alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Garnison

Ein garnison (frå fransk, avleidd frå garnir, 'å utstyre') er ein militærstyrke som er stasjonert på ein særskild stad. I den opphavlege tydinga av ordet hadde denne styrken som oppgåve å verne staden, gjerne ei festning, eit slott eller ein by. Byar som har ein militærforlegning vert ofte kalla garnisonsbyar. 

Seinare har ein byrja å nytte ordet om styrkar som er stasjonert ein særskild stad utan at dei har oppgåve knytt til nettopp denne staden. Ordet vert nytta på denne måten i Det norske forsvaret, der ein til dømes har Garnisonen i Porsanger og Garnisonen i Sør-Varanger. Noko liknande gjeld i Storbritannia, der dei større militære basane, med meir enn ein leir og eige hovudkvarter vert kalla garnisonar. 

I Israel er ei garnisonseining (hebraisk חיל מצב; cheil matzav) ei regulær eining som forsvarer eit spesifikt område som ein by, ein provins, ei festning eller ein enkelt bygning.

Militære einingar og formasjonar
Franske ord og uttrykk
Brzeg

Brzeg (tysk Brieg) er ein by sørvest i Polen med opp under 40 000 innbyggjarar. Han ligg i Schlesien i Opole-voivodskapet ved den venstre breidda til Oder. Brzeg er administrasjonssenter i fylket med same namn. 

Fram til 1945 var byen ein del av Tyskland.

Bakgrunnsstoff 
 Dziennik Brzeski
 Forum Brzeg
 Bilete frå Brzeg 

Byar i Polen
Opole-voivodskapet
Nysa i Polen

Nysa (tysk Neisse eller Neiße) er ein by sørvest i Polen ved elva Nysa Kłodzka. Han har om lag 47 000 innbyggjarar og ligg i Opole-voivodskapet. Han er administrasjonsstad i fylket med same namn. Byen utgjer den urbane delen av eit større område kalla Gmina Nysa, som inneheld om lag 60 000 innbyggjarar. Han er den største byen i Polen som ikkje strengt tatt ligg i ein «urban» kommune.

Fram til 1945 høyrte byen til Tyskland.

Bakgrunnsstoff 
 Kart over Nysa i Tyskland 

Byar i Polen
Opole-voivodskapet
Wilhelm Reinhard von Neipperg

Wilhelm Reinhard von Neipperg () var ein austerriksk general. 

Han kom frå ein gammal familien frå Schwaben og faren hans, Eberhard Friedrich von Neipperg (1655-1725) hadde vore feltmarkskalk for keisarriket. 

Etter å ha kjempa mot tyrkarane i 1710-åra gav han seg med militæret for å ta seg av utdanninga til hertug Frans I, den framtidige keisaren av Det tysk-romerske riket. Han vart utnemnd til feltmarskalk i 1733 og dekte den austerrikske tilbaketrekkinga etter nederlaget deira ved Krotska og deltok i forhandlinga av Freden i Beograd (1739). To år seinare, under den austerrikske arvefølgjekrigen, kommanderte han den austerrikske hæren som vart slått i slaget ved Mollwitz av Fredrik II av Preussen.

Han døydde i Wien i 1774.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Wilhelm Reinhard von Neipperg» frå ,  den 13. november 2008.  
 

Austerrikske feltmarskalkar
Austerrikarar i den austerrikske arvefølgjekrigen
Leopold II Maximilian av Anhalt-Dessau

Leopold II Maximilian, fyrste av Anhalt-Dessau () var ein tysk fyrste frå Huset Askanien og herskar i fyrstedømet Anhalt-Dessau. Han var òg ein general i Preussen. 

Han var den andre sonen av Leopold I av Anhalt-Dessau, som vart kalla «Gamle Dessauer» (der alte Dessauer) gjennom den morganatiske kona hans Anna Louise Föse.

Liv 
Berre ni år gammal vart Leopold med far sin i militærteneste i den prøyssiske hæren. I 1715 fekk han tittelen oberstløytnant som leiar av Infanteriregiment nr. 27 av Stendal. I 1733 leia han dei prøyssiske styrkane ved byen Mühlhausen i Thüringen under den første schlesiske krigen. 

Då den eldste broren, arvefyrsten Vilhelm Gustav, døydde i 1737, vart Leopold den nye arvingen til Dessau. Vilhelm Gustav var då alt gift og hadde ni born, men kona var ikkje adeleg og på grunn av dette vart han nekta etterfølgjar. Etter at faren døydde i 1747 arva derfor Leopold Anhalt-Dessau.

Leopold var ein av dei beste underordna generalane til Fredrik II og skilde seg ut med å erobre Glogau i 1741, og for dugleiken han viste som leiar i slaga ved Mollwitz, Chotusitz (der han vart Generalfeldmarschall på slagmarka), Hohenfriedberg og Soor.

Leopold var gift med Gisela Agnes og til saman fekk dei sju born, mellom anna Leopold III Fredrik Frans, som etterfølgde faren som fyrste av Anhalt-Dessau.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Leopold II, Prince of Anhalt-Dessau» frå , den 13. november 2008.

Bakgrunnsstoff
Huset Askanien
Prøyssarar i den austerrikske arvefølgjekrigen
Sanghadagen

Sanghadagen eller maghapuja er ei buddhistisk høgtid til ære for det buddhistiske samfunnet, og til minne om fire lukkelege samantreff som fann stad på same dag, ni månader etter oppvakninga til Buddha. 

Feiringa er særleg viktig for theravadabuddhistar i Kambodsja, Laos og Thailand, i dei to sistnemnde er han offentleg høgtidsdag. Her blir sanghadagen feira ved fullmåne i månaden magha, som regel i februar eller byrjinga av mars etter den vestlege kalenderen. Den austlege sanghadagen i 2009 var den 9. februar. Vestlege buddhistar feirar derimot høgtida i november.

Bakgrunn 

Dei fire tinga som hende på den opphavlege sanghadagen var at 1 250 opplyste disiplar møttest hjå Buddha, at dei alle var blitt ordinert av Buddha sjølv, at dei møttest utan nokon avtale på førehand, og at møtet fann stad ved fullmåne. Sanghadagen er ein av uposatha-dagane, sabbatliknande markeringar særskilt vigde til å følgja dei buddhistiske dhamma-prinsippa.

«Sangha» er eit ord som viser til buddhistfellesskapen, anten alle buddhistar eller berre munkar og nonner. På den første sanghadagen i Rajagaha heldt Buddha preika kalla Patimokkha, som gav munkane dei grunnleggjande reglane for korleis dei skulle leva og undervisa om buddhismen.

Feiring 
Det finst ulike måtar å feira dagen på. Det er vanleg å halda seremoniar om dagen, medan ein går i opptog med levande lys rundt tempel om kvelden. Ein kan også gje gåver.

Kjelder 
 buddhamind.info
 learningandteaching.unsw.edu.au 
 Sangha Day ved bbc.co.uk
 Denne artikkelen bygger på «Magha Puja» frå , den 13. november 2008.

Bakgrunnsstoff 

Buddhistiske høgtider
Februar
Månaden mars
November
Thailandsk kultur
Laotisk kultur
Kambodsjansk kultur
Anhalt-Dessau

Anhalt-Dessau var eit fyrstedøme og seinare hertugdømet i Tyskland. Det vart oppretta i 1396 etter delinga av fyrstedømet Anhalt-Zerbst. Hovudstaden i staten var Dessau. Anhalt-Dessau opplevde fleire delingar med det eksisterte og Anhalt-Köthen vart oppretta i 1471. Fyrstedømet vart delt for andre gong i 1544 då Anhalt-Plötzkau vart oppretta. Frå 1561 fram til 1603 var Anhalt-Dessau under fyrstane av Anhalt-Zerbst og i 1603 vart Anhalt-Dessau oppretta på ny. I 1807 vart det opphevd til eit hertugdøme. 

Etter at den siste hertugen av Anhalt-Bernburg døydde i 1863 kom alle Anhalt-områda under hertugen av Anhalt-Dessau, som då tok den nye tittelen hertug av Anhalt for det nyoppretta hertugdømet Anhalt.

Fyrstar av Anhalt-Dessau 1396-1561 
 Sigismund I 1396–1405 
 Valdemar IV 1405–1417 (co-regent)
 Sigismund II 1405–1452 (co-regent)
 Albert V 1405–1469 (co-regent)
 Georg I 1405–1474 
 Ernst I 1474–1516 
 Georg II 1474–1509 (co-regent) 
 Sigismund III 1474–1487 (co-regent)
 Rudolf IV 1474–1510 (co-regent)
 Johan V 1516–1544 (co-regent)
 Georg III 1516–1544 (co-regent)
 Joakim I 1516–1561 
Til Anhalt-Zerbst 1561.

Fyrstar av Anhalt-Dessau 1603-1807 
 Johan Georg I 1603–1618 
 Johan Kasimir 1618–1660 
 Johan Georg II 1660–1693 
 Henriette Katharina av Orange-Nassau regent 1693-1697
 Leopold I 1693–1747 
 Leopold II 1747–1751 
 fyrst Dietrich regent 1751-1758 
 Leopold III 1751–1807 
Opphevd til Hertugdøme 1807.

Hertugar av Anhalt-Dessau 1807-1863 
 Leopold III 1807–1817 
 Leopold IV 1817–1863
Kalla Hertugdømet Anhalt 1863.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Anhalt-Dessau» frå , den 13. november 2008. 
  oppgav desse kjeldene: 
 Kronologi 
 

Statar i Det tyske forbundet
Huset Askanien
Sachsen-Anhalt
Øvre Schlesien

Øvre Schlesien (tsjekkisk Horní Slezsko; tysk Oberschlesien; tysk schlesisk Oberschläsing, latinsk Silesia Superior; polsk Górny Śląsk; polsk schlesisk Gōrny Ślōnsk) er den søraustlege delen av den historiske og geografiske regionen Schlesien. Nedre Schlesien ligg i nordvest. Gjennom historia har Øvre Schlesien vore underlagt Polen, og vore ein del av Det tysk-romerske riket gjennom Böhmen, Austerrike, Preussen og seinare ein del av Det tyske keisardømet. I dag er regionen delt mellom Polen (Opole og Schlesiske voivodskap) og Tsjekkia (Tsjekkiske Schlesien eller regionen Mähren-Schlesien).

Øvre Schlesien ligg i Det schlesiske høglandet mellom øvre Oder og øvre Wisła. I Øvre Schlesien industriområde bur det om lag 3,5 millionar innbyggjarar. 

Opole Schlesien, Cieszyn Schlesien og Austerriksk Schlesien er historiske delar av Øvre Schlesien. Opole Schlesien dannar i dag det meste av Opole-voivodskapet.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Upper Silesia» frå , den 13. november 2008.

Bakgrunnsstoff 
 Schlesisk sjølvstyrerørsle 
 Schlesisk digitalt bibliotek

Schlesien
Tsjekkiske historiske regionar
Tåte

Ei tåte er ein liten pose med noko velsmakande i til å suge på for småborn. Inn i ein bomullsklut vert det lagt graut, mjølk eller noko som smakar søtt. Dette innhaldet vert forma som ei lita kule. Så vert det knytt ein tråd kring. Den som lagar tåta kan ta henne i munnen så ho vert god å suge på. For å gjere tåta ettertrakta har ein dyppa henne i sukker. 

I staden for tåte brukar ein no narresmokk.

Kjelder 
 Ingeborg. L. Bø: Linde. Tåte. Banstol. Romsdal Sogelag Årsskrift 1984

Barn
Slåttar frå Setesdal

Tradisjonsområdet Setesdal skil seg markant frå resten av Hardingfeleområdet, mest av di slåttetilfanget for det meste inneheld gangarar. Springardansen døydde ut tidleg i dalen, og spelemennene utvikla gangarspelet på særskild vis.

Det vart ikkje spela hardingfele i Setesdal før etter 1850, då spelemennene i dalen innførte fela frå Telemark.

Gangarar

6/8 
 25: Fosslien, etter Dreng Ose .
 28: Skottsvikjen, etter Andres Hove, Hylestad . 
 33: Homslien, etter Gunnar Austegard, Hornnes .
 37: Gangar, etter Knut Heddi, Hylestad .
 38: Ulvelyden, etter Eivind Hamre, Bygland .
 39: Hjuringen, etter Knut Heddi, Hylestad . 
 40: Nils og Jens og Geidaug, etter Eivind Hamre, Bygland .
 41: Gangar, etter Eivind Hamre, Bygland .

2/4 

 11: Klumseten, etter Notto Jortveit, Hornnes .
 13: Systerslått, etter Andres K. Rysstad, Hylestad .
 14: Gangar, etter Eivind Hamre, Bygland .
 15: Truls med boga, etter Knut Heddi, Rysstad .
 16: Sordølen I, etter Tomas Liestøl, Ose, Setesdal .
 17: Sordølen II, etter Eivind Hamre, Bygland .
 18: Zetlitzen, etter Eivind Hamre, Bygland .
 20: Gygrehjuring, etter Knut Heddi, Rysstad .
 21: Halvard Husi, etter Eivind Hamre, Bygland .
 22: Homslien, etter Eivind Hamre, Bygland .
 23: Gangar, etter Eivind Hamre, Bygland .

 35: Fanten, etter Tomas Liestøl, Ose .
 42: Skjaldmøyslått, etter Knut Heddi, Rysstad .
 48: Tusseslåtten, etter Gunnar Lande, Setesdal .
 90: Gangar, etter Olav Heggland, Bygland .

Springarar 

Det er skrive opp nokre få springarar frå Agder:

 290: Springar, etter Torje Vehus, Gjerstad .
 291: Springar, etter Knut Heddi, Rysstad .
 292: Kjørstaddrepen, etter Halvor Rysstad, Hylestad .

Norske slåttar
Setesdal
Kultur i Bygland
Kultur i Bykle
Kultur i Evje og Hornnes
Kultur i Valle
Kirsten

Kirsten er ein dansk variant av kvinnenamnet Kristine. Dette namnet kjem frå det latinske Christiana, 'kristen', som er er avleidd av det greske ordet for Kristus, Christós ('salva'). Namnet er i slekt med former som norsk og finsk Kirsti og svensk Kerstin. 

Kirsten har norsk namnedag den 13. november.

Bruk 
Kirsten er det nest mest brukte kvinnenamnet i Danmark. Det var spesielt populært på jentebarn fødd på 1930-, 1940- og 1950-talet. Kirsten er også eit vanleg namn i Tyskland.

I Noreg var Kirsten mykje gjeve på 1700-talet og igjen rundt 1940-talet. Det var 9 293 kvinner som hadde Kirsten som første førenamnet i Noreg i 2008 (SSB).

Uttale 
På norsk blir namnet gjerne uttalt med kj-lyd i byrjinga, (IPA []), medan det på andre språk er vanleg med ein hard k-lyd i byrjinga. I det germanske språkområdet er den første vokalen som regel ein i, medan han på engelsk gjerne blir meir som ein ø-lyd (IPA []).

Kjende namneberarar 
 Kirsten Munk (1598-1658), gift med kong Kristian IV av Danmark-Noreg
 Kirsten Flagstad (1895-1962), norsk sopran
 Kirsten Hansteen (1903-1974), norsk politikar, første kvinnelege regjeringsmedlem
 Kirsten Auken (1913-1968), dansk lege og forkjempar for seksualopplysing
 Kirsten Holst (1936-2008), dansk forfattar
 Kirsten Bråten Berg (f. 1950), norsk folkemusikar
 Kirsten Gillibrand (f. 1966), USA-amerikansk kongresspolitikar
 Kirsten Dunst (f. 1982), USA-amerikansk skodespelar

Oppdikta personar 
 Kirsten Giftekniv, opphavleg frå skodespelet Den forvandlede brudgom av Ludvig Holberg

Kjelder 
 Delar av denne artikkelen bygger på «Kirsten» frå , den 13. november 2008. 

 

Kvinnenamn
Namn knytte til kristendommen
Danske førenamn
Paleoøkologi

Paleoøkologi er læra om økologien i fortida og rekonstruksjonen av tidlegare økosystem. På grunn av at det er denne perioden det finst mest bevarte restar frå er det særleg kvartærtida som vert undersøkt, det vil seie dei siste par millionar åra. Vitskapen er knytt til biologi, geologi, kjemi, arkeologi og fleire andre disiplinar, og nyttast til å kasta lys over naturlege så vel som menneskeskapte endringar i fauna og flora over tid.

Paleoøkologien søker særleg å forstå livet i fortida, som vegetasjonshistorie, utviklingshistoria til innsjøar (paleolimnologi), istidar og verknaden av menneskeleg aktivitet som jordbruk, industrialisering og liknande. Ein gjer òg rekonstruksjonar av fysiske og kjemiske tilhøve, til dømes klima, pH, CO2-innhald i atmosfæra og liknande.

Metode 
Som regel nyttar paleoøkologar kjerneprøvar frå innsjøar, myrer og is for å vinna ut data å basera rekonstruksjonane sine på. Data som vert brukt i feltet omfattar mellom anna pollen, fossil av plantar og dyr, ulike konsentrasjonar av radioaktive og/eller stabile isotopar, sedimentsamansetnad (litologi), spor av pigment og andre biokjemiske stoff, prosentdel av organisk materiale og meir.

Organismar som særleg eignar seg til rekonstruksjonar av miljøtilhøve omfattar mellom anna diatomear, fjørmygglarvar, bladfotkreps, algegruppene Chrysophyta og Foraminifera, biller og ikkje minst planter.

Ei paleoøkologisk undersøking tek til med å definera ei problemstilling ein ønskjer å kasta lys over. Vidare må ein velja ein stad å ta prøver frå og kva slags data ein skal ta utgangspunkt i. Dei fleste forskarane innanfor feltet meiner dei beste resultata kjem når ein undersøker fleire slags indikatorar i same undersøking, gjerne frå same prøvekjerne.

Filosofi 
Palaeoøkologien byggjer på eit uniformitarianistisk prinsipp om at naturlege endringar har vore av same slag som dei prosessane me ser i naturen i dag og at dei har gått føre seg om lag like fort. Dette vert ofte summert opp i setninga "notida er nøkkelen til fortida".

Bruk 
Gjennom paleoøkologien kan ein kasta lys over ei rekkje prosessar som går føre seg i naturen; evolusjon, istider og mellomistider, korleis menneskesamfunn og natur påverkar kvarandre, naturlege klimaendringar, svingingar i bestandar av ymse organismar og meir. Sidan mange av desse prosessane går føre seg over lengre tid enn det individuelle forskarar har på seg til å gjennomføra sjølvstendige eksperiment, er det lettare å studera dei gjennom rekonstruksjonar av kva som allereie har skjedd.

Sjå òg 
 Pollenanalyse
 Paleolimnologi

Kjelder 
 Birks, H.J.B. & Birks, H.H. (1980): Quaternary Palaeoecology Blackburn Press, New Jersey – ISBN 1-930665-56-3

Økologi
RER

RER (Réseau Express Régional) er eit nettverk av lokaltog i Paris. Nettverket fungerer som eit metrosystem, men dekkjer eit større område enn den eigentlege Parismetroen. RER-toga har færre stasjonar i det sentrale Paris, men fleire forbindingar til metroen både rundt og i sjølve bykjernen. Dei to systema utfyll kvarandre difor på ein effektiv måte.

RER har ei sporlengde på 587 km, og har 257 stasjonar. RER er eigd av RATP og SNCF.

Kart

Kjelder

 Denne artikkelen bygger på «RER» frå , den 13. november 2008. 

Jarnbane i Frankrike
Paris
Kirsti

Kirsti er ei kortform av kvinnenamnet Kristina som særleg er utbreidd i Noreg og Finland. Det har norsk namnedag den 13. november.

Namnet kjem opphavleg frå det latinske Christiana, 'kristen', som er er avleidd av det greske ordet for Kristus, Christós ('salva'). Namnet er i slekt med Kirsten og svært likt namnet Kjersti. 

Namnet var særleg mykje brukt i åra rundt 1950, då over 0,5 % av nyfødde jenter blei kalla dette.
I 2009 var det 4 577 kvinner som hadde Kirsti som første førenamnet i Noreg (SSB).

Kjende namneberarar 

 Kirsti Merilaas (1913–1986), estisk forfattar
 Kirsti Jordet (f. 1932), norsk friidrettsutøvar
 Kirsti Coward (f. 1940), norsk jurist og høgsterettsdommar
 Kirsti Kolle Grøndahl (f. 1943), norsk politikar
 Kirsti Strøm Bull (f. 1945), norsk jurist og professor
 Kirsti Sparboe (f. 1946), norsk songar og skodespelar
 Kirsti Malterud (f. 1949), norsk professor i medisin
 Kirsti Grotmol (f. 1950), norsk biletkunstnar
 Kirsti Blom (f. 1953), norsk forfattar
 Kirsti Eline Torhaug (f. 1969), norsk songar og skodespelar
 Kirsti Stubø (f. 1975), norsk skodespelar
 Kirsti Bergstø (f. 1981), norsk ungdomspolitikar
 Kirsti Wakelin, kanadisk illustratør

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Kirsti» frå , den 13. november 2008. 
 

Kvinnenamn
Kortnamn
Namn knytte til kristendommen
Norske førenamn
Finske førenamn
Kurt Kristoff von Schwerin

Kurt Kristoff von Schwerin () var ein prøyssisk Generalfeldmarschall og ein av dei øvste kommandørane til Fredrik den store.

Liv 

Han vart fødd i Löwitz i Pommern og kom tidleg inn i den nederlandske hæren, der han tente under slaga ved Schellenberg og Blenheim.

I 1707 vart han oberstløytnant i hæren til hertugen av Mecklenburg-Schwerin og deltok i slaga ved Ramillies og Malplaquet, og med den svenske kommandøren Stenbock ved Gadebusch. I 1713 var han med Karl XII av Sverige då han vart teke til fange i Bender, og i 1718 vart han generalmajor.

I 1719 møtte han hæren frå Hannover som invaderte Mecklenburg, der han mellom anna gjorde nokre glimrande inngrep ved Walsmühlen den 6. mars 1719, og året etter gjekk han inn i teneste for kongen av Preussen. Først vart han sett til diplomatiske oppdrag, men i januar 1722-1723 fekk han kommandoen over eit infanteriregiment. I 1730, som generalmajor, var han medlem av krigsretten som stilte kronprins Fredrik for retten etter han prøvde å desertere. I 1733 avgjorde han striden i Mecklenburg som øvste leiar for den prøyssiske hæren. 

Året etter vart han generalløytnant og i 1739 general for infanteriet. I løpet av regjeringstida til kong Fredrik Vilhelm var Schwerin òg involvert i mykje administrativt arbeid. Fredrik den store, etterkomaren hans, forfremma han til generalfeltmarskalk og gjorde han samstundes til greve. I slaget ved Mollwitz den 10. april 1741 viste Schwerin eit glimrande leiarskap då kongen hadde flykta frå slagmarka og han snudde det som ut til å gå mot eit tap til ein siger som avgjorde Preussen sitt herredøme over Schlesien.

Etter krigen var over vart han guvernør i dei viktige festningsbyane Brieg og Neisse. Under den andre schlesiske krigen (1744-1745) kommanderte Schwerin hæren som marjserte frå Glatz, møtte hæren til kongen ved bymurane til Praha, og spelte ei avgjerande rolle i omleiringa og erobringa av byen (10. september 1744).

Ein stund etter, då kongen vart tvungen til å trekke seg ut av Böhmen, utmerkte Schwerin seg nok ein gong, men etter dette trekte han seg tilbake til heimen sin der han vart verande i fredsåra som følgde. 

Han dukka opp på slagmarka igjen då sjuårskrigen braut i 1756, og under det første felttoget leia han krigen på den schlesiske sida av Böhmen. I 1757 følgde han same ruta som i 1744 og møtte igjen Fredrik utanfor Praha. Den 6. mai under slaget ved Praha vart han skoten då leia venstreflanken til den prøyssiske hæren i åtaket på Praha, og den gamle feltmarskalken døydde.

Minnesmerke 
Fredrik reiste ein statue av han på Wilhelmplatz i Berlin (i dag del av Wilhelmstraße) til minne om ein av dei største generalane hans, samt eit monument på sletta ved Praha til minne om staden han fall. Sidan 1889 har 14. (3, pommerske ) Infanteri i den tyske hæren bore namnet hans.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Christoph Graf von Schwerin» frå , den 13. november 2008. 
  oppgav desse kjeldene: 
 
 

Prøyssiske feltmarskalkar
Tysk adel
Den svarte ørn-ordenen
Tyskarar i den spanske arvefølgjekrigen
Prøyssarar i den austerrikske arvefølgjekrigen
Prøyssarar i sjuårskrigen
Husar

Ein husar (ungarsk huszár, av fransk hussard) var ein type kavalerist i europeiske armear frå 1400-talet. Husarane var lett væpna soldatar til hest. 

Husartroppane fekk etter kvart ei karakteristisk uniform med dolman, kort, trøye med snorer, og pelisse, tilsvarande skulderjakke.

Sjå òg 
 Det Norske Husardetatchement
 Gardehusarregimentet
 Livregementets husarer

Bakgrunnsstoff 

Kavaleri
Militære yrke
Leopold I av Anhalt-Dessau

Leopold () var fyrste av Anhalt-Dessau og ein prøyssisk feltmarskalk, vanlegvis kjend som Der alte Dessauer («den gamle Dessauer»). Han var eldste son av fyrst Johan Georg II av Dessau og høyrte fyrstefamilien Askanien.

Leopold var alt tolv år gammal oberst i den austerrikske arméen. Etter at faren døydde i 1693 overtok han styringa av fyrstedømet, til å byrje med under mora Henriette av Oranien sitt formyndarskap, og gjekk samstundes inn i brandenburgsk teneste.

Dei første krigsbragdene utførte han 1695-97 i Nederlanda og vart i 1696 forfremma til generalmajor. Styret av fyrstedømet hindra hann ikkje frå å utmerke seg i den spanske arvefølgjekrigen (1701-13) under prins Ludvig av Baden og Eugen av Savoie. Under krigen steig han i gradene til feltmarskalk (1712) og fekk i 1715 befalet over ein prøyssisk-saksisk-dansk armé, som omleira og erobra Stralsund, som vart forsvart av Karl XII av Sverige. Han tente så under Fredrik Vilhelm I sitt styre og drilla den prøyssiske hæren, og særskild organiseringa av infanteriet, med sterk, rå og stundom grufulle handlingar, til ein uvanleg disiplinert og veltrent hær.

Den prøyssiske hæren, som vart frykta under Fredrik II si tid, var hovudsakleg Leopold sitt verk. Etter å ha styrt troppar på underordna krigsskodeplassar under den første schlesiske krigen (1740-42) fekk han under den andre schlesiske krigen kommandere hovudhæren og sigra i 15. desember 1745 over ein austerriksk-saksisk armé ved Kesselsdorf, som seinare førte til freden i Dresden same år. Leopold, som med heider deltok i 22 erobringar og 27 omleiringar, inførte erfaring og mot til den prøyssiske hæren.

Leopold hadde i ekteskapet sitt med apotekardottera Anna Luise Föse frå Dessau tre søner, som vart prøyssiske feltmarskalkar. Ein uekte son, G. H. von Bärenhorst, skaffa seg eit namn som militærforfattar.

Han vart etterfølgd av sonen Leopold II Maximilian av Anhalt-Dessau.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Leopold I av Anhalt-Dessau» frå , den 13. november 2008. 

Prøyssiske feltmarskalkar
Huset Askanien
Prøyssarar i den austerrikske arvefølgjekrigen
Freddy

Freddy og Freddie er opphavleg engelske kjæleformer av mannsnamna Fred og Frederick, som begge er knytte til tydinga 'fred'. Utanfor Storbritannia er dei også blitt tekne i bruk som døypenamn. Freddy har norsk namnedag den 14. november.

Freddie er også ein del brukt som kvinnenamn, og kan vera avleidd frå Alfreda, Frederica og Winifred.

Kjende namneberarar 
 Freddie Hubbard (f. 1938), amerikansk jazztrompetist
 Freddie Mercury (1946–1991), britisk songar
 Freddy Lindquist (f. 1946), norsk gitarist
 Freddy Kjensmo (f. 1964), norsk komikar og forfattar
 Freddie Prinze, Jr. (f. 1976), amerikansk skodespelar
 Freddy dos Santos (f. 1976), norsk fotballspelar
 Freddy Adu (f. 1989), amerikansk fotballspelar
 Freddie Highmore (f. 1992), engelsk skodespelar

Annan bruk 
 Freddie Mac er eit halvstatleg amerikansk selskap (Federal Home Loan Mortgage Corporation)

Bakgrunnsstoff

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Freddy» frå , den 13. november 2008.

Notar 

Mannsnamn
Kvinnenamn
Kortnamn
Førenamn av gammalhøgtysk opphav
Engelske førenamn