alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Mothermania

Mothermania (1969), med undertittelen The Best of the Mothers, er eit samlealbum av The Mothers of Invention. Songane var henta frå Freak Out!, Absolutely Free og We're Only in It for the Money, men består av unike miksar og redigeringar som var gjort spesifikt for dette samlealbumet.

Bakgrunn 

Etter kontrakten til The Mothers of Invention med MGM og Verve Records gjekk ut, forhandla Frank Zappa og Herb Cohen og danna eit halvvegs sjølvstendig plateselskap kalla Bizarre Records, medan Verve skulle få gje ut tre Bizarre-utgjevingar distribuert av MGM: eit nytt Mothers of Invention-album, Cruising with Ruben & the Jets og samlealbumet Mothermania, i tillegg til eit album av Sandy Hurvitz, Sandy's Album is Here at Last. Mothermania vart førebudd for å hente inn at pengar Verve følte dei hadde tapt på å finansiere Mothers of Invention-albuma Freak Out!, Absolutely Free og We're Only in It for the Money. Frank Zappa førebudde masterbanda for utgjevinga, miksa og sette songane saman, og oversåg innpakkinga. Samlealbumet bestod av unike versjon av songane som var samla saman for utgjevinga, inkludert ein usensurert versjon av «Mother People», som tidlegare var komen ut på We're Only in It for the Money i ein sensurert versjon, og ein radikalt annleis miks av «The Idiot Bastard Son».

Utgjeving og ettermæle 

Mothermania vart gjeven ut kort tid før utgjevinga av det femte Mothers of Invention-albumet Uncle Meat, noko Frank Zappa meinte vart gjort med vilje av Verve. Zappa ville så ikkje vite av samlealbumet etter det kom ut. Allmusic-meldar William Ruhlmann skildra samlealbumet som «overfødig», og gav det tre av fem stjerner. Verve gav sidan ut fleire samlealbum, utan at Zappa var involvert.

Albumet var utilgjengeleg i lang tid, men har sidan blitt offisielt gjeve ut på ny for digital nedlasting sidan 2009 og på CD i 2012.

Innhald

Medverkande 
 Frank Zappa – gitar, dirigent, piano, vokal
 Jimmy Carl Black – perkusjon, trommer
 Roy Estrada – bass, vokal
 Bunk Gardner –  blåseinstrument 
 Don Preston – bass, klaverinstrument
 Euclid James Sherwood – gitar, vokal,  blåseinstrument 
 Art Tripp
 Ian Underwood

Produksjon 
 Produsentar: Frank Zappa, Tom Wilson
 Lydteknikarsjef: Val Valentin
 Lydteknikar: Ami Hadani, Tom Hidley, Gary Kelgren og Dick Kunc.
 Arrangør: Frank Zappa
 Plateomslag: Cal Schenkel

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Mothermania» frå ,  den 31. mai 2014. 
 oppgav desse kjeldene:

Samlealbum frå 1969
Frank Zappa-samlealbum
The Mothers of Invention-album
Verve Records-album
Bizarre Records-album
Peaches en Regalia

«Peaches en Regalia» er ein instrumental jazzfusion-låt av Frank Zappa. Han kom ut på Zappa-albumet Hot Rats i 1969 og har sidan blitt spelt inn mange gonger. Han vart òg gjeven ut som singel i 1970 med «Little Umbrellas» som B-side. Zappa spelte ofte songen på konsertane sine, anten som opning eller ekstranummer.

«Peaches en Regalia» er blitt inkludert i «undergrunnsversjonen» av The Real Book, trass i at han komposisjonsmessig er meir komplisert enn den dei typiske jamsession-meldoiane. Å ha ein song i denne boka vert skildra som «den ultimate anerkjennelsen for ein jazzkomponist».

Melodien vart nytta som bakgrunnsmusikk for BBC London-radioprogrammet presentert av Danny Baker. Han vart òg nytta som kjenningsmleodi tidleg i 1970-åra for BBC2-showet One Man's Week.

Ein versjon spelt inn av Zappa Plays Zappa (med sonen til Zappa, Dweezil og dei tidlegare Zappa-musikarane Steve Vai og Napoleon Murphy Brock) vann ein Grammy Award for beste rockeinstrumental i februar 2009.

Medverkande
Frank Zappa — gitar, oktavbass, perkusjon
Ian Underwood — klaverinstrument, fløyte, saksofon, klarinett
Shuggie Otis — bass
Ron Selico — trommer

Utgåver

Av Zappa

På hyllestalbum

Andre versjonar

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Peaches en Regalia» frå ,  den 31. mai 2014. 
 oppgav desse kjeldene:

Songar frå 1969
Grammy-vinnarar
Songar skrivne av Frank Zappa
Frank Zappa-songar
Jazz-fusion-songar
Willie the Pimp

«Willie the Pimp» er ein bluesrocksong av Frank Zappa frå albumet Hot Rats frå 1969. Captain Beefheart syng vokal på songen, medan Zappa spelar ein av sine klassiske gitarsoloar. Songen er 9 minuttar og 16 sekundar lang på Hot Rats. Han er den einaste songen som ikkje er ein instrumental på albumet, men inneheld ein lang instrumental gitarsolo. 

Songen finst òg på konsertalbuma Fillmore East - June 1971 og You Can't Do That on Stage Anymore, Vol. 4.

Albumtittelen Hot Rats kjem frå ein del av teksten på Willie the Pimp. Opphavet til songen vart forklart i ein samtale Zappa spelte inn i 1969. Intervjuet vart seinare gjeven ut som «The Story of Willie the Pimp» på Zappa-albumet Mystery Disc.

Songen vart rangert på 75. plass på lista over dei 100 beste gitarsongane av Rolling Stone.

Musikarar

Hot Rats-versjonen
Frank Zappa - gitar, perkusjon
Ian Underwood - piano
Captain Beefheart - vokal
Sugar Cane Harris - fiolin
John Guerin - trommer
Max Bennett - bass

Fillmore East
Frank Zappa - gitar & dialog
Mark Volman - solovokal & dialog
Howard Kaylan - solovokal & dialog
Ian Underwood -  blåseinstrument s & keyboard & vokal
Aynsley Dunbar - trommer
Jim Pons - bass & vokal & dialog
Bob Harris - 2. klaver & vokal
Don Preston - Minimoog

You Can't Do That on Stage Anymore, Vol. 4
Frank Zappa - sologitar/vokal
Ike Willis - gitar/vokal
Ray White - gitar/vokal
Bobby Martin - klaverinstrument/saksofon/vokal
Allan Zavod - klaverinstrument
Scott Thunes - bass
Chad Wackerman - trommer

Andre versjonar
Juicy Lucy spelte «Willie the Pimp» i 1970 på Lie Back and Enjoy It. Denne versjonen finst òg på samlealbumet til Andy Votel kalla Vertigo Mixed, som kom i 2005.
Stack Waddy i 1972 på albumet Bugger Off!
 Clouds (med Adam McGrath) på Legendary Demo på songen «Magic Hater»
Qui i 2007 på albumet «Love's Miracle".
Alex Harvey på albumet The Joker is Wild
Den tidlegare Zappa-gitaristen Warren Cuccurullo spelte songen i 1998 på albumet Roadrage.
Den New Jersey-baserte pskyedelisk/progressiv rock-kvartetten Karmic Juggernaut har spelt songen på konsertane sine. 
 Darryl McDaniels, Talib Kweli, Mixmaster Mike & Ahmet Zappa spelte songen på The Frank Zappa AAAFNRAAAA Birthday Bundle 2010

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Willie the Pimp» frå ,  den 1. juni 2014. 
 oppgav desse kjeldene:

Songar frå 1969
Frank Zappa-songar
Bluesrock-songar
Captain Beefheart-songar
Songar skrivne av Frank Zappa
Brakksvale

Brakksvale (Glareola pratincola) er ein fugl i brakksvalefamilien ned leveområde i dei varmare delane av Europa, sørvestre Asia og i Afrika.

Skildring 

Denne arten er 24-28 centimeter lang med 60–70 cm vengespenn. Brakksvala har korte bein, lange spisse venger, ein lang gaffeldelt stjert, og kort nebb, noko som er ei tilpassing for effektiv beiting i lufta. Ryggen og hovudet er brune, og vengene er brune med mørkare svingfjører. Buken er kvit. Undersida av vengene er kastanjefarga, men ser mørke ut.

Ein treng mykje gode observasjonar for å skilje denne arten frå andre artar i brakksvalefamilien, til dømes steppebrakksvale og orientbrakksvale, som begge kan førekomme i steppebrakksvala sitt utbreiingsområde. Sistnemnde art har òg ein kastanjefarga underveng, men med kortare halefjører.

Brakksvala hekkar i lause koloniar på sletteland eller opne område med låg vegetasjon, reiret med dei 2-4 egga ligg på bakken.

Medlemmene av brakksvalefamilien er uvanlege blant vade-, måse- og alkefuglar i det at dei vanlegvis jaktar insekt i flukt nett som svaler, sjølv om dei òg kan finne føde på bakken.

Brakksvala er ein fugl i ope land, og blir ofte sett i nærleiken av vatn på kveldstid når ho jaktar insekt. Ho er ein trekkfugl med hekkeområde rundt middelhavsområdet, Svartehavet og austover til Asia aust for Kaspihavet. Ho overvintrar i tropisk Afrika, og treffast sjeldan nord for hekkeområdet. Det er rapportert funn av 5 brakksvaler i Noreg i perioden frå 1976 til juni 2014.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Collared Pratincole» frå ,  den 1. juni 2014.

Referansar

Bakgrunnsstoff 

BirdLife International (2014) Species factsheet: Glareola pratincola .

Brakksvalefamilien
Streiffuglar i Noreg
Heimdalen

Heimdalen er eit dalføre som ligg i kommunane Øystre Slidre og Vågå i Innlandet fylke, mellom Valdresflye i sør og Heimdalshøe (1843 moh.) i nord. Dalen er brukt som beiteområde for sau og ungdyr. I Heimdalen ligg Øvre og Nedre Heimdalsvatn. 

Namnet kjem truleg av at dalen ligg nært til bygda, det vil seie Valdres.

Kjelder 

Dalar i Innlandet
Geografi i Vågå
Geografi i Øystre Slidre
Sikkilsdalen

Sikkilsdalen er eit dalføre i Nord-Fron kommune i Innlandet fylke, i den austre delen av Jotunheimen, mellom Sjodalen og Heimdalen. Øvst i dalen er Sikkilsdalsvatna med avløpet Sikkilsdalsåa austover til elva Vinstra. 

Ved austenden av Nedre Sikkilsdalsvatnet ligg Sikkilsdalsseter med turistkvarter. I nærleiken ligg Prinsehytta, som var skjenka til kronprins Olav av den svenske kronprinsen i 1924.

Sikkilsdalen er avgrensa i nord av Sikkilsdalshø (1778 moh.) og i sør av Heimdalshø (1843 moh.). Dalen har ein rik flora.

Namnet kjem truleg av norrønt Sikill, av sik, 'liten bekk'.

Kjelder 

Dalar i Innlandet
Geografi i Nord-Fron
Max Bennett

Max Bennett () er ein amerikansk jazzbassist og studiomusikar.

Bennett voks opp i Kansas City og Oskaloosa i Iowa, og gjekk på college i Iowa. Den første profesjonelle konserten hans var med Herbie Fields i 1949, og etter dette spelte han med Georgie Auld, Terry Gibbs og Charlie Ventura. Han tente i hæren under Koreakrigen frå 1951 til 1953, og spelte så med Stan Kenton før han flytta til Los Angeles. Der spelte han fast ved Lighthouse Cafe med sitt eige ensemble, og spelte bak vokalistar som Peggy Lee, Ella Fitzgerald, Joni Mitchell og Joan Baez gjennom 1970-åra. Han spelte òg med Charlie Mariano, Conte Candoli, Bob Cooper, Bill Holman, Stan Levey, Lou Levy, Coleman Hawkins og Jack Montrose.

Bennett spelte inn musikk med sitt eige namn frå seint i 1950-åra og arbeidde mykje som komponist og studiomusikar i tillegg til å spele jazz. Han har spelt bass på plater med The Monkees og The Partridge Family, og var ein av musikarane som Frank Zappa nytta på Hot Rats. Han spelte òg på seinare Zappa-album som Chunga's Revenge. Studioarbeidet hans omfattar òg bass på Lalo Schifrin sin filmmusikk frå 1969 for filmen Bullitt og Greatest Science Fiction Hits Volumes 1-3 med Neil Norman & His Cosmic Orchestra.

Bennett heldt fram sitt eige band, L.A. Express, med Joe Sample, Larry Carlton og John Guerin, leia av Tom Scott. Etter dette bandet, danna Bennett sitt eige band, Freeway, og i nyare tid Private Reserve.

Diskografi

Som leiar
Max Bennett Quintet (Bethlehem Records, 1955)
Max Bennett Sextet (Bethlehem, 1956)
Max Bennett Septet, Quartet & Trio (Bethlehem, 1956)
Max Bennett with Charlie Mariano (Bethlehem)
Interchange (Palo Alto Records, 1987) U.S. Top Contemporary Jazz #13
The Drifter (1987) U.S. Top Contemporary Jazz #21
Images (TBA Records, 1989)
Great Expectations (Chase Music, 1993)
Max Is the Factor (Fresh Sound, 2006)

Som sidemann

Med Howard Roberts
Antelope Freeway (Impulse!, 1971)
Med Lalo Schifrin
There's a Whole Lalo Schifrin Goin' On (Dot, 1968)
Mannix (Paramount, 1968)
Bullitt (Warner Bros., 1968) 
Rock Requiem (Verve, 1971)
Enter the Dragon (filmmusikk) (Warner Bros., 1973)
Med Gábor Szabó og Bob Thiele 
Light My Fire (Impulse!, 1967)

Kjelder

USA-amerikanske bassistar
USA-amerikanske jazzmusikarar
USA-amerikanske studiomusikarar
The Wrecking Crew-medlemmar
John Guerin

John Payne Guerin () var ein amerikansk trommeslagar, perkusjonist og studiomusikar.

Biografi
Guerin var fødd på Hawaii og voks opp i San Diego. Som ung trommeslagar byrja han å spele med Buddy DeFranco i 1960. Seint i 1960-åra flytta han til Los Angeles, der han spelte trommer for Frank Sinatra, George Harrison, Frank Zappa, The Animals, Joni Mitchell, Them, Thelonious Monk, Lou Rawls, Ray Conniff, George Shearing, Peggy Lee, Ella Fitzgerald, Linda Ronstadt, Nelson Riddle og mange andre.  Frå juli 1972 til januar 1973 spelte han trommer for The Byrds, og vart med i L.A. Express seinare det året. Bandet var akkompagnement for Joni Mitchell på turnear frå midten til slutten av 1970-åra. Guerin hadde eit kort forhold til Mitchell på den tida. 

Som ein leiande figur for jazzrock-stilen, var han ein av dei mest produktive trommeslagarane gjennom tidene. Han spelte mykje for film og fjernsyn, som filmmusikken til filmen om Charlie Parker frå 1988, Bird av Clint Eastwood. Han spelte trommer på kjenningsmelodien under opninga av fjernsynsserien Hawaii Five-O.

I seinare år arbeidde Guerin med Oscar Peterson, John Faddis, Jimmy Heath, Ray Charles, Sonny Rollins, Justin Morell, Andreas Pettersson, David Basse, David Garfield, Gary Lemel og Mike Melvoin.

Guerin døydde av hjarteattakk den 5. januar 2004 i West Hills i California.

Utvald diskografi

Som sidemann
Med Gene Ammons
Brass blåseinstrument  (Prestige, 1974)
Med Blue Mitchell
Blues' Blues (Mainstream, 1972)
Med Howard Roberts
Antelope Freeway (Impulse!, 1971)
Med Tom Scott
Rural Still Life (Impulse!, 1968)
Med Gábor Szabó
Light My Fire med Bob Thiele (Impulse!, 1967)
Wind, Sky and Diamonds (Impulse!, 1967)
Med Frank Zappa
Hot Rats (Bizarre/Reprise, 1969)

Kjelder

Bakgrunnsstoff
John Guerin Remembrance Website 

Musiakrar frå Hawaii
USA-amerikanske trommeslagarar
USA-amerikanske countryrockmusikarar
The Byrds-medlemmar
Paul Humphrey

Paul Nelson Humphrey () er ein amerikansk jazz- og funk/R&B-trommeslagar.

Han arbeidde som studiomusikar i 1960-åra for jazzartistar som Wes Montgomery, Les McCann, Kai Winding, Jimmy Smith, Charles Mingus, Lee Konitz, Blue Mitchell og Gene Ammons.

Som bandleiar har han spelt inn under namnet Paul Humphrey and the Cool Aid Chemists, med Clarence MacDonald, David T. Walker og Phil Upchurch. I 1971 hadde dette bandet to hittar, «Cool Aid» (US #29, US Black Singles #14) og «Funky L.A.» (US Black Singles #45). Han spelte òg inn eit album som leiar for Paul Humphrey Sextet i 1981.

Humphrey var ein av trommeslagarane på Marvin Gaye sitt «Let's Get It On».

Han har òg spelt med Steely Dan, Frank Zappa, Jerry Garcia,  Jimmy Smith, The Four Tops, Al Kooper, Jackie DeShannon, Natalie Cole, Albert King, Quincy Jones, Dusty Springfield, Jean-Luc Ponty, Michael Franks, Maria Muldaur og andre.

Humphrey var òg trommeslagar for både Lawrence Welk Orchestra og fjernsynsshowet frå 1976 til 1982. Han og kona Joan har to barn, Pier og Damien, som var med faren på det årlege juleshowet til Welk.

Diskografi

Som leiar
Paul Humphrey and the Cool Aid Chemists (Lizard Records, 1969) US #170, US Black Albums #31
Detroit med Cool Aid (Lizard Records, 1969) 45 rpm, 2:31
America, Wake Up (Blue Thumb Records, 1973)
Paul Humphrey Sextet (Discovery Records, 1981)

Som studiomusikar
Med Mel Brown
Chicken Fat (Impulse!, 1967)
The Wizard (Impulse!, 1968)
Med Kenny Burrell
'Round Midnight (Fantasy, 1972)
Med Richard «Groove» Holmes
Welcome Home (World Pacific Jazz, 1968)
Med Charles Kynard
Reelin' with the Feelin' (Prestige, 1969)
Woga (Mainstream, 1972)
Your Mama Don't Dance (Mainstream, 1973)
Med Frank Zappa
Hot Rats (Bizarre, 1969)
Med Jerry Garcia
Pure Jerry: Keystone Berkeley, september 1, 1974 (Jerry Made, 2004)

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Paul Humphrey» frå ,  den 1. juni 2014. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff 
Lawrence Welk Show Photos

Musikarar frå Michigan
USA-amerikanske jazztrommeslagarar
USA-amerikanske studiomusikarar
Romnes kyrkje

Romnes kyrkje er ei langkyrkje  i Nome kommune i Vestfold og Telemark. Ho står på eit nes ut mot Norsjø. Ein kjenner vigslingsdagen for kyrkja — 26. september — men ikkje året. Den romanske stilen er typisk for 1100-talet, og kyrkja liknar ein god del på andre kyrkjer i området frå same periode. Koret er som for andre slike kyrkjer nokså djupt, slik at altartavla kjem eit godt stykke unna kyrkjelyden. Ein korportal på sørveggen har vorte murt att.

Etter kyrkjeauksjonen i 1723 hadde kyrkja fleire eigarar før familien Aall tok over. Etter at Holla fekk ny kyrkje, vart Romneskyrkja teken ut av bruk, men Aall-familien heldt ho ved like og eigde henne heilt til kommunen tok over i 1986, og mange medlem av familien er gravlagd på kyrkjegarden, m.a. Niels Aall.

Kyrkja vart restaurert i 1921 under leiing av Domenico Erdmann, som avdekka gamle veggmåleri. Finn Krafft dekorerte taket og veggene i våpenhuset i 1932. På 1970-talet kosta kommunen på seg omfattande vøling av kyrkja, og tok altså over nokre år seinare.

Sjølv om kyrkja er ei utprega mellomalderkyrkje, er inventaret frå etter reformasjonen. Altartavla og preikestolen er båe i barokk stil. Altartavla synar krossfestinga, og preikestolen har evangelistbilete og Salvator Mundi. I koret står ein prestestol og ein klokkarstol, og benkane i kyrkjerommet er lukka. Over inngangen i vest er eit galleri som vert kalla Aallegalleriet, men det er frå før familien Aall tok over kyrkja.

Kjelder
 
 Holla og Helgen kyrkjelyd
 
 Agderkultur

Bakgrunnsstoff
 
 

Kyrkjer i Øvre Telemark prosti
Kyrkjer i Nome
Norske kyrkjer frå 1100-talet
Norske steinkyrkjer frå mellomalderen
Langkyrkjer i Agder og Telemark bispedømme
Kulturminne i Nome
Freda bygg i Vestfold og Telemark
Jønnbu fjellkyrkje

Jønnbu fjellkyrkje eller Jønnbu kyrkje er ei arbeidskyrkje frå 1969 i Midt-Telemark kommune. Kyrkja har vifteform og om lag 210 sitjeplassar og 61 overnattingsplassar. Kyrkja er eigd av ei stifting.

Fotnotar

Kjelder 
 
 Jonnbu.no

Bakgrunnsstoff
 
 
 

Kyrkjer i Øvre Telemark prosti
Kyrkjer i Midt-Telemark
Norske kyrkjer frå 1969
Kulturminne i Midt-Telemark
Arbeidskyrkjer
Trefoldighet kyrkje i Arendal

Trefoldighet kyrkje (Trefoldighetskirken eller Treeinigskyrkja) er ei krosskyrkje i Arendal kommune i Agder.

Dette er den tredje hovudkyrkja for Arendal — og den tredje som er vigd til treeininga. Kyrkja er eit landemerke på Tyholmen og har eit tårn som rager 87 meter i været. Krossarmane (tverrskipa) er breie, men nokså korte, og kyrkja kan for mange sjå ut som ei langkyrkje utanfrå. Sjølv om Christian Fürst vert kreditert som arkitekt for kyrkja, vart mange av detaljteikningane og det meste av interiøret teikna av Egon Schmüser, som var studiekamerat av Fürst, og som hadde rollen som byggeleiar.

Som sokkel for kyrkja i det bratte terrenget er ein basarhall. Det har gjennom åra vore store problem med frostsprenging på teglsteinen i denne og i kyrkjefasaden. Mykje av fasadesteinen har vorte skifta ut, og i 2005 reiv ein heile basarhallen og bygde ein ny basar etter dei same teikningane.

Inventar 
Etter eit økonomisk krakk i 1886 måtte ein utsette nokre av planana når det gjaldt inventar. Altartavla er difor ti år yngre enn kyrkja. Biletet er måla av August Eiebakke og har tittelen «Jesus velsigner de elleve apostler før sin himmelfart». Preikestolen og døypefonten var laga av snikkar H.P. Larsen etter teikningane til Schmüser. Kyrkja fekk nytt orgel i 2010.

Kyrkjegard 
Tidlegare var det kyrkjegard på Tyholmen, men i dag er hovudkyrkjegarden for Arendal by eit par kilometer unna.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 
 Kunsthistorie.com
 Digitalt fortalt om kyrkjebasaren

Bilete frå kyrkja 

Kyrkjer i Arendal
Kyrkjer i Arendal prosti
Norske kyrkjer frå 1888
Krosskyrkjer i Noreg
Kulturminne i Arendal
Langkyrkjer i Agder og Telemark bispedømme
Treeiningskyrkjer
Verdsborgar

Verdsborgar eller kosmopolitt (av gresk kosmos '(verds)orden' og polites 'borgar') viser til ein person som reknar heile verda som heimlandet sitt. Det kan ha ei filosofisk tyding der einkvan ikkje godtek nasjonar eller liknande inndelingar av menneskja, eller meir kvardagsleg om ein verdsvan person.

Omgrepet blei skapt av den greske filosofen Diogenes frå Sinope (Kynikaren), som då han blei spurt kvar han var frå svara «eg er ein borgar av verda» (kosmopolites). Sokrates hadde tidlegare sagt noko liknande då han identifiserte seg som tilhøyrande verda i staden for ein enkelt by (polis).

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Diogenes of Sinope» frå ,  den 3. juni 2014.  
 

Filosofiske konsept
Ord av gresk opphav
Sjøstjerner

Sjøstjerner (Asteroidea) er ei klasse av pigghudingar. Klassa utgjer ei talrik gruppe marine dyr som er godt utbreidde i alle verdshav.

Sjøstjernene har vanlegvis den typiske femtalige symmetrien som andre pigghudingar, og ein flattrykt kropp. Dei fleste artane har fem armar, som strekker seg ut frå ei skive midt på kroppen. Hjå nokre av dei mest velkjente artane, som korstroll, er skiva nokså liten, og armane er lange og kraftige. Andre artar har stor kroppsskive og relativt korte armar, slik som den nesten femkanta sjøkjeksen. Nokre artar har seks eller flerie armar, slik som solstjerner med 8 -12 armar. Det er karakteristisk for sjøstjernene at armane har ein brei tilslutnad til kroppsskiva, i motsetnad til dei tynne armane hjå slangestjerner.

Kroppen til sjøstjernene er dekt av epidermis på oversida. Overflata er ru på grunn av skjelettet rett innanfor. På oversida sit bevegelege og ubevegelege piggar av ulik form, og ofte små gripetenger (pedicellarier). Dei blir brukt til å rensa overflata, men også til å fanga små byttedyr. Skjelettet består av eit nettverk av kalkplater, meir eller mindre samanføydde og med mjuke parti innimellom. Munnen sit midt på undersida av kroppen og er omgjeven av ein krans av tettstilte plater. På undersida av kvar arm sit to rekker av plater, såkalla ambulakralplater. Dei avgrensar den nedsenka ambulakralfuren, som rekk heilt ut til spissen av armane.

Munnen fører inn til en rommeleg magesekk, som kan utvidast ved behov. Frå magesekken går det greiner av tarmsystemet ut i armane. Sjøstjernene har eit enkelt blodkarsystem som transporterer næringsstoff frå tarmen til andre delar av kroppen. Dei har også eit nervesystem, som er relativt komplisert bygd sjølv om det manglar ein hjerne. Det finst fleire sanseorgan som reagerer på berøring og rørsle, og små augeflekker som er kjenslevare for lys ytst på kvar av armane.

Levevis 
Mange sjøstjerner lever av muslingar, sniglar, svampar, sjøpiggsvin og døyande fisk. Dei kan suga seg fast i fisk som sit i garnet. Dersom byttet er for stort til å koma inn gjennom munnen, kan nokre sjøstjerner vrenga ut den nedre delen av magesekken gjennom munnopninga og dekke byttet med magesekken. Blautdelane blir fordøydd utvendig og resorbert. Det finst sjøstjerner som et andre sjøstjerner, og fleire lever av dødt organisk materiale (detritus). I tropane finst sjøstjerner som lever av korall, og til dels kan gjere stor skade på dei. Et eksempel er den såkalla tornekrona (Acanthaster planci) i Stillehavet.

Utbreiing 
Sjøstjerner finst i alle hav, og det er omtrent 1600 nolevande artar. I norske farvatn finst 47 artar. Mest vanleg langs norskekysten er det femarma korstrollet, som kan ha ein diameter på opptil 60 cm, og solstjerner med 8–12 armar. Piggsjøstjerne (Marthasterias glacialis) er ein markant art langs norskekysten med radar av kvite piggar på armane. Den såkalla putestjerna (Hippasteria phrygiana) har nesten femkanta kropp med korte armar.

Kjelder

Bakgrunnsstoff
Røyk

Røyk er eit fellesnamn på synlege avgassar frå forbrenning eller industriprosessar. Hovudmassen av røyk består av gassar, oftast av nitrogen, oksygen, karbondioksid og vassdamp. Røyk er synleg på grunn av røykpartiklar, som utgjer ein liten del av massen i røyken sjølv om partiklane opptrer i store mengder i røyken. Røykpartiklane er særs små, oftast under 1 μm i diameter.

Røykpartiklar frå forbrenning kan bestå av oske, uforbrent stoff og sot. Røykpartiklar frå metallurgiske prosessar er danna ved kondensasjon, og er kuleforma. Eit velkjent eksempel er røyk frå omnar for framstilling av ferrosilisium. Røykpartiklane er her små kuler av glassaktig (amorft) silisiumdioksid, dei fleste omkring 1/10000 mm i diameter.

Kunstig røyk blir brukt militært for å gjere observasjonane til fienden vanskelegare. Røyken kan mellom anna framstillast av olje (ved ufullstendig forbrenning) og av titantetraklorid. Røyk inneheld også små mengder ioniserte gassar og partiklar med elektrisk ladning.

Kjelder 

Røyk
Røyk (fleirtyding)

Røyk kan visa til:

 røyk, synleg forbrenningsprodukt som er samansett av gassar, damp og faste partiklar
 vassdamp, som i frostrøyk og ølrøyk
 sigarett, ofte kvardagsleg kalla for røyk

Kjelder