alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Tolimadue

Tolimadue (Leptotila conoveri) er ein fugl i duefamilien, endemisk til Colombia med utbreiing i små oppstykka leveområde i Tolima-departementet, mest sikkert nær hovudstaden Ibagué.

Skildring 
Tolimadua er ei due med mange fargesjatteringar som har glidande overganger, men oversida er mørk brun. Undersida er lys brungul, brystet i rosa. Framhovudet har lys blå fargetone som glir over i mørk gråblå nakke. Eit identifiserande kjenneteikn er kvitt område mot enden av dei ytre halefjørene. Auga er kvite med raud ring, beina er lyseraude, nebbet svart. Denne dua har kroppslengd på mellom 22,5 og 25 centimeter. Lætet er ein einsleg 'ou'-tone  kvart 7-8 sekund. 

Det mest kjente leveområdet er i Tolima. Tidlegare, og fram til 1952 var denne dua observert ved utspringet til Magdalena-elva i Huila-departementet. Ho skal òg ha vore observert i Cundinamarca-departementet i austlege Andes. Det naturlege habitatet for tolimadua er opphavleg fuktig skog og krattskog mellom 1600 og 2255 moh., kanskje òg noko høgare. Dessutan lever ho i gjenreist sekundærskog, endatil har ho hatt reirplass i kaffitre og i buskar nær bustadområde. Klimatypen her i denne høgda er subtropisk.

Tolimadua hekkar mellom mai og september i tre, lågt over bakken. Kvart kull er på to egg.

Populasjonen er estimert til mellom 1000 og 2500 individ, og er trudd å vere minkande. Trugsmåla er mangel på naturleg habitat. IUCN har klassifisert arten som sterkt truga, EN.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Tolima Dove» frå ,  den 26. april 2015  
  
BirdLife International (2015) Species factsheet: Leptotila conoveri. Henta frå http://www.birdlife.org den 26. april 2015
 Baptista, L.F., Trail, P.W., Horblit, H.M., Boesman, P., de Juana, E. & Garcia, E.F.J. (1997) Tolima Dove (Leptotila conoveri) In: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.) (2014). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 26. april 2015 
Referansar

Bakgrunnsstoff 

duefamilien Fuglar endemiske til Colombia
Johannes Olsson Fossmark

Johannes Olsson Fossmark () var ein norsk gardbrukar og hardingfelespelar frå Bruvik i Hordaland.

Fossmark kjøpte farsgarden, bruksnummer 5 på Fossmark, av jordeigarane i 1831. Han dreiv garden til dess eldste sonen tok over i 1864. «Johannes var med i heradstyret og møtte som representant for Bruvik sokn i formannskapet i Haus. Han var med og førte dei vanskelege tingingane med dei private eigarane av Bruvikkyrkja i 1860-åra.»

Felespelaren Fossmark lærte av vossingen Isak Rokne, som hadde lært mange slåttar av Myllarguten. Mellom dei som lærde av Fossmark var Ola Mosafinn og Lars Helgeland. Fossmark var i si tid rekna for ein av dei beste felespelarane i landet. Han spela fleire gonger for Ole Bull. Ein springar Mosafinn lærde av Fossmark, kalla han for Fossmarken.

Notar og kjelder

Norsk Allkunnebok. IV. bandet. 1953.

Bakgrunnsstoff
Årbok 1998 for Vaksdal Historielag

Norske gardbrukarar frå 1800-talet
Norske folkemusikarar
Folk frå Vaksdal
Anton Odin Eriksen

Anton Odin Eriksen () var ein norsk jurist frå Trondheim og Høgre-politikar.

Eriksen var son til ein underinspektør ved Trondhjems landsfængsel. Sjølv tok han studenteksamen ved katedralskulen i Trondheim 1884 og juridisk embetseksamen i 1890. Han var sorenskrivarfullmektig på Nordmøre 1890–95 og politifullmektig i heimbyen frå 1895 til 1911. Som politifullmektig var han tidvis konstituert fut i Strinda og Selbu samt byfogd og politimeister i Trondheim. Deretter var han statsadvokat i Nordlands amt 1911–13 og politiinspektør i Kristiania 1913–21. I 1921 vart han utnemnd til politimeister i Bergen.

Eriksen var medlem av Trondheim bystyre som konservativ representant for Edruelighetsvennenes parti 1901–07 og forlikskommissær i Trondheim 1907–11. Perioden 1910-12 representerte han valkrinsen Kalvskinnet og Levanger på Stortinget. Han vart vald til tingmann som kandidat for Høgre på ei fellesliste med Frisinna Venstre, og var medlem av Stortinget sin gasje- og pensjonskomité. Eriksen var også medlem av Den departementale komitéen av 1912 om den militære rettspleia.

Kjelder
 Lindstøl, Tallak:Stortinget og Statsraadet 1814-1914. Kristiania, 1914
 

Stortingsrepresentantar 1910-1912
Stortingsrepresentantar frå Høgre
Lokalpolitikarar i Trondheim
Norske politimeistrar
Norske sorenskrivarar
Norske juristar
Folk frå Trondheim
Sjur Fedje

Sjur Andersson Fedje () var ein norsk lærar og politikar frå Vik i Sogn, busett i Follebu i Østre Gausdal. Han var stortingsmann for Arbeiderdemokratene 1906-09.

Fedje var son til ein gardbrukar på Hoprekstad i Vik. Sjølv tok han eksamen på ein lærarskule i Balestrand i 1870, arbeidde så som lærar i heimbygda i to år. Etter han var ferdig seminarist frå Stord i 1874 fekk han same året lærarstilling i Follebu i Østre Gausdal, frå 1875 var han i tillegg kyrkjesongar i Follebu. På 1880-talet gav han i fem år ut bladet Husmanden, fekk i 1884 eit statsstipend for undersøke husmannsstellet på Austlandet.

Frå 1885 var Fedje medlem i skulestyret ei 20 års tid. Ordførar i Østre Gausdal 1902-07. Valperioden 1906-09 representerte Fedje Arbeiderdemokratene og valkrinsen Søndre Gudbrandsdalen på Stortinget, der han i 1906-07 var medlem av kyrkjekomiteen og 1908-09 av gasje- og pensjonskomiteen.

Fedje var ein mykje nytta stemnetalar, som særleg arbeidde for fråhaldssaka og landsmålet.

Kjelder
Lindstøl, Tallak: Stortinget og Statsraadet 1814-1914. Kristiania, 1914
Gravstein

Stortingsrepresentantar 1907-1909
Folk frå Vik
Folk frå Gausdal
Målfolk
Elling Seljeset

Elling Seljeset d.y. () var ein norsk bonde og kvedar frå Hornindal. Han lærte kveding av farfaren Elling Seljeset d.e., og har sjølv lært opp mange innan denne folkemusikksjangeren. Seljeset har også gjort fleire radioopptak.

Kjelder

«Elling Seljeset d.y.», NRK.no

Norske kvedarar
Folk frå Hornindal
Sebastian Bayer

Sebastian Bayer () er ein tysk friidrettsutøvar frå Aachen som vart europameister i lengdehopp under EM i friidrett 2012. Både i 2009 og 2011 vann han lengdetevlinga i innandørs-EM. Personlege bestenoteringar er 8,71 m innandørs, og 8,49 m utandørs.

Aktiv
Bayer vart tysk meister i lengdehopp i 2006, men lukkast ikkje å nå finalen under friidretts-EM same året. Også i 2008 vann han den tyske meistertittelen, med personleg utandørsbeste på 8,15 m, men heller ikkje under Sommar-OL 2008 var han i nærleiken av kvalifisere seg til finaletevlinga. 

Tidleg i mars 2009, fem månader før VM 2009 i Berlin, smelte Bayer til med heile 8,71 m, ny innandørs europarekord med 15 cm, då han vann EM-gullet innandørs i Torino. I den tyske friidrettsmeisterskapen i Ulm 4. juli 2009 vart han tysk lengdemeister for tredje gong, vinnarhoppet på 8,49 m er det lengste han har prestert utandørs. Ein skade i ein fot hindra Bayer i å yte sitt beste under Berlin-VM, så han makta ikkje å kvalifisere seg til lengdefinalen.

I 2011 forsvarte Bayer i Paris EM-tittelen innandørs med eit bestehopp på 8,16 m. Seinare på året vart han nummer åtte då VM fann stad i Sør-Korea. Bayer vart i 2012 tysk meister for femte gong, og i EM-tevlinga i Helsingfors vann han ei klar siger etter å ha landa på 8,34 m i sitt lengste hopp. Nokre veker seinare kom han på femteplass i lengdetevlinga under OL i London. I 2013 enda han som niandemann i lengdehopp under VM i Moskva.

Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

EM 2006 i Göteborg: Utslått i kvalifiseringa (7,66 m -nr 20)
OL 2008 i Beijing: Utslått i kvalifiseringa  (7,77 m -nr 23)
VM 2009 i Berlin: Utslått i kvalifiseringa  (7,98 m -nr 19)
VM 2011 i Daegu: Nr 8 – 8,17 m
EM 2012 i Helsingfors: Gullmedalje – 8,34 m, framom Luis Felipe Méliz (8,21 m)
OL 2012 i London: Nr 5 – 8,10 m
VM 2013 i Moskva: Nr 9 – 7,98 m
EM 2014 i Zürich: Utslått i kvalifiseringa (7,56 m -nr 23)

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Sebastian Bayer» frå ,  den 27. april 2015.  
 

Tyske friidrettsutøvarar
Tyske lengdehopparar
Tyske deltakarar under sommar-OL 2008
Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2008
Tyske deltakarar under sommar-OL 2012
Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2012
Leptotila


Leptotila er ei biologisk slekt med ti artar i duefamilien, Columbidae. Utbreiingsområdet for slekta strekkjer seg frå nordlege Mexico til Bolivia og Uruguay.

Skildring 
Leptotila-duene når ei kroppslengd på mellom 25 og 31 centimeter, omtrent som ei turteldue eller ei lita bydue. Karakteristisk for utsjånaden er lange og fjørlause bein. Dette er dels bakkelevande artar der fjørdrakta stort sett er grå til brun. Felles for alle er ein raudbrun fargetone i undersida. Halen er kort i høve til kroppsstorleiken, og han har ti fjører. Bortsett frå dei to mellomste halefjørene, alle har ein kvit tupp. Karakteristisk for denne dueslekta er snøgge og nervøse rørsler av hovudet og halen.

Spekteret av føde for Leptotila er stort sett avgrensa til bær og frø. Alle artane i slekta legg berre to egg i kullet, og egga er kvite.

Dei fleste artane av Leptotila er klassifisert av IUCN som livskraftige artar. Likevel er grenadadue vurdert som ein kritisk truga art. Populasjonen er estimert til berre ca. 130 individ og er minkande. Bestanden er fragmentert og lir òg av habitattap. For tida går det føre seg innsats for vern av arten, med sikte på at den ville populasjonen skal bli berekraftig.

Tolimadua, som lever i sentrale Andes i Colombia i høgder mellom 1600 meter og 2500 meter, er klassifisert av IUCN som truga. Populasjonsestimatet for denne arten er særs låg og arten er òg gjenstand for menneskelege inngrep som fører til habitatfragmentering. Okerbukdua blir rekna som sårbar.

Artslista
Leptotila i rekkjefølgje etter Clementslista versjon 6.9 frå august 2014 med norske namn etter Norske navn på verdens fugler.   
 Krattdue, Leptotila verreauxi, White-tipped Dove , LC, Bonaparte, 1855
 Karibdue, Leptotila jamaicensis, Caribbean Dove , LC, Linné, 1766
 Gråbrystdue, Leptotila cassinii, Gray-chested Dove , LC, Lawrence, 1867
 Tolimadue, Leptotila conoveri, Tolima Dove , EN, Bond & Meyer de Schauensee, 1943
 Okerbukdue, Leptotila ochraceiventris, Ochre-bellied Dove , VU, Chapman, 1914
 Blyhettedue, Leptotila plumbeiceps, Gray-headed Dove , LC, Sclater & Salvin, 1868
 Gråpannedue, Leptotila rufaxilla, Gray-fronted Dove , LC, Richard & Bernard, 1792
 Grenadadue, Leptotila wellsi, Grenada Dove , CR, Lawrence, 1884
 Ecuadordue, Leptotila pallida, Pallid Dove , LC, Berlepsch & Taczanowski, 1884
 Yungasdue, Leptotila megalura, Large-tailed Dove , LC, Sclater & Salvin, 1879

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Schallschwingentauben» frå ,  den 27. april 2015.  Artikkelen oppgav mellom anna denne kjelda:
 Gerhard Rösler: Die Wildtauben der Erde – Freileben, Haltung und Zucht. Verlag M. & H. Schaper, Alfeld-Hannover 1996, ISBN 3-7944-0184-0.

Referansar

Bakgrunnsstoff 

Duefamilien
Fugleslekter
Serbarar

Serbarar er ei sørslavisk folkegruppe med kjerneområde i Serbia, der dei utgjer ein majoritet. Det bur også mange serbarar i Montenegro, Bosnia-Hercegovina, Kroatia, Slovenia og Nord-Makedonia, og ein del i andre land i Europa og Nord-Amerika. 

Språket til dei fleste serbarar er serbisk, eit språk som ligg svært nært andre serbokroatiske språk. Språket kan skrivast med kyrilliske bokstavar, som er det offisielle skriftspråket i Serbia, og med latinske bokstavar. 

Kulturelt er serbarar nært knytt til resten av Søraust-Europa. Dei fleste serbarar tilhøyrer ortodoks kristendom.

Historie

Det første større serbiske riket, Storfyrstedømet Serbia eller Rascia, oppstod tidleg på 1000-talet. Rastko Nemanjić frå Nemanjić-dynastiet, seinare kjend som heilage Sava, grunnla den serbiske ortodokse kyrkja i 1219. Under Dušan den store blei riket utvida til det omfatta Nord-Makedonia, dagens Montenegro, nordlege Hellas og store delar av Albania.

I 1389 stod serbarane mot Det osmanske riket i Slaget på Kosovosletta, nær byen Pristina. Serbia kom først under osmansk styre i 1459. Den serbiske revolusjonen braut ut i 1804 og førte til lausrivinga av Serbia frå Det osmanske riket og opprettinga av eit moderne serbisk kongedøme. Etter at ein bosnisk serbar, Gavrilo Princip, snikmyrda erkehertug Franz Ferdinand av Austerrike gjekk Austerrike-Ungarn til krig mot Serbia, og starta med det første verdskrigen. 

Etter krigen blei den sørslaviske Kongeriket av slovenarar, kroatar og serbarar skipa. Dette var forløparen til Jugoslavia. Under andre verdskrigen blei landet invadert av Nazi-Tyskland og delt opp i fleire delar - i «Den uavhengige staten Kroatia» blei serbarar forfølgde og utsette for folkemord av den fascistiske rørsla Ustasja.

Etter krigen blei Jugoslavia ein kommunistisk stat leia av Josip Broz Tito. Etter at Tito døydde i 1980 blei landet ustabilt, og blei delt opp til mange mindre statar på fredeleg og valdeleg vis. I fleire område oppstod det konflikt der etniske serbarar ønskte å vera del av Rest-Jugoslavia eller Serbia, medan majoritetane i områda ønskte sine eigne statar. Som følgje av uroa blei Serbia underlagt internasjonale sanksjonar, og mange serbarar måtte forlata Kroatia, Bosnia-Hercegovina og Kosovo.

Kjende serbarar
Vuk Stefanović Karadžić (1787-1864), filolog og folkeminnesamlar
Nikola Tesla (1856-1943), fysikar og oppfinnar
Slobodan Milošević (1941-2006), president
Novak Đoković (f. 1987), tennisspelar

Kjelder
«Serbere». (27. mars 2009). I Store norske leksikon. Fri artikkel henta 28. april 2015.
Denne artikkelen bygger på «Serbs» frå ,  den 28. april 2015.

Bakgrunnsstoff

Slaviske folkegrupper
Serbia
Holstein-frisisk fe

Holstein-frisisk fe er ein storferase som stammar frå Nederland og Schleswig-Holstein, men er blitt avla fram til verdas fremste melkerase i USA og Canada. Rasen er no utbreidd over heile verda. Mange populasjonar av kyr produserer eit årleg gjennomsnitt på meir enn 7000 kg mjølk. Holstein-frisisk fe er store dyr som ofte er kjenneteikna av svarte og kvite teikningar. Dei kan også vera hovudsakleg svarte, hovudsakleg kvite eller raude og kvite på farge.

Frå 1970-åra byrja rasen å fortrenga mange lokale storfetypar som mjølkeprodusent i dei fleste vesteuropeiske landa. I eit land som Nederland er ca. 90 % av oksene i avlen av amerikansk opphav. I Sverige er han ein av dei to dominerande storferasane, kjend som svensk låglandsfe eller svensk holstein. Rasen har ikkje hatt stor tyding i Noreg, men foreininga Norsk Holstein blei stifta i 2000.

Kjelder

«Holstein-frisisk fe» (21. desember 2010). I Store norske leksikon. Fri artikkel henta 28. april 2015.

Bakgrunnsstoff

Mjølkeproduksjon
Storferasar
Nederlandske husdyr
Tyske husdyr
Canadiske husdyr
USA-amerikanske husdyr
Jean-Baptiste Charles Bouvet de Lozier

Jean-Baptiste Charles Bouvet de Lozier () var ein fransk sjømilitær og oppdagar. Han oppdaga Bouvetøya i 1739, men var aldri sjølv i land på øya.

Tidleg liv
Charles Bouvet vart som sjuåring foreldrelaus. Han voks opp i Paris og kom sidan til Saint-Malo for å studere sjøfart og navigasjon.

I 1731 vart han utnemnd till løytnant i Compagnie des Indes (Det franske austindiske kompaniet). I 1733 vart det planlagt ein ekspedisjon som skulle søke etter nye områder og handelsmål sør i Atlanterhavet.

Ekspedisjonen til sør i Atlanterhavet

Den 19 juli 1738 forlét Charles Bouvet hamna i  Lorient med fartya «L'Aigle» og «La Marie».

Dei nådde Santa Catarina-øyane utanfor Brasil i oktober, der dei låg ved hamn i ein månad for reparasjonar og lasting.

Deretter fortsette reisa sørover og den 10. desember kom ekspedisjonen fram til ukjent vatn sør for 45. breiddegraden. Dei kom inn i tjukk tåke i fleira dagar og da ho letta var det berre isfjell og pingvinar å sjå.  Charles Bouvet skildra dette som «eit amfibisk kreatur, som ser ut som ein lang and men som har finnar i staden for vingar».

Tåka tiltok da ekspedisjonen fortsette i sikksakk-kurs i søking etter land. Den 1. januar 1739 såg dei land som var høgt og dekt med snø. Charles Bouvet trudde at han hadde funne ein del av Sydlandet Terra Australis og namngav området «Kap Circumcision», men klarte ikkje å gå i land.

Under reisa ramma sjukdom dei fleste av mannskapet, mest skjørbuk, og Charles Bouvet vart tvinga til å avbryte reisa. Ekspedisjonen sette kurs austover for ta seg til Kapp det gode håp som dei nådde 24. februar, og fire månader seinare nådde dei igjen Lorient den 24. juni 1739.

Seinare liv
Etter heimkomsten vart ein overtydd om at eit eventuelt «Sydland» truleg ville ligge lengre sør enn ein tidlegare hadde trudd.

I mars 1750 vart Bouvet utnemnd til guvernør i Maskarenane. Han verka som guvernør fram til 1752 og deretter i ytterlegare ein periode i frå 1757 til 1763.

Seinare drog han tilbake till Frankrike, og døydde i Saint-Malo i 1786.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Jean-Baptiste Charles Bouvet de Lozier» frå ,  den 28. april 2015.  
 
 Alan Gurney, Below the Convergence: Voyages Towards Antarctica 1699-1839, New York, (1997)

Bakgrunnsstoff
 om J-P C Bouvet de Lozier
 om J-P C Bouvet de Lozier reise 

Franske oppdagarar
Sørmarka i Stavanger

Sørmarka  er eit bar- og lauvskogområde som ligg om lag fire kilometer sør for sentrum av Stavanger. Dette er det største samanhengande friområdet i kommunen. Området høyrer til i bydelane Hillevåg og Hinna, og er delt av motorvegen Europaveg 39 mellom Stavanger og Sandnes, jamvel om vegen på ei strekning gjennom skogen er lagt i tunnel.

Det laga til eit godt utbygd turvegnett i Sørmarka, til saman på om lag åtte kilometer, medrekna ei 3,7 kilometer lang lysløype (opplyst skiløype). Foreininga Sørmarkas Venner har bygd ein gapahuk på åsen Hinnaberget, som alle kan gjere seg nytte av, og der det alltid skal vere turr ved til å nøre opp eit bål med.

Skogen i Sørmarka er dominert av gran og furu, med innslag av lauvtre som til dømes bøk og lerk. Mesteparten av skogen, både bartrea og lauvtrea, er planta.

Stavanger kommune
Skogar i Noreg
Friluftsliv i Rogaland
Ivajlo Mladenov

Ivajlo Petkov Mladenov () er ein bulgarsk tidlegare lengdehoppar som vart europameister i lengdehopp i 1994.

Mladenov var frå Vratsa. Han vart nummer fem i lengdetevlinga under VM i friidrett 1993. På tampen av 1993-sesongen forbetra han den bulgarske lengderekorden til 8,20 m då han vart nummer to i IAAF-finalen i London. Året etter vann han gullmedaljen under friidrett-EM i Helsingfors med eit hopp på 8,09 m, Milan Gombala frå Tsjekkia vart nummer to.

Sin personlege rekord på 8,33 meter oppnådde Mladenov i juni 1995 i Sevilla, framleis gjeldande bulgarsk rekord i lengdehopp. Under verdsmeisterskapen 1995 i august kom han på åttandeplassen i øvinga. 

Mladenov vart bulgarsk  meister i lengdehopp både i 1993 og 1994. Frå 1996 var han mykje plaga av skadar.

Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
VM 1993 i Stuttgart: Nr 5 – 8,00 m
EM 1994 i Helsingfors: Gullmedalje – 8,09 m, framom Milan Gombala (8,04 m)
VM 1995 i Göteborg: Nr 8 – 7,93 m
OL 1996 i Atlanta: Uplassert
VM 1999 i Sevilla: Utslått i kvalifiseringa (7,83 m –nr 19)

Merknadar

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Iwajlo Mladenow» frå ,  den 28. april 2015.  
 

Bulgarske lengdehopparar
Deltakarar under sommar-OL 1996
Bikube

Bikube eller biekube er eit lite byggverk som blir brukt til å husa  honningbier ein bruker i bihald. Bikubar kan likna dei naturlege stadene bier byggjer samfunn i, som hole trestammar, vara laga av halm eller leire med form som avrunda kjeglar, eller likna meir på kassar og vera laga av tre, isopor eller andre materiale. Nokre bikubar kan flyttast slik at biene får tilgang til og pollinerer blomar på ulike stader.
Inni bikubane sit vokstavler av bivoks der biene byggjer celler til ynglande bier og lagring av nektar og honning.

Bikubar i kulturen
Bikuben er eit symbol for heilage Ambrosius. Ei soge om han seier at ein bisverm slo seg ned på han då han var unge.

Bikuben kan brukast som eit symbol på arbeid og verksemd. Delstaten Utah i USA har ein bikube som symbol, og det uformelle kallenamnet Beehive State eller 'bikube-delstaten'. Bikuben er eit symbol på verksemda til mormonarane som skipa delstaten, men viser også til «Deseret» som i Mormons bok er ei honningbie.

Bikubesong er ein kollektivroman eller novellesamling av Frode Grytten som tek for seg ulike liv til folk som bur i bygarden Murboligen i Odda.

Bilete

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Søk etter bikube ved digitaltmuseum.no

Bier
Birøkt
Byggverk for dyr
Birøkt

Birøkt eller bihald er det å halda honningbier som husdyr for å laga honning og bivoks, og til å pollinera avlingar.
Biene blir haldne i bikubar som kan vera flyttbare eller stå fast på bigardar. Røktinga går ut på å vedlikehalda kubane, henta ut voks og honning og ofte å hindra sverming der bidronninga og mange arbeidarar forlèt kuben. Birøktarar kan bruka verneutstyr som bihanskar og bieslør for å verna seg mot stikk frå biene.

Historie
Ein har drive med bihald sidan minst Det gamle Egypt, der det er funne ein referanse til ein «forseglar av honningen» frå Det første dynastiet. Ein papyrus frå 300-talet f.Kr. skildrar bikubar og korleis ein bør byggja dei - 'ikkje som eit kongeplass av stein, men som ei dynge.' 

Ein større bigard frå rundt 900 f.Kr. er funnen i Rehov i dagens Israel. Tretti intakte kubar av strå og leire blei funne i ordna rekkjer på denne bronse- og jernalderstaden.

Aristoteles skildra detaljert bier og bihald i Det gamle Hellas. Birøkt er også nemnd av dei romerske forfattarane Vergil, Gaius Julius Hyginus, Varro og Columella. 

Også i Kina har ein lenge drive med birøkt, og Fan Li frå Vår- og haustannaltida skreiv mellom anna om korleis ein kunne oppnå suksess i birøkt ved å ha trebikubar av god kvalitet.

I Mayariket i Amerika blei broddlause bier domestiserte og brukte til honningproduksjon i heimar. Biene blei kalla xunan kab (kongelege eller adelege kvinner), og ein dyrka ulike bigudar.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Beekeeping» frå ,  den 29. april 2015.

Bakgrunnsstoff

 
Husdyrhald
Bier
Gjendine Slålien

Kaia Gjendine Slaalien, kjend som Gjendine Slålien () var ei norsk budeie som gav Edvard Grieg viktige impulsar frå norsk folkemusikk. Ho er særleg kjend frå «Gjendines bådnlåt».

Opphav
Gjendine Slålien var dotter av Anne Syversdatter og Erik Hansen Slålien, det første styrarparet på Gjendebu i Jotunheimen.
Ho blei fødd på steinhytta Gjendebu der mora var åleine som budeie.

Åtte dagar etter fødselen kom ein prest, Honoratus Halling, med eit turistfølgje til staden. Han døypte henne den 24. juli i sjøen Gjende med følgjesvenene som fadrar. Halling gav henne mellomnamnet «Gjendine», som etter kvart blei tiltalenamnet hennar.

Musikalsk innverknad 
Gjendine var budeie fleire somrar, og det var medan ho tente på Skogadalsbøen at ho møtte Grieg, første gongen i 1891. Komponisten blei interessert i songane og bukkehornspelet hennar. Særleg likte han bånsullen ho song for søsterungen sin mens ho vogga det i armane sine. Edvard Grieg og vennen Frants Beyer oppsøkte Gjendine fleire gongar, og Beyer skreiv ned mange av songane hennar, bortsett frå voggesongen. Den foreviga Grieg. Seinare arrangerte han dei for klaver, i Norske Folkeviser, Opus 66, der «Gjendines bådnlåt» er den siste.

Sommaren 1891 hadde Grieg og den faste turkameraten hans, Frants Beyer, med seg ein nederlandsk komponist, Julius Røntgen. Han skal ha fridd til Gjendine, men ho svara nei, ettersom ho aldri kunne tenka seg å reisa frå fjella og Bøverdalen. I staden gifte ho seg med Halvor Slaalien, som hadde vakse opp i same grend som henne. Dei fekk to barn saman.

Gjendine og mannen dreiv ein gard, men ho arbeidde framleis på fjellstover i Jotunheimen. Då dronning Vilhelmina av Nederland og dottera kom for å oppleva den norske fjellheimen, blei Gjendine tilsett som ei slags selskapsdame for dei.

Også komponisten Sparre Olsen fekk Gjendine til å syngja for seg, og brukte songane som element i sine komposisjonar.

I 1961 blei Gjendine beden inn som heidersgjest ved opninga av Festspela i Bergen. På Troldhaugen fekk ho treffa både kong Olav og sjahen av Persia og kona hans.

Gjendine Slålien døydde i 1972, nesten 101 år gammal. Hytta ho blei fødd i heiter nå «Gjendinebua». Ho er restaurert, og inneheld ei lita utstilling om Gjendine.

Kjelder

«Gjendine» . Gjendine Slålien fortel om seg sjølv i DNT si årbok for 1951.

Denne artikkelen bygger på «Gjendine Slålien» frå ,  den 29. april 2015.

Bakgrunnsstoff 
 Bilde av Gjendine og Gjendinebua 
 Jotunpersonlegheitar

Folk frå Lom
Budeier
Norske folkemusikarar