alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Juleoratorium

Juleoratorium (tysk Weihnachtsoratorium) er namnet på eit sakralt musikkverk som fortel den bibelske soga om Jesu fødsel (Luk. 2, Matt. 2) i form av eit oratorium. Juleoratoriet oppstod innan protestantisk kyrkjemusikk på 1600-talet, og mest kjent er Bachs juleoratorium (ofte berre kalla «juleoratoriet») frå 1734-1735.

Dei første oratoria heldt seg til evangelietekstane. Etter kvart vart  dramatiske element meir tydelege, og det musikalske formspråket vart rikere.

Ved sida av Bachs juleoratorium finst det juleoratorium skrivne av bl.a.:

Rogier Michael (1602)
Thomas Selle
Heinrich Schütz (Historia der Geburt Christi, 1660)
Johann Schelle (Actus Musicus auf Weyh-Nachten, 1683)
Georg Philipp Telemann (1759)
Camille Saint-Saëns (Oratorio de Noël, 1858)
Richard Wetz (Ein Weihnachts-Oratorium auf Alt-Deutsche Gedichte, 1929) 
Wilhelm Hohn

Litteratur 
Helmut Loos: Weihnachten in der Musik, Bonn, 1992 Gudrun Schröder Verlag

Oratorium
Jul
Kyrkjemusikk
Oratorium
Barinas i Venezuela

Estado Barinas er ein av dei 23 delstatane (estados) i Venezuela.

Hovudstaden i delstaten er Barinas. President Hugo Chávez blei fødd her, og både faren og broren hans har vore guvernørar for delstaten. 
Delstaten Barinas dekkjer eit areal på 35 200 kvadratkilometer og folketalet for Barinas er estimert til 756 600 innbyggjarar (2007).

Politisk inndeling 
Liste over kommunar (spansk municipios) i Barinas :

Delstatar i Venezuela
Hjarteslagvolum

Slagvolum er det volumet blod eit hjartekammer pumpar ut på eit hjarteslag. Ordet blir òg nytta innanfor mekanikken om det volumet eit stempel i ein stempelmotor fortreng mellom øvre og nedre daudpunkt.

Hjarte 
Sjå Hjartesyklusen for nærare forklaring på omgrepa her

Ikkje alt blodet i hjartekammeret blir pumpa ut med kvar samantrekning av hjartet, vanlegvis berre om lag to tredeler. I praksis kan ein rekne ut volumet av venstre hjartekammer i endesystole (maksimal samantrekning) og endediastole (maksimal fyllning), med ekkokardiografi, MR eller fluoroskopi. også indirekte metodar er mogeleg. Så trekker ein minste volum frå største volum og får slagvolumet. Kor stor del som blir pumpa ut blir kalla ejeksjonsfraksjon. Er det to tredeler som går ut kvart slag, seier ein at hjartet har en ejeksjonsfraksjon på 66,7 %. dette talet blir nytta som et nøkkeltal som seier noko om kontraksjonsevna til hjartet.

Hos ein vanleg mann på 70 kg er eit normalt slagvolum rundt 70 ml. Slagvolum gangar hjartefrekvens gjev minuttvolum. Med 60 slag i minuttet blir minuttvolumet i dette dømet 4,2 liter, som altså er den mengda blod som hjartet pumpar på eit minutt.

Regulering av slagvolumet 
Storleiken på hjartet, hjartefrekvensen, fyllinga av hjartet, blodvolumet i kroppen og samantrekninga av blodårene har påverknad på slagvolumet.

Dimensjonen på hjartet 
Eit stort hjarte har plass til meire blod enn eit lite. I nokon mon er dette eit dynamisk tilhøve. Dersom hjartet stadig pumpar mykje blod, t.d. om ein driv mykje med enkelte former for fysisk trening, vil det vekse. Slagvolumet blir då større.

Hjartefrekvensen 
I somme tilfelle blir hjartefrekvensen så høg at hjartet ikkje får tilstrekkeleg fylling før kvar samantrekning. Medisinar som gjev lågare frekvens vil då gje ein betre fylling, og meir blod å pumpe ut.

Fylling av hjartet 
Frank-Starling-mekanismen gjer at muskelfibrane i hjartet (myokard) har større kontraksjonsevne jo meir på strekk dei er. Jo meir fylt hjartet er, jo meir kan det trekke seg saman (høgare ejeksjonsfraksjon). Dette gjeld berre opp til eit visst punkt.

Motstanden hjartet pumpar mot 
Motstanden hjartet pumpar mot blir på norsk ofte snakka om med det engelske uttrykket afterload, i motsetnad til preload som er det blodvolumet som blir tilbode hjartet. Kor mykje dei perifere blodårene trekker seg saman, utgjer mykje av denne motstanden.

Kjelder 
 Berne RM og Levy MN:Cardiovascular Physiology. Mosby, 1997.

Kardiologi
Hjarte-karsystemet
Kardiovaskulær fysiologi
Táchira

Estado Táchira er ein av dei 23 delstatane (estados) i Venezuela. Hovudstaden i delstaten er San Cristóbal . Táchira dekkjer ei flatevidd på 11 100 km² and, in 2007 var folkesetnaden estimert til 1 177 300.

Táchira ein av dei fire venezuelanske statar i Andes, dei andre er Merida, Trujillo og Zulia.

Politisk inndeling 
Liste over kommunar (spansk municipios) i Barinas :

Delstatar i Venezuela
Leif Hovde

Leif Arne Hovde () er ein norsk lokalpolitikar i Ålesund, og stilte som ordførarkandidat for KrF ved Kommunestyre- og fylkestingsvalet 2007. Hovde er utdanna lærar, men er særleg kjend i lokalmiljøet som drivkraft i barne- og ungdomsmiljøet, særleg gjennom speidarorganisasjonen KFUM, der arbeidet hans har vore av stor verdi for generasjonar av ålesundarar. Gjennom dette arbeidet har Hovde dyrka banda mellom Ålesund og venskapsbyen Peterhead i Skottland. 

I tillegg til den lokalpolitiske verksemda og arbeidet for barn og ungdom gjennom mange år, har Hovde engasjert seg sterkt både i kyrkje- og misjonssamanheng. 

Leif Hovde er bror til Steinar Hovde.

Kongens fortenstmedalje 
18. april i 2007 vart Hovde overrekt Kongens fortenestmedalje i gull.

Bakgrunnsstoff 
 Kongens gull til Leif Hovde

Kongens fortenestmedalje i gull
KrF-politikarar i Møre og Romsdal
Lokalpolitikarar i Ålesund
Folk frå Ålesund
Steinbitfamilien

Steinbitfamilien (Anarhichadidae) er ein familie piggfinnefisk som består av avlange fisk med kraftig kropp og særleg sterke kjevar som òg har gjeve gruppa namnet sitt. Steinbitane er utbreidde nord i Stillehavet og Atlanterhavet. I norske farvatn lever tre artar (av totalt fem): Gråsteinbit, flekksteinbit og blåsteinbit.

Kjenneteikn 
Steinbitar er store og kraftige fisk med runde hovud og avlang kropp som er delvis flattrykt frå sidene. Ryggfinnen går over heile ryggen, og har berre mjuke finnestrålar. Det er i regelen eit kort opphald mellom hale- og ryggfinnen hjå dei fleste artane, berre hjå Anarrhichthys ocellatus heng dei saman. Bukfinnane manglar, medan brystfinnane er runde og sit langt framme på hovudet. Dei har harde og skarpe tenner både i kjeften og i svelget.

Dei største steinbitane kan bli opptil 2,5 meter lange. I norske farvatn er maksimallengda rundt 180 cm.

Fiskane i familien er botnlevande, og lever som regel av muslingar, kråkebollar og krabbar som dei nyttar dei kraftige kjevane sine til å knusa. Store eksemplar tek òg mykje fisk.

Kjelder 

 Gjøsæter, Jakob: «Piggfinnefisker» i Norges dyr, Cappelen 1992
 FishBase

Bakgrunnsstoff

Piggfinnefiskar
Szolnok

Szolnok (utt. Solnok, rumensk Solnoca) er ein by i Ungarn, og fylkeshovudstad i fylket Jász-Nagykun-Szolnok sentralt i landet. Byen ligg der elva ved elva Zagyva munnar ut i Tisza.

Historie 
Området har vore busett sidan antikken. Før erobringa av Ungarn var han busett av skytianarar, keltarar og avarar. Ungararane busette seg i området på 900-talet. 

Byen, kalla opp etter hoffmarskalken i borga, vart først nemnd i 1075. På denne tida var han hovudstad i fylket Szolnok. Under den mongolske invasjonen vart byen forlaten. Kong Béla IV flytta nye busetjarar her, men han vart verande ein liten landsby i lang tid. 

I 1550–51, då Det osmanske riket truga å invadere landet, vart det bygd festningsverk rundt borga og ein bymur. Osmanarane omleira borga, som overgav seg 4. september 1552. Osmanarane bygde ein moske, eit offentleg bad og ein minaret, men dei fleste av desse har vorte øydelagd seinare. 

Byen vart frigjort frå det osmanske styret i 1685, men vart seinare øydelagd under revolusjonen leia av prins Rákóczi tidleg på 1700-talet. Fylket Ytre Szolnok vart mellombels ein del av Heves fylke.

Szolnok starta å kome på fote att på 1700-talet. Kontroll over elva Tisza og dampskiptrafikk på elva gjorde byen viktigare. Frå 1847 vart Szolnok forbunde til Pest med jernbane.

Innbyggjarane tok del i den ungarske revolusjonen i 1848 mot Habsburgstyret. I slaget ved Szolnok vart austerrikarane slått av hæren til general János Damjanich.

Etter Ausgleich voks folkesetnaden i byen og Szolnok vart viktigare. I 1876 vart Szolnok hovudstad i fylket igjen. I 1879 hadde han alt 16 000 innbyggjarar.

Byen leid kraftig under dei to verdskrigane. I 1944 vart han utsett for kraftig bombeåtak og vart frigjort frå den nazistiske okkupasjonen av den sovjetiske hæren, som berre fann eit fåtal av personar igjen i byen. 

I sosialistperioden blømde Szolnok igjen. Det vart bygd fabrikkar og turistar kom til byen då eit termalbad opna. 

Szolnok fekk status som by med fylkesrettar den 13. november 1990.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Szolnok» frå ,  den 27. september 2007.

Bakgrunnsstoff 
 Luftfoto av Szolnok

Byar i Ungarn
Fylkeshovudstadar i Ungarn
Jász-Nagykun-Szolnok
Tatabánya

Tatabánya er ein by nordvest i Ungarn, og fylkeshovudstad i fylket Komárom-Esztergom, som ligg aust i landet. Han har om lag 70 000 innbyggjarar.

Historie 
Arkeologiske funn har vist at det har vore folk i området sidan steinalderen. Tre landsbyar låg her før Tatabánya: Alsógalla, Felsőgalla og Bánhida. Bánhida er den tidlegaste av desse og vart først nemnd i 1288.

På 1500-talet erobra osmanarane området. På denne tida vart innbyggjarane protestantar. Seinare flytta dei føydale herrane, Huset Esterházy, inn romersk-katolske tyskarar og slovakarar til byen. 

I ei folketeljing i 1787 hadde Alsógalla 580 innbyggjarar og Felsőgalla 842. Kol vart oppdaga i området på denne tida og folketalet auka og ein ny busetnad vart danna, som utvikla seg til landsbyen Tatabánya.

Under industrialiseringa etter den andre verdskrigen utvikla fleire ungarske småbyar seg til store industribyar. Dei fire landsbyane vart slått saman 1. oktober 1947 under namnet Tatabánya og han fekk bystatus. I 1950 vart han fylkeshovudstad i Komárom-Esztergom og i 1980-åra hadde han alt meir enn 80 000 innbyggjarar. 

Etter den sosialistiske regjeringa sitt fall og dei politiske endringane i 1989 vart tungindustrien og gruvedrifta mindre viktig og den økonomiske strukturen i byen endra seg markant.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Tatabánya» frå ,  den 27. september 2007.

Bakgrunnsstoff 

Byar i Ungarn
Fylkeshovudstadar i Ungarn
Komárom-Esztergom
Kaposvár

Kaposvár (tysk Kopisch, Ruppertsberg, Ruppertsburg, kroatisk Kapošvar, Kapuš(ar), Kapušvar, tyrkisk Kapoşvar, serbisk Kapošvar eller Капошвар) er ein by i Ungarn, og hovudstad i fylket Somogy. Han ligg 186 km sørvest for Budapest ved elva Kapos.

Historie 
I følgje segna vart byen grunnlagd på sjå åsar. Området har vore busett dei siste sju tusen åra. Rundt år 400 fvt. var keltarar busett i området. 

Byen vart først som Kapos i dokument frå bispedømet Pécs i 1009. Den rektangulære motteborga vart rekonstruert som ei steinborg på 1400-talet. Borga vart øydelagd i 1702 etter ordre frå Leopold I av Det tysk-romerske riket.

Osmanarane erobra byen etter ei fem dagar lang omleiring i 1555. Han vart frigjort frå det osmanske styret i 1686.

I 1749 vart Kaposvár fylkeshovudstad. På 1800-talet utvikla byen seg kraftig sidan han låg ved jernbanen mellom Budapest og Zagreb. Kaposvár vart ein viktig industriby. 

I 1950 vart landsbyen Kaposszentjakab ein del av byen og i 1973 òg landsbyane Kaposfüred, Toponár og Töröcske.

I 1990 fekk Kaposvár, som ein by med meir enn 50 000 innbyggjarar, status som by med fylkesrettar. Sidan 1993 har han vore sete for ein biskop. Universitetet i Kaposvár vart grunnlagd i 2000.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Kaposvár» frå ,  den 28. september 2007.

Bakgrunnsstoff 
 Historia til byen 
 Luftfoto av Kaposvár

Byar i Ungarn
Fylkeshovudstadar i Ungarn
Somogy
Békéscsaba

Békéscsaba (rumensk Bichişciaba, slovakisk Békešská Čaba) er ein by søraust i Ungarn, og hovudstad i fylket Békés.

Historie 
Området har vore busett sidan antikken. I jernalderen vart området erobra av skytianarar, av keltarar og så hunarar. Etter den ungarske erobringa var der mange små landsbyar i området. 

Landsbyen Csaba vart først nemnd på 1330-talet. Bortsett frå Csaba låg det åtte landsbyar i området der byen ligg i dag. Då tyrkarane erobra Ungarn og landet vart ein del av Det osmanske riket overlevde byen, men vart forlaten under kampane mot tyrkarane på 1600-talet.

I 1715 vert Csaba nemnd som ein folketom stad, men berre eitt år seinare kan ein i dokument sjå at folk frå byen betalte skatt. Den nye Csaba vart truleg grunnlagd av János György Harruckern, som vart æra for fridomskampen mot tyrkarane og kjøpte området som utgjer Békés fylke. I 1847 var byen alt blant dei tjue største i Ungarn med eit folketal på 22 000. Likevel var Csaba framleis som ein stor landsby med gjørmete gater og overfylte hus. 

I 1858 fekk byen jernbanesamband. Dette førte til utvikling, nye hus og fabrikkar vart bygd, og byen byrja å bløme. Mot slutten av 1800-talet skapte likevel arbeidsløyse mykje spenning i byen og i 1891 vart det slått ned på eit opprør med hjelp frå rumenske soldatar. Ein av dei viktigaste politiske personane i byen var András L. Áchim, som grunnla bondepartiet og som klarte å heve Békéscsaba sin status til «by med byråd».

Den første verdskrigen førte liding til byen. Mellom 1919 og 1920 var Békéscsaba okkupert av Romania. Etter Trianon-traktaten mista Ungarn sine viktigaste byar i sør, Arad og Nagyvárad, og Békéscsaba måtte ta over rolla deira, og vart den viktigaste byen i området. 

Mellom dei to verdskrigane førte nedgang til fattigdom og arbeidsløyse og ein storflaum i 1925 hjelpte ikkje på tilhøva. 

Under den andre verdskrigen var det ingen kamphandlingar i området, men to tragiske hendingar råka likevel byen i 1944. I slutten av juni vart over 3 000 jødar sende til Auschwitz, og i september vart jernbanestasjonen og området rundt bombardert av amerikanske og britiske bombefly, noko som tok livet av meir enn 100 menneske. 6. oktober 1944 okkuperte den sovjetiske hæren Békéscsaba.

Under sosialisttida vart Békéscsaba fylkeshovudstad i Békés (1950), og byrja å utvikle seg til eit av dei viktigaste sentera for matindustri i Ungarn. Då sosialistregimet tok slutt i 1990 vart det krise i industrien og mange folk mista jobbane sine. I dag er krisa over og Békéscsaba er på framgang igjen.

Merknadar

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Békéscsaba» frå ,  den 28. september 2007.

Bakgrunnsstoff 
 Bilete av byen 
 Luftfoto av Békéscsaba

Byar i Ungarn
Fylkeshovudstadar i Ungarn
Békés
Veszprém

Veszprém (tysk Weißbrunn, slovakisk Vesprím, kroatisk Vesprim, Besprim, serbisk Vesprim eller Весприм) er ein av dei eldste byane i Ungarn, og hovudstad i fylket Veszprém. Han ligg om lag 15 km nord for Balatonsjøen.

Veszprém ligg på begge sider av den vesle elva Séd, om lag 110 km frå Budapest med bil.

Historie 
I følgje ei lokal segn vart Veszprém grunnlagd på sju åsar, slik som Roma. 

Anonymus, notaren til kong Béla III skreiv at det alt stod ei borg her då ungararane først okkuperte området. Borga var sannsynlegvis ei festning bygd av frankarane på 800-talet. Borgene i Veszprém, Esztergom og Székesfehérvár var dei første ungarske steinborgene, som vart bygd under regjeringstida til Géza, ei tid då motteborger var meir vanleg. 

Namnet på byen kjem frå det slaviske ordet Bezprym, som opphavleg var eit personnamn. Byen vart kalla opp etter ein høvding eller son til prinsesse Judit (eldste syster til St. Stefan), som slo seg ned her etter at mannen hennar Boleslaus I av Polen kasta ut ho og son hennar. 

Veszprém hadde ei viktig religiøs rolle under kampen for å gjere kristendom til den offisielle religionen i Ungarn. St. Stefan slo hæren til hovudmotstandaren sin, Koppány, nær Veszprém. Byen vart det første bispesetet i Ungarn i 1009 og eit erkebispesete i 1993. Fylket Veszprém var eit av dei første historiske fylka i Ungarn. 

Under den mongolske invasjonen av Ungarn vart Veszprém verna av borga si, som seinare vart nedrive etter ordre frå Habsburg i 1706.

Veszprém var av dei første ungarske byane som fekk eit universitet, og det vart mellom anna studert jus og kunst. Universitetet vart øydelagd i ein brann i 1276, og Veszprém vart først ein universitetsby igjen på 1900-talet.

Bakgrunnsstoff 

 Turistinformasjon 
 Luftfoto av Veszprém

Kjelde 

Byar i Ungarn
Fylkeshovudstadar i Ungarn
Veszprém
Érd

Érd (tysk Hanselbeck, kroatisk Andzabeg) er ein by med fylkesrettar i Pest fylke i Ungarn. Byen ligg sentralt i landet og er ein del av storbyområdet til Budapest.

Historie 
Området har vore busett sidan antikken. Arkeologiske funn viser at det var menneske her for 50 000 år sidan. 

Érd vart først nemnd i dokument i 1243. Namnet kjem anten frå ordet erdő («skog») eller frå ér («elv»).

Under den osmanske okkupasjonen av Ungarn vart Érd erobra av tyrkarane i 1543, etter at borga i Székesfehérvár fall. Tyrkarane bygde ei motteborg og ein djami (moske) her. På denne tida vart staden kalla Hamzsabég. I 1684 klarte hæren leia av Karl IV av Lorraine å slå tyrkarane nær Érd.

I 1776 vart Érd ein oppidum (småby). Han kan òg ha vore oppidum før den osmanske okkupasjonen. Tidleg på 1900-talet vart Érd Károlyi-familien sin eigedom. Byen voks, men var hovudsakleg ein jordbruksby fram til 1972, då fleire nye bygningar vart ført opp og Érd byrja å trekke fleire turistar. 

Érd var den byen som voks raskast i Ungarn mellom 1991 and 2001 (opp 30.6%). 7. november 2005 gav regjeringa Érd status som by med fylkesrettar.

Bakgrunnsstoff 
 Luftfoto av Érd

Kjelde 

Erd
Erd
Sopron

Sopron (tysk Ödenburg, kroatisk Šopron, Šapron, Šopruonj) er ein by i Ungarn nær grensa til Austerrike. Byen ligg i fylket Győr-Moson-Sopron.

Sopron er eit viktig vinområde i Ungarn, og eit av få område i landet som produserer både kvit- og raudvin.

Historie 
Området har vore busett sidan antikken. I romartida var det ein romersk provins i området og der byen i dag ligg låg det ein by kalla Scarbantia. Forumet låg der hovudplassen i Sopron ligg i dag.

Då ungararane kom til området på 800-talet var byen i ruinar, og i løpet av dei neste to hundre åra forsterka ungararane dei gamle romerske bymurane og bygde ei borg. Byen fekk det ungarske namnet sitt etter ein hoffmarskalk i borga kalla Suprun. I 1153 vart byen nemnd som ein viktig by.

I 1273 okkuperte kong Otakar II av Böhmen borga. Sjølv om han tok borna i Sopron som gislar, opna byen portane då hæren til kong Ladislaus IV av Ungarn kom fram. Kongen gav byen ei påskjønning ved å heve statusen til fri keisarby.

Under den osmanske okkupasjonen av Ungarn plyndra osmanarane byen i 1529, men okkuperte han ikkje. Mange folk frå dei okkuperte områda flykta til Sopron og byen vart viktigare.

I 1676 vart Sopron øydelagd av brann. Den moderne byen vart bygd opp att dei neste tiåra med vakre bygningar i barokkstil. Soporon vart òg sete i fylket Sopron.

1900-talet 
Etter at Austerrike-Ungarn vart delt vart fire vestlege fylke i Ungarn (Pressburg - Pozsony, Eisenburg - Vas, Ödenburg - Sopron, Wieselburg - Moson) gjeve til Austerrike St. Germain-traktaten (1919) og Trianon-traktaten (1920). Etter lokal uro vart statusen til Sopron avgjort ved ei folkeavstemming i 1921 der 65% stemde for Ungarn. Sidan den gong har Sopron vore kalla Civitas Fidelissima («Den mest lojale byen»). Dei tre andre områda er i dag ein del av Burgenland i Austerrike.

Sopron vart kraftig råka av den andre verdskrigen og nazistane sende og tok livet av nesten alle jødar og nokre venstrevendte arbeidarar i dødsleirane. Byen vart òg bombardert fleire gonger. Den raude arméen frigjorde byen 6. mars 1945.

I sosialistperioden klarte regjeringa delvis å gjere Sopron om til ein industriby, men lèt han framleis vere attraktiv for turistar.

I august 1989 var han åstad for «den heileuropeiske piknikken», ein protestaksjon av høgrevende aktivistar på grensa mellom Austerrike og Ungarn, der 200 innbyggjarar frå Aust-Tyskland kryssa grensa til vesten ulovleg. Dette opna opp for ein masseflukt frå Aust-Tyskland og etter kvart til Berlinmuren sitt fall i november 1989.

Bakgrunnsstoff 

 Luftfoto av Sopron

Kjelde 

Byar i Ungarn
Győr-Moson-Sopron
Dunaújváros

Dunaújváros (frå 1951 til 1961 Sztálinváros, kroatisk Pantel(i)ja, Pantelja, Pantelin, Pentela, Pentalja) er ein by sentralt i Ungarn ved Donau. Byen ligg i fylket Fejér, om lag 67 km sør for Budapest. Han har om lag 50 000 innbyggjarar. 

Byen er ein av dei nyaste i Ungarn og vart bygd i 1950-åra under industrialiseringa av landet under sosialiststyret. Dei første åra hadde han namnet Sztálinváros, «Stalin By», etter Josef Stalin, som ein parallell til Stalingrad i Sovjetunionen. I 1960 hadde den ti år gamle byen alt 31 000 innbyggjarar og i 1961 endra han namn til Dunaújváros (som tyder «Donau-ny-by»).

Bakgrunnsstoff 
 Luftfoto av Dunaújváros

Byar i Ungarn
Fejér
Byar ved Donau
Nagykanizsa

Nagykanizsa eller Kanizsa (kroatisk Kaniža, tysk Großkirchen, Groß-Kanizsa, tyrkisk Kanije, serbisk Велика Кањижа, Velika Kanjiža) er ein sørvest by i Ungarn ved elva Zala. Byen ligg i fylket Zala

Han ligg ikkje langt frå Balatonsjøen. I fleire hundreår har byen vore eit trafikknutepunkt. Varer frå Slovenia vart transportert til Graz via Nagykanizsa og byen spelte ei viktig rolle i handel frå Adriahavet til Alpane, Wien og Budapest.

Bakgrunnsstoff 
 Luftfoto av  Nagykanizsa

Byar i Ungarn
Zala
Beinfiskar

Beinfiskar (Osteichthyes) er ein overklasse ryggstrengdyr som omfattar alle fisk med forbeina skjelett. Me delar han inn i to klassar ut frå korleis finnane er bygd opp; kjøtfinnefiskane har finnemusklane integrert i sjølve finnane medan strålefinnefisk berre har dei ved finnerøtene. Dei fleste beinfiskane høyrer til teleostane.

Tidlegare rekna ein beinfiskane som eigen klasse, men dette har ein seinare funne ut at er systematisk unøyaktig. Sidan ein normalt ikkje reknar tetrapodane (amfibium, krypdyr, fugl og pattedyr) med i ho, vert gruppa parafyletisk. Omgrepet er likevel mykje i bruk, både i og utanfor fagmiljø.

Fisk
Hódmezővásárhely

Hódmezővásárhely (kroatisk Vaš(a)relj, rumensk Ioneşti) er ein by søraust i Ungarn. Byen høyrer til fylket Csongrád og har om lag 50 000 innbyggjarar. 

Byen ligg på Den store ungarske sletta der Békés-Csanádi-ryggen møter beitemarkene rundt elva Tisza.

Bakgrunnsstoff 
 Luftfoto av Hódmezővásárhely

Byar i Ungarn
Csongrád
Salgótarján

Salgótarján er ein by med fylkesrettar nordaust i Ungarn ved Donau. Byen er hovudstad i fylket Nógrád og har om lag 45 000 innbyggjarar.

Byen ligg 120 km nordaust for Budapest og 70 km vest for Miskolc. Salgótarján er omgjeve av vakre skogar og åsar toppa med ruinar av gamle slott.

Bakgrunnsstoff 

 Nokre bilete av slottet i Salgótarján 
 Luftfoto av Salgótarján

Byar i Ungarn
Fylkeshovudstadar i Ungarn
Nógrád
Ózd

Ózd er ein by nord i Ungarn, nær grensa til Slovakia. Byen ligg i fylket Borsod-Abaúj-Zemplén og har om lag 40 000 innbyggjarar.

Historie 
Området har vore busett sidan antikken. Landsbyen Ózd vart først nemnd i 1242. Han låg ved Hangonybekken, like før bekken rann inn i elva Sajó.

Den moderne byen vart til ved at landsbyane Ózd, Bolyok og Sajóvárkony vart slått saman under sosialisttida i Ungarn då den nordlege delen av landet vart kraftig industrialisert. Medan ein hadde vunne ut jern i området sidan 1700-talet, blei det no bygd store jern- og stålverk. Då sosialisttida og subsidiar for tungindustri enda, slo det hardt inn på økonomien til Ózd, som fekk svært mange arbeidslause.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Ózd» frå ,  den 28. september 2007.  
 
 Encyclopædia Britannica: «Ózd» (2007). Lest 29. september 200 i Encyclopædia Britannica Online <http://search.eb.com/eb/article-9098624>

Ozd
Ozd