alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Wilhelm Eduard Weber

Wilhelm Eduard Weber () var ein tysk fysikar. Han var son av teologen Michael Weber og bror til fysiologen Ernst Heinrich Weber (1795–1878) og fysiologen Eduard Friedrich Weber (1806–1871).

Livsløp
Wilhelm Weber vart fødd i Wittenberger Schlossstraße 10 i Wittenberg som son av teologiprofessoren Michael Weber.

Weber deltok i fysiske eksperiment under den eldre broren sin Ernst Heinrich, noko som føret til utgjevinga av boka Wellenlehre, auf Experimente gegründet (Leipzig 1825) (Bølgjelære basert på eksperiment). I 1826 skreiv han doktorgraden sin, eit arbeid om orgelpiper og i 1827 sitt habilisasjonsskrift og oscillatorar.

Etter utnemninga si til «full professor» i Halle, vart han i 1831 kalla til Göttingen i dåverande kongeriket Hannover der han vart utnemnd til professor i fysikk ved Georg-August-Universität. 14. desember 1837 vart han fråteke stillinga saman med seks andre porfessorer i Göttingen grunna ein politisk protest mot oppheving av forfattinga. Etter det praktiserte han som privatlærer i Göttingen forutan at han gjorde ei rekkje lenger reiser.

I 1843 vart han kalla til Leipzig til han etter revolusjonen i 1848 i Tyskland, fekk tilbake den gamle stillinga si.

I Göttingen var Weber ein nær ven av Carl Friedrich Gauß som han samarbeidde med i mange år. I 1833 konstruerte dei den første elektromagnetiske telegrafen. Over taka i byen Göttingen trekte dei to kopartrådar mellom det fysikalske instituttet og det magnetiske observatoriet i Sternwarte. Dei nytta ein symbolkode som minte om den seinare morsekoden. Det seiast at det første telegrammet i 1833 lydde: «Michelmann kommt» (Michelmann var vaktmeister ved instituttet). Kanskje er dette berre ei segn.

I 1836 grunnla han saman med Gauß og Alexander von Humboldt samskipnaden Magnetischen Verein.

I 1856 utførte Weber målingar saman med Rudolf Kohlrausch for å avgjere ladningeininga relatert til elektrodynamiske og elektrostatiske tilhøve. Dette bidrog seinare til utviklinga av James Clerk Maxwell sin teori om ljoset sine elektromagnetiske eigenskapar. Weber fann samanhengar om lyssnøggleik i vakuum, optikk og elektrisitetslære.

Eponymet weber (forkorta til Wb) er SI-eining for magnetisk fluks og er kalla opp etter Weber.

Priser og utmerkingar (utval) 
 – Copleymedaljen

Kjelder 
<div class="references-small">
Denne artikkelen bygger på «Wilhelm Eduard Weber» frå ,  den 16. februar 2013. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff 

 
 
 Kurzbiographie und Verweise auf digitale Quellen im Virtual Laboratory des Max-Planck-Institut für Wissenschaftsgeschichte (engelsk)

 Litteratur 
 Walther Killy: „Literaturlexikon: Autoren und Werke deutscher Sprache“. (15 Bände) Gütersloh; München: Bertelsmann-Lexikon-Verl. 1988-1991 (CD-ROM Berlin 1998 ISBN 3-932544-13-7)

Tyske fysikarar
Folk frå Wittenberg
Copleymedaljen
Medlemmar av Det kongelege svenske vitskapsakademiet
Medlemmar av Royal Society
Fysikarar på 1800-talet
William Duddell

William du Bois Duddell () er ein britisk elektroingeniør og fysikar. Han konstruerte eit termogalvanometer og ein oscillograf til undersøking av vekselstraum. Under forsøk med den elektriske lysbogen oppdaga Duddel «den syngande lysbogen», som vart brukt til å generere høgfrekvenssvingningar for radiosendarar før elektronrøyra overtok denne funksjonen.

Kjelder
 

Britiske fysikarar
Britiske ingeniørar
Medlemmar av Royal Society
Amon

Amon (gammalegyptisk for 'løynd') er ein egyptisk gud. Han var ein lokal guddom i Theben og etterkvart vernegud for byen under det gamle kongeriket, men blei ein hovudgud i heile Egypt under det nye. Under det midtre riket blei han identifisert med solguden Ra og også kalla Amon-Ra.

Kjenneteikna til guden er ei høg krone av to fjører og eit was-septer (lang, tynn stav med kløyvd ende). Han var rekna som vind- eller stormgud og seinare som solgud. Som egyptisk hovudgud blei han også rekna som skaparen, oppretthaldaren og vernaren av verda.

Maken til Amon er til ulike tider kalla Amonet (ei hokjønnsform av namnet hans), Wosret og Mut. Sistnmende danna saman med måneguden Khonsu og Amon ein heilag familie for Theben.

Eit av dei viktigaste templa vigd Amon låg i Karnak ved Theben.

Amon blei også dyrka i antikke Hellas og Romarriket som Zevs Ammon og Jupiter Ammon.

Kjelder

«Amon» (02.02.2013) i Store norske leksikon.

Delar av denne artikkelen bygger på «Amun» frå ,  den 17. februar 2013.

Bakgrunnsstoff

Egyptiske gudar
Skapargudar
Solgudar
Vêrgudar
William Gilbert

William Gilbert eller William Gylberde () var ein engelsk lege og fysikar.

Han vart fødd i ein relativt velståande familie i Colchester, og fekk utdanning ved St. John's College i Cambridge. Etter avslutta medisinstudiar opna han praksis i London. Han vart medlem og seinare (frå 1600) president i Royal College of Physicians – det organet som regulerte medisinpraksis i London og omland. Han var lege for både Elisabeth I og Jakob I. Gilbert levde heile livet ugift. Han døydde av byllepest.

I 1600 publiserte Gilbert verket De Magnete, Magneticisque Corporibus, et de Magno Magnete Tellure (Om magneten og magnetiske lekamar, og om den store magneten Jorda), som raskt vart eit standardverk over heile Europa om elektriske og magnetiske krefter. I dette verket skildrar han eksperimenta sine med ein kuleforma magnet, som han gav namnet terrella.

Trass i at europearar i lang tid hadde gjort lange sjøreiser over ope hav, var kunnskapane om magnetisme dårlege, og funnet til Gilbert fekk stor praktisk tyding. Gilbert utførte eksperiment over ei rekkje tradisjonelle førestellingar om magnetisme, og viste at det meste ikkje røysta med røyndomen. Ei utbreidd oppfatning innanfor vitskapen var at det var Polarstjerna som fekk krystall av magnetjernstein til å orientere seg når dei vart lagt på ein vassflate. Gilbert var ein av dei første som utførte verkelege naturvitskaplege eksperiment – til skilnad frå tidlegare tider sine naturfilosofar – og bana på den måten veg for moderne naturvitskap.

Gilbert kom til at at det var jorda sjølv som var opphav til magnetismen. Han samanlikna polariteten til magneten med polariteten til jorda, og bygde opp ein omfattande magnetismefilosofi over denne analogien: Magnetismen var sjela til jorda, og som han roterer om sin eigen akse, ville kvar og ein kuleforma magnet gjere det når han vart orientert langs jordaksen.

De Magnete kom på same tid som Nikolaus Kopernicus sitt arbeid med ein revisjon av kosmologien, og både Kopernikus, Galileo Galilei og Johannes Kepler drog nytte av Gilberts eksperiment.

Gilbert var den første som trekte eit klårt skilje mellom magnetisme og raveffekten, det vil seie statisk elektrisitet. Den siste krafta gav han namnet elektrisitet, etter det greske ordet for rav – elektron.

Fleire av Gilbert sine upubliserte og ufullendte verk vart utgjeve i 1651 av den yngre halvbroren hans under tittelen De Mundo Nostro Sublunari Philosophia Nova (Ny filosofi om jorda vår under månen). Dette var likevel eit verk som fekk liten innverknad.

Eininga for magnetisk potensialdifferens, gilbert (Gb), er oppkalla etter William Gilbert.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «William Gilbert» frå ,  den 17. februar 2013.  
 

Engelske fysikarar
Engelske legar
Folk frå Colchester
Fysikarar på 1500-talet
Legar på 1500-talet
William Sturgeon

William Sturgeon () var ein britisk fysikar. Han konstruerte i 1824 den første brukbare elektromagneten. Sturegon tente ikkje på oppfininga si, og døydde fattig.

Liv 
Sturgeon var son av ein skomakar i Lancashire. Tretten år gammal vart han skomakarlærling, men verva seg i Westmorland Militia og var frå 1804 til 1820 ved artilleriet. I fritida si lærde han seg matematikk, latin, gresk og naturvitskap. Etter militærtenesta slo han seg ned i Woolwich som skomakar, der han òg eksperimenterte med elektrisitet og laga sine eigne instrument.

I 1824 vart Sturgeon utnemnd til lektor i eksperimentell naturvitskap ved Det britiske austindiske kompaniet si militære utdanning i Addiscombe. Han byrja i 1836 med eit eige tidskrift, Annals of electricity, magnetism, and chemistry. I 1840 vart han utnemnd til sjef for Royal Victoria Gallery of Practical Science i Manchester. Men nokre år seinare hadde både Gallery og tidskriftet opphøyrt. Dei siste åra av livet sitt livnærte han seg som timelærar ved ulike utdanningsstader rundt Manchester. Han fekk eit stipend på 200 pund og i 1849 ein årleg pensjon på 50 pund, men han døydde 1850.

Verk 
William Sturgeon utvikla det første elektrodynamiske galvanometeret og den første brukbare elektromagneten i 1824.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «William Sturgeon» frå ,  den 17. februar 2013. 
 oppgav desse kjeldene: 
 

Engelske fysikarar
Engelske oppfinningar
Folk frå Lancashire
Folk frå den industrielle revolusjonen
Fysikarar på 1800-talet
Tuomo Ylipulli

Tuomo Ylipulli () er ein finsk, tidlegare skihoppar frå Rovaniemi. Han vart to gongar verdsmeister med Finlands hopplag, i 1985 og 1987, og vart så olympisk meister i laghopping i 1988. Ylipulli vann eitt verdscuprenn i januar 1987.

Aktiv 
Ylipulli debuterte internasjonalt i Oberstdorf 30. desember 1982 og vart nummer 14 i opningsrennet i den tysk-austerrikske hoppveka. Seinare i debutsesongen fekk han sin fyrste pallplass då han i Vikersundbakken berre vart slått av landsmannen Matti Nykänen og canadiske Horst Bulau. Også hans beste prestasjon i 1984 kom i ein skiflygingsbakke, då han i Bad Mitterndorf i mars månad vart nummer sju.

22. januar 1985 vart Ylipulli verdmeister i laghopping. I verdsmeisterskapen i Seefeld sikra han gullmedalje for Finland saman Pentti Kokkonen, Matti Nykänen og Jari Puikkonen. Tre veker seinare kom Ylipulli på tredjeplass i eit verdscuprenn i Sapporo. I VM i skiflyging 1986 i Bad Mitterndorf vart han nummer fem, hans beste plassering i sesongen.

Ylipulli vann sitt fyrste og einaste verdscuprenn då han gjekk til topps i avslutningsrennet i hoppveka i Bischofshofen 6. januar 1987. Han slo då toraren Ernst Vettori frå Austerrike med 4,6 poeng, i eit renn der andreomgangen vart avlyst. Ein månad seinare var Ylipulli med då Finland i Oberstdorf på suverent vis forsvarte VM-tittelen i laghopping. Også Nykänen vart verdsmeister som i 1985, nye på laget var Ari-Pekka Nikkola og Pekka Suorsa. Indviduelt fekk Ylipulli ein sjuandeplass i normalbakken og vart nummer ti i storbakken i meisterskapen.

Ylipulli var også med på å sikre finsk gull i laghopping under OL 1988 i Calgary. Dei tre andre var førnemnde Nykänen, Nikkola og Puikkonen. Ylipulli la opp etter 1988-sesongen, då eit par niandeplassar var hans beste individuelle plasseringar i verdscupen.

Kjelder og bakgrunnsstoff 
 Sportsboken, aktuell årgangar
 

Finske skihopparar
Olympiske meistrar for Finland
Deltakarar under vinter-OL 1988
Lobamba

Lobamba er den lovgjevande hovudstaden i Eswatini. Staden ligg sentralt i landet, rundt 18 km sør for den administrative hovudstaden Mbabane. Lobamba er eit tett folkesett landbruksområde som huser dronningmora i landet, som har tittelen Ndlovukazi.

Det eswatinske parlamentet og nasjonalmuseet i landet ligg her. Lobamba har også ein minnepark for kong Sobhuza II.

Kjelder

Lobamba i Encyclopædia Britannica
GEOGRAPHY OF SWAZILAND ved swazidirectory.co.sz

Byar i Eswatini
Hovudstader i Afrika
Janne Happonen

Janne Mikael Happonen () er ein finsk skihoppar frå Kuopio. Han har vunne tre sølvmedaljar og ein bronsemedalje i laghopping for Finland i internasjonale meisterskap. Mellom 2006 og 2008 sigra han i tre verdscuprenn.

Aktiv
Happonen vart juniorverdsmeister i skihopping i 2002 i Schonach, men fekk sitt internasjonale gjennombrot fyrst i 2006-sesongen. Han deltok då i VM i skiflyging i Bad Mitterndorf, der Finland vann sølvmedaljen i laghoppinga. Finlands fire utvalde; Happonen, Tami Kiuru, Matti Hautamäki og Janne Ahonen var det einaste laget som makta utfordre Noreg, men hamna til sist vel 20 poeng bakom nordmennene. Under OL 2006 i Torino fekk Finland med dei same fire på laget eit nytt sølv i laghopping. Med 976,6 poeng var Finland 7,4 poeng bakom olympiameistrane frå Austerrike. Den 5. mars 2006 vann Happonen sin fyrste siger i verdscupen i Lahti, fjorten dagar seinare vart det ein ny siger i sesongavslutninga i Planica.

Happonen og Finland tok sin tredje sølvmedalje for lag då Austerrike vann suverent i VM i skiflyging i 2008. Som to år tidlegare var både Hautamäki og Ahonen også med på Finlands lag, ny hoppar var Harri Olli. I den individuelle tevlinga vart Happonen nummer fem, hans beste plassering i eit verdsmeisterskap i så måte. I mars månad same året tok Happonen sin tredje og siste siger i verdscupen i eit amputert renn heime i Kuopio.

Grunna skade deltok han ikkje i 2009-sesongen. Han kom med på Finlands lag i laghopping i VM i skiflyging i Planica i 2010, der det vart bronsemedaljar på Harri Olli, Matti Hautamäki, Olli Muotka og Happonen. Hans beste plassering individuelt i verdscupen er dei siste sesongane ein sjetteplass i Vikersundbakken, der han 13. februar 2011 sette personleg rekord med eit hopp på 240 meter.

Bakgrunnsstoff
Sportsboken, aktuelle årgangar

Finske skihopparar
Olympiske sølvmedaljevinnarar for Finland
Medaljevinnarar under vinter-OL 2006
Finske deltakarar under vinter-OL 2006
Skihopparar under vinter-OL 2006
Finske deltakarar under vinter-OL 2010
Skihopparar under vinter-OL 2010
Hovudavtale

Hovudavtale er ei ordning der større partar i arbeidslivet legg grunnleggjande rammer for samarbeid. Slike avtalar er vanlege i Norden. Den viktigaste hovudavtalen i Noreg er hovudavtalen LO-NHO.

Den første danske hovudavtalen kom som del av Septemberforliget i 1899. I Noreg danna Arbeidernes faglige Landsorganisasjon og Norsk Arbeidsgiverforening sin første hovudavtale i 1935. Den første svenske hovudavtalen var Saltsjöbadsavtalen frå 1938.

Kjelder
 hovedavtale (16.11.2012) i Store norske leksikon.

Denne artikkelen bygger på «Hovedaftale» frå ,  den 17. februar 2013.  
 

Arbeidsliv
Staur

Staur (norrønt staurr, i slekt med verbet «å stå») er ein stor stokk som er kvessa i ein ende. Staur kan mellom anna brukast til gjerde, hesjer og handspik. Ein jernstaur er ei stauraktig jernstong som kan brukast som spett.

I geologi viser «staur» til ei søyle av stein som står fråskild frå anna land.

I norsk politisk historie er staur kjend frå uttrykke «å bera staur». Då Per Borten gjekk av som statsminister etter at koalisjonsregjeringa hans braut saman, likna han leiarvervet med å bera ei tung bør av staur som hadde byrja å sprika.

Kjelder

Treting
Landbruksreiskapar
Ord frå norrønt
Ellipsometri

Ellipsometri er ein optisk metode til måling av særs tynne sjikt på materialoverflater. Polarisert ljos blir sendt mot ei overflate slik at polarisasjonen av utgangslyset (refleksjonen) er avhengig av eigenskapar på overflata til materialen. Målemetoden kan vise belegg ned til éit atomlag. Ellipsometri er mykje i bruk innan teknologi og forsking, og blir mellom anna brukt til å måle belegg på halvleiarar. Viktige bidrag til utviklinga av teknikken vart gjeve av NTH-professorane Leif Tronstad (1903–45) og Arthur Baker Winterbottom (1904–78), og dessutan professor Ola Hunderi ved same stad (frå 1996 NTNU).

Kjelder
 ellipsometri. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/ellipsometri

Optisk metrologi
Radiometri
Spektroskopi
Ernst Abbe

Ernst Abbe () var ein tysk fysikar. I lag med Otto Schott og Carl Zeiss la han grunnlaget for moderne optikk.

Han var professor i Jena frå 1870 til 1896 og var ein av grunnleggjarane og leiarane av det optiske firmaet Zeiss og glasverket Schott & Genossen. Han ytte viktige bidrag til teoretisk og instrumental optikk, samstundes som han gjennomførte ei rekkje sosiale reformer i føretaka og oppretta den sosiale og vitskaplege Carl Zeiss-stiftinga.

Kjelder
[{kjelde www|tittel=Ernst Abbe|verk=Store norske leksikon|url=https://snl.no/Ernst_Abbe}}

Tyske oppfinnarar
Tyske fysikarar
Optiske fysikarar
Glasfysikk
Vitskaplege instrumentmakarar
Medlemmar av Det prøyssiske vitskapsakademiet
Folk frå Eisenach
Fysikarar på 1800-talet
Fantasmagori

Fantasmagori er eit fantasibilete eller blendverk som vart nytta i teater der ein nytta optiske illusjonar, ofte bilete av spøkelsesaktige figurar danna av levande personar ved hjelp av magiske lanterner, speglar, holspegel og liknande. Bileta vart ofte vist fram blanda med verkelege menneske som opptrer på ei scene. Prosjektoren var mobil, slik at biletet kunne flyttast og endrast på skjermen. Fantasmagori vart oppfunnen i Frankrike seint på 1700-talet og vart populært i det meste av Europa (særleg England) på 1800-talet.

Kjelder
 «fantasmagori – optiske illusjonar», Store norske leksikon.
Denne artikkelen bygger på «Phantasmagoria» frå ,  den 17. februar 2013.  
 

Teaterhistorie
Filmhistorie
Optiske illusjonar
Fargeharmoni

Fargeharmoni er eit omgrep for opplevinga av korleis ulike fargar passar saman, etter mønster frå harmoni i musikken. Teoriar om fargeharmoni byggjer gjerne på komplementærfargar, kontrastar mellom eller blanding av fargar.

Kjelder
fargeharmoni. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/fargeharmoni

Farge
Kunstteori
Fargelære

Fargelære er studiet av fargane på det jamne. Overalt der det blir talt om fargar, oppstår eit behov for ei teoretisk eller praktisk orientert forståing av kva ein talar om – fargelæra er difor tverrvitenskapleg. Det omhandlar definisjonar (eller kategoriar) basert på fargehjulet: primærfarge, sekundærfarge og tertiærfarge. 

Dei første prinsippa innan fargelære vart skrive ned av Leone Battista Alberti (ca. 1435) og Leonardo da Vinci (ca. 1490), men sjølve «fargelæra» byrja på 1700-talet, først kring striden kring fargeteorien til Isaac Newton (Opticks, 1704) og karakteren til såkalla primærfargar. Frå der utvikla det seg ein sjølvstendig kunstnarisk tradisjon med berre overflatisk samband til fargemåling og synsstudium.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Color theory» frå ,  den 17. februar 2013. 
 oppgav desse kjeldene: 
  Albers, Josef (2006). Interaction of Color. Revised and Expanded Edition. Yale University Press. ISBN 0-300-11595-4.
  Bellantoni, Patti (2005). If it's Purple, Someone's Gonna Die. Elsevier, Focal Press. ISBN 0-240-80688-3.
  Burchett, K. E. (2002). Color harmony. Color Research and Application, 27 (1), pp28-31.
 Feisner, E. A. (2000). Colour: How to use colour in art and design. London: Laurence King.
  Goodwin-Guerrero, Erin. RECALLING THE MOMENTIOUS SIXTIES AND SEVENTIES, ARTSHIFT San Jose
  Hard, A. & Sivik, L. (2001). A theory of colors in combination - A descriptive model related to the NCS color-order system. Color Research and Application, 26 (1), pp4-28.
 O'Connor, Z. (2010). Color harmony revisited. Color Research and Application, 35 (4), pp267-273.
  O'Connor, Z. (2010). Colour psychology and colour therapy: Caveat emptor. Color Research and Application, (Published online in 'EarlyView' in advance of print).
  Mahnke, F. (1996). Color, environment and human response. New York: John Wiley & Sons.
  Pointer, M. R. & Attridge, G.G. (1998). The number of discernible colors. Color Research and Application, 23 (1), pp52-54.
  color temperature. handprint. 2009-04-19. 
 

Lære
Fargerom og fargesystem
Kunstteori
Feltblendar

Feltblendar er i optikk ein blendar som blir plassert i eller ganske nær planet for ei feltlinse, og som har til oppgåve å avgrense lysmengda i biletet.

Kjelder
feltblender. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/feltblender

Fotografiutstyr
Optisk utstyr
Feltlinse

Ei feltlinse er ein kollektiv, vanleg komponent i kikkertar, mikroskop, periskop og tilsvarande optiske system, plassert mellom objektivlinsa og okularlupa.

Kjelder
 feltlinse. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/feltlinse

Linser
Mikroskop
Fermats prinsipp

Fermats prinsipp er eit prinsipp oppstilt av Pierre de Fermat. Det seier at mår ei lysstråle går frå eit punkt A til eit anna punkt B, vel ho ein slik veg, at lyset kjem fram på kortast mogleg tid.

Kjelder
 Fermats prinsipp. (20.10.2011) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/Fermats_prinsipp

Geometrisk optikk
Prinsipp
Variasjonsrekning
Fokometer

Eit fokometer (av fokus og -meter) er eit apparat der brennvidda til ei linse eller eit linsesystem blir avgjort ved å måle avstanden mellom linsa, gjenstanden og biletet. Apparatet vert nytta innan oftalmologi når ein skal finne rett brillestyrke.

Kjelder
 fokometer. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/fokometer

Oftalmologi
Optisk utstyr
Fokus i fysikk

Fokus innan fysikk er det punktet der lysstrålane i ein parallell strålebunt samlast etter at dei har gått gjennom ei linse eller er vorte reflektert frå ein holspegl. 

Ordet blir òg brukt for avstanden mellom linsa og brennpunktet som òg blir kalla brennvidda (fokalavstanden). Fleirtalsforma er foki på norsk (latinsk bøying).

Held vi ei lupe med breisida mot sola, vil ljoset samle seg i dette punktet, blant anna med den verknaden at brennbart material plassert der kan antennast. Ser vi gjennom lupa, vil feltet i fokus bli forstørra og framstå som klårare, medan synsbiletet er utanfor brennvidda.

I overførd tyding blir det brukt det om midtpunkt eller midtfelt i mange samanhengar, både sosiale og andre der det snakkast om samlingspunkt. («Han var det naturlege fokuset for merksemda i samband med ---»)

Sjå òg 
 brennpunkt

Kjelder
 fokus – fysikk. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/fokus/fysikk
Denne artikkelen bygger på «Fokus (optikk)» frå ,  den 17. februar 2013.  
 

Geometrisk optikk
Fysisk optikk
Fotografi
Foncé

Foncé (fransk for 'mørk') er ei nemning innan fargelære som vert nytta for å skildre ein farge som mørk.

Kjelder
 

Farger
Franske ord og uttrykk
Fargelære
Forstørring

Forstørring er i optikk tilhøvet mellom utstrekkinga av eit objekt og utstrekkinga av biletet av objektet. Forstørringa er altså eit forholdstal som kan vere større, lik eller mindre enn éin. I det siste tilfellet talar vi om ei forminsking. 

Ein nyttar forstørring til å skalere opp bilete for å kunne sjå fleire detaljar. Døme på forstørringsapparat er lupe, teleskop, mikroskop og lysbiletapparat.

Kjelder
 forstørrelse. (27.10.2011) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/forst%C3%B8rrelse

Optikk
Fotometer

Eit fotometer er eit instrument til måling av lysstyrke. Måling av styrken til ei lyskjelde føregår ved samanlikning med ei lyskjelde med ein kjend lysstyrke. Lysstyrken blir gjeve med eininga candela (symbol cd).

Sjå òg 
 lysmåling

Kjelder
 fotometer. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/fotometer

Måling av elektromagnetisk stråling
Optisk utstyr
Fotometri
Fototeodolitt

Ein fototeodolitt er eit instrument som består av eit kamera og ein teodolitt, slik at ein med dette både kan fotografere, måle vinklar og gjere optisk lengdemåling. Instrumentet vert nytta ved fotogrammetri.

Kjelder
 fototeodolitt. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/fototeodolitt

Landmålingsinstrument
Optisk utstyr
Fraunhoferdiffraksjon

Fraunhoferdiffraksjon er ei bøying (diffraksjon) av lys som oppstår når ein parallell lysbunt går gjennom ein eller fleire opningar i ein blendar og treffer ein skjerm som anten står særs langt borte frå blendaren eller slik at ein ved eit linsearrangement får avbilda lyskjelda på skjermen.

Sjå òg
 fresneldiffraksjon

Kjelder
 fraunhoferdiffraksjon. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/fraunhoferdiffraksjon

Diffraksjon
Optikk
Fraunhoferlinje

Fraunhoferske linjer eller fraunhoferlinjer er skarpe, mørke linjer på tvers av solspekteret. Dei blir forklart som absorpsjonslinjer som kjem av lys med avgjorde bølgjelengder absorberast sterkt i einskilde atom i den ytre solatmosfæren. Dei gjev difor opplysningar om samansetnaden i solatmosfæren.

Dei fraunhoferske linjene vart først påvist av William Hyde Wollaston i 1802. Han oppfatta dei som delelinjer mellom lys med ulike fargar. Linjene vart gjenoppdaga av Joseph von Fraunhofer i 1814. Han fann ca. 600 slike linjer, avgjorde bølgjelengdene deira og gav dei sterkaste av dei nemningar med bokstavar. Desse linjene er sidan brukt som referanselinjer for lys med avgjorde bølgjelengder.

Kjelder
 fraunhoferske linjer. I Store norske leksikon.

Bakgrunnsstoff 

Atomfysikk
Spektroskopi
Astrokjemi