Jonas Vellesen

Jonas Vellesen () var ein norsk skulemann og lærebokforfattar som gjorde nybrottsarbeid når det gjaldt nynorske lærebøker.

Liv 

Vellesen var fødd i Bjerkreim. Som spedbarn fekk han engelsk sjuke (rakitt) og da han var to år gjorde mor hans klart eit liksveip til han. Han kom seg likevel, men lærte ikkje å gå før han var seks. 

Jonas Vellesen gjekk i lærarskule hos den eldre broren Velle Vellesen, der også Arne Garborg gjekk. Han blei uteksaminert frå Holt seminar i 1865, og var deretter huslærar og folkeskulelærar til han blei tilsett som kyrkjesongar og lærar i Enebakk i 1866.

Han var far av organist og komponist Velle Vellesen. Jonas Vellesen døydde i Enebakk.

Lærebøker 

Vellesen er særleg kjent som nynorsk lærebokforfattar, men fleire av lærebøkene hans kom også på bokmål, dessutan kom det også variantar på i-mål.
Den fyrste bok åt barnet var ei svært moderne og pedagogisk lærebok i si tid. Boka blei stadig utgitt i nye opplag. Den siste utgåva kom i 1945, 56 år etter første utgåva og 30 år etter at han sjølv var død. Som lesestykke tok han også med barnerim og forteljingar som han sjølv hadde høyrt som barn i Bjerkreim: Ro ro til Siraland og Segna om Gloppedalsura.
Det same gjeld for Emne (første utgåva 1909). Boka inneheld ei rekkje segner, dyrefablar og småforteljingar. Boka blei brukt til diktat og attforteljingar i alle fall til 1950-talet.

Studiereise 

I 1895 fekk Vellesen eit stipend for å studere skolevesen i Sverige. I september same år drog han til Karlstad og blei derfrå vist til Väse og vidare til Vingåker. Hans detaljerte og episke rapport frå studiereisa, blei trykt i Norsk barneblad i 1899 og 1900.

Bibliografi 

 Den fyrste bok aat barnet 1889
 Folkeskolens abc-bog 1891
 Norsk grammatik med skriveøvingar aat folkeskulen og til sjølhjelp 1891
 Sproglære 1892
 Emner til retskrivning og stil med retledninger og regler 1893
 Emner til retskrivning og stil 1893
 Norges historie for folkeskolen 1895
 Noregs soga aat folkeskulen 1896 
 Den første undervisning i læsning og skrivning efter læsetabeller og ABC-bog 1898
 Norsk ABC, elder Lesebok aat smaaborn 1899
 Norsk rettskrivningsbok med maallæra aat folke- og framhaldsskular 1900
 Norigs soga aat folkeskulen 1900
 Verdenshistorie med kirkehistorie for folkeskolen 1900
 Den kristelige barnelærdom med bibelhistorie forbundet med forklaring over Luther
 Heimssoga med kyrkjesoga aat folkeskulen 1901
 Norigs soga for skule og heim 1904
 Tvo bokmaal og korleis ein skal kunna fylla lovkravet og læra lesa deim i folkeskulen [1904] 
 Lerka Norsk songbok samla av Jonas Vellesen og K.M. Elden, Svorkmo 1905
 Folkeskolens abc-bog 1891
 Kristelig barnelære i historisk sammenhæng 1906
 Bibelhistorie for skole og hjem 1906
 Norigs soga for skule og heim 1907
 Fyrste boka åt barnet 1908
 Norske emne med rettleiding til aa skriva nynorsk 1909
 500 emner til retskrivning og stil med retledninger og regler 1910
 Norges historie for skole og hjem 1910
 Heimssoga med kyrkjesoga aat folkeskulen 1911
 Norsk ABC eller Lesebok aat smaaborn 1911
 Norigs soga for skule og heim 1916
 Norges historie for skole og hjem 1921
 Norigs soge for skule og heim 1922
 Bibelhistorie for skole og hjem 1923
 Folkeskolens abc-bok 1924
 Bibelhistorie for skole og hjem 1925
 Bibelsoge for skulen og heimen 1925
 Bibelhistorie for folkeskolen 1929
 Bibelhistorie for skole og hjem 1929
 Den fyrste bok åt barnet 1921
 Fyrste boka åt barnet 1932
 Fyrste boki åt barnet 1932
 Bibelhistorie for folkeskolen 1933
 Bibelsoge for skulen og heimen 1935
 Folkeskolens abc-bok 1922
 Noregs soge for folkeskulen 1930
 Norges historie for folkeskolen 1928
 Heimssoge med kyrkjesoge åt folkeskulen 1923
 Bibelhistorie for folkeskolen 1940
 Fyrste boka åt barnet 1940
 Fyrste boki åt barnet 1940
 Norges historie for folkeskolen 1940
 Noregs soge for folkeskulen 1940
 Folkeskolens ABC-bok 1940
 Fyrste boka åt barnet 1945
 Ættesoge og minne 1968

Kjelder 
 Jonas Vellesen, Ættesoge og minne, Bryne 1968 (stensilert manus utgitt av Time kulturnemnd)
 Allkunne om Jonas Vellesen.

Norske forfattarar
Norske pedagogar
Målfolk
Folk frå Bjerkreim