alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Max Havelaar

Max Havelaar er ei merkeordning for rettferdig handel («fairtrade»). Merkeordninga vart første gong oppretta i 1988, etter eit samarbeid mellom den nederlandske bistandsorganisasjonen Solidaridad og meksikanske kaffibønder. I dag har det vorte starta opp lokale Max Havelaar-ordningar i over 20 land, og marknaden for «fairtrade-varer» er sterkt stigande. 

Organisasjonen Max Havelaar har ingen innteningsføresetnader, og driv ikkje handel med varer. Merket er eit «hjelp-til-sjølvhjelp»-merke, som garanterer for at bøndene har fått ein rimeleg pris for varene dei produserer. I tillegg til det vert det òg teke miljøomsyn i dei fleste tilfelle (sjølv om det ikkje er eit kriterium). På mange område får bøndene høgare pris for økologisk produserte varer, for å avgrense utbreiinga av industrialisert jordbruk som byggjer på monokulturar. Det skal òg hjelpe bøndene til å bygge sin eigen økonomi på fleire varer, for å gjere dei mindre sårbare for svingingar i den internasjonale marknaden.

Kven var Max Havelaar? 
Utvida artikkel om romanen Max Havelaar

Max Havelaar var ein romanfigur frå ei sjølvbiografisk bok skriven av nederlendaren Eduard Douwes Dekker (1820-1887) i 1870. Dekker engasjerte seg kraftig i korleis nederlendarar behandla dei lokale innbyggarane i Indonesia, som den gongen var ein nederlandsk koloni. Forfattaren sjølv laut flykte frå Nederland, og boka (som vart skriven under pseudonymet Multatuli, som tyder eg har lidd mykje) vart trekt frå den nederlandske bokmarknaden kort etter at ho vart utgjeven. Boka vart ikkje offentleg tilgjengeleg igjen før om lag 60 år seinare, og i 1974 vart boka filmatisert.

Boka om Max Havelaar vert i dag rekna som ein nederlandsk klassikar, og er obligatorisk lærestoff i nederlandsk skule.

Max Havelaar i Noreg 
Eit av dei landa som hadde størst vekst innan rettferdig handel i 2005 var Noreg. Her vart ordninga starta opp i 1997, som eit samarbeid mellom tolv organisasjonar:
 Det Kongelige Selskap for Norges Vel
 Framtiden i våre hender 
 Kirkens Nødhjelp
 Handel og Kontor
 Norges Bondelag
 Redd Barna
 Kirkerådet
 World Wildlife Fund Noreg
 Norsk Folkehjelp
 Frikirkens Globale Informasjon 
 Alternativ Handel 
 Norsk Næring- og Nytelsesarbeiderforbund

Max Havelaar Noreg har eit sekretariat på fire personar. Dagleg leiar er Ragnhild Hammer (pr. 2005).

Max Havelaar-merkte produkt på den norske daglegvaremarknaden (pr. 2005) 
Det første produktet som vart distribuert under det norske Max Havelaar-merket var Farmers Coffee, frå Joh. Johansen.

Bakgrunnsstoff
 Offisiell nettstad for Max Havelaar Norge
 Kirkens Nødhjelp om fairtrade  (PDF-dokument)

Internasjonal politikk
Nord-sør-problematikk
Handel
Landbruk
U-land
Rettferdig handel
Merkeordningar
Skipingar i 1988
Rettferdig handel

Rettferdig handel («fairtrade») er nemninga på prinsippet om at produsentar av jordbruksvarer (hovudsakleg i den tredje verda) skal få nok pengar for arbeidet dei gjer til å kunne brødfø seg sjølve og familien sin. Mange organisasjonar arbeider for at prinsippa om rettferdig handel skal få gjennomslag i Vesten. I Noreg er den mest kjende merkeordninga Max Havelaar.

Ein viktig del av arbeidet for å få gjennomslag for prinsippa om rettferdig handel er å gje bønder frå den sørlege halvkula betre tilgang til dei store marknadane i Vesten, og heve prisen forbrukarane der er villige til å betale for produkta som kjem frå primærnæringane.

Toll og subsidiar 
Mange organisasjonar som arbeider for rettferdig handel, reknar subsidia gjevne til jordbruket i industrijordbruksland som det største trugsmålet mot rettferdig handel i verda. Samstundes vert det ofte argumentert for at u-land er avhengige av å kunne nytte seg av vernetoll for å halde ved like ein lokal marknad der lokale bønder ikkje vert utkonkurrerte av industrijordbruksvarer.

Sjå òg 
 Max Havelaar

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell nettstad for Max Havelaar-merket
 Kirkens Nødhjelp om fairtrade  (PDF-dokument)
 Friends Fair Trade - Den fyrste Fair Trade-butikken i Noreg 

Internasjonal handel
Landbruk
Nord-sør-problematikk
U-land
 
Opphavsmerking
Plzeň

Plzeň, tysk Pilsen, er ein by i Böhmen vest i Tsjekkia med kring 165 000 innbyggjarar. Byen er det administrative senteret i Plzeň kraj, og den fjerde største byen i Tsjekkia. Han ligg om lag 90 km vest for Praha der dei fire elvane Radbuza, Mže, Úhlava og Úslava renn i hop og dannar elva Berounka 

Byen er mest kjend for sine mange bryggeri. Bryggeria vart kjend for øltypen Pilsener Bier, på norsk språk kalla pilsnerøl.

Byar i Tsjekkia
Aass Bock

Aass Bock er eit bokkøl frå Aass Bryggeri i Drammen. Det er eit brunraudt øl med typisk maltpreg. Ølet er populært i Noreg og i utlandet, og har fått gode omtalar og testrangeringar. Det er berre Vinmonopolet som har rett til å selje Aass Bock i Noreg, då det er eit sterkøl med eit alkoholinnhald på 6,5 prosent.

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell nettstad for Aass Bryggeri
 Ølmelding for Aass Bock frå Aperetif.no

Kjelder 

Norske øl
Aass Bryggeri
Peter Andreas Blix

Peter Andreas Blix () var ein norsk arkitekt og ingeniør fødd i Frederiksvern (Stavern). Blix døydde i Vik i Sogn.
Han engasjerte seg sterkt i vern av kulturminne, mellom anna stavkyrkjer.

Kongen utnemnde Blix den 21. januar 1896 til ridder av 1. klasse av St. Olavs orden for fortenestfull kunstnarisk verksemd.

Bakgrunnsstoff

 NRK fylkesleksikon om P. A. Blix
 Artemisia.no om P. A. Blix
 Peter Blix – eit hundreårsminne 

 
Norske arkitektar
Norske ingeniørar
St. Olavs Orden
Folk frå Larvik
Frederiksvern

Frederiksvern er eit tidlegare namn på Stavern. Byen hadde dette namnet frå 1799 til 1930, etter Fredriksvern Verft.

Stavern
Tidlegare norske bynamn
Fredriksvern

Fredriksvern er ein tidlegare orgolgsverft og marinestasjon i Stavern i Vestfold og Telemark fylke, og vart reist på kongeleg ordre i 1750 under namn av Fredriksværn Værft for bygging av galeiar. Som vern vart det reist voll, citadell og seks batteri mot sjøsida, og mot landsida vart det 1788–90 bygd tre blokkhus. Fredriksvern var hovudstasjon for Marinen fram til 1850, då verftet vart flytta til Karljohansvern i Horten, som 1818 var valt til ny hovudstasjon. I 1816 vart det bestemt å opprette ein norsk sjøkrigsskule, Søcadet-Institut, i Fredriksvern, som opna 1817 og låg her til han 1864 vart flytta til Horten.

Fredriksvern vart lagt ned som marinestasjon og anlegga vart tekne over av Hæren i 1896. Anlegget vart brukt som øvingsplass for Krigsskolen inntil Luftvernregimentet tok over i 1934. Tyskarane bygde eit kystbatteri ved Rakke og hadde forlegning i Stavern 1940–45. I 1946 tok Luftvernartilleriet igjen over anlegga, som vart utvida til skulesenter for Luftforsvaret. Luftforsvarets skulesenter vart lagt ned i 2002.

I dag vert anlegget forvalta av Forsvarsbygg ved Nasjonale Festningsverk. Blant fleire verksemder på Fredriksvern finst Justissektorens kurs- og øvingssenter, Sjøheimevernet og Redningsselskapet. Det er etablert fleire galleri og museum på området.

Kjelder

Bakgrunnsstoff
 Om Fredriksvern verft , frå forsvarsbygg
 

Stavern
Historie i Vestfold
Kulturminne i Larvik
Festningar i Noreg
Historie i Vestfold og Telemark
Freda bygg i Vestfold og Telemark
Forvelling

Forvelling er ein måte å behandla matvarer på der dei blir kokte litt. Varene blir ikkje ferdigkokte, men blir noko endra i til dømes tekstur eller samansetjing.

Nokre stader er det vanleg å forvella ris og så tørka han igjen i staden for å polera han. Forvellinga skjer mellom anna under sterkt trykk som presser smak og vitaminar i sjølve riskjerna. Resultatet blir ein ris som er mindre klissete og som inneheld fleire vitaminar, særleg thiamin. Denne risen kan bli kalla parboiled, etter det engelske omgrepet for forvelling.

Sjå òg 
Blanchering

Kjelder 
 :en:Parboiled rice

Matlaging
Rubicon

Rubicon (Rubico, på italiensk Rubicone) er eit gamalt latinsk namn på ei lita elv nord i noverande Italia. I romartida rann elva ut i Adriahavet mellom Ariminum og Caesena. Ein er ikkje viss på kva elv dette var, men vert rekna å ha vore den seinare Pisciatelloelva øvst og så Fiumicinoelva ned mot havet.

Elva var viktig i og med at det etter Romersk lov var forbode for ein general å kryssa elva med hæren sin frå nord.

Elva markerte grensa mellom den romerske provinsen Gallia Cisalpina i nord og det romerske kjerneområdet i sør. Lova hadde såleis som føremål å tryggja den romerske republikken mot militære trugsmål frå eigne styrkar.

Hærføraren Gaius Julius Cæsar gjekk over elva Rubicon i år 49 fvt. Hendinga skal ha funne stad den 10. januar etter romersk kalender. Cæsar forfylgde Gnaeus Pompeius Magnus med hæren sin, men braut samstundes romersk lov. Såleis var ei militær konflikt med det romerske senatet ikkje til å unngå.

I fylgje Suetonius sa Cæsar «terningen er kasta» (latin: iacta alea est) då han hadde teke avgjerda om å kryssa elva.

I ettertid har uttrykket «å gå over Rubicon» vorte ei nemning på det å ta eit avgjerande steg, eller ei risikofyld avgjerd som ikkje kan endrast.

Romarriket
Elvar i Italia
Emilia-Romagna
Tredje mosebok

Tredje mosebok er ei av bøkene i Gamletestamentet i Bibelen. Boka vert òg kalla Leviticus (levitboka eller gudstenesteboka).

Mosebok3
Mosebok3
Kjernekraftverk

Kjernekraftverk (eller atomkraftverk) nyttar varmeenergien som vert frigjort ved ein kontrollert kjernereaksjon for å generere vassdamp. Denne vert så nytta for å driva gassturbinar, som i sin tur driv elektriske generatorar som omformar energien til elektrisk energi.

Elektrisk energi
Birger Ruud

Birger Ruud () var ein norsk skihoppar og alpinist.

Birger Ruud blei rekna for å vera verdas beste skihoppar i åra før den andre verdskrigen. I 1931, 1935 og 1937 blei han verdsmeister i hopp, og tok OL-gull i denne øvinga i 1932 og 1936 (232 poeng, 20. februar). Han blei tildelt Holmenkollmedaljen saman med Olaf Hoffsbakken og Martin Peder Vangli i 1937.

I 1943 blei Ruud sett i tysk fangeleir på Grini ved Oslo. Etter krigen deltok han, 36 år gammal, i OL i 1948, og tok sølvmedalje i det spesielle hopprennet.

I 1991 blei Birger Ruud tildelt Egebergs Ærespris. Ved opninga av vinter-OL 1994 på Lillehammer skulle Birger Ruud vore norsk flaggheisar, men før opningsseremonien fekk Ruud hjarteproblem, og blei køyrd til sjukehus.

I Kongsberg er det reist ein bronsestatue av han.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Birger Ruud» frå ,  den 31. oktober 2005.

Bakgrunnsstoff 
 Birger Ruud - Ski Jumping Hero, Sidene til IOC, på engelsk
 Skikongen Birger Ruud er død, melding i Dagbladet
 Bronseskulpturen i Kongsberg

Norske skihopparar
Norske alpinistar
Norske motstandsfolk
Vinnarar av Holmenkollmedaljen
Vinnarar av Egebergs Ærespris
Noregsmeistrar i skihopping
Olympiske meistrar for Noreg
Olympiske sølvmedaljevinnarar for Noreg
Verdsmeistrar i skihopping
Medaljevinnarar under vinter-OL 1932
Norske deltakarar under vinter-OL 1932
Skihopparar under vinter-OL 1932
Medaljevinnarar under vinter-OL 1936
Norske deltakarar under vinter-OL 1936
Alpinistar under vinter-OL 1936
Skihopparar under vinter-OL 1936
Medaljevinnarar under vinter-OL 1948
Norske deltakarar under vinter-OL 1948
Skihopparar under vinter-OL 1948
Folk frå Kongsberg
Norddalsfjordbrua

Norddalsfjordbrua er ei bru på Riksveg 614 som kryssar Norddalsfjorden i Kinn kommune i Vestland. Brua er 401 meter lang og det lengste spennet er på 230 meter.
Brua vart opna i 1987 og erstatta då ferjesambandet Haukå-Bjørnset

Bruer i Vestland
Vegar i Kinn
Bruer opna i 1987
1987 i Noreg
Analog

Ein analog variabel er ein kvantitativ variabel som kan endra seg langs ein kontinuerleg (trinnlaus) skala. Dei fleste naturlege variablar og observerte storleikar er analoge og må oversetjast til digital form for å kunne tolkast av ein datamaskin.
Ei «gammaldags» telefonlinje er ei analog linje.

Informasjonsteknologi
Mikroelektronikk

Mikroelektronikk er ein fellesnemar på integrerte kretsar konstruert på mikro- eller submikronivå, dvs. i ein skala der lengda på den minste transistoren vert oppgjeven i mikrometer. Vanleg storleik med dagens prosessteknologi ligg på 0,35 mikrometer eller mindre.

Digital elektronikk
Modulasjon

Modulasjon er ein teknikk som vert brukt for å kode informasjon på ei berebylgje, slik at informasjonen kan overførast i eit tildelt frekvensområde, som til dømes ein radiokanal. 

Det finst mange ulike måtar å modulere eit signal på, men felles for dei fleste er at ein anten endrar amplituden, frekvensen eller fasen til berebylgja, eller kombinasjonar av dei. I blokkdiagrammet i Fig. 1 er det blokka til venstre, merka «Modulator», som utfører denne oppgåva. I tidsplanet kan det modulerte signalet uttrykkast som:

der  er spenninga på utgangen av modulatoren, t er tid (eining s), A er amplituden,  er vinkelfrekvensen (eining rad/s) og  er fasen (eining rad) i høve til den umodulerte berebølgja. Frekvensen kan òg uttrykkast i eininga Hz: . 

Ein har difor tre parameterar ein kan lata informasjonssignalet modulera (endra proporsjonalt med amplituden til informasjonsignalet) :

 A: amplitudemodulasjon (AM-modulasjon)
 : frekvensmodulasjon (FM-modulasjon)
 : fasemodulasjon (PM-modulasjon)

Til dømes nyttar lang- og mellombølgjekringkasting AM-modulasjon, medan FM-kringkasting, naturleg nok, nyttar FM-modulasjon. 

Ein skil mellom analog og digital modulasjon. Det modulerte signalet som vert overført som elektromagnetiske bølgjer er alltid eit analogt signal, medan informasjonssignalet kan vera eit analogt signal eller ein digital bitstraum (som kan representera vilkårleg informasjon). Når informasjonssignalet er eit analogt signal, som tale eller musikk, vert det kalla analog modulasjon og når informasjonssignalet er ein digital bitstraum vert det kalla digital modulasjon.

Referansar 

Radio
Harmoni
Toneartar
Modulasjon
Multimeter

Multimeter er eit måleintrument som kan måle fleire forskjellige eletriske verdiar. Eit anna namn på multimeteret er AVO-meter (AVO: Ampere, Volt, Ohm).

Enkle multimeter kan måle elektrisk straum og spenning, både konstante verdiar (likestraum og likespenning) og tidsvarierande vediar (vekselstraum og vekselspenning) og elektrisk motstand. Mange multimetre kan òg måle andre parametre, som induktans, kapasitans, straumforsterknigsfaktoren β (eller ) til bipolare transistorar. Mange er òg utstyrte med diodetestarar og nokre med frekvensteljarar. Nokre multimetre kan utstyrast med probar med innbygde sensorar for å måle til dømes temperatur, pH, etc. Multimetre har stor inngangsimpedans når dei måler spenning og svært låg impedans når dei måler straum. 

Tidlegare var multimetre analoge, men frå 1990-talet har dei aller fleste multimetra vore digitale. Det vert produsert både små handheldte og større benkmultimetre. Den siste typen har større presisjon og vert ofte nytta til ladoratoriemålingar. 

Multimetre syner effektivverdien til vekselstraum og -spenning, men analoge og enkle digitale instrument syner rett effektivverdi berre for sinus-forma kurver. Meir avanserte instrument reknar ut og syner «sann» effektivverdi for alle kurveformer.

Måleområde 
Digitale multimetre (DMM) har ein AD-omformar som omformar dei analoge måleverdiane til binærtal, som så vert handsama i ein innbygd mikrokontroller. Måleområdet varier med prisen på multimetret, men benkmultmetre kan ofte måla spenningar frå nokre μV til rundt ein kV, elektrisk straum frå nA-området til rundt 1 A, motstand frå nokre μΩ til rundt 1 GΩ. Bandbreidda til laboratorieinstrument er ofte rundt 10 MHz.

Presisjon 
Nøyaktigheita til digitale multimetre vert bestemt av oppløysinga (talet på bit) til AD-omformaren og kan oppgjevast i desimalsiffre, i prosent, eller i nV, μV, nA, μA, μΩ, mΩ, Ω, etc. 

Elektriske måleinstrument
Dataskjerm

Ein dataskjerm er eit apparat som viser informasjon anten tekstleg eller grafisk til ein brukar. Eit anna ord for ein slik skjerm er monitor. Det finst ulike typar skjermar, dei viktigaste er katodestrålerøyr-, flytande krystall- og plasmaskjermar.

Maskinvare
Digital

Ordet digital vert mykje nytta når ein snakkar om ulike former for diskrete, oppdelte, verdiar. Desse verdiane er vanlegvis representerte med talverdiar. Eit døme kan vere tala [1, 2, 3]. Eit analogt system brukar ei samanhengande mengde med tal for å representere informasjon, til dømes alle verdiar mellom tala 1 og 3. 

Sjølve ordet digital kjem frå same opphavet som ordet digitus, som på Latin tyder fing. 

Ofte tenkjer ein på datahandsaming og elektronikk når ein høyrer ordet digital. I slike system representerer ein gjerne reelle analoge signal digitalt. Døme på dette er musikk og elektroniske fotografi. 

Vanlegvis er digital informasjon i datamaskiner basert på det binære talsystemet, som nyttar tala 0 og 1. Eit analogt signal (til dømes lyd) må konverterast til eit digitalt signal med punktprøve (sampling). Ein tek då fleire prøvar av lyden med ei gitt avstand mellom prøvane. Denne avstanda vert kalla punktprøvingsrate, og er ofte oppgjeve i Hz. For å digitalisere lyd må ein punktprøve mange gonger kvart sekund, gjerne med ei punktprøvingsrate på 192 kHz som er vanleg for ein del digital musikk. Ei slik punktprøve må så konverterast til digital informasjon i ein AD-omformar.

Sjå òg 
 bit, ein vanleg måte å representere digital informasjon

Informasjonsteknologi
Digital teknologi
Forbrukarelektronikk
Lysdiode

Ein lysdiode eller ljosdiode (eller LED, light-emitting diode) er ein elektrisk komponent som lyser med eit inkoherent monokromatisk lys når lysdioden vert forspent i framoverretning. Fargen vert bestemt av kva slags halvleiarmateriale som vert brukt, og kan vere ultrafiolett, synleg eller infraraudt lys. Prinsippet byggjer på at elektron-hol-par vert rekombinert over PN-overgangen. Det vert då frigjordt energi, i form av fotonar.

Bruksområde 
I mange tiår har lysdiodar vorte nytta som indikatorlamper for ulike elektriske apparat. Større diodar kan også brukast til belysning.

Føremonar 
Lysdioden har høgre verkningsgrad og varar lengre (over 100 000 timar) enn ei glødelampe (ca 1 000 timar), eller halogenlampe (ca 10 000 timar). Dei nyaste modellane er (tilnærma) ufølsomme for temperaturvariasjonar, risting og vibrasjonar sidan dei ikkje har nokon lause delar.

Bakgrunnsstoff 

 Ledmuseum - alt om lysdioder 

Elektriske komponentar
Brukargrensesnitt

Brukargrensesnitt eller berre grensesnitt (engelsk: interface) er kontaktflata mellom eit brukarprogram eller eit operativsystem og  brukaren av programmet. Gjennom brukargrensesnittet kan brukaren kommunisere med programmet, ved at han  gjennom ein meny, eit søkjeord eller på annan måte gir meldingar til programmet. Programmet, på si side, nyttar brukargrensesnittet til å presenterer resultat, til dømes i form av tekst, bilete, video, og så vidare.  

Informasjonsteknologi
Systemprogramvare
Brukargrensesnitt
Bit

Ein bit (forkorta b, og uttala bitt) er ei grunnleggande eining for diskret informasjon. Ein bit kan ha éin av to ulike verdiar, vanlegvis representert ved «0» og «1», «sann» og «usann», «av» og «på» eller ein kva som helst annan kombinasjon av to gjensidig utelukkande tilstandar.

Omgrepet vart først nytta av Claude E. Shannon i ein artikkel frå 1948. Ordet er ei samantrekking av binary digit (eventuelt binary digit).

I elektroniske system vert det ofte nytta byte om ei samling av bit, opphavleg av varierande storleik. I dag er ein byte i praksis alltid åtte bit. Åttebit-byte er også kjent som oktett, medan firebit varianten er kjent som nibble. Eit binært ord i samband med maskinvare, og programvare, er som oftast sett saman av ein toerpotens Byte: 8-, 16-, 32-, 64 eller 128 bit. I samband med tele- vert overføringskapasitet ofte gjeve i bit/s (bit per sekund), medan Byte/s ofte vert nytta i samband med nettkommunikasjon.

Informasjonsteknologi
Oslo Senterungdom

Oslo Senterungdom er eit fylkeslag i Senterungdommen. Under fylkeslaget ligg lokallaga Oslo Aust og Oslo Vest, samt Oslo Senterstud.

Les meir 
 Senterungdomen
 Senterpartiet

Senterrørsla
Karoline Bjerkeset

Karoline Aldis Bjerkeset () er ein norsk politikar frå Kleive i Molde kommune. Ho har vore nestleiar i Oslo Senterungdom,  politisk nestleiar i Senterungdomen sentralt og sit i sentralstyret i Senterpartiet.

Ho er busett i Gloppen, og jobbar som trainee for Sogn og Fjordane Fylkeskommune.

Bjerkeset er gift med Leidulf Gloppestad, ordførar i Gloppen frå 2015.

Kjelder 

 Bjerkeset på senterpartiet.no
 Bjerkeset på Framtidsfylket.no

Lokalpolitikarar i Gloppen
Sp-politikarar i Sogn og Fjordane
Tillitsvalde i Senterungdomen
Folk frå Molde
Oslo Vest Senterungdom

Oslo Vest Senterungdom er eit lokallag av Senterungdommen.

Les meir 
 Senterungdomen
 Senterpartiet

Senterrørsla
Portable Document Format

Portable Document Format (PDF) er eit filformat, utvikla av Adobe Systems for å gjere det mogeleg å vise eit dokument på same måte som produsenten ønskte uansett kva for operativsystem og/eller maskinvare brukaren nyttar.

PDF er ein open standard, noko som vil seie at alle som ønskjer det kan lage programvare som kan brukast til å lese eller lage PDF-filer utan å måtte betale Adobe Systems.

Bakgrunnsstoff
 PDF Software 

Filformat
Opne filformat
Opne standardar
Oslo Senterstud

Oslo Senterstud er eit lokallag i Oslo Senterungdom, og organiserer studentar på dei høgare utdanningsinstitusjonane i fylket. 

Leiar sidan 2004 er Marianne Granheim Trøyflat (pr. 2005)

Les meir 
 Senterungdomen
 Senterpartiet

Senterrørsla
Lerum Fabrikker

Lerum Fabrikker eller Lerum Konserves er eit norsk familiekonsern som produserer hushaldingsprodukt. Det er delt inn i to selskap: Lerum Fabrikker AS og Lerum Konserves AS. Konsernet rår over tre fabrikkar på Kaupanger, i Sogndal og i Lærdal. Mest kjend er verksemda for å produsere saft, som var det første Lerum produserte for sal. Lerum er den største produsenten av ekte saft i Noreg.

Lerum starta opp som ein liten landhandel, driven av Kari og Nils H. Lerum i Luster kommune. Den her landhandelen har i dag vorte gjort om til eit industri- og handelsmuseum. Fabrikkane har hatt stor innflytnad på lokalsamfunna der dei har vorte etablert. Supportarlaget til Sogndal Fotball kallar seg Saftkokaradn (Saftkokarane), noko som viser at Lerum sin saftfabrikk er ein viktig hjørnestein i lokalsamfunnet.

Lerum Fabrikker produserer den norske Max Havelaar-appelsinjuicen.

Historie 
Verksemda vart først starta opp i 1905 som ein liten landhandel i kjellaren til Kari og Nils H. Lerum i Luster kommune. Her vart dei eit mellomstopp for bær som den lokale folkesetnaden skulle sende til Bergen. 

I 1909 bygde dei eit lite hus i den veglause bygda Sørheim for å presse bær til saft for sal. I følgje soga fekk dei idéen allereie i 1907, då nokre stampar med bær ikkje hadde fått plass på båten, og Kari Lerum hadde funne det for godt å presse saft av dei. I 1919 vart produksjonen utvida og flytta frå Sørheim til Sogndal, der det var stor råvaretilgang frå dei mange lokale bøndene.

I 1982 kjøpte Lerum ein fabrikk på Hermansverk frå det konkursråka Bergens & Drægni Produkter AS (tidlegare AS Halvard Drægni). Her vart det laga syltetøy, og seinare brus og juice, fram til produksjonen vart nedlagd i desember 1998, då konsernet hadde bygt opp eit nytt anlegg på Kaupanger og utvida fabrikken i Sogndal.

I 2006 vart verksemda den første vinnaren av Nynorsk næringslivspris

I 2015 vart Lerum tildelt Storegutprisen

Bakgrunnsstoff 
 Vevsidene til Lerum

Norske næringsmiddelføretak
Familieverksemder
Rettferdig handel
Norsk industri
Skipingar i 1905
Næringsliv i Vestland
1905 i Noreg
Vinnarar av Storegutprisen