alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Maria

For språka mari, sjå mariske språk

Maria, Marie og Mari er norske variantar av det hebraiske kvinnenamnet מִריָם [mirjām], som tyder bitter, og var svært mykje brukt i tida Jesus levde. Især var det namnet til mor hans, ofte kalla jomfru Maria, og på grunn av dette er det blitt eitt av det vanlegaste i den kristne verda. Det opphavlege namnet finst framleis på hebraisk som Miriam, og på arabisk som Maryam eller Maryem (مريم).

Namnet kjem til oss frå den greske septuaginten som Mariam (Μαριαμ) og 
Maria (Μαρια).

Ein kan òg skriva namnet som Mairi eller Maire på gælisk, Meri på gresk og Meriju på finsk. Mary er den engelske utgåva av Maria. Det har òg kome i bruk som eit norsk namn, då gjerne uttala «Marri» (men òg «Merri»). Namnet har fleire avleiingar, til dømes Mol, Molly, Polly, Mara, Misie, Mameie og Mally.

Maria kan òg brukast som mellomnamn for menn, som til dømes i Erich Maria Remarque.

Kjende namneberarar

Bibelen 
Me finn ei rekkje namneberar i Bibelen, særleg i Det nye testamentet.
 Jomfru Maria
 Maria Magdalena
 Miriam, syster til Moses

Kongelege 
 Fleire dronning Maryar 
 Maria I av England
 Maria II av England
 Maria Stuart
 Maria I av Portugal
 Maria II av Portugal
 Maria av Ungarn
 Kronprinsesse Mary av Danmark

Andre 

 Maria Amelie, norsk forfattar
 Mari Boine, norsk-samisk songar
 Maria Bonnevie, norsk skodespelar
 Mary J. Blige, amerikansk songar
 Mariah Carey, amerikansk songar
 Marie Corelli, engelsk forfattar
 Maria Gripe, svensk forfattar
 Marie Hamsun, norsk skodespelar og forfattar
 Mary Higgins Clark, amerikansk forfattar
 Marie Curie, polsk-fransk vitskapskvinne
 Mari Maurstad, norsk skodespelar
 Mari Osmundsen, norsk forfattar
 Mary Shelley, engelsk forfattar
 Marie Takvam, norsk diktar
 Marie Under, estisk forfattar

Oppdikta personar 
 Maria er hovudpersonen i musikalen Sound of Music
 Maria er den eine hovudpersonen i musikalen West Side Story

Oppkallingar 
Ei rekkje ting og stader er oppkalla etter Jomfru Maria. Fleire blomar ber namnet hennar, som maria gullsko, marianøkleband, og insektet marihøne.

Det finst byar med marianamn, som Mariestad og Mariehamn. Vulkanen Santa Maria i Guatemala har òg fått namn etter henne.

Cocktailen Bloody Mary er kalla opp etter dronning Maria I av England.

Bakgrunnsstoff 

Førenamn av hebraisk opphav
Kvinnenamn
Namn knytte til kristendommen
Rauma

Rauma er ei elv i Innlandet og Møre og Romsdal. Elva er 68 km lang og renn frå Lesjaskogsvatnet til Åndalsnes ned gjennom Romsdalen og ut ved Veblungsnes.

Raumavassdraget vart verna i Verneplan IV for vassdrag i 1993.

I tillegg til Lesjaskogsvatnet får Rauma vatn frå sideelvane Grøna, Ulvåa, Vermåa og Istra i tillegg til eit utal små bekker, som ein ser når ein køyrer nedover Romsdalen.
Nedslagsfeltet for Rauma med Istra er på 1206,17 km² med ei middelavrenning på 36,80 l/s/km² og middelvassføring på 44,387 m³/s ved utløpet.
Etter utbygginga av Mardøla blir dette vatnet ført over til Rauma gjennom Grytten kraftstasjon.

Fossar

Rauma fell over 600 m frå Lesjaskogsvatnet til Romsdalsfjorden. På denne strekninga er det mange fossar og stryk. Dei meste kjende er 
Brufossen, Slettafossen, Kyllingfossen, Kjerkjefossen, Eidafossen og Fivafossan.
Slettafossen ovanfor Verma er ein turistattraksjon. 

Ein del av sidebekkene har spektakulære fossefall når det er god vassføring. Mellom desse er
Vermafossen, Døntefossen, Gravdefossen, Brudesløret og Mongefossen. Dei to siste er regulerte, men har vassføring ein del av sumaren.
Vermafossen har eigen kraftstasjon.

Laksefiske
Elva er ei av Noregs best kjende lakseelvar. Laksen går opp til Kyllingfossen, om lag 42 km frå sjøen. Rauma vart i 1980 infisert av lakseparasitten Gyrodactylus salaris. På grunn av infiseringa vart elva ei av dei fyrste i Noreg rotenonhandsama og fram til 2001 var det berre lov å fange stamfisk til settefiskanlegget på Herje. Frå sesongen 2001 vart det opna for fiske. Ved elva ligg det fleire kjende laksegardar, mellom dei Fiva og Horgheim.

I tidlegare tider fanga ein laks ved hjelp av teiner i elva.

Deltaet
Deltaet ved Veblungnes er eit av dei største på Vestlandet, men er i dag heilt bygd ned og gjort om til industriområde. Berre ein liten del av vestsida er urørt.

Bruer
Over Rauma er det fleire kjende og verna bruer.

Raumabanen kryssar Rauma fleire gonger. På Opplandsida finn ein Bøvermo bru like etter Bjorli. Vidare kjem steinbruene Stuguflåtbrua og den kjende Kylling bru på Verma. Dei siste jarnbanebruene over Rauma er Foss bru, Sælsbrua og Skjerve bru.

Gamle vegbruer er Sogge bru og Grøttør bru. Ved utløpet kryssar E136 over Raumabrua.

Bakgrunnsstoff
 Verdiar i Rauma (unntatt Verma og Istra) i Rauma kommune, Fylkesmannen i Møre og Romsdal, VVV-rapport 2001
 Rauma ved Verma, Fylkesmannen i Møre og Romsdal, 2008
 Kongevegen på Veblungsnes 
 Raumabanen på Hele Norge
 Flaumsonekart, NVE, 2005
 Raumabanen 
 Fossar i Rauma kommune

Elvar i Møre og Romsdal
Elvar i Innlandet
Geografi i Lesja
Gudbrandsdalen
Geografi i Rauma
Romsdal
Flysoldat

Flysoldat er den lågaste graden i det norske luftforsvaret. Han har koden OR 1 i NATO-systemet.

Det er berre vernepliktige mannskap i luftforsvaret som har denne graden. Tilsvarande er utskriven meinig i Sjøforsvaret og meinig i Hæren.

Tilsvarande grad i Storbritannia og mykje av det britiske samveldet er aircraftman (AC) eller aircraftwoman (ACW).

Kjelder

Delar av denne artikkelen bygger på «Aircraftman» frå ,  den 24. november 2016.

Bakgrunnsstoff
 odin.dep.no - Plansje over norske gradar

Norske militærgradar
Det norske luftforsvaret
Raud

Raud er fargen ved enden av det synlege lysspekteret, ved sidan av oransje. Fargen har ei dominerande bølgjelengd på rundt 625–740 nanometer. Raudt er ein primærfarge i fargemodellane RGB og CMYK. Han er komplementærfarge til cyan. 

Raudfargen til himmelen ved solrenning og soleglad er ei følgje av rayleighspreiing av sollyset. Raudfargen i jord og berg som Grand Canyon kjem av hematitt eller raud oker, begge former av jernoksid. Jernoksid er også det som gjev planeten Mars raudfarge. Raudfargen til blod kjem frå proteinet hemoglobin, medan plantar som mogne jordbær, raude eple og raudt haustlauv er farga av antocyanin.

Fysikk 
Raudt lys har den lågaste frekvensen som menneskeauget kan sjå. Bølgjelengda er rundt 630-760 nm. Ein lågare frekvens gjev infraraudt lys, som ikkje er synleg for oss. Raudfargen er på grunn av dette den ytste fargen i regnbogen.

Mange fiskar og skaldyr ser raude ut når dei kjem opp frå havet. Men sjøvatn absorberer ofte raudfargen, slik at dei eigentleg er svarte og dermed kamuflerte nede på djupet.

Oksidert jern gjev òg ein raud farge, som me mellom anna kan sjå i jernrik jord og i blod som inneheld hemoglobin.

Funksjon 
Som varselsfarge kan han tyda stopp, som i trafikklys og som raudt kort på fotballbanen, eller berre vera åtvarande, som på brannbilar eller raud fluesopp.

Symbolikk

Lukke 

Det knyter seg sterk symbolikk til fargen, både gammal og ny. I India og Kina blir han sett på som svært lykkebringande. Det er vanleg for ei brur i begge landa å bera raudt når ho giftar seg, og feiringa av det kinesiske nyttåret inneber så mykje bruk av raudt ein kan.

Blod 
Raudt er fargen til blod, og han blir derfor rekna som livsens farge, men òg til ulukker, som i symbola til Raudekrossen. Sambandet mellom krigsguden Mars og den raude planeten Mars har gjort raud til ein farge for krig og vald. Romarane brukte eit raudt flagg som krigsflagg.

Kyrkje 
I kristen tradisjon har fargen vore eit symbol på kjærleik, lidenskap og seksualitet, slik at mellom anna Maria Magdalena framstilla som ei synderinne ofte ber raudt. Men som liturgisk farge er raudt symbol for kyrkja og den heilage anden, og blir brukt ved særskilde høgtider og feiringar av martyrar.

Revolusjon 
I moderne tid er raudt blitt fargen til venstresida, og er blitt brukt av fleire grupper, frå arbeidarrørsla til revolusjonære geriljagrupper.
Den raude stjerna og det raude flagget er døme på dette.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Farger
Regnboge
Luftforsvaret

Luftforsvaret er den yngste forsvarsgreina i det norske forsvaret. Ho har luftmakt som hovudprodukt. Hærens flyvevesen vart oppretta i 1915 og Marinens flyvevesen vart oppretta i 1916. Desse to vart sameina til ei eiga våpengrein i 1944. Luftforsvaret har som hovudoppgåve å drive overvaking, kontroll og varsling i luftrommet over norsk territorium og havområda omkring det; offensive flyoperasjonar mot invasjonsstyrker under åtak; lufttransport av personell og utstyr for innsetjing i invasjonsforsvaret; oppretthalde og forsvare ein baseorganisasjon for eiga verksemd og for mottaking av alliert hjelp; deltaking i norske vernebuingsstyrkar i FN og NATO; sjøreddings- og ambulanseteneste og lufttransport til støtte for det sivile samfunnet og som lekk i internasjonal hjelp. 

Styrke i fred: Ca. 2130 personar, der ca. 1430 er offiserar og sivilt tilsette medan ca. 600 er vernepliktige. Styrken ved mobilisering er ca. 5518 personar.

Luftforsvaret utgjer sju flystasjonar, to kontroll- og varslingsstasjonar, to utdanningssenter, ti skvadronar og to luftvernartilleribataljonar.

Luftforsvaret rår over 57 F-16 kampfly, 6 NASAMS luftvern-batteri, 12 Westland Sea King redningshelikopter, 6 P-3 Orion maritime overvakingsfly, 6 C-130 Hercules transportfly, 6 Westland Lynx helikopter, 18 Bell helikopter, 3 DA-20 Jet Falcon transportfly og 16 Saab Safari.

Bakgrunnsstoff 
 Luftforsvaret

Det norske luftforsvaret
Håbrannfiskeri med båtar frå Herøy på Sunnmøre

Håbrannfiskeriet var eit periodevis lukrativt fiske for mange båtar frå Herøy kommune på Sunnmøre. Håbrann vart populær på kontinentet og var tidvis lett tilgjengeleg i store mengder.

Håbrannfisket starta så smått heilt på slutten av 1920-talet og vart til eit viktig fiske for dei båtane som dreiv med det utover 30-talet. På 1950-talet vart det eit heilårsfiske for enkelte båtar, men då fisken nesten forsvann frå farvatn nær Noreg, fortsette fisket langs kysten av Newfoundland i Canada. Etterkvart minka det på fisken der også og etter 1985 har det ikkje vore storstilt fiske av håbrann blant herøyfiskarane.

Håbrannfisket ca. 1930–1985 
Då fisket starta, var det generell lågkonjunktur og fiskerinæringa leitte etter nye produkt som ei kunne selje til nye kundar. Håbrann var ganske vanleg langs norskekysten, og då Tyskland starta å ta han imot innpakka i is, var fisket i gang. I løpet av 30-talet utvikla fisket seg og vart til eit havfiske i Nordsjøen og i farvatna til Shetland og Færøyane. I 1939 var det 80 båtar som dreiv med håbrannfiske, 47 av dei frå Sunnmøre og mange av dei igjen frå Nerlandsøya i Herøy.

Utover 50-talet vart håbrannfisket eit heilårsfiske for enkelte båtar, til dømes M/S «Teigenes» som drog til dei felta ein til ei kvar tid kunne finne fisk. Mot slutten av 50-åra byrja det likevel å minke, og tre båtar, mellom anna M/S «Aksla» frå Nerlandsøya, vart sende ut av Håbrandfiskernes Salslag for å finne nye felt. Dette fann dei mellom Irland og Frankrike, men også desse felta vart raskt dårlege og så tidleg som 1961 byrja nedtrappinga på desse felta.

Same året var M/S «Juvel» frå Kvamsøya i Sande på tur til Newfoundland for å sjekke moglegheitene, då erfarne fiskarar som hadde vore i området meinte at ein kunne finne håbrann der. Dei fekk rett og snart skjedde mesteparten av håbrandfisket langs kysten av Canada. Også her byrja fisket rimeleg raskt å avta og etter rekordår i 1963 og 1964, måtte enkelte båtar chartre seg vekk til danske selskap for å sikre sal av fisken. I 1964 var det 28 norske båtar som fiska håbrann ved Newfoundland, medan det i 1966 berre var seks. I 1967 var igjen 5 båtar i dei farvatna, men med eit par turar i 1970 og 1985 var det jamnt slutt. Dei tidlegare så lukrative fiskebankane var no stengde for håbrannfiske.

Fiskeri i Herøy i Møre og Romsdal
Fugloy

Fugloy, òg kalla Fugløy, er ei av dei 18 øyane som utgjer Færøyane og er ei av dei seks nordøyane, Norðoyggjar.

Flatevidda er 11,2 km², og det bur 45 innbyggjarar på øya (2002). Det høgaste fjellet er Klubbin på 621 moh.

Fugloy er den minste av Nordøyane og ligg lengst nordaust i øyriket. Saman med naboøya Svínoy, som ligg på den andre sida av fjorden Fugloyarfjørður, har den daglege ferjesamband med Hvannasund på Viðoy. I tillegg vert Fugloy tre gonger for veka vitja av den færøyske helikopterruta.

Fugloy er eit godt utgangspunkt for ornitologiske ekspedisjonar, eller berre turgåing med litt fuglekikking.

7. desember 1941 sokk dampskipet SS «Sauternes» i Fugloyarfjørður.

Litteratur 
 P.O. Hansen: Fuglø Odense: OAB-Tryk, 1983 (på dansk, 78 illustrerte sider, dels i fargar, 22x30 cm)

Bakgrunnsstoff 
 Faroeislands.dk: Hattarvík (på engelsk, informasjon og fotografi)
 Faroeislands.dk: Kirkja (på engelsk, informasjon og fotografi)

Færøyske øyar
Forsvarets logistikkorganisasjon

Forsvarets logistikkorganisasjon, FLO vart formelt oppretta 1. januar 2002 som samanslåing av tidlegare forsvarseiningar som Forsvarets Tele- og Datatjeneste (FTD), Hærens Forsyningskommando (HFK), tunge verkstadar og tilsvarande organisasjonar i andre forsvarsgreiner m.fl. Ved årsskiftet 2003/2004 vart FLO omorganisert frå å vere organisert etter forsvarsgrein (FLO/Sjø, FLO/Land, FLO/Luft, FLO/IKT) til ein prosessorganisert organisasjonsstruktur med divisjonar som: FLO/Investering, FLO/Materiell og FLO/Drift.

Frå og med 1. januar 2004 er FLO organisert i desse divisjonane i tillegg til ei lita konsernleiing:
 Materiell
 IKT
 Drift
 Tungt vedlikehald

FLO har om lag 6500 tilsette i følgje heimesida deira den 6. oktober 2004. For tida er FLO inne i ein omstillingsprosess der organisasjonen skal slankast ned til 5300 tilsette innan utgangen av 2005.

Engelsk nemning for FLO er Norwegian Defence Logistics Organization (NDLO).

Bakgrunnsstoff
www.flo.mil.no 

Det norske forsvaret
Skipingar i 2002
Forsvarsgrein

Ei forsvarsgrein er ein del av den militære forsvarsorganisasjonen i eit land.

Døme på forsvarsgreiner:

 armé (òg kalla hær eller legion) – t.d. Svenska armén
 flyvåpen (òg kalla luftforsvar) – t.d. Kongelige Danske Flyvevåben
 marine (òg kalla sjøforsvar) – t.d. Royal New Zealand Navy
 kystvakt – t.d. U.S. Coast Guard
 marineinfanteri – t.d. Nederlandse Korps Mariniers
 paramilitærpoliti – t.d. Carabinieri Italiani
 heimevern – t.d. Det norske Heimevernet

Ei forsvarsgrein kan innehalde element frå andre forsvarsgreiner. På denne måten har t.d. den britiske marinen eit stort tal jagarfly (som opererer frå hangarskip), medan det amerikanske marineinfanteriet inkluderer transportfly, jagarfly og helikopter i tillegg til panservogner og bakkestyrkar.

Ei rekkje land har kombinert forsvarsstyrkane i éin organisasjon, utan særlege forsvarsgreiner. Som dømer kan ein nemne Canada (Canadian Forces), Israel (Israel Defense Forces) og Irland (Irish Defence Forces).

I Noreg var marinen (no Sjøforsvaret) tidlegare lagt under Marinedepartementet medan Hæren sorterte under Armédepartementet. Noreg har i dag fire våpengreiner – Hæren, Sjøforsvaret, Luftforsvaret og Heimevernet – som alle er delar av Forsvaret under Forsvarsdepartementet.

Militærvesen
Marine

Ein marine er ei forsvarsgrein som hovudsakleg opererer på sjøen. Dei fleste statar med kystlinje har ein marine. Marinen er ofte særs forskjellig frå hæren og flyvåpenet når det gjeld organisering, uniformer og tradisjonar. Marinepersonell ber som regel marineblå uniformer i vintersesongen og kvite uniformer i sommarsesongen. I motsetnad til uniformene til hæren og flyvåpenet er marineuniformene som regel særs forskjellige mellom offiserar og verva/vernepliktig personell.

Ein moderne marine nyttar seg typisk av ein kombinasjon av skip, båtar og undervassbåtar, i tillegg til luftfartøy som opererer frå hangarskip, konvensjonelle krigsskip eller frå land.

Nokre marinar inneheld marineinfanteri som er spesialisert i amfibisk krigføring eller forsvar av skip.

Militærvesen
Marine
Book of Kells

Book of Kells er ei bibelhandskrift frå 800-talet, kjend for sine mange og vakre illustrasjonar. Ho er ein av dei viktigaste kjeldene våre til keltisk kunst, og blir rekna som ein irsk nasjonalskatt. Bibelen er i dag utstilt på Trinity College i Dublin. 

Boka er skriven på kalveskinnspergament og har 339 blad. Ho blei laga av munkar som truleg byrja rundt år 800 i klosteret på Iona, men etter vikingåtak der flytta til Kells. Her blei arbeidet fortsett, men aldri fullført. Også dette klosteret blei offer for fleire vikingåtak i dei neste par hundreåra.

Kva tid boka kom til Kells er ikkje kjent, men vi veit sikkert at ho var der i 1006. Då vart boka i følgje Ulsterannalane stolen frå sakristiet. Ho vart funnen att nokre månadar seinare, men då utan den gull- og juveldekorerte permen. Skadane frå denne hendinga er truleg årsak til at det manglar blad frå byrjinga og slutten av boka.

Ein har identifisert fire store illustratørar, som truleg har hatt mange hjelparar. Menneske, dyr og plantar er med i boka, omkransa av rik ornamentering med røter i den keltiske tradisjonen. Opningsbokstavar er òg blitt til praktfulle kunstverk.

Bakgrunnsstoff 

Bibelen
Mellomalderskrifter
Irsk historie
Mile

Mile er ei måleining for lengd som blir brukt i nokre engelsktalande land. Ho svarar til rundt 1.609 meter på land og 1.852 meter til sjøs og i lufta. 

Eininga har opphav i Romarriket. Der målte ein lengd i dobbelsteg, det vil seia to steg tekne av ein gjennomsnittleg romersk soldat. Tusen slike steg, mille passus, utgjorde om lag 1.479 meter. Langs vegnettverket dei laga, sette romarane opp milesteinar for kvart tusande steg for å visa avstanden til Roma. Desse steinane blei kalla milliarium.

Då Romarriket fall, stod steinane igjen. Dei blei etter kvart tekne i bruk av nye herskarar, saman med ei eller anna form av eininga. Det norske ordet mil kjem òg opphavleg frå romarane sine tusen skritt.

Måleiningar for lengd
Ord av latinsk opphav
Britisk standard
Mil

Mil er i dag ei lengdeeining som svarer til 10 000 meter, eller 10 km. Mil er ikkje med i SI-systemet, men er avleidd av det. Ordet mil har opphav i dei romerske mille passus, tusen skritt, sjå romersk mil og engelsk mile.

Opphavleg hadde ein fleire typar mil i Skandinavia:
Ei dansk mil var 12 000 danske alen, eller om lag 7,5 km. 
Ei svensk mil var 18 000 svenske alen, eller om lag 10,7 km.
Ei norsk mil var 18 000 norske alen, eller om lag 11,3 km.
Ei sjømil var om lag 7,4 km (4 nautiske mil)

Landmilene blei markerte med milepålar, som òg blei sette opp på kvar fjerdedel av mila.

I Sverige blei ei einheitleg mil innført i 1699. Før dette hadde ho hatt ulik lengd ulike stader i landet. Nå blei ho definert til å utgjera 3600 stenger = 6000 famnar = 18 000 alner = 36 000 fot, som altså svarer til ca 10 688,54 meter. 

Då det metriske systemet blei innført i Noreg i 1875 blei det for gamle avtalar o.a. bestemt at ei gammal mil skulle reknast lik 11 km.  Samstundes blei det innført ei ny mil som skulle vere 10 kilometer eller 10 000 meter.  Denne «nymila» er enno i bruk i Noreg og i Sverige, men ingen andre stader. Den danske mila er til dømes gått heilt ut av bruk.

Ulike typar mil 
Amerikansk mil
Dansk mil
Dansk sjømil
Geografisk mil
Internasjonal mil (eng. mile)
Romersk mil
Svensk mil
Svensk sjømil
Sjømil 
Nautisk mil

Kjelder:
Lov av 12. mai 1875
Nordiske måleiningar 17-1800

Måleiningar for lengd
SI-avleia einingar
«Abeille Bourbon»

«Abeille Bourbon» er eit nytt kystvaktskip i den franske marinen, som vart sett i drift våren 2005. Skipet erstatta skipet «Abeille Flandre», som vart sett i drift i 1979.

Skroget vart bygd i Polen og var innom Florø for vidare arbeid. Utstyring og ferdigstilling skjedde på Myklebust verft i Gursken i Sande kommune. Skipet er designa av Rolls-Royce Marine/Ulstein Technology og er nært slekta til KV «Harstad» sitt design. Kystvaktskipet er særskilt utstyrt for sleping, oljevern og generelle kystvaktoppgåver.

Les Abeilles International, eit slepebåtselskap i Bourbon-gruppa, har kontrahert «Abeille Bourbon» og systerskipet «Abeille Liberté». Les Abeilles Inernational har kontrakt med den franske marinen om standby-tenester langs den franske kysten. Skipet vart døypt i Brest 13. april 2005 med presidentfrua Bernadotte Chirac som gudmor. Hovudbasen vil òg vera i Brest.

Nøkkeldata 
 Formgjevar: ingeniør og skipsformgjevar Sigmund Borgundvåg
 Lengd: 80 m
 Breidd: 16,5 m
 Mannskap: 14 i tillegg til at der er 8 passasjerplassar
 Motorar: 4 MAK tyskproduserte motorar, 21 740 hestekrefter kvar og Cummins hjelpemotorar
 Toppfart: 19,5 knop
 Kanoneld: 4 500 m³ i timen

Bakgrunnsstoff 
 Skipsdesign hjå Rolls-Royce Marine
 Ouessant.org - Abeille Bourbon  
 Ymse nøkkeldata NetMarine - Abeille Bourbon 
 Jacques Carney, L'Abeille Bourbon relève l'Abeille Flandre, in Navires et Marine marchande hors-série Sauvetage en mer, septembre 2005.
 Hervé Hamon (avec des peintures et dessins d'Anne Smith, peintre de la Marine), «De l'Abeille à l'Abeille», Editions du Seuil, 2005.

Abeille Bourbon
Abeille Bourbon
Abeille Bourbon
Årdal

Årdal, òg skrive Aardal, er eit stadnamn som er nytta fleire stadar i Noreg. Fleire gardar og bygder heiter Årdal, namnet vert òg nytta som kommunenamn. I tillegg vert namnet nytta som eit slektsnamn eller eit etternamn. 
Namnet har opphav i norrønt språk Árdalr, elvedalen. Same tyding har Ådalen og Odalen.

Årdal som stadnamn 
 Årdal kommune - i Sogn og Fjordane fylke
 Årdal i Gloppen - bygd i Breim i Nordfjord
 Årdal i Ryfylke - tidlegare kommune i Rogaland fylke
 Årdal i Bygland - sokn i Bygland kommune i Aust-Agder fylke

Årdal som etternamn 
 Bernt Aardal, professor i statsvitskap ved Universitetet i Oslo

Sjå òg 
 Årdalen
 Årdal og Sunndal Verk A/S

Fleirtydingssider
Norske stadnamn
Norske gardsnamn
Norske slektsnamn
Watt

Watt (med symbol W) er ein SI-avleia eining for effekt. Watt er relatert til andre SI-einingar: 

W = J·s-1 = N·m·s-1 = kg·m2·s-3 = V·A.

Eininga watt er oppkalla etter James Watt for bidraga til utviklinga av dampmaskina, og vart teken i bruk av den andre kongressen til British Association for the Advancement of Science i 1889 og av den 11. Conférence Générale des Poids et Mesures i 1960.

Sjå òg 
 SI-systemet
 kilowattime (kW·h)
 James Watt
 RMS

SI-avleia einingar
Elektrisitet
Måleiningar for effekt
Kilowattime

Kilowattime (kWh) vert ofte nytta som eining for energi. SI-eininga for energi er Joule, som svarer til eit wattsekund. Ein kWh svarer til (1000 W)(3600 s) = 3,6 MJ. Andre tilsvarande einingar: 1 MWh (ein megawattime) er eitt tusen kilowattimar; 1 GWh (ein gigawattime) er ein million kilowattimar; og 1 TWh (ein terawattime) er ein milliard kilowattimar.

Elektrisk energi levert til industrien og til privathus vert målt av fast installerte energimeter. Desse vert ofte feilaktig kalla straummålarar (elektrisk straum vert målt med eit amperemeter).

Sjå òg 
 SI-systemet
 SI-prefiks

Måleiningar for energi
Kaptopril

Kaptopril er først og fremst eit blodtrykksminskande lækjemiddel, men vert òg nytta ved hjarte-pumpe-svikt.

Kaptopril høyrer til ei gruppe lækjemiddel som vert kalla ACE-hemmarar. Desse lækjemidla hemmar omgjeringsenzymet angiotensin converting enzyme frå å gjera om angiotensin I til angiotensin II. Dette fører til lågare nivå av angiotensin II i blodet, eit stoff som blant anna får årene til å trekkja seg i hop og dermed gje pasienten eit auka blodtrykk.

Kaptopril var eit av dei første stoffa i verda til å verta designa frå kjennskapen til strukturen til det enzymet ein ønskte å blokkera.

Biverknadar 

I store dosar kan ein få utslett, nedsett smakssans, låge kvite blodceller (nøytropeni) og protein i urinen (proteinuria), kanskje på grunn av sulfhydryl-gruppa til molekylet. ACE-hemmarar gjev òg ofte pasientar ein irriterande, tørr hoste.

I tillegg til kan ein få for lågt blodtrykk, ein biverknad som er direkte knytt til den ønskte verknaden til emnet.

Kontraindiasjonar 

Kaptopril bør ikkje nyttast i gravide. Ein bør og vera svært varsam med å nytta kaptopril hjå pasientar med nyrearteriestenose.

Administrasjon 

Kaptopril vert vanlegvis administrert i tablettform. Gjes òg som mikstur til born.

Handelsnamn i Noreg 

 Capoten, Bristol-Myers Squibb AB
 Captopril, NM Pharma AS
 Captopril Actavis, Actavis Nordic A/S
 Captopril Alpharma, Alpharma AS

Bakgrunnsstoff 

 Preparatomtaler  - Statens lækjemiddelverk
 Felleskatalogen - Felleskatalog over farmasøytiske spesialpreparat marknadsført i Noreg

ACE-hemmarar