alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Appleby-in-Westmorland

Appleby (kalla Appleby-in-Westmorland for å skilje han frå andre byar med same namn) er ein by i Cumbria i England. Han var administrasjonsby for Westmorland inntil dette grevskapet vart ein del av Cumbria i 1974. Han er blant dei minste stadane i England med bystatus. 

Hovudnæringsvegen er turisme, sidan byen ligg i vakre omgjevnader nær Lake District nasjonalpark. Ein av dei viktigaste lokale attraksjonar er Appleby slott, der lady Anne Clifford budde på 1600-talet. I seinare år har slottet ikkje vore tilgjengeleg for publikum, noko som har ført til ein nedgang i mengder turistar. 

Utanom turisme er mange sysselsett i landbruket, medan andre pendlar til omkringliggande byar.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Appleby-in-Westmorland» frå , den 15. juli 2011. 
 

Byar i Cumbria
Barrow-in-Furness

Barrow-in-Furness eller berre Barrow er ein mellomstor industriby i Cumbria, nordvest i England, kjent for skipsbyggingstradisjonane sine. Byen ligg ytst på Furnesshalvøya sørvest i grevskapet Cumbria.

Barrow er den største byen i distriktet Barrow-in-Furness og det største folkesenteret på Furness. 

Han var berre ein liten landsby heilt til midt på 1800-talet, då den industrielle revolusjonen gav startskotet til eksplosiv vekst. Byen vart heimstad for fleire stål- og jernverk, og det verna sundet mellom halvøya og Walney Island gav den perfekte plasseringa for etableringa av skipsverft. 

Den opphavlege drivkrafta kom med utbygginga av jarnbana til området, men på slutten av 1800-talet var Barrow heimstad for det største stålverket i verda, omfram at byen alt var det store senteret for skipsbygging han enno er. 

Skipsverftet vart ein storskala produsent av marinefartøy og spesialiserte seg i aukande grad på undervassbåtar. Dei siste 60 åra utgjorde atomubåtar størstedelen av produksjonen. Alle Vanguard-klasse ubåtane i Storbritannia, utstyrt med Trident-rakettar, som utgjer hovuddelen av den kjernefysiske slagkrafta til Storbritannia, vart bygd ved skipsverftet i Barrow. Slutten av den kalde krigen, og dei påfølgjande kutta i militære budsjett, medførte stor arbeidsløyse i området. 

Barrow-in-Furness er heimbyen til fotballaget Barrow AFC og til rugbylaget Barrow Raiders.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Barrow-in-Furness» frå ,  den 15. juli 2011. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff 
 Barrow Borough Council
 NW Evening Mail 
 Webbaviation Barrow Gallery
 Gamle og nye bilder fra Barrow

Byar i Cumbria
Hamnebyar i England
Busetnader grunnlagde i 1867
Kendal

Kendal er ein by i Cumbria i England. Han er administrasjonssenter og største byen i distriktet South Lakeland, og tredje største byen i grevskapet. Kendal er mest kjent som eit turistmål, for konfekten Kendal mint cake og for bygningane i lokal, grå kalkstein som har gjeve byen kallenamnet «Auld Grey Town».

Geografi og kommunikasjon 

Kendal ligg ved elva Kent, og er omgjeven av låge åsar. Han ligg rett utanfor nasjonalparken Lake District, og blir ofte rekna med til parken fordi mange turistar brukar han som base under turar. Sidan han er omgjeve av landsbygd har byen lenge vore eit viktig handelssenter for området. 

Kendal stasjon betener Windermere Branch Line, og har samband til Windermere i nord og Oxenholme og Lancaster i sør. Det er omkring tolv kilometer til motorvegen M6. Hovudvegen A65 stoppar i Kendal, medan A6 går gjennom byen. 

Lancasterkanalen vart utvida til Kendal i 1819, men den nordlege delen vart ufarbar då M6 vart anlagt. Delar av den seksjonen vart drenert og fylla igjen for å hindre lekkasjar. Den delen av kanalen som gjekk gjennom byen er restaurert, og det er per 2007 planar om å restaurere resten.

Historie 

Kendal blir nemnt i Domesday Book (1086) som Cherchbi. Han var i fleire hundreår kjent som Kirkbie Kendal, som tyder «landsby med kyrkje i Kentdalen». Han vart ein periode òg kalla Kirkbie Strickland. Normannarane reiste ei festning av motte and bailey-typen der, vest i den moderne byen. 

Som mange andre marknadsbyer i området fekk Kendal ei hovudgate, high street, med forskansa sidegater, yards, slik at folkesetnaden lett kunne søkja vern når han vart raidet av Bord Reivers, anglo-skotske plyndrarar. Hovudindustrien var ullprodukt, noko som blir reflektert i våpenet til byen med mottoet Pannus mihi panis, «ull er brødet mitt». Det vart laga eit stoff, Kendal Green, med ein lokal produksjonsmåte, som skal ha vorte kjent etter at bogeskyttarar frå Kendal kjempa ved Agincourt iført klede av slikt stoff. 

Det ligg fleire slottsruiner i byen, der det nyaste, Kendal Castle, vart reist mot slutten av det 1100-talet.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Kendal» frå ,  den 15. juli 2011.  
 

Byar i Cumbria
Kirkby Stephen

Kirkby Stephen er ein liten marknadsby i Cumbria i England. Han ligg vest for elva Eden.

Byen er kjent for den store soknekyrkja, kjent som «Katedralen i dalane», som har eit relieff datert til 700-talet av den norrøne guden Loke som er bunden og lenkja.

Edvard III gav byen marknadsrettar i 1353, og det blir framleis halde marknader der, no ein gong i veka. Det er òg mange antikvitetsbutikkar i byen.

I nærleiken av Kirkby Stephen ligg Devils Hole, ein interessant steinformasjon over ei elv, som det er knytt fleire segner til.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Kirkby Stephen» frå ,  den 15. juli 2011.  
 

Byar i Cumbria
Penrith i England

Penrith er ein by i Cumbria i England. Han er administrasjonssenter for distriktet Eden.

På 800- og 900-talet var han hovudstaden for Cumbria, som var ein delvis sjølvstendig nasjon. I 1070 vart området ein del av Skottland. Dei eldste gatene i byen kom til på 1200-talet.

Penrith slott vart reist i 1399, på staden der eit forsvarstårn hadde stått. Det vart etterkvart ei kongeleg festning, ått av Richard, hertug av Cloucester.

På St. Andrew's kyrkjegard ligg ifølgje segna ei kjempe og høgkonge av heile Cumbria gravlagt. Steinane som står rundt grava skal symbolisere villsvin som han drap i Inglewoodskogen.

På Beacon Hill rett utanfor byen står eit monument frå 1719 på eit stad der det sidan Henrik VIII si tid har vore ein varde (beacon). Det går ein tursti opp dit, og frå toppen er det god utsikta utover Edendalen.

William Wordsworth, systera hans Dorothy og den seinare kona hans Mary Hutchinson gjekk alle på skule i Penrith. Skulehuset er no ein kafé, Tudor Coffee Room.

I sentrum av byen står eit klokketårn, som vart reist i 1861 til minne om Philip Musgrave.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Penrith (England)» frå ,  den 15. juli 2011.  
 

Byar i Cumbria
Alfreton

Alfreton er ein by i Amber Valley i Derbyshire i England. Han har litt over 20 000 innbyggjarar.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Alfreton» frå ,  den 15. juli 2011.  
 

Byar i Derbyshire
Belper

Belper er ein by i Amber Valley i Derbyshire i England. Han har omkring 20 000 innbyggjarar.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Belper» frå ,  den 15. juli 2011.  
 

Byar i Derbyshire
Bolsover

Bolsover er ein by i Derbyshire i England. Han er administrasjonsby for distriktet Bolsover. 

Bolsover slott vart først reist i normannisk tid, og var opphavleg sete for Peverilslekta. Den første Peveril var son av Vilhelm Erobraren. Det første slottet er ikkje bevart, og det som står i byen no er frå 1613. 

Kolgruvedrift var tidlegare viktigaste næringsvegen, men som elles i England har det gått nedover med denne industrien og Bolsover Colliery stengte i 1993.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Bolsover» frå ,  den 15. juli 2011.  
 

Byar i Derbyshire
Heanor

Heanor er ein by i Derbyshire i England, omkring 13 kilometer nordaust for Derby. Elva Erewash renn rett ved byen. 

Byen har vakse saman med Langley Mill, og Langley Mill stasjon betener begge. Det var tidlegare ein liten stasjon på Great Northern Railway i Heanor, men denne er nedlagt. 

Kullgruvedrift og tekstilproduksjon var tidlegare dei viktigaste næringsvegane i Heanor. På området til ei nedlagd kolgruve er det opna ein stor fornøyelsespark, The American Adventure. Byen er òg kjent for Matthew Walker-fabrikken, som produserer julepuddingar. Han vart selt til Northern Foods i 1992. 

Heanor Town FC, «The Lions», vart grunnlagd i 1883, og spelar i Abacus Lighting Central Midlands League Supreme Division.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Heanor» frå ,  den 15. juli 2011.  
 

Byar i Derbyshire
Matlock

Matlock er administrasjonsbyen i Derbyshire og distriktet Derbyshire Dales i England. Han var tidlegare ein kurstad, og ligg ved elva Derwent.

Opphavleg låg det fleire små landsbyar i området: Matlock Town, Matlock Green, Matlock Bridge og Matlock Bank. I 1698 vart det oppdaga varme kjelder der, og kurhotella, kjent som «hydros», sprang opp. Folkesetnaden auka dermed valdsamt, og byen oppstod. Det største hotellet vart opna i 1853, og nedlagt i 1950-åra då administrasjonen til byen flytta inn i bygningen.

I 1893 vart det anlagt ein kabeldriven trikk gjennom byen, inspirert av trikken i San Francisco. Då han vart opna var han den brattaste trikkelinja i verda, og kosta to pennyar opp og ein penny ned. Banen vart nedlagt i 1927 etter at bilar og bussar hadde teke over.

Leys Park er ein stor viktoriansk park ved elva. Han opna i 1898, og har no ein modelljernbane på permanent utstilling i den gamle trikkestallen, som vart flytta til parken, og dessutan ein musikkpaviljong og ein dam med små motorbåtar. Båtane er dei eldste i slaget sitt som enno er i drift i Storbritannia.

Byen ligg i den sørvestlege utkanten av Peak District. Matlock Bath ligg rett sør for byen.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Matlock» frå ,  den 15. juli 2011.  
 

Byar i Derbyshire
Melbourne i Derbyshire

Melbourne er ein marknadsby i Derbyshire i England. I 1837 vart Melbourne i Australia kalla opp etter statsministeren William Lamb, 2. vicomte Melbourne som har namnet sitt frå Melbourne Hall i Melbourne.

Historie 
Namnet Melbourne kjem frå «mill stream». Det vart oppført i Domesday Book som Mileburne. Ei soknekyrkje vart bygd i Melbourne rundt 1120. 

I 1311 forskansa Robert de Holand krongodset i Melbourne som etter det vart kjent som Melbourne Castle sjølv om festningane aldri vart fullført. Tidleg på 1600-talet var borga i så dårleg forfatning at han vart riven. Ruinane etter borga er framleis synlege.

Kjende personar tilknytte Melbourne 
Thomas Cook, reisebyrågrunnleggar, fødd i Melbourne i 1808. 
William Lamb, 2. vicomte Melbourne, statsminister 1834 og frå 1835 til 1841.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Melbourne i Derbyshire» frå ,  den 15. juli 2011.  
 

Byar i Derbyshire
Ripley i Derbyshire

Ripley er ein by i Amber Valley i England. Området vart på grunn av rike mineralførekomstar industrialisert frå slutten av 1700-talet. 

John Wesley brukte ein del tid i Ripley under reisene sine i England. Han heldt preiker under eit tre på marknadsplassen og andre stader. Ripley Methodist Church seiast å vere den eldste kyrkja i byen som enno er i bruk. Då metodistrørsla hadde stordomstida si, var det heile fem metodistkyrkjer i Ripley, men desse har etter kvart vorte slått saman.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Ripley (Derbyshire)» frå ,  den 15. juli 2011.  
 

Byar i Derbyshire
Barnstaple

Barnstaple er ein by og eit verdsleg sokn i North Devon i Devon i England. Han ligg 109 km sørvest for Bristol, 80 km nord for Plymouth og 55 km nordvest for Exeter. Den gamle skrivemåten Barnstable vert ikkje nytta lenger. 

Han er det administrative senteret i distriktet og hevdar sjølv å vere det eldste soknet i Storbritannia. Han vart grunnlagd på den nedste vadestaden over elva Taw, om lag 5 km frå munningen hennar i Bristolkanalen. Då Domesday Book vart skriven, hadde Barnstaple sine eigne myntar. Storleiken og rikdommen i mellomalderen var basert på daglegvarer (staple) og han hadde rettar til å selje ull. At dette var viktig er framleis synleg i stadnamnet. Ullhandelen vart støtta av ei god hamn. I 1588 vart det sendt fem skip frå hamna for å delta i kampen mot den spanske armadaen.

Byen har kring 20 000 innbyggjarar.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Barnstaple» frå ,  den 15. juli 2011.  
 

Byar i Devon
Bradninch

Bradninch er ein liten by i Devon i England, som ligg snaue fem kilometer sør for Cullompton. Byen har eksistert sidan 600-talet, og vart i 1666 kraftig herja av brann (same år som brannen i London).

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Bradninch» frå ,  den 15. juli 2011.  
 

Byar i Devon
Budleigh Salterton

Budleigh Salterton er ein liten by på sørkysten av Devon i England, ca. 22 km sør for Exeter. Byen ligg ved utløpet av elva Otter. Rullesteinstranda og klippene er ein del av verdsarvstaden Jurassic Coast.

Forfattaren Walter Raleigh er fødd nokre få kilometer nord for byen.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Budleigh Salterton» frå ,  den 15. juli 2011.

Bakgrunnsstoff
 Budleigh Salterton (DMOZ.org) 

Byar i Devon
Westward Ho!

Westward Ho! er ein kystby i Devon i England. Han ligg i distriktet Torridge, nær Bideford. Namnet til byen er teke frå tittelen på Charles Kingsley-romanen Westward Ho!, og er den einaste staden i Storbritannia med eit utropsteikn i namnet.

 
Han var tidlegare første og fremst ein feriestad, men har etterkvart fått stadig fleire fastbuande sidan turistanlegga har lagt ned; dette gjeld blant anna det kjende anlegget Torville Camp. Nokre anlegg er enno i drift.

Staden er kjent for den lange sandstranda, der det ofte er mogleg å surfe.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Westward Ho!» frå ,  den 15. juli 2011.  

Byar i Devon
Kongsbonde

Kongsbonde er ei nemning på Færøyane på ein som leiger og driv statsått jord, sokalla kongsjord.(på færøysk kongsjørð ). Tidlegare var ein kongsbonde ein som dreiv jorda for kongen.

Stort sett er kongsjord den jorda som tilhøydre den katolske kyrkja fram til reformasjonen i 1538, og som deretter tlhøyrde kongen. Dette omfattar meir enn halvparten av arealet på Færøyane. I dag tilhøyrer kongsjorden det færøyske landsstyret som statseigedom. 

Kongsjord må sjåast på som ein motsetnad til privateigd odelsjord. Medan odelsjorda normalt blei delt mellom alle arvingar og derfor blei desimert til ho blei uutnyttbar, blei kongsjord verande udelt. Arvingane til kongsbondane har gjennom tradisjon utstrekt rett til å arva leigekontrakten, og kongsbondeslektene har derfor ofte dei beste forholda for drivverdige einingar og ein arverett som i nokon grad tilsvarer privat eigedom. 

Den største kongsgarden på øyane er Kirkjubøargarður i Kirkjubøur. Den noverande kongsbonden Patursson, som er ein etterkomar etter forfattaren og politikaren Jóannes Patursson, er 18. generasjon på garden. Ein annan kjend kongsgard ligg på øya Koltur, også driven av ein Patursson.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Kongsbonde» frå ,  den 24. mars 2020.  
 
 

Færøysk økonomi
Færøysk historie
Landbruk på Færøyane
Kongsjord

Kongsjord (på færøysk: kongsjørð, uttala 'kongsjør') er den færøyske nemninga på jord som i dag er ått av Landsstyret på Færøyane. Ikkje langt frå halve jorda på Færøyane er ått av staten som kongsjord. Kongsjord vert drive av ein kongsbonde, som leiger henne av staten.

I opphavet var denne jorda kyrkjejord og ått av den katolske kyrkja. Etter at vesterkyrkja vart kløyvd under omveltet, og kyrkja stod med vanmakt, gjekk jorda åt kongen i 1538. Difor omgrepet kongsjord, eit omgrep som held seg endå trass i at jorda ikkje vert ått av nokon konge.

Kongsjorda vert sett på som motsetnaden til odelsjord. Til skilnad frå odelsjord, held kongsjorda seg i same standet heile tida. Odelsjord, som er ått privat, blir delt mellom ervingane og vert gjennom ættsledane mindre, og dimed mindre eigna til å leve av. Kongsbondanne ervingar har etter seden rett til å arve leigeseglet. Dimed rår kongsbondeættene ein arv som dei kan rekne som sin.

Den største kongsgarden på øyane er Kirkjubøargarður i Kirkjubøur. Patursson, som driv garden i dag, er den 17de generasjonen på garden. Kongsgården på øya Koltur er au namnkunnug. Der lever ein annan Patursson bur ålene med kone og dyr.

Færøyane

no:Kongsbonde
Colyton i Devon

Colyton er ein liten by i grevskapet Devon i Storbritannia. Det går ei trikkelinje frå Colyton til kystbyen Seaton.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Colyton (Devon)» frå ,  den 16. juli 2011.  
 

Byar i Devon
Sampford Courtenay

Sampford Courtenay  er ein by i grevskapet Devon i England. Han har kring 500 innbyggjarar. Historisk har han inngått som del av «Black Torrington Hundred».

Sampford Courtenay er mest kjent for å vere staden der Bønebokopprøret braut ut i 1549, og han var òg staden for den siste store samanstøyten mellom opprørarane og leigesoldatane til kongen, med omkring 1300 falne.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Sampford Courtenay» frå ,  den 16. juli 2011.  
 

Byar i Devon
Sidmouth

Sidmouth  er ein by i grevskapet Devon  i England. Han har kring 14500 innbyggjarar. Han er administrasjonsby for distriktet East Devon, og ligg omkring 24 km søraust for Exeter. Byen ligg på Jurassic Coast, som er ein verdsarvstad, og turvegen langs sørvestkysten går innom Sidmouth. 

Hovudnæringsvegen er turisme. I byrjinga av august kvart år vert det arrangert ein folkemusikkfestival i byen. Det er òg, med tanke på det låge folketalet, overraskande mange butikkar og serveringsstader, og eit stort varehus. Omkring 60 % av innbyggjarane er pensjonistar, sidan byen har eit mildt klima som mange ønskjer å flytte til etter endt arbeidskarriere.

Historie

Sidmouth var opphavleg ein liten fiskarlandsby, med ei hamn som ikkje hadde noko kommersiell suksess. På byrjinga av 1800-talet vart staden ein fasjonabel badeby for dei øvre klassane, og fleire villaer i georgiansk og regencystil sprang opp. Dei fleste har blitt omgjort til hotell, men det opphavlege utsjånaden er godt bevart. 

I 1912 vart Lockyer Observatory and Planetarium innvigd. Det byrja etter kvart å forfalle, og heldt på å bli riven. Lokale entusiastar redda bygningen, og det brukast no til eit utdanningsprosjekt innan naturvitskap og er regelmessig opent for publikum.

Sidmouth var tidlegare knytt til jernbanenettet, men sidelinja dit vart nedlagt i 1960-åra.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Sidmouth» frå ,  den 16. juli 2011.  
 

Byar i Devon
Tavistock

Tavistock  er ein by i grevskapet Devon  i England. Han har kring  innbyggjarar. Byen er administrasjonssentrum i West Devon. 

Den dokumenterte historia til byen går tilbake til 961, då Tavistock Abbey vart grunnlagt. Ruinane av klosteret ligg i sentrum. 

Sjøfararen Francis Drake kom frå Tavistock.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Tavistock» frå ,  den 16. juli 2011.

Bakgrunnsstoff 
 http://www.tavistock.gov.uk/index.htm 

Byar i Devon
Beaminster

Beaminster  er ein by i grevskapet Dorset i England. Han har kring 3000 innbyggjarar. Han ligg ved vegen A3066, mellom Bridport og Crewkerne, i dalen elva Brit renn gjennom. Byen er kjent for Beaminsterfestivalen, ein årleg ni dagar lang musikk- og kulturfestival.

Under borgarkrigen var byen på parlamentet si side, og vart plyndra av rojalistiske styrkar i 1644.

Fordi jernbanen ikkje vart lagt til Beaminster på 1800-talet, opplevde han ikkje same vekst som andre byer, og han er derfor ein av de minste byane i Storbritannia.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Beaminster» frå ,  den 16. juli 2011.  
 

Byar i Dorset
Blandford Forum

Blandford Forum  (gjerne kalla berre Blandford) er ein by i grevskapet Dorset  i England. Han har kring 9000 innbyggjarar og ligg ved elva Stour. Han er administrasjonssenter for North Dorset. Rett utanfor byen kryssar A350 og A354 kvarandre. Begge går utanom sentrum.

Staden har vore ein vadestad sidan angelsaksisk tid. Den eldste namneforma er Blaen-y-ford, «staden ved vadestaden», eit namn byen deler med landsbyen Blandford St. Mary like ved. Innan 1200-talet hadde han blitt ein viktig marknadsby, med ein kvegmarknad som forsynte dei mange mjølkebøndane i området med dyr. Byen var òg ein vanleg stoppestad under reisa mellom London og hamnebyen Weymouth. Det vert framleis halde marknad ein gong i veka.

I 1731 brann store delar av byen ned. John og William Bastard stod for gjenoppbygginga, som tok omkring 30 år. Soknekyrkja i byen, som er vigd til apostlane Peter og Paulus er ein bygning i klassisk stil, med kuppel. Ho vart reist i 1732. Sentrum er eit utmerka døme på georgiansk arkitektur .

Sør for byen kryssar ei steinbru med seks bogar Stour.

Eit av dei viktigaste føretaka i byen er Badger Brewery, som leverer øl til mange pubar i regionen.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Blandford Forum» frå ,  den 16. juli 2011.  
 

Byar i Dorset
Christchurch i Dorset

Christchurch er ein by i grevskapet Dorset i England. Han utgjer saman med omkringliggande område eit distrikt ved same namn, og sidan dette vart oppretta i 1974 har byen vokse slik at den no kan seiast å vere praktisk talt identisk med distriktet. Folketalet i distriktet er 45 800, og arealet er 50,4 km².

Byen vart grunnlagt som ein saksisk landsby, og heitte opphavleg Twyneham, som tyder «busetnad mellom to elver». Dette viser til Avon og Stour, som begge renn ut i havet ved hamna i Christchurch.

Sentrum vert dominert av klosterkyrkja som har gjeve byen sitt noverande namn. 

I 1974 vart byen slått saman med delar av distriktet Ringwood og Fordingbridge, og overført frå Hampshire til Dorset. ein viktig grunn til dette er at den utgjer ein del av eit urbant område som består av Bournemouth, Poole og Wimborne, eit område som best kunne administrerast som del av Dorset.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Christchurch i Dorset» frå ,  den 16. juli 2011.  
 

Byar i Dorset
Distrikt i Sørvest-England