alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Fosen (fleirtyding)

Stadnamnet Fosen eller Fosna blir bruka fleire stader i Noreg:

 Øya Storfosna er ei øy i Ørland kommune.
 Fosna på Hitra er ein holme i Dolmsundet i Hitra kommune i Sør-Trøndelag fylke.
 Fosna er eit eldre namn på Kristiansund.
 Landskapet Fosen har sin historiske bakgrunn i Fosens fogderi og omfattar dei elleve ytre kystkommunane på båe sidene av Trondheimsfjorden i Sør-Trøndelag fylke.
 Fosenhalvøya er ei halvøy på nordsida av Trondheimsfjorden.
 Fosenregionen er ein interkommunal region som omfattar dei åtte kommunane i Sør-Trøndelag og Nord-Trøndelag fylke som ligg heilt eller hovudsakleg på Fosenhalvøya.
 Fosen i Karmøy er ei øy i Karmøy kommune på Haugalandet i Rogaland fylke.
 garden Fosen i Karmøy er ein gard på øya Fosen i Karmøy på Haugalandet i Rogaland fylke.

Norske stadnamn
Gullfjellet

Gullfjellet eller Gulfjellet er det høgaste fjellet i Bergen og ligg i Arna bydel og i Samnanger kommune. Den høgaste toppen heiter Gullfjellstoppen og ligg 987 meter over havnivået på grensa mellom Bergen og Samnanger.

Fram til 1950-åra vart området hovudsakleg nytta som beiteområde. Gullfjellet er eit ynda mål for friluftsinteresserte både vinter og sommar, og det vart bygd to redningshytter i fjellet i 1929 og 1935. Den siste av desse vart bygd etter ei ulykke i 1934. Fire skiløparar rende utfor eit stup ved toppen og mista livet. Hyttene ligg sentralt i turterrenget mellom Svartavatnet og Dyrdalstjernet.

Geografi 
Gullfjellet ligg på kommunegrensa mellom Bergen og Samnanger kommune. I Bergen dekkjer gardane Hausdal, Unneland og Nedre Romslo fjellet. 

Gullfjellet består av fleire toppar. Gullfjellstoppen på 987 meter over havet er den høgaste. Lengst nord ligg Gullfjellhalsen (924 moh) og Litlagullfjellet (799 moh). Sørom desse ligg Glamregjelet, som går ned til Svartavatnet, og sør for gjelet ligg Gullfjellstoppen og Ronamanen (890 moh). Blåmanen (891 moh) og Makskiltjørna (766 moh) ligg sør for Gullfjellstoppen. Sør for tjørna ligg toppen som har namnet Gullfjellet på 914 moh. Lengst sør ligg Søre Gullfjellstoppen, som òg vert kalla Sydpolen (962 moh) og Toro (733 moh) og mellom desse ligg Hausdalsgullbotn. 

Aust for Gullfjellet ligg fjellet Kofta (921 moh) i Samnanger. I vest ligg Austefjellet (808 moh). I sør grenser Gullfjellet til Brekkedalen, med Sveningen og Sauafjellet på andre sida. Nord for Gullfjellet ligg mellom anna Vossavardane (793 moh).

Vassmagasin 
Sidan 1907 har Svartavatnet, som ligg ved foten av Gullfjellstoppen, vore nytta som vassmagasin for Janusfabrikken på Espeland. Bergen kommune har overteke vassrettane til det omfattande nedslagsfeltet, og bygde sist på 1980-talet ut vassmagasin, og laga transporttunnelar for vatnet, slik at anlegget no er ein viktig del av den samla vassforsyninga i Bergen. Frå eit inntak ved Svartavatnet vert vatnet ført i tunnel og røyrgater til Osavatn-Espeland med reinseanlegg. Vidare går vatnet i tunnel til Lone-Landås-Fantoft, gjennom røyrleidning til Nattland-Grønnestølslien-Fyllingsdalen (ved Sikthaugen gjennom Gullsteinen og Løvstakken), i tunnel til Tennebekk og gjennom røyrleidning til Lyderhorn. Uttaka ved Espeland, Landås, Fantoft, Landås, Fjøsanger, Fyllingsdalen og Lyderhorn gjev 50 000 menneske drikkevatn av god EU-standard frå ei kjelde på 11 millionar kubikkmeter. 

Det er planar om å byggje ei 27 meter høg demning ved Svartavatnet som òg vil omfatte Korlatjørn som kjelde. 

Det går vegsamband opp til Svartavatnet som ei forlenging av Gullfjellsvegen.

Namn 
Det har vore diskusjon om kva namnet Gulfjellet kjem av, men den beste tolkinga er truleg den som peikar på det skarpe skaret i fjellet, som må ha vore eit landemerke lenge før her kom fast busetnad. 

Gullfjellet har gjeve namn til Idrettslaget Gullfjell, som hovudakleg driv skiidrett, og Gullfjellsvegen.

Kjelder 
 
 Norgesglasset 

Fjell i Vestland
Geografi i Samnanger
Fjell i Bergen
Statsarkivet i Bergen

Statsarkivet i Bergen, Årstadvegen 22, er ein del av Arkivverket og tek hand om eldre arkivmateriale frå statlege organ på lokalt og regionalt nivå i Hordaland og Sogn og Fjordane. Institusjonen vart oppretta i 1885, og vart fram til 1919 kalla Stiftsarkivet i Bergen. Fram til 1921 heldt statsarkivet til i Klosteret 17 («Bethlehem»). Sommaren 1921 flytta statsarkivet til Årstad til ein nyoppført bygning (arkitekt Egill Reimers), som i 1924 fekk diplom frå Houens fonds diplom for god arkitektur. Bygningen er oppført i stein og med tydeleg inspirasjon frå eldre steinbygningar i Bergen og Selje kloster.

Statsarkivet i Bergen hadde dei geistlege arkiva frå Sunnmøre til 1929, og materiale for Rogaland til det vart oppretta eige statsarkivkontor i Stavanger i 1949.

Under andre verdskrig 1940-1945 vart arkiva (stort sett) flytta ut, og bygningen brukt av dei tyske okkupasjonsstyrkane som kontor for generalen for dei tyske landstridskreftene (Hermann Tittel 1940-1941, Bruno Ortner 1941-1942, Kurt Badinski 1942-1943, Hans Wagner 1943-1944, Karl von Beeren 1944 og Johann de Boer 1944-1945) på Vestlandet, for bykommandanturet og den tyske feltkrigsretten. Tyskarane tok mange bygningar på Årstad, og bygde eit større bunkersanlegg, panservogngarasje og ei barakk for det tyske militærpolitiet på tomten til statsarkivet. 

I 1975 vart det oppført ein konserveringspaviljong (arkitekt Peter Helland-Hansen) på grunnmuren til Tyskarbarakka, og i 1992-1993 vart det bygd eit magasintilbygg (arkitekt Hans Jacob Hansteen). Den samla magasinkapasiteten er etter bygging av nye magasin i 2011 34 000 hyllemeter. Ombygging og rehabilitering av det gamle bygget var ferdig hausten 2012.

I 2001 kom Lepraarkiva i Bergen, som er å finne ved Bergen byarkiv, Stiftelsen St. Jørgen, Norsk Medisinsk fødselsregister og Statsarkivet i Bergen, inn på UNESCO si liste Memory of the World. Samtidig kom manuskriptet til "Et dukkehjem" av Henrik Ibsen inn på same lista.

Stifts-/statsarkivarar i Bergen 
 1885-1903: Cand. jur. Thomas Brown Lie Hermansen (1853-1903)
 1903-1933: Dr. philos. Just Bing (1866-1954)
 1934-1960: Cand. philol. Einar Jansen (1893-1960)
 1960-1971: Cand. jur. Ragnvald Martin Samdal (1908-1976)
 1971-1995: Cand. philol. Egil Øvrebø (1928-2011)
 1995- : Cand. philol. Yngve Nedrebø (1954-)

Litteratur 
 Hartvedt, Gunnar Hagen; Bergen Byleksikon, Oslo 1994, ISBN 82-573-0485-9
 Statsarkivet i Bergen. Dokumentene forteller (Riksarkivaren, skriftserie 16, 2004)
 Bergensposten, 1998-. http://www.arkivverket.no/arkivverket/Arkivverket/Bergen/Nettartikler/Bergensposten ISSN 1501-4436

Nettsider 
 Statsarkivet i Bergen http://www.arkivverket.no/bergen/om.html 
 Memory of the World index http://www.unesco.org/webworld/mdm/register/index.html
 Kunsthistorie.com

 
Arkiv i Noreg
Skipingar i 1885
Byggverk i Bergenhus
Houens fonds diplom
Styresmakter i Hordaland
Kulturminne i Bergen
Respect - The Unity Coalition

Respect - The Unity Coalition er eit britisk sosialistisk parti skipa 25. januar 2004 i London. Namnet står for Respect, Equality, Socialism, Peace, Environmentalism, Community and Trade unionism ('Respekt, Likskap, Sosialisme, Fred, Miljøvern, Fellesskap og Fagforeiningsarbeid'). Det blir oftast berre kalla Respect eller Respect Party. 

Respect blir av somme sett på som berre eit parti mot krigen i Irak, men partiet hevdar sjølv at det er eit breitt alternativ til dei andre partia som står for «privatisering, krig og okkupasjon». Nokre av dei politiske standpunkta til partiet er renasjonalisering av jernbanen og andre (tidlegare) offentlege tenester, motstand mot privatisering av helsevesenet og skulesystemet, høgare minimumsløn, auka skatt for dei velståande og meir offentleg velferd, og avskaffing av dei fagforeiningsfiendtlege lovene dei konservative fekk vedtatt, og som Tony Blair og hans New Labour ikkje har fjerna. I grunnlagsdokumentet for partiet seier Respect at dei vil ha eit sosialt rettferdig og økologisk berekraftig samfunn, basert på felleseige og demokratisk kontroll. 

Respect tillèt medlemmene sine å vere medlemmer av andre politiske organisasjonar, berre dei ikkje stiller til val mot Respect eller motarbeider partiet. Viktige element i Respect er mellom anna parlamentsmedlem George Galloway, det trotskistiske Socialist Workers Party og leiande personlegdomar frå Muslim Association of Britain. Blant kjende personar som er med i Respect kan nemnast fagforbundsleiar Mark Serwotka, skodespelforfattar Harold Pinter og filmskapar Ken Loach. 

Respect utfordra Labour frå venstre første gong ved vala til bystyret i London og EU-parlamentet i 2004, og fekk ein kvart million stemmer. Respect meiner denne suksessen skuldast krigsmotstanden og at mange tidlegare Labour-veljarar tykkjer Blair har ført Labour altfor langt til høgre. Det verkar vidare som Respect har klart å få ein god del støtte frå muslimske veljarar, blant anna på grunn av motstanden mot krigen i Irak. Respect vann sitt første val 29. juli 2004 i Tower Hamlets i London og fekk ein byrådsmedlem derfrå. I september same året kom dei på andreplass føre Labour i eit suppleringsval til parlamentet i Millwall. Så kom gjennombrotet ved det allmenne parlamentsvalet 2005, da Respect klarte å stille kandidatar i 26 valkrinsar, fekk valt inn George Galloway frå Bethnal Green and Bow i London og kom på andreplass tre andre plassar. Kandidaten deira Salma Yaqoob fekk heile 27 prosent av stemmene i ein valkrins i Birmingham. 

Respect stiller ikkje til val i Skottland. Der oppmodar dei folk om å støtte Scottish Socialist Party.

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell heimeside

Sosialistiske parti
Venstresosialistar og reformkommunistar
Britiske politiske parti
Skipingar i 2004
August Stuckmann

August Stuckmann, () var ein tysk politimann i Noreg under andre verdskrigen.

Stuckmann var fødd i Lemgo. Han vart tilsett i tysk politi i 1929, og vart send til Noreg i april 1940. Han var først stasjonert i Kristiansand, men kom i juli 1940 til Gestapo ved Victoria Terrasse i Oslo. Frå juli 1941 var han knytt til Sipo på Lillehammer som SS Sturmscharführer og kriminalsekretær. Han var dømd til døden som krigsforbrytar for drap, medverknad til drap og grov tortur i Eidsivating lagmannsrett 15. oktober 1946, og vart avretta på Akershus festning den 28. mars 1947.

Tyskarar i Noreg under andre verdskrigen
Dømte krigsforbrytarar
Folk avretta ved skyting
Gestapo

Gestapo er den vanlege nemninga ikkje berre for det tyske hemmelege statspolitiet («Geheime Staatspolizei» - oppretta i 1933), som var ei avdeling (avdeling IV) i Sipo, det tyske «Sicherheitspolizei», men er ofte nytta om heile Sipo. Men i tillegg til det politiske politiet omfatta Sipo både kriminalpolitiet (avdeling V) og utanlandsetterretninga (avdeling VI). I 1939 vart Sipo slegen saman med SD ("Sicherheitsdienst" - avdeling III i Sipo), som hadde vore ein del av det tyske nazipartiet sin organisasjon. 

Oppgåvene til avdeling IV (Gestapo) var å etterforske, arrestere, fengsle og forhøyre, og alt før krigen var Gestapo frykta for sine metodar. Politifolka i Gestapo nytta normalt SS-uniformer med SD-merke. Det tyske politiet rykte inn i dei okkuperte områda kort etter at den militære okkupasjonen var eit faktum, og vart fort både hata og frykta. 

I løpet av krigen vart Gestapo bygd opp til ein svært stor organisasjon, og den hadde om lag 45 000 tilsette. I Noreg var det i overkant av 850 tilsette i Sipo då krigen slutta. Sipo hadde direkte ansvar for minst 171 norske dødsfall frå januar 1942 til 1945. 

I tillegg til vanleg forhøyr kunne Gestapo ta i bruk tortur. Det stod skrekk av namnet Gestapo, som folk ofte nytta om heile Sipo. Victoria Terrasse i Oslo vart kjend som «Gestapos hovedkvarter». I Bergen heldt Gestapo/Sipo til i Veiten 3, eigentleg Bergens Haandværks og Industriforenings hus, i Kristiansand i Statsarkivet (Arkivet) og i Trondheim i Misjonshotellet.

Ved rettsoppgjeret i Noreg vart 103 tilsette i Sipo dømde for krigsforbrytelsar. I tillegg vart nokre dømde for alliert rett, og mange vart utleverte til andre land og dømde der.

Etter kvart som amerikanske arkiv frå etterkrigstida vert opna, finn ein mange av dei leiande Sipo-folka att i organisasjonar underlagt CIA, t.d. var Sipo-kommandørane Ernst Weimann (i Bergen) og Oswald Poche (i Tromsø) knytte til Gehlenorganisasjonen.

Bakgrunnsstoff 
 Norsk Krigsleksikon om Gestapo

Litteratur 
 Berit Nøkleby: GESTAPO Tysk politi i Norge 1940-45 (Aschehoug 2003). ISBN 82-03-22788-0

Andre verdskrigen
Det tredje riket
Schutzstaffel
Espeland fangeleir

Espeland fangeleir er eit norsk krigsmuseum og ligg i Moldalia på Espeland, gnr. 289 i Arna i Bergen. Fangeleiren vart oppretta av tyskarane i 1943 og hadde plass for om lag 454 fangar, fordelt på 3 fangebrakker og 2 cellebrakker. Leiren kom til erstatning for Ulven leir, som Wehrmacht skulle overta. Frå først av var Espeland fangeleir tenkt som ein rein transittleir for fangar som skulle sendast til Grini fangeleir, men mange vart sitjande på Espeland til freden kom. 

Etter krigen vart fangeleiren nytta som leir for norske landssvikarar og tyske krigsforbrytarar. Den var i drift til 1952. Seinare har leirområdet vore disponert av m.a. Sivilforsvaret.

Sjå òg
Fangeleirane til okkupasjonsmakta i Noreg under andre verdskrigen

Bakgrunnsstoff 
 

Byggverk i Bergen
Kulturminne i Noreg frå andre verdskrigen
Fangeleirar i Noreg under andre verdskrigen
Freda bygg i Vestland
Kulturminne i Bergen
Museum i Bergen
Arna
Okkupasjon

Okkupasjon er eit omgrep i folkerett som viser til ein tilstand der eit land hærset eit anna land, eller ein del av det, og kontroller det utan å ta suverenitet over landet. Okkupasjon kan dimed skiljast frå annektering, det landet som annekterer tek suvereniteten. I moderne tid er omgrepet òg brukt om ein tilstand der eit land hevdar suvereniteten utan at andre land går god for det. På folkemunne er ordet òg brukt i samband med tilstandar der eit land har teke kontroll over eit anna på ein måte som ein reknar som urettferdig.

Okkupasjon innan internasjonal lov 
Tradisjonelt var det ingen grenser for kva okkupasjonsmakta kunne gjera i eit okkupert land som ein kunne handheva. Ein les til dømes i eit brev skrive av Napoleon etter han hærtok Napoli:

«Brenn ned ei tylft landsbyar som ikkje overgjev seg. Men sjølvsagt ikkje før du har plyndra dei. Soldatane mine kan ikkje dra sin veg med tomme hender.»

Fleire juristar mælte mot ei slik uavgrensa makt, og sa at det var umenneskeleg. Frå midten av 1800-talet byrja europeiske land å koma med reglar som fastsette kva ansvar ei okkuperande krigsmakt hadde, og kva retter eit okkupert folk hadde. Etter Landkrigsreglementet i 4. Haagkonvensjon frå 1907 er okkupasjon ei militær maktovertaking utanfrå som uansett grunn medfører visse rettar og visse plikter. Av pliktene kan nemnast ansvar for sikkerheita til befolkninga, og forsyningar av grunnleggjande varer og tenester. Det er ikkje lov for okkupasjonsmakta etter folkeretten til dømes å drive med kollektiv avstraffing av sivilfolket, endre det økonomiske systemet i det okkuperte området eller annektere det, det vil seie innlemme det permanent i eigen stat.

Alle okkupasjonar som er resultat av åtakskrig er elles i strid med folkeretten i seg sjølve.

Døme 

Nokre av dei mest omstridde okkupasjonane i dag (2005) er den kinesiske okkupasjonen av Tibet, den israelske okkupasjonen av palestinske område tatt i 1967 og den i hovudsak amerikansk-britiske okkupasjonen av Irak. Den syriske okkupasjonen av Libanon er nyleg (2005) avslutta ved at dei syriske styrkane trekte seg ut. Ein av dei «gløymde» okkupasjonane er den marokkanske okkupasjonen av Vest-Sahara.

Noreg var okkupert av Nazi-Tyskland frå 9. april 1940 til 8. mai 1945. I 2001 byrja USA og fleire NATO-land, mellom dei Noreg, ein okkupasjon av Afghanistan.

Kjelder 
 Eyal Benvenisti, The International Law of Occupation (Princeton University Press, Princeton: 2004)
 Karma Nabulsi, Traditions of War: Occupation, Resistance and The Law (Oxford University Press, Oxford: 1999)

Juridisk terminologi
Strid
Det internasjonale samfunnet
Folkerett
Nasjonalisering

Nasjonalisering tyder oftast statleg overtaking av samfunnsøkonomisk viktige naturressursar, infrastruktur og verksemder som energiproduksjon, tungtransport, større kredittinstitusjonar, nøkkelindustriar og så vidare. Slike nasjonaliseringar betyr ikkje i seg sjølv ein sosialistisk politikk, men har ofte vore ein del av dei sosialistiske partia sitt program i mange land. Tankegangen er at kommandohøgdene i økonomien bør vere underlagde demokratisk styring, og ikkje marknadskreftene. 

Det motsette av nasjonalisering er privatisering.

Uttrykket sosialisering blir somtid nytta som synonym med nasjonalisering, og betyr samfunnsmessiggjering. Mange sosialistar meiner likevel at statleg eller anna offentleg overtaking av verksemder (nasjonalisering) ikkje er tilstrekkeleg, for å få til verkeleg sosialisering av ei verksemd må ein òg ha reell folkeleg kontroll, og staten må sjølvsagt vere demokratisk. Dei ser derfor ikkje dei to nemningane som synonyme.

På den andre sida kan ein ikkje tenkje seg eit sosialistisk samfunn utan visse nasjonaliseringar. Nasjonaliseringar kan derfor sjåast som ein nødvendig men ikkje tilstrekkeleg føresetnad for ei sosialistisk samfunnsordning.

Offentleg økonomi
Monopol

it:Espropriazione per pubblica utilità
Quipu

Quipu (uttalt ['kipu]) er kjent som eit utstyr og lagringsmedium som vart nytta til å lagre informasjon i Inkariket og i tidlegare samfunn i regionen. Ordet er ei spansk ortografisk omforming av khipu på quechua som tyder knute. Quipu er òg eit synonym for knuteskrift på norsk språk.

Lagringsmediet quipu er i prinsippet eit tau kor det er knytt på snorer av ulike farger. Kvar snor kan ha ein eller fleire knutar, og kvar snor kan ha knytt på nye snorer. Informasjonen vart koda med kombinasjonar av knutetypar, farger på snorene, avstand mellom trådar, avstand mellom knutar, og relativ plassering av dei nemnde element. Quipuet med snorer og knutar inneheld då chiffer som må tydast for å skjøne informasjonen. I inkariket var det å kode og avkode quipu eit eige yrke, personane i yrket var utdanna «quipucamayocs». Ein veit at quipu var eit nyttig reiskap for styresmakta i bokhald av numerisk informasjon for manntal, skattar, varelager, eigedom og anna. Men det finst ikkje prov for at quipu vart bruka for å lagre tekstleg informasjon, sjølv om mange spekulerer på det.

I høglandet i Peru finn ein framleis ein primitiv bruk av quipuet. Kunna om quipuet slik det vart nytta i administrasjon av inkariket, om koding og dekoding av det gjekk tapt etter at europearane tok makta i inkariket. Vitskapen leiter framleis etter ein nøkkel, ein søramerikansk «rosettastein», som kan hjelpe til å forstå quipuet fullt ut.

Ei melding på mange nyhendebyrå i juli 2005, til dømes hos Australian Broadcasting Corporation, sa at Ruth Shady hadde funne eit quipu i Caral , noko som kan indikere at quipu var i bruk fleire tusen år før inkatida.

Kjelder 

 Tilsvarande Wikipedia-artikkel på engelsk

Bakgrunnsstoff 
 Datainnsamlingsprosjekt ved Harvard University  
 Eit døme på tyding av knuteskrift frå University of Wisconsin  

Lagringsmedium
Peruansk historie
Ord frå quechua
Taumatawhakatangihangakoauauotamateaturipukakapikimaungahoronukupokaiwhenuakitanatahu

Taumatawhakatangihangakoauauotamateapokaiwhenuakitanatahu, eller Taumatawhakatangihangakoauauotamateaturipukakapikimaungahoronukupokaiwhenuakitanatahu er på maori namnet på ein 305 meter høg ås nær Porangahu, sør for Waipukurau i det sørlege Hawke's Bay-området i New Zealand. Stadnamnet vert ofte korta til Taumata, av praktiske grunnar.

På namneskiltet til åsen står det «Taumatawhakatangihangakoauauotamateaturipukakapikimaungahoronukupokaiwhenuakitanatahu», som på 85 bokstavar er eitt av dei lengste stadnamna i verda. Det er mange ulike måtar å stava namnet på.

Omsett til norsk tyder namnet noko nær: Toppen av åsen (eller staden) der Tamatea spela på (nase)fløyta si til den han hadde kjær. Tamatea, landetaren, var mannen med store kne, som sklei ned, klatra opp på og svelde fjell for å reisa gjennom landet.

Namnet har òg vorte skrive «Tetaumatawhakatangihangakoauaotamateaurehaeaturipukapihimaungahoronukupokaiwhenuaakitanarahu», ei form som har 92 bokstavar. Namnet kom inn i Guinness rekordbok som det lengste stadnamnet i verda, men blei kritisert av mellom anna walisarar for å vera oppdikta. I si lange form er namnet til Taumata lengre enn Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch. På den andre sida er det mykje kortare enn det offisielle namnet til Bangkok.

Kjelder

Fjell på New Zealand
Lange namn
Stadnamn av maoriopphav
Organisasjonen av oljeeksporterande land

Organisasjonen av oljeeksporterande land (engelsk Organization of the Petroleum Exporting Countries, forkorta OPEC) er ein internasjonal handelsorganisasjon som består av land som eksporterer petroleum. OPEC vart skipa 14. september 1960 i Bagdad i Irak. Frå 1965 har det internasjonale hovudkvarteret til organisasjonen vore i Wien i Austerrike. Føremålet til organisasjonen er å forhandla med oljeselskap om rettar knytt til petroleumsutvinng, prisar, og konsesjonsrettar. Landa som er med i OPEC har ei sams interesse i å halda oppe prisane på petroleumsprodukt, av di inntektene frå eksport av slike produkt utgjer ein stor del av nasjonaløkonomien. Landa som er med i OPEC kontrollerer etter offisielle tal kring 75 prosent av petroleumsressursane i verda. Kring 40 prosent av oljeforbruket i verda kjem frå OPEC-landa.

Medlemsland 

Tidlegare

Sjå òg 
 Energikrise
 Energikrisa i 1973
 Energikrisa i 1979
 Bensin
 Diesel
 Fornybar energi

Bakgrunnsstoff 
 OPEC OPEC sin nettstad

Internasjonale organisasjonar
Internasjonal handel
Petroleum
Petroleumsverksemd
Skipingar i 1960
Persiabukta

Persiabukta er ei bukt frå Indiahavet som ligg mellom Iran og Den arabiske halvøya. Bukta er rundt 1000 km lang og 350 km brei på det breiaste. Gjennomsnittleg djupne er om lag 40 meter, største djupna er rundt 110 meter. Persiabukta er eitt av dei varamaste hava i verda (augusttemperaturen er 35 °C) og ser ofte kraftige stormar. Stor fordamping gjer henne også til eit av dei saltaste havområda i verda.

Inst i bukta ligg Irak og munningen av Shatt al-Arab (Arvand Rud), som blir danna av at 
Eufrat og Tigris renn saman. I nord grensar ho mot Iran og i sør mot Qatar, Saudi-Arabia, øyriket Bahrain, Dei sameinte arabiske emirata og Oman. Bukta er forbunden med Arabiahavet gjennom Hormuzsundet.

Persiabukta har sidan oldtida vore eit viktig ledd for handel og kontakt mellom middelhavslanda og Austen.

Bukta vert òg kalla Persiagolfen, Den persiske bukta eller Den persiske gulfen. 
Namnet er omstridd: Panarabistiske rørsler bruker gjerne namn som «Arabiabukta» eller «Den arabiske bukta», medan ho blir kalla Basra-bukta i Tyrkia.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Persiska viken» frå ,  den 7. august 2010.

Bakgrunnsstoff 
 Persian Gulf Online
 The Persian Gulf
 Om kolonimakter ved Persiabukta

Bukter i Indiahavet
Vassførekomstar i Irak
Iransk geografi
Qatarsk geografi
Saudiarabisk geografi
Bahrainsk geografi
Emiratarabisk geografi
Omansk geografi
Stadium of Light

Stadium of Light er fotballbana til Sunderland AFC, og ligg nordaust i Sunderland i England.

Bana erstatta den legendariske Roker Park sommaren 1997. Ho vart bygd med publikumskapasitet på 42 000, som seinare er utvida til 49 000, og ho er konstruert for å kunne utvidast til ein samla kapasitet på 64 000. Bana ligg på Sheepfolds på nordsida av elva Wear, og ligg oppå ei gammal kolgruve.

Namnet på bana vart valt gjennom ein konkurranse, og speler på laserlysa som frå hjørnene på anlegget lyser opp nattehimmelen. 

Stadionet fekk sin internasjonale debut i 1999 då det engelske fotball-landslaget møtte Belgia i ein vennskapskamp, og i obligatorisk kamp i april 2003 då England møtte Tyrkia i kvalifiseringskamp for Europameisterskapen i fotball i 2004.

Bakgrunnsstoff 

bbc.co.uk viser anlegget.

fotballstadion i England
Sunderland