alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
John Rutter

John Milford Rutter () er ein britisk komponist og dirigent, kommandør av den britiske imperieordenen.

Rutter vart fødd i London og utdanna seg ved Clare College i Cambridge; her har han òg arbeidd som lærar. Han har starta eit eige profesjonelt ensemble, Cambridge Singers, som han har gjort fleire plateinnspelingar med.

Komposisjonane og arrangementa til Rutter vert sungne over heile verda. Rutter er mest kjend for kyrkjemusikk, det meste forankra i den britiske korkulturen. Han har komponert og arrangert mange koralar, særleg julesongar, og han har komponert større korverk som Gloria og Requiem.

Liste over komposisjonar

Lovsongar 
 «Angels' Carol»
 «Candlelight Carol»
 «Christmas Lullaby»
 «Donkey Carol»
 «Jesus Child»
 «Nativity Carol» 
 «Shepherd's Pipe Carol» 
 «Star Carol»
 «What Sweeter Music»
 «Wild Wood Carol»

Andre songar og komposisjonar 

 All Creatures of our God and King: 
 All things bright and beautiful 
 As the bridegroom to his chosen 
 Be Thou my vision
 Behold, the Tabernacle of God
 Blow, Blow, Thou Winter Wind
 Children's chorus, opt.
 A Choral Amen
 A Choral Fanfare
 Christ the Lord is risen again 
 A Clare Benediction
 Distant Land
 Feel the Spirit
 For the beauty of the Earth
 Gloria
 Go forth into the world in peace 
 God be in my head
 Gregorian Chant
 How Firm A Foundation 
 Hymn to the Creator of Light 
 I believe in springtime
 I will lift up mine eyes
 I will sing with the spirit 
 I will worship the Lord 
 Let us go in peace
 Look at the World
 The Lord bless you and keep you 
 The Lord is my light and my salvation 
 The Lord is my Shepherd: SATB & organ
 Loving shepherd of thy sheep
 Magnificat
 Mass of the Children
 Now thank we all our God
 O be joyful in the Lord 
 O clap your hands
 Open Thou Mine Eyes 
 The Peace of God 
 Pie Jesu
 Praise the Lord, O my soul 
 Praise ye the Lord
 A Prayer of Saint Patrick 
 Te Deum
 The Peace of God 
 Thy Perfect love
 Requiem
 When Icicles Hang
 When the saints go marching in 
 Wings of the Morning

Bakgrunnsstoff 

 Om Rutter på Oxford University Press webbplats
 Collegium Records inklusive en biografi 

Britiske komponistar
Kyrkjemusikkomponistar
Ivor Novello-prisvinnarar
Den britiske imperieordenen

The Most Excellent Order of the British Empire er ein riddarorden stifta 4. juni 1917 av kong Georg V av Storbritannia. Ordenen har av fem klassar, inndelt i sivile og militære avdelingar:

 Knight/Dame Grand Cross (GBE)
 Knight/Dame Commander (KBE/DBE)
 Commander (CBE)
 Officer (OBE)
 Member (MBE)

Dei to øvste gradane er riddarlege og inneber adelskap og rett til å kalle seg Sir eller Dame.

Ordenen kan bli utdelt til borgarar av dei landa i Det britiske samveldet som har den britiske regenten som titulært statsoverhovud. Borgarar av andre land kan motta ordenen honorært, med ordet «Honorary» føydd til framfor tittelen. Ein «honorary» GBE, KBE eller DBE gjev ikkje adelskap. 

Det finst òg ein nærskyld British Empire Medal. Dei som mottar denne medaljen vert ikkje medlemmer av imperieordenen. 

Ordensmottoet er For God and the Empire (For Gud og Imperiet). Ordenen har rang under dei andre britiske riddarordenane, og har fleire medlemmer enn dei andre.

Britiske ordenar og medaljar
Skipingar i 1917
Andrej Rubljov

Andrej Rubljov (russisk Андрей Рублёв, fødd 1360) var ein russisk munk og ikonmålar frå Moskva som vart ein ortodoks helgen etter at han døydde. Han kom frå eit velutdanna miljø og skilde seg ut med framifrå visdom. Han lærte målekunsten i Austromarriket og Ungarn.

Andrej arbeidde ei stund saman med Feofan den greske og var kanskje eleven hans. Gjennom heile livet var Andrej knytt til dei to klostera Troitse-Sergijeva Lavra og Spaso-Andronikov i Moskva. Han vart ein munk i Spaso-Andronikov. I ein andeleg og heilag atmosfære vart munken Andrej opplært til eit heilag liv av munkane rundt seg. I omkring 20 år, fram til han døydde, måla han ikonar saman med venen Daniil Tsjornyj (Daniel den svarte). Det kjende ikonet av Den heilage Treeininga er måla av Andrej Rubljov. Ikonet vert i dag rekna som eit av dei flottaste som er måla.

Andrej har dekorert veggane i Blagovesjenskij-katedralen i Kreml i Moskva, ikonostasisen i Uspenskijkatedralen i Vladimir og sjølve katedralen. I tillegg har han måla Vladimirskaja-ikonet av Jomfru Maria i Vladimir, ikonostasisen og ytterveggene til Uspenskijkatedralen i Zvenigorod (slutten av 1300-talet og byrjinga av 1400-talet), deësisen til ikonostasisen av Marias fødselsdag i klosteret Mar Saba, murar og ikonostasisen i Troitskijkatedralen i Troitse-Sergijeva Lavra og i klosteret Savva-Storozjevskij.

Etter han døydde fekk Danill Tsjornyj, som hadde han i hjarta sitt, eit kall om at Andrej måtte verte kanonisert.

Minnefestdagar for heilage Andrej 
 4. juli i den julianske kalenderen

Kjelder 
 Ortodoks kalender

Bakgrunnsstoff 

Ortodokse helgenar
Fødde i 1360
Russiske målarar
Reinhard Heydrich

Reinhard Tristan Eugen Heydrich () var ein tysk SS-Obergruppenführer, sjef for Reichssicherheitshauptamt (hovudkontoret for rikstryggleiken), (inkludert Gestapo, Sicherheitsdienst og nazistanes kriminalpoliti) og Reichsprotektor (vernar for riket) for Böhmen og Mähren. Adolf Hitler såg på han som ein mogleg ettefølgjar. Heydrich var ein av hovudpersonane bak Holocaust. Heydrich vart såra i eit attentatforsøk i Praha den 27. mai 1942, og han døydde over ei veke seinare grunna blodforgiftinga han pådrog seg.

Han var fødd i Halle an der Saale.

Bakgrunnsstoff 

 Wiesenthal Center Information Page 

Heydrich, Reinhard
Heydrich, Reinhard
Heydrich, Reinhard
Heydrich, Reinhard
Ålefisk

Ålefisk er ein orden beinfisk som omfattar 740 artar fordelt på femten til tjue familiar. I norske farvatn er to artar ål og havål vanlege, medan sneppål er kjend frå spreidde observasjonar. Ålefisk er avlange og liknar slangar, og lever i alle verdshav. Dei fleste artane er botnlevande rovfisk.

«Ål»-omgrepet vert òg nytta generelt om avlange, slangeforma fisk. Døme på dette kan vera slimål og elektrisk ål.

Kjenneteikn 
Ålefisk har avlange kroppar og manglar bukfinnar. Dei artane som har brystfinnar har desse relativt langt oppe på sida av kroppen. Rygg- og gattfinnen flyt over i halefinnen, som anten er utan stråler eller manglar fullstendig. Dei fleste ålefisk har smale gjelleopningar og manglar skjel. Alle artane har symjeblære.

Det er stor variasjon innanfor ordenen når det kjem til storleik, somme artar vert om lag 10 cm lange, medan andre kan veksa seg opp til 3 meter.

Ålelarver er flattrykt frå sidene og vert kalla leptocephalus. Denne er gjennomsiktig, fordi han manglar raude blodceller.

Kjelder 

 Vøllestad, Leif Asbjørn: «Ålefisker» i Norges dyr, Cappelen 1992
 FishBase

 
Fisk
Marulkar

Marulkar er ein orden beinfisk som lever i havet. Det er beskrive 265 ulike artar på verdsbasis, dei fleste av desse er djuphavsartar frå varme strok. I Noreg er det berre breiflabben som kjem jamleg føre, i tillegg har sargassoulken vorte observert èin gong.

Fisk rekna til marulkane lever på ein av tre ulike måtar: Nokre artar sym nær botnen, andre lever i tilknyting til drivande tang og atter andre lever på djupt vatn. Felles for dei fleste artane er at første finnestrålen i ryggfinnen er omdanna til ei slags «fiskestong»; ein kjøtfull flik som trekkjer til seg småfisk marulken kan eta. Hjå djupvassartane er det ofte lysorgan i fiskestonga.

Kjenneteikn 
Marulkane er lettast å kjenna att på fiskestonga, som er til stades hjå dei aller fleste artane. Denne er delt opp i «stong» og «agn», og er omdanna frå første finnestrålen i ryggfinnen. Bukfinnane manglar eller sit framfor brystfinnane, noko som er eit teikn på skyldskap med torskefiskane. 

Opninga til gjellekammeret sit anten ved eller bak basis for brystfinnane, ved sjeldsynte høve kan ho òg sitja delvis framfor dei. Artar med symjeblære har ikkje samband mellom denne og svelget.

Kjelder 
 Jonsson, Bror: «Marulker» i Norges dyr, Cappelen 1992
 Fishbase

 
Fisk
Andreas av Kreta

Andreas av Kreta er ein ortodoks helgen som var biskop på Kreta på 700-talet. Han vart fødd i Damaskus i Syria på rundt 660-talet. Han var stum før han ein gong fekk nattverd, da han var sju år gamal.

Andreas tok grunnutdanninga si i Damaskus. Der vart han kjend med logikk, retorikk og antikk filosofi. Som fjortenåring reiste Andreas for å bli munk i klosteret Mar Saba, for han ønskte å tene Gud. Her vart han kjend for sin audmjukskap, intellekt og strenge liv.

Han vart kalla frå Mar Saba for å tene som skrivar i patriarkiet i Jerusalem. I 679 reiste han som patriark-vikar til Det sjette økumeniske konsilet i Konstantinopel. Like etter konsilet vart han diakon i Sofijskaja-kyrkja og ei stund leia han formynderskapet for uekte barn og eldre. Under regjeringstida til Justinianus ll vart Andreas erkebiskop på Kreta. Han døydde i 712.

St. Andreas er kjent som prest og kyrkjeleg diktar. Han har skrive mange inspirerte bøner og kyrkjelege songar, og skreiv den store angerkanonen, som vart lesen i kyrkjer under den stor fastetida. Han skreiv òg ein kanon til jul og andre festdagar.

Minnefestdagar for St. Andreas
17. juli (4. juli i den julianske kalenderen)

Kjelder
Ortodoks kalender

Bakgrunnsstoff

Ortodokse helgenar
Døde i 712
Hévízsjøen

Hévízsjøen er ein innsjø i Hévíz i Ungarn, nær vestenden av Balatonsjøen, 8 km frå Keszthely. 

Han er den største termale innsjøen i verda med eit areal på 0,45 km². Vatnet vert varma opp av varme kjelder frå eit undervasskrater. Straumen i vatnet er svært sterk og ein meiner at vatnet i innsjøen dagleg vert heilt utskifta. 

Vatnet har rykte på seg for å ha lækjande effekt og det finst ein blømande helseturistindustri i området.

Mikroorganismar i sjøen 
Dyre- og plantelivet er unikt i Hévízsjøen på grunn av den høge temperaturen og den kjemiske samansettinga i vatnet, som er litt radioaktivt og inneheld svovelhaldige stoff og løysingar med oksygen. Fleire artar i innsjøen er endemiske. 

Bakteriar er den dominerande livsforma i innsjøen, og det er mogeleg at dette har ein lækjande effekt. Ein finn fleire taksa her. Den mest vanlege cyanobakterien er trådforma, blågrøne algar (Oscillatoria princeps, O. tenuis, O. jasoruensis, O. chlorina, Spirulina). Det er verdt å merke seg at halvparten av dei blå artane er termofile og stenoterme. To termofile, blågrøne algeartar (Pseudanabaena papillaterminata, Pseudanabaena crassa) finn ein berre her i Ungarn. 

Bakterielle tektonar er typiske for innsjøen. Vulkankrateret er for det meste dekt av Thiothrix sp. og Beggiatoa sp. frå eit djup på 1,5 m til opninga av kjelda. Desse spelar ei viktig rolle i svovelsyklusen i innsjøen. 

Bakterieartar innanfor Aktinomyceta (til dømes Streptomyces sp., Micromonospora sp.) er òg verdt å nemne. Micromonospora heviziensis, ein svært kraftig nedbrytar av protein og cellulose, finn ein berre her i heile verda. Microbispora amethystogenes, som samlar opp jod, kan ein derimot finne i eit fåtal andre innsjøar i verda. Den sistnemnde arten har ein derimot ikkje funne i innsjøen sidan 1980-talet på grunn av omfattande gruvedrift. 

Grønalgar – særleg Chlorella sp. – finn ein i heile innsjøen, bortsett frå ved og nær kjelda. Navicula cryptocephala og Navicula capitatoradiata  er vanlege kisalgar i innsjøen. Det finst få planteplankton og biomassen er låg, så det trofiske nivået i innsjøen varierer frå oligotrofisk til mesotrofisk. 

Ein har òg funne to nye artar av rundormar, Crocodolrylaimus thermalis og Neoactinolaimus tepidus, i tillegg til sjeldne artar av hjuldyr (Epiphanes brachionus var. Spinosus, Lecane inermis), som ein berre finn i varmt vatn.

Kjelde

Innsjøar i Ungarn
Bairisk

Bairisk er ei dialektgruppe av det høgtyske språket som blir brukt i lengst søraust i utbreiingsområdet til tysk. Namnet bairisk har same opphav som Bayern, men ikkje same utbreiing som den tyske delstaten. For det første er ikkje alle bayerske dialektar bairiske: Vest i Bayern (Schwaben) bruker ein alemannisk, i nord frankisk.
For det andre bur dei fleste bairisk-talarar i Austerrike, og bairisk blir også brukt i mellom anna Nord-Italia.

Bairisk kan vidare delast inn i tre dialektgrupper:
 nordbairisk, som blir brukt i Bayern i området rundt Nürnberg og Regensburg
 mellom- eller donaubairisk, som blir brukt i mesteparten av Bayern og omtrent dei austerrikske delstatane Salzburg, Ober-, Niederösterreich, Wien og Burgenland
 sørbairisk, som blir brukt i ei smal stripe i Bayern sør for Augsburg, dei austerrikske delstatane Tirol, Kärnten og Steiermark, den italienske provinsen Sør-Tirol og Münster- og Samnaundalen i den sveitsiske kantonen Graubünden.

I tillegg til dette samanhengande området høyrer også enkelte tyske språkøyar til det bairiske dialektområdet.
Dette er nokre kommunar i Italia, delar av dei gjenverande tyskspråklege minoritetane i Tsjekkia, Slovakia, Ungarn og Ukraina, og hutterer-folket i Nord-Amerika.
Den spesielle sørbairiske dialekten som blir brukt i dei italienske språkøyane (utanom Sør-Tirol), blir kalla zimbrisk. Ein finn han  i isolerte kommunar i dei italienske regionane Veneto og Friuli-Venezia Giulia, i tillegg til provinsen Trento.

Bakgrunnsstoff 

Tysk språk
Språk i Austerrike
Språk i Italia
Språk i Tyskland
Karpefisk

Karpefisk er ein orden beinfisk som er utbreidd i ferskvatn i Eurasia, Nord-Amerika og Afrika. Gruppa omfattar over 3000 artar fordelt på seks familiar, kor karpefamilien er den største. I Noreg førekjem 14 av dei.

Dei fleste karpefisk er ganske små, men det finst unnatak. Storvaksne artar som Catlocarpio siamensis kan nå lengder på nesten 3 m.

 
Fisk
Hird

Hird (norrønt hirð) vart i mellomalderen brukt som nemning på livvakta til norske og danske kongar eller stormenn. Sjølv om ordet «hird» vert nytta i soger om hendingar i vikingtida, har det truleg ikkje vore nytta før etter denne tida. 
Kong Knut den mektige sitt fylgje vart kalla «ting-hlíd», eit ord som truleg har liknande tyding. Ordet kjem av det norrøne hirð som igjen kjem frå det gamalengelske hir[e]d/heard/hird/hurd eller mellomaldertysk heirat, som båe tyder «flokk». 

Hirda var hærfylgjet til stormenn og kongar (drottinn). Ein mann måtte friviljug underleggja seg hirdherren, sjølv om sogene ved mange høve fortel at alternativet kunne vera dauden. Opptak i hirda vart markert ved handgang, sverdtaking og truskapseider. Hirdmennene vart difor skildra som handgangne menn, eller sverdtakarar eller eidssvorne, og måtte sverja evig truskap til herren sin og lova å fylgja han i både krig og fred, og ofra livet for han om naudsynt.

Rangordning 
I høgmellomalderen var hirda strengt inndelt i klassar etter oppgåver, med forskjellig rett og rang. 

Fremst blant hirdmennene var hertug og jarl. Så følgde lendmennene, som utgjorde det eigentlege toppsjiktet i hirda. Det var kongen som oppnemnde lendmenn, men i praksis vart lendmennene valde innan ein liten krets familiar, kjernen i ein norsk adel. Kong Magnus Lagabøte gav lendmennene retten til å kalle seg baronar. Nest lendmennene følgde skutilsveinane.

Under dette leiarsjiktet følgde meinige hirdmenn, og under dei i rang følgde vaktkorpset gjestene og kjertelsveinane som gjorde pasjeteneste.

Dei fremste i hirda var fødde inn i posisjonen dei fekk, vanlege hirdmenn valde kongen blant storbønder eller «gode ætter». Gjestene kunne bli rekrutterte blant vanlege folk. 

Det høyrde til privilegia til hirda at dei kunne halde seg med eigne knektar eller sveinar. Velståande hirdmenn kunne ha fleire titals væpna sveinar i hushaldet sitt.

Vekst og fall 
Hirda voks fram i alt i vikingtida, då hovdingane kunne lønne følgjesveinane sine med krigsbytte. Først nytta kongen hirda til krigsteneste og politiarbeid. Hirda utvikla seg frå ei kongeleg vaktstyrke til ein statleg institusjon som overlevde kongeskifta. Då kongemakta voks fram i mellomalderen, fekk kongens hirdmenn forvalte kongsgardane som len.
 
Hirda gjekk i oppløysing i seinmellomalderen. Sidan kongen oppheldt seg meir utanlands, var det mindre trong for ein hirdorganisasjon, og sidan kongemakta fekk mindre inntekter, kunne ikkje kongsmakta underhalde så mange stormenn som i høgmellomalderen.

Kjelder 

 Svein Imsen: Hirdloven til Norges Konge og hans håndgagne menn, Riksarkivet (2000), ISBN 82-548-0067-7
 Sigurðsson: Nrsk historie 800-1300 Det Norske Samlaget 1999 ISBN 82-521-5544-8

 Ersland og Sandvik: Norsk historie 1300-1625 Det Norske Samlaget 1999 ISBN 82-521-5545-6

Bakgrunnsstoff 
 Om utgåver av hirdlovene i Hirdskråen 

Norrøn tid
Vikingtida
Mellomalderen
ord frå norrønt
Szelidsjøen

Szelidsjøen (ungarsk Szelidi-tó) er ein innsjø i fylket Bács-Kiskun i Ungarn. Han har eit areal på 0,8 km².

Szelidsjøen er ein uvanleg saltsjø danna ut frå ei gamal grein av elva Donau. Han ligg 4 km søraust for Dunapataj. Innsjøen har ei breidd på 200 meter og er 4 km lang. I snitt er han berre 3 meter djup. Dermed vert han raskt varma opp om sommaren og når stundom så høg temperatur som 28 °C. Bortsett frå dei terapeutiske effektane dei medisinske saltane i innsjøen har, vert han nytta til rekreasjon og fiske. Det ligg ein campingplass i nærleiken og ei sandstrand på sørsida.

Kjelde 

Innsjøar i Ungarn
Bács-Kiskun
Tiszasjøen

Tiszasjøen (ungarsk Tisza-tó, òg kalla Kisköre-reservoaret (ungarsk: Kiskörei-víztározó) er den største kunstige innsjøen i Ungarn. Han ligg heilt søraust i fylket Heves, nær grensa til fylka Borsod-Abaúj-Zemplén, Hajdú-Bihar og Jász-Nagykun-Szolnok.

Reservoaret vart bygd på elva Tisza for å kontrollere flaumfarane og vart bygd i 1973. Fyllinga var ferdig på 1990-talet og gav eit areal på 127 km². Innsjøen er 27 km lang med eit middeldjup på 1,3 m og eit maksimalt djup på 17 m. Han inneheld 43 km² med småøyar.

Etter reservoaret stod ferdig byrja ungarar å nytte innsjøen som feriestad og vart eit bra alternativ den overfylte og dyre Balatonsjøen, den tradisjonelle feriestaden i Ungarn. Som følgje av dette har turistinfrastrukturen vorte utvikla ved reservoaret og den ungarske regjeringa har erklært området som eit offisielt turistmål. 

Innsjøen (eller reservoaret) har ein ny lokal økologi med eit mangfald av fuglar, planter og dyr.

Kjelde 

Reservoar
Innsjøar i Ungarn
Vassreservoar

Vassmagasin eller vassreservoar vert oftast nytta om ein kunstig innsjø som vert nytta til å lagre vatn for ymse bruk. Reservoar vert danna ved å byggje ei robust demning, vanlegvis av betong, jord, stein, eller ei blanding. Når demninga er ferdig fyller ei elv opp reservoaret.

Bruk 
Eit reservoar kan nyttast av vasskraftverk for å generere straum ved hjelp av store vassturbinar som virkar ved at vatnet strøymer gjennom røyr frå vassmagasinet til turbinen. Slike reservoar vert vanlegvis ikkje nytta for drikkevatn eller kunstig vatning. 

Reservoar kan nyttast på mange måtar for å kontrollere korleis vatnet strøymer vidare nedover vassvegane. Reservoar som vert nytta til kunstig vatning vert sleppe ut i eit nettverk av kanalar til jordbruksområde eller sekundære vassystem. Dette vatnet vert heller ikkje vanlegvis nytta til drikkevatn. Nokre reservoar vert kalla balansereservoar som vert nytta for å hindre flaum nedanfor reservoaret. Reservoaret samlar opp vatn i periodar då det regnar mykje og slepp vatnet ut att i løpet av lengre tidsrom enn om vatnet hadde fått strøyme fritt. 

Eit reservoar kan òg byggjast i området der ein ikkje har naturlege vasskjelder som kan gjerast om til ein kanal. Reservoaret fungerer då som ein vassveg.

Størst 
Voltasjøen vest i Afrika dekkjer eit areal på 8 500 km² og er den største i verda. Lokka i kommunen Sodankylä nord i Finland er den største kunstige innsjøen i Nord-Europa med eit areal på 417 km². IJsselmeer er den største kunstige innsjøen i Vest-Europa med eit areal på 1 250 km².

Overflateareal 
Dei ti største reservoara i verda ut frå overflateareal: 
 Voltasjøen (8 482 km²; Ghana)
 Smallwood-reservoaret (6 527 km²; Canada)
 Kujbysjev-reservoaret (6 450 km²; Russland)
 Karibasjøen (5 580 km²; Zimbabwe, Zambia)
 Bukhtarma-reservoaret (5 490 km²; Kasakhstan)
 Bratsk-reservoaret (5 426 km²; Russland)
 Nassersjøen (5 248 km²; Egypt, Sudan)
 Rybinsk-reservoaret (4 580 km²; Russland) 
 Caniapiscau-reservoaret (4 318 km²; Canada)
 Gurisjøen (4 250 km²; Venezuela)

Kjelder
Kunstig innsjø

Kunstig innsjø er ein innsjø som menneske har laga eller forma, anten ved å grave ut eit basseng i terrenget der vatnet naturleg vil samle seg, eller ved å demme opp eit vassdrag for å skape eit vassreservoar. Valldalsvatnet i Valldalen søraust på Hardangervidda er eit av fleire døme i Noreg på at naturlege innsjøar og elvar har vorte heva og utvida til store innsjøar, reguleringsbasseng, for at vatnet skal kunne nyttast i vasskraftverk.

I parkar i byar er det ofte laga til kunstige små innsjøar eller kunstige tjern til glede for bybuarane, til dømes i Vigelandsanlegget i Oslo, der bekken frå Sognsvann er demma opp. Lille Lungegårdsvann i Bergen er eit døme på at ein opphavleg fjordarm gjennom eit trangt sund har vorte omgjort til ein liten, geometrisk utforma innsjø i eit sentralt område av byen.

Innsjøar
Vadkertsjøen

Vadkertsjøen (ungarsk Vadkerti-tó eller stundom Büdös-tó) er ein innsjø i nærleiken av byen Soltvadkert i Ungarn. Han har vorte ein av dei mest populære turistdestinasjonane i Ungarn, sidan han har mange av dei same eigenskapane som Balatonsjøen, men med lågare prisar og ikkje så overfolka.

Historie 
Vadkertsjøen vart først nemnd på militære kart i 1780-åra. Innsjøen vart uttørka i fleire hundreår, men er i dag kjend for det reine vatnet og dei flotte strendene. 

Den eine sida av innsjøen vert nytta til fiske, den andre for bading. Det ligg bungalowar rundt heile innsjøen og fleire restaurantar.

Kjelde 

Innsjøar i Ungarn
Bács-Kiskun
Velencesjøen

Velencesjøen (ungarsk Velencei-tó) er den tredje største innsjøen i Ungarn med eit areal på 26 km². Han ligg i fylket Fejér langs motorvegen mellom Budapest og Székesfehérvár og ved foten av Velencefjella.

Ein tredjedel av innsjøen er dekt av siv. På grunn av mykje sollys og det grunne vatnet er han ein av dei varmaste innsjøane i Europa med temperaturar opp mot 28 °C om sommaren.

Busetnadar langs breidda 
 Velence
 Velence-újtelep
 Velencefürdő
 Kápolnásnyék
 Gárdony
 Agárd
 Dinnyés
 Pákozd

Bakgrunnsstoff 
 Bilete
 Kart

Kjelde 

Innsjøar i Ungarn
Matpakke

Matpakke eller niste er ferdig tilreidd mat som er teke med heimefrå til mellom anna arbeid, skole eller på tur. Som regel er det føremiddagsmat eller lunsj ein et frå ein matpakke.

Ein typisk norsk matpakke består ofte av påsmurte brødskiver som er pakka inn i matpapir eller ein matboks. Vanlege pålegg å smørje på brødskiver er brun- og kvitost, prim, jordbær- og bringebærsyltetøy, skinke, salami, spekepølse, leverpostei og sjokoladepålegg. Liknande brødmat er vanleg i Storbritannia og USA.

Nokre stader kan ein ta med seg meir middagsaktige måltid i ein matpakke. I Japan har ein til døme tradisjonen med bento, ein boks med fråskilte rom der ein kan legga mange appetittvekkande matbitar. I den indiske storbyen Mumbai er det vanleg å senda eit varmt måltid heimefrå i metallboksar kalla dabba, som så blir frakta til arbeidsplassen i det sinnrike dabbawalla-systemet.

I Noreg blir matpakke sett på som ein særskild nasjonal tradisjon. «Matpakke» var eitt av orda som kom til finalen i val av nasjonalord på fjernsynsprogrammet Typisk norsk.

Bakgrunnsstoff 
 Matpakka lever! på nrk.no
 Den hellige matpakka Radioforedrag av Runar Døving frå NRK P2-akademiet.

Mat
Alpokalja

Alpokalja («foten av Alpane») er ei fjellkjede vest i Ungarn, som er ein del av Alpane. Det høgaste punktet av fjellkjeda i Ungarn er Írott-kő på 882 moh og ligg her. Sjølv om det er fleire låge fjell her består området hovudsakleg av åsar. Furuskog dominerer i regionen. 

Alpokalja består av to store, men ikkje særleg omfattande fjellkjeder: Kőszegfjella og Sopronfjella. Vasåsane og Balfiåsane vert òg rekna som ein del av området.

Kjelde 

Fjellkjeder i Ungarn