alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Per Borten

Per Borten () var ein norsk politikar frå Senterpartiet. Han vart fødd i Flå i Sør-Trøndelag, og døydde i Trondheim. Han var statsminister i ei borgarleg samlingsregjering eller koalisjonsregjering frå 12. oktober 1965 til 17. mars 1971. Partia Senterpartiet, Venstre, Høgre og Kristeleg Folkeparti gjekk saman om å danna regjering.

Borten tok eksamen ved Norges Landbrukshøgskole i 1939, og var heradsagronom i Alvdal og Folldal, før han vart ordførar i heimbygda Flå frå 1945 til 1955. Han vart stortingsrepresentant i 1950, og formann i Bondepartiet (i dag Senterpartiet) i 1955.

Borten tok over som statsminister etter at Einar Gerhardsen si regjering frå Arbeidarpartiet gjekk av.

Borten gjekk av som statsminister då det vart kjent at han skulle ha gjeve ut informasjon som skulle vore løynd. Informasjonen var knytt til forhandlingene om Noreg sine vilkår i høve eit mogleg medlemsskap i EF, det seinare EU. Seinare kom det fram at ein statssekretær hadde gjeve ut informasjonen. Trygve Bratteli si regjering frå Arbeidarpartiet etterfylgde Per Borten si regjering.

Borten var kjend for ein likefram stil. Han lét seg mellom anna intervjua av avisa Dagbladet med berre underbukse på seg. Eit kjent sitat frå Borten er då han skulle skildra korleis det var å vera statsminister i samlingsregjeringa: «Det har vore som å bera staur».

Sjå òg 
 Bortenregjeringa 
 Lengst sitjande norske statsministrar

Bakgrunnsstoff 
 Nokre opptak med Borten frå NRK sitt arkiv
 Portrettintervju med Per Borten
 Norgesdokumentasjon; intervju med Per Borten 
 www.senterpartiet.no om Per Borten 

 Litteratur 
 Brunvand, Olav: Fra samspill til sammenbrudd, Oslo 1973.
 Finstad, Hans Chr.: Fra drakamp til samspill, Oslo 1970.
 Greipsland, Torbjørn (et al.): Per Borten - omdiskutert og avholdt, Oslo 1984.
 Hoemsnes, Ole N.: Skjebnedøgn, Oslo 1986.
 Madsen, Roar: Motstraums; Senterpartiets historie 1959-2000, ISBN 82-521-5435-2
 Nielsen, May-Brith Ohman: Bondekamp om markedsmakt; Senterpartiets historie 1920-1959, Oslo 2001 ISBN 82-521-5434-4
 Sørebø, Herbjørn: Slik sprakk koalisjonen. Stormen om statsminister Per Borten, Oslo 1971.
 Unneberg, Bjørn: Per Borten; bonde og statsmann, Oslo 1988. 
 Vassbotn, Per: Lekkasje og forlis. Om regjeringen Bortens fall, Oslo 1971.

Norske statsministrar
Regjeringa Borten
Senterpartistatsrådar
Leiarar for Senterpartiet
Stortingsrepresentantar 1950-1953
Stortingsrepresentantar 1954-1957
Stortingsrepresentantar 1958-1961
Stortingsrepresentantar 1961-1965
Stortingsrepresentantar 1965-1969
Stortingsrepresentantar 1969-1973
Stortingsrepresentantar 1973-1977
Stortingsrepresentantar for Sør-Trøndelag
Stortingsrepresentantar frå Sp
Studentar ved Noregs landbrukshøgskule
Norske agronomar
Folk frå Melhus
Flå i Melhus

Sjå og Flå i Buskerud

Flå er namnet på ei bygd og ein tettbygd stad i Melhus kommune som tidlegare var ein eigen kommune. Per Borten var ordførar i kommunen frå 1945 til 1955.

Flå blei oppretta då Melhus blei delt i to i 1880. Kommunen hadde då 614 innbyggjarar. 1. januar 1964 blei Flå, Horg, Hølonda og Melhus kommunar og ein del av Buvik slått saman til den nye Melhus kommune. Då hadde Flå 843 innbyggjarar.

Melhus kommune
Tidlegare kommunar i Sør-Trøndelag
Bygder i Trøndelag
Norske kommunar skipa i 1880
Norske kommunar  nedlagde i 1964
Hugin og Munin

Hugin og Munin er i norrøn mytologi namn på dei to ramnane til guden Odin. Namnet «Hugin» tyder 'tanke' medan «Munin» tyder 'minne'. Det vert fortalt at kvar morgon når dagen gryr, flyg Hugin og Munin ut i verda. Dei merkjer seg kva som hender, og dei høyrer på kva som vert sagt. Ingen ting kan skjulast for Hugin og Munin. 
Heime hjå Odin sit ramnane på skuldrene hans. Når ramnane er ute, er Odsin særs uroleg for at dei ikkje skal koma attende, særleg Munin, som ber med seg minnet til Odin. Dette vert nemnd i Grimnesmål. Eitt av dei mange tilnamna, eller kenningane, til Odin er ramneguden.

Bakgrunnsstoff 

Dyr i norrøn mytologi
Mytologiske fuglar
Jupitermånen Ananke

Ananke er ein av månane til Jupiter. Han er den største medlemen av Ananke-gruppa. Ananke er truleg ein del av ein asteroide som vart fanga inn av Jupiter.

Ananke varta oppdaga av Seth Barnes Nicholson 28. september 1951.

Kjelder 
 «Ananke: Overview»  - NASA Solar System Exploration

Jupitermånar
Jupitermånen Carme

Carme er ein av månane til Jupiter. Han er den største medlemen av Carme-gruppa, og var truleg del av ein D-type-asteroide som vart fanga inn av Jupiter.

Carme vart oppdaga 30. juli 1938 av Seth Barnes Nicholson ved Mount Wilson-observatoriet i California. Han er oppkalla etter den mytologiske Carme, mor til Zevs av Britomartis, ei kretisk gudinne. Månen fekk først namn i 1975,  og før den tid vart han berre kalla Jupiter XI. Mellom 1955 og 1975 vart han stundom kalla «Pan»,  men dette namnet vert no nytta om ein av månane til Saturn.

Kjelder 
 «Carme: Overview»  - NASA Solar System Exploration

Jupitermånar
Irregulære månar
Himmellekamar oppdaga i 1938
Jupitermånen Pasifaë

Pasifaë er ein av månane til Jupiter. Han er den største medlemen av Pasifaë-gruppa. Pasifaë er truleg ein asteroide som vart fanga inn av Jupiter.

Pasifaë varta oppdaga av Philibert Jacques Melotte 27. januar 1908.

Kjelder 
 «Pasiphae: Overview»  - NASA Solar System Exploration

Jupitermånar
Jupitermånen Sinope

Sinope er ein av månane til Jupiter. Han vart oppdaga 21. juli 1914 av Seth Barnes Nicholson og har ein snittradius på kring 19 km.

Sinope er mogelegvis medlem av Pasifaë-gruppa, men dette er uvisst.

Kjelder 
 «Sinope: Overview»  - NASA Solar System Exploration

Jupitermånar
Saturnmånen Mimas

Mimas er ein av månane til Saturn. Han er oppkalla etter ein av titanane som vart felt av Herakles og vart oppdaga i 1789 av William Herschel. 

Den låge tettleiken til Mimas tyder på at den for det meste består av is, med ein liten del stein. Overflata vert dominert av eit nedslagskrater med ein diameter på 130 km ein har gjeve namnet Herschel. Krateret er så stort at det utgjer 1/3 av månen sin totale diameter. Kraterveggene er omtrent fem km høge, botnen går så djupt som ti km, og toppen i midten står seks km over kraterbotnen. Nedslaget må ha vore i nærleiken av å knuse Mimas. Det er observert sprekkar på den motsette sida av månen som kan ha oppstått under nedslaget.

Overflata er metta med krater, men ingen av dei er på langt nær så store som Herschel. Dette tyder på at Mimas tidlegare har vore bombardert av enda større lekam enn det som skapte Herschel, noko som førte til at alle spor etter tidlegare nedslag vart viska ut. Restane har så samla seg og danna Mimas slik månen er no.

Interaksjon med Saturn sine ringar 
Observasjonar av romsonden Cassini har vist at Mimas og utsjånaden på G-ringen i ringane til Saturn har ein samanheng. Mimas bidreg til å halde dei fine partiklane i denne ringen på plass.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

Saturnmånar
Himmellekamar oppdaga i 1789
Enceladus

Enceladus er den niande inste månen til Saturn og blei oppdaga av William Herschel i 1789. Overflata er veldig lys, og nesten 100 % av solstrålane blir reflekterte. Det gjer at månen er veldig kald, berre -201° C. Enceladus er det mest reflekterande objektet i solsystemet som er funne, han er au ein av dei få månane som har atmosfære. Dette blei oppdaga av Cassini-Huygens i mars 2005. Månen er ein av tre objekt i det ytre av solsystemet som er vulkansk aktive (i lag med jupitermånen Io og neptunmånen Triton), då han har isfontener på sørpolen som stadig sender ispartiklar kilometervis ut i verdsrommet. Desse isfontenene er opphavet til Saturns E-ring.

Undersøkingar gjorde av romsonden Cassini tyder på at Enceladus har eit verdsfemnande hav, og at det kan vera varmekjelder med ein temperatur på minst 90 °C på botnen av dette havet.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Profil hjå NASA Solar System Exploration 

Saturnmånar
Himmellekamar oppdaga i 1789
Saturnmånen Tethys

Tethys (frå gresk Τηθύς, namnet på ein titan) er ein av månane til planeten Saturn. Han blei oppdaga av Giovanni Domenico Cassini 21. mars 1684. Andre nemningar for månen er Saturnus III og S III Tethys.

Dei to meste synlege stukturane på yta til Tethys er det enorme nedslagskrater Odysseus og den 2000 kilometer lange kløfta Ithaca Chasma.

Tethys har låst dei mindre og ujamt forma månane Telesto og Calypso 60° føre og bak seg, respektivt.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

Saturnmånar
Himmellekamar oppdaga i 1684
Planemoar
Saturnmånen Dione

Dione er ein av dei større månane til Saturn. Han ligg i snitt 377 400 km frå Saturn. Dione har ein gjennomsnittleg diameter på 1123,4 km. Han vart oppdaga av Giovanni Cassini i 1684.

Oppdagingar av Cassini-sonden 

Observasjonar utført av romsonden Cassini har vist at Dione og Tethys er meir aktiv enn kva ein tidlegare har trudd. Begge månane kastar partiklar ut i verdsrommet, noko som tyder på geologisk aktivitet, kanskje til og med vulkanisme.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

Saturnmånar
Himmellekamar oppdaga i 1684
Objekt tidlegare rekna som planetar
Tor

Tor (norrønt Þórr, Thórr) er ein mektig gud frå den norrøne mytologien. Han skal vera den eldste sonen til Odin medan mor hans var Fjordgyn (eller Jord), ei åsynje. Tor rådde over vêret, særleg torevêret, og det var sagt at både torerumlinga og lynglimta blei skapt av bukkekjerra hans. Han var òg gud for grøde og krig. Både torsdagen og mange stader og menneske er kalla opp etter han.

Eigedelar 

Den viktigaste reiskapen til Tor var hammaren Mjolne, som trefte alt han sikta på, og som alltid kom tilbake til handa hans. For å halde hammaren brukte guden ein jernhanske, og han hadde òg eit belte som gjorde han sterkare. Det heitte Mengingjord.

Tor hadde ei vogn som dei to bukkane Tanngnjost og Tanngrisne drog. Ein kunne sjå henne på stjernehimmelen, som bildet Karlsvogna.

Liv 
Tor var gift med den vakre åsynja Siv, og saman fekk dei sonen Mode og dottera Trud. Hallen deira heitte Bilskirne og låg i Trudvang, eller «styrkeheimen».

Guden hadde òg andre born, til dømes Magne som han fekk med jotnekvinna Jarnsaksa.

Tenarane til Tor heitte Tjalve (Thjálfi) og Røskva. Dei var menneske, av fattig bondeætt. Tor fekk de to syskena av bonden etter at ein av Tor sine bukkar vart halt etter eit uvøre kveldsmåltid heime hjå dei.

Soger 

Tor er ein gud det finst mange historier om. Mange av dei er morosame, til dømes korleis Tor måtte kle seg som ei brur for å lura hammaren sin tilbake frå jotunen Trym, eller då han nesten fiska Midgardsormen. Som gjest hjå Utgards-Loke har Tor òg ein gong prøvd å løfta Midgardsormen då denne var tilgjord som katt.

Død 
Spådommen om Ragnarok seier at Tor då endeleg skal drepa erkefienden sin, Midgardsormen, men så berre orka ni skritt før han segnar om og døyr.

Slektskap med andre mytologiar 

Eigenskapane og forteljingane om guden viser at han liknar herskargudane i dei andre indoeuropeiske religionane, til dømes Zevs i gresk, Jupiter i romersk og Indra i vedisk religion. Baltiske Perkūnas, slaviske Perun og keltiske Taranis er òg toregudar som liknar på Tor.

Dei finsk-ugriske gudane Tiermes, Tordöm eller Torum har òg like eigenskapar og namn som Tor, og kan anten ha vore eit mytologisk lån eller visa til ei felles kulturarv.

Namnet 
Tor var kjend under mange andre namn, til dømes Ake-Tor, Asa- eller Åsator, Astvinr, Einride, Lorride/Hlorride, Horagalles, Thur, Ukko, Veur, Vingne og Vingtor.

At Tor var ein mykje akta gud, ser me av at namnet er brukt mykje som namnedel, både i personnamn og stadnamn, og i namnet til torsdagen. I nyare tid er «Tor» eller «Thor» åleine òg blitt eit personnam, men dette var ikkje vanleg i norrøn tid. Tora er eit tilsvarande norsk kvinnenamn.

Tor som namnedel

Anna 
Grunnstoffet thorium er kalla opp etter tordenguden.

Bakgrunnsstoff 

Æser
Vêrgudar
Stridsgudar
Gudar for liv og lyst
Namnedelar
Saturnmånen Rhea

Rhea er den nest største av månane til Saturn. Han vart oppdaga i 1672 av Giovanni Domenico Cassini. Kratera på overflata har diameter opp til 75 km og fordelinga er irregulær, som tyder på ei variert geologisk historie. Tettleiken er særleg høg på den nordlege halvkula. Rhea har i følgje målingar med Cassini-sonden, ein særs tynn atmosfære.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

Saturnmånar

Himmellekamar oppdaga i 1672
Planemoar
Saturnmånen Hyperion

Hyperion er ein av månane til Saturn. Med ein snittdiameter på 270 km er Hyperion det nest største kjende ikkje-runde objektet i solsystemet.

Hyperion vart oppdaga i 1848 to gonger uavhengige av kvarandre: av William Lassell, og William Cranch Bond i lag med sonen hans George Phillips Bond.

Kjelder 
 «Hyperion: Overview»  - NASA Solar System Exploration

Bakgrunnsstoff 

Saturnmånar
Saturnmånen Iapetus

Iapetus er den tredje største månen til Saturn, oppdaga av Giovanni Domenico Cassini i 1671. Iapetus er best kjend for dei dramatiske overflatekontrastane, men oppdagingar av romfartøyet Cassini har avslørt mange andre uvanlege fysiske trekk med månen. Som alle dei andre saturnmånane er Iapetis kalla opp etter ein av titanane i gresk mytologi, Iapetos.

Fysiske eigenskapar 
Den låge tettleiken til Iapetus indikerer at månen for det mest består av is, med berre ein liten del av tyngre materiale.

I tillegg er forma til Iapetus korkje sfærisk eller ellipsoideforma, noko som er uvanleg for ein stor måne. Delar av Iapetus verkar å vera skvist flat, og den unike ekvatorialringen til Iapetus er so høg at han påverkar inntrykket av forma til månen sjølv frå avstand. 

Iapetus er eit tungt kratra objekt, og romfartøyet Cassini har avslørt store nedslagsbasseng i den mørke regionen, kalla Cassini Regio. Mellom dei er minst tre over 350 kilometer breie. Det største, Turgis, har ein diameter på over 500 kilometer og ekstremt bratte kratervegger.

Iapetus
Saturnmånen Foibe

Foibe (dessutan kjend som Phoebe) er ein av månane til Saturn. Til skilnad frå dei fleste andre større månane til Saturn er Foibe særs mørk og reflekterer berre 6% av solljoset han mottek.

Foibe vart oppdaga i august 1898 av William Pickering.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Saturnmånar
Himmellekamar oppdaga i 1899
Saturnmånen Janus

Janus er ein av månane til Saturn. Han har nesten den same banen som Epimetheus, og banane ligg berre 50 km frå kvarandre. Med mange års mellomrom passerer dei kvarandre, men unngår å kollidere ved at dei bytter banar, omtrent som to skeiseløparar som vekslar. Ein meiner at dei er restar av ein større lekam som vart delt i to ved ein samanstøyt. 

Janus vart fyrst observert av Audouin Dollfus 15. desember 1966. Han vart fotografert første gang frå Voyager 1 i 1980. Storleiken er 1,6 km x 1,2 km x 1,0 km.

Galleri

Kjelder 

 «Janus: Overview»  - NASA Solar System Exploration

Bakgrunnsstoff 

Saturnmånar
Himmellekamar oppdaga i 1966
Det Norske Teatret

Det Norske Teatret er eit teater i Oslo som spelar på nynorsk og norske målføre. Teatret vart skipa 22. november 1912 med Hulda Garborg som styreformann.

Teatret hadde si fyrste framsyning i Kristiansand 2. januar 1913, og la deretter ut på spelferd. Fyrste framsyning i Oslo var 6. oktober 1913 med Jeppe på Berget av Ludvig Holberg, omsett til nynorsk av Arne Garborg. Opninga skjedde med kong Håkon 7. til stades. Framsyningane etterpå var prega av at riksmålsungdomar prøvde å få stogga dei med makt ved å demonstrere i gata utanfor teatret, dei såkalla teaterslaga. Noko av det same hende i 1948, då teatret framførte Peer Gynt i nynorsk omsetjing, med musikk av Harald Sæverud.

Dei fyrste åra heldt teatret hus i Teatersalen i Rosenkrantz gt 8, hjå Bondeungdomslaget i Oslo. Deretter flytte det til Stortingsgata 16, fram til det i 1985 fekk eit nytt og moderne teaterbygg i Kristian IVs gate. Nybygget var teikna av Arkitektkontoret 4B, og vart heidra med utmerkinga Betongtavlen i 1986.

Teatret er særleg kjend for å spele musikkspel. Dei største suksessane gjennom tidene har vore musikkspela Les Misérables, Cats, Piaf, Jesus Christ Superstar og Next to Normal. Teatret har også gjeve ut cd-ar, til dømes Så lenge skuta kan gå, som det vann Spellemannprisen med i open klasse i 1979.

Som det einaste større teatret i Noreg er Det Norske Teatret privat ått, av lutlaget Det Norske Teatret LL. Sidan staten gjev om lag 100 millionar kr i årleg tilskot peikar staten ut tre av fem valde styremedlemer, medan årsmøtet fritt vel to medlemer. Dei tilsette har to medlemer i styret.

Bondeungdomslaget i Oslo er største eigar, elles eig mållag og ungdomslag over heile landet og mange privatpersonar luter i teatret.

Teatersjef er Erik Ulfsby.

Teatersjefar 

 1912–1915 Rasmus Rasmussen
 1915–1916 Amund Rydland
 1916–1917 Anton Heiberg/Amund Rydland
 1917–1918 Amund Rydland
 1918–1920 Sigurd Eldegard/Amund Rydland
 1920–1922 Amund Rydland
 1922–1933 Ingjald Haaland
 1933–1934 Hans Jacob Nilsen
 1934–1936 Oscar Braaten
 1936–1942 Knut Hergel
 1942–1945 Cally Monrad
 1945–1946 Knut Hergel
 1946–1950 Hans Jacob Nilsen
 1950–1951 Edvard Drabløs
 1951–1953 Ole Gregor Liljedahl Barman
 1953–1961 Nils Sletbak
 1961–1975 Tormod Skagestad
 1975–1976 Svein Erik Brodal
 1976–1979 Tormod Skagestad
 1979–1990 Svein Erik Brodal
 1990–1997 Otto Homlung
 1997–2010 Vidar Sandem
 2011–     Erik Ulfsby

Kjelder

Bakgrunnsstoff

 Alfred Fidjestøl Trass alt. Det norske teatret 1913-2013 Dramatiske scener frå 100 års teatereventyr, Samlaget 2013 ISBN 9788252178753

 
Målrørsla
Nynorsk
Teater i Oslo
Vinnarar av Spellemannprisen
Skipingar i 1912
Betongtavlen
Hulda Garborg
Fredrik I av Sverige

Fredrik I av Sverige, Fredrik av Hessen, ( i Kassel–
  i Stockholm) var konge av Sverige frå 1720 til han døydde og greve av Hessen-Kassel.

Fredrik vart fyrst gift med søskenbarnet Louise Dorotea Sofia, dotter av kong Fredrik I av Preussen og Elisabet Henriette av Hessen-Kassel. Dei fekk inga born. Ho døydde i 1705.

Under den spanske arvefølgjekrigen kjempa han som general på Nederland si side. I 1710 starta han ekteskapforhandlingar med den svenske prinsessa Ulrika Eleonora  og etter at ho og broren
Karl XII hadde akseptert, gifta dei seg i 1715.

Fredrik deltok i Den store nordiske krigen på felttoga mot Noreg i både 1716 og 1718 og blei utnemnd til svensk generalissimus. Etter at Karl XII var blitt drepen ved Fredriksten festning i 1718 og Ulrika Eleonora etterfølgde han som regjerande dronning, ville ho ha mannen til medregent, noko Riksdagen sa nei til. Til slutt abdiserte Ulrika Eleonora til fordel for ektefellen og Fredrik blei krona til konge i Stockholm 3. mai 1720.

Fredrik og Ulrika Eleonora fekk inga born saman, men Fredrik hadde fleire born med elskarinna Hedvig Taube. Fredrik vart derfor den einaste hessiske kongen av Sverige, og då han døydde blei Adolf Fredrik, fyrstebiskop av Lübeck, vald til ny konge.

Referansar

Fødde i 1676
Døde i 1751
Svenske regentar
Elefantordenen
Dannebrogordenen
Huset Hessen-Kassel
KV «Harstad»

KV «Harstad» er eitt av skipa i den norske Kystvakta og det første i ein ny serie kystvaktskip. Desse er spesialdesigna for kystvakt- og bereiskapsoppgåver der ein har bygd på dei erfaringane ein har frå tidlegare, og då spesielt med KV «Ålesund», KV «Tromsø» og KV «Normand Trym». Skipet er utrusta for fiskerikontroll, tyngre slep og oljevern. I tillegg har ein bygd inn særskilde moglegheiter for redning av undervassbåtar. 

Fartøyet er eit Rolls Royce/Ulstein Technology-design og vart bygd på Søviknes Verft i Haram på Sunnmøre. 

KV «Harstad» vart kontrahert av reiarlaget Remøy Shipping og leigd til Kystvakta på 10-årskontrakt. Det var leiaren for Forsvarskomitéen på Stortinget, Marit Nybakk, som var gudmor for fartøyet ved dåpen 28. januar 2005.

4. februar 2005 tok Landsdelskommando Nord-Noreg over KV «Harstad» for å setje det inn i aktiv teneste i Nord-Noreg. Skipet tok over KV «Normand Trym» sin posisjon i den statlege slepebåtbereiskapen og har base på Sortland.

Bakgrunnsstoff 
 Klargjering til dåp 
 KV «Harstad» vert døypt 
 Landsdelskommando Nord-Noreg tek over 
 Skipsdesign hjå Rolls-Royce Marine

Kjelder 
 Forsvarsnett

Harstad
Skip frå 2005
Smeltepunkt

Smeltepunktet til eit stoff er den temperaturen der stoffet går over frå fast til flytande fase. Når me snakkar om den motsette prosessen kallar me den same temperaturen frysepunktet.

For dei fleste stoff er temperaturen for smelting og frysing den same. Til dømes er smelte- og frysepunktet til kvikksølv −38,83 °C. Agar smeltar derimot ved 85 °C og blir fast stoff ved 32-40 °C, ein prosess kalla hysterese. Andre stoff, som glas, kan bli hardare utan å utkrystallisere seg. Desse stoffa vert kalla amorfe lekamar

Til forskjell frå kokepunktet blir smeltepunktet til eit stoff relativt lite påverka av trykket i atmosfæren rundt det. Smeltepunktet kan likevel senkast markert ved hjelp av andre stoff som er oppløyst eller blanda i stoffet. Smeltepunktet til eit reint stoff er alltid høgare enn smeltepunktet til eit ureint stoff. Blandingsforholdet som fører til det lågaste smeltepunktet som er mogeleg for eit stoff vert kalla det eutektiske punktet. Smeltepunktet til vatn ved trykk på 1 atmosfære er 0 °C . Når vatn inneheld frysekjerner er frysepunktet det same som smeltepunktet, men utan kjernar kan vatn bli underkjølt til −42 °C før det frys. 

For grunnstoff er det ein viss samanheng mellom smeltepunkt og plassering i periodesystemet. Transisjonsmetalla har høge smeltepunkt som stort sett aukar ned gjennom gruppene i periodesystemet. Alkalimetall og jordalkalimetall har relativt låge smeltepunkt. Trenda er at smeltepunkta for desse stoffa minkar ned gjennom gruppene. Det kjemiske grunnstoffet med høgast smeltepunkt er wolfram med 3695 K (3422 °C). Karbon smeltar ikkje i vanleg trykk, men sublimerer ved rundt 4000 K. Væskefasen eksisterer berre når trykket er over 10 MPa og ein estimert temperatur på 4300–4700 K. Tantalhafniumkarbid (Ta4HfC5) er eit eldfast materiale med eit svært høgt smeltepunkt på 4488 K (4215 °C). På den andre enden av skalaen finn vi helium som ikkje frys i det heile tatt under normalt trykk, sjølv om temperaturen er uendeleg nær det absolutte nullpunktet. Ein må ha trykk 20 gonger over normalt atmosfærisk trykk for at helium skal fryse.

Sjå òg 

 Fasediagram
 Kokepunkt
 Trippelpunkt

Grunnleggjande fysikk
Atmosfærisk termodynamikk
Terskeltemperaturar
Faseendringar
Transport

Transport er flytting av personar eller gods frå ein stad til ein annan ved hjelp av eit transportmiddel. Ordet kjem frå latin trans, den andre sida, og portare, å bera. Ein vel utvikla transport er hovudføresettinga for dagens viktige verdshandel, for globalisert næringsliv og turisme.

Ein kan dela det store transportfeltet inn mindre felt på ulike vis. Det er til dømes ein stor skilnad mellom motorisert transport, som er den viktigaste transportmetoden i dag, og ikkje-motorisert transport, som er basert på menneskekraft, trekkdyr og enkel utnytting av naturressursar, og som har vore den viktigaste transporttypen i førindustriell tid. Ein annan måte å dela inn transport på er å sjå kvar han går føre seg: Landtransport, luftfart eller skipsfart på hav, elvar og kanalar.

Forhistorie 

Menneske har brukt dyr og utvikla teknologi til å transportera seg sjølv og eigedelane sine svært lenge. Dei tidlege menneska temde dyr som til dømes hestar, esel og kamelar og nytta dei som pakkdyr, trekkdyr og ridedyr, og laga sleder og båtar av tre. 

Oppfinninga av hjulet gjorde at ein kunne transportera fleire ting fortare over land. Den viktigaste transportmåten var likevel skipsfarten, som blei brukt til handel der det var mogleg.

Moderne tid 

Ei ny revolusjonerande oppfinning for transporten var motorar som kunne driva transportmidla mykje fortare. Nå blei òg infrastrukturen viktig: Ein trong gode vegar og jarnbanespor for at maskinane skulle kunne yta sitt beste.

Ettersom transporten er blitt betre og billigare, har omfanget av han òg auka. Det er lett å produsera varer ein stad og selja dei på den andre sida av jorda. Det er òg lettare for dei som har råd til det å reisa til fjerne land. Dette blir kalla globalisering.

 
Daglegliv
Åsynje

Åsynjene var det dei kvinnelege æsene blei kalla i norrøn gudetru. Dei var anten gift med eller døtrer av æser, ofte begge delar. 

Etter Snorre bygde åsynjene eit hov kring Frigg, den fremste av dei. Åsynjene han reknar opp er Saga, Eir, Gefjon, Fulla, Frøya, Sjøfn, Lofn, Var, Vør, Syn, Lin, Snotra, Gnå, Sol, Bil, Jord og Rind.

 

en:Asynjur