alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Karl Kautsky

Karl Kautsky (), fødd i Praha og død i Amsterdam, var ein av dei fremste sosialistane i Europa frå slutten av 1800-talet til han døydde i 1938. Han var rekna som den fremste teoretikaren i den Andre Internasjonalen, og hadde stor innverknad på sosialistisk debatt i ein lang periode.

Karl Kautsky blei fødd i ein jødisk familie i Praha i 1854, men budde mesteparten av livet i Wien og Berlin og så Wien igjen. Han blei aktiv i sosialdemokratiet, og grunnla og var redaktør for det teoretiske tidskriftet Die Neue Zeit (Ny Tid), som fekk svært stor innverknad. Kautsky skreiv det tyske sosialdemokratiske partiet (SPD) sitt Erfurtprogram frå 1895. Han var ein leiande kritikar av Eduard Bernstein sin "revisjonisme", og gjekk særleg hardt ut mot sosialdemokratar som såg positivt på kolonialismen. Kautsky blei i denne tida sedd på som ein ortodoks og dogmatisk marxist.

Da første verdskrigen braut ut, vakla han i førstninga fordi han som mange tyske sosialdemokratar sterkt mislikte tsar-regimet i Russland. Men frå 1915 gjekk han mot krigen, og slutta seg i 1917 til antikrigspartiet USPD (det Uavhengige Sosialdemokratiske Partiet i Tyskland). Kautsky tok sterkt avstand frå bolsjevikrevolusjonen i Russland, fordi han meinte det tilbakeliggjande landet ikkje var modent for sosialisme, og fordi diktatur som det bolsjevikiske etter hans syn aldri kunne føre noko godt med seg. Kautsky meinte demokrati var ein absolutt føresetnad for sosialisme.

Nokre av dei viktigaste verka til Karl Kautsky er:
 Sosialismen og kolonipolitikken (1907)
 Proletariatets diktatur (1919)
 Terrorisme og kommunisme (1919)
 Marxisme og bolsjevisme - demokrati og diktatur (1934).

Sjå òg 
 sosialisme
 marxisme
 kommunisme

Bakgrunnsstoff 
 Om Kautsky på marxists.org (engelsk)

Kautsky, Karl
Kautsky, Karl
Kautsky, Karl
Kautsky, Karl
Kautsky, Karl
Kautsky, Karl
Betna

Betna er ei grend i Heim kommune i Trøndelag. Namnet «Betna» er avleia av å beita.

Det er funne spor frå ei jarnalderbusetjing her, og Vitskapsmuseet i Trondheim dreiv med arkeologiske undersøkingar sommaren 2006.

Kjelder 
 Analyse av stadnamna

Bakgrunnsstoff 
 Utgravingar, NTNU Vitskapsmuseet 

Busetnader i Heim
Bygder i Trøndelag
Den gregorianske kalenderen

Den gregorianske kalenderen er ein kalender som vart innført av pave Gregor XIII i 1582 i dei katolske landa. Han er den mest brukte kalenderen internasjonalt, 
og vert mellom anna brukt i Noreg.

Den gregorianske kalenderen blei innført gjennom ein pavebulle frå 24. februar 1582.
Denne kalenderen erstatta den julianske kalenderen som Julius Cæsar innførte i år 45 f.Kr. Den gregorianske skulle korrigere skeivskapen i den julianske kalenderen, som i løpet av åra hadde gjort at ingen av månadane samsvarte med årstidene lenger. Den julianske kalenderen var 0,0078 døgn lengre enn det tropiske året som årstidene følgjer, eller 11 minutt og 14 sekund. Eit tropisk år varar i røynda 365,24219878 døgn.

Den gregorianske kalenderen har derfor 365 dagar, pluss skotår kvart 4. år, bortsett frå år som er delelege på 100. År som er delelege på 400 er likevel skotår.

Det vil seie at år 1996 er skotår, 2000 er skotår, 2004 er skotår, men 2100 er ikkje skotår. Dette gjev ei årslengd på 365,2425, noko som gjev eit avvik frå det tropiske året på berre 3 dagar per 10.000 år.

I Danmark og Noreg vart den julianske kalenderen brukt fram til søndag 18. februar 1700. Då «hoppa» kalenderen til måndag 1. mars, som var fyrste dato etter at den gregorianske kalenderen var innført.

Romerkyrkja lét torsdag 4. oktober gå over til fredag 15. oktober.

På Island og Færøyane vart den nye kalenderen innført litt seinare, med at laurdag 16. november vart følgd av søndag 28. november.

Sverige (og derfor Finland) òg freista ein gradvis overgang. Planen deira var å utelata skotårsdagen i år 1700, deretter 7 dagar i november, deretter droppa skotårsdagen i 1704, 1708 og 1712. Dei gjennomførte det fyrste draget, men så vart det heile gløymt. Kong Karl XII av Sverige måtte difor i 1711 gjenopptaka arbeidet med å få orden på den svenske kalenderen. I 1712 gjekk svenskane attende til den julianske kalenderen, med å ha 30 dagar i februar. Fyrst i 1753 gjekk dei over til den gregorianske kalenderen, med å hoppe frå 17. februar til 1. mars.

Kjelder

Kalendrar
Skipingar i 1582
Kleppe

Kleppe er administrasjonssenteret i Klepp kommune på Jæren i Rogaland fylke. På Kleppe bur det om lag 3000 menneske, men medrekna Verdalen er det  i tettstaden Kleppe/Verdalen.

Klepp kyrkje frå 1846 ligg mellom dei to høgdedraga Kleppevarden og Haugabakka. Nedanfor kyrkja ligg Kleppekrossen, som er sentrum i bygda. 
Det ligg rundt krysset mellom hovudvegen over Jæren (Rv.44) og den ytre hovudvegen vidare nordover til Sola og Stavanger (Rv.510).
Rv.44 går i dag i tunnel under Kleppevarden nord for Klepp kyrkje og vest for det tidlegare vegkrysset.

I Kleppekrossen finst bankar og ymse butikkar . I nordaustre delen av Kleppe ligg Klepp stadion og Kleppe skule. Vidare i austleg retning mot Klepp stasjon ligg idretts- og symjehall, turnhall og ny ungdomsskule (bygd i 2005).

Kjelder

Geografi i Klepp
Informasjonskompetanse

Informasjonskompetanse er evna til å finna og behandla informasjon ut frå det ein sjølv kan frå før. Ein informasjonskompetent person veit kva informasjon han treng og kor han kan finna denne informasjonen. Vidare bør han kunne vurdera om informasjonen er til å stola på og kan brukast vidare, han bør vera kjeldekritisk. Han bør òg vita korleis ein bruker informasjonen på ein etisk og forsvarleg måte.

Bakgrunn 
Teorien bak informasjonskompetanse er at det ikkje er nok berre å kunne lesa. For å kunne finna fram til og nyttiggjera seg av det ein les, må ein ha bakgrunnskunnskap og kritisk sans. Det å ha informasjonskompetanse er blitt viktigare jo meir informasjon som blir tilgjengeleg, til dømes på Internett og i elektroniske oppslagsverk.

Idéen oppstod i det amerikanske næringslivet. Presidenten i The Information Industry Association, Paul Zurkowski, brukte først omgrepet information literacy i 1973, om menneske som hadde lært seg å bruka den mengda av informasjonsverktøy dei hadde tilgang på til å utføra arbeidet sitt.

Kven gjev informasjonskompetanse? 

Bibliotek og undervisingsstader er dei som særleg ønskjer å gje informasjonskompetanse til brukarane eller elevane sine. Det er mellom anna vanleg å gje nye studentar ved eit universitet kurs i korleis ein finn fram i kartotek og databasar ved biblioteket der. Folkebibliotek kan òg gje kurs til alminnelege folk om mellom anna korleis dei finn fram til informasjon på Internett.

Informasjonskompetanse i Noreg 
Rettleiingar i informasjonskompetanse:
 VIKO: vegen til informasjonskompetanse
 Utvikla av UBIT, NTNU
 råd&VINK: rettleiing i informasjonskompetanse
 Utvikla av biblioteka ved Høgskolen Stord/Haugesund og Høgskolen i Telemark.

Litteratur 
 Kalseth, Karl (2003). Er du informasjonskyndig? I Bibliotekforum, Årg. 28, nr 10, s. 34-35
 Ingvill Dahl (2003). Informasjonskompetanse i dokumentasjonsvitenskapelig perspektiv (pdf-fil)

Bakgrunnsstoff 
 VIKO: vegen til informasjonkompetanse
 råd&VINK : rettleiing i informasjonskompetanse
Utdanning
Kunnskap
Retsforbundet

Retsforbundet tidlegare Danmarks Retsforbund er eit dansk politisk parti som vart stifta i 1919. Georgismen er det ideologiske grunnlaget for partiet. 
Det politiske partiet Danmarks Retsforbund vart stifta 21. oktober 1919. Stiftarane var inspirerte av den amerikanske filosof Henry George, i tillegg til den danske retts- og moralfilosofen Severin Christensen.

Politikk 
Politikken til partiet byggjer på tre hovudpunkt. Frihandel, avgrensing av statsmakta og «full grundskyld» eller «full grunnrente». Med «full grundskyld» vert meint at staten si einaste rettkome kjelde til inntekt er den samfunnsmessige meirverdien av jordrente i staden for skatt på inntekt frå arbeid. All inntektsskatt, moms og toll skal difor avviklast. Rettsforbundet er altså eit utprega liberalistisk parti.

Historie 
Danmarks Retsforbund vart første gong vald til Folketinget i 1924. Opp gjennom 1920-talet og 1930-talet var dei representert med ein eller to representantar (dette var før sperrereglane var innført i det danske valsystemet). Under krigen deltok folketingsmedlemmet, og seinare fiskeriminister, Oluf Pedersen som sekretær i det såkalla samarbeidsutvalet.

Etter frigjeringa medverka partiet sin frihandelsideologi til at ein markerte seg sterkt mot etterkrigsrasjoneringa. Det kom mellom anna til uttrykk ved at regjeringa Hans Hedtoft måtte gå av i 1950 på spørsmålet om oppheving av smørrasjoneringa. Ein tala den gong om at regjeringa «gled i smørret». Retsforbundet opplevde i dei fylgjande åra ein markant suksess, og oppnådde ved valet i 1953 ei folketingsgruppe på tolv medlemer.

Etter folketingsvalet i 1960 rauk Retsforbundet ut av Folketinget.

I samband med avrøystinga om Danmark skulle gå inn i EF i 1972 markerte Retsforbundet seg som det einaste borgarlege motstandarpartiet. Partiet deltok i stiftinga av den danske folkerørsla mot EF Folkebevægelsen mod EF. Ved valet i 1973 fekk ein enno ei gong vald inn folk i Folketinget. Ved valet i 1981 fekk partiet ingen inn i Folketinget. Sidan har oppslutnaden gått ned, og etter 1990 har ikkje partiet stilt liste til folketingsval.

Danske politiske parti
Skipingar i 1919
Georgisme

Georgisme er eit filosofisk og økonomisk teorisett oppkalla etter Henry George (1839-1897). Dei økonomiske teoriane kjem ut frå at sjølv om alle eig det dei skapar, så høyrer jordareal og alt anna i naturen til alle menneske.

Georgistane argumenterer for at alle renter og leiger som kjem frå jordareal, kringkastingskonsesjonar, mineralutvinningsrettar, fiskekvoter og liknande skal gå til samfunnet i staden for eigaren. Slike inntekter er det ikkje nokon som har arbeidd for å få. Av inntektene til «naturlege monopol» skal mykje gå til fellesskapet. Til gjengjeld skal det ikkje ileggjast andre skattar eller økonomiske reguleringar. I praksis vil dette seia å innføra ein høg jordverdiskatt. Det vil ikkje verta noko endring i prisar for jordleige. Grunnane til dette vart først forklarte av Adam Smith.

Variantar av georgisme 
Dei fleste tidlege georgistiske gruppene kalla seg for Single Taxers, noko som på norsk vil vera enkeltskatt- tilhengjarar. George såg på dette som ei rett skildring av gruppene sitt politiske mål. Målet var å erstatta alle typar skattlegging med ein jordverdiskatt. Seinare grupper inspirert av Henry George finn ein i miljøvern- grupper og mellom folk med interesse for økonomi.

I eit økonomisk klima der skattane er høge og det politiske miljøet er stabilt, er det vanskeleg å få innført jordverdiskatt på ein rask måte. «Georgisme» har vorte eit meir generelt omgrep, som tek opp i seg sjølv små endringar i retning av idealet om ein erstatning av alle typar skattar med ein enkel jordverdiskatt.

Enkelte georgistar er ikkje nøgd med ordet «georgisme». Etter kvart er Henry George lite kjend. Prinsippa var tenkt på før han, og «ismer» oppkalla etter ein enkelt person har mista popularitet. Enkelte nyttar «Geoisme». Omgrepa avspeglar og ulike vinklingar, men alle retningane er samde om at jordverdiar skal skattast av. Fleire har tankar om ei borgarløn, der alle statsborgarar av eit land mottek sin del av inntektene staten har for å selja eller leiga vekk naturressursar.

Føregangarar 
Liknande tankar vart uttrykte føre Henry George av mellom anna:
William Ogilvie, Adam Smith, John Stuart Mill, John Locke, William Penn, Benjamin Franklin, Thomas Paine og Thomas Jefferson.

Vidkjende georgistar 
Lev Tolstoj, Sun Yat Sen, David Lloyd George, Winston Churchill, George Grey, Walter Burley Griffin, Clarence Darrow, Mark Twain og Albert Jay Nock.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 The Council of Georgist Organizations 
 Understanding Economics
 Geolibertarian site
 What is Geolibertarianism?
 A Geolibertarian FAQ
 The Institute for Economic Democracy 
 The American Monetary Institute

Økonomiske teoriar
Konsesjon

Konsesjon er eit ord som tyder «løyve» eller «løyvebrev, fullmakt, lisens, lov, einerett, fribrev, privilegium».
Ordet kjem frå latin «concedere», 'gå med på, vike'. På engelsk «concession». 

I mange samanhenger vert ordet brukt om å få løyve til noko, særleg av staten.

Nokre norske døme 
 Konsesjon til utbygging av vassdrag (Noregs vassdrags- og energidirektorat, NVE)
 Anleggskonsesjonar for elektriske anlegg med spenning over 1kV (Noregs vassdrags- og energidirektorat, NVE)
 Områdekonsesjon for anlegg for fordeling av elektrisk kraft (Noregs vassdrags- og energidirektorat, NVE)
 Konsesjon for krafthandel 
 Konsesjon på malmleiting
 Konsesjon til å overta fast eigedom
 Konsesjon til å driva lokalradio (lokalradiokonsesjon frå (Post- og Teletilsynet))
 Konsesjon til å driva lokalfjernsyn (lokalfjernsynskonsesjon frå (Post- og Teletilsynet))
 Konsesjon til å byggja og driva mobiltelefon- nett (Post- og Teletilsynet)
 Konsesjon til utslepp av forureining (forurensningskonsesjon frå Statens Forurensningstilsyn, SFT)
 Konsesjon til anlegg og drift av taubaner (Taubanetilsynet)
 Konsesjon til anlegg av skitau (Taubanetilsynet)
 Konsesjon for bygging av flyplass (Luftfartstilsynet) 
 Konsesjon for å ta over landbrukseigedom med bustad
 Konsesjon til reklamefinansierte radiosendinger 
 Konsesjon for riksdekkjande reklamefinansiert fjernsyn 
 Konsesjon for behandling av sensitive personopplysninger. (Datatilsynet)

Rettsvitskap
Ner tamíd

Ner tamíd (hebr. נֵר תָּמִיד nēr tāmīd), eller «det evige lyset» er namnet på det (oftast raude) lyset som alltid brenn i synagogar. Ner tamíd er til minne om den sjuarma lysestaken i Tempelet i Jerusalem, som alltid brann. Tradisjonelt har ein bruka oljelamper for ner tamíd, men i dag er elektriske lamper mest bruka.

Jødedom
Lyskjelder
Tempel

Tempel er ei nemning som blir brukt om heilage bygningar innan mange religionar. Ordet kjem frå latin templum som tyder 'heilag stad'. Eit tempel blir som regel rekna som ein stad der ein guddom held til, og ein utfører gjerne ei form for tilbeding der. Det finst ofte reglar for kven som kan koma inn og korleis ein skal oppføra seg i tempel.

Bruk av ordet 
Tempel er eit vidt omgrep som kan femna om gudshus innan fleire religionar. Det blir noko sjeldnare brukt innan dei abrahamittiske religionane, der muslimar aldri vil omtala ein moské som eit tempel, dei fleste kristne har mange ulike namn på sakralbygg men bruker sjeldan tempel, og jødar ofte samlar seg i ein synagoge eller shul ettersom Tempelet i Jerusalem ikkje finst lenger. Det finst likevel kristne tempel innan ortodoks kristendom og mormontrua, og mange reformjødar brukar ordet tempel om gudshus.

Bruk av tempel 

Truande kan gå til tempel for å tilbe guddommar, til dømes ved å be, utføra offerhandlingar, og bli signa av gudebilde eller prestar. Ein kan òg gå til tempel for å vera saman med andre truande.

Det kan stillast visse krav til dei som vil inn i tempel, som at dei skal vera (rituelt) reine og passande påkledde. I visse religionar får berre dei som høyrer til religionen koma inn i tempelet. Det blir òg venta at ein viser ein viss respekt for guddommen.

Kjende tempel 
 Harmandir Sáhib, det gylne sikh-tempelet i Amritsar
 Lotustempelet i Delhi
 Pantheon i Roma
 Tempelet i Jerusalem
 Tempelet i Uppsala

Bakgrunnsstoff

Sjå òg 
 Bedehus
 Domkyrkje/katedral
 Kapell
 Kyrkje
 Moské
 Synagoge

Sakralbygg
Hekhál

Hekhál (hebr. הֵיכָל hēxāl) (sefardisk) eller aron hakkódesj (askenasisk) er arka eller torá-skåpet i ein synagoge. Hekhálen er eit stort skåp, ofte med fleire dører, som står plassert i sjølve synagogerommet midt på den veggen som vender mot Jerusalem. Hekhálen står oftast på ein opphøgd avsats som blir kalla dukhán.

Funksjon 
Hovudfunksjonen til hekhálen er oppbevaring av torárullane. Hekhálen er synagogens parallell til det aller heilagaste i Tempelet i Jerusalem og blir rekna som det heilagaste punktet i synagogen. Når dørene til hekhál blir opna reiser alle seg — og ein blir ståande til dørene blir lukka att.

Form 
I vesteuropeisk sefardisk tradisjon er det ikkje forheng (parókhet) framfor hekhál, men dette forhenget er i staden plassert innanfor dørene til hekhál. Dei fleste andre tradisjonar har eit forheng framfor hekhál som skjuler dørene det meste av tida.

Andre namn 
Dei fleste askenasiske jødar kallar hekhálen Aron hakkódesj. Dette namnet er òg noko bruka blant mizrahiske jødar. Ein del sefardiske jødar frå Balkan brukar namnet Hekhál hakkódesj.

Torá
Tallét

Ein tallét, (hebraisk טלֵּית ṭallēt (klassisk) el. טַלִּית ṭallīt (israelsk), fleirtal talletót) er eit jødisk bønnesjal med ein spesiell dusk, sisít, i kvart av dei fire hjørna.

Bruk

Kven brukar tallét? 
Skikken for kven som brukar tallét varierer noko:

Gifte jødiske menn 
Alle sefardiske og askenasiske autoritetar reknar talléten som obligatorisk for alle gifte jødiske menn.

Ugifte jødiske menn og gutar over 13 år 
I sefardisk jødedom blir talléten rekna som obligatorisk for alle jødiske gutar over 13 år. Frå 1900-talet av er dette vorte vanleg i mange moderne askenasiske meinigheiter òg.

Jødiske gutar under 13 år 
I sefardisk jødedom er skikken at alle jødiske gutar som er gamle nok til å handsame talléten med respekt har på seg ein tallét i synagogen. I praksis skjer dette frå om lag fem- til sjuårsalderen.

Jødiske kvinner og jenter over 12 år 
Det finst fem hovudsyn på bruk av tallét for kvinner og jenter:
 Obligatorisk: Karaittisk jødedom.
 Ikkje obligatorisk, men sterkt tilrådd: Risjón leSión Yisrael Ya‘aqob Alghazi.
 Ikkje obligatorisk, men fullt ut tillate, og kvinner seier den spesielle signinga: Rabbénu Tam, Rasjba.
 Tillate, men kvinner seier ikkje den spesielle signinga: Rashi, Maimonides.
 Forbode for kvinner: Utbreidd syn i nyare askenasisk-ortodokse krinsar.

Ikkje-jødiske kvinner og menn 
Rabbanittisk jødedom fråråder i utgangspunktet bruk av tallét for ikkje-jødar.

Kva tid brukar ein tallét? 
Talléten blir bruka under bønn, hovudsakleg om morgonen og i nokon grad om ettermiddagen. Ein brukar stort sett ikkje tallét når sola ikkje er oppe, men det finst unntak — sjå nedanfor.

Talléten blir bruka av meinigheita under alle morgongudstenester, og dessutan under ettermiddagsgudstenester av dei som er tildelt ein spesiell misvá — som til dømes alijá. I ein del synagogar brukar alle tallét under ettermiddagsgudstenesta på sjabbát. På jom kippúr brukar meinigheita talletót under alle gudstenestene, inkludert kveldsgudstenesta. Nokre få grupper — først og fremst jemenittiske jødar — har på seg tallét under gudstenesta på fredag kveld.

Skikken varierer for den som leier gudstenesta: I nokre meinigheiter følgjer leiaren den same skikken som meinigheita, og i andre meinigheiter er det skikk at leiaren alltid har på seg tallét.

Ordet tallét

Opphav 
Ordet tallét er truleg eit lån frå gresk στολη. (stolē, jrf. latinsk stola), men har òg vorte sett i samband med den arameiske rota טלל (ṬLL).

Skrivemåtar 
 tallét, pl. talletót (klassisk form, i vår tid særleg bruka i samband med sefardim)
 talles el. tallis, pl. talleisim (jiddisch form, særleg bruka i samband med askenasar)
 telíth, pl. telithóth (jemenittisk hebraisk form)
 tallit, pl. tallijót el. tallitót (moderne israelsk hebraisk form)

Sjå òg 
 sisít
 tefillín
 tekhélet

Jødedom
Sjal
Klepp stasjon

Klepp stasjon er ein togstasjon på Jærbanen i Rogaland fylke. Klepp stasjon er òg namnet på tettstaden som ligg i området rundt stasjonen. Klepp stasjon ligg 3 kilometer aust for Kleppe, som er administrasjonssenter i Klepp kommune på Jæren. 

Klepp stasjon ligg 24,84 kilometer frå Stavanger på Sørlandsbanen.

Staden kom til då Jærbanen vart bygd i 1878. Traseen for banen vart lagd langs Frøylandsvatnet, og då vart ein stasjon i Kleppe for stor omveg. Stasjonen vart difor lagd langs vatnet, og ein tettstad med ulik industri, slik som potetmjølfabrikk, iskremfabrikk og trevareindustri voks etter kvart opp rundt stasjonen.

Byggverk i Klepp
Samferdsle i Klepp
Stasjonar på Jærbanen
Jarnbanestasjonar opna i 1878
Torárull

Ein torárull (hebr. סֵפֶר תּוֹרָה sēfer Tōrā) er ein bokrull med to spindlar som inneheld Toráen. Sjølve dokumentet er handskrive på hebraisk på ein keláf (pergament) av eit reint dyr og rulla opp på dei to spindlane, som kvar blir kalla es hajím (livets tre).

Torárullen er innpakka når han ikkje er i bruk. Samaritanarar, romaniotes, mizrahiske jødar og nokre sefardiske jødar brukar ein «tik» — ein sylinder av tre eller metall. Askenasiske jødar og dei fleste europeiske og nordafrikanske sefardiske jødar brukar ei kappe i staden. Denne kappa går under namna toramantel (ask.), vestido (sef.) eller meíl (hovudsakleg ital.). Italienske jødar brukar gjerne både tik og kappe.

Når torárullen ikkje er i bruk, blir han lagra i hekhálen (arka).

Galleri

Bakgrunnsstoff

Torá
Moské

Ein moské (arabisk مسجد masġid) er eit muslimsk sakralbygg for bøn og koranstudium. Sentrale element inne ein moské er mihrab (ei nisje i veggen som vender mot Mekka), minbar (ei trappeliknande plattform nærme mihrab der den religiøse leiaren leier gudstenester og forrettar preiker), dikka (ei opphøgd plattform nærme atterveggen der lekfolk leier gudstenester frå) og kursi (ein lesepult nærme dikka der Koranen blir lesen frå). Vanlege element utanpå er høge tårn eller minaretar og kuppelforma tak.

Bakgrunnsstoff

Muslimske religiøse bygg
Jærbladet

Jærbladet er ei avis som har hovudkontoret sitt på Bryne i Time kommune på Jæren. Avisa kjem ut tre gonger for veka, måndag, onsdag og fredag. Avisa tek mål av seg å dekka jærkommunane Hå, Time og Klepp.

Frå starten i 1949 var Jærbladet ei avis med mykje nynorsk. Etter kvart er det òg ein del bokmål i avisa.

Jærbladet vert eigd og utgjeve av Jærbladet AS. Jærbladet AS vert igjen eigd av Amedia. Jærbladet gjekk 30. april 2004 over til tabloid format.

Opplagstal

Bakgrunnsstoff 
 Avisa Jærbladet på nettet

Litteratur 
 Fylling, Jostein: Avisa på Jæren : Jærbladet 50 år : 1949-1999. Bryne 1999.

Kjelder 

Norske aviser etter namn
Norske lokalaviser
Time kommune
Jæren
Aviser i Rogaland
Skipingar i 1949
Tebá

Tebá (hebr. תֵּבָה el. תֵּיבָה tēḇā) er det hovudsakleg sefardiske og italiensk-jødiske namnet på den opphøgde plattforma i synagogen med ein lesepult der torálesinga føregår.

Andre namn

Bima 
Askenasiske jødar, særleg frå Russland, kallar tebáen bima.

Almemmar, Balemmer 
Askenasiske jødar frå Tyskland og Polen seier gjerne almemmar eller balemmer.

Plassering

Attast i rommet 
I tradisjonelle sefardiske, provençalske, italienske og romaniotiske synagogar er tebáen vanlegvis plassert nærme atterenden av synagogerommet.

Midt i rommet 
I tradisjonelle askenasiske og mange mizrahiske synagogar er tebáen gjerne plassert nærme midten av synagogerommet.

Nærme hekhál 
I askenasiske ikkje-ortodokse synagogar, særleg i Nord-Amerika, er tebáen gjerne slegen saman med dukhán-området fremst i synagogerommet, nærme hekhál.

Andre tydingar av ordet tebá 
 I talmúdisk hebraisk blir ordet tebá bruka for hekhál (arka, toráskåpet).
 Tebá kan òg bli bruka i tydinga ‘ark’, som i Noahs ark.

Synagogar
Jødedom
Karaisme

Karaismen er ei retning av jødedommen som ikkje godtek Misjná som autoritativ. Karaismen står slik sett i motsetnad til rabbanittisk jødedom, som reknar Misjná og den såkalla munnlege Toráen som autoritativ på meir eller mindre lik line med den skriftlege Toráen, som blir forstått som Tanákh (Den hebraiske Bibelen), med hovudvekt på sjølve Toráen (Mosebøkene).

Bakgrunnsstoff
World Karaite Movement
KJA - Congregation Bnei Yisrael
Congregation Orah Saddiqim
Radio Ezra, Karaite radio station 
Chizzuk Emunah (Faith Strengthened)

Qumran Bet Community
Karaites USA 

Encyclopaedia of the Orient : Karaism
Museum of Tolerance on the Karaites from the Encyclopedia of the Holocaust

Karaim website  Information about Turkic/Crimean Karaites

Den spanske kampanjen mot karaittane 
Spanish-Jewish Chronology 
WJC Report July/August 1994

 
Jødedom