alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Fossil

Fossil (frå latin fossus, «har vorte grave opp») er gamle dyre- eller planterestar som har unngått å rotna, og med tida har vorte ein del av jordskorpa. Dette kan vera restar av sjølve organismen som er vorte bevart, avtrykk av organismen i berggrunnen eller eit spor som vart sett medan organismen framleis levde. Fossilisering skjer som oftast når organismen fort vert gravlagd i sedimentrikt vatn. Dette vert etterfølgd av ei kjemisk endring, der det vert ført til eller trekt frå mineral.

På grunn av måten fossil vert danna på, er dei vanlegast i sedimentære bergartar. Nesten alt som er kjend om utdøydde dyr kjem frå fossil. Læra om desse vert kalla paleontologi.

Fossil i Noreg 
I Noreg er fossil vanlegast i Oslo-feltet, der det har vorte funne mange fossil frå mellom kambrium- og silur-tida. Mellom funna her er mellom anna mange godt bevarte urfiskar som ostracodermar og placodermar, sjøskorpionar (Eurypterida), sjøliljer og eit vell med ulike trilobittar og brachiopodar.

Fleire av dei største fossilfunna her til lands har vorte funne i Nord-Noreg. Her har ein m.a. funne store symjeøgler frå mesozoikum.

Den einaste dinosauren det er funne fossil av i Noreg er ein Plateosaurus som vart funnen 2256 m under havbotnen i Nordsjøen i 2006. Dinosaurfossil frå Svalbard har vore kjend lenge, men då hovudsakleg i form av spor frå mellom anna Iguanodon.

Kjelder 

 
Paleontologi
Mink

Den amerikanske minken, eller berre mink, er eit mårdyr innfødd til Nord-Amerika. Den etter kvart ganske store europeiske bestanden er dels innførd av Sovjet som jaktvilt, og dels etterkommarar av rømde dyr frå pelsdyrfarmar. Dyret er vanleg i Noreg, og vert rekna som eit skadedyr i økologisk samanheng.

Den europeiske minken, Mustela lutreola, er utbreidd i sentral- og aust-Europa, men er truga av utrydjing på grunn av konkurranse med amerikanske minkar.

Skildring 
Minken har langstrekt kropp med lang hale og korte bein. Pelsen er som regel mørkt brun, men kan variera frå svart til kvit på grunn av innflytnad frå rømd oppdrettsmink.

Ein vaksen hannmink er mellom 58 og 70 cm lang og veg 0,9-1,6 kg. Hoa er noko mindre, og er stort sett mellom 46 og 57 cm med ei vekt på 0,7-1,1 kg. Maksimal levealder er ca 10 år.

Levesett 
Mink trivst best i skogsområde med vatn. Kva han et, varierer med årstida: Om sommaren er hovuddelen av kosthaldet kreps og frosk med eit visst innslag av fugl og småpattedyr, om vinteren består det som regel av små pattedyr, fugl og egg.

Mink er dyktige til både å symja og å klatra. Dei kan dykka ned til om lag fem meters djupn, og symje omkring minst 30 meter i neddykka tilstand. På grunn av denne hangen til vatn vert hia deira vanlegvis plassert ved elvebredder eller langs sjøkantar. Det hender ofte at dei tek over hi frå andre dyr, t.d. bisamrotte.

Minken er nattaktiv.

Formeiring 
Minken er ein solitær jeger, og møter berre andre minkar i paringstida, seint på vinteren. Hannminken er særleg territorial, og markerer revir med moskussekret frå analkjertelen. Mink vert kjønnsmogen om lag 10 månadar gamal, i god tid til si første paringstid. Hoa går drektig i rundt 40-75 dagar før eit kull på 1-8 ungar vert fødd ut på vårparten.

Nyfødd mink veg 8-10 gram og er rosa og skrukkete, med eit tynt kvitt hårlag. Etter tre og ei halv veke opnar dei augo. Utpå hausten forlet dei mora for å danna sine eigne revir.

Mink i Noreg 

Minken er ein framand art i norsk fauna. Dei første viltlevande bestandane her til lands vart etablerte på 1930-talet i Sunnhordland av etterkomarar av rømde pelsdyr. Om lag på same tid kom dei første minkfarmane på Austlandet, og innan 1955 var det registrert villmink i alle fylke på Austlandet. I 1980 fanst det mink i alle norske fylke utanom Finnmark; i dag finst han òg der. Det er derimot teikn som tyder på at bestanden er på veg ned, sjølv om det ikkje vert ført statistikk over han utanom det som vert teke som jaktvilt. Mink blir i dag oppfatta som ein trussel mot fleire sjøfuglbestandar. Han er i dag svartelista, jamfør Norsk Svarteliste 2007, utarbeidd av Artsdatabanken.

Mårdyrfamilien
Norsk svarteliste 2007
Pattedyr i Noreg
Mem

Mem er ei nemning inna sosiobiologien for ei eining innan kulturell evolusjon. Omgrepet er reint teoretisk, og står for læring eller imitering av idéar, haldningar, moter, vaner og antakingar. 

Uttrykket er ei neologisme laga av Richard Dawkins, som brukte det for første gong i boka The Selfish Gene i 1976. Han meinte ein kunne utvide evolusjonskonseptet til den kulturelle spreiinga av tankar og idéar. 

Evolusjonsbegrepet kjem inn der imiteringa utviklar seg, til dømes at ei musikkgruppe blir inspirert av ei anna musikkgruppe og skapar ny musikk inspirert av det foregåande, men framleis innan rammeverk til sin subkultur.

Dei einaste artane som har utvist memetiske handlingar er menneske, delfin og fugleartar (som lærer å synge av foreldra).

Etymologi 
Sjølve ordet «mem» (engelsk meme, /miːm/) er ei samansmelting av mimeme (frå gammalgresk μίμημα mimēma, 'noko etterlikna') og gene (gen), for å illustrera at mema i den kulturelle evolusjonen tilsvarar det gena er for den genetiske evolusjonen. Richard Dawkins ville ha eit einstavingsord som skulle vere nært tilknytt den biologiske motsetnaden gen (på engelsk gene). Dersom ein overfører retningslinene hans til norsk, blir omsetjinga mem.

Eksempel 
Mem kan til dømes vere verdi-baserte («Kyskleik er viktig»), preferanse-baserte («Svinekjøt er avskyeleg»), eller basert på overtru («Å knuse ein spegel gir sju års ulukke»). Dei kan også basere seg på uttrykk frå folkemunne («Ein fugl i handa er betre enn ti på taket»), segner («Jostedalsrypa», vandresoger), populærkultur (Rifla påmmfri) eller internetthendingar («Er det for sent å stemme på radiohode?»). I tillegg kan for eksempel spreiing av moteplagg nemnast som eit mem; ei kulturell spreiing av ein bestemt eigenskap.

Kritikk 
Teorien rundt memet har fått kritikk blant anna for å vere ei kraftig forenkling av tankeskapinga, eit emne som blant anna omfattar all spreiing av ideologiske og teologiske tankar. Memet blir av enkelte filosofar sett på som ei abstrahering og katalogisering av noko så flyktig som idéen.

Referansar 

Kulturantropologi
Medvitsfilosofi
Engelske ord og uttrykk
Gütersloh

Gütersloh er ein by i Tyskland i delstaten Nordrhein-Westfalen med om lag 95 000 innbyggjarar. Byen er administrasjonssete i landkreisen med same namn. 

Gütersloh er ein industriby med store selskap som Miele og Bertelmann. Royal Air Force hadde ein flybase ved byen fram til Berlinmuren fall, og var den austlegaste av alle flybasane til NATO under den kalde krigen.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Gütersloh» frå ,  den 16. juli 2007.

Bakgrunnsstoff 

Byar i Tyskland
Byar i Nordrhein-Westfalen
K.B. Wiklund

Karl Bernhard Wiklund, ofte kalla K. B. Wiklund, () var professor i finsk-ugriske språk ved Uppsala Universitet mellom 1905 og 1933. K. B. Wiklund si forsking var spesielt innretta på samisk.

Bibliografi (utval) 
 Laut- und Formenlehre der Lule-lappischen Dialekten. 1891.
 Entwurf einer urlappischen lautlehre. Société finno-ougrienne, 1896.
 
 De svenska nomadlapparnas flyttningar till Norge i äldre och nyare tid. Almqvist & Wiksells boktryckeri-.a-b., 1908.
 I lag med Just Knud Qvigstad: Dokumenter angaaende flytlapperne m.m., samlede efter renbeitekommissionens opdrag. Bind 2-4. Renbeitekommissionen af 1907. Kristiania 1909.
 Lule-lappisches Wörterbuch. Anthropological Publications, 1969.

Kjelde 

Denne artikkelen bygger på «Karl Bernhard Wiklund» frå ,  den 30. august 2013.  
 

Samisk språkforsking
Svenske språkforskarar
Svenske professorar
Professorar ved Uppsala universitet
Lulesamisk språk
Kemisamisk språk
Václav Havel

Václav Havel () var ein tsjekkisk forfattar, dramatikar og politisk aktivist. Han var den siste presidenten i Tsjekkoslovakia og den første presidenten i Tsjekkia. Havel var ein av dei som bygde opp til borgarrettsgruppa Charta 77. Han vart fengsla saman med fem andre den 25. mai 1979 og sat i fengsel til 1983. Ved fløyelsrevolusjonen i 1989 var han ein av leiarane.

Havel vart fødd i Praha. Den 4. januar 1997 vart han gift med Dagmar Veskrnová, ein tsjekkisk skodespelar. Han døydde på landstsaden sin i Hrádeček nord i Tsjekkia.

Kjelder 

 «Vaclac Havel er død» i aftenposten.no

Tsjekkiske presidentar
Tsjekkoslovakiske presidentar
Tsjekkiske politikarar
Tsjekkiske forfattarar
Düren

Düren er ein by i Tyskland i delstaten Nordrhein-Westfalen med om lag 100 000 innbyggjarar. Byen ligg i landkreisen med same namn mellom Aachen og Köln ved elva Rur.

Historie 
Keltarar hadde ein liten busetnad her kalla Durum for meir enn 2000 år sidan. Etter keltarane busette andre germanske stammer seg i området, og dei vart erobra av romarane under Julius Cæsar.

Durum vart eit forsyningsområde for den raskt veksande romerske byen Köln. I tillegg låg Durum ved fleire viktige romerske vegar. Romarane var i området i om lag 400 år. Namnet Villa Duria dukka for første gong opp i frankiske årbøker i år 747.

Etter romarane drog bort frå staden på 400-talet kom frankarar til Düren. Den frankiske kongen Pippin den yngre vitja ofte Düren på 700-talet og heldt eit par viktige konferansar her. Pippin var far til den kjende Karl den store. Frankarane bygde eit kongeleg palass i Durum, som namnet Pfalz kjem frå. Karl den store oppheldt seg òg eit par gongar i byen. Slottet vart bygd der kyrkja St. Anne står i dag.

Tidleg på 1200-talet fekk Düren byrettar. Rundt 1200 byrja bygginga av bymurar med tolv tårn og fem portar. Det finst framleis ruinar av byportane i dag.

Tjuven Leonhard stal ein liten boks med leivningane av St. Anne frå Mainzer Stiftskirche St. Stephan i 1501 og førte dei til Düren. Pave Julius II avgjorde 18. mars 1506 at Düren kunne få ha leivningane. Dei vart halde i Martinskirche, som fekk namnet Annakirche i 1505. St. Anne vart vernehelgenen til Düren. Kvart år frå den 26. juli vert St. Anne feira i ei veke med ein av dei største folkefestane i Tyskland. 
 
I 1642 vart Düren trekt inn i trettiårskrigen, og troppar på begge sider øydela byen. Etter krigen tok slutt i 1648 braut det ut pest i byen som tok mange liv. Ein annan epidemi råka byen i 1665.

Økonomien i området rundt Düren vart frå 1400-talet styrt av kleshandel og metallindustri. Sidan byrjinga av 1600-talet har det vore papirindustri her, som har nytta det svært blaute vatnet i Rur. Rütger von Scheven bygde den første papirfabrikken i Düren. I 1812 var det alt 17 papirfabrikkar, 11 kles- og teppefabrikkar, ein platikator og to jernstøyperi.

I 1794 vart Düren okkupert av franske revolusjonsstyrkar. Etter Wienerkongressen vart Düren avstått til Preussen i 1815.
    
I 1900 var Düren ein av dei rikaste byane i Tyskland med 42 millionærar og 93 fabrikkar og eit folketal på 27 168. Mindre enn hundre år tidlegare budde berre 5 000 menneske i Düren.

Under den andre verdskrigen vart slaget om Hürtgenwald utkjempa i området rundt Düren, og 16. november 1944 vart byen totalt øydelagd under eit alliert bombetokt. Om lag 3 000 innbyggjarar mista livet. Dei som overlevde vart evakuert til sentrale delar av Tyskland.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Düren» frå ,  den 16. juli 2007.

Bakgrunnsstoff 

Byar i Tyskland
Byar i Nordrhein-Westfalen
Ratingen

Ratingen er ein by i Tyskland i delstaten Nordrhein-Westfalen med om lag 95 000 innbyggjarar. Byen ligg i kreisen Mettmann i den nordvestlege delen av Berg, om lag 12 km nordaust for Düsseldorf.

Historie 
Ratingen vart grunnlagd før 849. Sidan mellomalderen har Ratingen høyrt til grevane og seinare hertugane av Berg. 11. desember 1276 fekk Ratingen byrettar. Ratingen var ein av fire stader i Berg som opplevde ein økonomisk vekst på slutten av mellomalderen, men som stoppa opp under trettiårskrigen. I byrjinga av industrialderen byrja dei første fabrikkane å dukke opp i 1783. I  1815 vart Ratingen ein del av Preussen.

Etter relativt få skadar under den andre verdskrigen opplevde Ratingen ein vekst i 1960- og 1970-åra. Fleire internasjonale selskap (særleg innan IT-industrien) slo seg ned i byen, som Vodafone, Sun Microsystems, Hewlett-Packard, SAP, CEMEX, Tiptel og Esprit

Bakgrunnsstoff

Kjelder 

Byar i Tyskland
Byar i Nordrhein-Westfalen
Hansaen
Marl

Marl er ein by i Tyskland i delstaten Nordrhein-Westfalen med om lag 90 000 innbyggjarar. Byen ligg i kreisen Recklinghausen nær Wesel-Datteln-kanal ved elva Lippe, om lag 10 km nordvest for Recklinghausen.

I Marl ligg det ein stor kjemisk industri samla i Chemiepark Marl, som tidegare vart kalla Hüls.

Bakgrunnsstoff

Kjelder 

Byar i Tyskland
Byar i Nordrhein-Westfalen
Lünen

Lünen er ein by i Tyskland i delstaten Nordrhein-Westfalen med om lag 90 000 innbyggjarar. Byen ligg i kreisen Unna nord for Dortmund ved elva Lippe.

Bakgrunnsstoff

Kjelder 

Byar i Tyskland
Byar i Nordrhein-Westfalen
Kyrkjøyna

Kyrkjøyna (òg Kyrkjøyni eller Kyrkjøy) er ei øy i Ryfylke. Kyrkjøy er ei av Sjernarøyane, som høyrer til Stavanger kommune i Rogaland fylke. Kyrkjøyna og Bjergøyna er de to største øyane i øygruppa, som inntil 1965 var ein eigen kommune, Sjernarøy. Sjernarøy kyrkje, ei langkyrkje bygd i 1647, ligg på Kyrkjøyna. 

Forfattarbrørne Alfred og Kolbjørn Hauge voks opp på Kyrkjøyna.

Øyar i Stavanger
Velbert

Velbert er ein by i Tyskland i delstaten Nordrhein-Westfalen med om lag 90 000 innbyggjarar. Byen ligg i kreisen Mettmann og er kjend for den 300 meter høge radiomasta Sender Langenberg.

Geografi 
Velbert ligg i åsane Berg, om lag 20 km nordaust for Düsseldorf og 12 km nordvest for Wuppertal ved den venstre breidda av elva Ruhr. 

Velbert ligg i den høgaste delen av Berg og middelhøgda i byen er 230 meter over havet. Det høgaste punktet er 303 meter, ved Hordt-Berg, og det lågaste er rundt 80 meter ved Nierenhof am Deilbach.

Bakgrunnsstoff

Kjelder 

Byar i Tyskland
Byar i Nordrhein-Westfalen
Bjergøyna

Bjergøyna (òg Bjergøy) er ei øy i Ryfylke. Øya er ei av Sjernarøyane, som høyrer til Stavanger kommune i Rogaland fylke. Bjergøy og Kyrkjøyna er de to største øyane i øygruppa, som inntil 1965 var eigen kommune, Sjernarøy.

Øyar i Stavanger
Helgøy i Stavanger

Helgøy er ei øy i Ryfylke. Helgøy er ei av Sjernarøyane i Stavanger kommune i Rogaland fylke.

Helgøy ligg mellom Nord-Talgje i vest og Nord-Hidle i aust. 

Øyar i Stavanger
Minden

Minden er ein by i Tyskland i delstaten Nordrhein-Westfalen med om lag 90 000 innbyggjarar. Byen er administrasjonssete i kreisen Minden-Lübbecke.

Minden ligg ved elva Weser nedanfor gjelet Porta Westfalica.

Historie 
Minden vart først nemnd i 798, då Karl den store heldt eit møte her.

Dei neste hundreåra vart Minden eit kulturelt senter i området. Henrik Løve sitt bryllaup fann stad i domkyrkja i Minden i 1168. Minden var eit medlem av Hansaen og sete for bispedømet Minden, eit fyrstedøme i Det tysk-romerske riket.

Etter freden i Westfalen i 1648 vart staten annektert av Brandenburg.

Under sjuårskrigen vart slaget ved Minden utkjempa like i nærleiken.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Minden» frå ,  den 16. juli 2007.

Bakgrunnsstoff 

Byar i Tyskland
Byar i Nordrhein-Westfalen
Hansaen
Dorsten

Dorsten er ein by i Tyskland i delstaten Nordrhein-Westfalen med om lag 80 000 innbyggjarar. Byen ligg i kreisen Recklinghausen nord i Ruhrområdet ved elva Lippe og Wesel-Datteln-kanalen.

Historie 
I 1940-åra vart etniske tyskarar forvist av Sovjetunionen frå Rybnik i Oberschlesien i Polen til Dorsten. I 1994 vart Rybnik og Dorsten venskapsbyar.

Bakgrunnsstoff

Kjelder 

Byar i Tyskland
Byar i Nordrhein-Westfalen
Utlendingsnemnda

Utlendingsnemnda (UNE) er ei norsk statleg nemnd underlagt Arbeids- og inkluderingsdepartementet som handsamar klager på vedtak frå Utlendingsdirektoratet etter reglane i Utlendingsloven, Statsborgerloven og Utlendingsforskrifta.

Nemnda blei oppretta 1. januar 2001. Ho har kring 180 tilsette og er leia av ein direktør og ein assisterande direktør.

Bakgrunnsstoff 

 Offisiell nettstad

Norske statsetatar
Innvandring til Noreg
Skipingar i 2001
Nord-Hidle

Nord-Hidle er ei øy i Ryfylke. Øya er ei av Sjernarøyane, som høyrer til Stavanger kommune i Rogaland fylke. Inntil 1965 var Sjernarøyane ein eigen kommune, Sjernarøy.

Sør-Hidle er ei øy som ligg 13 km lenger sør i Strand kommune. 

Øyar i Stavanger
Fogn

Fogn er ei øy i Stavanger kommune i Rogaland. Øya er særleg kjend for storstilt dyrking av tomat i veksthus. Det bur kring 350 menneske fast på Fogn. 

Innbyggjarane har eigen barnehage og ein skule som gjev undervisning til og med 7. klasse. Frå og med 8. klasse må elevane ta båten til ungdomsskulen, som ligg på Finnøy. Øya har ein butikk.

Fogn har òg eit aktivt idrettsmiljø med fotball som hovudaktivitet. Fogn sitt A-lag ligg i 6. divisjon.

Øya har mange hytter, og på sommarstid er innbyggjartalet mykje større enn elles på året.

Kjelder 

Øyar i Stavanger
Lüdenscheid

Lüdenscheid er ein by i Tyskland i delstaten Nordrhein-Westfalen med om lag 80 000 innbyggjarar. Byen er administrasjonssete for kreisen Märkischer Kreis i området Sauerland, men formannskapet møtest framleis i rådhuset i Iserlohn.

Historie 
Det er stadfesta at dei første busetnadane i Lüdenscheid-området vart oppretta på 800-talet, men byen vart først nemnd i 1268. På 1400- og 1500-talet var Lüdenscheid eit medlem av Hansaen. I 1815 vart han ein del av Westfalen, og i 1975 vart han administrasjonssete for Märkischer Kreis då dette vart oppretta.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Lüdenscheid» frå ,  den 16. juli 2007.

Bakgrunnsstoff 

Byar i Tyskland
Byar i Nordrhein-Westfalen
Castrop-Rauxel

Castrop-Rauxel er ein by i Tyskland i delstaten Nordrhein-Westfalen med om lag 75 000 innbyggjarar. Byen ligg i kreisen Recklinghausen ved elva Emscher mellom storbyane Dortmund i aust, Bochum i sør, Herne i vest, og Recklinghausen og Waltrop (ikkje ein storby) i nord i den austlege delen av Ruhrområdet.

Historie 
Castrop-Rauxel vart først nemnd i 834 som Villa Castorpe, og fekk rettar som fri by i 1384. I 1975 vart han slått saman med Henrichenburg og vart ein del av Vest, ein bydel i Recklinghausen.

Bakgrunnsstoff

Kjelder 

Byar i Tyskland
Byar i Nordrhein-Westfalen
Gladbeck

Gladbeck er ein by i Tyskland i delstaten Nordrhein-Westfalen med om lag 75 000 innbyggjarar. Byen ligg i kreisen Recklinghausen.

Historie 
Gladbeck var opphavleg ein liten landsby på 300 innbyggjarar fram til det vart funne kol her i 1870-åra. Han voks raskt då emigrantar frå dei omliggande prøyssiske provinsane Westfalen og Rheinland og austlegare provinsar i Preussen, inkludert innbyggjarar med polsk som morsmål, flytta til staden. Gladbeck vart hardt råka under den andre verdskrigen.

På 1960-talet vart nedgangen for kolindustrien stor, noko som resulterte i omfattande arbeidsløyse.

Bakgrunnsstoff

Kjelder 

Byar i Tyskland
Byar i Nordrhein-Westfalen
Rheine

Rheine er ein by i Tyskland i delstaten Nordrhein-Westfalen med om lag 75 000 innbyggjarar. Byen er den største byen i kreisen Steinfurt og ligg ved elva Ems, om lag 40 km nord for Münster, 45 km vest for Osnabrück og 45 km aust for Enschede (Nederland).

Historie 
Sjølv om området rundt byen har vore busett sidan førhistorisk tid vart Rheine først nemnd i eit dokument signert av Ludvig I i 838. 15. august 1327 fekk Rheine byrettar av Ludvig II, biskop av Münster. 

Byen vart grunnlagd der to gamle handelsvegar kryssa forbi, og ved ein vadestad over Ems. Frankiske soldatar sikra dette strategiske punktet med ein kasernegard, og seinare vart det bygd ei kyrkje og fleire bygningar ved utposten. 

Mot slutten av trettiårskrigen vart byen lagt i oske. Svenske og hessiske troppar omleira keisaren sine soldatar som forskansa seg i Rheine. 20. og 21. september og 19. oktober 1647 vart brennande kanonkuler avfyrt mot byen og 365 hus brann ned. 

Under industrialiseringa blømde tekstilindustrien i byen. Han var ein viktig økonomisk faktor for Rheine fram til andre halvdel av 1900-talet.

Bakgrunnsstoff

Kjelder 

Byar i Tyskland
Byar i Nordrhein-Westfalen
Arnsberg

Arnsberg er ein by i Tyskland i delstaten Nordrhein-Westfalen med om lag 76 000 innbyggjarar. Byen ligg i kreisen Hochsauerland nordaust for Sauerland i elvedalen til Ruhr.

Historie 
Arnsberg vart bygd av grevane av Werl på 1000-talet. Dei bygde ei borg som ein framleis kan sjå restane av, og som vert nytta til folkelege feiringar. 

På 1100-talet vart Arnsberg sete for westfalisk domsmakt. Seinare mista byen sjølvstende sitt og høyrte til Köln-området då erkebiskopane regjerte her. Byen vart heilt øydelagd under sjuårskrigen i 1769. I 1816 gjekk Arnsberg til Preussen og vart sete for ein lokal administrasjon. 

Under den andre verdskrigen mista mange innbyggjarar livet under britiske bombetokt som hadde ein jernbaneviadukt som mål. Målet vart til slutt øydelagd 19. mars 1945 av ei Grand Slam-bombe.

Den noverande byen Arnsberg vart oppretta i 1975 ved at 14 byar og kommunar vart slått saman til ein by. Gamle Arnsberg og Neheim-Hüsten er to urbane delar, medan dei andre delane er meir landlege. Neheim og Hüsten vart slått saman i 1941.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Arnsberg» frå ,  den 16. juli 2007.

Bakgrunnsstoff 

Byar i Tyskland
Byar i Nordrhein-Westfalen
Viersen

Viersen er ein by i Tyskland i delstaten Nordrhein-Westfalen med om lag 75 000 innbyggjarar. Byen er administrasjonsstad i kreisen med same namn. 

Viersen ligg om lag 8 km nordvest for Mönchengladbach, 15 km sørvest for Krefeld og 20 km aust for Venlo. Viersen består av tre tidlegare sjølvstendige byar: Süchteln, Dülken og Viersen.

Bakgrunnsstoff

Kjelder 

Byar i Tyskland
Byar i Nordrhein-Westfalen
Kraftmuseet

Kraftmuseet (før 2018 kjend som Norsk Vasskraft- og Industristadmuseum) er eit kulturhistorisk museum i Tyssedal, Ullensvang kommune i Vestland fylke. Museet dokumenterer og formidlar industrihistoria til Odda og Tyssedal, og meir generelt historie knytt til elvar og vatn, vasskraftproduksjon, elektrisitet, kraftkrevjande industri og samfunnet rundt.

Ein hovudattraksjon er kraftstasjonen Tyssedal kraftverk, teikna av arkitekten Thorvald Astrup (1876–1940) i seinhistorisk stil og reist i åra 1906–18. Stasjonen inneheld maskinar, installasjonar og kontrollrom som spenner over ei driftstid frå 1908 til det siste aggregatet vart slått av i 1989.

I AS Tyssefaldenes gamle administrasjonsbygning frå 1914 har museet i dag utstillingar, bibliotek, arkiv, foto- og lydsamling og filmsal der ein viser biletspela «Industrieventyret», «Borna på Bakke» og «Arven». Den faste utstillinga, «Det store spranget», handlar om den første industrialiseringsfasen i Odda.

Til museumsanlegget høyrer også arbeidarbustadene i Folgefonngata 9, 11 og 13 i Odda sentrum.

Bakgrunnsstoff 
 

Museum i Vestland
Byggverk i Ullensvang
Kultur i Ullensvang
Olavsrosa
Industrimuseum
Skipingar i 1989
Museum skipa i 1980-åra
1989 i Noreg
Odda