alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Glade jul

«Glade jul» eller «Stille natt» (originaltittel «Stille Nacht, heilige Nacht») er ein av dei mest populære julesongane. Han blei komponert av den austerrikske læraren og organisten Franz Xaver Gruber i 1818, mens presten Josef Mohr har skrivi den originale teksten (på tysk). Songen blei første gong framført i kyrkja i Oberndorf i Austerrike den 25. desember 1818.

Songen er omsett fleire gonger til norsk, men det er den danske gjendiktinga av B.S. Ingemann frå 1850 (lett modernisert til bokmål) som er mest brukt. 
Erik Hillestad har omsett salmen til både nynorsk og bokmål. Desse tekstane er nærare originalen enn dei eldre omsetjingane, og dei er tekne med i framlegget til ny salmebok for Den norske kyrkja. 

Nedanfor finn vi teksten til dei eldre utgåvene av salmen.

Tekstar 

julesongar
Salmar frå 1800-talet
Songar frå 1818
Sissel Kyrkjebø-songar
Hanne Krogh-songar
Maria Arredondo-songar
Elisabeth Andreassen-songar
Nora Brockstedt-songar
Jan Werner-songar
Oslo Gospel Choir-songar
Tor Endresen-songar
Konsonant

Konsonantar eller medlydar er i fonetikken lydar i talespråket som er slik at luftstraumen treffer på ei eller fleire hindringar på vegen frå lungene til munnen eller nasen. Det vil seie at til dømes t og v er konsonantar, medan a og o ikkje er det.

I fonologien er hovudregelen at ein konsonant ikkje er stavingsberande. På det grunnlaget kan ein seie at n på norsk som regel er ein konsonant. Den norske j-en blir i mange variantar av norsk uttala akkurat som ein kort i, som er ein vokal. Men likevel blir han rekna for å vere ein konsonant (eller stundom for ein halvvokal), sidan han ikkje er stavingsberande.

Språklydar
Fonologi
Vokal

Ein vokal eller sjølvljod er ein fon (ein ljod) som vert laga med ein ubroten luftstraum gjennom munn, som til dømes dei siste ljodane i dei norske orda ni, ny, du, mo, be, bø, må, bæ og sa. Meir presist kan vokalen definerast slik:
 Luftstraumen slepp ut or munnen langs midten av tunga
 Luftstraumen er ikkje hindra av eit fullstendig lukke i munnen, eller av ei innsnevring som er så sterk at det oppstår høyrleg friksjon
 Den sterkaste innsnevringa finst mellom tungeryggen (dorsum) og munntaket

Nemninga vert òg nytta på bokstavar som står – eller stod – for vokalljod.

Etymologi 
Litt forenkla er skilnaden mellom vokal og konsonant at ein vokal kan syngjast, medan ein konsonant ikkje kan syngjast. Ordet «vokal» kjem av det latinske vōcālis littera – «talande/syngjande bokstavar» – og har samanheng med uttrykket vokalist. 

Ordet «sjølvljod» er etter mønster av det tyske Selbstlaut og spelar på at vokalen kan låta sjølv, medan konsonanten berre læt saman med ein vokal – og difor ikkje kan syngjast utan ein vokal attmed.

Artikulasjon 
Posisjonen til tunga og leppene avgjer kva slags kvalitet eller klangfarge ein vokal får. Tungeryggen kan vera høgt oppe eller lågt nede, framme eller bak i munnen. Leppene kan vere runda eller spreidde.

Vokalfirkanten 
Posisjonen til tungeryggen varierer i eit todimensjonalt «vokalrom» som blir kalla vokalfirkanten, med ein vertikal og ein horisontal dimensjon. Ein tek gjerne utgangspunkt i eit tenkt - og noko kontroversielt - "høgaste punkt" på tungeryggen:

Den vertikale dimensjonen 
Ytterpunkta i den vertikale dimensjonen er trong (engelsk close) og open (engelsk open):

Den horisontale dimensjonen 
Ytterpunkta i den horisontale dimensjonen er fremre (engelsk front) og bakre (engelsk back):

Mellomstadium 
Trong og open blir kalla opningsgradar, og mellom desse to ytterpunkta har vi vokalar som er trong-midtre (engelsk close-mid) og open-midtre (engelsk open-mid), på det viset at avstanden frå trong til trong-midtre er lik avstanden frå trong-midtre til open-midtre, som er lik avstanden frå open-midtre til open.

Langs den horisontale dimensjonen har vi midt mellom fremre og bakre ein tungeposisjon sentral (engelsk central). Dette er illustrert i dei to tabellane under med tre tronge, urunda vokalar og tre trong-midtre, runda vokalar:

Leppestilling, ein tredje dimensjon 

Leppestillinga ved vokalane utgjer ein tredje dimensjon attåt den horisontale og den vertikale leppestillinga.
 Når ein vokal vert uttala med leppene i same stillinga som ved vokalane [i], [e] og [a], er han urunda
 Når ein vokal vert uttala med leppene i same stillinga som ved vokalane [o] og [u], er han runda
Denne skilnaden i leppestillinga er illustrert visuelt på teikninga til høgre.
På alle punkt i vokalfirkanten kan vi uttale både ein urunda og ein runda vokal. Her er nokre døme:

Andre vokaleigenskapar 
Vokalen kan òg vera variere langs dimensjonane nasalitet og kvantitet.

Sjå og 
 Diftong
 Monoftong
 Halvvokal
 Vokalfirkant
 Vokalar i ulike skriftsystem

 *
Lingvistikk
Fonetikk
Borgarleg

Ordet borgarleg har på norsk to heilt ulike tydingar, som i opphavsspråket fransk er klart skilde med to ulike ord. 

Den eine tydinga er samfunnsmedlem, på fransk citoyen/citoyenne. Me kjenner igjen uttrykket i det å vera borgar i ein by eller å vera statsborgar i eit land.

Ordet borgarleg i tydinga for (alle) statsborgarar eller samfunnsmedlemer blir blant anna bruka i uttrykka «å gifta seg borgarleg» eller tidlegare «Borgarleg konfirmasjon», då i motsetning til kyrkjeleg, som i prinsippet berre er for medlemene av  Den norske kyrkja.

Den andre tydinga er knytt til ei viss politisk orientering, på fransk bourgeois (bursjo'a)/bourgeoise. På norsk er borgarleg som politisk omgrep blitt nær på synonymt med ikkje-sosialistisk. I den første tida etter andre verdskrigen vart omgrepet borgarleg brukt om partia Høgre, Kristeleg Folkeparti, Bondepartiet/Senterpartiet og Venstre, etter 1972 òg Det Nye Folkepartiet/Det Liberale Folkepartiet. Fram til stortingsvalet 1985 samarbeidde desse partia ofte med kvarandre både i koalisjonsregjeringar og på felleslister ved stortingsval. Sidan 1980-talet har omgrepet borgarleg i politikken blitt mindre klart definert. I 1985 gjekk Venstre til val på eit samarbeid med venstresida, og i 2005 gjorde Senterpartiet det same, medan dei tre sentrumspartia i 1997 gjekk til val på eit samarbeid med kvarandre utan å ville ha med seg verken Høgre eller Arbeidarpartiet. Det er dessutan mykje diskutert om Framstegspartiet kan reknast som eit borgarleg parti, sjølv om ingen tvilar på at det er ikkje-sosialistisk. Alt dette har ført til at omgrepet borgarleg er meir uklart og vert mindre brukt i politisk språkbruk i våre dagar.

Samfunn
Politiske ideologiar
Maud

Maud er eit engelsk kvinnenamn som kjem frå det franske Maude. Dette igjen er avleia av det germanske namnet Matilde. 

Namnet kom til Noreg frå England gjennom den engelske prinsessa Maud Charlotte Mary Victoria, best kjend som Dronning Maud. Prinsesse Astrid Maud Ingeborg og barnet til Prinsesse Märtha Louise og Ari Behn, Maud Angelica Behn, er oppkalla etter henne.

Det er om lag 400 kvinner som heiter Maud i Noreg (SSB 2004).

Kjende namneberarar 
 Dronning Maud av Noreg
 Maud Angelica Behn, norsk kongeleg

 Maud Adams, svensk-amerikansk skodespelar
 Maud Gonne, irsk skodespelar og aktivist
 Maud Olofsson, svensk politikar

Annan bruk 
 Dronning Maud Land i Antarktis
 Dronning Mauds Land, ei norsk musikkgruppe

 Maud var namnet på skipet Roald Amundsen brukte for å utforska Nordaustpassasjen.

Bakgrunnsstoff 

Kvinnenamn
Engelske førenamn
Førenamn av fransk opphav
Førenamn av gammalhøgtysk opphav
Maud av Noreg

Dronning Maud av Noreg () var den første dronninga av det sjølvstendige kongeriket Noreg etter unionsoppløysinga i 1905.

Maud var fødd i England som dotter av prinsen av Wales, den seinare kong Edvard VII, og dronning Alexandra, ei dansk prinsesse. Ho var førebudd på eit roleg liv som ei yngre britisk prinsesse, og gifta seg med den danske yngre prinsen Carl av Danmark, utan å vita at han seinare skulle bli kong Haakon VII av Noreg.

Valet av Carl og Maud

Etter Unionsoppløysinga gjorde dei norske styresmaktane eit taktisk strategisk trekk, for å unnvære ei krise etter den bråe løysrivinga, ville dei søke eit trygt styre. Løysinga vart monarki, i første omgang vart ein prins av Bernadotte tenkt, men då dette ikkje vart, fall blikket på prins Carl. Ikkje berre var han nordisk, men han var også gift med ei britisk prinsesse. Dette førte til at Storbritannia ville føle ei sterkare tilknyttning til Noreg, vart det tenkt, og prins Carl vart så kong Haakon VII av Noreg, og Maud vart norsk dronning.

Det nye norske kongeparet hadde ein son, prins Alexander Edward Christian Frederik, som fekk namnet Olav då han vart norsk kronprins.
Kong Haakon og dronning Maud blei krona i Nidarosdomen i Trondheim den 22. juni 1906. Dette var den siste kongelege kroninga i Skandinavia.

Dronning i Noreg
Dronning Maud var heile livet svært glad i Storbritannia, men ho tilpassa seg raskt det nye landet og pliktene som dronning. Ho stødde opp om veldedige føremål, særleg dei som var knytt til born og dyr. Ho lærde å gå på ski og skipa til ein engelsk hage ved Kongsseteren. 

Den norske dronninga fekk vera med på kroninga av nevøen, kong Georg VI av Storbritannia, i mai 1937. Ho sat i kongeboksen i Westminster Abbey ved sidan av dronning Mary.

Død

Dronning Maud døydde av hjartefeil medan ho var i London, berre nokre dagar før ho skulle fylla 69, og tre dagar etter ein operasjon. Ho vart send attende til Noreg om bord på det britiske krigsskipet HMS Royal Oak. Ho vart gravlagd i Det kongelege mausoleet i Akershus festning, som den første frå det nye norske kongehuset. 

Dronning Maud Land i Antarktis er kalla opp etter henne.

Titlar
Hennar Kongelege Høyhet Prinsesse Maud av Wales (1869-1896)Hennar Kongelege Høyhet Prinsesse Maud av Danmark (1896-1905)Hennar Majestet Dronning Maud av Noreg (1905-1938)

Bakgrunnsstoff 

 Det Norske Kongehuset

Walisiske prinsesser
Danske prinsesser
Norske dronningar
Huset Sachsen-Coburg-Gotha
Huset Glücksburg
Kongelege frå London
Litteratur

Litteratur (frå lat. 'skrift, skriftleg framstilling' av littera 'bokstav') eller bokheim er eit svært vidt omgrep som dekkjer det meste av det menneska lager med ord. Det meste av litteraturen vert skrive ned og trykka i bøker, men det finst òg munnleg litteratur, som vitsar og vandrehistorier, og litteratur på Internett som aldri har vore utgjeve av noko forlag.

Ein plar skilje mellom faglitteratur (sakprosa) og skjønnlitteratur. Når folk flest tenkjer på litteratur, vil dei nok likevel for det meste tenke på skjønnlitteratur, og sjå for seg ein roman, som er blitt vår tids hovudlitteratur. I tidlegare hundreår var det det rima diktet som var den viktigaste forma for litteratur. I vikingtida og mellomalderen, var det det episke diktet som var in, og før det igjen såg dei gamle grekarane helst drama – tragediar og komediar.

Hovudformer av skjønnlitteratur 
 Episk
 Dramatisk
 Lyrisk

Sjangrar 
 Epikk
 Eventyr
 Fabel
 Fantasy
 Legende
 Myte
 Novelle
 Roman
 Romanse
 Soge
 Science fiction

Epokar 
Desse epokane viser til europeisk litteratur frå eit norsk synspunkt.
 Norrøn litteratur 800-1300
 Antikken
 Seinmellomalderlitteratur 1400-talet
 Renessansen
 Reformasjonen og humanisme 1500-talet
 Barokken 1600-talet
 Klassisismen 1700-talet
 Romantikken (1800-1850)
 Seinromantikk og overgangstid (1850-1870)
 Nasjonalromantikken (1800-1850)
 Realisme og naturalisme (1870-1890)
 Nyromantikk og realisme (1890-åra)
 Nyrealismen (1900-1940)
 Modernismen
 Postmodernismen

Sjå òg 
 :Kategori:Forfattarar lagar litteratur

Bakgrunnsstoff 
 Gruppo04
 Wikisource

Kunst
Kultur
Humaniora
Målføre

Målføre eller dialektar er talemålsvariantar av eit språk, variantar som finst i geografisk åtskilde område, til skilnad frå sosiolektane, som er variantar mellom ulike sosiale grupper, og standardspråk, som ofte kan vere definert som ikkje-stadeige språk.

Det er ikkje noko absolutt og objektivt skilje mellom ein dialekt og eit språk, politiske tilhøve avgjer ofte om ein dialekt eller ei dialektgruppe blir forfremja til eige språk eller eit språk redusert til dialekt av eit nærskyldt språk. Dei skandinaviske språka er typiske døme på at målføre som er svært like, blir skilde ut som ulike språk. Kinesisk er eit døme på det motsette, der svært ulike dialektar som ikkje er innbyrdes forståelege, likevel vert kalla eitt språk.

Det er viktig å skilje mellom omgrepa målføre og målform. Noreg har mange dialektar, men norsk har berre to offisielle målformer, bokmål og nynorsk.

Skiljelinjer innan språksamfunn 
Dialektar skil seg på fleire område; i formverk (morfologi), lydverk (fonologi) og i vokabular. Døme frå norsk språk skildrar dette og det finst parallellar i språk verda over:

Grammatiske ulikskapar 
Dialektane kan plasserast inn ulike grammatiske kategoriar. I norsk er det for eksempel kjent at bergensk ikkje har hokjønn, som i andre norske dialektar og i tillegg til dei to offisielle målformene nynorsk og bokmål. Nokre få dialektar i Noreg skil mellom nominativ og dativ i substantiv, noko som ein ikkje finn i dei offisielle målformene. Å hogge av endingar, apokope, er eit anna døme på målmerke.

Fonetiske skilnader 
Lydar og tonefall i språket kan tene som målmerke. Eksempelvis finst den såkalla tjukke l-en på Austlandet, i Trøndelag og i delar av Møre og Romsdal og Nordland. Palatalisering, slik som «hainnhuinn i bainn» er utbreidd frå nord på Austlandet og nordover. Tonefallet i språket er ofte også distinkt; medan nordlendingar avsluttar berre spørsmål med ein høgare tone, fullfører austlendingane ein vanleg frase med ein høgare tone også.

Vokabular 
Ordforrådet kan også variere. 
 Eit fenomen eller eit objekt kan skildrast med heilt ulike termar. Eit døme er det midt- og nordnorske ordet tua/tuå/tue, som tyder klut.
 Eit ord kan vere ein variasjon av det same ordet, slik som ordet ask, som tyder eske på Toten og innlandet.

Sjå òg 
 norske dialektar

Språk
Lingvistikk
Fenresulven

Fenresulven (Fenrisulven, norrønt Fenrisulfr) eller Fenre (norrønt Fenrir), òg kjend som Vånagand (norrønt Vánagandr) er i norrøn mytologi ein stor ulv. Fenresulven er son av Loke og Angerboda, og har to sysken; dødsgudinna Hel og Midgardsormen.

Livssoge
Fenresulven såg fyrst ut som ein liten hundekvelp, og Odin tok han difor med til Åsgard, der æsene budde. Alle spådomar sa at han kom til å skapa ugreie for æsene. Då dei såg at han voks og vart større og større, ville dei difor binda han. 

Fyrst prøvde dei med lekkja Løding, men denne heldt ikkje. Dinest prøvde dei med lekkja Drome, som var dobbelt så kraftig. Det gjekk like dårleg. 

Då sendte Odin Skirne til nokre dvergar i Svartalvheimen for å få dei til å laga ei lekkje som var sterk nok. Lekkja Gleipne vart laga av seks ting som ingen lenger kan finna: fisken sin pust, kvinneskjegg, fuglane sitt spytt, fjella sine røter, lyden av katteføter og bjørnane sine sener. Difor finst ikkje desse tinga den dag i dag. Gleipne var tynn og mjuk som eit silkesnøre, men sterkare enn alle andre lekkjer. 

Nok ein gong måtte æsene lura Fenre. Dei lokka ulven med seg ut på den litle øya Lyngve i sjøen Åmsvartne. Dei sa at om han ikkje greidde å øydeleggja denne lekkja, var han så svak at æsene ikkje hadde grunn til å frykta han. Soleis ville dei i så fall sleppa han fri. Fenre hadde mistanke om at dei prøvde å lura han, og kravde at nokon heldt handa si i kjeften hans. Berre Ty torde dette. Han la høgre hand i kjeften til Fenre. Fenre prøvde å rista seg laus, men lekkja vart berre strammare, og rivna ikkje. Slik mista Ty armen sin. 

Fenre glefsa etter dei, men dei stakk eit sverd inn i kjeften på han. Spissen var opp slik at han ikkje kunne bita. Siklet hans vart til elva Vån. Det blei sagt at når Fenresulven kom seg laust, ville Ragnarok ta til.

Sjå òg
 Fenriskjeften – ei fjellrekkje i Dronning Mauds Land i Antarktis. Den høgaste toppen heiter Ulvetanna (2931 moh.).

Bakgrunnsstoff 
 Skoletorget om Loke og borna hans

Dyr i norrøn mytologi
Mytologiske ulvar
Nordisk råds litteraturpris

Nordisk råds litteraturpris blir gjeven til eit skjønnlitterært verk skrive på språket i eit av dei nordiske landa. Verket kan vere ein roman, eit drama, eller ei samling av dikt, noveller eller essay. Verket må fylla høge litterære og kunstnarlege krav. Prisen blei oppretta i 1962 og blir kvart år delt ut av Nordisk råd. Føremålet med prisen er å auke interessa for språket og litteraturen i grannelanda, og å fremje det nordiske kulturfellesskapet. Ved opprettinga var prissummen 50 000 danske kroner. Sidan 1995 har prisen vore på 350 000 danske kroner.

Nominasjonsprosessen 
Kvart av landa Danmark, Finland, Island, Noreg og Sverige har ein komité som kan nominere opptil to verk innan 1. desember kvart år. I tillegg kan det nominerast eitt verk kvar frå Færøyane, Åland, Grønland og det samiske språkområdet. 

I utgangspunktet er det verk skrivne innan dei to siste åra som kan nominerast, men sidan verk skrivne på finsk, færøysk, grønlandsk, islandsk eller samisk må finnast i omsett utgåve på anten dansk, norsk eller svensk for å kunne vurderast, kan dei vere komne ut i løpet av dei fire siste åra.

Tildelingar

Land og språkområde 
Frå starten vart det nominert opp til to verk kvar frå Danmark, Finland, Island, Noreg og Sverige. Frå og med 1985 vert det også nominert opp til eitt verk kvar frå Færøyane, Grønland og det samiske språkområdet når det er høvelege kandidatar. Det vart utvida til å gjelde Åland òg frå 2011. Færøyingen William Heinesen fekk likevel prisen allereie i 1965, men han var då nominert frå Danmark. 

Nils-Aslak Valkeapää som fekk prisen i 1991, var nominert frå det samiske språkområdet, og Rói Patursson frå Færøyane fekk prisen i 1986. Som den første frå Grønland vann Niviaq Korneliussen prisen i 2021. Elles er alle tildelingane gått til forfattarar frå dei fem store landa, med seksten prisar til Sverige, tretten til Danmark, ti til Noreg, ti til Finland og åtte til Island.

Kjønnsfordeling 
Sara Lidman fekk prisen som fyrste kvinne i 1980, etter 18 strake tildelingar til mannlege forfattarar. 
Femten av dei femtini som har motteke prisen til og med 2019 er kvinner. Det gjev ei fordeling på 25 % prosent til kvinner og 75 % til menn, men om ein ser berre på dei siste tretti åra, så er tildelingane jamnare fordelte mellom kjønna.

Prisvinnarar

Kjelder 

 Om prisen hjå Nordisk Råd

 
Prisar og utmerkingar skipa i 1962
Nordisk råd

Nordisk råd er eit samarbeidsorgan for dei nordiske landa som blei danna i 1952. 
Dei som sit i rådet er folkerepresentantar frå parlamenta i dei ulike landa. Noreg, Sverige, Danmark og Finland har 20 medlem kvar, dei danske sjølvstyrde områda Færøyane og Grønland har 2 representanter kvar, og Island har 7. Nordisk råd har allmøte ein gong kvart år, om hausten. Sekretariatet sit til vanleg i København. I tillegg til allmennmøtet har parlamentarikarane temamøte. 

Nordisk råd deler kvart år ut ein litteraturpris. I tillegg har Nordisk råds filmpris vorte delt ut av rådet åtte gonger sidan 2002. 

I 1971 blei Nordisk ministerråd danna. Dette er eit samarbeidsorgan for regjeringane i dei nordiske landa.

Medlemsland 
  (20 representanter)
  (20 representanter)
  (20 representanter)
  (20 representanter)
  (7 representanter)

Sjølvstyrde område:
  (2 representanter)
  (2 representanter)

Bakgrunnsstoff 
 

 
Norden
Internasjonale organisasjonar
Skipingar i 1952
Anders Andersen

Anders Andersen () var ein norsk sagbruks- og gardsarbeidar som var med på å stifta Det norske Arbeidarpartiet i Arendal den 21. august 1887. Han blei den første formannen i partiet. Han døydde på Røyken gamleheim.

Kjelder 
 

Leiarar for Arbeidarpartiet
Folk frå Jevnaker
Folk frå Røyken
Teknologi

Teknologi (av gresk τεχνολογια < τεχνη, 'handverk', og λογος 'ord, lære' + suffikset ια)  er kunnskap om, tillaging og bruk av reiskapar, maskinar, teknikkar, system eller metodar for å oppnå visse restultat. Det kan visa til utvikling og oppfinning av nye verktøy, materialar, prosessar og teknikkar som hjelper til med å løysa problem. Menneska har drive med teknologi sidan steinalderen, og han har sidan vore i stendig utvikling.

Sjå òg 
 Den industrielle revolusjon 
 Teknikk
 Ingeniørfag
 Vitskap

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

 
Vitskapar
Daglegliv
Zóg nit kein mól

«Zóg nit kein mól» er dei første orda i den mest berømte av dei jødiske partisansongane frå andre verdskrigen. Den heiter da også opphavleg «Partizanerlid», og teksten er skriven av den unge diktaren Hirsch Glik (eller Hirsh Glik) frå Vilnius i Litauen. Han skreiv orda så dei passa ein fengande melodi laga av Pokras-brørne, jødiske komponistar frå Sovjetunionen. Songen blir i dag ofte sunge på minnemarkeringar over Holocaust.

Bakgrunn
Glik og andre jødar frå ghettoen i den nazi-okkuperte byen danna ei motstandsgruppe dei kalla Fareinikte Partizaner Organizatsie/Fareynigte Partizaner Organizatsye (FPO) på jiddisk (jiddisch/yidish), truleg fordi dei kom frå ulike politiske grupper, der var både kommunistar, bundistar og som Glik sjølv, medlemer av den venstresionistiske rørsla Hashomer Hatzair. Etter at ghettoen blei utsletta av nazistane, heldt dei som kom seg unna fram med partisanverksemd frå skogane kring byen. Glik mista livet i krigen, han blei drepen i 1943 eller 1944. 

Glik hadde gjeve ut dikt på både hebraisk og jiddisk før krigen, men det diktet som har udødeleggjort han er denne songteksten. Orda som handlar om aldri å gi seg, aldri å gi opp håpet, om å kjempe vidare. Saman med den italienske anti-fascistiske partisansongen «Bella Ciao», er «Partizanerlid» den internasjonalt kanskje mest kjende motstandssongen frå andre verdskrigen.

Norske omsetjingar
Songen til Hirsch Glik har verka fengjande på mange, også ein norsk diktar som Georg Johannesen. Eit av hans mest kjente dikt, Jødisk partisansang, tek utgangspunkt i ei linje hos Glik.

Bakgrunnsstoff
Lenkjer til norske gjendiktingar

«Sei du aldri at du går den siste veg» av Olve Utne
«Partisansong» av Erling Outzen

Framføring
Sog nit kejnmal - www.kampflieder.de

Kampsongar
songar på jiddisch
jødar under andre verdskrigen
songar knytte til andre verdskrigen

ru:Глик, Гирш#Партизанский гимн
Sosiolekt

Ein sosiolekt er ein språkvariant som ei særskilt sosial eller yrkesmessig gruppe eller ein samfunnsklasse brukar. Ein sosiolekt skil seg dermed frå ein dialekt, som er språkvariantar som vert snakka i eit visst geografisk område. Ein finn sosiolektar særleg i byane, som har fleire og tydelegare definerte befolkningssjikt og yrkesgrupper enn distrikta.

Sjå òg 
 Bymål
 Fintrøndersk
 Gatebergensk og penbergensk
 Månsing
 Sjargong
 Sosiolingvistikk

Sosiolingvistikk
Nazist

Ein nazist er ein tilhengjar av nazisme. Sjølv kalla dei opphavlege tyske nazistane seg «nasjonalsosialistar», det nazistiske partiet i landet heitte det Nasjonalsosialistiske Tyske Arbeidarpartiet, NSDAP (1919-1945). Nazismen er ein underkategori av den breiare kategorien fascisme, ein spesielt rasistisk variant som altså oppstod i Tyskland. Nazistar/nynazistar har etter 1945 oftast kalla seg berre «nasjonalistar», men er gjenkjennelege på valdeleg rasisme, historierevisjonisme og visse ytre karakteristikkar (spesiell klesstil, m.m.).

Kjelder

Politiske ideologiar