alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Stereologi

Stereologi er matematiske, statistiske og måletekniske metodar for omrekning av målingar utført i éin eller to dimensjonar til kvantitative utrekningar av tredimensjonale tilhøve. 

Metodane kan til dømes nyttast til å rekne ut arealet av cellemembran eller volumdelen av ein særskild celletype i ein organisk vevsprøve basert på observasjonar av eit mikroskopisk snitt. På same måte kan ein rekne ut til dømes krystalittar i mineral, korn i metall eller gassblærer i lava eller lettbetong.

Kjelder
stereologi. (2012-02-15) I Store norske leksikon. Henta frå http://snl.no/stereologi

Tverrfaglege vitskapar
Stokastisk

Stokastisk er eit omgrep innan statistikk som tyder «tilfeldig». Ein stokastisk prosess er ein prosess som vert styrt etter sannsynslover. To hendingar A og B vert sagt å vere stokastisk sjølvestendige dersom sannsynet for at både A og B oppstår er lik produktet av sannsynet for A og sannsynet for B. Ein stokastisk variabel er ein variabel med ei sannsynsfordeling.

Sjå òg
Fordeling
Sannsynsrekning

Kjelder
stokastisk. (2012-02-15) I Store norske leksikon. Henta frå http://snl.no/stokastisk

Matematisk terminologi
Statistikk
Ord av gresk opphav
Storsirkel

Ein storsirkel eller ein ortodrom er skjeringskurva mellom ei kuleflate og eit plan gjennom sentrum av kula. 

Diameteren til ein storsirkel er derfor alltid den same som diameteren til kula og dei har same sentrum. Ein storsirkel er den største sirkelen som kan teiknast på ei kule.

Kjelder
storsirkel. (2012-02-15) I Store norske leksikon. Henta frå http://snl.no/storsirkel

Elementær geometri
Sfærisk trigonometri
Stråle i matematikk

Ei stråle i matematikk er ei rett linje som vet ført ut frå eit punkt, startpunktet. Ein vinkel vert danna av to stråler med same startpunkt.

Kjelder
stråle. (2012-02-15) I Store norske leksikon. Henta frå http://snl.no/stråle/matematikk

Elementær geometri
Vinkel
Styrelinje

Ei styrelinje er ei linje som saman med eit gjeve punkt, brennpunktet definerer eit kjeglesnitt. Parabelen har éi, medan ellipsen og hyperbelen har to styrelinjer kvar.

Kjelder
styrelinje. (2012-02-15) I Store norske leksikon. Henta frå http://snl.no/styrelinje

Kjeglesnitt
Stål Aanderaa

Stål Aanderaa () er ein norsk matematikar. 

Han vart mag.scient. i 1959 og tok doktorgraden ved Harvard University i 1966. Sidan 1978 har han vore professor ved Universitetet i Oslo. Han har gjeve viktige bidrag til matematisk logikk, der han først og fremst har arbeidd med logiske avgjersleproblem og generell algoritme- og rekursjonsteori.

Kjelder
Stål Aanderaa. (2012-02-15) I Store norske leksikon. Henta frå http://snl.no/Stål_Aanderaa

Norske matematikarar
Norske matematikkprofessorar
Professorar ved Universitetet i Oslo
Medlemmar av Det Norske Videnskaps-Akademi
Folk frå Steinkjer
Substitusjon i matematikk

Substitusjon i matematikk er å setje inn eit matematisk uttrykk eller talverdiar i ein formel. Substitusjon vert òg nytta i same tyding som permutasjon.

Kjelder
substitusjon. (2012-02-15) I Store norske leksikon. Henta frå http://snl.no/substitusjon/matematikk

Elementær algebra
Superellipse

Ein superellipse er ei matematisk kurve som kan oppfattast som ein mellomting mellom ein ellipse og eit rektangel. Ein superellipse kan i eit kartesisk koordinatsystem skildrast som mengda punkt (x, y) som oppfyller likninga 

 

der n, a og b er reelle tal > 0.

a og b er halvaksane til figuren. Formelen er ei generalisering av formelen for ein ellipse der n = 2. For n større enn 2 får ein ein superellipse, og for n mellom 0 og 2 får ein ein subellipse.

Kurvene vart først skildra av den franske fysikaren og matematikaren Gabriel Lamé (1795-1870), men dei vart gjort kjent og namngjevne superellipse av Piet Hein.

Praktisk bruk 
Byplanleggarar i Stockholm hadde problem med eit rektangulært torg i byen, Sergels torg. Ynskje var ei blaut og smidig kurve som kunne bryte opp det firkanta inntrykket, utan å ende i sirklar. Piet Hein løyste problemet ved å leggje inn ein superellipse med n = 2,5. Piet Hein brukte òg superellipsen i arkitektur og møbeldesign.

Ei bordplate med superelliptisk form gjev noko betre olbogerom og rommar litt meir enn ein elliptisk bordplate gjer. Ein vegingeniør har påpekt at det kan oppnåast store brennstoffinnsparing ved å endre kurvene i inn- og utkøyringane til motorvegar til spesielle variantar av same formel. Dette fordi naudsynte fartsendringar blir optimale i tilhøve til å bruke andre kurvar

Superegget kan i motsetnad til ein alminneleg ellipsoide stå oppreist på ei flat overflate fordi krummingsradiane i toppunkta er uendelig store.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Superellipse» frå ,  den 15. februar 2012.

Bakgrunnsstoff 
 Matematikksider om Heins superellipse
 Døme på superellipsar
 Teikn din egen superellipse, rekn ut omkrins og areal - skriv ut mal
 Teikn din eigen superellipse med Java 

Kurver
Superposisjonsprinsippet

Superposisjonsprinsippet syner innanfor matematikk og fysikk er prinsippet om at summen av enkeltløysingane ei lineær differensiallikning sjølv òg er ei løysing. I fysikken har dette tydinga at ein kan superponere enkeltverknader. 

Vi kan skildre det lineære systemet matematisk som F(x)=y der x er stimulien eller input til systemet og y effekten eller responsen. Vi har då at:

.

Det betyr av viss vi kjenner effekten av  og  separat, er det lett å finne ut kva den samla effekten av desse vil bli. 

Eit lineært system er eit system som kan skildrast med lineære likningar og superposisjonsprinsippet følgjer då òg direkte frå definisjonen på ei lineær likning. Mange system kan skildrast omtrentleg med lineære likningar og superposisjonsprinsippet er difor eit viktig verktøy.

Elektroteknikk 
Innanfor elektroteknikk kan superposisjonsprinsippet brukast til å finne verdien i ein elektrisk krins med to eller fleire elektriske kjelder.
Dette blir gjort ved at ein berre ser på korleis éi og éi kjelde åleine innverkar på krinsen, medan alle andre kjelder vert lagt daude.

Sjå òg
Interferens

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Superposisjonsprinsippet» frå ,  den 15. februar 2012.  
 

Grunnleggjande fysikk
Systemteori
Bølgjer
Supremum

Supremum (forkorting sup) for ei talmengd er det minste talet som er slik at ingen tal i menda er større. Dersom mengda har eit maksimumselement, fell dette saman med supremum. Mengder utan eit maksimum kan likevel ha supremum. Til dømes er talet 2 supremum for mengda av alle reelle tal som er mindre enn 2, sjølv om talet 2 ikkje sjølv er med i mengda. Mengda av alle tal større enn 2 har derimot verken maksimum eller supremum.

Sjå òg
infimum

Kjelder
supremum. (2012-02-15) I Store norske leksikon. Henta frå http://snl.no/supremum

Ordensteori
Surjeksjon

Ein surjeksjon er ein matematisk funksjon som kan ta alle verdiar i verdimengda si. 

Ein funksjon  vert kalla surjektiv på , og vi seier at  er ein surjeksjon av  på , viss .

Det vil seia at det til kvart element  finst minst eitt element , slik at .

Formelt: .

Sjå òg 
 Injeksjon
 Bijeksjon

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Surjektiv» frå ,  den 15. februar 2012.  

Funksjonar
Mengdelære
Matematiske relasjonar
Funksjonstypar
Sykloide

Ein sykloide er ei kurve som eit fast punkt på ein sirkel følgjer når sirkelen rullar på ei rett linje. Sykloiden består av ei rekkje kongruente bogar og har mange enkle eigenskapar. Han er eit vanleg nytta døme i infinitesimal- og variasjonsrekning. 

Galilei, Pascal, Roberval, Newton, Leibniz og brørne Bernoulli studerte denne kurva. Lengda av ein sykloideboge er åtte gangar radiusen til den rullande sirkelen, og arealet under bogen er tre gonger arealet til sirkelen. Den brakistokrone kurva er ein sykloide.

Sjå òg
Episykloide

Kjelder
sykloide. (2012-02-15) I Store norske leksikon. Henta frå http://snl.no/sykloide

Kurver
Sylinder i matematikk

Sjå òg sylinder.

Sylinder er ein lekam som består av ei sylinderflate (sideflata til sylinderen) og to parallelle plan som skjer flata. Høgda til sylinderen er avstanden mellom plana. Ein sylinder er rett dersom aksane til sylinderflaten er vinkelrett mot endeflatene og elles skeiv. 

Volumet får ein ved å gange arealte til ei av endeflatene med høgda. 

Areal får ein ved å addere arealet av alle flatene.

Tregleiksmomentet til ein sylinder kan reknast ut ved

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Sylinder» frå ,  den 15. februar 2012.  
 

Flater
Andregradsflater
Euklidsk romgeometri
Monte Toraggio

Monte Toraggio (ligurisk: Turage) er eit 1 971 meter høgt fjell på grensa mellom den italienske regionen Liguria og det franske departementet Alpes-Maritimes.

Eit særmerke ved Monte Toraggio er at fjellet har to hovudtoppar knytt saman av ei 250 meter lang egg. Med sine 1971,6 meter er Vesttoppen berre 30 cm høgare enn Austtoppen.

Fjellet inneheld sedimentære bergartar, ved foten for ein stor del kalkmergel, høgare oppe òg nummulittkalk. På grunn av dei geomorfologiske eigenskapane til desse bergartane, og floraen og faunaen på fjellet, er Monte Toraggio omfatta av habitatdirektivet til EU.

Referansar 

Fjell i Frankrike
Alpes-Maritimes
Fjell i Italia
Liguria
Fjell i Alpane
Internasjonale fjell i Europa
Den fransk-italienske grensa
Colle di Cadibona

Colle di Cadibona (òg Bochetta di Cadibona og Bocchetta di Altare) er eit 459 m høgt italiensk pass i den liguriske provinsen Savona. Overgangen deler Dei liguriske Alpane ved Alpehovudkammen frå Dei liguriske Appenninane (linja Ceva – Colle di Cadibona – Savona). 

Fjellovergangar i Alpane
Fjellovergangar i Italia
Dybwad

Namnet Dybwad kan mellom anna vise til:
 Asbjørn Dybwad
 Bertram Dybwad Brochmann

Slektsnamn
Sylinderflate

Ei sylinderflate er ei flate som kan tenkast skildra av ei rett linje, generatrisen, som rører seg slik at han alltid er parallell med ei fast rett linje, og alltid skjerer ei fast kurve, støttekurva til sylinderflata. Dersom støttekurva er ein sirkel, får vi ei vanleg eller sirkulær sylinderflate. Aksen er då den rette linja gjennom sentrum av sirkelen, parallell med generatrisane.

Kjelder
sylinderflate. (2012-02-15) I Store norske leksikon. Henta frå http://snl.no/sylinderflate

Flater
Ternær

Ternær er nok som er basert på eller består av tre einingar. 

Ternær i matematikk
Ternært talsystem, eit talsystem med grunntalet tre. 
Ternært uttrykk, uttrykk med tre variablar
Ternær i teknikk, noko som består av tre komponentar, til dømes ternær legering. 

Ord av latinsk opphav
Ternært talsystem

Eit ternært talsystem er eit talsystem med grunntalet tre. Der ein i eit to-talsystem har ein bit, har ein i eit ternært talsystem ein trit. Ein trit inneheld  (om lag 1.58496) bits med informasjon. Sjølv om ternært som regel syner til eit system med tre siffer, ,  og  som alle er heiltal, vert adjektivet òg nytta i eit balanser ternært system, som vert nytta i samanlikningslogikk. 

Det er utført ein god del forsking for å koma fram til ternære aritmetiske einingar som er enkle å realisera som elektroniske krinsar, med tanke på bruk i datamaskinar, men førebels har kan ikkje denne typen krinsar konkurrera med binære krinsar som vert nytta i dag.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Ternary numeral system» frå ,  den 15. februar 2012.  
 

Talsystem
Talet 3
Tessellering

Tessellering er å overdekke eit plan med uendeleg mange identiske figurar. Ein trekant eller ein regulær heksagon er døme på figurar som vil tessellere planet, medan ein oktogon ikkje vil gjere det.

Kjelder 
 tessellering. (2012-02-15) I Store norske leksikon. Henta frå http://snl.no/tessellering

Bakgrunnsstoff 

Symmetri
Mosaikk
Fliselegging
Thomas Bayes

Thomas Bayes () var ein britisk matematikar og statistikar. Han var den første som indikerte asymptotiske eigenskapar ved rekkjeutviklingar, men mest kjend for handsaminga av betinga sannsyn. Bayes viste korleis ein kan rekne ut «inverse» sannsyn, ved det som no vert kalla Bayes-teoremet. Dette gav opphav til Bayes-analyse.

Eit døme på bruk av Bayes-teoremet er ved diagnose av sjeldne sjukdommar. Tenk at p prosent av folkesetnaden har sjukdommen A. Viss ein diagnosetest er positiv med sannsyn 0,99 for ein person som har sjukdommen, og positiv med sannsyn 0,001 for ein frisk person, så seier Bayes-teoremet at sannsynet for at ein tilfeldig vald person med eit positivt testresultat har sjukdommen A er lik

Viss til dømes 1 av 10 000 har sjukdommen A (p = 0,01), så blir P+ = 0,09.

Kjelder
Thomas Bayes. (2012-02-15) I Store norske leksikon. Henta frå http://snl.no/Thomas_Bayes

Engelske statistikarar
Engelske matematikarar
Matematikarar på 1700-talet
Medlemmar av Royal Society
Folk frå London
Thomas Jan Stieltjes

Thomas Jan Stieltjes () var ein nederlandsk-fransk matematikar, og den første som undersøkte høvet til å nytte divergente rekkjer i matematikken, etter at dei tidlegare på 1800-talet synes å vere utelukka for godt. For det moderne integralomgrepet spelar dei såkalla Stieltjes-integrala ei viktig rolle.

Kjelder
Thomas Jan Stieltjes. (2012-02-15) I Store norske leksikon. Henta frå http://snl.no/Thomas_Jan_Stieltjes

Nederlandske matematikarar
Franske matematikarar
Matematikarar på 1800-talet
Folk frå Zwolle
Thomas Simpson

Thomas Simpson () var ein sjølvlærd britisk matematikar. Han arbeidde ei tid som vevar og skreiv samstundes A New Treatise on Fluxions (1737) (forbetra utgåve 1750). I 1743 vart han professor ved akademiet i Woolwich. Frå 1754 til 1760 var han òg redaktør av magasinet Ladies' Diary (1754–60). Simpson har gjeve namn til Simpsonformelen, som er ein særs nyttig metode for numerisk integrasjon.

Kjelder
Thomas Simpson. (2012-02-15) I Store norske leksikon. Henta frå http://snl.no/Thomas_Simpson

Engelske matematikarar
Matematikarar på 1700-talet
Medlemmar av Det kongelege svenske vitskapsakademiet
Medlemmar av Royal Society
Oberalppasset

Oberalppasset (retoromansk; Alpsu eller Cuolm d'Ursera) er ein fjellovergang i Sveits mellom kantonane Graubünden og Uri. Over passhøgda på 2 044 meter over havet går det veg mellom Disentis i aust og Andermatt i vest. Også ein jarnbane trafikkerer Oberalppasset, men denn går gjennom ein kort tunnel ved sjølve fjellovergangen. Bilvegen og jarnvegen er viktige vest–aust-samband i Sveits, til dømes mellom Lausanne og Chur.

Bilvegen er vinterstengd frå november til mai, medan jarnbanen går heile året.

Vegen over Oberalppasset vart bygt i 1862-63.

Bakgrunnsstoff

Fjellovergangar i Sveits
Geografi i Graubünden
Geografi i Uri

Denne artikkelen bygger på «Oberalppass» frå ,  den 15. februar 2012.
Tidsrekkjeanalyse

Tidsrekkjeanalyse er ein statistisk metode for å analysere observasjonsseriar på etterfølgjande tidspunkt over ei viss tid. Døme på tidsrekkjer er daglege temparturmålingar, månadlege prisindeksar, arbeidsløyse frå månad til månad osv. Føremålet med ei tidsrekkjeanalyse kan vere å forstå utvikla som har funne stad eller lage prognosar for den vidare utviklingar.

Kjelder
tidsrekkeanalyse. (2012-02-15) I Store norske leksikon. Henta frå http://snl.no/tidsrekkeanalyse

 
Time series analysis
Torsten Carleman

Torsten Tage Gillis Carleman () var ein svensk matematikar. 

Han var professor i Lund i 1923 og frå 1924 i Stockholm. Han vart i 1928 leiar for Makarne Mittag-Lefflers Matematiske Stiftelse i Djursholm. Han arbeidde med funksjonsteori, med viktige resultat i teorien for heile funksjonar og dei såkalla kvasi-analytiske funksjonane.

Kjelder
Torsten Tage Gillis Carleman. (2012-02-15) I Store norske leksikon. Henta frå http://snl.no/Torsten_Tage_Gillis_Carleman

Svenske matematikarar
Medlemmar av Det kongelege svenske vitskapsakademiet
Matematikarar på 1900-talet
Nufenenpasset

Nufenenpasset (italiensk: Passo della Novena) er ein fjellovergang i dei sveitsiske Alpane, mellom kantonane Valais og Ticino. Ein fjellveg bygt i 1965-69 går frå Ulrichen over passhøgda på 2 478 moh i fjelldalen Bedrettotal og vidare til Airolo. Denne fjellvegen er den høgstliggjande vegen som i si heile lengd ligg inne i Sveits. Den litt høgre passhøgda over Umbrailpasset når sitt høgste punkt straks før den sørlege nedfarta mot den italienske grensa.

Vegen er vinterstengd frå oktober til juni.

Elva Ticino har sine kjelder aust før passhøgda i Nufenenpasset. Frå passhøgda har ein mot nord eit vidt utsyn mot Bern-Alpane med Finsteraarhorn, mot sør ser ein Griesgletscher.

Bakgrunnsstoff

Fjellovergangar i Sveits
Geografi i Ticino
Geografi i Valais

Denne artikkelen bygger på «Nufenenpass» frå ,  den 15. februar 2012.
Torus

Torus, sirkelring eller ankerring er ei «smultringforma» flate som skildrast av ein sirkel når han roterer om ein akse i planet til sirkelen som ikkje skjerer sirkelen.

Matematisk kan ein lage ein torus ved:

der
u, v ∈ [0, 2π), 
R er avstanden frå senteret av torusen til ytterkanten.
r er radius av den vesle sirkelen

Vi ser av diagrammet til høgre at forholdet mellom R og r endrar utsjånaden på forma. R > r gjev ein torusring, R = r gjev eit torushorn og R < r gjev ein torusspindel.

Vi utleiar a og c:

Av dette får vi flateareal A og volumet V:

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Torus» frå ,  den 15. februar 2012.  
 

Flater
Transformasjon i matematikk

Transformasjon i matematikk er ei endring av forma på eit uttrykk, til dømes omforming av ei likning til den enklaste forma. Ordet vert særleg nytta i analytisk geometri der ein vel nye koordinatsystem (koordinat-transformasjon) som forenklar studiet av eigenskapane til kurver og flater.

Transformasjon kan òg vise til ei avbilding eller korrespondanse mellom elementa i to mengder. Ein punkttransformasjon er til dømes ein korrespondanse mellom punkta i to geometriske objekt. Av særleg interesse er dei eigenskapane som ikkje vert endra under ein slik transformasjon, og desse vert gjerne brukt til å klassifisere transformasjonar. Ein har til dømes lineære transformasjonar, ortogonale transformasjonar, kontinuerlege transformasjonar osv. Eit fikspunkt er eit punkt som ligg stille (er invariant) ved ein transformasjon.

Kjelder
transformasjon. (2012-02-15) I Store norske leksikon. Henta frå http://snl.no/transformasjon/matematikk_–_1 og http://snl.no/transformasjon/matematikk_–_2

 
Funksjonar
Translasjon i matematikk

Translasjon i matematikk er ei parallellforskyving, det å flytte ein lekam utan at det vert rotert, slik at dei enkelte punkta i lekamen er fullstendig like og parallelle, rette eller krumme baner. Reint matematisk vert ordet translasjon nytta om ein vektorfunksjon f definert ved

der  er ein fast vektor.

Kjelder
translasjon. (2012-02-15) I Store norske leksikon. Henta frå http://snl.no/translasjon/matematikk

Symmetri
Transformasjonar
Transportør

Transportør er ein matematisk reiskap forma som ein halvsirkel av plast eller metall med gradinndeling. Han vert nytta til å måle av vinklar på ei teikning og til å avsetje vinklar med eit viss gradtal (transportering av vinklar). Han er vanlegvis delt inn i gradar (°), men kan òg delast i radianar.

Kjelder 

 «transportør» (2012-02-15)/ I Store norske leksikon.

Bakgrunnsstoff

Dimensjonsinstrument
Matematiske reiskapar
Navigasjonsinstrument
Teknisk teikning
Brennerpasset

Brennerpasset (eller berre Brenner, italiensk Passo del Brennero) er eit grensepass i Aust-Alpane mellom det austerrikske forbundslandet Tirol og den italienske autonome provinsen Sør-Tirol.

Med ei høgd på 1370 meter over havet er Brennerpasset den lågaste fjellovergangen på Alpehovudkammen i Aust-Alpane sine høgfjell, og er med St. Gotthard, Simplon og Mont Cenis ein av dei fire viktigaste rutene over Alpane, og for vegtrafikken den mest brukte av dei. I motsetnad til for dei sveitsiske passa ligg ikkje hovudvekta på jernbanen, men på vegtrafikk. 

Fjellovergangar i Alpane
Fjellovergangar i Austerrike
Fjellovergangar i Italia
Stubaieralpane
Zillertalalpane
Transversal

Transversal er ei linje som skjerer éi bestemt eller fleire kurver. Ein parallelltransversal i ein trekant er ei rett linje som er parallell med éi side og skjerer dei to andre.

Kjelder
transversal. (2012-02-15) I Store norske leksikon. Henta frå http://snl.no/transversal/fysikk_–_1

Elementær geometri
Arne Torp

Arne Torp () er ein norsk professor i nordisk språkvitskap ved Institutt for lingvistiske og nordiske studie ved Universitetet i Oslo. 

Arne Torp har skrive fleire lærebøker, både for universitets- og høgskulesektoren og for vidaregåande skule. Arne Torp var i fleire år medlem av Norsk Språkråd og har delteke i ei rekkje radio- og fjernsynsprogram, m.a. i Typisk norsk på NRK. På heimesida si har han også laga videosnuttar av seg sjølv der han framfører gamle kvad og heltedikt på norrønt og urnordisk. 

I 2008 deltok Arne Torp i ein serie med radioreklamar for daglegvarekjeda Joker, der han gissar kvar dei ulike butikkane ligg, etter å ha høyrt dialektane til dei lokale butikkmedarbeidarane som les opp vekas tilbod. 

Arne Torp var leiar i Landslaget for språklig samling (LSS) frå 1989 til 1993. Fra 1993 til 2003 var han redaktør av bladet Språklig samling. 

Arne Torp er far til skodespelarinna Ane Dahl Torp.

Nokre publikasjonar 

 R - ei urokråke i språket (Det norske samlaget, 2007)
 Språk i Norden, nordiske språk og skandinavisk språkforståelse (2006)
 Gjerstadmålet (2005)
 Hovuddrag i norsk språkhistorie med Lars S. Vikør. (Gyldendal, 2003)
 Språklinjer : språkhistorie for den videregående skolen med Berit Helene Dahl. (Aschehoug, 2003)
 Språkutviklinga dei siste hundre åra  (2002)

Kjelder 

 Denne artikkelen er omsett frå Wikipedia på bokmål om Arne Torp, henta inn 15. februar 2012.
 Publikasjonar av Arne Torp på Bibsys.

Fotnote 

Folk frå Tvedestrand
Professorar ved Universitetet i Oslo
Norske språkforskarar
Norske sakprosaforfattarar
Norske redaktørar
Tredelinga av ein vinkel

Tredelinga av ein vinkel er eit av dei klassiske greske konstruksjonsproblema, som går ut på at ein skal dele ein gjeven vinkel i tre like store delar ved hjelp av passar og linjal. Dette kan ein gjere for nokre spesielle vinklar, som til dømes 45°, men i det generelle tilfellet er dette bevist å vere umogeleg. 

Algebraisk kan problemet uttrykkast slik at når talet a = cos α er kjend, skal x = cos α/3 konstruerast; det vil sei at ein skal konstruere rota av ei tredjegradslikning 4x3 – 3x –a = 0. Det finst fleire særs nøyaktige tilnærmingskonstruksjonar.

Kjelder
vinkelens tredeling. (2012-02-15) I Store norske leksikon. Henta frå http://snl.no/vinkelens_tredeling

Euklidsk plangeometri
Matematiske problem
Geometrihistorie
Trekantulikskapen

Trekantulikskapen eller triangelaksiomet er vanlege namn på ulikskapen |a+b| ≤ |a| + |b|, som gjelder for komplekse og reelle tal og for vektorar. Geometrisk uttrykker ulikskapen at summen av to sider i ein trekant ikkje kan vere mindre enn lengda av den tredje sida. 

For ein vilkårleg funksjon f(a,b) av to variable vert trekantulikskapen uttrykt som f(a,c) ≤ f(a,b) + f(b,c). Ulikskapen må vere oppfylt dersom funksjonen skal definere ein metrikk eller avstandsfunksjon.

Kjelder
trekantulikheten (2012-02-15) i Store norske leksikon. 

Geometriske ulikskapar
Lineær algebra
Metrisk geometri
Matematiske teorem
Rankine

Rankine eller grad rankine med symbol ºR er eininga for absolutt temperatur i det engelske einingssystemet og har fått namnet sitt frå den skotske ingeniøren og fysikaren William John Macquorn Rankine. Han framsette skalaen i 1859.

Rankine-skalaen har same einingsstorleik som Fahrenheit-skalaen, slik at ein temperaturdifferanse på 1 °R tilsvarar ein differanse på 1 °F. Ved 0 °R er det absolutte nullpunktet, kaldare er det fysisk umogleg å få det.

Rankine er ei utbreidd eining for temperatur i engelsk litteratur og er ofte den føretrekte måleininga blant amerikanske og engelske vitskapsmenn. Samanblanding mellom, og feil bruk av rankine, Fahrenheit, Celsius og Kelvin er ei evig kjelde til reknefeil blant så vel professorar som studentar.

Omrekningstabell mellom dei forskjellige einingane

Sjå òg 

 Fahrenheit
 Kelvin
 Réaumur
 Celsius
 Temperatur

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Rankine» frå ,  den 15. februar 2012.  
 

Temperatureiningar