alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Jan Roar Leikvoll

Jan Roar Leikvoll ()
 var ein norsk skjønnlitterær forfattar frå Frekhaug i Nordhordland.

Leikvoll gjekk i 2002/2003 årskurset ved Skrivekunstakademiet i Hordaland. Han skreiv på nynorsk og debuterte på Det Norske Samlaget i 2008 med romanen Eit vintereventyr. Før det hadde han i 2000 gitt ut diktsamlinga Balanse på eige forlag. For andreromanen Fiolinane fekk Leikvoll Nynorsk litteraturpris i 2010. Han har også motteke Sigmund Skard-stipendet, Bjørnsonstipendet og Stig Sæterbakkens minnepris.

Jan Roar Leikvoll etterlét seg fleire ufullenda tekstar. Ein av desse tekstane vart redigert av David Aasen i forlaget Det Norske Samlaget på grunnlag av mellom anna samtalar han hadde hatt med forfattaren, og utgjeven i 2015 som boka Forkynnaren.

Bøker 
Alle bøkene er utgjevne på Det Norske Samlaget i Oslo:
 2000 – Balanse – Diktsamling. ISBN 82-92173-29-3 
 2008 – Eit vintereventyr – Roman. ISBN 9788252172430
 2010 – Fiolinane – Roman. ISBN 9788252175493
 2012 – Bovara – Roman. ISBN 9788252178616
 2013 – Songfuglen – Roman. ISBN 978-82-521-8272-9 - ISBN 978-82-521-8530-0
 2015 – Forkynnaren – Roman redigert av David Aasen på grunnlag av forfattarens uferdige utkast. ISBN 978-82-521-8899-8
 2019 – Heimatt – Roman. ISBN 978-82-521-9858-4

Prisar og utmerkingar 
 2011 – Bjørnsonstipendet
 2010 – Sigmund Skard-stipendet
 2010 – Nynorsk litteraturpris
 2013 – Stig Sæterbakkens minnepris
 2014 – Samlagsprisen

Referansar

Bakgrunnsstoff
 Presentasjon av Leikvoll på nettstaden til Det Norske Samlaget
  Digitaliserte bøker av Jan Roar Leikvoll hjå Nasjonalbiblioteket

Folk frå Meland
Forfattarar frå Hordaland
Norske romanforfattarar
Norske skjønnlitterære debutantar i 2008
Nynorskforfattarar
Vinnarar av Nynorsk litteraturpris
Vinnarar av Bjørnsonstipendet
Vinnarar av Samlagsprisen
Vinnarar av Stig Sæterbakkens minnepris
Hildegunn Dale

Hildegunn Dale () er ein norsk forfattar og redaktør frå Modalen.

Ho debuterte i 2003 med diktsamlinga Solkant.

Dale har mastergrad i litteraturvitskap frå Universitetet i Bergen og har studert kunsthistorie og samfunnsfag. Ho har også utdanning i grafisk design frå MI i Oslo og har gått årsstudiet ved Skrivekunstakademiet i Hordaland.

Ho bur på Misje og er redaktør for Samlaget sin gjendiktingserie av omsett klassisk og moderne poesi.

Bøker 
 2003 – Solkant – Diktsamling
 2004 – Elvedraumar – Diktsamling
 2006 – See, say and sea – Diktsamling
 2007 – Skugge under Grønskarvet – Barnebok
 2008 – Fjell-øygarden – Poesi
 2011 – Armane mine handlingar – Diktsamling

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Presentasjon av Hildegunn Dale på nettstaden til Bergen Offentlige Bibliotek 
 Utgjevingar av Hildegunn Dale i BIBSYS Ask

Folk frå Modalen
Forfattarar frå Hordaland
Norske barnebokforfattarar
Norske lyrikarar
Norske skjønnlitterære debutantar i 2003
Nynorskforfattarar
Vekselstraum

Vekselstraum er ein elektrisk straum der polaritet vekslar som funksjon av tid, slik at middelverdien til straumen i leiaren er lik i begge retningar.

Bibliografi 
 Carter, G.W. og Richardson, A., Techniques of circuit analysis, Cambridge Univ. Press, 1972. 
 Clement, P.R. og Johnson, W.C., Electrical engineering science, McGrew-Hill, 1960. 
 Dorf, R.C. og Svoboda, J.A., Introduction to electric circuits, 5. utg., John Wiley & Sons, 2001.
 Edminister, J.A., Electric circuits, 1. utg., McGrew-Hill, 1965.
 Hayt, W.H. og Kemmerley, J.E., Engineering circuit analysis, 5. utg., McGrew-Hill.1993.
 Ivison, J.M., Electric circuit theory'', Van Norstrand Reinhold Australia, 1977.

Sjå òg 
 Vekselspenning

Elektroteknikk
Elektrisk straum
Jon Olav Sørhaug

Jon Olav Sørhaug () er ein norsk skjønnlitterær og faglitterær forfattar frå Trondheim. Han debuterte i 2007 med diktsamlinga Du finst i bølgjene.

Sørhaug er busett i Kristiansand og arbeider som norsklektor ved Tangen vidaregåande skole og som stipendiat på Universitetet i Agder.

Bøker 
 2007 – Du finst i bølgjene – Diktsamling
 2010 – Det blinde punktet – Diktsamling

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Utgjevingar av Jon Olav Sørhaug i BIBSYS Ask
 Presentasjon av Jon Olav Sørhaug på nettstaden til Samlaget

Folk frå Trondheim
Forfattarar frå Sør-Trøndelag
Norske lyrikarar
Norske skjønnlitterære debutantar i 2007
Nynorskforfattarar
Nils Henrik Smith

Nils Henrik Smith () er ein norsk forfattar frå Bryne. Han debuterte i 2007 med romanen Manhattan Skyline. For den fekk han Tarjei Vesaas' debutantpris.

Smith har gått årsstudiet ved Skrivekunstakademiet i Hordaland og har studert engelsk og litteraturvitskap ved Universitetet i Bergen.

Bøker 
 2007 – Manhattan Skyline – Roman
 2009 – Austerrike – Roman
 2014 – Se ilden lyse over jord – Roman

Prisar og utmerkingar 
 2007: Tarjei Vesaas' debutantpris for Manhattan Skyline
 2009: Rogaland Mållags målpris for Austerrike

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Utgjevingar av Nils Henrik Smith i BIBSYS Ask
 Presentasjon av Nils Henrik Smith på nettstaden til Samlaget 

Folk frå Time
Forfattarar frå Rogaland
Norske romanforfattarar
Norske skjønnlitterære debutantar i 2007
Nynorskforfattarar
Vinnarar av Tarjei Vesaas' debutantpris
Col du Télégraphe

Col du Télégraphe er eit 1 570 m høgt alpepass i det franske Département Savoie. Vegen over er asfaltert og av god standard og utgjer hovudsambandet mellom feridedestinasjonen Valloire med Arc-dalen.

Namnet sitt har passet fått frå fortet på eit fjellframspring i nærleiken.

Passet er framfor alt kjent for å jamleg stå på Tour de France-programmet. På veg til nordsida av Col du Galibier må ein først over Télégraphe og denne harde kombinasjonen gjer denne dagsetappen til ei «kongeetappe». Dei fleste syklistar vil likevel spare krefter på Télégraphe, så det er kjem sjeldan til angrep her. 

Fjellovergangar i Frankrike
Tour de France
Rhône-Alpes
Luz Ardiden

Luz Ardiden er ein vintersportstad i dei franske Pyreneane som er ein del av turistdestinasjonen Luz-Saint-Sauveur i det franske Departementet Hautes-Pyrénées.

Staden har fleire skiheisar og 60 km merka alpinbakkar. Bakkane ligg opp mot 2500 moh og har ein høgdeskilnad på 820 meter. Det finst ei fem kilometer lang langrennsløype på staden.

Luz Ardiden har fleire gonger vore målgangstad under Tour de France. Første gong var i 1985 og arrangørane klassifiserar stigninga opp til målet i Hors catégorie, den hardaste kategorien. 14. juli 1987 vann Dag Otto Lauritzen etappen som den første nordmann som tok ein etappesiger i Touren.

Etappevinnarar i Luz Ardiden

Litteratur 
 Nicolas Mereau-Delaquis: Tour de France - die klassischen Bergstrecken, Delius Klasnig Verlag 2006, ISBN 3-7688-5235-0
 Bürte Hoppe: Tour de France - Ein Reiseführer zu Städten und Strecken, Agon Verlag 2005, ISBN 3-89784-263-7
 Peter Leissl: Die legendären Anstiege der Tour de France, Covadonga Verlag, Auflage: 2., Aufl. Juni 2004, ISBN 3-936973-09-1

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell webside
 Historiske bilete frå Luz St. Sauveur og distriktet rundt
 Webcam Luz St. Sauveur

Tour de France
Midi-Pyrénées
Hautes-Pyrénées

Fjell i Frankrike
Tour de France
Adiaterman

Adiaterman (av gresk a, «ikkje», dia, «gjennom», og therme, «varme») er noko som er ugjennomtrengeleg for varmestråling. Glas er adiatermant for stråling med større bølgjelengd enn 4 μm  eller 0,004 mm.

Kjelder

Varmeoverføring
Elektromagnetisk stråling
Ord av gresk opphav
Admittans

Admittans er det inverse av impedans

der
Y er admittansen, målt i Siemens. 
Z er impedans, målt i ohm. 

Admittan er ein kompleks storleik og kan uttrykkast
,
der R er realdelen,  og B er talverdien til den imaginære delen.  

SI-eininga for admittans er siemens (symbol S). Eininga mho, med symbolet ℧ (ein opp-ned omega Ω), vart tidlegare nytta. Oliver Heaviside gav namn til admittans i 1887. 

Admittans vert nytta innan elektromagnetisme, for elektriske krinsar, innan mekaniske system, innan akustikk, og så vidare. 

Når impedansar er kopla i parallell vil bruk av admittans, i staden for impedans, som oftast føra til enklare matematiske uttrykk, men alt som kan reknast ut ved å nytta admittans kan òg reknast ut ved å nytta impedans.

Bruk innan elektro 
I ein elektrisk krins er G=1/R konduktansen, der R er elektrisk motstand og B=1/X er suseptansen, er der X er reaktansen. Når det flyt ein elektrisk straum gjennom ein admittans går noko av energien tapt i konduktansen, ved at han går over til termisk energi. Suseptansen lagrar energi mellombels, denne energien går ikkje tapt og vert ført attende til krinsen.

Kjelder

Sjå òg 
 Impedans

Bibliografi 
 Carter, G.W. og Richardson, A., Techniques of circuit analysis, Cambridge Univ. Press, 1972. 
 Clement, P.R. og Johnson, W.C., Electrical engineering science, McGrew-Hill, 1960. 
 Dorf, R.C. og Svoboda, J.A., Introduction to electric circuits, 5. utg., John Wiley & Sons, 2001.
 Edminister, J.A., Electric circuits, 1. utg., McGrew-Hill, 1965.
 Hayt, W.H. og Kemmerley, J.E., 5. utg., McGrew-Hill.1993.
 Ivison, J.M., Electric circuit theory'', Van Norstrand Reinhold Australia, 1977.

Fysiske storleikar
Elektroteknikk
Aerostatikk

Aerostatikk (av gresk aero og «stå stille») er læra om likevekt mellom forskjellige gassar i ro, særskild luft, eller mellom ein gass og lekamar som vert haldne oppe av gassen. Aerostatikk utgjer ein del av grunnlaget for den fysiske meteorologien og vert mellom anna nytta til å avgjere oppdrifta til gassfylte luftfartøy, ballongar og liknande.

Kjelder
aerostatikk. (2012-02-17) I Store norske leksikon. Henta frå http://snl.no/aerostatikk

Væskemekanikk
Aerodynamikk
Col de la Lombarde

Col de la Lombarde (italiensk Colle della Lombarda) er ein vegovergang i Dei maritime Alpane som er farbar sommarstid. Passet ligg på  og markerar grensa mellom det franske Département Alpes-Maritimes og den italienske regionen Piemonte.

Passet ligg mellom fjella Cime de la Lombarde () i nordaust og Tête de l'Adrech () i sørvest.

På den franske sida ligg skistaden Isola 2000 som var målgang under ei klatreetappe i Tour de France i 1993, og startstad for  12. etappe.

Referansar

Bakgrunnsstoff 

Fjellovergangar i Frankrike
Tour de France
Provence-Alpes-Côte d'Azur
Alpes-Maritimes
Agone

Agone eller dødskamp er tilstanden like før døden finn stad. Andletsuttrykket vert gjerne endra, augo blir matte, hender og føter kalde, andinga rallande, pulsen svak eller ukjenneleg. Medvitet kan vere bevart, men den sjuke er som regel omtåka eller heilt medvitslaus. Det agonale stadiet kan vare over forskjellige tid, oftast nokre timar. Oftast døyr den sjuke roleg utan nokon «kamp».

Kjelder
agone. (2012-02-17) I Store norske leksikon. Henta frå http://snl.no/agone

Død
Akuttmedisinske tilstandar
Agonal linje

Agone eller agonal linje er ei kurve som knyter saman dei punkta på jordoverflata der den magnetiske misvisinga, deliknasjonen, er lik 0. I Noreg flyttar kurva seg 8 bogeminutt mot vest kvart år.

Kjelder

Jordmagnetisme
Peter Müller

Peter Müller () frå Adliswil er ein sveitsisk, tidlegare skirennar. Han vart verdsmeister i utfor under VM 1987, og vann fire sølvmedaljar i utfor under to olympiske leikar og to verdsmeisterskap i tida 1984-89. Han vann utforcupen av verdscupen tre gongar; 1979, 1980 og 1982. I verdscupen totalt kom han tre gongar på fjerdeplass; 1982, 1985 og 1986. 

Müller var spesialist i fartsøvingane. Mellom februar 1977, då han vann sin første siger, og desember 1988, då han gjekk til topps siste gongen, vann han til saman 24 verdscuprenn. 19 av sigrane kom i utfor, tre i kombinasjonsrenn og to i super-G. 12. desember 1982 vann han det aller første verdscuprennet i super-G-øvinga. Han kom 51 gongar (24-16-11) på pallplass i verdscupen.

Medaljar og besteplasseringar i internasjonale meisterskap
1978: Nr 5 i utfor under VM i alpint i Garmisch-Partenkirchen
1980: Nr 4 i utfor under vinter-OL i Lake Placid
1982: Nr 5 i utfor under VM i alpint i Schladming
1984: Sølvmedalje i utfor under vinter-OL i Sarajevo
1985: Sølvmedalje i utfor under VM i alpint i Bormio
1987: Gullmedalje i utfor under VM i alpint i Crans-Montana
1988: Sølvmedalje i utfor under vinter-OL i Calgary
1989: Sølvmedalje i utfor under VM i alpint i Vail

Müller la opp som skirennar i 1992.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Peter Müller (Skirennläufer)» frå ,  den 17. februar 2012.

Bakgrunnsstoff
 

Sveitsiske alpinistar
Verdsmeistrar i alpine greiner
Olympiske sølvmedaljevinnarar for Sveits
Sveitsiske deltakarar under vinter-OL 1980
Alpinistar under vinter-OL 1980
Medaljevinnarar under vinter-OL 1984
Sveitsiske deltakarar under vinter-OL 1984
Alpinistar under vinter-OL 1984
Medaljevinnarar under vinter-OL 1988
Sveitsiske deltakarar under vinter-OL 1988
Alpinistar under vinter-OL 1988
Ah

AH, Ah, aH og ah kan tyde:

AH
 IATA-koden for flyselskapet Air Algerie
 Amerikansk militær klassifikasjon for angrepshelikopter
 Adolf Hitler

Ah
 Amperetime, ei eining elektrisk ladning

aH
 attohenry, ei SI-eining for elektrisk induktans

ah
 høfleg tittel føre namn, tyder meister. 

Tobokstavsord
Port d'Envalira

Port d'Envalira (òg Col d’Envalira) er den høgste vegovergangen i Pyreneane. Passhøgda ligg i Andorra på 2 407 moh. Vegen er den høgaste heilårsopne vegen i Europa.

Tidleg på 1900-talet var det berre ein enkel kjerreveg mellom Frankrike og Andorra her. Køyrevegen blei opna i 1931. Først etter at dei første skiheisane kom i drift vinteren 1957-1958 blei vegen jamleg brøyta og vegen farbar heile året. 

I 2002 blei Tunnel d'Envalira opna for trafikk.

Passhøgda står stundom på programmet i etapperitta Tour de France og Vuelta a España.

Tour de France 
Dei følgjande syklistane var først over passhøgda gjeldande år.

 1964:  Julio Jimenez
 1964:  Federico Bahamontes
 1968:  Aurelio Gonzalez
 1974:  Raymond Delisle
 1997:  Richard Virenque (2 gonger: 10. og 11. etappe)
 2009:  Sandy Casar

Vuelta a España 
Den følgjande syklisten var først over passhøgda:

 2003:  Alejandro Valverde

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Le Dico du Tour: Port d’Envalira 
 Port d’Envalira på quaeldich.de, ein webstad om sykling

Fjellovergangar i Pyreneane
Andorra
Tour de France
Vuelta a España
Port de Balès

Port de Balès er eit 1 755 meter høgt fjellpass i dei franske Pyreneane. Det er ein liten 19,2 kilometer lang veg opp til passet med ein snittstigning på 6,2 %, noko som gjer den fortent til å plasserast i hardaste etappekategori for franske sykkelritt, HC. Fram til sommaren 2006 var sørsida grusveg, men no er heile vegen over Port de Balès asfaltert. Frå passhøgda fører vegen D 925 etter 3,5 kilometer mot vest til den 1 855 høge Port de Pierrefite.

Tour de France 
Port de Balès stod 23. juli 2007 for første gong på programmet i Tour de France (17. etappe). Førstemann over toppen var Kim Kirchen. 15. etappe under Tour de France 2010 gjekk òg over passet.

Bakgrunnsstoff 
 Informasjonsside om Port de Balès
 Høgdeprofil nordsida 
 Høgdeprofil sørsida 

Tour de France
Fjellovergangar i Pyreneane
Fjellovergangar i Frankrike
Col de la Croix-de-Fer

Col de la Croix-de-Fer («Jernkors-passet») er eit 2 067 moh høgt fransk alpepass i regionen Rhône-Alpes (Département Savoie). Vegen D 926 fører over høgda og knyter saman Rochetaillée ved Le Bourg-d’Oisans i Romanche-dalen med Saint-Jean-de-Maurienne Maurienne-dalen.

Per 2008 har Col de la Croix-de-Fer vore del av ein etappe i fleirdagsrittet Tour de France 15 gonger, men har aldri vore etappemål. Første gongen var i 1947, og den siste så langt var 23. juli 2008 (17. etappe).

Litteratur 
Peter Leissl: Die legendären Anstiege der Tour de France. Covadonga, Bielefeld 2004. ISBN 3-936973-09-1
Kristian Bauer: Roadbook Tour de France. Bruckmann, München 2006. ISBN 3-7654-4477-4

Bakgrunnsstoff 

Fjellovergangar i Alpane
Fjellovergangar i Frankrike
Tour de France
Rhône-Alpes
Akline

Ein akline er ei linje som går mellom dei punkta på jordoverflata der den magnetiske inklinasjonen er lik 0, det vil sei at magnetfeltet er horisontalt. Dette er samanfallande med magnetisk ekvator.

Sjå òg
 Jordmagnetisme

Kjelder
akline. (2012-02-17) I Store norske leksikon. Henta frå http://snl.no/akline

Jordmagnetisme
Akromatisk

Akromatisk tyder farge utan kulørtone. Dette omfattar kvit, svart og gråtonar. Svartkvitfotografi er ei akromatisk tilnærming til eit normalt synsbiletet.

Akromasi tyder fridom for fargar, medan akromatisere tyder å gjere fargefri.

Sjå òg
 Akromatisk linsesystem
 Akromatisk punkt

Kjelder

Farge
Akromatisk linsesystem

Ei akromatisk linse er eit linsesystem som minkar effekten av kromatisk aberrasjon gjennom å fokusere raudt og blått lys i same punkt. Når òg gult eller grønt lys har same, snakkar ein om apokromatisk optikk. Akromatar vert mellom anna nytta i teleskop.

Den første vellukka akromatiske linsa vart laga av den engelske optikaren John Dollond i 1758. Han kombinerte ei samlelinse av kronglas, med ei svakare spreielinse av flintglas, som har større fargespreiing enn kronglas. 

I kikkertar og mikroskop er objektivet gjerne akromatisert for bølgjelengdene 490 og 660 nm (visuell akromasi). Desse bølgjelengdene representerer to fargetonar (blågrønt og raudt) som for auge er komplementære og derfor vert lagt til «kvitt» lys. For fotografiske formål blir objektivet gjerne akromatisert for bølgjelengdene 410 og 590 nm (fotografisk akromasi), som er tilpassa den spektrale lyskjenslekurva til filmen.

Kjelder
akromatisk linsesystem. (2012-02-17) I Store norske leksikon. Henta frå http://snl.no/akromatisk_linsesystem
Delar av denne artikkelen bygger på «Akromatisk linse» frå ,  den 17. februar 2012. 
 oppgav desse kjeldene: 
 
 

Linser
Akromatisk punkt

Akromatisk punkt eller kvitpunktet er fargen av den belysninga som fargesystemet er definert for, til dømes dagslys eller glødelampelys. Til dømes vil ein få feilaktig gjenskaping av fargar på eit fotografi om ein definerer det kvite i lys frå ein glødelampe, som gjev ein meir oransjeaktig farge, på same måte som det kvite i dagslys.

Sjå òg
 Fargemåling

Kjelder
akromatisk punkt. (2012-02-17) I Store norske leksikon. Henta frå http://snl.no/akromatisk_punkt

Farge
Limousinfe

Limousin er ein storferase som stammar frå regionen Limousin i Frankrike.

I 1886 vart den første stamtavla til rasen oppretta i Frankrike. I dag er rasen kjend verda over som eit reint kjøtfe, men tidlegare blei feet gjerne brukt som trekkdyr. 

Rasen er einsfarga gulbrun (frå raud til kvitleg) i fargen. Kyr når ei levandevekt på 650-800 kg, og ei skulderhøgde på rundt 137 cm. Oksar vert 1100-1400 kg med skulderhøgde kring 143 cm.

Viktige føremonar er at kyrne har breidt bekken og føder lett, og god kjøtkvalitet med lite feitt og lite bein. Dyra kan leve lenge og er tilpasningsdyktige. Først ved 5 års alder er kyrne heilt utvaksne og har nådd full vekt. Dei er gode ammekyr i kjøtproduksjonen.

Limousinfeet er av natur rolege dyr, og dei vernar kalvane godt mot potensielle fiendar. Då kan dei verte olme. Elles vert dei fort tamme og venner seg til traktorar og slikt og er nysgjerrige av vesen. Dyra kan vere storetarar,og ein skal vakte seg for å gi dei mykje mat på kort tid.

Den første importen av livdyr til Noreg fann stad i 1992, Norsk Limousinforening blei stifta i 1993.

Bakgrunnsstoff

Kjelder 
limousin-fe (2009, 14. februar), Store norske leksikon. Henta 21. juli 2013.

Denne artikkelen bygger på «Limousin (Rind)» frå ,  den 17. februar 2012.  
Denne artikkelen bygger på «Limousin (Storferase)» frå ,  den 17. februar 2012.  
 

Storferasar
Franske husdyr
Omdreiingsakse

Ein akse i mekanikk eller ein omdreiingsakse er ei rett linje som noko roterer om.

Kjelder
akse. (2012-02-17) I Store norske leksikon. Henta frå http://snl.no/akse/mekanikk

Mekanikk
Rotasjon
Optisk akse

Ein optisk akse er den rette linja mellom dei to krummingssentra i dei to flatene i ei linse. Ein optisk akse i ein krystall er den retninga lyset kan følgje utan at det vert brote dobbelt. Dobbeltbrytande krystallar har anten ein eller to optiske aksar.

Kjelder
akse. (2012-02-17) I Store norske leksikon. Henta frå http://snl.no/akse/optikk

Geometrisk optikk
Col de Soudet

Col de Soudet (eller Col du Soudet) er eit 1 540 meter høgt fjellpass i dei sentrale Pyreneane i det franske departementet Pyrénées-Atlantiques. Det dannar overgangen mellom den tidlegare baskiske provinsen Soule i vest og Barétous i nord, og Vallée d’Aspe i aust. Frå nord går vegen D132 over passhøgda og vidare over den 1 760 meter høge Col de la Pierre Saint-Martin mot Roncal i Spania.

Tour de France 
Col de Soudet har stått på Tour de France-programmet fleire gonger frå 1980-talet.

Bakgrunnsstoff 
Høgdeprofil vestsida, frå Tardets 
Høgdeprofil nordsida, frå Arette 
Høgdeprofil nordvestsida, frå Lanne 

Fjellovergangar i Frankrike
Fjellovergangar i Pyreneane
Aquitaine
Tour de France
Bruno Kernen

Bruno Kernen () er ein sveitsisk tidlegare skirennar frå Thun. Han vart verdsmeister i utfor under VM i alpint 1997 i Sestriere. I same meisterskapen fekk han sølv i den alpine kombinasjonen. Både i VM i alpint 2003 i St. Moritz og under vinter-OL 2006 i Torino vann han bronsemedalje i utfor. I sin siste sesong fekk han atter ein bronsemedalje, då i super-G i alpin-VM 2007 i Åre. Samanlagt i verdscupen i alpint vart han nummer 12 både i 1996 og 2003.

Medaljar og besteplasseringar i internasjonale meisterskap
1997: Gullmedalje i utfor og sølvmedalje i kombinasjonsøvinga under VM i alpint i Sestriere
1998: Nr 12 i super-G under vinter-OL i Nagano
1999: Nr 7 i super-G under VM i alpint i Vail
2001: Nr 13 i utfor under VM i alpint i St. Anton
2002: Nr 11 i storslalåm under vinter-OL i Salt Lake City
2003: Bronsemedalje i utfor under VM i alpint i St. Moritz
2005: Nr 5 i utfor under VM i alpint i Bormio
2006: Bronsemedalje i utfor under vinter-OL i Torino 
2007: Bronsemedalje i super-G under VM i alpint i Åre

Sigrar i verdscupen

Kernen la opp som aktiv alpinist i 2007.

Bakgrunnsstoff
 
 Bruno Kernen si heimeside

Sveitsiske alpinistar
Deltakarar under vinter-OL 1998
Deltakarar under vinter-OL 2002
Deltakarar under vinter-OL 2006

Denne artikkelen bygger på «Bruno Kernen» frå ,  den 17. februar 2012.
Akseptor

Ein akseptor er eit framandatom som vert tilsett halvleiarar for å lage p-materiale. Dette vert kalla doping. Ein akseptor har eit elektron mindre i valensskalet enn det udopa halvleiarmaterialet. Når materialet vert dopa med akseptoratom får nokre av dei kovalente bindingane i krystallet eit elektron for lite, slik at det oppstår eit positivet hol. Det er framleis like mange elektron som positron i det dopa materialet, så det er framleis elektrisk nøytralt.

Vanlege akseptorstoff er grunnstoff frå tredje hovudgruppe i periodesystemet. Bor, indium og gallium er typiske akseptoratom.

Kjelder 
 Millman, J. og Grabel, A., Microelectronics, 2. utg., McGraw-Hill, 1987.
 Floyd, T.L., Electronic devices, 9. utg., Pearson, 2012.

Sjå òg 
 Donor

Halvleiarmateriale
Aksion

Eit aksion er ein elementærpartikkel som i følgje kvanteteorien for kvarkar og kjernekrefter skal finnast. Aksion dukkar opp i ei forklaring om at alle prosessar som kan skje med vanleg materie, ikkje vert endra om ein byter ut alle partiklane med spegelbilete av deira antipartiklar. 

Om aksiona finst og dei viser seg å ha låg masse innanfor eit visst intervall, så kan dei utgjere ein del av kald mørk materie. 

Partikkelen vart foreslått i 1977 av Roberto Peccei og Helen Quinn.

Kjelder
 aksion. (2012-02-17) I Store norske leksikon. Henta frå http://snl.no/aksion

Boson
Mørk materie
Astropartikkelfysikk
Hypotetiske elementærpartiklar
Aktinometer

Aktinometer er eit fellesomgrep for instrument til å måle lysintensitet, særskild intensiteten til direkte sollys og lys som er diffust spreidd frå himmelkvelvingen . Aktinometera kan måle lysintensiteten på forskjellige måtar, som måling av varmeverknaden til strålinga. Pyrheliometer måler den kjemiske verknaden til lyset, som til dømes i fotografisk film. Dei kan òg målte den termoelektriske eller fotoelektriske verknaden til strålinga.

Kjelder 
 aktinometer. (2012-02-17) I Store norske leksikon. Henta frå http://snl.no/aktinometer

Radiometri
Optiske måleinstrument