alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Ridespore

Ein ridespore eller berre spore er ein metallbøyle med spiss eller eit takka hjul bak som kan spennast fast til støvlehælen til ein ryttar. Sporen blir brukt til å driva fram og styra hesten ved å forsterka sjenkelverknaden når ein rir, ein «sporar» hesten. I eldre tid var sporar symbol for ryttarar, og i riddartida bar væpnaren sølvsporar og riddaren gullsporar som teikn på verdigheit.

I overført tyding kan ein også i dag snakka om å «spora» nokon til innsats.

Kjelder

 Spore: ridning (15. februar 2009), Store norske leksikon. Fri artikkel henta 7. februar 2014.

Fotutstyr
Riding
Spore på hund

Spore på hund viser til «finger» eller «tå» på hundar som sit noko høgare på foten og ikkje kjem i kontakt med bakken når dei går. 
Ofte tilsvarer sporane tommel og stortå hjå menneske, men hundar kan også ha meir enn ein spore. Dei fleste hundar har spore på framføtene, men ikkje alle har spore på bakfoten, det som også blir kalla ulveklo. 

Hunden kan bruka sporane ved til dømes klatring og moglegvis også når dei spring. Nokre sporar er festa til resten av foten med brusk, andre berre med skinn, og kan dermed lettare bli rivne av eller vende.

I nokre tradisjonar er det vanleg å amputera sporar på hundar, til dømes dersom det strir mot rasestandarden til hunden eller dersom ein reknar med at sporen kan vera i vegen ved bruk eller stell av hunden. Hjå nokre rasar er spore påkravd i standarden. I mange land er fjerning av sporen forboden om ein manglar ein god grunn. Fjerning av kroppsdelar utan forsvarleg helsegrunnlag blei forbode i Noreg ved Lov om dyrevelferd frå 2009.

Kjelder
*Spore: hunds (15. februar 2009), Store norske leksikon. Fri artikkel henta  7. februar 2014.
«Sporer hos beagle» , silvercreek.no
St.meld. nr. 12 (2002-2003). Om dyrehold og dyrevelferd, regjeringen.no
 Rådet for dyreetikk, Hundeavl - en etisk vurdering ved dyrenett.no

Hundar
Foten
Spore på fugl

Spore på fugl er ei kileforma klo på innsida av mellomfoten som finst hjå nokre hønsefuglar. Sporen blir brukt som angrepsvåpen.

Kjelder
Spore: zoologi (15. februar 2009), Store norske leksikon. Fri artikkel henta 7. februar 2014.

Fugleanatomi
Foten
Spore på blome

Spore på ein blom er ei spesiell utposing av beger- eller kronblad som mellom anna finst hjå akeleie, springfrø, fiol og orkidear. Sporen inneheld ofte nektar. Fleire blomeplantar har namn med «spore» i seg, som brurespore, lerkespore og riddarspore.

Kjelder
Spore: botanikk (2012, 9. mars), Store norske leksikon. Fri artikkel henta 7. februar 2014.

Plantemorfologi
Blomar
Fulmar Crags

Fulmar Crags er nokre fjellknausar som ligg oppom East Cape, heilt nordaust på Coronation Island i Sør-Orknøyane. Namnet kjem frå antarktisk havhest som hekkar på desse knausane og vart gjeve av UK Antarctic Place-Names Committee etter ei landmåling i 1956-58 av Falkland Islands Dependencies Survey.

Kjelder

Klipper på Sør-Orknøyane
Observation Bluff

Observation Bluff er den austlege toppen, 110 meter over havet, på den isfrie ryggen som dannar nordsida av Paal Harbour på Signy Island i Sør-Orknøyane. Området vart grovt kartlagt av Discovery Investigations i 1933. Klippa vart kartlagt i 1947 av Falkland Islands Dependencies Survey (FIDS), og fekk dette namnet av dei fordi dei dagleg gjorde isobservasjonar frå her.

Kjelder

Klipper på Sør-Orknøyane
Parpen Crags

Parpen Crags er ein bratt, isolert fjellvegg, nær botnen av Norway Bight på sørsida av Coronation Island i Sør-Orknøyane. Han vart namngjeven av United Kingdom Antarctic Place-Names Committee (UK-APC) etter landmålinga av Falkland Islands Dependencies Survey (FIDS) i 1948-50. Parpen tyder «binder» og vert nytta i muring om ein stein som er like tjukk som veggen.

Kjelder

Klipper på Sør-Orknøyane
Rusty Bluff

Rusty Bluff er nokre markante klipper som med ein avrunda topp, 225 moh, på vestsida av Paal Harbour på Signy Island i Sør-Orknøyane. Dei vart kartlagte i 1947 av Falkland Islands Dependencies Survey (FIDS). Namnet vart gjeven av FIDS og syner til fargen på klippa og ein rusten jernstolpe ein fann på toppen.

Kjelder

Klipper på Sør-Orknøyane
Whalers Bluff

Whalers Bluff er ein skrent som stig bratt opp til 210 moh, aust for Port Jebsen på Signy Island i Sør-Orknøyane. Namnet Consulens Hat av ukjend opphav, vart nytta om det høgaste punktet på klippa på eit norsk kart frå 1913 av den norske kvalfangaren M. Thoralf Moe. Skrenten vart namngjeven i 1990 av United Kingdom Antarctic Place-Names Committee (UK-APC) til minne om kvalfangarane som operererte i dette farvatnet.

Kjelder

Klipper på Sør-Orknøyane
Emmanuel Levinas

Emmanuel Levinas (i nokre tilfelle skrive Lévinas) () var ein franskspråkleg filosof, fødd i noverande Kaunas i Litauen (då Kovno i Det russiske imperiet) til jødiske foreldre. Levinas er kjent for ei etisk tenking i tilknyting til fenomenologien, både Hegel og Husserl sine variantar. Levinas hevda at etikken er meir grunnleggjande enn ontologien, og foreslo å erstatte Heideggers fundamentalontologi med fundamentaletikk. Filosofien hans hadde stor innverknad på Derrida.

Levinas studerte i Strasbourg, i Freiburg under Husserl og Heidegger og i Paris. Han var professor i Sorbonne frå 1973 til han pensjonerte seg i 1979.

Bakgrunnsstoff 

Filosofar på 1900-talet
Franske filosofar
Christoff Cliff

Christoff Cliff (Hristov Kamak) er ei klippe som dannar Aytos Point på kysten av  Bransfield Strait, aust på Livingston Island i Sør-Shetlandsøyane i Antarktis. Klippa stig til over 300 moh på sørenden av ein utstikkar frå Serdica Peak og sør- og austsida er isfrie. Klippa ligg oppom Boyanabreen i vest og Srebarnabreen i nordaust. Klippa er kalla opp etter den kjende bulgarske songaren Boris Christoff (1914-93).

Klippa ligg 2 km søraust for Serdica Peak, 2,7 km sørvest for Radichkov Peak og 2,4 km søraust for Silistra Knoll.

Kjelder
 SCAR Composite Gazetteer of Antarctica.

Klipper på Livingston Island
Krakra Bluff

Krakra Bluff (Rid Krakra) er ein fjellskrent med ei høgd p å140 meter oppom Memorable Beach på nordvestkysten av South Bay på Livingston Island i Sør-Shetlandsøyane i Antarktis.  Området vart vitja tidleg på 1800-talet av selfangarar som var stasjonerte ved Johnsons Dock i nærleiken.

Klippa er kalla opp etter den bulgarske bojaren og krigaren Krakra av Pernik (900- og 1000-talet).

Klippa ligg 2,1 km aust for Ustra Peak, og 5,1 km vest for Ereby Point.

Kjelder
SCAR Composite Antarctic Gazetteer.

Klipper på Livingston Island
Mercury Bluff

Mercury Bluff er ein fjellskrent ved Gerlovo Beach nordvest på Ioannes Paulus II Peninsula på Livingston Island i Sør-Shetlandsøyane i Antarktis. Området vart vitja tidleg på 1800-talet av selfangarar. 

Skrenten er kall opp etter den britiske selfangstskuta «Mercury» under kaptein Robert Wetherell som operererte ut frå Shirreff Cove i nærleiken i 1820-21.

Klippa ligg 3,9 km sørvest for Cape Shirreff, 12 km nordaust for Rowe Point og 20,85 km nordaust for Essex Point.

Kjelder
 SCAR Composite Antarctic Gazetteer.

Klipper på Livingston Island
Montana Bluff

Montana Bluff (Vrah Montana) er ei isdekt klippe som ligg 670 meter over havet ved enden av ein siderygg som går sør-søraust frå Ticha Peak sentralt på Bowles Ridge på Livingston Island. Perunikabreen ligg i vest og sørvest, og Huronbreen i aust og søraust. Klippa er kalla opp etter byen Montana nordvest i Bulgaria.

Klippa ligg aust for sørsida av Omurtag Pass, 820 m sør for Ticha Peak, 2,3 km vest for Maritsa Peak, 1,77 km nordvest for Kuzman Knoll og 3,8 km nordaust for Orpheus Gate.

Kjelder
 SCAR Composite Gazetteer of Antarctica.

Klipper på Livingston Island
Muckle Bluff

Muckle Bluff ein fjellskrent 9 km vest for Walker Point på sørkysten av Elefantøya i Sør-Shetlandsøyane i Antarktis. Han vart kartlagt av UK Joint Services Expedition, 1970-71. Det skildrande namnet vart gjeve av United Kingdom Antarctic Place-Names Committee (UK-APC) i 1971. Muckle er eit gammalt skotsk ord som tyder stor.

Kjelder

Klipper på Sør-Shetlandsøyane
Elefantøya
Bolinder Bluff

Bolinder Bluff er ein markant fjellskrent med tre klipper i mørk grå og lys brun stein, ovanom Venus Bay, 5 km søraust for False Round Point på nordkysten av  King George Island i Sør-Shetlandsøyane. Selfangarar i området kjende til klippa då dei arbeidde i nærleiken av Esther Harbor i 1820-åra. Ho vart kartlagt og namngjeven av Discovery Investigations på «Discovery II» i 1937 då Bolindermotoren braut saman og seks menn vart stranda i ni dagar på stranda ved foten av skrenten.

Kjelder 

Klipper på King George Island
Caroline Bluff

Caroline Bluff er ein skrent 2 km søraust for North Foreland på King George Island i Sør-Shetlandsøyane. Skrenten vart kartlagt og namngjeven North Foreland Head av den skotske geologen David Ferguson i 1921. For å unngå forveksling med North Foreland avslo UK Antarctic Place-Names Committee dette namnet i 1960 og gav det eit nytt namn. «Caroline» var ei selfangsskute frå Hobart (kaptein D. Taylor) som vitja Sør-Shetlandsøyane i 1821–22.

Kjelder 

Klipper på King George Island
Carruthers Cliff

Carruthers Cliff er ein markant nesten vertikal klippevegg som utgjer søraustsida av Vaureal Peak. Klippa strekkjer seg kring 700 meter inn over land til ei høgd på kring 180 meter over havet. Fossil skog og lauv vart funne ved foten av desse klippene i 1996. Klippa vart kalla opp etter Robert George Carruthers, ein engelsk stratigraf, paleontolog og geolog i British Geological Survey. Han var opphavet til teorien om at britiske isbreavsetningar vartg avsette under ei enkel nedising.

Kjelder
 

Klipper på King George Island
Mistake Crag

Mistake Crag er ein lett boga fjellknaus i Antarktis som strekkjer seg nord frå Cinder Spur og stig til kring 90 meter over ein namnlaus isbre på vestsida. Namnet kjem av at ein feilaktig trudde at Cinder Spur hovudsakleg bestod av sinderar frå det ein meinte var ein nærliggande vulkanventil, men som etter snøen trekte seg attende viste seg å vere ein dalbotn. Klippa består i røynda av sedimentære bergartar, medan Cinder Spur er ein gang.

Kjelder

Klipper på King George Island
Stenhouse Bluff

Stenhouse Bluff er ein klippevegg på sørsida av Visca Anchorage i Admiralty Bay på King George Island i Sør-Shetlandsøyane. Han vart først kartlagt av Den franske antarktisekspedisjonen, 1908–10, under Charcot. Han er kalla opp etter J.R. Stenhouse i Royal Navy Reserve, kaptein på «Discovery» i desse farvatna i 1927.

Kjelder

Klipper på King George Island
Morton Cliff

Morton Cliff er ein markant, nesten vertikal klippevegg som stig til kring 35 meter over havet, og som dannar vestsida av Williams Point på Livingston Island i Sør-Shetlandsøyane utanfor Antarktis. Han vart namngjeven av UK Antarctic Place-Names Committee i 1998 etter feltassistenten i British Antarctic Survey, Ashley Morton.

Kjelder

Klipper på Livingston Island
Olaf Hoffsbakken

Olaf Hoffsbakken () var ein norsk skirennar frå Snertingdal i Oppland. Han deltok både i langrenn og kombinert. Hoffsbakken vart verdsmeister i kombinert i 1938, og tok elles to VM-medaljar og to OL-medaljar i høvesvis 1935 og 1936. Han var medlem av Snertingdal IF og seinare Gjøvik Skiklubb. «Det som særpreget han i løypa var hans smidige løpesett og en glimrende teknikk i utforkjøringer.»

Aktiv
Hoffsbakken fekk sin internasjonale meisterskapsdebut under ski-VM 1934 i Sollefteå, der han vart nummer seks i kombinert. Året etter tok han bronsemedaljen på 18 km under ski-VM i Vysoké Tatry, der han også gjekk på det norske stafettlaget i langrenn, eit lag som hamna på sølvplass. Elles i 1935 vann han Birkebeinerrennet, ein prestasjon han gjentok i 1938.

Under vinterleikane i Garmisch-Partenkirchen i 1936 fekk Hoffsbakken to sølvmedaljar, i høvesvis kombinert, og, som året i førevegen, på 4x10 km stafett. Seinare i 1936 vann han kombinertrennet i Holmenkollen. I 1937 vann Hoffsbakken NM-gull både i 18 km langrenn og i kombinert. Han vart det året tildelt Holmenkollmedaljen, saman med Birger Ruud og Martin P. Vangli.

I 1938 vart Hoffsbakken verdsmeister i kombinert. Året etter sigra han i kombinerttevlinga i Holmenkollen. Hoffsbakken deltok i skisporet også etter 2. verdskrigen, då han nærma seg 40 år. I 1946 kom han på femteplass i kombinert i Holmenkollen og året etter, 39 år gammal, vart han nummer sju i kombinert under NM, ei tevling som vart vunne av ein ny kombintertkonge, Simon Slåttvik.

Næring
Også i yrkeslivet dreiv Hoffsbakken med ski. Frå 1935 til -38 arbeidde han ved Madshus skifabrikk, men då fabrikken vart flytta til Lillehammer gjekk Hoffsbakken i 1938 lag med andre og grunnla Gjøvik skifabrikk. Han vart buande på Gjøvik til han døydde.

Kjelder og notar
 Magnus Breili:Sport i navn & tall, 1971

Norske langrennsløparar
Norske kombinertløparar
Norske deltakarar under vinter-OL 1936
Vinnarar av Holmenkollmedaljen
Folk frå Gjøvik
Akeleie

Akeleie (Aquilegia vulgaris) er ein plante i akeleieslekta i soleiefamilien. Blomane er ofte blå, men finst også i mange andre fargar frå kvitt til blått eller raudt. Dei er kjenneteikna av poseforma kronblad som ender i lange honningsporar som stikk opp mellom begerblada.
Akeleie har lenge vore dyrka som kulturplante, og var tradisjonelt brukt i urtemedisin.
Plantane er rekna som giftige. 

I Noreg kan ein ha dyrka akeleie i klosterhagar sidan mellomalderen. Han finst forvilla og naturalisert i berg og urer frå Sør-Noreg til Trøndelag. 

Avkok av akeleie har vore brukt som augedropar og mot øyreverk. Ein har nytta akeleievatn som middel mot epilepsi, medan eit avkok med vin blei drukke ved beinbrot.

Kjelder
*Aquilegia vulgaris akeleie , artsdatabanken.no
akeleie, artsdatabanken.no

Bakgrunnsstoff 

Akleja i Den virtuella floran

Soleiefamilien
Viltveksande plantar i Noreg
Medisinplantar
Giftige plantar
Jacob Tullin Thams

Jacob Tullin Thams () var ein norsk skihoppar og siglar frå Oslo. Han var medlem av Idrettsforeningen Ready i Oslo. Thams vart i 1924 den fyrste olympiske meisteren i skihopping, og tok 12 år seinare ein sølvmedalje i segling under sommar-OL 1936.

Aktiv
Thams sette bakkerekord i Holmenkollbakken i 1922 med 46 meter, ein rekord som stod i fire år. 4. februar 1924 vann han det spesielle hopprennet under dei fyrste olympiske vinterleikane, avvikla i Chamonix. Same sesongen vann han Damenes pokal som beste skihoppar i Holmenkollen, ein prestasjon han gjentok dei neste tre sesongane. I 1926 vart han verdsmeister i skihopping i Lahti, same året vart han elles tildelt Holmenkollmedaljen.

Under vinter-OL 1928 i St. Moritz var Thams ein av favorittane i hopprennet. Han låg på femteplass etter første omgang. I den andre omgangen landa han på ny verdsrekordlengde, 73 meter, men ramla og hamna langt nede på resultlista. Før tevlinga hadde han klaga overfor dei sveitsiske arrangørane og uttrykt misnøye med at tilløpet var så langt, noko som gjorde at også ordinære hopparar var i stand til å hoppe langt.

I 1936 var Thams mannskap på den norske båten som deltok i sommar-OL i Berlin i 8m-klassen. Båten tok sølvmedaljen i tevlinga, noko som gjer at Thams er ein av fem idrettsutøvarar som har medaljar frå både sommar- og vinterleikar.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Jacob Tullin Thams» frå ,  den 7. februar 2014.  
 

Norske skihopparar
Norske seglarar
Norske bandyspelarar
Olympiske meistrar for Noreg
Olympiske sølvmedaljevinnarar for Noreg
Verdsmeistrar i skihopping
Vinnarar av Holmenkollmedaljen
Medaljevinnarar i både vinter-OL og sommar-OL
Deltakarar i både vinter-OL og sommar-OL
Medaljevinnarar under vinter-OL 1924
Norske deltakarar under vinter-OL 1924
Skihopparar under vinter-OL 1924
Norske deltakarar under vinter-OL 1928
Skihopparar under vinter-OL 1928
Medaljevinnarar under sommar-OL 1936
Norske deltakarar under sommar-OL 1936
Seglarar under sommar-OL 1936
Folk frå Oslo
Néstoras

Néstoras (gresk Νέστορας) er ein tidlegare kommune i periferieininga Messinía i periferien Peloponnes i Hellas. Néstoras inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Pýlos-Néstoras.

Referansar 

Nestoras
Nestoras
Khóra i Messinía

Khóra (gresk Χώρα) er ein distriktsby i periferieininga Messinía i periferien Peloponnes i Hellas. Khóra var hovudsete i den tidlegare kommunen Néstoras, som no er ei kommunaleining i kommunen Pýlos-Néstoras.

Referansar 

Khora
Saddle Bluff

Saddle Bluff er ein klippevegg 2,1 km nordvest for Irving Point på nordaustsida av Visokoi Island i Sør-Sandwichøyane. Han vart namngjeven av Discovery Investigations på «Discovery II» etter kartlegginga deira i 1930.

Kjelder

Klipper på Sør-Georgia og Sør-Sandwichøyane
Splinter Crag

Splinter Crag er ei klieforma klippe omgjeve av bratte klipperveggar i nord og vest, og ei slakare heling i sør. Klippa utgjer den nordlege toppen av Vindication Island i Sør-Sandwichøyane. Namnet vart gjeve av United Kingdom Antarctic Place-Names Committee (UK-APC) i 1971 etter den pyramideforma topografien i nærleiken.

Kjelder

Klipper på Sør-Georgia og Sør-Sandwichøyane
Trulla Bluff

Trulla Bluff er ein høg, isdekt fjellskrent som dannar austenden av Bristol Island i Sør-Sandwichøyane. Klippa vart kalla Glacier Bluff under kartlegginga av øya av RRS, men vart endra for å unngå forveksling. Det nye namnet er kalla opp etter den norske kvalskuta «Trulla» som vitja øyane i 1911.

Kjelder

Klipper på Sør-Georgia og Sør-Sandwichøyane
Gransherad kyrkje

Gransherad kyrkje er ei langkyrkje frå 1849 i Notodden kommune i Vestfold og Telemark.

Før dagens kyrkje hadde Gransherad ei stavkyrkje frå 1300-talet som vart riven i 1849. Gransherad kyrkje vart oppført av byggmeister Halvor Andreas Olsen etter ei typeteikning av slottsarkitekt H.D.F. Linstow og innvigd den 11. september 1849. Sakristiet er frå 1930-åra. Bårehuset er frå 1985.

Kjelder
  
 
 Notodden kyrkjelege fellesråd
 Kyrkjesøk

Fotnotar

Bakgrunnsstoff
 
 

Kyrkjer i Notodden
Kyrkjer i Øvre Telemark prosti
Kulturminne i Notodden
Norske kyrkjer frå 1849
Langkyrkjer i Agder og Telemark bispedømme
Bygningar teikna av Hans Linstow
Notodden kyrkje

Notodden kyrkje er ei langkyrkje frå 1938 i Notodden kommune i Vestfold og Telemark.

Arkitektane, Dagfinn Morseth og Mads Wiel Gedde, vann ein arkitektkonkurranse i 1932, men det tok nokre år før bygginga vart gjennomført. Kyrkja vart oppført i 1937–38 og innvigd 20. februar 1938. Den berande konstruksjonen er av tegl og stein, og kyrkja har tilnærma basilikaform samt eit tilnærma frittståande klokketårn (kampanile). Lillestrøm kyrkje vart teikna av dei same arkitektane etter Notodden, men vart fullført før kyrkja på Notodden.

Altartavla er måla av Henrik Sørensen og viser ein blond kristusfigur.

Det er ikkje kyrkjegard ved kyrkja. Gravplassen på Notodden er nokre hundre meter nordvest for Notodden kyrkje.

Kjelder
 
 
 Notodden kyrkjelege fellesråd

Bakgrunnsstoff

Fotnotar

Kyrkjer i Notodden
Kyrkjer i Øvre Telemark prosti
Kulturminne i Notodden
Norske kyrkjer frå 1938
Langkyrkjer i Agder og Telemark bispedømme
Den somaliske plata

Den somaliske plata eller Somaliplata er ei jordskorpeplate som vert forma etter kvart som den afrikanske plata splittar seg langs den austafrikanske rifta. Delen av den afrikanske plata som ligg på den andre sida av rifta vert stundom kalla den nubiske plata. DSesse to delane av den afrikanske plata vert geeneralt rekna som protoplater, og ikkje fullverdige sjølvstendige jordskorpeplater. 

Den somaliske plata grensar i vest til den austafrikanske rifta, som strekkjer seg søver gjennom Aust-Afrika frå trippelpunktet i Afarsenkinga. Den nordlege grensa er Adenryggen langs kysten av Saudi Arabia. Den austlege grensa er Den sentralindiske ryggen, der er den nordlege delen vert kalla Carlsbergryggen. Den sørlege grensa er Den sørvestindiske ryggen. Datering av vulkansime på Komorane og nordlege Madagaskar indikerer at rørsla austover er kring 45 mm/år.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Somali Plate» frå ,  den 8. februar 2014. 
 oppgav desse kjeldene:
 Emerick, C. M., 1985, Age progressive volcanism in the Comores Archipelago and Northern Madagascar, Oregon State Univ., Corvallis, PhD Thesis, Abstract
 

Jordskorpeplater
Afrikansk geologi
Syrtebassenget

Syrtebassenget eller Sirtebassenget er eit forkastingsbasseng og petroleumsprovins i Middelhavet langs kysten av Nord-Afrika. Bassenget vart danna frå slutten av juratida og innsøkkinga pågår enno. Det er særskild rike oljeførekomstar utanfor Libya.

Syrteskifer er ein svartskifer som vart avsett i Syrtebassenget i slutten av krittida og er kjeldebergarten for petroleum.

Kjelder
Askheim, Svein. (2009, 28. april). Syrtebassenget. I Store norske leksikon. Henta 8. februar 2014 frå http://snl.no/Syrtebassenget

Libysk geografi
Libysk geologi
Sedimentbasseng i Afrika
Tsjadbassenget

Tsjadbassenget er eit sedimentasjonsbasseng i Tsjad, Kamerun, Nigeria og Niger. Hovuddelen av Tsjadsjøen ligg i dag i Tsjad og Kamerun. Frå søraust kjem hovudtilløpa Chari og Logone. Strandlinjer viser at Tsjadsjøen tidlegare har hatt ein særs stor utstrekking. År 4000 f.Kr dekte Tsjadsjøen eit areal på 400 000 km². Innsjøsedimenta indikerer tørkeperiodar år 8500 f.Kr, 5500 f.Kr, 2000 f.Kr og 100 f.Kr. I dag er innsjøen igjen i ferd med å dampe inn.

Bassenget er endorheisk som vil sei at det ikkje har utløp som flyt til havet.

Kjelder
 Askheim, Svein. (2009, 3. mai). Tsjadbassenget. I Store norske leksikon. Henta 8. februar 2014 frå http://snl.no/Tsjadbassenget. 

Afrikansk geografi
Endorheiske nedslagsfelt
Regionar i Afrika
Turkanabassenget

Turkanabassenget er eit sedimentasjonsbasseng omkring Turkanasjøen i Aust-Afrika, 320 km breitt i nord og 170 km i sør. Det er eit forkastingsbasseng som tilhøyrer Den store rifta som er ein del av Riftdalen.

Grunnfjellet består av vulkanske bergarter som vart danna for 500 millionar år sidan. Dette er gjennomskore av vulkanske bergarter frå tertiær- og kvartærtida. Gombebasalten vart danna for fire millionar år sidan. Gruppa består av Mursibasalt og Gombibasalt.

Fossil, mellom anna av hominoidar, finst rikeleg i den sedimentære lagrekkja i Turkanabassenget. Dessutan har ein funne tidlegare elvebankar som dannar terrassar som ligg opptil 75 m over Turkanasjøen i dag. Turkanabassenget danna for 9 500 år sidan øvre delen av Nilen.

Kjelder
Askheim, Svein. (17. mai 2009). Turkanabassenget. I Store norske leksikon. Henta 8. februar 2014.

Kenyansk geologi
Etiopisk geologi
Afrikansk geologi
Arkeologiske funn i Kenya
Paleontologiske funn i Afrika
Turkanasjøen
Det vestafrikanske kratonet

Det vestafrikanske kratonet er ei grunnfjellsplate eller kraton som høyrer til den afrikanske plata og strekkjer seg frå Anti-Atlasfjella i Marokko til Guineabukta.

Det vestafrikanske kratonet utgjer Taoudeni- og Tindoufbassenget som vart danna for mellom 2,9 og 2,5 milliarder år sidan. Berggrunnen dannar grunnfjell under Marokko, Algerie, Mauritania, Senegal, Gambia, Guinea-Bissau, Guinea, Mali, Burkina Faso, Sierra Leone, Liberia, Elfenbeinskysten, Ghana, Togo og Benin.

Kjelder
 Askheim, Svein. (12. mars 2010). Vestafrikanske kraton. I Store norske leksikon. Henta 8. februar 2014 frå http://snl.no/Vestafrikanske_kraton.

Afrikansk geografi
Afrikansk geologi
Kraton
Platetektonikk