alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Virtuelt bilete

Eit virtuelt bilete er bilete ein berre kan sjå direkte, men for den som ser avbildinga, ligg objektet bak den brytande eller speglande flata. Virtuelle bilete kan ikkje fangast opp på ein skjerm, men som strålekonstruksjon er dei likeverdige med objektpunkt, og vert avbilda reelt i auge, i eit kamera osv. 

Alle virtuelle bilete er oppretta. Virtuelle bilete som vert skapt av linser er rettvendte (ei høgrehand vert avbilda som ei høgrehand). Virtuelle bilete som vert skapt av speglar er spegelvendte og dette medfører at ei høgrehand vert avbilda som ei venstrehand, og om ein peikar mot spegelen, vil spegelbiletet peike attende. Kjensla av spegelvending er særs sterk under eit speglande tak, der vi ser spegelbiletet vårt henge ned frå spegelbilete av golvet. 

Bilete i plane speglar, samt brotne bilete, til dømes sett gjennom ei vassflate, er virtuelle. Bilete av sola ved horisonten er på grunn av lysbryting i atmosfære virtuelt. Når vi ser den nedre randa av solbiletet røre horisonten, er i røynda heile sola under horisonten. Dette vert kalla optisk heving. 

Samlelinser og holspeglar skapar virtuelle, forstørra bilete av objekt som ligg mellom brennplanet og linsa eller spegelen. Dette vert til dømes utnytta i leselupe og forskjellige okular. 

Kulespegel eller konvekse speglar og spreielinser (konkav linse) skapar virtuelle, spegelvendte og forminska bilete.

Sjå òg
Reelt bilete
Brennplan

Kjelder
bilde – optikk. () I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/bilde/optikk

Optikk
Biletpunkt

Eit biletpunkt er det reelle eller virtuelle attforeiningspunktet som oppstår når ein avgrensa strålebunt frå eit objektpunkt vert broten og/eller reflektert i eit optisk system. Biletpunktet for eit uendeleg fjernt objektpunkt på aksen til systemet vert kalla brennpunktet til systemet.

Sjå òg 
Bilete i optikk

Kjelder
billedpunkt. () I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/billedpunkt

Optikk
Bindingsenergi

Bindningsenergi er den energien som blir frigjort når eit system av frie partiklar hamner i ein bunden tilstand, einskilde gonger med motsett forteikn avhengig av konvensjonar. Bindingsenergi blir først og fremst nytta innan atom- og kjernefysikken.

Kjernefysikk 

Proton og nøytron er bundne i atomkjernar gjennom sterk vekselverknad. Skilnaden i bindingsenergi mellom sluttnukleid og startnukleid er kjelda til energiforvandlinga i stjerner og i kjernekraftverk. Atomkjernane sine bindingsenergiar avheng av mengda nøytron og proton. For store mengder partiklar kan avhengigheita skildrast av Bethe-Weizsäcker-formelen. Jarn har høgast bindingsenergi. Det tyder at energi blir frigjort når ein forvandlar atomkjernar slik at dei nærmar seg dei stabile jernnuklidane i atomnummer og massetal. Difor kan ein få energi frå fisjon av tunge grunnstoff og gjennom fusjon av lette grunnstoff.

Sjå òg 
 Ioniseringsenergi
 Kjemisk binding
 Kjerneenergi
 Kjernereaksjon

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Bindningsenergi» frå , den 9. mai 2012. 
 

Kjernefysikk
Energi i fysikk
Massespektrometri
Binokular

Binokular vert nytta om kikkert (binokkel) og mikroskop som er utstyrt med dobbelt sett okular, slik at ein kan nytta begge augene samstundes. Hensikten er dels (særleg ved mikroskopet) at ein ikkje skal belaste berre det eine auge, og dels for å oppnå djupneverknaden som syn med begge augo gjev. 

Ordet kjem av latin og tyder «to auge».

Sjå òg
 Monokkel

Kjelder
binokular. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/binokular

Optiske instrument
Binær multippel

Ein binær multippel er forstavingane kilo-, mega-, tera- osv. som vert nytta innan informasjonsteknologi om potensar av to, slik at til dømes 1 kilobyte tyder 210 byte = 1024 byte og 1 megabyte tyder 220 byte = 1,05 ·106. Denne bruken er uheldig, sidan SI-prefiksa kilo-, mega-, tera- og så vidare tyder 103 (tusen), 106 (million), 1012 (billion) og så vidare. For å unngå samanblanding vart forslaget om å innføre omgrepa kilobinær, megabinær osv. vedteke våren 1999 av International Electrotechnical Commission, ein internasjonal organisasjon med føremål å gjennomføre standardiseringar innan elektrofaga. Fleire andre standardiseringsorganisasjonar vurderer òg forslaget.

Kjelder
binære multipler. () I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/binære multipler

Binær aritmetikk
Multiplikasjon
Biot–Savart-lova

Biot–Savart-lova er ei fysisk lov basert på målingar først utført av dei franske fysikarane Jean-Baptiste Biot og Félix Savart i 1820. Det magnetiske feltet som ein uendeleg lang rettlinja leiar omgjev seg med, er proporsjonal med straumen gjennom leiaren og omvendt proporsjonal med avstanden frå leiaren. Retninga av feltet i eit punkt dannar ein rett vinkel både med straumretninga og med retninga av ei linje som kan trekkast frå punktet vinkelrett på leiaren. Lova vert meir generelt formulert som ei differensiallov, der ein gjev bidraget til magnetfeltet frå kvart enkelt linjeelement av leiaren. Ein kan då rekne ut feltet frå ein leiar av kva form som helst. Òg i den differensielle forma  vert lova gjerne kalla Biot–Savart-lova, men til dels òg Ampère-lova. 

Biot–Savart-lova vert nytta til å rekne ut det resulterande magnetfeltet B ved posisjonen r generert av ein konstant straum I (til dømes gjennom ein kabel). Lova er eit fysisk eksempel på eit linjeintegral over vegen C som den elektriske straumen går:

.

Kjelder 

Elektromagnetisme
Johan Vogt

Johan Vogt () var ein norsk samfunnsøkonom.

Johan Vogt var son av Johan Herman Lie Vogt, som var professor ved NTH i Trondhjem, og Martha Johanne Abigael Kinck. Her gjekk han på Trondheim Katedralskole, der han stifta gymnasavisen «De unges forbund» og trykte tekstar av mellom anna Nordahl Grieg og Johan Borgen. På grunn av artiklane i bladet vart han utvist frå skolen, og måtte ta examen artium som privatist. Gjennom søstera Margit Vogt var han svoger av krigshelten Martin Linge.

Som student meldte Vogt seg inn i Mot Dag allereie to månader etter stiftinga, og fekk medlemskort nummer 5. Vogt vart arrestert under andre verdskrigen og sat på Grini til 1945.

Vogt studerte statsøkonomi og tok eksamen (cand.oecon.) i 1923. 1928–33 var han statsstipendiat, men han brukte det meste av tida i Mot Dag. I denne perioden arbeidet Vogt mellom anna med å omsette bokverket Das Kapital (Kapitalen) til norsk. Seinare livnærte han seg som timelærar ved Oslo Handelsgymnasium og ved universitetet, til han i 1948 vart dosent i sosiallære. I 1957 vart han Wilhelm Keilhaus etterfølgjar som professor. Johan Vogt vart i 1976 første mottakar av Fritt Ords Pris.

Kjelder
 Preben Munthe: Norske økonomer: sveip og portretter. Oslo: Universitetsforlaget, 1992.

Folk frå Trondheim
Statsstipendiatar
Norske økonomiprofessorar
Mottakarar av Fritt Ords Pris
Norske motstandsfolk
Professorar ved Universitetet i Oslo
Nizami gate

Nizami gate (aserbajdsjansk Nizami küçəsi) er ei stor gågate og handlegate i sentrum av Baku i Aserbajdsjan, kalla opp etter den kjende klassiske diktaren Nizami Ganjavi. Historia til gata kan sporast attende til byplanleggingsprosjektet i Baku i 1864. Gata går gjennom sentrum av byen frå vest til aust. Den bilfrie delen av gata starta ved Fonteneplassen og endar ved Rasjid Behbudov gate, og vert ofte kalla Torgovaja («handelgata» på russisk).

Det ligg mange forretningar i Nizami gate, frå bankar til motebutikkar. Her ligg òg ambassadane til Tyskland, Noreg, Nederland og Austerrike, samt EU-delegasjonen i Aserbajdsjan. Den næraste metrostasjonen Sahil (raud linje, sør for Nizami gate) og 28 Maj (både raud og grøn linje, nord for gata).

Historiske landemerke

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Nizami Street» frå ,  den 9. mai 2012. 
 oppgav desse kjeldene:

Gater i Baku
Skipingar i 1864
Giovanni Battista Moroni

Giovanni Battista Moroni () var ein italiensk målar som var aktiv under seinrenessansen. Han var fødd ein gong mellom 1520 og -25 i Albino ved Bergamo, og han døydde same staden 5. februar 1578. Moroni er særleg akta for sine røyndomsnære portrett av den lokale eliten.

Liv og gjerning
Moroni, som var son til ein arkitekt, var frå 1540 elev av målaren Moretto i Brescia. I yngre år var han hovudassistenten til Moretto. Under begge Trent-konsila, 1546-48 og 1551-53, arbeidde han i byen. Der tok han oppdrag som portrettmålar, og laga også nokre altartavler.

Sine beste år hadde Moroni i Bergamo mellom 1557 og 1562, der han var ein etterspurd portrettør. Sidan flytta han tilbake til Albino, og måla då mange altartavler. Nokre av desse arbeida finst i Milano, men dei fleste er i områda kring Albino og Bergamo. Altartavlene er likevel ikkje mellom de beste arbeida hans, då han i stor grad fylgde læraren sin i utforminga av desse.

Moroni er absolutt mest kjend for sine sjelfulle portrett, måla i ein manieristisk stil. Ofte er bileta forma slik at dei gir ein karakteristikk av yrket til personen.

Kjelder
Aschehougs kunsthistorie. Bind 4 Kunstleksikon
Denne artikkelen bygger på «Giovanni Battista Moroni» frå ,  den 9. mai 2012.  
 

Italienske målarar
Fødde i 1520-åra
Døde den 5. februar
Døde i 1578
Benozzo Gozzoli

Benozzo Gozzoli () (opphavleg Benozzo di Lese di Sandro) var ein italiensk målar under renessansen, særleg kjend som freskomålar. Han var frå Firenze og døydde i Pistoia.

Liv og arbeid
Gozzoli var son til ein skreddar i Firenze. Han gjekk i lære hos Fra Angelico i 1446 og fylgde denne til Roma og i 1447 til Orvieto, der han arbeidde fram til 1449. Sidan for han til Montefalco, der han i 1452 i klosteret San Francesco måla syklus freskar over legenda om Frans av Assisi. Han laga også Marias himmelfart, eit måleri som i dag er i pinakoteket ved Vatikanet.

I 1456 reiste Gozzoli til Firenze, der han åra 1459-61 pryda kapellet i Palazzo Medici Riccardi med freskar. 1463-64 budde han i San Gimignano. Han måla då mellom anna ein syklus på 17 freskar over teologen Augustin sitt liv.

Frå om lag 1468 budde Gozzoli i Pisa. Der laga han sitt «magnum opus», ein serie på 25 freskar over scener frå Det gamle testamentet. Fram til 1485 arbeidde han i byen. Mykje av dette arbeidet vart øydelagt under krigshandlingar i 1944.

Gozzoli laga heller få panelmåleri. Madonna med fire helgenar (1456), Salomes dans og Thomas Aquinas triumf er mellom dei som har vorte trekt fram.

Gozzoli døydde i 1497 i Pistoia, i nærleiken av Firenze og vart gravlagt i eit dominikansk kloster.

Bakgrunnsstoff

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Benozzo Gozzoli» frå ,  den 9. mai 2012.  
 
Denne artikkelen bygger på «Benozzo Gozzoli» frå ,  den 9. mai 2012.  
 

Italienske målarar
Fødde i 1420-åra
Flame Towers

Flame Towers ('Flammetårna') er tre skyskraparar i Baku i Aserbajdsjan, bygd på ei høgd ovanom byen. Det høgaste tårnet har ei høgd på 190 meter. Bygningane er dei høgaste i Baku og heile Kaukasus. Bygningane er meint å etterlikne flammar, som er eit nasjonalsymbol i landet. Tårna har ein estimert kostnad på 350 millionar US-dollar. Bygginga av tårna starta i 2007 og var utvendig ferdig i 2012.

I kulturen 
Bygningen var dokumentert i ein episode av Extreme Engineering på Discovery Channel og Science Channel. Episoden vart kalla «Azerbaijan's Amazing Transformation».

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Flame Towers» frå ,  den 9. mai 2012. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff 
 http://www.skyscrapercity.com/showthread.php?t=875700
 Azerbaijan's Amazing Transformation - om bygginga av tårna. Youtube.

Byggverk i Baku
Skyskraparar i Aserbajdsjan
Hvem Hva Hvor

Hvem Hva Hvor er Aftenposten sitt årsleksikon som kom ut første gongen hausten 1935, då Aftenposten starta med å gi ut eit årsleksikon, ei aktuell oppslagsbok.

Dei første utgåvene av årboka 1936–1940 hadde tittelen Hvem Hvad Hvor. Årboka kom ikkje ut under krigen, men frå 1946 har det komme ei ny utgåve kvart år.

Formatet fram til utgåva for 1994 (utgitt i 1993) var 12,5×16,5 cm. Frå 1995-utgåva (utgitt i 1994) til og med 2010-utgåva vart det endra til det større 17×22 cm. For 2011-utgåva (utgitt i 2010) er formatet attende til det opphavlege 12,5×16,5 cm.

Bøkene har i alle år inneheldt ei kort oversikt over dei viktigaste hendingane i det førre året, avisoverskrifter med vidare, i tillegg til aktuelle tematiske artiklar, aktuelle namn i tida, idrettsrekordar, prisvinnarar, film og teater og mykje anna. Boka blir gitt ut kvart år i oktober; og er i tittelen oppgitt å gjelde det etterfølgjande året. Hvem Hva Hvor 1985, er derfor gitt ut i 1984, og dekker hendingar i perioden oktober 1983-september 1984. Ei oversikt over aktuelle namn i tida omtalt i desse utgåvene er etter avtale med Schibsted forlag lagt inn på wikipedia som Wikipedia:Årets Hvem

Utgåva for 2005 var den 65. i rekka og kom i eit opplag på 30 00. Sidan førsteutgåva har Hvem Hva Hvor komme i eit samla opplag på 4 524 000 eksemplar.

Ny utgåve kjem kvar haust, og blir marknadsført som den perfekte julegave.

Sjølv om eldre utgåver har vore relativt lett tilgjengelege i antikvariat, på loppemarknadar og i Frelsesarmeens Fretex-butikkar har Aftenposten gitt ut faksimileutgåver, fotostatiske opptrykk av dei første årbøkene. Slike bøker er gitt ut for årgangane 1936 til 1954.

Andre land
Årbøker av typen Hvem Hva Hvor har komme ut i fleire land.

Danmark
Hvem Hvad Hvor kjem i Danmark ut årleg på Politikens Forlag.

Boka samlar opp årets hendingar i Danmark og resten av verda, dels i kalenderform, dels i større artiklar. Hvem Hvad Hvor rommar dessutan ei rekke statistiske opplysningar.

Første utgåva kom den 21. desember 1933 under tittelen Hvem Hvad Hvor Politikens Aarbog 1934.

Sverige
När var hur var den svenske utgåva årsboka () og vart gitt ut av Bokförlaget DN. Den første utgåva kom den 2. november 1944. Redigeringa avslutta 1. oktober og årsboka var ei populær julegåve i Sverige. Årtalet i tittelen var det kommande årets, sølik at När var hur 2008 samanfatta hendingar frå 1. oktober 2006 til 30. september 2007. Årsboka var delt inn i eit tital avdelingar: årets hendingar dag for dag, politikk, økonomi, samfunn, vitskap, kultur, sport, faktaspesial og eit alfabetiskt register. När var hur 2008, som kom ut den 30. oktober 2007, var den siste som vart gitt ut. Sverige-hendingar var merkte med "s".

Finland
Mitä Missä Milloin er den finske versjonen av Hvem Hva Hvor utgitt på forlaget Kustannusosakeyhtiö Otava.
Første årgangen er 1950.

Bakgrunnsstoff  
Hvem Hva Hvor  på Schibstedforlag.no

Norske oppslagsverk
Bøker frå 1935
Æresalleen

Æresalleen (aserbajdsjansk Fəxri Xiyaban) er ein offentleg gravplass og minnesmerke i Baku i Aserbajdsjan. Her er kjende aserbajdsjanarar og utlendingar tilknytte Aserbajdsjan, inkludert fleire aserbajdsjanske presidentar, vitskapsfolk, kunstnarar og artistar. I alt er 242 personar gravlagde her. 

Aleen vart oppretta etter ordre frå Ministerrådet i Aserbajdsjansk SSR den 27. august 1948. I samband med opprettinga vart gravene til Jalil Mammadguluzade, Abdurrahim bey Hagverdijev, Najaf bey Vazirov, Hasan bey Zardabi, Huseyn Arablinski, Suleyman Sani Akhundov, Ali Nazmi, Jabbar Garjagdioglu, Rustam Mustafajev, Azim Azimzade og Huseyngulu Sarabski flytta til Æresalleen med nye gravsteinar.

Kjende personar
Vasif Adigozalov, komponist
Mahmud Alijev, utanriksminister
Heydər Əliyev, president
Alasgar Alakbarov, skodespelar
Sjovkat Alakbarova, songar
Fikret Amirov, komponist
Abdulla Sjaig, diktar
Azim Azimzade, målar
Valeh Barsjadly, general og første forsvarsminister
Rasjid Behbudov, songar
Bulbul, songar
Tofig Gulijev, komponist
Jafar Jabbarly, diktar
Uzejir Hajibejov, komponist
Elmira Qafarova, utanriksminister, talar i Nasjonalrådet
Muslim Magomajev, komponist
Muslim Magomajev, sovjetisk songar
Tahira Tahirova, diplomat og utanriksminister
Rasul Rza, forfattar
Khalil Rza Uluturk, diktar
Seyid Sjusjinski, khananda
Ismajil Sjykhly, forfattar
Hasan bey Zardabi, forleggar

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Alley of Honor» frå ,  den 9. mai 2012. 
 oppgav desse kjeldene:

Gravplassar i Baku
Monument og minnesmerke i Aserbajdsjan
Skipingar i 1948
Det internasjonale byrået for mål og vekt

Det internasjonale byrået for mål og vekt (fransk Bureau international des poids et mesures), vanlegvis forkorta BIPM, er ein internasjonal organisasjon for standardar for mål og vekt. BIPM er ein av tre organisasjonar etablert for å vedlikehalde SI-systemet under Meterkonvensjonen. BIPM vart skipa i 1875 og held til i Sèvres i Frankrike.

Nordmannen Ole Jacob Broch, som spelte ei aktiv rolle ved utarbeidinga av Meterkonvensjonen, var direktør for BIPM 1877-1879.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Det internasjonale byrå for mål og vekt» frå ,  den 9. mai 2012.

Bakgrunnsstoff 

 Offisiell nettstad (engelsk)

Internasjonale organisasjonar
Standardiseringsorganisasjonar
Metrologi
Skipingar i 1875
Bjørn Wiik

Bjørn Håvard Wiik () var ein norsk fysikar. 

Wiik var mellom anna kjend for å ha vore med på påvise den første 3-jet-prosessen, som kan oppfattast som eit indirekte bevis for at gluonet eksisteret. Gluonet er kraftformidlingsbosonet for sterk vekselverknad. 

Han tok doktorgraden sin ved Technische Hochschule Darmstadt i 1965 og var forskar ved Stanford University i USA frå 1964 til 1972. Frå 1972 til 1992 var han seniorforskar ved Deutches Elektronen-Synkroton, DESY i Hamburg. Han vart professor i fysikk i 1981. Frå 1993 til 1999 var han generaldirektør ved DESY og professor ved Universität Hamburg, og professor II ved Universitetet i Bergen. 

Han var medlem av Det Norske Videnskaps-Akademi, Det Kongelige Norske Videnskabers Selskab, Norges Tekniske Vitenskapsakademi, det polske vitskapsakademiet og American Academy of Arts and Sciences, samt æresdoktor ved Universitetet i Oslo (1997) og æresprofessor ved universitetet i Krakow. Saman med kollegaene Paul Söding, Günter Wolf og Sau Lan Wu fekk han i 1995 den prestisjetunge EPS High Energy and Particle Physics-prisen frå European Physical Society.

Bjørn Wiik budde det meste av livet sitt utanlands. Han omkom i ei ulukke heime i hagen sin i Tyskland i 1999.

Kjelder

Norske fysikarar
Norske fysikkprofessorar
Professorar ved Universitetet i Bergen
Æresdoktorar ved Universitetet i Oslo
Folk frå Vaksdal
Medlemmar av Det Norske Videnskaps-Akademi
Medlemmar av Det Kongelige Norske Videnskabers Selskab
Medlemmar av Norges Tekniske Vitenskapsakademi
Medlemmar av Det polske vitskapsakademiet
Medlemmar av American Academy of Arts and Sciences
Fysikarar på 1900-talet
Folk tilknytte CERN
Blanding

Ei blanding er i fysikk og kjemi eit stoff som er samansett av to eller fleire bestanddelar som ikkje har inngått noko kjemisk sambinding og ikkje treng å stå i noko bestemt mengdeforhold til kvarandre. Ei blanding vert kalla mekanisk eller heterogen om dei enkelte bestanddelane eksisterer som molekylgrupper og kan påvisast til dømes i mikroskop. Som døme på mekanisk blanding finn ein sand og sement, uklåre løysingar og emulsjonar. Ei blanding der dei enkelte molekyla er blanda jamt med kvarandre, kallast homogen. Luft, klåre løysingar og ekte legeringar er homogene blandingar.

Kjelder 
 blanding, Store norske leksikon.

 
Fysikalsk kjemi
Kjemi
Blautjerninstrument

Blautjerninstrument er eit apparat for måling av elektrisk straum eller spenning. Straumen vert ført gjennom ein fastmontert sylindrisk spole som påverkar ei rørleg kjerne av blautt (ikkje magnetisert) jern. Rørsla av jernkjernen er avhengig av effektivverdien til straumen og vert overført til ein visar. Fordi det alltid er effektivverdien som vert målt, kan blautjernsinstrument nyttast til målingar av både like- og vekselstraumar. Det er særskild veleigna til å måle ikkje-sinusforma vekselstraumar, der andre typar måleinstrument ofte vil vise feil.

Kjelder
bløtjerninstrument i Store norske leksikon. 

Elektrisk straum
Elektriske måleinstrument
Reaktiv effekt

Reaktiv effekt, eller blindeffekt er i vekselstraum produktet av spenninga og den delen av straumen som er ortogonal (faseforskyvd 90°) i høve til spenninga. Denne faseforskyvinga oppstår på grunn av at lastimpedanse har ein reaktiv del, som kan vera induktiv eller kapasitiv. Etter som ei reaktiv last ikkje absorberer effekt vil den reaktive delen av lastimpedansen lagra energi mellombelt fram til spenninga snur; dvs. den reaktive delen vil motta energi i ein halvperiode og avgje han i neste halvperide. I elnettet, der frekvensen er på 50 Hz, varer ein halvperiode 100 ms. 

Ein kan uttrykka den komplekse effekta som

der  er den imaginære eininga,  er reell effekt (effekt absorbert i lastimpedansen),  er den reaktive effekten (effekt som oscilerer att og fram mellom kjelda (generatoren) og den reaktive delen av lastimpedansen),  og  er effektivverdiane til spenninga respektive straumen,  står for konjugering og  er fasevinkelen mellom straumen og spenninga. 

Reaktiv effekt har same dimensjon som reell, men for å skilja han frå reell effekt nyttar ein eininga VAr (eller var), som er forkorting for volt-ampere-reaktiv. Sjølv om reaktiv effekt har same dimensjon som Watt, nyttar ein ikkje eininga Watt for reaktiv effekt (Watt blir berre nytta for reell effekt).

Tap på grunn av reaktiv effekt 
På grunn av at reaktiv effekt flyt att og fram gjennom leiarane som bind saman kjelda og lasta oppstår det Ohmsk tap i leiarane. Om straum og spenning er i fase er den reaktive effekta null. Ein freistar å redusera fasevinkelen  mellom straum og spenning, ved å gjera lasta mest muleg Ohmsk (reell). Indusksjonsmotorar til dømes representerer ein induktiv last, som fører til at det flyt ei reaktiv effekt i leirarane, som i sin tur fører til effekttap. Indusksjonsmotor er svært utbreidde, så for å redusera tapet vert det ofte plassert ei kapasitiv last i parallell med den induktive lasta, for å redusera den reaktive effekten. Energiselskapa kan setta energiprisen til industrien slik at han blir proporsjonal med .

Referansar

Sjå òg
 Aktiv effekt
 Reaktiv last
 Vekselspenning
 Vekselstraum

Elektrisk effekt
Reaktiv last

Reaktiv last eller blindlast er den reaktive delen av ein elektrisk impedans. Omgrepet er mest nytta i samband med  vekselstraumsystem. Reaktiv impedans kan vera induktiv eller kapasitiv og absorberer ikkje energi. I staden blir energien mellombels lagra i den reaktive delen av impedansen. Elektriske maskinar, som transformatorar og motorar, trekkjer ein straum som er ortogonal med spenninga (faseforskyvd 90° i høve til spenninga), som tener til å bygga opp magnetfelta i maskinane. Den reaktive delen av lastimpedansen absorberer ikkje effekt, men lagrar energi mellombelt fram til spenninga snur; dvs. den reaktive delen vil motta energi i ein halvperiode og avgje han i neste halvperide. I elnettet, der frekvensen er på 50 Hz, varer ein halvperiode 100 ms. 

Lastimpedansen kan uttrykkast 

der  er den reelle delen av impedansen (den Ohmske motstanden),  er den imaginære eininga,  er talverdien til den reaktive delen (reaktansen) og  er fasevinkelen mellom straumen og spenninga.

Når lasta er reaktiv må kjelda (generatoren) tilføra lasta både reell og reaktiv effekt; denne må overførast via kabelen som bind saman generatoren og lasten, noko som fører til eit ekstra effekttap i leiarane. Om straum og spenning er i fase er den reaktive effekta null. Ein freistar difor å redusera fasevinkelen  mellom straum og spenning, ved å gjera lasta mest muleg Ohmsk (reell). Indusksjonsmotorar til dømes representerer ein induktiv last, som fører til at det flyt ei reaktiv effekt i leirarane, som i sin tur fører til effekttap. Indusksjonsmotor er svært utbreidde, så for å redusera tapet vert det ofte plassert ei kapasitiv last i parallell med den induktive lasta, for å redusera den reaktive effekten. Energiselskapa kan setta energiprisen til industrien slik at han blir proporsjonal med .

Referansar

Sjå òg 
 Reaktiv effekt

Elektrisk effekt
B-meson

B-meson er ein elementærpartikkel som er kring fem og ein halv gongar så tungt som protonet. Det er bygd om av ein (anti-) b-kvark og ein lettare kvark (u, d eller s). B-meson kan nedbrytast (desintegrere, spaltast eller omdannast) på mange forskjellige måtar, men mest typisk til eit D-meson (som inneheld ein c-kvark), samt lettare partiklar, som til dømes pi-meson og leptonar. B-meson har ein midlare levetid på kring 10-10 s.

Kjelder
B-meson. () I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/B-meson

Meson