alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Saarbrücken

Saarbrücken er ein by i Tyskland og hovudstad i delstaten Saarland med om lag 180 000 innbyggjarar. Byen ligg i hjarte av eit storbyområde med 1,1 millionar menneske. 

Saarbrücken var tidlegare eit industri- og transportsenter for kol, og fabrikkar her produserte jern og stål, sukker, øl, keramikk, optiske instrument, maskinar og byggematerialar. Dei siste tiåra har derimot industrien i Saarland vore i nedgang. 

Historiske landemerker i byen er mellom anna ein steinbru over elva Saar (1546), den gotiske kyrkja St Arnual, Saarbrücker Schloss frå 1700-talet og delar av gamlebyen St. Johanner Markt. I 1815 kom Saarbrücken inn under Preussen og i to periodar på 1900-talet (1919-1935 og 1945-1957) var Saarland under fransk styre. Av den årsak og sidan han ligg nær den franske grensa, har område vorte påverka av Frankrike. 

I moderne tysk kan namnet Saarbrücken sjå ut til å tyde Saar sine bruer (Brücken er tysk for bruer), men namnet oppstod minst 500 år før den første brua vart laga her. Det historiske namnet på byen er eigentleg Sarabrucca, som kjem av det gamalhøgtyske ordet Brucca, som vart Brocken på høgtysk (steinar eller rullesteinar).

Historie 
Saarland-området vart ein del av Romarriket i det 1. hundreåret, og kom seinare inn under frankarane. I 925 vart det ein del av Det tysk-romerske riket, men vart framleis sterkt påverka av Frankrike. 

Frå 1381 til 1793 var grevane av Nassau-Saarbrücken dei lokale herskarane. Området byta hender fleire gongar i samband med krigar, og området kom under fransk dominans på 1500-talet og vart ein del av Frankrike i 1680-åra. Frankrike vart tvunge til å gjev frå seg Saarland i 1697, men frå 1793 til 1815 var området igjen fransk. 

Etter 1815 vart store delar av området ein del av provinsen Rheinland i Preussen, og på 1800-talet vart kol- og jernressursane i området utvikla. Den franske hæren okkuperte derimot områda mellom 2. og 4. august 1870 i den fransk-prøyssiske krigen.

Etter Versaillestraktaten i 1919 vart Saarland igjen fransk eigedom i ein periode på 15 år som kompensasjon for tyskarane si øydelegging av franske gruver under den første verdskrigen. Traktaten sa òg at det skule haldast ein folkeavstemming på slutten av 15-årsperioden for å avgjere om Saarland skulle verte fransk eller tysk og i 1935 stemte meir enn 90% på ei gjenforeining med Tyskland. 

Området vart kraftig bomba under den andre verdskrigen og vart ein del av den franske okkupasjonssona i 1945, og i 1946 vart området ein separat sone. På slutten av 1940-åra og tidleg i 1950-åra prøvde franskmennene å gjere Saarland til ein eigen stat. I 1955 kravde området å verte ein del av Tyskland, og 1. januar 1957 vart det ein delstat i Vest-Tyskland.

Bakgrunnsstoff

Kjelder 

Byar i Tyskland
Byar i Saarland
Delstatshovudstader i Tyskland
Lågspenning

Lågspenning er i Noreg definert som elektrisk spenning mellom 0 og 1000 volt likestraum og mellom 0 og 1500 volt vekselstraum. Høgare spenningar enn dette er klassifiserte som høgspenning.

Sjå òg 
 Transformator

Elektrisitet
Elektrisk tryggleik
Luzon

Luzón er den største og folkerikaste øya i Filippinane, med eit flatemål på 104 688 km² og om lag 41 millionar innbyggjarar. Den største byen på øya er Manila, hovudstaden i Filippinane.

Kjelder 
 CAPLEX på nett

Filippinane
Javahavet

Javasjøen er eit havområde mellom Java og Borneo sør i Stillehavet. Javasjøen breier seg over om lag 400 000 km².

Kjelde 
 CAPLEX

 
Hav i Indonesia
Randhav i Stillehavet
Det maritime Søraust-Asia
Andamanhavet

Andamanhavet er ein del av Indiahavet, og ligg mellom Malayahalvøya, Andamanøyane og Nikobarane. Sjøen er 800 000 km² stor og 4 198 m djup.

Kjelder 
 CAPLEX
 Wikipedia på bokmål

Indiahavet
Det maritime Søraust-Asia
Herne

Herne er ein by i Tyskland i delstaten Nordrhein-Westfalen med om lag 165 000 innbyggjarar. Byen ligg i Ruhrområdet ved elva Emscher midt mellom byane Bochum og Gelsenkirchen. 

Som dei fleste andre byar i området var Herne ein liten landsby fram til 1800-talet. Då kolbrytinga og produksjon av stål oppstod i området vart landsbyane i Ruhr-området byar. 

Herne i dag inneheld dei tidlegare separate busetnadane Herne, Wanne og Eickel. Gardane med desse namna vart grunnlagd på 1000- og 1100-talet. I 1860 opna den første kolgruva, og dei neste tjue åra vart folketalet tjuedobla og Herne vart ein by. Den same utviklinga hadde Wanne og Eickel, som i 1926 vart slått saman til den nye byen Wanne-Eickel. I 1975 vart Wanne-Eickel, som då var ein by med over 70 000 innbyggjarar, slått saman med Herne. 

Det vert halde eit marknad kalla Cranger Kirmes i bydelen Crange kvart år i august. Det er det tredje største marknaden i Tyskland med om lag 3,5 millionar vitjande. Ein kan spore dette markedet tilbake til 1400-talet då bønder starta å handle hestar. 

Av kjende personar frå byen finn ein Jürgen von Manger, Kurt Edelhagen, Jürgen Marcus, Heinz Rühmann, Tana Schanzara og Jan Zweyer.

Bakgrunnsstoff

Kjelder 

Byar i Tyskland
Byar i Nordrhein-Westfalen
Mülheim an der Ruhr

Mülheim an der Ruhr, òg kalla «Byen ved elva», er ein by i Tyskland i delstaten Nordrhein-Westfalen med om lag 170 000 innbyggjarar. Byen ligg i Ruhr-området mellom Duisburg og Essen ved elva Ruhr, 30 km nordaust for Düsseldorf og grensar i nord mot byen Oberhausen.

Fleire selskap held til i byen, særleg innan matindustri med selskap som ALDI Süd Company (Karl Albrecht) og Tengelmann-gruppa.

Bakgrunnsstoff

Kjelder 

Byar i Tyskland
Byar i Nordrhein-Westfalen
Dei lange knivars natt

Dei lange knivars natt (tysk: Nacht der langen Messer), var utreinsking av dei potensielle politiske rivalane til Adolf Hitler i Sturmabteilung (SA)

SA fungerte som ein paramilitær organisasjon for NSDAP, det tyske nazipartiet, og var viktig i samband med at Adolf Hitler kom til makta i 1933. Natt til 30. juni vart SA-leiarar og medlemer som var meir assosiert med sosialisme enn med nasjonalisme, og difor sett på som ein trussel, avretta. Gestapo hadde òg konservative rivalar og element innanfor og utanfor regimet som mål. Offisielle dokument viser at 82 vart avretta. Det omfatta nesten alle SA-leiarane. Likevel meiner ein at om lag 200 påståtte motstandarar av naziregimet var drepne. 

Andre verdskrigen
Det tredje riket
Hendingar i 1933
Radiohead

Radiohead er ei britisk musikkgruppa som vart danna rundt 1989. Gruppa har vore viktig i britisk rock sidan slutten av 90-talet. Medlemane i gruppa heiter Thom Yorke, Ed O'Brien, Jonny Greenwood, Colin Greenwood og Phil Selway. Gruppa kalla seg opphavleg «On a Friday», men tok namnet «Radiohead» etter ein song av Talking Heads.

Historie

Gruppa blei verdskjend med debutsingelen «Creep» frå Pablo Honey (1993). Ho opplevde stor popularitet i Storbritannia med andrealbumet The Bends (1995), og i heile verda med den lovprisa OK Computer (1997). In Rainbows (2007) blei gjeve ut digitalt av bandet sjølve. Lyttarar kunne lasta ned songane og betala valfri pris for dei. 

Musikken til Radiohead er prega av tydeleg gitarspel, Yorke sin særeigne songstemme med bruk av falsett, og eksperimentering med ulike stilar. Radiohead byrja som rockeband, men er blitt knytt til den rolege musikkstilen triphop. Frå Kid A har gruppa teke til seg påverknader frå elektronisk musikk, krautrock, post-punk og jazz. Tekstane deira tek mellom anna opp moderne framandgjering, særleg på OK Computer.

Utgjevingar

Album

EP-ar 

 Itch (1993)
 My Iron Lung (1994)
 No Surprises/Running From Demons (1997)
 Airbag/How Am I Driving? (1998)
 I Might Be Wrong: Live Recordings (2001)
 COM LAG (2plus2isfive) (2004)

Singlar 

 Creep (1993)
 Anyone Can Play Guitar (1993)
 Stop Whispering (1994)
 Fake Plastic Trees (1995)
 Just (1995)
 Street Spirit (Fade Out) (1995)
 High And Dry (1996)
 Paranoid Android (1997)
 Karma Police (1998)
 No Surprises (1998)
 How to Disappear Completely (2000) (berre promo)
 Idioteque (2000) (berre promo)
 The National Anthem (2000) (berre promo)
 Optimistic (2000) (berre promo)
 Pyramid Song (2001)
 Knives Out (2001)
 I Might Be Wrong (2001) (berre promo)
 There There (2003)
 Go To Sleep (2003)
 2 + 2 = 5 (2003)
 Jigsaw Falling Into Place (2008)
 Nude (2008)

Filmar 
 Live at the Astoria (1994) VHS
 Seven Television Commercials (1997) VHS/DVD
 Meeting People Is Easy (1999) VHS/DVD
 7 Television Commercials (August 5, 2003) DVD

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Radiohead» frå , og «Radiohead» frå  den 18. juni 2009. 
 

Britiske musikkgrupper
Musikkgrupper skipa i 1989
Grammy-vinnarar
Ivor Novello-prisvinnarar
Solingen

Solingen er ein by i Tyskland i delstaten Nordrhein-Westfalen med om lag 165 000 innbyggjarar. Byen ligg i nord i området Bergisches Land, sør for Ruhr-området.

Solingen er kjend for lange tradisjonar med å lage fine sverd, knivar, sakser og andre knivreiskap med selskap som Wüsthof, Zwilling (J.A. Henckels), Boker og fleire andre. 

Seint på 1600-talet gjorde ei gruppe sverdsmedar frå Sollingen edsbrot då dei tok med seg sverdmakarløyndomen til Shotley Bridge i County Durham i England, som var ein ideell stad med store jernressursar ved elva Derwent. 90 % av tyske knivar vert produsert i Solingen.

Historie 
Solingen vart først nemnd i 1067 som Solonchon. Han var ein liten landsby i fleire hundreår, men vart ein festningsby på 1400-talet. Under den andre verdskrigen vart gamlebyen totalt øydelagd under bombetok i 1944 og 1 040 menneske omkom. I dag er det derfor få attraksjonar igjen i sentrum, sidan lite av gamlebyen vart bygd opp att. 

I 1929 vart Ohligs, som låg i den prøyssiske provinsen Rhein, 27 km nord for Köln, ein del av Solingen. Den største industrien i byen var kniv- og våpenproduksjon, og her var jernstøyperi og møller. Andre industriar var brygging, farging, veving og produksjon av mursteinar. Før 1891 var byen kjend som Merscheid.

I nyare tid byen vart kjend på grunn av ein brann i 1993 der to vaksne kvinner og tre jenter i eit tyrkisk hus døydde i ein påsett brann. Sju andre personar vart skada. Ein meiner det var nynazistar som starta brannen.Hendinga vart enno meir kontroversiell då den tyske kanslaren Helmut Kohl nekta å delta i gravferda.

Bakgrunnsstoff

Kjelder 

Byar i Tyskland
Byar i Nordrhein-Westfalen
Hansaen
Rasismeparagrafen

§135a i den norske straffelova vert kalla rasismeparagrafen. Paragrafen vart innført i 1970 og forbyr diskriminerande og hatefulle offentlege ytringar og symbol på grunn av hudfarge, etnisitet eller nasjonalitet, religion eller seksuell legning. Paragrafen dreidde seg først om ytringar mot folk med annan etnisk bakgrunn, men har seinare vorte endra og utvida fleire gonger. Brot på paragrafen kan straffast med fengsel i opp til tre år.

§135a er i dag ein av dei mest omdiskuterte lovparagrafane i Noreg, men få er dømde for å bryta han. Sidan slutten av 90-talet har talet på politimeldingar auka. Ofte er det antirasistar og politiske motstandarar som melder desse sakene.

Kjelder
Kapittel 13 i straffelova

Fotnotar

Straffelova
Rasisme
Ludwigshafen am Rhein

Ludwigshafen am Rhein er ein by i Tyskland i delstaten Rheinland-Pfalz med om lag 165 000 innbyggjarar. Byen ligg ved Rhinen med byen Mannheim på andre sida. I lag med Mannheim, Heidelberg og det omliggande området dannar dei området Rhinen-Neckar

Ludwigshafen er kjend for kjemiindustrien (BASF) her. Innan kultur finn ein Staatsphilharmonie Rheinland-Pfalz og det kjende Wilhelm-Hack-Museum med sine flotte keramikkveggar, som vart laga av den katalanske kunstnaren Joan Miró. Ludwigshafen er fødestad for den tidlegare tyske kanslaren Helmut Kohl, filosofen Ernst Bloch og den tyske fjellklatraren Wolfgang Güllich.

Bakgrunnsstoff

Kjelder 

Byar i Tyskland
Byar i Rheinland-Pfalz
Megafauna

Megafauna er eit omgrep i økologien som vert nytta om dei største og tyngste dyra i eit økosystem. Omgrepet vert definert som artar kor vaksne individ i gjennomsnitt har ei vekt over eit gitt tal. Kor stort dette talet må vera varierer frå forskar til forskar, men ligg som regel mellom 50 og 500 kg. Ordet vert i stor grad nytta når det er snakk om artar som har døydd ut under istida eller seinare.

Dyr som høyrer med i denne gruppa vert som regel kjenneteikna ved lang levetid, låg populasjonsvekstrate og få eller ingen naturlege predatorar i vaksen alder. Dette har ført til at desse dyra er særleg sårbare overfor menneskeleg påverknad.

Utrydjingar i moderne tid 
Eit stort tal på megafauna-artar har døydd ut i geologisk sett moderne tid, det vil seie i Pleistocen og Holocen-epokane - frå og med istidene til i dag. Årsaka til dette stridast biologane om, men mange meiner at det er dei sofistikerte jaktteknikkane til dei moderne menneska som har skulda. Andre teoriar inkluderer klimaendringar i samband med nedsmeltinga av dei store isbreane, og den kontroversielle hypersjukdomshypotesa.

Mellom den utdøydde megafaunaen kan me nemna mammuten og dei ullhåra nashorna.

Karismatisk megafauna 
Omgrepet «karismatisk megafauna» vert brukt om store dyr med brei folkeleg appell, m.a. kjempepandaen, den afrikanske elefanten og blåkvalen. Dette er dyr som mange miljøvernorganisasjonar brukar medvite for å få inn meir pengar; WWF har t.d. ein kjempepanda i logoen sin. Å fokusera på den karismatiske megafaunaen som lever i eit økosystem er som regel den mest effektive metoden å syta for merksemd rundt eit truga økosystem på.

Referansar 
Engelsk wikipedia

Zoologi
Økologi
Byen Oldenburg

Oldenburg (plattysk Ollnborg) er ein by i Tyskland i delstaten Niedersachsen med om lag 160 000 innbyggjarar. Byen ligg i vest i delstaten mellom byane Bremen og Groningen i Nederland ved elva Hunte. Byen er den fjerde største i delstaten etter Hannover, Braunschweig og Osnabrück. På tysk er byen offisielt kalla Oldenburg (Oldenburg) eller Oldenburg (Oldb) for å skilje han frå Oldenburg i Schleswig-Holstein.

Historie 

Byen vart først nemnd i 1108, då som Aldenburg. Han vart viktig fordi han låg ved ein vadestad over elva Hunte. Oldenburg vart hovudstad i Grevskapet Oldenburg (seinare hertugdøme, storthertugdøme og republikk), ein liten stat i skuggen av den mykje meir mektige hansabyen Bremen.

På 1600-talet var Oldenburg ein rik by i ei tid med krig og uro, og folketalt auka ein god del. I 1667 vart byen råka av ein katastrofal pest og kort tid etter øydela ein storbrann byen. Dei danske kongane, som vart hertugar av Oldenburg på denne tida, var ikkje særleg interessert i forholda i her og han vart mindre og mindre viktig. I 1773 enda det danske styret, og det var først då dei øydelagde bygningane vart bygd opp att i ein neoklassistisk stil. 

I 1893 opna ein kanal mellom Hunte og elva Ems og hamna i Oldenburg vart forbunde til Nordsjøen, noko som kraftig betra dei økonomiske forholda i byen. 

I 1945 etter den andre verdskrigen voks Oldenburg til meir enn 100 000 innbyggjarar då flytningar emigrerte til byen, som berre svakt råka av dei allierte sine bombetokt. I 1946 vart Oldenburg ein del av den nye tyske delstaten Niedersachsen.

Bakgrunnsstoff

Kjelder 

Oldenburg
Oldenburg
Gera

For elva med same namn, sjå elva Gera
''For bibelsk vekt, sjå Eininga gera

Gera er ein by i Tyskland i delstaten Thüringen med om lag 105 000 innbyggjarar. Byen dekkjer eit område på 151 km². Elva Weiße Elster renn gjennom byen, men elva Gera, som renn i nærleiken, gjer det ikkje.

Historie 
Byen vart grunnlagd i år 995. Sidan 1564 var Gera residens for den yngre blodslinja til monarkiet Reuss. I 1920 vart byen ein del av Thüringen. Store delar av byen vart øydelagd av allierte bombetokt i 1945. Fram til gjenforeininga av Tyskland i 1990 høyrte byen til Aust-Tyskland.

Bakgrunnsstoff

Kjelder 

Byar i Tyskland
Byar i Thüringen
Jena

Jena er ein by sentralt i Tyskland ved elva Saale i delstaten Thüringen med om lag 100 000 innbyggjarar. Byen er om lag like stor som Gera, som òg ligg i Thüringen, og i 2007 hadde Gera eit par hundre innbyggjarar meir og var derfor den nest største byen i delstaten.

Historie 
Jena vart først nemnd i 1182. På 1000-talet høyrte byen til herrane av Lobdeburg, men i det neste hundreåret utvikla han seg til ein sjølvstendig kjøpstad med eigne lover og øvrigheitspersonar. Økonomien var hovudsakleg basert på vinproduksjon. I 1286 etablerte dominikanarar seg i byen, etterfølgd av cistercianarar i 1301.

Markgrevskapet Meißen tok over styringa i Jena i 1331. Frå 1423 høyrte han til kurfyrstedømet Sachsen av Huset Wettin, som hadde arva Meißen, og var framleis ein del av kurfyrstedømet etter at landområda vart delt i 1485.

Reformasjonen innførte protestantisme i byen i 1523. Dei følgjande åra gjekk innbyggjarane i byen til åtak på dominikanar- og karmelittarklostera. I 1548 vart eit universitet grunnlagd av kurfyrste Johan Fredrik av Sachsen.

Ein kort periode (1670-1690) var Jena hovudstad i det sjølvstendige hertugdømet Sachsen-Jena. I 1692 vart han annektert av Sachsen-Eisenach og i 1741 av hertugdømet (seinare storhertugdømet) Sachsen-Weimar, som han var ein del av fram til 1918.

14. oktober 1806 kjempa Napoleon I og tapte mot den prøyssiske hæren her under slaget ved Jena-Auerstedt. Motstanden mot fransk okkupasjon var stor, særleg blant studentane i byen, og mange kjempa i Lützow Frikorps i 1813. To år seinare vart ordenen Urburschenschaft grunnlagd i byen.

I 1945, mot slutten av den andre verdskrigen, vart Jena utsett for kraftige bombeåtak frå amerikanske og britiske bombefly. 153 mennseke mista livet og det meste av gamlebyen vart øydelagd (men gjennoppbygd etter krigen).

Delar av Thüringen vart ein del av Aust-Tyskland i 1949 og landkreisen Gera i 1952. Sidan 1990 har byen vore ein kreisfri by i Thüringen.

Bakgrunnsstoff 

 Bilete

Kjelder 

Byar i Tyskland
Byar i Thüringen
Hopland

Hopland er ei grend i Randabygda i Stryn kommune i Vestland. Bygda har 174 innbyggjarar (juni 2007), og ligg på nordsida av fjorden Nordfjord. Randabygda fekk vegsamband til Hennebygda, og Eid kommune, hausten 2005.

Bakgrunnsstoff 

Busetnader i Stryn
Tage Danielsson

Tage Danielsson () var ein svensk skodespelar, forfattar og regissør. Han har mellom anna regissert filmen Ronja Rövardotter frå 1984.

Svenske forfattarar
Svenske skodespelarar
Svenske regissørar
Ragnar Rommetveit

Ragnar Rommetveit () var ein norsk professor i psykologi frå Stord. Han var sentral i utviklinga av sosialpsykologisk rolleteori.

Kjelder 
  CAPLEX.no

Norske professorar
Norske psykologar
Folk frå Stord
Medlemmar av Det Norske Videnskaps-Akademi
Emeritus

Emeritus og emerita (frå latin: uttent) er vanlege nytta nemningar om mannlege (emeritus) og kvinnelege (emerita) professorar som har gått av frå stillinga ved eit universitet på grunn av høg alder, professor emeritus. Ofte er ein professor emeritus framleis i teneste på universitet ei tid framover, men då på eit lausare grunnlag enn tidlegare, men emeritus er inga offisiell stillingsnemning.

I somme høve vert nemningane òg nytta for andre pensjonerte tenestemenn med akademisk utdanning, framfor alt biskopar som har gått av, biskop emeritus. 

Akademiske titlar
Akademisk terminologi
Neumünster

Neumünster er ein by i Tyskland ved elva Stör i delstaten i Schleswig-Holstein med om lag 80 000 innbyggjarar. Byen vart først nemnd i historiske dokument som landsbyen Wippendorf i 1127. 
 
Neumünster er venskapsby med Gravesend i Storbritannia.

Kjelde

Byar i Schleswig-Holstein
Byar i Tyskland
Norderstedt

Norderstedt er ein by i Tyskland i delstaten i Schleswig-Holstein med om lag 70 000 innbyggjarar. Byen er ein del av storbyområdet til Hamburg og den femte største i delstaten i landkreisen Segeberg.

Historie 
Norderstedt vart oppretta då fire småbyar vart slått saman 1. januar 1970. Desse byane var Friedrichsgabe og Garstedt, som begge høyrte til landkreis Pinneberg, og byane Glashütte og Harksheide, som høyrte til landkreisen Stormarn. Den nye byen Nordersted vart så ein del av landkreisen Segeberg.

Kjelde

Byar i Schleswig-Holstein
Byar i Tyskland
Dessau

Dessau er ein by i Tyskland og hovudstad i delstaten Sachsen-Anhalt med om lag 75 000 innbyggjarar. Byen ligg der elvane Mulde og Elbe renn saman.

Geografi 

Dessau ligg på ei stor elveslette der elvane Mulde og Elbe renn saman. Den verste flaumen i området fann stad i 2002, då bydelen Waldersee nesten vart heilt overfløymd. Sørlege delar av Dessau grensar til eit skogkledd område kalla Mosigkauer Heide. Det høgaste punktet er 110 meter og er ein tidlegare søppelhaug kalla Scherbelberg sørvest for Dessau. Dessau er omringa av mange parkar og palass som gjer Dessau til ein av dei grønaste i Tyskland.

Historie 
Dessau vart først nemnd i 1213. Han vart eit viktig senter i 1570 då fyrstedømet Anhalt vart grunnlagt. Dessau vart hovudstad i denne staten innanfor Det tysk-romerske riket. Anhalt vart oppløyst i 1603, men Dessau vart verande ein velståande by og vart hovudstad i miniputtstaten Anhalt-Dessau. Då Anhalt gjenforeint i 1863 vart Dessau igjen hovudstad fram til 1918. Dessau er kjend for arkitekturskulen Bauhaus. Han vart flytta her i 1925 etter at han måtte legga ned i Weimar. Mange kjende kunstnarar underviste i Dessau dei neste åra, som Walter Gropius, Paul Klee og Vasilij Kandinskij. Nazistane stengde Bauhaus i 1931 og han vart ikkje opna att før i 1986.

Ein fabrikk i byen lagde utrusting til Luftwaffe, og av den grunn utførte dei allierte kraftige bombeåtak under den andre verdskrigen, som nesten jamna byen med jorda. Etter krigen vart byen bygd opp at med typiske DDR-bygningar av betongklossar, og han vart eit stort industrisenter i Aust-Tyskland. Etter gjenforeininga av Tyskland vart mange historiske bygningar bygd opp att. 

Komponisten Kurt Weill vart fødd i Dessau, og sidan 1993 har byen halde ein årleg Kurt Weill-festival. Dessau var òg fødestad for filosofen Moses Mendelssohn (i 1729) og Leopold I av Anhalt-Dessau (der alte Dessauer), ein lovprisa feltmarskalk for Preussen.

Bakgrunnsstoff

Kjelde 

Byar i Tyskland
Byar i Sachsen-Anhalt
Zwickau

Zwickau er ein by i Tyskland i delstaten Sachsen med om lag 95 000 innbyggjarar. Byen ligg i ein dal ved foten av Erzgebirge, på venstresida av elva Zwickauer Mulde, 130 km sørvest for Dresden, sør for Leipzig og sørvest for Chemnitz.

History 
Området rundt Zwickau vart busett av slavarar på 600-talet. På 900-talet kom germanarar til området og dei innfødde slavarane vart kristna. Ein kjøpstad kalla «Zcwickaw» vart nemnd i 1118. Busetnaden fekk byrettar i 1212, og husa fransiskanarar og cistercianarar på 1200-talet. Zwickau var ein fri keisarby frå 1290 til 1323, men vart så gjeven bort til markgrevskapet Meissen. Sjølv om ein byrja med gruvedrift i området i 1316, auka gruveaktiviteten kraftig då ein oppdaga sølv i Schneeberg i 1470.

Anabaptistrørsla byrja i Zwickau 1525 med inspirasjon frå Zwickauprofetane. Under trettiårskrigen vart byen plyndra.

Komponisten Robert Schumann vart fødd i Zwickau i 1810 i eit hus som framleis står på marknadsplassen.

Under den andre verdskrigen styret regjeringa ein nazistisk konsentrasjonsleir i Zwickau. Etter at amerikanarane frigjorde byen i 1945 kom han under sovjetisk kontroll.

Frå 1949 til 1990 høyrte Zwickau til Aust-Tyskland og var eit sentrum for kolbryting.

I november 2004 vart trafikklysa med Ampelmannen byta ut med dei første trafikklyskvinnene, eller Ampelfrau, som første by i Tyskland.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Zwickau» frå ,  den 19. juni 2007.

Bakgrunnsstoff 

Byar i Tyskland
Byar i Sachsen