alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Frederick Reines

Frederick Reines () var ein amerikansk fysikar. Reines mottok Nobelprisen i fysikk i 1995 for påvisinga av nøytrinoar. Han delte prisen med landsmannen Martin Lewis Perl.

Reines tok ein Master of Science i fysikk i 1941 og tok seinare ein doktorgrad i fysikk ved New York University i 1944. Han byrja å jobbe ved Los Alamos Scientific Laboratory under leiing av Richard Feynman og deltok i Manhattanprosjektet for å produsere den første atombomba.

Hypotesen om eksistensen til nøytrinoet er frå 1930-talet. Nøytrino «oppstod» som ein hypotetisk partikkel i eit brev frå 1930 av Wolfgang Pauli (Nobelprisen i 1945). På den tida var det kjend at mange atomkjerner enda sine liv ved å sende ut eit elektron. Denne prosessen, som vert kalla betahenfall, gav forskarane mykje hovudbry, mellom anna ved at dei heilage lovene i fysikken – energiprinsippet – ikkje syntes å gjelde. For å gjenoppretta orden i lovboka til fysikken kom Pauli med det han kalla ei «desperat løysing» – kjernen sendte ikkje ut elektronet aleine. Den vart følgd av ein annan småpartikkel, som ikkje hadde elektrisk ladning og reagerte særs lite med sine omgjevnader. Den vesle partikkelen, som etter kvart fekk namnet nøytrino, tok ein del av energien med seg og forsvann sporlaust i det tomme inkje. Energibalansen vart som forventa, berre ein tok omsyn til den delen som nøytrinoet hadde tatt med seg.

Det drygde enno heilt til 1956 før Reines og hans kollega Clyde L. Cowan lukkast med å påvise eksistensen tli nøytrinoet.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Frederick Reines» frå ,  den 22. februar 2012.  
 

USA-amerikanske fysikarar
Nobelprisvinnarar frå USA
Jødiske nobelprisvinnarar
Nobelprisen i fysikk
Folk tilknytte Manhattanprosjektet
Folk frå Paterson
Medlemmar av Det russiske vitskapsakademiet
Fysikarar på 1900-talet
David Morris Lee

David Morris Lee () er ein amerikansk fysikar ved Yale University frå 1959. Lee mottok Nobelprisen i fysikk i 1996. Grunngjevinga til Kungliga Vetenskapsakademien for Nobelprisen var oppdaginga av superfluid i helium-3. Han delte prisen med landsmennene Douglas D. Osheroff og Robert C. Richardson.

På byrjinga av 1970-talet arbeidet Lee, Osheroff og Richardson i lågtemperaturlaboratoriet ved Cornell University. Her oppdaga dei at heliumisotopen helium-3 kan bli superfluid ved ein temperatur som berre ligg rundt to tusendeler av ein grad over det absolutte nullpunktet. Dette superfluide kvantehydrogenet skil seg frå den som vart oppdaga og studert på 1930-talet, og som hadde rundt tusen gonger høgare temperatur enn den normale heliumisotopen helium-4. Den nye forma av helium-3 har særs spesielle eigenskapar som ikkje kan forklarast med klassisk fysikk, men krev kvantefysikkalske forklaringar.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «David Morris Lee» frå ,  den 22. februar 2012.  
 

USA-amerikanske fysikarar
Nobelprisvinnarar frå USA
Jødiske nobelprisvinnarar
Nobelprisen i fysikk
Folk frå Westchester County i New York
USA-amerikanske jødar
Medlemmar av United States National Academy of Sciences
Medlemmar av Det russiske vitskapsakademiet
Fysikarar på 1900-talet
Douglas D. Osheroff

Douglas D. Osheroff () er ein doktor i fysikk ved Cornell University frå 1973. Osheroff mottok Nobelprisen i fysikk i 1996. Grunngjevinga til Kungliga Vetenskapsakademien for Nobelprisen var oppdaginga av superfluid i helium-3. Han delte prisen med landsmennene David M. Lee og Robert C. Richardson.

På byrjinga av 1970-talet arbeidde Lee, Osheroff og Richardson i lågtemperaturlaboratoriet ved Cornell University. Her oppdaga dei at heliumisotopen helium-3 kan bli superfluid ved ein temperatur som berre ligg rundt to tusendelar av ein grad over det absolutte nullpunktet. Dette superfluide kvantehydrogenet skil seg frå den som vart oppdaga og studert på 1930-talet, og som hadde rundt tusen gonger høgare temperatur enn den normale heliumisotopen helium-4. Den nye forma av helium-3 har særs spesielle eigenskapar som ikkje kan forklarast med klassisk fysikk, men krev kvantefysikkalske forklaringar.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Douglas D. Osheroff» frå ,  den 22. februar 2012.  
 

USA-amerikanske fysikarar
Jødiske nobelprisvinnarar
Nobelprisvinnarar frå USA
Nobelprisen i fysikk
Folk frå Aberdeen i Washington
Medlemmar av United States National Academy of Sciences
Fysikarar på 1900-talet
Fysikarar på 2000-talet
Robert Coleman Richardson

Robert C. Richardson () er ein amerikansk doktor i fysikk ved Duke University, frå 1966.

Richardson mottok Nobelprisen i fysikk i 1996. Grunngjevinga til Kungliga Vetenskapsakademien for Nobelprisen var oppdaginga av superfluid i helium-3. Han delte prisen med landsmennene Douglas D. Osheroff og David M. Lee.

På byrjinga av 1970-talet arbeidde Lee, Osheroff og Richardson i lågtemperaturlaboratoriet ved Cornell University. Her oppdaga dei at heliumisotopen helium-3 kan bli superfluid ved ein temperatur som berre ligg rundt to tusendelar av ein grad over det absolutte nullpunktet. Dette superfluide kvantehydrogenet skil seg frå den som vart oppdaga og studert på 1930-talet, og som hadde rundt tusen gonger høgare temperatur enn den normale heliumisotopen helium-4. Den nye forma av helium-3 har særs spesielle eigenskapar som ikkje kan forklarast med klassisk fysikk, men krev kvantefysikkalske forklaringar.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Robert Coleman Richardson» frå ,  den 22. februar 2012.  
 

 USA-amerikanske fysikarar
Nobelprisvinnarar frå USA
Nobelprisen i fysikk
Folk frå Washington, D.C.
Eksperimentelle fysikarar
Medlemmar av United States National Academy of Sciences
Fysikarar på 1900-talet
Steven Chu

Steven Chu () er ein amerikansk fysikar og demokratisk politikar. Som forskar er han særleg kjend for arbeidet sitt innan kjøling og lagring av atom med laserlys, som han vart tildelt Nobelprisen i fysikk for i 1997. Han delte prisen med amerikanske William D. Phillips og franske Claude Cohen-Tannoudji. 

Chu vart energiminister i Barack Obama-regjeringa den 21. januar 2009. Chu er ein uttalt tilhengjar av meir forsking på alternative energikjelder og kjernekraft, og meiner at å gå vekk frå fossilt brensel er essensielt for å kjempe mot global oppvarming.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Steven Chu» frå ,  den 22. februar 2012. 
 oppgav desse kjeldene:

USA-amerikanske energiministrar
USA-amerikanske fysikarar
Nobelprisvinnarar frå USA
Nobelprisen i fysikk
Kinesisk-amerikanarar
Folk frå Saint Louis
Eksperimentelle fysikarar
Medlemmar av American Association for the Advancement of Science
Medlemmar av Det kinesiske vitskapsakademiet
Medlemmar av Optical Society
Medlemmar av United States National Academy of Sciences
Optiske fysikarar
Forskarar ved Bell Labs
Fysikarar på 1900-talet
Claude Cohen-Tannoudji

Claude Cohen-Tannoudji () er ein fransk fysikar. 

Cohen-Tannoudji vart tildelt Nobelprisen i fysikk i 1997, saman med Steven Chu og William D. Phillips, for utviklinga av metodar for å kjøle og fange atom med laserlys.

Cohen-Tannoudji tok doktorgrad i fysikk ved École Normale Supérieure i Paris, i 1962, og vart seinare professor ved Collège de France i 1973.

Utmerkingar 
 1979 - Young Medal and Prize, for utmerket forsking innan optikk
 1997 - Nobelprisen, for utviklinga av metodar for å kjøle og fange atom med laserlys.

Bibliografi 
 Claude Cohen-Tannoudji, Bernard Diu, og Frank Laloë; 1973. Mécanique quantique. 2 cols. Collection Enseignement des Sciences. Paris. ISBN 2-7056-5733-9
 Claude Cohen-Tannoudji, Gilbert Grynberg og Jacques Dupont-Roc; Introduction à l'électrodynamique quantique. 
 Claude Cohen-Tannoudji, Gilbert Grynberg og Jacques Dupont-Roc; Processus d'interaction photons-atomes.
 Claude Cohen-Tannoudji; Atoms in light fields World Scientific. Collection of his most important papers.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Claude Cohen-Tannoudji» frå ,  den 22. februar 2012.  
 

Franske fysikarar
Franske nobelprisvinnarar
Jødiske nobelprisvinnarar
Nobelprisen i fysikk
Franske professorar
Fysikarar på 1900-talet
Fysikarar på 2000-talet
Optiske fysikarar
Medlemmar av Det franske vitskapsakademiet
Medlemmar av United States National Academy of Sciences
Medlemmar av Det brasilianske vitskapsakademiet
Medlemmar av Det russiske vitskapsakademiet
Medlemmar av Det pavelege vitskapsakademiet
Franske jødar
William Daniel Phillips

William Daniel Phillips () er ein amerikansk fysikar av italiensk og walisisk opphav. Phillips vart tildelt Nobelprisen i fysikk i 1997, saman med Steven Chu og Claude Cohen-Tannoudji, «for utviklinga av metodar for å kjøle og fange atom med laserlys». 

Phillips tok doktorgrad i fysikk ved Massachusetts Institute of Technology i Cambridge, i 1976 med ein avhandling om magnetisk moment i proton i H2O. seinare utførte han arbeid med Bose-Einstein-kondensasjon. Phillips er òg professor i fysikk ved University of Maryland, College Park.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «William Daniel Phillips» frå ,  den 22. februar 2012.  
 

USA-amerikanske fysikarar
Nobelprisvinnarar frå USA
Nobelprisen i fysikk
Folk frå Wilkes-Barre
Optiske fysikarar
Medlemmar av Optical Society
Elevar ved Massachusetts Institute of Technology
Medlemmar av United States National Academy of Sciences
Robert B. Laughlin

Robert B. Laughlin () er ein amerikansk fysikar.

Laughlin mottok Nobelprisen i fysikk i 1998, saman med Horst Ludwig Störmer og Daniel C. Tsui, «for oppdagingane deira av ein ny form for kvantevæske med fraksjonelt ladde eksitasjonar».

Han vart løna med Nobelprisen for å ha oppdaga at elektron opptrer saman i sterke magnetiske felt, og kan danne nye typar «partiklar» med ladningar som er ein brøkdel av ladninga til elektronet. Störmer og Tsui gjorde oppdaginga i 1982 under eit eksperiment der dei utnytta ekstremt sterke magnetfelt og låge temperaturar. Innan eitt år etter oppdaginga lukkast det Laughlin å forklare resultatet dei fekk. Gjennom teoretisk analyse viste han at elektrona i eit sterkt magnetfelt kan kondensere og danne ei slags kvantevæske, som minna om dei kvantevæsker som oppstår ved superleiing og i flytande helium.

Laughlin tok doktorgrad i fysikk ved Massachusetts Institute of Technology i 1979, og har sidan 1989 vore professor ved Stanford University

I 2008 heldt Laughlin «The Lars Onsager Lecture» ved NTNU.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Robert B. Laughlin» frå ,  den 22. februar 2012. 
 oppgav desse kjeldene:

USA-amerikanske fysikarar
Nobelprisvinnarar frå USA
Nobelprisen i fysikk
Folk frå Tulare County
Medlemmar av United States National Academy of Sciences
Fysikarar på 1900-talet
Fysikarar på 2000-talet
Horst Ludwig Störmer

Horst Ludwig Störmer () er ein tysk fysikar.

Störmer vart tildelt Nobelprisen i fysikk i 1998, saman med Robert B. Laughlin og Daniel C. Tsui, for oppdaginga deira av ei ny form for kvantevæske med fraksjonelt ladde eksitasjonar.

Störmer fekk doktorgrad i fysikk i 1977, ved Universität Stuttgart i Tyskland. Han var direktør for Physical Research Laboratory i Bell Laboratories i perioden 1992–97. Han er professor ved Columbia University i New York, og direktør for fysikk ved Lucent Technologies' Bell Labs sidan 1998.

Han vart løna med Nobelprisen for å ha oppdaga at elektron opptrer saman i sterke magnetiske felt, og kan danne nye typar «partiklar» med ladningar som er ein brøkdel av ladningen til elektronet. Störmer og Tsui gjorde oppdaginga i 1982 under eit eksperiment der de utnytta ekstremt sterke magnetfelt og låge temperaturer. Innan eitt år etter oppdaginga lukkast det Laughlin å forklare resultatet dei fekk. Gjennom teoretisk analyse viste han at elektrona i eit sterkt magnetfelt kan kondensere og danne ei slags kvantevæske, som minna om dei kvantevæsker som oppstår ved superleding og i flytande helium.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Horst Ludwig Störmer» frå ,  den 22. februar 2012.  
 

Tyske fysikarar
Nobelprisen i fysikk
Folk frå Frankfurt am Main
Tyske nobelprisvinnarar
Medlemmar av United States National Academy of Sciences
Fysikarar på 1900-talet
Daniel C. Tsui

Daniel C. Tsui () er ein kinesisk-amerikansk fysikar.

Tsui mottok Nobelprisen i fysikk i 1998, saman med Horst Ludwig Störmer og Robert B. Laughlin, for oppdaginga deira av ei ny form for kvantevæske med fraksjonelt ladde eksitasjonar..

Han vart løna med Nobelprisen for å ha oppdaga at elektron opptrer saman i sterke magnetiske felt, og kan danne nye typar «partiklar» med ladningar som er ein brøkdel av ladningen i elektronet. Störmer og Tsui gjorde oppdaginga i 1982 under eit eksperiment der de utnytta ekstremt sterke magnetfelt og låge temperaturer. Innan eitt år etter oppdaginga lukkast det Laughlin å forklare resultatet dei fekk. Gjennom teoretisk analyse viste han at elektrona i eit sterkt magnetfelt kan kondensere og danne ein slags kvantevæske, nærskyld dei kvantevæsker som oppstår ved superleding og i flytande helium.

Tsui tok doktorgrad i fysikk ved University of Chicago i 1967, og har vore professor ved Princeton University sidan 1982.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Daniel C. Tsui» frå ,  den 22. februar 2012.  
 

Kinesisk-amerikanarar
Kinesiske fysikarar
USA-amerikanske fysikarar
Nobelprisvinnarar frå USA
Nobelprisen i fysikk
Professorar ved Princeton
Kinesiske nobelprisvinnarar
Medlemmar av United States National Academy of Sciences
Fysikarar på 1900-talet
Fysikarar på 2000-talet
Gerardus 't Hooft

Gerardus 't Hooft () er ein nederlandsk fysikar og nobelprisvinnar. Han vart tildelt Nobelprisen i fysikk i 1999 for hans avgjerande bidrag innan kvantestrukturen og teorien for elektrosvak vekselverknad i fysikken. Han delte prisen med landsmannen Martinus J.G. Veltman, som òg var hans doktorgradrettleiar. 

't Hooft tok ein doktorgrad i fysikk ved Universitetet i Utrecht i 1972 og har vore professor ved dette universitetet sidan 1977. Han har vore representant for det nederlandske vitskapsakademiet sidan 1982.

't Hooft og Veltman utvikla dei matematiske årsakene for den såkalla Standardmodellen for elementærpartiklar som skildrar og grupperer alle kjende slike partiklar. Gjennom arbeidet deira kan eigenskapane til partiklane reknast ut og føreseiast på ein betre måte. Mspesifikt utvikla dei ein metode for å demonstrere at gaugeteoriar med spontant symmetribrot er renormerbare. Det viktigaste dømet frå ein slik teori er teorien for den svake vekselverknaden som vart fremma av Sheldon Glashow i Steven Weinberg og Abdus Salam. Dette beviset var det avgjerande steget som førte til at Standardmodellen vart akseptert blant deo allmenne fysikarane. 

Han har òg fått Lorentzmedaljen (i 1986) og Wolfprisen (i 1981).

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Gerardus 't Hooft» frå ,  den 22. februar 2012.

Bakgrunnsstoff

 Nobelprize.org, Nobeltalen
 Hjemmesidan til G. 't Hooft.

Nederlandske fysikarar
Nederlandske nobelprisvinnarar
Nobelprisen i fysikk
Folk frå Den Helder
Medlemmar av United States National Academy of Sciences
Wolfprisen i fysikk
Æreslegionen
Lorentzmedaljen
Medlemmar av Det franske vitskapsakademiet
Teoretiske fysikarar
Fysikarar på 1900-talet
Fysikarar på 2000-talet
Martinus J.G. Veltman

Martinus J.G. Veltman () var ein nederlandsk fysikar. Veltmann er kjent for pionerarbeidet sitt med renormalisering av gaugeteoriar. Som nyutnemnd professor ved Rijks Universiteit utvikla han eit dataprogram, Schoonship, som utførte algebraiske forenklingar av dei kompliserte uttrykka som alle kvantefeltteoriar resulter i når ein vil gjere utrekningar. Ved hjelp av dette programmet blei det mogeleg å verifisere de resultata som studenten hans Gerardus 't Hooft hadde kome fram til, og saman utarbeidde dei ein detaljert utrekningsmetode som mellom anna gjorde det mogeleg å rekne ut massen til toppkvarken. 

Veltman vart tildelt Nobelprisen i fysikk i 1999, saman med 't Hooft, for sine avgjerande innsatser innan kvantestrukturen til teorien for elektrosvak vekselverknad i fysikken.

Han tok doktorgrad i fysikk ved universitetet i Utrecht i 1963, der han òg var professor i perioden 1966–81. Han var òg professor ved University of Michigan frå 1981 og fram til han gjekk av med pensjon.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Martinus J. G. Veltman» frå ,  den 22. februar 2012.  
 

Nederlandske fysikarar
Nederlandske nobelprisvinnarar
Nobelprisen i fysikk
Folk frå Noord-Brabant
Medlemmar av United States National Academy of Sciences
Teoretiske fysikarar
Fysikarar på 1900-talet
Fysikarar på 2000-talet
Herbert Kroemer

Herbert Kroemer () er professor i data- og elektroteknikk ved University of California i Santa Barbara i USA. Han mottok ein doktorgrad i teoretisk fysikk i 1952 frå universitetet i Göttingen i Tyskland, med avhandlinga si om varme elektron-effektar i den nye transistoren. I 2000 vart Dr. Kroemer, saman med Zjores I. Alferov og Jack S. Kilby tildelt Nobelprisen i fysikk.

Han hadde tidleg suksess i eit ganske anna emne då han saman med Burgess og Houston i 1953 oppdaga ein matematisk feil i Nordheims teori om elektron-tunnelen gjennom biletstyrken med avrunda barriere som vert nytta i teorien i feltet om utslepp av elektron. 

Herbert Kroemer arbeidde i fleire forskingslaboratorium i Tyskland og USA og underviste i elektroteknikk ved University of Colorado frå 1968 til 1976. Han slutta seg til UCSB-fakultetet i 1976.

Herbert Kroemer er medlem av National Academy of Engineering. Saman med Charles Kittel er han medforfattar av den populære læreboka Thermal Physics (Termisk fysikk på norsk) som vart publisert for første gong i 1980, og som framleis er i bruk i dag.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Herbert Kroemer» frå ,  den 22. februar 2012.  
 

USA-amerikanske fysikarar
Tyske fysikarar
Professorar frå USA
Tyske professorar
Nobelprisvinnarar frå USA
Tyske nobelprisvinnarar
Nobelprisen i fysikk
Tysk-amerikanarar
Fysikarar på 1900-talet
Fysikarar på 2000-talet
Medlemmar av United States National Academy of Sciences
Elevar ved Universitetet i Göttingen
Medlemmar av United States National Academy of Engineering
Eric Allin Cornell

Eric Allin Cornell () er ein amerikansk fysikar. 

Cornell vart tildelt Nobelprisen i fysikk i 2001, saman med tyskaren Wolfgang Ketterle og landsmannen Carl E. Wieman, for oppnåinga av Bose-Einstein-kondensasjon i fortynna gassar av alkaliatom og for tidlege fundamentale studiar av eigenskapane til kondensat.

I 1924 gjorde den indiske fysikaren Bose viktige teoretiske berekningar på lyspartiklar. Han sendte resultata til Einstein, som utvida teorien til ein viss type atom. Einstein føresåg at dersom ein kjøler ned ein gass av slike atom ved særs låge temperaturar, ville alle atoma brått samlast i lågast mogeleg energitilstand. Prosessen liknar den når væskedråpar vert danna frå ein gass, og ein kallar derfor kondensasjon (Bose-Einstein-kondensasjon). 

Først i 1995 lukkast Cornell og hans medarbeidarar å oppnå denne ekstreme materietilstanden. Cornell og Wiemann fekk deretter fram eit rent kondensat på rundt  rubidiumatom ved 20–nK (nanokelvin), dvs 0,000 000 02 grader over det absolutte nullpunktet.

Uavhengig av Cornell og Wiemans arbeid, gjorde Ketterle tilsvarande eksperiment på natriumatom. Kondensatet som han lukkast i å framstille inneheldt fleire atom og kunne derfor brukast til å undersøke fenomenet nærmare. Ved hjelp av to separate kondensatorar, som fekk ekspandere inn i kvarandre, kunne ein få fram særs tydelege interferensmønster. Dette eksperimentet viste altså at kondensatet inneheldt koordinerte atom.

Cornell tok doktorgrad i fysikk ved Massachusetts Institute of Technology (MIT) i 1990. Han var forskar ved National Institute of Standards and Technology (NIST) og seinare professor ved University of Colorado.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Eric Allin Cornell» frå ,  den 22. februar 2012.  
 

USA-amerikanske fysikarar
Nobelprisvinnarar frå USA
Nobelprisen i fysikk
Folk frå Palo Alto
Medlemmar av United States National Academy of Sciences
Elevar ved Massachusetts Institute of Technology
Elevar ved Stanford University
Medlemmar av American Academy of Arts and Sciences
Lorentz-medaljen
Fysikarar på 1900-talet
Fysikarar på 2000-talet
Neomorphinae

Neomorphinae er ein underfamilie av gaukefamilien, Cuculidae. Medlemmer av denne underfamilien er kjente som jordgaukar, ettersom dei fleste stort sett er bakkelevande. Alle lever Amerika. Det er berre Dromococcyx og Tapera som er meir knytt til tre, og desse er også dei einaste parasittiske gaukar i Amerika, medan alle andre gaukar i verdsdelen byggjer eigne reir.

Artslista 
Jordgaukar i rekkjefølgje etter Clementslista versjon 6.6 frå august 2011  med norske namn etter Norske navn på verdens fugler.

Tapera
 Stripegauk, Tapera naevia, Striped Cuckoo

Dromococcyx 
 Fasangauk, Dromococcyx phasianellus, Pheasant Cuckoo
 Argusgauk, Dromococcyx pavoninus, Pavonine Cuckoo

Morococcyx
 Trastgauk, Morococcyx erythropygus, Lesser Ground-Cuckoo

Geococcyx
 Dvergløpegauk, Geococcyx velox, Lesser Roadrunner
 Storløpegauk, Geococcyx californianus, Greater Roadrunner

Neomorphus 
 Rustbukjordgauk, Neomorphus geoffroyi, Rufous-vented Ground-Cuckoo
 Tapajózjordgauk, Neomorphus squamiger, Scaled Ground-Cuckoo
 Bandjordgauk, Neomorphus radiolosus, Banded Ground-Cuckoo
 Guyanajordgauk, Neomorphus rufipennis, Rufous-winged Ground-Cuckoo
 Raudnebbjordgauk, Neomorphus pucheranii, Red-billed Ground-Cuckoo

Kjelder 

 Denne artikkelen byggjer på «Neomorphinae» frå , den 22. februar 2012

Referansar 

Gaukefamilien
Wolfgang Ketterle

Wolfgang Ketterle () er ein tysk fysikar.

Ketterle vart tildelt Nobelprisen i fysikk i 2001, saman med amerikanarane Carl Wieman og Eric Allin Cornell, for oppnåinga av Bose-Einstein-kondensasjon i fortynna gassar av alkaliatom og for tidlege fundamentale studiar av eigenskapane til kondensat.

I 1924 gjorde den indiske fysikaren Bose viktige teoretiske berekningar på lyspartiklar. Han sendte resultata til Einstein, som utvida teorien til ein viss type atom. Einstein føresåg at dersom ein kjøler ned ein gass av slike atom ved særs låge temperaturar, ville alle atoma brått samlast i lågast mogeleg energitilstand. Prosessen liknar den når væskedråpar dannast frå ein gass, og kallast derfor kondensasjon (Bose-Einstein-kondensasjon).
Først i 1995 lukkast Cornell og hans medarbeide å oppnå denne ekstreme materietilstanden. Cornell og Wiemann fekk deretter fram eit rent kondensat på rundt  rubidiumatom ved 20–nK (nanokelvin), dvs 0,000 000 02 grader over det absolutte nullpunktet.

Ketterle tok doktorgrad i fysikk i 1986, ved Ludwig-Maximilians-Universität München og Max-Planck-Institut for kvanteoptikk i Garching. Han er no professor ved Massachusetts Institute of Technology (MIT).

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Wolfgang Ketterle» frå ,  den 22. februar 2012.  
 

Tyske fysikarar
Professorar ved MIT
Nobelprisen i fysikk
Folk frå Heidelberg
Tyske nobelprisvinnarar
Medlemmar av United States National Academy of Sciences
Fysikarar på 1900-talet
Fysikarar på 2000-talet
Order of Merit