alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Stavanger/Sandnes

Stavanger/Sandnes er den tredje største tettstaden i Noreg og femner samanhengande tettbygde område i kommunane Stavanger, Sandnes, Sola og Randaberg. Tettstaden har  .
Desse kommunane utgjer «Nord-Jæren» i regionen Jæren, og har til saman 215 116 innbyggjarar per 1.7 2008, fordelt over 467,5 kvadratkilometer.
Tettstaden har den største prosentvise folkeveksten i landet, og Sandnes er den snøggast vaksande byen i Noreg.

Tettstaden har kome til ved at busetjinga langs hovudvegane sørover frå Stavanger har vokse og ført til at dei to byane Stavanger og Sandnes har vokse saman, og ifølgje SSB sin definisjon for tettstadar er dei to byane no å oppfatte som ein tettstad. Dei tilliggjande tettbygde områda i kommunane Sola og Randaberg vert òg inkluderte i dette.

Rogaland hadde i 2007 ein folketilvekst på 2,01%, noko som tilsvarar i overkant av 8 000 innbyggjarar. Til samanlikning auka folketalet i Hordaland med kring 6 000 innbyggjarar. Dimed er Rogaland, etter Oslo, det fylket i landet der folketalet veks snøggast. Dei nordjærske kommunane Stavanger, Sandnes, Sola og Randaberg, hadde då ei vekst på 2,26 %, og dette gjer regionen til den snøggast vaksande i landet.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Stavanger/Sandnes» frå , den 17. oktober 2008. Der vert desse kjeldene gjevne:

Referansar 

Tettstader i Rogaland
Geografi i Stavanger
Geografi i Sandnes
Geografi i Randaberg
Geografi i Sola
Europeiske kulturhovudstader
Årdal og Sunndal Verk

Årdal og Sunndal Verk (ÅSV) vart oppretta som eit statleg aluminiumselskap i 1946 og fekk i oppgåve å bygge ferdig tyske anlegg i Årdal kommune.

Drifta starta i 1948. I 1951 avgjorde Stortinget at det skulle byggjast aluminimusverk på Sunndalsøra og selskapet fekk då det noverande namnet. I 1954 starta aluminiumproduksjonen i Sunndal. Selskapet hadde òg fabrikker i mellom anna Høyanger og Holmestrand. 
I 1967 kjøpte det kanadiske aluminiumskonsernet Alcan halvparten av aksjane i ÅSV, medan Den norske staten vart største enkeltaksjonær i Alcan. Halvparten av aksjane til Alcan i ÅSV vart kjøpt tilbake av Staten i 1974, og dei resterande aksjane vart kjøpt i 1979. 

ÅSV vart i 1986 fusjonert med lettmetalldivisjonen til Norsk Hydro og det nye selskapet fekk namnet Hydro Aluminium.

I 2006 vart det vedteke at fabrikken skulle leggjast ned.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Årdal og Sunndal Verk» frå , og «Årdal og Sunndal Verk» frå  den 17. oktober 2008.  
 

Tidlegare norske føretak
Skipingar i 1946
Nedleggingar i 1986
Norsk Hydro
Årdal kommune
Sunndal kommune
Åsta-ulukka

Åsta-ulukka var ei jarnbaneulukke som skjedde tysdag 4. januar 2000 ved Åsta sør for Rena i Østerdalen. Eit tog frå Trondheim kolliderte med eit lokaltog frå Hamar på Rørosbanen og det oppstod ein eksplosjonsarta brann. 19 menneske omkom, medan 67 kom frå ulukka med i live.

Hendingsgang 
Det dieseldrivne toget 2302 forlet Trondheim kl. 07.45 om morgonen tysdag 4. januar 2000 med 75 personar om bord. Det var i rute og skulle til Hamar. Ved avgang frå Røros stasjon var toget 21 minutt forseinka pga. forseinkingar med kryssande tog. Forseinkingar vart derimot køyrt inn og ved framkomst og utkøyring frå Rena stasjon var toget berre 7 minuttar forseinka. Ved utkøyring viste signalet «køyr» og loggen som vart teke ut frå Hamar togleiarsentral etter ulukka, indikerer at òg hovudsignalet viste «køyr».

Tog 2369, som òg var dieseldrive, forlet Hamar i rute kl. 12.30 med 10 passasjerar om bord. Toget skulle til Rena, for så å returnere tilbake til Hamar. Ved Rudstad stasjon stoppa toget og plukka opp éin passasjer. Dette skjedde kl. 13.06 og i i følgje ruta skulle toget hatt eit opphald her til kl 13.10 for å avvente det kryssende toget nordfrå. Då toget forlet Rudstad kl. 13.07 med 11 passasjerar, inkludert lokomotivfører og konduktør, viser loggen at utkøyrssignalet ikkje viste «køyr». Loggen viser òg at sporvekselen ved utkøyringa var køyrt opp av nordgåande tog.

Trafikkstyringa på Rørosbanen mellom Hamar og Røros vert styrt av togleiarsentralen på Hamar. Vedkommande togleiar på det aktuelle tidspunktet hadde òg ansvaret for å følgje med på den meir trafikkerte strekninga Hamar – Eidsvoll. Det var ikkje installert lydalarm (akustisk alarm) som varslar at to tog er på kollisjonskurs på denne sentralen og sjølv om ei melding V2 – VEKSELKONTROLL MANGLAR RUDSTAD i raud skrift på skjermen viste at det var i ferd med å skje ei ulukke, vart ikkje togleiaren merksam på dette før om lag kl. 13.11.30, etter 3 minutt.

På tidspunktet for ulukka var det ikkje installert verken ATC (eit system for automatisk stopping av tog) eller togradio. Den einaste måten å få kontakt med toga på, var ved hjelp av mobiltelefon. Numra til lokomotivførarane og konduktørane på dei to togene hadde derimot vorte oppført på feil lister, eller dei hadde ikkje vorte oppført på noko liste i det heile tatt. Derfor var ikkje togleiaren på Hamar i stand til å vite kvar han skulle ringe og kl. 13.12.35 var katastrofen eit faktum.

Utbygging av ATC 
NSB hadde lenge planlagt å bygge ut ATC på Rørosbanen. I 1992 planla NSB at ein utbygging skulle vere fullført innan 1995. Det vart budsjettert separat for dette i statsbudsjetta for 1992 og 1993. NSB la derimot planen til side og brukte pengane til utbygginga av Oslo lufthamn, Gardermoen. I 2004 var ATC utbygd.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Åsta-ulykken» frå , den 17. oktober 2008.

Bakgrunnsstoff 
 Rapport frå undersøkelseskommisjonen
 Unnskyld at jeg lever (ISBN 978-82-91352-44-2) - bok om ein overlevande si skuldkjensle etter å ha overlevd ulukka

Jarnbaneulukker i Noreg
Jarnbane i Innlandet
Historie i Åmot
2000 i Noreg
Jernbaneulukker i 2000
Åsta Gudbrandsdotter

Åsta Gudbrandsdotter (fødd om lag 975-980, død om lag 1020-1030) var mor til kong Olav II eller Heilag-Olav (995-1030) og Harald Hardråde (1015-1066).

Far til Åsta var Gudbrand Kula frå Opplanda. Åsta kan ha vorte døypt på Ringerike av Olav Tryggvason, om lag 998.

Olav fekk ho med Harald Grenske i det første ekteskapet sitt. 

I det andre ekteskapet sitt med Sigurd Syr vart ho mor til ein annan norsk konge, Harald Hardråde (1015-1066). 

Åsta og Sigurd Syr fekk i følgje sagaene følgjande born: 
 Guttorm, deira eldste
 Gunnhild
 Halfdan
 Ingerid
 Harald Hardråde

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Åsta Gudbrandsdatter» frå , den 17. oktober 2008. 
  oppgav desse kjeldene:
 Ancestral Roots of Certain American Colonists Who Came to America Before 1700 av Frederick Lewis Weis; Line 243A-20''

Fødde på 900-talet
Døde på 1000-talet
Norsk monarki
Kvinner frå vikingtida
MotoGP

MotoGP er det mest prestisjefylte meisterskapet innan motorsykkelsporten roadracing. Meisterskapet er inndelt i tre klassar: 125 kubikkcentimeter, 250 kubikkcentimeter og MotoGP (tildegare 500 kubikkcentimeter) som er den øvste klassen. 

MotoGP nyttar motorsyklar som er føremålsbygde for konkurranse. Dette skil MotoGP frå Superbike, som nyttar syklar som er godkjende for offentlege vegar. MotoGP  kan difor seiast å vera motorsykkelsporten sitt formel 1. MotoGP vart arrangert av Fédération Internationale de Motocyclisme for første gong i 1949.

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell nettstad 
  MotoGP nyhende og resultatar

Motorsykkelsport
Loris Capirossi

Loris Capirossi () er ein italiensk MotoGP-førar som køyrer for Suzuki sitt MotoGP-lag. Han er ein tidlegare verdsmeister i 250cc for Aprilia.

Bakgrunnsstoff 

 Nettstaden til Loris Capirossi  (loriscapirossi)

Italienske motorsportutøvarar
Frøken

Ei frøken, frå eldre tysk vrouken, vroiken er ei ugift kvinne. Det tyske ordet er diminutiv av vrouwe, sjå frue.

Fram til rundt 1800 var «frøken» berre bruka om døtrer av kongar og adelsmenn, seinare vart tittelen òg bruka i borgarskapet, som tidlegare hadde brukt tittelen «jomfru». I nyare tid har ein bruka «frøken» som tittel for alle ugifte kvinner, men mange vil i dag oppfatte tittelen som arkaisk og tilhøyrande ei svunnen tid.

Som tittel har frøken vore avkorta frk., i dag heller fr., slik at ein slepp å ta stilling til om personen er gift eller ikkje.

Annan bruk av ordet 
«Frøken» har vore vanleg nemning for lærarinner, anten dei var gifte eller ikkje.

På andre språk 

Tilsvarande nemningar på andre språk er fransk Mademoiselle og engelsk Miss (opphavleg ei samantrekking av Mistress).

Kjelder 
 Waldemar Brøgger: Skikk og Bruk J.W. Cappelens Forlag 1960
 Falk og Torp 1903: Etymologisk ordbog over det norske og det danske sprog Faksimileutg. Bjørn Ringstrøms antikvariat 1992 ISBN 82-90520-16-6

Bakgrunnsstoff 
 Ivar Aasen, Frua og Frøken, Fedraheimen 27.01.1880

Kvinner
Titlar
ABC Nyheter

ABC Nyheter er ei nettavis som blei starta av ABC Startsiden i februar 2007 som ein erstattar til nettmagasinet Neste Klikk. Nettavisa har redaksjon i Oslo og ansvarleg redaktør er Espen Udland.

Bakgrunnsstoff 
 ABC Nyheter

Norske aviser etter namn
Norske nettaviser
Skipingar i 2007
Arp 302

Arp 302, UGC 9618 eller VV 340 er eit par av vekselverkande galaksar som ligg rundt 450 millionar lysår unna jorda i stjernebiletet Bjørnepassaren. Båe galaksane er særs gassrike og dei er i ein tidleg fase av samansmeltingsprossesen. Enorme mengder infraraud stråling blir sendt ut frå gassen til massive stjerner som blir danna i same tempo som i dei mest kraftige områda som dannar kjempestjerner i Mjølkevegen.

Kjelder 

 Denne artikkelen i sin heilskap baserer seg på pressemelding STScI-2008-16 frå Space Telescope Science Institute.

Vekselverkande galaksar
Bjørnepassaren
302
UGC-objekt
ESO 593-8

ESO 593-8 eller ESO 593-IG008 er eit par av vekselverkande galaksar som ligg rundt 650 millionar lysår unna jorda i stjernebiletet Skytten. Galaksane har ei rekkja lyseblå stjernehopar. Galaksane vil sannsynlegvis slå seg saman til éin galakse i framtida.

Kjelder 

 Denne artikkelen i sin heilskap baserer seg på pressemelding STScI-2008-16 frå Space Telescope Science Institute.

Vekselverkande galaksar
Skytten
ESO 77-14

ESO 77-14 er eit par av vekselverkande galaksar som ligg rundt 550 millionar lysår unna jorda i stjernebiletet Indianaren. Båe galaksane er sterkt deformerte og har fysisk kontakt gjennom ei bru av materiale. Båe galaksane har òg forlengde armar; den eine har ein lang og blåaktig arm, medan den andre har ein kortare og raudare arm.

Kjelder 

 Denne artikkelen i sin heilskap baserer seg på pressemelding STScI-2008-16 frå Space Telescope Science Institute.

Vekselverkande galaksar
Indianaren
NGC 6670

NGC 6670 er eit par av vekselverkande galaksar som ligg rundt 400 millionar lysår unna jorda i stjernebiletet Påfuglen. Kjernane til dei to galaksane er rundt 50 000 lysår frå kvarandre. NGC 6670 skin meir enn hundre milliardar gongar kraftigare enn sola i det infraraude, og ein reknar med at galaksane går gjennom ein periode med kraftig stjernedanning. Forskarar trur at NGC 6670 allereie har opplevd minst éin nærpassering og no er i eit tidleg stadium av nummer to.

Kjelder 

 Denne artikkelen i sin heilskap baserer seg på pressemelding STScI-2008-16 frå Space Telescope Science Institute.

Vekselverkande galaksar
6670
Påfuglen
Markarian 273

Markarian 273, UGC 8696 eller I Zw 071 er ein galakse som ligg rundt 500 millionar lysår unna jorda i stjernebiletet Storebjørn. Han er eit resultat av to galaksar som har slegne seg saman og har ei form som kan likna på ein tannkost. Han har ein 130 000 lysår lang hale. Markarian 273 har ein region med intens stjernedanning der 60 solmassar med nye stjerner blir fødde kvart år. Nær-infraraude observasjonar av galaksen har avslørt ein galaksekjerne med to delar. Makarian 273 er ein av dei mest lyssterke galaksane i det infraraude.

Kjelder 

 Denne artikkelen i sin heilskap baserer seg på pressemelding STScI-2008-16 frå Space Telescope Science Institute.

Vekselverkande galaksar
UGC-objekt
Arp 81

Arp 81 eller VV 247 er eit par av vekselverkande galaksar som ligg rundt 300 millionar lysår unna jorda i stjernebiletet Draken. Dei to galaksane er NGC 6621 og NGC 6622 der NGC 6621 er den største av dei to. NGC 6221 er ein ekstremt misforma spiralgalakse og har fått drege ein lang hale ut av seg som har pakka seg rundt galakselekamen. Kollisjonen mellom dei to galaksane har ført til kraftig stjernedanning mellom dei. Forskarar trur at Arp 81 har ei rikare samling av unge og massive stjernehopar enn Antennene-galaksane, som ligg mykje nærare jorda enn Arp 81.

Kjelder 

 Denne artikkelen i sin heilskap baserer seg på pressemelding STScI-2008-16 frå Space Telescope Science Institute.

Vekselverkande galaksar
Draken
081
NGC-objekt
Gudrun Ensslin

Gudrun Ensslin, () frå Bartholomä, Baden-Württemberg, Tyskland, i Stuttgart, Baden-Württemberg, var venstreekstremistisk terrorist, og vert rekna som ei av dei som grunnla Rote Armee Fraktion, også kjend som Baader Meinhof-gruppa.

Oppvekst 
Gudrun Ensslin voks opp i Bartholomä der faren Helmut Ensslin var prest. Ho var rekna som ei snill og god jente, som gjorde det godt på skulen og likte å lese i Bibelen. I familien diskuterte ein ofte samfunnsspørsmål, og Gudrun Ensslin skal tidleg ha vore oppteken av sosial utrettferd i Tyskland og verda elles. Atten år gamal hadde ho eit skuleopphald i Pennsylvania i USA.

Frå 1960 til 1963 studerte Ensslin engelsk, germanistikk og pedagogikk i Tübingen, og tok lærareksamen. I 1964 tok ho studiar i Berlin. 

Medan ho var student, grunnla ho eit lite forlag i lag med Bernward Vesper, som ho gifte seg med i 1965. Dei fekk ein son, Felix, før Ensslin i 1968 forlet Vesper og flytte i lag med kjærasten Andreas Baader til Frankfurt am Main

Politisk aktivisme 
Gudrun Ensslin var aktiv i studentdemonstrasjonane i Berlin den 2. juni 1967 då pasifisten Benno Ohnesorg vart skoten til døde av politiet. Denne hendinga gjorde eit sterkt inntrykk på henne, og ho engasjerte seg i fleire politiske aksjonar.

Terrorisme 
I 1968 freista Ensslin og bl.a. Andreas Baader å brenne ned to varehus i Frankfurt, og vart dømde til tre års fengsel. Dei vart sette fri i samband med ein anke, men då anken vart avvist, hadde Ensslin og Baader rømt til utlandet. Då Baader seinare vart arrestert, klarte Gudrun Ensslin å overtale Ulrike Meinhof om å vere med på å frigjere han i mai 1970. Etter frigjeringa av Baader var Rote Armee Fraktion skipa med Ensslin og Baader som leiarar. 

I lag med andre i RAF var ho med på ein palestinsk leir i Jordan for å få våpenopplæring. Etter tilbakevendinga til Tyskland kom der fleire bankran og aksjonar med bruk av sprengstoff mot politiske og militære mål. Gudrun Ensslin var leiande i planlegginga og gjennomføringa av rana og aksjonane.

Arrestasjon 
Den 7. juni 1972 vart Gudrun Ensslin arrestert i Hamburg. Etter ei langvarig rettssak vart ho 28. april 1977 dømd til livsvarig fengsel for fire mord og mange mordforsøk. 

Til liks Baader gjorde ho natt til 18. oktober 1977 sjølvmord på cella si i Stammheim-fengslet i Stuttgart. Ein tredje RAF-medle, Jan Carl Raspe, var såra av sjølvmordsforsøk, og døydde seinare på sjukehus. Sympatisørar av RAF har hevda at Ensslin, Baader, Raspe og Ulrike Meinhof ikkje døydde av sjølvmord.

Kjelder 
 Tysk wikipedia
 Aust, Stefan, Baader-Meinhof: sju år som förändrade Förbundsrepubliken. Stockholm: Symposion 1990.

Litteratur 
 Kapellen, Michael, Doppelt Leben: Bernward Vesper und Gudrun Ensslin; die Tübinger Jahre. Tübingen: Klöpfer und Meyer 2005. ISBN 3-937667-65-2
 Koenen, Gerd, Vesper, Ensslin, Baader: Urszenen des deutschen Terrorismus. Köln: Kiepenheuer und Witsch 2003. ISBN 3-462-03313-1
 Weidenhammer, Karl-Heinz, Selbstmord oder Mord?: das Todesermittlungsverfahren: Baader, Ensslin, Raspe. Kiel: Neuer Malik Verlag 1988. ISBN 3-89029-033-7

Ensslin, Gudrun
Ensslin, Gudrun
Ålgård/Figgjo

Ålgård/Figgjo er ein tettstad i kommunane Gjesdal og Sandnes i Rogaland fylke. Ålgård, som utgjer det meste av tettstaden med 7 374 innbyggjarar (2008), ligg i Gjesdal, medan Figgjo, med 1 553 innbyggjarar (2008), ligg i Sandnes kommune. I fylgje SSB sin definisjon av tettstad har området vorte eitt samanhengande tettbygd område og vert difor rekna som ein tettstad.

Tettstaden har .

Sjå òg 
 Ålgård
 Figgjo
 Tettstader i Rogaland

Kjelder 
 SSB: «Tettsteder og sentrumssoner. 1. januar 2005. Rogaland»

Tettstader i Rogaland
Geografi i Gjesdal
Geografi i Sandnes
2MASX J09133888-1019196

2MASX J09133888-1019196 eller IRAS F09111-1007 er eit par av vekselverkande galaksar som ligg rundt 700 millionar lysår unna jorda i stjernebiletet Vasslangen. Galaksane er rundt 130 000 lysår frå kvarandre, noko som tyder på at dei nett har starta å smelta saman. Saman utgjer dei to galaksane eit ultralyssterkt system i det infraraude, noko som er uvanleg i dei tidlege stadiuma i samansmelting av galaksar. Ei mogleg forklaring er at begge galaksane allereie har smelta saman eller vekselverka med andre galaksar. Begge galaksane har massive svarte hòl i kjernane.

Kjelder 

 Denne artikkelen i sin heilskap baserer seg på pressemelding STScI-2008-16 frå Space Telescope Science Institute.

Vekselverkande galaksar
Vasslangen
AM 0500-620

AM 0500-620 er eit par av vekselverkande galaksar som ligg rundt 350 millionar lysår unna jorda i stjernebiletet Gullfisken. Den eine galaksen er ein særs symmetrisk spiralgalakse og er sett rett på. Den andre galaksen ligg bakom den først sett ifrå jorda, og er òg ein spiralgalakse. Før blei denne klassifisert som ein elliptisk galakse, men bilete teke av Hubble-teleskopet har vist han støvete spiralarmar lyse knottar av stjerner.

Kjelder 

 Denne artikkelen i sin heilskap baserer seg på pressemelding STScI-2008-16 frå Space Telescope Science Institute.

Vekselverkande galaksar
Gullfisken
AM 0702-601

AM 0702-601 eller ESO 119-27 er eit par av vekselverkande galaksar som ligg rundt 400 millionar lysår unna jorda i stjernebiletet Kjølen. Galaksane er i eit svært tidleg stadium av vekselverknad og har sannsynlegvis berre nett starta å vekselverka. Dei første teikna på vekselverknad er synlege i den eine galaksen der den ytre strukturen til spiralarmane har starta å utvida seg og strekker seg som ein tidevasshale av materie ut i rommet.

Kjelder 

 Denne artikkelen i sin heilskap baserer seg på pressemelding STScI-2008-16 frå Space Telescope Science Institute.

Vekselverkande galaksar
Kjølen
AM 1316-241

AM 1316-241 eller ESO 508-45 er eit par av vekselverkande galaksar som ligg rundt 400 millionar lysår unna jorda i stjernebiletet Vasslangen. Paret er samansett av ein spiralgalakse som, sett ifrå jorda, ligg framfor ein elliptisk galakse. Spiralarmane i spiralgalaksen skuggar delvis for lyset til den bakanforliggjande elliptiske galaksen.

Kjelder 

 Denne artikkelen i sin heilskap baserer seg på pressemelding STScI-2008-16 frå Space Telescope Science Institute.

Vekselverkande galaksar
Vasslangen
Finansavisen

Finansavisen er ei næringslivsavis som kjem ut i Oslo. Finansavisen blei etablert i 1992 av Trygve Hegnar, som også er ansvarleg redaktør og administrerande direktør.

Avisa blir gjeven ut av Hegnar Media.

Opplagstal

Bakgrunnsstoff 
 Finansavisen

Referansar 

Norske aviser etter namn
Aviser i Oslo
Norske riksdekkjande aviser
Skipingar i 1992
Arp 220

Arp 220 (òg katalogisert IC 1127, VV 540, KPG 470 og UGC 09913) er ein irregulært forma galakse og restane etter to tidlegare galaksar som no har smelta saman. Han ligg rundt 250 millionar lysår unna jorda i stjernebiletet Slangen. Galaksen er den lysaste av dei tre galaksesamansmeltingsrestane som ligg nærast jorda. 

Kollisjonen mellom dei to opphavlege galaksane starta for rundt 700 millionar år sidan og sette i gang eksplosiv stjernedanning som har resultert i omtrent 200 enorme stjernehopar i ein tettpakka og støvete region omtrent 5000 lysår på tvers (rundt 5 % av Mjølkevegen sin diameter). Mengda av gass i denne vesle regionen svarer til mengda av all gass i heile Mjølkevegen.

Arp 220 skin kraftigast i det infraraude og er ein ultralyssterk infraraud galakse. Kjernane til Arp 220 sine modergalaksar ligg no rundt 1200 lysår frå kvarandre. Chandra-teleskopet har påvist røntgenstråling frå begge kjernane, noko som indikerer at dei inneheld kvar sitt supermassive svarte hòl.

Den største stjernehopen i Arp 220 har ein masse på ti millionar solmassar og er soleis dobbelt so massiv som ein kva som helst liknande stjernehop i Mjølkevegen.

Bakgrunnsstoff

Kjelder 

 Denne artikkelen i baserer seg på pressemelding STScI-2008-16 frå Space Telescope Science Institute.

Vekselverkande galaksar
220
Slangen
UGC-objekt
IC-objekt
Styrvol

Styrvol, eller styrvålt, er ei lang stong som går framover til høvedsmannrommet frå eit tverrtre kalla «styrtunga», som er festa til roret. Roret (styret) blir så svinga ved å dra i styrvolen. På nokre båtar kunne det byttast over frå side til side, slik at høvedsmannen under seilas kunne sitta i lo side. På båtar med løfting, som åttringar og fembøringar sat gjerne styrtunga fast på styrbord side.

Referansar

Sjå òg 
Rorkult

Kystkultur
Trebåtar
Vassfartøykomponentar
CGCG 436-030

CGCG 436-030 eller IRAS 01173+1405 er eit par av vekselverkande galaksar som ligg rundt 400 millionar lysår unna jorda i stjernebiletet Fiskane. Galaksane er strekte grunna vekselverknaden, og den eine spiralgalaksen har ein hale. Den andre har eit slep av materie som når relativt langt unna galaksekjernen.

Kjelder 

 Denne artikkelen i sin heilskap baserer seg på pressemelding STScI-2008-16 frå Space Telescope Science Institute.

Vekselverkande galaksar
Fiskane
ESO 69-6

ESO 69-6, ESO 069-IG006 eller AM 1633-682 er eit par av vekselverkande galaksar som ligg rundt 650 millionar lysår unna jorda i stjernebiletet Det sørlege triangelet. Lange tidevasshalar strekkjer seg ut frå dei to galaksane då gass og stjerner blei dratt av og slengt vekk frå dei ytre regionane i galaksane. Slike halar er unike teikn på ein vekselverknad mellom galaksar.

Kjelder 

 Denne artikkelen i sin heilskap baserer seg på pressemelding STScI-2008-16 frå Space Telescope Science Institute.

Vekselverkande galaksar
Det sørlege triangelet
Bukking

Bukking er ein helsingsgest som skjer ved at ein bøyer overkroppen framover. Eit vanleg bukk er ikkje djupare enn at ein kan halde blikkontakten med den ein helsar på. Når ein helsar på særleg høgtståande personar, bør ein bukke djupare, ved eit djupt bukk kan overkroppen og hovudet danne ein kvartsirkel. Ved nikking bøyer ein hovudet, medan ryggen vert halden rett. Bukket kan ved visse høve verte kombinert med eit handtrykk. Både gutar og jenter, menn og kvinner kan bukke; jenter og kvinner kan i staden velje å neie.

Historie 
Bukking har røter attende til oldtida. I det gamle Egypt helsa ein stormenn ved å bøye seg heilt ned og kysse jorda. Gjennom det gamle Hellas kom skikken med djup bukking til Europa. Enno er det slik at dess meir høgtståande folk ein helsar på, dess djupare bukkar ein. 

I dag er bukking utbreidd som helsingsmåte i Aust-Asia, men er mindre vanleg i Europa. Her er det likevel framleis vanleg for artistar, som skodespelarar eller dansarar, å bukka etter ei framsyning.

Kjelder 
 Waldemar Brøgger: Skikk og Bruk J.W. Cappelens Forlag 1960

Bakgrunnsstoff 

Helsing
Neiing

Neiing er ein helsingsgest som skjer ved at den eine foten vert sett framfor den andre, før knea vert bøygde lett. Lett bøying av knea vert kalla kniksing. Neiinga har opphav i knelinga.

Tradisjonelt i Europa har det vore skikken at småjenter neiar og kniksar, vaksne kvinner neiar berre for svært høgtståande personar. Overfor kongelege kan ein neie ved den såkalla hoffreverensen: Venstre fot vert ført til sides, høgre for bakanfor, før knea vert bøygde slik at høgre kne vert ført fram på venstre side av venstre kne. 

Neiinga eller kniksinga kan bli kombinert med lett nikking og ved visse høve med eit handtrykk. Neiing kan også vera del av den thailandske helsinga wai.

Kjelder 

 Waldemar Brøgger: Skikk og Bruk J.W. Cappelens Forlag 1960

Helsing