alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Froland kommune

Froland er ein kommune i Agder fylke. Kommunen grensar i nord mot Åmli, i nordaust mot Vegårdshei, i søraust og sør mot Arendal i sørvest mot Birkenes, og i vest mot Evje og Hornnes og Bygland.

Kommunen vart til ved samanslåing av tidlegare Froland og Mykland kommunar i 1967.

Historikk 
Frolands verk vart grunnlagd som jernverk i 1763 og drive slik fram til 1867. Etter kvart tok skogsdrift og sagbruk over. I dag er hovudbygget frå 1791 freda, og den gamle stallen vert nytta som kultursenter.

Næringsliv 
Energiselskapet Arendals fossekompani, grunnlagd 1896, driv tre kraftstasjonar i Froland og Åmli. Energiselskapet har hovudkontoret sitt på Bøylefoss i Froland.

Nelaug i Froland er fyrste stasjon på Arendalsbanen (tidlegare Nelaugbanen), som bind saman Sørlandsbanen og Arendal.

Kommunevåpenet vart godkjend i 1986. Det viser eit sylvfarga ekorn mot ein grøn bakgrunn. Grønfargen symboliserer skog og skogsdrift.

Kjende personar med tilknyting til Froland 
 Niels Henrik Abel, matamatikar. Han døydde på Frolands verk i april 1829 og er gravlagd på Froland kyrkjegard.

Bakgrunnsstoff 
 Froland kommune
 Arendalsbanen
 Arendals fossekompani

 
Kommunar i Agder
Tidlegare kommunar i Aust-Agder
Gjerstad kommune

Gjerstad er ein kommune i Agder fylke. Kommunen er den nest austlegaste i fylket og grensar til Risør i sør, Kragerø i aust, Drangedal i nordaust, Nissedal i nordvest og Vegårshei i sørvest. Gjerstad er mest kjende som knivbygda, sidan dei, saman med Vegårshei har hatt mange knivmakarar og smedar.

Det bur rundt 2 500 i Gjerstad, dei fleste i området rundt Gjerstad-vassdraget. Administrasjonssenter i kommunen er Gjerstad, i tillegg er Fiane og Sunde større bustadsområde.

Næringsliv og transport 
Gjerstad er stasjon på Sørlandsbanen.

Transport, jordbruk, skogbruk, småindustri og tenesteverksemd er viktige næringsvegar i kommunen. På Fiane ligg Egeland gamle jernverk som var i drift på 1700- og 1800-talet. Ein del bustader tilknytt jervnerket er no fritidshus. I dag er det meste av butikkar samla på Brokelandsheia, rett ved E18, som går igjennom bygda.

Tettstader 
 Eikeland
 Gjerstad

Folk frå Gjerstad
Søren Georg Abel (1772–1820), representant til det overordentlige Storting i 1814, samt i 1818
Niels Henrik Abel (1802–1829), matematikar
 Sigurd Eskeland (1902-1943), soldat, medlem av Kompani Linge, krigshelt
Magnhild Hagelia (1904–1996), stortingsrepresentant (Ap) 1950-1965
Jan Olav Olsen (f. 1950), ordførar og [[stortingsrepresentant (Høgre) 2001-2005 
Inger Haldis Løite (f. 1958), stortingsrepresentant (Ap) 2005-2009, ordfører i Gjerstad frå 2015
Charlotte Sletten Bjorå (f. 1973), botanikar
Bård Nylund (f. 1981), leiar i Landsforeningen for lesbiske, homofile, bifile og transpersoner (LLH) 2011-2015
Lars Andreas Aspesæter (f. 1988), pianist mellom anna kjend frå TV-programmet Beat for beat

Bilete

Fotnotar

Bakgrunnsstoff 
 Gjerstad kommune

 
Kommunar i Agder
Tidlegare kommunar i Aust-Agder
Grimstad kommune

Grimstad er ein kystkommune i Agder fylke. Kommunen grensar til Arendal i aust, Froland og Birkenes i nord og Lillesand i vest. Grimstad fekk bystatus i 1816. I 1971 vart dei tidlegare kommunane Landvik og Fjære slegne saman med Grimstad.

Namnet «Grimstad», opphavleg «Grømstad», er sett saman av gardnamnet «Grøm» (frå elvenamnet Gró(a), ‘elv som veks fort’, og heim) og «stad», frå norrønt stǫð, ‘stø, landingsplass’.

Geografi 
Grimstad har fleire verna naturområder. To av dei er Marivold og Reddal, som kan brukast til turar. På Hasseltangen vest for Fevik ligg Hasseltangen landskapsvernområde og Søm-Ruakerkilen naturreservat.

Rundt Grimstad sentrum ligg fem heier: Binabben (med utsikt over byen), Kirkeheia, Fløyheia, Møllerheia og Vardeheia. Kommunen har også ein skjergard med mange små og store øyer og holmar. Hesnesøya er godt kjend. Grimstad byselskap har kjøpt opp mange av øyane og holmane og lagt dei ut som friområde, slik som Maløyene, Hampholmen og Teistholmen. Det ytste skjeret i skjergarden heiter Brægen.

Kultur
Byen har eit utandørs amfiteater i eit steinbrot i Fjæreheia. Teateret vert drive av Kilden teater og vart opna i 1993. Her er over 1000 sitjeplassar. 

I 1953 vart den fyrste plastbåten i Noreg produsert og sjøsett av Herbert Waarum (plastbåten sin far). Seinare kom firmaet Herwa plast i Grimstad. 

I 2002 vart mikrobryggeriet Nøgne Ø stifta, bryggeriet har motteke ei rad prisar for sitt øl.

Grimstad er òg kjend for at forfattaren Roald Dahl budde her delar av somrane han var i Noreg. Han budde då på Strand hotell på Fevik aust i kommunen.

Avisa i byen heiter Grimstad Adressetidende og kjem ut tre gonger i veka.

Tettstader 
 Fevik 
 Grimstad
 Jortveit

Folk tilknytte Grimstad 
 Henrik Ibsen, forfattar. Ibsen budde i Grimstad frå 1844 til 50 som apotekarlærling. Han flytta vidare til Oslo for å studera. Ibsenhuset museum (opna i 1909) var bustad frå 1847.
 Knut Hamsun, forfattar, budde på garden Nørholm frå 1918 til 1952. Han fekk Nobelprisen i litteratur i 1920.
 Clara Thue Ebbell (1880–1971), forfattar
 Dag Otto Lauritzen (f. 1956), tidlegare syklist
 Thor Hushovd (f. 1978), syklist

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Grimstad» frå ,  den 17. juni 2020.

Bakgrunnsstoff 
 Grimstad kommune
 Grimstad turistinformasjon
 Grimstad Adressetidende

 
Kommunar i Agder
Tidlegare kommunar i Aust-Agder
Iveland kommune

Iveland er ein kommune i Agder fylke. Kommunen grensar i nordvest mot Evje og Hornnes, i nordaust og aust mot Birkenes, og i sør og vest mot Vennesla.

Kjende folk frå Iveland
 Anne Gerd Eieland, friidrettsutøvar
 Einar Iveland, politikar
 Kristen Løland, forfattar
 Ole Magne Omdal, politikar

Bakgrunnsstoff 
 Iveland kommune

 
Kommunar i Agder
Tidlegare kommunar i Aust-Agder
Lillesand kommune

Lillesand er ein kommune i Agder fylke. Kommunen grensar i vest mot Kristiansand, i nord mot Birkenes, og i nordaust mot Grimstad. 

Ein attraksjon er Blindleia, som er ei smal båtlei frå Lillesand og vestover til Ulvøysund.

Kjende folk frå Lillesand 
Kristian Lofthus (1750—1797), bonde, ståande som hovudmannen bak Lofthusreisinga (fødd i Risør)

Bakgrunnsstoff 
 Lillesand kommune

 
Kommunar i Agder
Tidlegare kommunar i Aust-Agder
Åmli kommune

Åmli kommune er ein kommune i Agder fylke. Han grensar i aust mot Vegårshei, i sør til Froland og i vest til Bygland og i nord til kommunane Fyresdal og Nissedal i Vestfold og Telemark fylke.

Åmli kommune ligg omkring dalføret til Nidelva, sidedalen Gjøvdal og Tovdal. Dei tidlegare kommunane Gjøvdal og Åmli vart slått saman til Åmli kommune i 1960. Åmli har sine nåverande grenser frå 1967, då tidlegare Tovdal kommune vart lagt til.

Namnet «Åmli» er avleidd av treslaget alm. Kommunevåpenet viser ein oppreist bever i sølv på blå bakgrunn.

Geografi 
I Åmli kommune er det store heiområde som stort sett ligg under skoggrensa (700–800 moh.), høgst når Trongedalsnuten (929 moh.) mellom Tovdal og Gjøvdal. Elvane går mot søraust for så å bøye av mot sørvest. Nidelva munnar ut i Arendal, Tovdalselva i Topdalsfjorden aust for Kristiansand. Kommunen har fleire verna område, mellom anna Årdalen naturreservat, som grensar mot Rukkevatn naturreservat og Furubuheii myrreservat.

Busetnaden i Åmli kommune er tettast rundt administrasjonssenteret Åmli. I dalføra er det spreitt busetnad.

Næringsliv og samferdsel  
Åmli kommune er etter Birkenes den største skogbrukskommunen i fylket målt etter avverka tømmer. Åmli har ein del jordbruk med allsidig drift, men med hovudvekt på hald av husdyr, særleg sau. Bierøkt er også ei viktig næring. Åmli kommune har store vasskraftressursar og det største kraftverket i kommunen er Jørundland i Gjøv.

Sørlandsbanen kryssar Åmli kommune i søraust, med stasjon på Nelaug og ei sidelinje herfrå til Arendal. Riksveg 41 (Kviteseid–Kristiansand), Telemarksvegen, går nord–sør gjennom kommunen. Frå tettstaden Åmli går fylkesveg 415 søraustover mot Tvedestrand. Fylkesvegar fører gjennom Tovdal og Gjøvdal, den sistnemnde over til Fyresdal i Telemark.

Bilete

Kjende folk frå Åmli 
 Engvald Bakkan (1897–1982), forfattar
 Jonas Alaska (f. 1988), musikar

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Nettsidene til Åmli kommune
 www.amli.no  – Turistinformajson om Åmli kommune

Kommunar i Agder
 
Tidlegare kommunar i Aust-Agder
Bangkok

Bangkok (thai กรุงเทพฯ, กรุงเทพมหานคร, Krung Thep eller Krung Thep Maha Nakhon) er hovudstaden og den største byen i Thailand. Byen ligg på austsida av elva Chao Phraya, 40 km frå munningen av elva. I 2005 hadde byen 6 642 566 innbyggjarar, medan storbyområdet (Bangkok Metropolitan Region) omfattar 10 787 211 menneske.

Historie 
Bangkok vart gjort til hovudstad i 1782 etter at den tidlegare hovudstaden Ayutthaya vart rasert av styrkar frå Burma. Hovudstaden vart grunnlagd av Rama I, som var den fyrste kongen i Chakri-dynastiet. Moderniseringa av byen tok til for alvor frå 1950-talet. Då vart dei fleste kanalane som gjekk gjennom byen tetta igjen og bygg i vestleg stil vart oppført.

Namn 
Det fulle formelle og seremonielle namnet på byen er: 
Krung Thep Mahanakhon Amon Rattanakosin Mahinthara Ayuthaya Mahadilok Phop Noppharat Ratchathani Burirom Udomratchaniwet Mahasathan Amon Piman Awatan Sathit Sakkathattiya Witsanukam Prasit, som tyder
«Byen åt englane, den store byen, den evige juvelen, den uovervinnelege byen til Indra, den store hovudstaden i verda med ni verdfulle juvelar, den lukkelege byen, byen med eit stort kongeleg palass som liknar himlane der dei attfødde gudane herskar, ein by gjeven av Indra og bygd av Vishnukarn.»

Dette er det lengste stadnamnet i verda.
Namnet Bangkok er ifølgje ein teori avleidd frå eit tidlegare namn for området, sett saman av bang, 'landsby' eller 'distrikt', og makok, 'villplommer'.

Administrasjon 
Bangkok er eit av 76 fylke i Thailand.

Ulikt andre fylke, er Bangkok eit spesielt administrasjonsområde som har direkte val av ein guvernør for ein periode på fire år. 22. mai 2022 blei Chadchart Sittipunt vald til guvernør etter eit opphald i val sidan militærkuppet i Thailand i 2014.

Museum, bygningar, gater og parkar 

 Tempelet Wat Phra Kaew
 Khao San Road - ei gate som er ein samlingsstad for såkalla ryggsekk-turistar (eller backpackerar)
 Nasjonalmuseet i Thailand
 Kong Bhumibols fotografiske museum

Dei største parkane er mellom anna Chatuchak-parken, Dronning Sirikit-parken og Wachirabenchathat og Lumpini-parken.

Nabofylke
Nabofylka er Pathum Thani,
Nakhon Nayok,
Chachoengsao,
Samut Prakan,
Samut Sakhon,
Nakhon Pathom og
Nonthaburi.

Sjå også
Siam-strøket i Bangkok

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

 Turistinformasjon
 Bangkok.com

 
Hovudstader i Asia
Byar i Thailand
Fylke i Thailand
Lange namn
Tvedestrand kommune

Tvedestrand er ein kommune aust i Agder fylke. Kommunen ligg mellom Arendal kommune i vest og Risør kommune i aust, og grensar i nordvest til Vegårshei kommune. Kommunen fekk sine noverande grenser i 1960 ved samanslåing av tidlegare Dypvåg og Holt kommunar og ladestaden Tvedestrand. 

Lokalavisa Tvedestrandsposten vart grunnlagd av Arne Garborg i 1872.

Folk frå Tvedestrand
Astrid Gjertsen, avdød tidlegare minister, voks opp på Jylland men flytta til Borøya med norsk ektefelle

Bakgrunnsstoff 
 Tvedestrand kommune

 
Kommunar i Agder
Tidlegare kommunar i Aust-Agder
Risør kommune

Risør er ein bykommune i Agder fylke. Han ligg ved Skagerrak og grensar i sørvest mot Tvedestrand, i nordvest mot Vegårshei og Gjerstad og i nordaust mot Kragerø. Administrasjonssenter i kommunen er Risør by. Byen skal ha blitt grunnlagd av trelasthandlar Isach Lauritzen Falch på 1600-talet, men fekk status som by i 1723 (samstundes som Arendal).

I 1964 blei Risør bykommune og Søndeled herad slegne saman til ein kommune med namn Risør kommune.

Kjende personar frå Risør og Søndeled 
 Dikken Zwilgmeyer - Barnebokforfattar, diktar og teiknar. Oppvaksen i bustaden Bakken i Risør sentrum.
 Erik Mykland - Fotballspelar for Start.
 Finn Høndnebø - Professor. 
 Magne Havnaa (1964-2004) - Boksar. 
 Kai Robin Havnaa (1989-) - Boksar 
 Tallak Lindstøl - Lokalhistorikar og stortingsmann (frå gamle Søndeled herad)

Bakgrunnsstoff 
 Risør kommune

Kommunar i Agder
 
Tidlegare kommunar i Aust-Agder
Srinivasa Ramanujan

Srinivasa Aiyangar Ramanujan (), på tamil ஸ்ரீனிவாஸ ஐயங்கார் ராமானுஜன், var ein sjølvlært, genierklært matematikar frå den noverande delstaten Tamil Nadu i India. Han arbeidde særleg med analytisk talteori.

Livssoge 
Ramanujan var fødd i Erode. Han utvikla svært kompliserte teorem, fleire som ingen andre indiske matematikarar kunne forstå. I 1913 sende han eit brev til G.H. Hardy ved Trinity College i Cambridge der han lista opp ei lang rekke slike teorem. Etter noko nøling inviterte Hardy Ramanujan til England. Indaren på si side måtte overtyda mora si om at reisa var viktig; ho var redd for at han ville mista kasta si om han forlet India.

I England gjorde Ramanujan stor suksess. Han blei ein Fellow ved Trinity og i Royal Society, det engelske kongelege selskapet, som var den høgaste æra innan naturvitskap i det britiske imperiet. Opphaldet verka derimot dårleg inn på helsa hans, kanskje grunna stress og dårleg tilgang på vegetarmat under den første verdskrigen. Ramanujan fekk diagnosen tuberkulose og sterk vitaminmangel, men nyare forsking tyder på at han kan ha hatt hepatitt.

Ramanujan drog tilbake til India, der han døydde i Kumbakonam i 1920. Han etterlet seg ei kone, Srinivasa Janaki Ammal, som budde utanfor Chennai fram til ho døydde i 1994. Dei to var blitt formelt gifte då ho var ni år gammal, ein nokså vanleg skikk i India på denne tida.

Ramanujan og tala 

Matematikaren John Edensor Littlewood sa om Ramanujan at «kvart positive heiltal er ein av Ramanujans personlege vener». I ei kjend historie kunne indaren på ståande fot fortelja 
Hardy kvifor talet 1729 var så interessant.

Som matematisk arv etterlet Ramanujan seg fleire hundre ark med teorem på, utan prov. Han hadde truleg gjort sjølve utrekninga på ei steintavle for å spara dyrt papir. Fleire matematikarar har arbeidd for å prova teorema hans, mellom anna G. H. Hardy, G. N. Watson, B. M. Wilson og Bruce Berndt.

Ramanujan meinte sjølv at evnene hans kom frå Gudinna.

Indiske matematikarar
Tamilske matematikarar
Matematikarar på 1900-talet
Talteoretikarar
Medlemmar av Royal Society
Farsund kommune

Farsund er ein bykommune sørvest i Agder fylke. Farsund er ein kystkommune som grensar til Flekkefjord i vest, Kvinesdal i nord og Lyngdal i aust. 

Farsund vart i 1965 slegen saman med dei tidlegare kommunane Lista, Herad og Spind.

Farsund sine viktigaste næringar er i dag industriverksemdene Elkem Aluminium og Alcoa, turisme og jordbruk.

Farsunds Avis er ei avis som kjem ut i Farsund seks dagar i veka.

Tettstader 

 Farsund
 Vanse 
 Vestbygda

Verdt å sjå 
 Bøensbakkene
 Framvaren
 Lista fyr
 Listeid naturreservat
 Sausebakk
 Varnes fyr

Bakgrunnsstoff 
 Farsund kommune

Kommunar i Agder

Tidlegare kommunar i Vest-Agder
Flekkefjord kommune

Flekkefjord er ein bykommune heilt vest i Agder fylke. Flekkefjord er ein kystkommune som grensar til Sokndal og Lund i Rogaland fylke i vest, til Sirdal i nord og til Kvinesdal og Farsund i aust. 

Flekkefjord er den av bykommunane langs Sørlandskysten som ligg lengst vest. Kommunesenteret ligg nært E39, om lag midt mellom Kristiansand og Stavanger. I tillegg til bysenteret omfattar Flekkefjord kommune òg tettstadane og bygdene Sira, Gyland, Rasvåg og Kirkehavn.

Flekkefjord kommune er resultatet av kommunesamanslåing i 1965. I tillegg til Flekkefjord inkluderer kommunen dei tidlegare kommunane Nes, Hidra, Gyland og Bakke.

Historie 
I Flekkefjord er det er nesten 4 sjømil frå indre fjord til ope hav. Indre fjordbasseng er stort nok til å romme mange skip og båtar for anker og er fritt for sterk vind eller straum. I seglskutetida var det mange skip som låg der i vinteropplag. 
Då hollendarane begynte å fylle ut sine hamneområde med stein, kom dei til Noreg for å hente han. Flekkefjord hadde rikeleg av den vara. Ein bydel har fått namn etter dette: Hollenderbyen. Mange unggutar frå distriktet tok hyre med desse båtane. 

Byen fekk kjøpstadrettar i 1842 etter langvarig dragkamp med mellom anna Kristiansand. Med kjøpstadretten følgde nemleg ymse einerettar som gav gode inntekter.

Byen har hatt opptil 5 tønnefabrikker, den siste blei nedlagt i 1960-åra. I periodar var produksjonen stor - silda kom inn fjorden og tønnene trongst rett utanfor stovedøra. Det var eit tilsvarande tal garveri, basert på at skip frå byen drog ut for å hente eikebark (quebracho) som blei brukt som garvemiddel. Dei siste var Dalens Garveri (sålelær) og Årnes Garveri (skinn til mellom anna ranslar og damevesker). Årens Graveri er framleis i drift. 
Ein stor del av brannbilane som er i bruk i Noreg i dag blei tidlegare bygd opp i dei gamle tønnefabrikklokala, men produksjonen er no flytt til moderne lokale i Nulandsvika.

Flekkefjord kom tidleg i gang med skulevesen - både vidaregåande, fagskule og husmorskule. I tillegg kom privat gymnas, der mellom anna forfattaren Jens Bjørneboe gjekk ein periode før krigen. Etter krigen vart skulen overteken av Morten Ringard som dreiv realskule der. Skulen hadde ikkje eksamensrett, så elevane blei eksaminerte i alle fag før dei fekk papir som slapp dei vidare. Dei fleste klarte det på to år. Mange elever frå heile landet fekk ein ny sjanse der.

Venskapsbyar 
  Nykøbing Mors
  Burntisland

Kultur 
Avisa Agder er for tida einaste avis i Flekkefjordsområdet. Tidlegare hadde avisa konkurranse frå Flekkefjordsposten.

Kjende flekkefjæringar 
 Sverre Anker Ousdal (f. 1944), skodespelar
 Eirik Verås Larsen (f. 1976) kajakkpadlar
 Tatjana Lars Kristian Guldbrandsen, kunstnar
 Gunvald Tomstad, krigshelt
 Peter Waage, (1833 - 1900), kjemikar

Bakgrunnsstoff 
 Flekkefjord kommune

Kommunar i Agder
 
Tidlegare kommunar i Vest-Agder
Hægebostad kommune

Hægebostad er ein innlandskommune i Agder fylke. Kommunen grensar til Kvinesdal i vest og nord, Åseral og Audnedal i aust og Lyngdal i sør.

Hægebostad har om lag 1.600 innbyggjarar. I tillegg er det kring 800 hytter i kommunen.

Elva Lygna som er varig verna mot kraftutbygging renn frå nord til sør i kommunen. Elva og vatnet Lygne har som følgje av kalking godt fiske. Alt i alt er det 988 små og store vatn i kommunen.

Kommunen har eit rikt dyreliv med elg, bever, rådyr, hare, rype, ørn og gaupe. Nord i kommunen er det beiteområde for den sørlegaste villreinstamma i landet.

Fylkesveg 42 kryssar kommunen i retning aust-vest, og fylkesveg 43 som går sørover gjev samband til Europaveg 39. Sørlandsbanen har stoppestad i Hægebostad på Snartemo stasjon. Stasjonen ligg midt mellom to av de lengste jernbanetunnelane i Noreg, Kvinesheitunnelen og Hægebostadtunnelen.

Meteorologisk institutt, Avinor og Statens vegvesen driv i samarbeid ein stor vérradar på Staksteinliknuten (631 moh.) i Hægebostad. Radaren stod ferdig i 2000 og dekkjer sørlege delar av Noreg og dei nære havområda utanfor.

Hægebostad kommune av i dag omfattar dei tidlegare kommunane Hægebostad og Eiken. Dei vart slegne saman i 1963. Dei to kommunane utgjorde ein kommune òg frå 1837 til 1915. Frå 1916 til 1962 var Hægebostad og Eiken sjølvstendige kommunar.

Bakgrunnsstoff 
 Hægebostad kommune

Kommunar i Agder
 
Nynorskkommunar
Tidlegare kommunar i Vest-Agder
Lindesnes kommune

Lindesnes er ein kystkommune i Agder fylke. Kommunen grensar til Lyngdal i vest, Evje og Hornnes i nord og Vennesla og Kristiansand i aust. Kommunen har ei kystline på vel 90 km. Sjølve Lindesnes ytst på Lindesneshalvøya er det sørlegaste punktet på fastlandsnoreg (57°58'46"N).

Historikk 
Då dei tidlegare kommunane Spangereid, Vigmostad og Sør-Audnedal blei slått saman i 1964 valde dei namnet Lindesnes på den nye kommunen. Den 1. januar 2020 vart Mandal, Marnardal og Lindenes slege saman, og heldt på kommunenamnet Lindesnes.

Landskapet 

Langs kysten austover mot tidlegare Mandal kommune er det ein fin skjergard med friluftsområde av nasjonal verdi og fleire freda fuglereservat. Den meteorologiske stasjonen ved Lindesnes fyr har den høgaste årsmiddeltemperaturen i Noreg.

Landskapet i kommunen er småkupert, og stig frå havnivå til rundt 350 m.o.h. i nord. Berggrunnen er stort sett samansett av granitt og granittiske gneisar, og lausmasse-avsetjingane er hovudsakleg konsentrerte til elvedalane. Plantelivet i dei lågare delane av Lindesnes har varmekjære treslag, medan bjørk og furu dominerer høgare oppe.

Kommunen har eit hovuddalføre, Audnedalen, som strekker seg frå sør mot nord. Her renn elva Audna som var det første fullkalka vassdrag i Noreg. Takket vere kalkinga er det nå etablert ein ny og livsfrisk lakse- og sjøaurestamme i elva.

Tettstader 
 Høllen 
 Vigeland

Verdt å vitja 
Lindesnes fyr
Sjølingstad Uldvarefabrik
Svinør på Svinøy
Lindesnes Bygdemuseum
Galleri Gustav Vigeland

Folk frå Lindesnes
Bjøro Håland, songar, countrysongar (Håland)

Bakgrunnsstoff 
 Lindesnes kommune

 
Kommunar i Agder
Geografiske ytterpunkt i Noreg
Sørlegaste punkt
Tidlegare kommunar i Vest-Agder
Mandal kommune

Mandal  er ein tidlegare norsk kommune i Vest-Agder fylke. Han grensa mot Lindesnes i vest og nordvest, mot Marnardal i nord og mot Søgne i aust.

Mandal fekk som ladestad eige formannskap og kommunalt sjølvstyre i 1837. Kommunen fekk bystatus i 1921. I 1964 vart kommunen slegen saman med Halse og Harkmark og Holum kommunar til Mandal kommune. 1. januar 2020 vart kommunen del av nye Lindesnes kommune.

Geografi 

Mandal sentrum er ein typisk sørlandsby med mange kvitmåla trehus. Mandalselva deler byen i to før ho renn ut i havet. Ho er rekna som ei av dei beste lakseelvene i Noreg, og ein finn igjen tre laks som motiv i byvåpenet.

Kommunen har mange flotte strender, der Sjøsanden er den best kjente. I tillegg har Mandal ein stor skjergard som er lagt til rette for båtturistar.

Kultur 
Lokalavisa i Mandal heter Lindesnes. Dette er ei lokal tabloidavis.

Mandals fotballag heiter Mandalskameratene. I 2008 spelar dei i 2. divisjon, etter å ha rykt ned frå Adeccoligaen i 2007-sesongen. 

I byen ligg ei gammal trekyrkje, bygd i empirestil.

Industri 
Mandal har vore eit sentrum for utvikling og bygging av hurtigbåtar i Noreg frå tidleg på 1950-talet. Det var Toralf Westermoen som starta dette arbeidet. Sidan er det stadig blitt bygd og utvikla nye hurtigbåtkonsept i byen. For tida er Sjøforsvarets nye missiltorpedobåtar av Skjold-klassen under bygging i Mandal. Mandals Motorfabrikk ligg òg i Mandal.

Kjente mandalittar 
 Adolph Tidemand (1814–1876), kunstmålar
 Søren Jaabæk, politikar (Holum)
 Olaf Isaachsen (1835–1893), målar
 Amaldus Nielsen (1838–1932), målar
 Johan Jørgen Broch Hagemann (1840–1919), lege
 Gustav Vigeland (1869–1943), bilethoggar
 Emanuel Vigeland (1875–1948), målar
 Kjell Askildsen (f. 1929), forfattar
 Ole-Johan Dahl (1931–2002), informatikkprofessor
 Michael Grundt Spang (1931–2003), forfattar og journalist
 Kari Vinje (f. 1931), barnebokforfattar
 Torbjørn Greipsland, forfattar og redaktør
 Janne Haaland Matlary (f. 1957), professor i internasjonal politikk ved universitetet i Oslo og katolsk rådgjevar
 Helene Bøksle (f. 1981), artist

Festivalar 
 Skalldyrfestivalen, Festival for sjømat andre helga i august kvart år

Lag og organisasjoner 
 Mandal Motorbåtforening 
 Solgløtt, laivforening
 Mandalskameratene, fotballag i 2. divisjon

Bakgrunnsstoff 
 Mandal kommune 
 Webkamera fra elvepromenaden i Mandal 
 Fædrelandsvennens Mandalsnyheter
 Kultur i Mandal på kart frå Kulturnett.no

 
Tidlegare kommunar i Vest-Agder
Norske kommunar skipa i 1838
Norske kommunar nedlagde i 2019
Marnardal kommune

Marnardal er ein tidlegare norsk kommune i Vest-Agder fylke. Han grensa mot Lindesnes og Audnedal i vest, Aust-Agder i nord, Vennesla, Songdalen og Søgne i aust og Mandal i sør. 1. januar 2020 blei Marnardal slått saman med Mandal og Lindesnes til ein kommune med namnet Lindesnes.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Marnardal kommune 

 
Norske kommunar skipa i 1964
Norske kommunar nedlagde i 2019
Tidlegare kommunar i Vest-Agder