alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Preike

[[Fil:Bloch-SermonOnTheMount.jpg|mini|Jesus Kristus held bergpreika, måleri av Carl Heinrich Bloch]]
Preike (frå norrønt prédikan av latin praedicare'', «rope ut», «forkynne») er ei oppbyggjeleg tale i ei gudsteneste.

Ordet vert òg bruka som nemning for einetalar, helst då med moraliserande innhald, men i skjemtande eller nedsetjande tyding òg om andre talar.

Preika i gudstenesta 
I Den norske kyrkja er det til vanleg ein prest, liturgen, som preiker, men etter gudstenesteboka kan han overlate preika til andre. Predikanten tek utgangspunkt i søndagens preiketekst som er fastlagd av kyrkjemøtet.

Ei klassisk preike skal følgje visse stilideal. Ho skal ta utgangspunkt i teksten det skal preikast over, og setje denne teksten inn i ei bibelhistorisk samanheng. Vidare skal predianten fortelje korleis teksten var meint den gongen han vart skriven, og korleis teksten kan ha meining for folk i dag. Til slutt skal teksten knytast til det kristne håpet som ligg i at Jesus Kristus døydde og stod opp for oss.

I ei moderne gudsteneste varer preika gjerne eit kvarters tid. Predikanten har stor fridom i utforminga av preika.

Preiker vert òg trykte i preikesamlingar, såkalla postillar, bøker som var folkeeige før i tida.

Kristen liturgi
Ord frå norrønt
Katterat

Katterat er eit fjell i Narvik kommune i Nordland. Fjellet er 838 moh. og ligg mellom Rombaksbotn og riksgrensa mot Sverige. Namnet er ei fornorsking av det nordsamiske Gátterčohkka.

 Katterat stasjon på Ofotbanen ligg sørvest for fjellet, 373,5 moh. Stasjonen heitte Hundalen frå han vart opna i 1902 og fram til 1951. Katterat stasjon ligg mellom Kap Horn-tunnelen og Sørdalstunnelen. Stasjonsbygningen vart bygd i 1921.

Då Ofotbanen vart elektrifisert i 1923, vart ein av transformatorstasjonane lagt hit. To transformatorar på 24 tonn endra 80 Kilovolt til 16,2 Kilovolt. Bemanninga av transformatorstasjonen samt vedlikehald av linja, førte til at mange familier budde og arbeida på Katterat.

Under unionsoppløysinga låg norske styrkar detasjert her, og stillingar og ruinar etter brakkene er framleis synlege. Under krigen bygde tyskarane artilleristillingar mot Rombaksbotn her. Dei to stiane frå stasjonsområdet ned til busetnaden fekk namna Norskebakken og Tyskerbakken.

I dag ligg Katterat Fjellstove (ofte nytta som leirskule) og fem hus som no vert nytta som hytter ved stasjonen. Inntil drifta av banen vart fjernstyrt på 1960-talet, var det fast busetnad på staden. Stasjonsområdet hadde mellom anna barnehage og butikk. Busetnaden vart etablert etter at Ofotbanen vart elektrifisert i 1923, då Katterat fekk den eine av dei to transformatorstasjonane ved banen. Dei gamle bygga ved stasjonen er i dag freda. Eit nytt kryssingsspor for malmtog vart opna ved stasjonen i oktober 2002. Det er ikkje bilveg til Katterat stasjon, einaste tilkomst er med tog eller til fots. Ein anleggsveg går frå stasjonen til vasskraftstasjonen ved Sildvik. Staden er eit populært turområde, sidan to turstier startar på Katterat stasjon, nemleg Rallarvegen til Rombaksbotn/Bjørnfjell, og anleggsvegen sørover og opp Hundalen.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Katterat» frå , den 26. april 2008. 
  oppgav desse kjeldene:
 Agge Theander: I rallarnes spor Kulturhistorisk guidebok til Ofotbanens anleggshistorie Utgitt av Ofoten museum 1993 ISBN 82-91340-00-5
 Agge Theander: Vandringer på Rallarveien, Ofotbanen. Hefte utgitt av Fotefar mot nord. Finst på svensk, engelsk og tysk. 1996 ISBN 82-91138-62-1
 Steinar Aas: Narviks Historie bd.1 Byen, banen og bolaget ISBN 82-996128-1-0

Bakgrunnsstoff 
 Katterat Fjellstue
 Jernbaneverkets stasjonsoversikt: Katterat 
 Norsk Jernbaneklubbs stasjonsdatabase: Katterat
 Fremover: Unikt jernbanemiljø

Fjell i Narvik
Jarnbanestasjonar i Noreg
Jarnbane i Nordland
Høgtuva

Høgtuva er eit fjell som ligg i kommunane Rana og Rødøy på Helgeland i Nordland fylke. Fjellet er rikt på mineral.

Fjell i Nordland
Geografi i Rana
Geografi i Rødøy
Hårberget

Hårberget (sam. Hoalbmavarri) er ein jamn avrunda fjellkolle på 399 moh. ved Sandtorg i Harstad kommune. Størstedelen av topplatået og fjellet ligg i Harstad kommune, medan den vestlege delen av Hårberget ligg i Tjeldsund kommune i Nordland fylke.

Det samiske namnet tyder «Holmfjellet», men det norske namnet kjem truleg av Horgberget. Horg (bergknoll, bergtorp) kjem av det gammalelnorske ordet horgr, og har dermed truleg òg gjeve namnet til bygda Hårvik på vestsida av fjellet.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Hårberget» frå , den 26. april 2008. 
 oppgav desse kjeldene:

Fjell i Troms og Finnmark
Fjell i Harstad
Geografi i Tjeldsund
Hampshire College

Hampshire College er eit ikkje-kommersielt, privat 3-årige universitet i Amherst i delstaten Massachusetts i USA. Universitetet vart grunnlagd i 1965.

Ved Hampshire var det 1.448 studentar i 2006, og dette året var skulepengane heile US$ 34.605 årleg, noko som er høgare enn ved Harvard University. Høgaste eksamensgrad er Bachelor.

Kjelde 
 Denne artikkelen bygger på «Hampshire College» frå , den 26. april 2008. 
 .

Bakgrunnsstoff 
 Hampshire College

Universitet i Maine
Skipingar i 1965
Hestmannen

Hestmannen er ein fjellformasjon på øya Hestmona, og er delt mellom kommunane Lurøy og Rødøy i Nordland. På det høgaste er fjellet 571 moh. 

Hestmannen er følgd av Ambåtta, eit mindre fjell som ligg på same øya. Hestmannen er i lag med Dønnmannen, Leka, Torghatten og Sju søstre kjend frå segna om dei nordnorske trollfjella. DS «Hestmanden» har namn etter denne fjellformasjonen.

Referansar 

Fjell i Nordland
Geografi i Lurøy
Geografi i Rødøy
Hermannsdalstinden

Hermannsdalstinden er det høgaste fjellet i Vest-Lofoten. Fjellet ligg på Moskenesøya og er 1029 moh.

Det er delvis merka turløype frå turisthytta Munkebu opp til tinden.

Sjå òg 
 Høgaste fjell i Noreg etter primærfaktor

Bakgrunnsstoff 
 Toppomanias side om Hermannsdalstinden 
 Den Norske Turistforenings turløype mellom Munkebu og Hermannsdalstinden 

Fjell i Nordland
Geografi i Moskenes
Heilhornet

Heilhornet (1058 moh.) er eit fjell i Bindal kommune i Nordland. Fjellet er mykje høgare enn fjella omkring, noko som gjer at det er fritt utsyn i alle retningar når ein står på toppen.

Sjå òg 
 Høgaste fjell i Noreg etter primærfaktor

Bakgrunnsstoff 
 Fjell og fiske, informasjon om Heilhornet 

Fjell i Nordland
Geografi i Bindal
Halls fortopp

Halls fortopp er ein fjelltopp på 1314 moh. som ligg i Narvik kommune i Nordland fylke, om lag 500 m søraust for toppen av Stetind. Halls fortopp har fått namn etter dansken Carl Hall, som bygde varden på toppen då han og romsdalingen Mattias Soggemoen i 1888 prøvde å klatre Stetind, utan å lukkast.

Den vanlegaste ruta til toppen av Stetind går opp til Halls fortopp, over eggtraversen mellom Halls fortopp og Stetind, og så opp sjølve Stetind.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Halls fortopp» frå ,  den 14. juli 2021.  
 

Fjell i Narvik
Sovande dronning

Sovande dronning eller Skjomtinden er ein fjelltopp som ragar 1 575 moh., nær Narvik i Nordland. Ein kan sjå fjellet frå dei øvre delane av byen, spesielt frå torget og Framnes. Narvik og Omegn turistforeining arrangerer regelmessig fjellturar dit. Mange forvekslar «dronninga» med Kongsbakktind (1 431 moh.), men den kan ein ikkje sjå frå Narviksida, men frå Skjomen.

Under anleggstida i Narvik, då engelskmennene var der, døypte de fjellet til «Den sovande dronninga» til ære for dronning Victoria av England, fordi dei syntes det forestilte dronning deira som sovande.

Fjell i Narvik
Blokktinden

Blokktinden ligg i Rødøy kommune på sørsida av Tjongsfjorden. Toppen ligg fritt med god utsikt over Svartisen og øyane langs kysten.

Kjelder 

Fjell i Nordland
Geografi i Rødøy
Bjørnfjell

Bjørnfjell (nordsamisk Bonjovárri) er eit fjell aust for Narvik i Nordland, like ved riksgrensa til Sverige. Fjellet er 760 moh. Namnet Bjørnfjell vert òg nytta om hele fjellområdet der europaveg 10 og Ofotbanen går frå Ofoten mot Sverige.

Namn
Fjellet blei namngjeve under stikkinga av Ofotbanen i 1883 då arbeidslaget møtte ein bjørn i snøen. Bjørnen stakk av då Ole Wilhelm Lund trekte ein kniv og la på sprang mot han.

I 1912 vart det opna ein jernbanestasjon med namn etter fjellet og stava Bjørnefjell, seinare «Gamle Bjørnfjell stasjon». I oktober 1925 vart det innvigd ein ny stasjon, utan e-en i namnet. Mange uttalar likevel denne overflødige e-en når dei snakkar om området.

Historie

Malmbanan (på svensk side) og Ofotbanen vart opna til Narvik i 1902. Gamle Bjørnfjell stasjon vart teken i bruk hausten 1913, etter at trafikken på Ofotbanen tidleg gjorde det nødvendig med ein ekstra møteplass mellom dåverande Hundalen (seinare Katterat) stasjon og riksgrensa. Men stasjonen låg i ei kraftig stigning, og då Ofotbanen vart elektrifisert i 1923, vart det avgjort at ein ny stasjon skulle byggast lengre aust, om lag 2 km frå grensa. Samstundes vart Riksgränsen stasjon på svensk side lagt ned. Nye Bjørnfjell stasjon opna i oktober 1925. Den gamle stasjonen eksisterte som haldeplass fram til 1956. Dagens (nye) Bjørnfjell stasjon ligg 513.9 moh.

Frå Bjørnfjell går rallarvegen delvis langs jernbanen ned til Rombaksbotn.

Riksvegen over Bjørnfjell vart opna i 1984 og knytt saman med vegen på svensk side. Sidan 1992 har vegen vore europaveg 10. Det høgaste punktet på vegen, om lag 520 moh, er på Bjørnfjell. Vegen er open heile året, men vert stundom stengd i kortare periodar ved uvêr om vinteren. Ved riksgrensa ligg Bjørnfjell tollstasjon. Grenseovergangen på Bjørnfjell er den mest trafikkerte i Nordland. Han er populær for folk i nordre Nordland og Sør-Troms som vil handle billige varer i Sverige.

Under det tyske åtaket på Noreg i april-juni 1940 var det harde kampar mellom tyske og norske styrkar på Bjørnfjell. Seinare hadde nazistane ein fangeleir på Bjørnfjell. 283 jugoslaviske krigsfangar døydde i leiren.

Sjå òg
Fangeleirane til okkupasjonsmakta i Noreg under andre verdskrigen

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Bjørnfjell» frå , den 26. april 2008.

Bakgrunnsstoff 
 Jernbaneverkets stasjonsoversikt: Bjørnfjell
 Norsk Jernbaneklubbs stasjonsdatabase: Bjørnfjell (nye)
 Norsk Jernbaneklubbs stasjonsdatabase: Gamle Bjørnfjell

Fjell i Narvik
Jarnbanestasjonar i Noreg
Den norske riksgrensa
Bessedørtinden

Bessedørtinden (1562 moh.) er eit fjell i Hemnes kommune i Nordland. Fjellet ligg i Okstindmassivet.

Fjell i Nordland
Geografi i Hemnes
Tromsdalstinden

Tromsdalstinden (Sálašoaivi på samisk), populært kalla Tinden av tromsøværingar, er ein fjelltopp søraust for Tromsø sentrum. Med 1238 moh. er det den høgaste toppen synleg frå Tromsø. Han ligg i forlenginga av Tromsdalen.

I samband med Tromsø sin OL-søknad braut det ut ein langvarig debatt om Tinden burde fredast frå inngrep fordi enkelte hevda at han etter samisk naturreligion var eit heilagt fjell.

Den fleire kvadratkilometer store tomta som Tinden ligg på har vore lagt ut for sal, med kommunen som potensiell kjøpar.

Det er mogeleg å nå toppen både frå Tromsdalen i nordvest og Ramfjorden i sør.

Sjå òg 
 Høgaste fjell i Noreg etter primærfaktor

Bakgrunnsstoff 
 turliv.no - informasjon og bilete frå Tromsdalstinden

Fjell i Tromsø
Skittendalstinden

Skittendalstinden er eit fjell i Tjeldsund kommune i Troms og Finnmark. Med sine 1306 moh er det den høgaste fjelltoppen i området rett nord for Ofotfjorden. 

I fjellmassivet rett nord for Skittendalstinden startar Rensåelva og vest for fjellet startar Tennevikelva. Begge elvene er verna av Noregs Vassdrags- og Energidirektorat.

Sjå òg 
 Høgaste fjell i Noreg etter primærfaktor

Geografi i Tjeldsund
Fjell i Troms og Finnmark
Skattørfjellet

Skattørfjellet er det høgaste fjellet på Skjervøy i Troms. Fjellet, som ragar 345 meter over havet, ligg nær Skattørsundet bru, og er eit populært turområde.

Fjell i Troms og Finnmark
Geografi i Skjervøy
Fjell under 1000 meter i Noreg
Store Lenangstinden

Store Lenangstinden er eit fjell i Lyngen kommune i Troms og Finnmark. Det ligg i Lyngsalpane og har den fjerde høgaste primærfaktoren i Noreg.

For å nå toppen av fjellet må ein krysse isbrear, klatre i bratte snøkledde fjellside og klyve oppover bert fjell, så toppen er berre for erfarne fjellfolk.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Store Lenangstind» frå ,  den 26. april 2008. 
 oppgav desse kjeldene:
 A. Dyer et al "Walks and Scrambles in Noreg", ISBN 1-904466-25-7.

Fjell i Lyngen
Lyngsalpan
Store Blåmann

Store Blåmann er det høgaste fjellet på øya Kvaløya i Tromsø kommune i Troms og Finnmark.

Sjå òg 
 Høgaste fjell i Noreg etter primærfaktor

Fjell i Tromsø
Solltinden

Solltinden er det høgaste fjellet på Ringvassøy i Karlsøy kommune i Troms og Finnmark.

Sjå òg 
Høgaste fjell i Noreg etter primærfaktor

Fjell i Troms og Finnmark
Geografi i Karlsøy
Rødtind

Rødtind er eit fjell på Kvaløya utanfor Troms og Finnmark.

Bakgrunnsstoff 
 Informasjon rundt toppturer

Fjell i Tromsø
Biblis Patera

Biblis Patera er ein utdøydd marsvulkan som ligg på 2,7°N og 235,4°A. Han er ein av to vulkanar nær den vulkanske Tharsis-regionen. I lag med Ulysses Patera ligg han omtrent midt i mellom Olympus Mons og Tharsis Montes. Biblis Patera blei fotografert av Mars Express sitt High Resolution Stereo Camera (HRSC) 8. november 2004. Vulkanen er omtrent 170 kilometer lang, 100 kilometer brei og hevar seg omtrent 3 kilometer over omgjevnadane. Kalderaen er omtrent 53 kilometer i diameter og fire kilometer djup.

Bakgrunnsstoff 

 Mars Express-side om Biblis Patera 
 Infraraude bilete av Biblis Patera hos Google Mars

Marsvulkanar
Njunis

Njunis er eit fjell som ligg i indre Troms og Finnmark. Fjelltoppen ligg 1721 meter over havet. Frå fjellet er det særs god utsikt, det er mogeleg å sjå Finnmark i nord, Nordland i sør, Sverige i aust og Senja i vest. På fjelltoppen ligg Luftforsvaret sitt radaranlegg Sindre. Radaranlegget kan søkkast ned i fjellet og ved operativ bruk har radaren offisielt ei rekkevidde på 450 kilometer.

Sjå òg 
 Høgaste fjell i Noreg
 Høgaste fjell i Noreg etter primærfaktor

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Njunis» frå , den 26. april 2008. 
  oppgav desse kjeldene: 
 Aftenposten.no
 

Fjell i Målselv
Mauken

Mauken, òg kalla «Møken», er eit fjell i Målselv kommune i Troms og Finnmark. Fjellet er 1249 moh, og har ein «mauktipp» som er nesten like høg.

I juni 1941 styrta eit tysk Junkers Ju 88-fly 50 meter nedanfor toppen. Det var elendige flytilhøve, og flygarane såg ikkje fjellet før det var 30 meter unna. Flyet vart totalvrak og mannskapet på tre omkom. Eit par lokale personar fann ein pistol ved flyvraket. Dei vart oppdaga og sende til konsentrasjonsleir i Tyskland.

I 2005 diskuterte investorar om dei skulle bygge Blåfjell-anlegget der eller på Myrefjellet, der sistnemnde vart vedteke. Blåfjell-anlegget skal ha alpinanlegg, temapark og hytter som ein kan kjøpe.

Fjell i Målselv
Langlitinden

Langlitinden er det høgaste fjellet på øya Andørja og det høgaste fjellet på ei norsk øy (bortsett frå Beerenberg på Jan Mayen). Det ligg i kommunen Ibestad i Troms og Finnmark.

Sjå òg 
 Høgaste fjell i Noreg etter primærfaktor

Fjell i Troms og Finnmark
Geografi i Ibestad
Jiehkkevárri

Jiehkkevárri (òg kjent som Jiekkevarri eller Jiekkevarre) er det høgaste fjellet i Troms og Finnmark på 1834 moh. Fjellet ligg på grensa mellom kommunane Tromsø og Lyngen. På toppen ligg det ein stor brekuppel. Fjellet er det høgaste og mest dominerande i Lyngsalpane og er synleg på lang avstand.

Fjellet er det 402. høgaste i landet av fjella med ein primærfaktor på minst 50 meter. Søre Jiehkkevárri er ein annan fjelltopp i massivet. Denne ligg berre i Tromsø kommune og har ei høgd på 1656 meter over havet. Fjellet har ein primærfaktor på 1741 meter, noko som er nest størst i Noreg.

Sjå òg 
 Høgaste fjell i Noreg
 Høgaste fjell i Noreg etter primærfaktor

Fjell i Tromsø
Fjell i Lyngen
Lyngsalpan
Hamperokken

Hamperokken er det høgaste fjellet på halvøya vest for Ullsfjorden. Området er ein del av Tromsø kommune i Troms og Finnmark. 

Fjellet er det sjette høgaste i Noreg ut frå primærfaktor.

Sjå òg 
 Høgaste fjell i Noreg etter primærfaktor

Fjell i Tromsø
Hinnstein

Hinnstein (560 moh) er eit fjell i Harstad. Toppen gjev utsikt over Holtet, Medkila og Breivika, og er kanskje ein av dei mest vitja toppane i området. Av vegetasjon på Hinnstein finn ein vierkratt, fjellbjørk, blåbær og dvergfuru.

Fjell i Harstad
Komagaksla

Komagaksla, også kalla Vatnafjellet, er det høgaste fjellet på Sørøya i Troms og Finnmark. Fjellet strekker seg 659 meter over havet.

Fjell i Troms og Finnmark
Geografi i Hammerfest
Svartfjellet på Kvaløya

Svartfjellet (nordsamisk Muvrarášša) er det høgaste fjellet på Kvaløya i Troms og Finnmark. Toppen på 629 meter over havet ligg i Hammerfest kommune.

Fjell i Troms og Finnmark
Geografi i Hammerfest
Kvalsund
Lille-Raipas

Lille-Raipas (nordsamisk: Unna Ráipásaš) er eit fjell i Alta kommune i Vest-Finnmark i Troms og Finnmark fylke, 5 km søraust for Alta sentrum. Fjellet er 286 meter høgt og utgjer eit av punkta på Struvemeridianen, som i 2005 vart teke med på UNESCO si verdsarvliste.

Geologi 

Berggrunnen høyrer til Raipasgruppen som består av ein tjukk lagpakke med grønstein og over dette ein tjukk lagpakke av kvartsitt. Grupp finst i eit grunnfjellsvindauge mellom Alta og Kvænangen og høyrer til Finnmarksvidda sitt grunnfjellsområde. Tilsvarande grønstein og kvartsitt finst òg i Aust-Finnmark sitt grunnfjellsområde og alderen er 2 milliardar år.

I fjellet har ein funne Europa sine eldste fossil av 1800 millionar år gamle stromatolittar.

Raipas gruve ligg på fjellet Lille-Raipas. Førekomsten vart truleg funnen i 1685. Alten Copper Works dreiv gruvedrift frå 1836 til 1869 og var ved sidan av Gammelgruva i Kåfjord den viktigaste for koparverket i Kåfjord.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Lille-Raipas» frå , den 26. april 2008. 
 oppgav desse kjeldene:

Sjå òg 
 Prekambrium
 Norsk geologi

Bakgrunnsstoff 
 Allan Krill - Alta-fossiler 
 Aftenposten - "Første livstegn i Europa er funnet i Alta-fossil" 
 Øytun folkehøgskole "Hans Martins solodøgn"
 finnmark.org - "4 punkter i Finnmark inn på UNESCOs World Heritage List"

Fjell i Troms og Finnmark
Geografi i Alta
Verdsarv i Noreg
Kulturminne i Alta
Turistmål i Troms og Finnmark
1968-generasjonen

1968-generasjonen  eller sekstiåttarane er eit omgrep nytta på den radikale generasjon av studentar i 1968 og dei etterfølgjande åra.

Det skjedde mykje på den verdspolitiske scena i 1968. Martin Luther King jr. og Robert F. Kennedy vart drepne, det var «Prahavår» i Tsjekkoslovakia, opptøyar i Paris og verda såg ei bølgje av studentdemonstrasjonar som blant anna enda i Tlatelolcomassakren i Mexico.

Noreg såg ikkje det same studentopprøret i 1968 som i mange andre land, og det var ikkje før i 1970, med Rød Front si overtaking av Det Norske Studentersamfund, at ein såg ei klar radikalisering av norsk studentliv.

Litteratur
Busche, Jürgen. Die 68er : Biographie einer Generation. Berlin : Berlin Verlag, 2003. ISBN 3-8270-0507-8
Førland, Tor Egil; Korsvik, Trine Rogg (red). 1968 : opprør og motkultur på norsk. Oslo : Pax, 2006 ISBN 978-82-530-2928-3
Gilcher-Holtey, Ingrid. Die 68er Bewegung : Deutschland - Westeuropa - USA. München : Beck, 2001. ISBN 3-406-47983-9
Lundberg, Svante. Sextioåttor : studie av en politisk generation. Stockholm : Brutus Östlings Bokförlag, 1993. ISBN 91-7139-175-4
Nielsen, Nils-Fredrik. Ekte sekstiåttere spiser ikke seipanetter : portretter fra 68-generasjonens indre og ytre liv. Oslo : Gyldendal, 1984. ISBN 82-05-15088-5

Kjelde
Denne artikkelen bygger på «Sekstiåtterne» frå ,  den 26. april 2008.

Bakgrunnsstoff
«1968: Fremtiden kan vente» i Universitas

1968
Apostelen Peter

Peter (fødd rundt år 1 f.Kr., død 64 eller 67) var ein av Jesu tolv læresveinar i Det nye testamentet. Peter var saman med Jakob og Johannes den som stod Jesus nærmast. Han heitte opphavleg Symeon (gresk Simon) Bar-Jona (son av Jonas), men Jesus gav han kallenamnet Peter (som betyr «Klippa», på arameisk Kefas).

Han skal ha vore gift, og ifølgje Klemens av Alexandria skal han også ha hatt barn. 

Simon var opphavleg fiskar. Ein dag han fiska i Genesaretsjøen, kalla Jesus han og hans bror, apostelen Andreas til å følgje seg (Matt 4,18-22, Mark 1,16-20, Luk 5,1-10 og Joh 1,40-42).

Peter blir rekna for å vere ein av dei mest sentrale personane i det tidlege kristne samfunnet, saman med Paulus. Peter var den første kristne misjonæren som besøkte heidningar (ikkje-jødar) for å forkynne Evangeliet om Jesus Kristus. Han er derfor kalla heidningane sin apostel. 

Peter skreiv òg to brev som er med i Det nye testamentet, Peters fyrste brev og Peters andre brev. Hans namn er knytt til fleire verk utanom Bibelens kanon, derimellom Peters evangelium, Peters apokalypse, Den gnostiske Peters apokalypse og Petersaktene.

Den katolske kyrkja ser Peter som den første paven. Han leid martyrdøden under keisar Nero, truleg i år 64 (tradisjonen seier år 67). Han vart etter vist nok krossfesta i Roma og Peterskyrkja er i følgje tradisjonen bygd over grava hans. Pave Pius XII fekk gjennomført utgravingar under Peterkyrkja, der fann dei ei grav som den katolske kyrkja meiner er Peter si. 

Hos Origenes og i Petersaktene er det ei historie om martyriet hans. Han skal etter eige ønske blitt krossfesta med hovudet ned. På den måten ville han vise respekt for Jesus.

Minnedagane er 29. juni (saman med Paulus) og 22. februar (apostelen Peters stol).

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Apostelen Peter» frå , den 26. april 2008.

Bakgrunnsstoff 

Peter
Peter
Peter
Peter
Døde i 60-åra
Personar i det nye testamentet
Embete

Eit embete (frå keltisk språk til norrønt embætti) er ei nemning for dei høgste stillingane i statstenesta. Ein innehavar av eit embete vert kalla embetsmann eller òg embetskvinne.

I Noreg vert embetsmenn utnemnde av Kongen i statsråd. Her har embetsmenn eit særleg sterkt stillingsvern, ved at dei i følgje Grunnlova som hovudregel berre kan avsetjast ved dom. Dette grunnlovsvernet gjeld likevel ikkje medlemmer av statsrådet, tilsette ved statsrådets kontor, militære leiarar og visse andre grupper kan bli avsett av Kongen. 

Bakgrunnen for dette særskilt sterke stillingsvernet, var frykta for at forfatningsglidning attende til einevelde dersom kongen kunne avskjedige statstenestemenn på grunn av politisk usemje. Embetsmennene hadde i perioden 1814 til 1884 ein dominerande posisjon i det norske samfunnet. Styrking av lokaldemokratiet har sidan redusert makta til embetsmennene. Mange stillingar som tidlegare var embete vert no tilsette på lågare forvaltingsnivå.

Sjå òg 
 Kategori over embets- og tenestemenn

Referansar 

Samfunn
Yrke