ISBN 82-05-08681-8

Bakgrunnsstoff

Krossblomfamilien
Herborg Kråkevik

Herborg Kråkevik () er ein skodespelar og ei songarinne frå Jondal i Hordaland. Ho er særleg kjend for tolkingane sine av norske folkeviser og for innsatsen på scene og film.

Av sceneroller ho har hatt, er Herborgs verden, Eliza i My fair lady (1997) og Julie i Romeo og Julie (1997), dei to siste på Den Nationale Scene.

Med førestillinga Eg og Edith turnerte ho i Noreg med eigne tolkingar av songane til Édith Piaf, akkompagnert av  Odd Nordstoga på trekkspel.

Kråkevik oppnådde stor suksess med albumet Kråkeviks songbok (2000), som inneheldt klassiske tolkingar av gamle norske folkeviser. For dette albumet vart ho Årets spellemann under Spellemannprisen 2000.

På film er Kråkevik kjend for hovudrolla som Petra i Det største i verden (2001), ein film som byggjer på Bjørnstjerne Bjørnsons roman Fiskerjenten.

Herborg er gift med Espen - ein dansk jurist - og saman har dei døtrene Agnes og Petra. Herborg bor vekselvis i Skagen/København i Danmark og i Bergen.

Utmerkingar 

I 1998 vart Herborg Kråkevik tildelt Anders Jahres kulturpris og Ole Vig-prisen.
Ho var kåra til årets spellemann under Spellemannprisen 2000. Ho vart tildelt Storegutprisen i 2013.

Bibliografi
 2004: Forteljingar

Diskografi
 1995: Mi Haugtussa
 1998: Herborgs Verden (nominert til Spellemannprisen)
 2000: Kråkeviks songbok
 2002: Eg og Edith
 2004: Forteljingar (lydbok)
 2008: Annleis enn i går
 2009: Kvar ein dag
 2011: Alltid i mitt sinn
 2012: Jul i stova

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Herborg Kråkevik» frå ,  den 6. januar 2009.  
 

Norske songarar
Norske skodespelarar
Nynorskforfattarar
Folk frå Jondal
Vinnarar av Spellemannprisen
Vinnarar av Storegutprisen
Kronblad

Kronblad (latin petal, frå gresk  petalon 'blad', 'tynn plate') er den indre kransen av blomeblad i eit blomsterdekke. Kronblada kan ha mange slags utforming eller fargar. 

Hos plantar som vert pollinerte ved hjelp av insekt, er kronblada ofte farga, medan dei hos plantar som vert pollinerte ved hjelp av vind eller vatn, er lite å sjå til.

Kjelder 

 Johannes Lid Norsk flora Det Norske Samlaget 2005 ISBN 82-521-6029-8

Blomar
Plantemorfologi
Menora

Menoraen (hebraisk: מנורה) er eit av dei eldste symbola knytt til jødedomen. Ein menora er ein sjuarma lysestake som var nytta i Tempelet i Jerusalem. Menoraen vart tent av øvsteprestane i tempelet kvar morgon. Yppersteprestane hadde bytta ut den brukte veika og lagt i ny og rein olivenolje. Menoraen brann kontinuerleg.

I synagoger i dag er det ein lampe kalla Ner Tamid - det evigvarande lys - som er tent heile tida. Dette lyset symboliserer Menoraen som stod i tempelet.

Den niarma lysestaken som brenn under Hanukka er ofte forma som menoraen, fordi Hanukka vert feira til minne om mirakelet med menoraens olje som varte i åtte dagar.
Israel har tatt i bruk ein menora omgjeven av to olivenblad på sitt riksvåpen.

Kjelder
 Denne artikkelen bygger på «Menora» frå , den 6. januar 2009. 
 

Israelske nasjonalsymbol
Jødiske symbol
Jødisk utøving