alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Ensomheden

Ensomheden eller Ujedinenija (russisk Oстров Уединения) er ei øy i Russland i Karahavet. Ho ligg om lag midt mellom Novaja Zemlja og Severnaja Zemlja ved 77° 29' N og 82° 30' E.

Øya er aude og islagd, men om sommaren er det noko tundravegetasjon. Ho har ei lengd på 18,5 km og eit areal på 202 km². Samanlikna med andre arktiske øyar er ho flat og lågtliggande med nokre myrer og små innsjøar. Det høgaste punktet på øya er berre 30 meter over havet. Nordaust på øya ligg ei lang landtunge. 

Sidan ho ligg så langt nord er vêret hardt og forblåst og havet omkring er fylt av pakkis om vinteren. Det er òg mykje isflak i havet omkring om sommaren. 

Det er isbjørn, kvalross og sel, samt mange forskjellig fugleartar på øya. 

Den næraste landområdet er Izvestij TSIK-øyane, som ligg om lag 150 km mot søraust. 

Ensomheden høyrer til Krasnojarsk kraj og er ein del av Det store arktiske statlege naturreservatet, det største naturreservatet i Russland og Europa.

Historie 
Den norske oppdagaren kaptein Edvard Holm Johannesen frå Tromsø gav øya det poetiske namnet på grunn av den avsidesliggande plasseringa då han oppdaga ho 26. august 1878.

Den sovjetiske polfararen professor V. Yu. Vize meinte at det var eit stort grunt område og kanskje fleire uoppdaga øyar nær Ensomheden basert på andre observasjonar frå andre polfararar. Under sin eigen ekspedisjon til Frans Josefs land med isbrytaren «Malygin» i 1931 håpte han å utføre oseanografiske undersøkingar nord i Karahavet, men professor Vize kom ikkje så langt på grunn av store mengder havis. Seinare ekspedisjonar og satellittbilete viste at det ikkje var andre øyar i nærleiken av Ensomheden.

Ein halsvirvel av ein plesiosaur (Plesiosaurus latispinus) vart oppdaga på øya under ein ekspedisjon i 1930-åra. Han vart studert av den sovjetiske paleontologen A. N. Rjabinin.

Under den andre verdskrigen var det ein liten polarstasjon på Ensomheden bygd av Sovjetunionen. 8. september 1942 kom den tyske ubåten U-251 (kapteinløytnant Timm) til overflata nær øya og øydela den vesle bygningen til vêrstsajonen og garnisonen om bord avfyrte granatar mot øya. Dette var ein av dei siste handlingane til Kriegsmarine under Operasjon Wunderland. Polarstasjonen vart bygd opp att under den kalde krigen, men vart forlaten i 1996.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Uyedineniya Island» frå , den 14. august 2008. 
  oppgav desse kjeldene: 
 R. Samoilovitsj, Exploration of the Polar Part of U.S.S.R. in 1934 and the Sedov expedition. Albert Hastings Markham. Arctic Exploration, 1895.
 A.N. Rjabinin, On new discoveries of Plesiosauria in the Soviet Arctic and of a centrum of a cervical vertebra of Plesiosaurus latispinus Owen from the Lonely island in the Karahavet (Russland); Problems of the Arctic AARI, Leningrad; 1939
 L. Peillard, Geschichte des U-Bootkrieges 1939−1945. 1970.

Bakgrunnsstoff 
 Bilete av vêrstasjonen
 http://www.hamradio.ru/rrc/ARTICLES/li_e.htm 
 Sverdrupekspedisjonen på Ensomheden

Sjå òg 
 Karahavet

Øyar i Russland
Øyar i Arktis
Karahavet
Krasnojarsk kraj
Valaam

Valaam (finsk Valamo) er ei øygruppe nord i innsjøen Ladoga i Republikken Karelen i Russland. Det totale arealet til dei meir enn 50 øyane er 36 km². Den største av desse heiter òg Valaam. Øyane er mest kjend for Valaam kloster og den vakre naturen. 

På 1100-talet vart øyande ein del av Republikken Novgorod. På 1600-talet vart dei erobra av Sverige under den store urotida, men Russland gjenerobra dei mindre enn hundre år seinare. Då Storhertugdømet Finland vart oppretta tidleg på 1800-talet som ein sjølvstyrt del av Det russiske riket gjorde Aleksander I av Russland Valaam til ein del av Finland. I 1917 vart Valaam ein del av det sjølvstendige Finland, men kom inn under Sovjetunionen etter vinterkrigen og framhaldskrigen.

Namnet øyane kjem frå det finsk-ugriske ordet 'валамо' (valamo), som tyder høgt fjell eller overflate. Klimaet og naturhistoria til øya er unik på grunn av plasseringa i Ladoga. 
 
Våren byrjar i slutten av mars og ein typisk sommar på Valaam består av 30-35 solrike dagar, som er meir enn på fastlandet omkring. Normaltemperaturen i juli er 17 °C. Vinteren og snøen kjem tidleg i desember. I midten av februar går det an å køyre bil over isen til den næraste byen Sortavala (42 km). Normaltemperaturen i februar er -8 °C.

Det veks meir enn 480 planteartar på øya og mange av desse har vorte dyrka av munkar. Skogen er dekt av barskog og om lag 65 % av skogen er furu. Øya vart ofte vitja av tsarane Aleksander I og Aleksander II og andre medlemmer av keisarfamilien. Andre kjende gjester var Pjotr Tsjajkovskij og Dmitrij Mendelejev.

Øya er permanent busett. Det finst ein barnehage, eit galleri, eit stadion, ein skule og ei sjukestove. 

Samfunnet på Valaam har i dag ikkje noko offisiell administrativ status. Innbyggjarane ønskjer å få offisiell status som landsbusetnad slik at dei kan delta i kommunale val. Leiarane av klosteret er derimot imot dette.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Valaam» frå ,  den 14. august 2008. 
  oppgav desse kjeldene: 
 http://nordictravel.ru/page/valaam.html
 

Øyar i Russland
Øyar i innsjøar
Karelia
Vajgatsj

Vajgatsj (russisk Вайга́ч) er ei øy i Novaja Zemlja mellom Petsjorahavet og Karahavet i Russland.

Vajgatsj er skild frå Jugorskijhalvøya på fastlandet av Jugorskijsundet og frå resten av Novaja Zemlja av Karasundet. Øya er ein del av Nenetsia autonome okrug i Arkhangelsk oblast i Russland.

Ho har eit areal på 3383 km² og er om lag 100 km brei og opp mot 45 km brei. Det høgaste punktet på øya er 170 meter over havet. Middeltemperaturen er −20 °С i februar og +5 °С i juni. 

Vajgatsj består hovudsakleg av leirskifer, sandstein og kalkstein. Det er mange elvar (20–40 km lange), myrområde og små innsjøar på øya. Det meste av ho består av tundra. Ein låg rygg går langs heile øya og langs kysten finn ein låge klipper enkelte stader. Fjella på Vajgatsj er glattskurte av is, men truleg var dette havis og ikkje isbrear. Det finst to busetnader på Vajgatsj, Dolgaja Guba og Varnek.

Dyre- og planteliv 
Gras, mose og arktiske blomar er det mykje av, men det er ingen tre bortsett frå eit og anna dvergpiletre. Stundom kan ein sjå rev og lemen. Det er ikkje mange pattedyr på øya, men særs mykje fugl.

Naturreservat 
I 2007 godkjende World Wide Fund for Nature (WWF) og den russiske regjeringa eit naturreservat på Vajgatsj. I havet omkring øya finn ein sjødyr som kvalross, sel og utryddingstruga kval.

Etnografi 
Namnet på øya kjem frå nenetsane og tyder «kyst». Fram til 1800-talet var øya ein heilag stad for folket i Nenetsia. Det fanst treidol måla med blod frå heilage dyr, hovudsakleg reinsdyr. Nokre av offerhaugane deira, som bestod av drivved, reinsdyrhorn og skallar frå bjørn og reinsdyr har vorte observert av reisande på øya.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Vaygach Island» frå , den 14. august 2008. 
 oppgav desse kjeldene:

Novaja Zemlja
Øyar i Russland
Barentshavet
Nenetsia
Karahavet
Verkhnij Oseredok

Verkhnij Oseredok er ei stor øy i Kaspihavet i Russland. Ho ligg sør for Tisjkovo, like utanfor munningen til Volga i eit område med mange deltaøyar. 

Verkhnij Oseredok er lang og brei. Melom øya og kysten i nord ligg eit smalt sund som berre er 300 meter breitt enkelte stader. Ho er 22 km lang og opp mot 11 km brei. 

Administrativt høyrer Verkhnij Oseredok til Astrakhan oblast.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «en:» frå , den 14. august 2008. 
  oppgav desse kjeldene:
 Plassering
 Geonames.org

Øyar i Russland
Kaspihavet
Astrakhan oblast
Vilkitskijøya i Karahavet

Vilkitskijøya (russisk Остров Вильки́цкого; Ostrov Vilkitskogo) er ei øy i Karahavet. Ho ligg 40 km nordaust for Sjokalskogoøya, utanfor Gydanhalvøya nord i Sibir i Russland. Øya er forblåst og dekt av tundra. Vilkitskijøya er halvmåneforma go er delt i to av eit smalt sund. Ho er 42 km lang, men berre 12 km på det breiaste. 

Havet omkring øya er dekt av pakkis om vinteren og det er mykje isflak sjølv om sommaren. Det er eit grunt område mellom Vilkitskijøya og naboøya i sør, Neupokojevaøya (Остров Неупокоева).

Vilkitskijøya høyrer til Tjumen oblast og er ein del av Det store arktiske statlege naturreservatet, det største naturreservatet i Russland og Europa. 

Øya må ikkje forvekslast med dei vesle Vilkitskijøyane, som i dag stort sett vert kalla Dzjekmanøyane på dei fleste kart og som er ein del av Nordenskiöldøyane, Vilkitskijøyaane i Laptevhavet utanfor austkysten av Tajmyrhalvøya, samt Vilkitskijøya i Aust-Sibir-havet.

Alle desse øyane er kalla opp etter den russiske hydrografen Andrei Vilkitskij.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «en:» frå , den 14. august 2008. 
  oppgav desse kjeldene: 
 Naturreservat
 Istilhøve
 

Øyar i Arktis
Øyar i Russland
Karahavet
Tjumen oblast
Vizeøya

Vizeøya eller Wieseøya (russisk Остров Визе, Ostrov Vize eller Земля Визе, Zemlja Vize) er ei isolert øy i Nordishavet, heilt nord i Karahavet, om lag midt mellom Frans Josefs land og Severnaja Zemlja. Administrativt høyrer ho til Krasnojarsk kraj i Russland.

Øya er aude og utsett for det harde arktiske klimaet, men har ikkje isbrear. Om sommaren er store delar av øya is- og snøfri. Ho har eit totalt areal på 289 km². Samanlikna med andre arktiske øyar er ho relativt stor og flat og det høgaste punktet er berre om lag 30 meter over havet. Det næraste landområde er Usjakovøya som ligg 140 km lenger nord.

Havet omkring øya er fylt med pakkis om vinteren og sjølv om sommaren er det mykje isflak.

Historie 
I 1924 studerte oseanografen V. Ju. Vize kor det uheldige russiske skipet «Svjataja Anna» dreiv under ekspedisjonen til Georgij Brusilov medan ho var fanga i isen i Karahavet. Professor Vize merka seg eit merkeleg avvik i måte skipet dreiv på som følgje av variasjonar i havstraumar og retninga isen tok. Han rekna med at avviket kom frå ei uoppdaga øy og klarte å rekne ut koordinatane til øya sidan han visste posisjonane til «St. Anna». Denne informasjonen vart gjeve av navigatøren Valerian Albanov, ein av berre to overlevande frå «St. Anna».

Til slutt vart øya oppdaga 13. august 1930 av ein sovjetisk ekspedisjon leia av Otto Schmidt om bord på isbrytaren «Sedov» under kaptein Vladimir Voronin. Øya vart kalla opp etter professor Vize frå det sovjetiske polarinstituttet, som var med på «Sedov» og sette fot på øya han hadde forventa å finne.

Den første overvintringa på Vizeøya fann stad i 1945-1946. Ein polarstasjon vart oppretta der 1. november 1945. Polarstasjonen på Vizeøya er ein av dei nordlegaste i verda.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «en:» frå , den 14. august 2008. 
  oppgav desse kjeldene:
 Summary of the Arctic archipelagos og islands. Scott Polar Research Institute, University of Cambridge.

Øyar i Arktis
Øyar i Russland
Karahavet
Krasnojarsk kraj
Voroninøya

Voroninøya eller Voronina (russisk: Oстрова Воронина, Ostrova Voronina eller Oстров Воронина, Ostrov Voronina) er ei isolert øygruppe i Karahavet i Russland på to øyar, ei stor og ei smal lenger nord. Mellom dei to øyane ligg eit 3 km breitt sund. 

Voroninøya er om lag 9 km lang og 6 km brei og er dekt av tundravegetasjon og is. Den nordlege øya er smal, om lag 5 km lang og berre litt meir enn 500 meter brei. Desse øyane ligg nordaust i Karahavet, om lag 130 km vest for Severnaja Zemlja og 72 km nordaust for Kirovaøya i Kirovøyane. 

Havet omkring desse to øyane er dekt av pakkis om vinteren og det er mykje isflak sjølv om sommaren, som berre varer opp mot to månader. Klimaet er så hardt at det kan gå år mellom kvar gong farvatnet rundt øyane er ope.

Øyane høyrer til Krasnojarsk kraj og er ein yngleplass for isbjørn. Øyane er ein del av Det store arktiske statlege naturreservatet, det største naturreservatet i Russland og Europa. 

Voroninøya er kalla opp etter kaptein Vladimir Voronin frå den sovjetiske marinen.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «en:» frå , den 14. august 2008. 
  oppgav desse kjeldene: 
 Plassering
 Geografisk data
 Naturrreservat
 

Øyar i Arktis
Øyar i Russland
Karahavet
Krasnojarsk kraj
Vladimir Ivanovitsj Voronin

Vladimir Ivanovitsj Voronin () var ein kaptein i den sovjetiske marinen, fødd i Sumskij Posad i dagens Republikken Karelen i Russland. 

I 1932 var han kaptein på den sovjetiske isbrytaren «Aleksander Sibirjakov» som var det første skipet som segla heile Nordaustpassasjen utan å måtte overvintre. Denne reisa var organisert av det sovjetiske polarinstituttet. Reisa tok 65 dagar og skipet var mellom anna i drift i 11 dagar då propellskaftet braut sundt. 

I 1933-1934 var han kaptein på ein annan polarekspedisjon på isbrytaren «Tsjeljuskin». Skipet hamna i pakkisen nær Koljutsjin i Tsjuktsjarhavet og mannskapet brukte nesten ei veke på å kome laus att. Skipet sette seg derimot fast i pakkisen igjen og dreiv mot Beringsundet. Mot slutten av november vart det klart at skipet ikkje kom til å kome seg laus igjen og dei innsåg at dei måtte overvintre. Etter kvart vart skipet skvist mellom store isfjell og stod i fare for å søkke. Voronin gav ordre om å laste av alt utstyr og sette opp ein leir bak skipet. Store sprekker oppstod derimot i isen under telta og mannskapet måtte laste utstyret tilbake på skipet. «Tsjljuskin» dreiv i to månader i Tsjuktsjarhavet aust for Wrangeløya. Til slutt vart skipet knust av isen. Voronin og 

Otto Schmidt klarte akkurat å hoppe av i tide før det sokk nær Koljutsjin. Eit medlem av mannskapet mista livet. Mannskapet fekk radiokontakt med landsbyen Uelen på 
Tsjukotkahalvøya og mannskapet vart etter kvart redda. Redningsoperasjon tok over ein månad med fly på grunn av dårleg vêr.

Voroninøya i Karahavet er kalla opp etter kapteinen.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Vladimir Voronin (Captain)» frå , den 14. august 2008. 
  oppgav desse kjeldene: 
 Armstrong, T., The Russians in the Arctic, London, 1958.
 Tidlege sovjetiske ekspedisjonar
 Russiske polekspedisjonar 
 Voronin Trough
 

Arktisfararar
Russiske polfararar
Karahavet
Laptevhavet
Aust-Sibir-havet
Tsjuktsjarhavet
Wiener Neustadt-øya

Wiener Neustadt-øya (russisk Остров Винер-Нёйштадт, Ostrov Viner-Nejsjtadt eller Остров Винер-Нойштадт, Ostrov Viner-Nojsjtadt) er ei øy i Frans Josefs land i Russland. 

Wiener Neustadt-øya har eit areal på 237 km² og er nesten fullstendig dekt av is. Det høgaste punktet på øya er 620 meter over havet, som òg er det høgaste punktet i heile Frans Josefs land. 

Wiener Neustadt-øya er ein del av Zitsjy land, ei undergruppe av Frans Josefs land. Ho er skild frå Zieglerøya og Salisburyøya av det smale Collinsonsundet (Proliv Kollinsona).

Øya er kalla opp etter Wiener Neustadt (ungarsk Bécsújhely), ein by sør for Wien. Ho blei namngjeven av Payer-Weyprecht under den austerriksk-ungarske polekspedisjonen.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Wiener Neustadt-øya» frå , den 14. august 2008. 
  oppgav desse kjeldene:
 http://islands.unep.ch/CEO.htm 
 Historisk informasjon

Øyar i Frans Josefs land
Wilczekøya

Wilczekøya (russisk Остров Вильчека; Ostrov Viltsjeka) er ei øy søraust i Frans Josefs land i Russland. 

Wilczekøya er ei 10 km lang øy sørvest for Salmøya. Mellom dei går eit 3 km smalt sund.

Historie 
Wilczekøya var den første øya i Frans Josefs land som den austerriksk-ungarske polekspedisjonen gjekk i land på 1. november 1873. Det vart grave ei grav på land for Otto Krisch som døydde på veg dit, og ein varde vart reist med ei melding i ein boks som opplyste om den nye oppdaginga. 

5. august 1991 nådde det tyske skipet «Dagmar Aaen» med Arved Fuchs Wilczekøya og Fuchs fann boksen med meldinga i steinvarden, men skrifta var ikkje mogeleg å lese. Dokumentet vart ført til kriminalpolitiet i Wiesbaden. Der skrifta vart tyda og det vart stadfesta at det var ei melding frå polfararane Julius Payer og Karl Weyprecht. Dokumentet er i dag i Deutsches Schiffahrtsmuseum i Bremerhaven.

Wilczekøya må ikkje forvekslast med den mykje større Wilczek Land som ligg i same øygruppe., begge kalla opp etter den austerriksk-ungarske grev Johann Nepomuk Wilczek. Grev Wilczek finansierte det meste av den austerriksk-ungarske nordpolekspedisjonen til Frans Josefs land.

Lamontøya 
12 km sør for Wilczekøya ligg Lamontøya (russisk остров Ламон) 79° 48' N; 58° 40' E. Dette er ei lita dobbeløy, som berre er 1,3 km lang. Lamontøya er den sørlegaste øy i Frans Josefs land og vert på enkelte kart kalla Lamonøya. Øya vart kalla opp etter den skotske polfararen Sir James Lamont.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «en:Wilczek Island» frå , den 14. august 2008. 
  oppgav desse kjeldene:
 Plassering
 http://islands.unep.ch/CEO.htm 
 James Lamont

Øyar i Frans Josefs land
Wilczek Land

Wilczek Land (russisk Земля Вильчека, Zemlja Viltsjeka; tysk Wilczek-Land) er ei stor øy ved . Ho er ein del av Frans Josefs land i Russland. 

Wilczek Land er den nest største øya i Frans Josefs land. Ho er nesten heilt dekt av is, bortsett frå to smale striper langs vestsida. Det høgaste punktet på øya er 606 meter over havet. 

Øya er kalla opp etter den austerriksk-ungarske grev Wilczek (tysk Johann Nepomuk Graf Wilczek). Grev Wilczek finansierte mesteparten av den austerrisksk-ungarske nordpolekspedisjonen til Frans Josefs land. 

Mys Ganza er det vestlegaste neset på Wilczek Land. Kanalen i vest, mellom Wilczek Land og Halløya vert kalla Avstrijskij Proliv (Австрийский пролив). 

Øya må ikkje forvekslast med den mindre Wilczekøya, Остров Вильчека, som ligg sørvest for Salmøya i same øygruppe og som er kalla opp etter same person.

Historie 
To av medlemmene av Welle-ekspedisjonen i 1899 overvintra ved Kapp Geller () medan dei venta på at resten av medlemmene frå ekspedisjonen skulle kome tilbake frå Nordpolen.

Nærliggande øyar 
 Sør for ei bukt på Wilczek Land ligg den vesle Klagenfurtøya (Остров Клагенфурт), om lag 9 km frå kysten. Ho er kalla opp etter Klagenfurt, hovudstaden i Kärnten i Austerrike. 
 Like aust for Wilczek Land ligg to småøyar kalla Ostrova Gorbunova (Острова Горбунова) ved (). Desse øyane vart kalla opp etter den russiske naturalisten Gregorij Petrovitsj Gorbunov.
 1,5 km søraust for Wilczek land ligg fire småøyar på rekkje. Frå nordaust til sørvest er desse: 
 Ostrov Derevjannyj (Остров Деревянный). 
 Ostrov Daues (Остров Дауэс) eller Davisøya, kalla opp etter den antarktiske navigatøren John King Davis.
 Ostrov Mak-Nulta (Остров Мак-Нульта).
 Ostrov Tillo (Остров Тилло), kalla opp etter den ukrainske kartografen Oleksij Tillo. Denne øya må ikkje forvekslast med Tilloøyane i Karahavet.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «en:» frå , den 14. august 2008. 
  oppgav desse kjeldene: 
 Posisjonar
 http://www.geosite.com.ru/pageid-335-1.html 
 Bilete av klipper på Wilczek Land
 Gregorij Petrovitsj Gorbunov
 

Øyar i Frans Josefs land
Jupitermånen Aitne

Aitne er ein av månane til Jupiter. Han blei oppdaga den 11. desember 2001 av Scott S. Sheppard, David C. Jewitt og Jan Kleyna og gjeven overgangsnamnet S/2001 J11. Månen har ein diameter på rundt 3 kilometer.

Namnet kjem frå ei siciliansk nymfe som var ei av erobringane til Zevs.

Kjelder 

Jupitermånar
Jupitermånen Autonoe

Autonoe er ein av månane til Jupiter. Han blei oppdaga den 10. desember 2001 av Scott S. Sheppard, David C. Jewitt og Jan Kleyna og gjeven overgangsnamnet S/2001 J1. Månen har ein diameter på rundt fire kilometer.  

Namnet kjem frå Autonoe, mora til gratiene ifølgje nokre forfattarar.

Kjelder 

Autonoe
Jarok

Jarok (russisk Ostrov Jarok) er ei øy i Laptevhavet i republikken Sakha i Russland. Ho ligg utanfor munningen til elva Jana, berre nokre få kilometer mot aust. 

Jarok er stor og flat og har mange små innsjøar, myrer og sandbankar. Ho er 38 km lang og opp mot 26 km brei. 

Janadeltaet og kystområde som Jarok ligg utanfor, er eit omfattande våtmarksområde. Øya er utsett for det harde arktiske klimaet med mykje kulde og stormar. Lenger nord, i Janabukta, er havet islagd med tjukk is om lag åtte månader av året, så Jarok er stort sett landfast.

Historie 
Området rundt Janadeltaet vart utforska av baron Eduard Toll og Aleksander von Bunge i 1892-1894 under ein ekspedisjon på vegne av vitskapsakademiet i St. Petersburg.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Yarok Island» frå , den 14. august 2008. 
  oppgav desse kjeldene:
 Geografisk data
 Plassering''

Øyar i Arktis
Øyar i Russland
Laptevhavet
Sakha
Jupitermånen Isonoe

Isonoe er ein av månane til Jupiter. Han blei oppdaga den 23. november 2000 av Scott S. Sheppard, David C. Jewitt og Jan Kleyna og gjeven overgangsnamnet S/2000 J6. Månen har ein diameter på rundt 3,8 kilometer.

Namnet kjem frå danaiden som fekk ungen Orchomenos med Zevs.

Kjelder 

Isonoe
Jānis Lūsis

Jānis Lūsis () var ein latvisk  friidrettsutøvar som representerte Sovjetunionen. Han fekk medalje i spydkast-tevlinga i kvart einaste internasjonale meisterskap frå 1962 til 1972.

Aktiv 
Lūsis vann i 1969-sesongen alle tevlingane han stilte i, den 19. september i Athen tok han sin tredje EM-tittel i spyd. I det neste friidretts-EM (Helsingfors 1971) vart han den første mannlege friidrettsutøvar som tok fire EM-titler i same øving. Vinnarkastet på 90,68 m var meir enn fem meter lengre enn det næraste konkurrent presterte.

Lūsis mista verdsrekorden sin til finske Jorma Kinnunen i 1969, men tok den tilbake i Stockholm den 6. juli 1972, med eit kast som målte 93,80 m. Han såg dermed ut til å vere i storform og klar til å forsvare OL-gullet frå 1968. I spydfinalen i München i 1972 leia Lūsis etter første omgang, og auka i tredje omgang med eit kast på 89,54 m. I femte omgang kasta vesttyskaren Klaus Wolfermann, heia fram av eit entusiastisk heimepublikum på olympiastadion, heile 90,48, ny olympisk rekord. Lūsis heldt hovudet kaldt, slik han hadde for vane, og i sjette og siste omgang klemte han til med sitt lengste kast i tevlinga. Det vart målt til 90,46 m, berre to centimeter kortare enn Wolfermann sitt kast. Dermed måtte Lūsis ta til takke med sølvet.

Lūsis heldt fram å tevle i endå fleire år, men måtte innsjå at han hadde sine beste år bak seg. I Roma-EM i 1974 forsøkte han å ta sin femte EM-tittel, han vart nummer 6. To år seinare i Montreal, deltok han 37 år gammal i sitt fjerde OL og vart nummer 8.

Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap 
 EM 1962 i Beograd: Gullmedalje - 82,04 m, framom Viktor Tsybulenko (77,92 m)
 Sommar-OL 1964 i Tokyo: Bronsemedalje - 80,57 m 
 EM 1966 i Budapest: Gullmwedalje - 84,48 m, framom Władysław Nikiciuk (81,76 m)
 Sommar-OL 1968 i Mexico-byen: Gull - 90,10 m, framom Jorma Kinnunen (88,58 m)
 EM 1969 i Athen: Gull - 91,52 m, framom Pauli Nevala (89,58 m)
 EM 1971 i Helsinki: Gull - 90,68 m, framom Jānis Doniņš (85,30 m)
 Sommar-OL 1972 i München: Sølvmedalje - 90,46 m, bakom Klaus Wolfermann (90,48 m)
 EM 1974 i Roma: 6. plass - 83,06 m
 Sommar-OL 1976 i Montreal: 8. plass - 80,26 m

Kjelder 
 Bokmålswikipedia

Sovjetiske spydkastarar
Latviske spydkastarar
Europameistrar i friidrett
Olympiske meistrar for Sovjetunionen
Olympiske meistrar i spydkast
Olympiske sølvmedaljevinnarar for Sovjetunionen
Olympiske bronsemedaljevinnarar for Sovjetunionen
Sovjetiske deltakarar under sommar-OL 1964
Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1964
Medaljevinnarar under sommar-OL 1968
Sovjetiske deltakarar under sommar-OL 1968
Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1968
Medaljevinnarar under sommar-OL 1972
Sovjetiske deltakarar under sommar-OL 1972
Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1972
Medaljevinnarar under sommar-OL 1976
Sovjetiske deltakarar under sommar-OL 1976
Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1976