alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Maar

Ein maar er eit breitt og lågt vulkankrater skapt av eit freatisk utbroteller eksplosjon av grunnvatn i kontakt med varm lava eller magma. Ein maar vert vanlegvis fylt med vatn i form av ein relativt grunn kratersjø. Namnet kjem frå ein lokal tysk dialekt frå Daun, som igjen kjem frå det latinske mare (sjø). Maar er mellom 60 til 200 meter på tvers og frå 100 til 200 meter djupe og er som regel fylt med vatn som dannar naturlege innsjøar. Dei fleste maarane har ein låg kant som består av lause fragment av vulkansk stein. 

Ein finn maarar mellom anna i Eifel-området i Tyskland, der dei først vart skildra og i andre geologisk unge vulkanområde i verda.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Maar» frå ,  den 14. november 2007.

Bakgrunnsstoff 
 Liste over maarar

Vulkanar
Vulkanske landformer
Zumsteinspitze

Zumsteinspitze (italiensk Punta Zumstein) er eit fjell i Monte Rosa-massivet i Wallis-Alpane i Italia og Sveits med ei høgd på 4 563 meter over havet. Det ligg mellom Dufourspitze (forbunde via Grenzsattel i mellom) og Signalkuppe (forbunde via Colle Gnifetti).

Fjellet er kalla opp etter Joseph Zumstein, ein skoginspektør frå Valsesia, som var første til å klatre fjellet i lag med eit stort lag 1. august 1820. Dette vart første fjelltoppen i Monte Rosa som vart klatra. Første gong fjellet vart klatra om vinteren var 30. mars 1902 av E. Allegra.

Bakgrunnsstoff 
 Zumsteinspitze på SummitPost

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Zumsteinspitze» frå ,  den 14. november 2007. 
 oppgav desse kjeldene: 
 Dumler, Helmut and Willi P. Burkhardt, The High Mountains of the Alps, London: Diadem, 1994
 Collomb, Robin G., (ed.), Pennine Alps Central, London: Alpine Club, 1975
 

Fjell i Alpane
Fjell i Italia
Fjell i Sveits
Fjell i Valais
Fjell i Piemonte
Internasjonale fjell i Europa
Karl Ludvig Reichelt (1933-2016)

Karl Ludvig Reichelt (), også kjend som Kalle Reichelt, var ein norsk lege og dr.med. Han er mest kjend for forskinga si på dei opiode peptidane i gluten og kasein som han meiner viser seg ved proteinintoleranse (hyperpeptiduri). Han har òg forska på chalonar og kreft.

Reichelt avla den medisinske doktorgraden, PhD, ved UiO i 1972 med avhandlinga An investigation into the nature and function of anionic acids, peptides, and acid-soluble proteins from brain tissue.

Etter teorien til Reichelt er det når dei opioide peptidane går gjennom tarmbarrieren og inn i blodbana at det er et problem om ein har mangelfull aktivitet i enkelte enzym. Dette kan medføre at ein person mellom anna får ADHD, autisme, schizofreni, asperger syndrom eller depresjon. Reichelt har forska fram ein urinpeptid-prøve som ein kan ta for å påvise om ein har proteinintoleranse. På bakgrunn av denne testen og eventuell blodprøve, kan ein så forsøksvis gå fram med å prøve ut gluten og kaseinfri diett. Det er ikkje brei semje om teorien.

Mykje av forskinga var gjort i samarbeid med Madlavoll skule i Stavanger og professor Ann-Mari Knivsberg på Lesesenteret ved Universitetet i Stavanger. 

Pasientforeininga Mat og Atferd (før 2018 Norsk Proteinintoleranseforening) er oppretta på bakgrunn av Reichelt si forsking. 

Reichelt arbeidd frå 1978 ved Pediatrisk forskningsinstitutt på Rikshospitalet. Til midten av 2012 var han seniorforskar og rådgjevar.

Karl Ludvig Reichelt fekk Kongens fortenestmedalje i gull i 2004.

Kjelder 

Reichelt, K. L. (1972). An investigation into the nature and function of anionic acids, peptides, and acid-soluble proteins from brain tissue.

Bakgrunnsstoff 
 Collected Net Articles of Kalle Reichelt, M.D
 Nytt kosthold mot atferdsvansker - Lesesenteret Universitetet i Stavanger 
 Problematiske proteiner - Mat og Helse, april 2005
 Når mat kan fremkalle psykoser - Apollon Forskningsmagasin 01.01.1997 
Foreininga Mat og Atferd

Norske biologar
Kongens fortenestmedalje i gull
Norske legar
Sophia Bush

Sophia Bush () er ein skodespelar frå Pasadena i California i USA. Ho er kjend for rolla som «Brooke Davis» i fjernsynsserien One Tree Hill.

USA-amerikanske skodespelarar
Folk frå California
Nesasjøhuset

Nesasjøhuset er ei avdeling under Ryfylkemuseet. Nesasjøhuset ligg i Nordenden på strandstaden Sand, og er hovudsetet til museet.

Sjøhuset blei bygt kring 1850. Det var Sven Rasmussen som fekk det sett opp i dei gode sildeåra. Her blei nøter og båtar lagra og silda salta. Derfor var det også lager for tønner som Rasmussen tok inn frå bøkkerane på staden. Sild blei eksportert på eigne fartøy til Austersjøen.

Seinare har huset vore brukt som bøkkarverkstad, mekanisk verkstad, radiofabrikk, støyperi, slaktehus og fryseri og til ulike lagerformål. Ryfylkemuseet kjøpte huset i 1986 og flytta inn fem år seinare, i 1991. I bygget er det museumsbutikk og kafe, kontor, bibliotek og rom for faste og skiftande utstillingar.

Jekta «Brødrene af Sand» ligg utanfor museet i sommarsesongen dersom ho ikkje er på tur.

Bakgrunnsstoff 
 Heimesider til museet
 Heimesider til Venneforeininga for «Brøderene af Sand» 

Museum i Rogaland
Ryfylkemuseet
Suldal kommune
Norsk fiske
Saturnmånen Paaliaq

Paaliaq er ein retrograd og irregulært forma satellitt av Saturn. Han vart oppdaga av Brett J. Gladman, John J. Kavelaars, Jean-Marc Petit, Hans Scholl, Matthew J. Holman, Brian G. Marsden, Philip D. Nicholson og Joseph A. Burns tidleg i oktober 2002 og gitt mellombelsnamnet S/2000 S2. I august 2003 vart månen namngjeven etter ein fiktiv sjaman i boka The Curse of The Shaman skriven av Michael Kusugak, som supplerte Kavelaars med kjempenamn frå inuitt-mytologi òg brukte for andre saturnmånar.

Paaliaq er tenkt å vera omtrent 22 kilometer i diameter, går i bane rundt Saturn med ei omløpstid på 687 dagar og med ein snittavstand på 15,2 millionar kilometer frå Saturn. Den er ein del av inuittgruppa av irregulært forma saturnmånar.

Likt som Kiviuq og Siarnaq, er Paaliaq lyseraud og har like infraraude spektrum. Dette støttar opp om hypotesen om at oppdelinga av ein større lekam er felles opphav til inuittgruppa.

Saturnmånar
«Brødrene af Sand»

«Brødrene af Sand» er ei Ryfylke-jekt som er bygt på Dokkskar i Yrkjesfjorden 1866 og som seinare gjekk på fart frå Østhusvik og Sand i Ryfylke. Ryfylkemuseet overtok jekta i 1997, fekk ho restaurert ved Hardanger Fartøyvernsenter, og har frå 1999 brukt ho på ulike tokt i Boknafjord-bassenget. Dette er ei av dei aller siste Ryfylke-jektene som framleis flyt.

Nemninga «jekt» er ei lokal nemning på denne fartøytypen. I litterær og nasjonal språkbruk vil fartøyet bli kalla ei «jakt».

Jekta er ca. 15 meter lang og litt over 5 meter brei. Masta er 19 meter høg og ho fører tre forsegl, storsegl, breifokk og toppsegl. Rommet er innreidd med køyer og bysse.

Det er venneforeninga for «Brødrene af Sand» som har tatt hovudansvaret for vedlikehald og drift av jekta. Venneforeninga stiller med frivillig skipper og mannskap på turar. Det er plass til 20 personar om bord utanom mannskapet. 
«Brødrene af Sand» kan leigast for turar.

Bakgrunnsstoff 
 Om «Brødrene af Sand» på nettsidene til Ryfylkemuseet
 Heimesider til Venneforeininga for «Brøderene af Sand» 

Veteranbåtar
Ryfylkemuseet
Norske museumsskip
Skip frå 1866
Norske seglskip
Norske fraktefartøy
Jekter
Røynevarden

Røynevarden er ein husmannsplass som ligg opp frå Suldalsvatnet langs riksveg 13 på veg mot Nesflaten i Suldal. Røynevarden er i dag ei avdeling under Ryfylkemuseet. Her kan det ha vore husmannsplass sidan 1834. Det er i alt seks hus på Røynevarden, to stovehus, løe, sauhus, geithus og eldhus. 

Røynevarden var plass under garden Overskeid på Nesflaten, og blei rydda av Jakob Gabrielson. Han hadde truleg stova med seg frå Svones, den første plassen han budde på. I så fall er den eldste stova frå 1820-åra. Dette er ei røykstove, eller rotastove, som dei seier i Suldal. I denne stova budde dei i like til 1893, og dei som ikkje fekk plass inne sov på sauhuslemmen. 

Nystova blei kjøpt på auksjon i Litlevik, eit plass lenger nede langs Suldalsvatnet, etter ein husmann som reiste til Amerika med huslyden sin. I nystova blei det mura grue med skorstein. Seinare kom det kokomn ved sida av grua. 

Alt kan synest smått på Røynevarden, men plassen var mellom dei beste i Suldal. På det jamne fødde dei to kyr, fem geiter og nokre sauer. Elles avla dei poteter til husbruk og dei sådde korn på dei mange åkerlappane. Høy slo og samla dei alle stader oppetter fjellskortene. Ved sida av høyet nytta dei mykje lauv. 

Dei siste som budde på Røynevarden var Halvor Halvorsen Røynevarden (1864-1950) og systera hans, Randi (1866-1951). Dei flytte frå plassen like etter krigen og selde da husa til museet.

Bakgrunnsstoff 
 Nettstaden til Ryfylkemuseet

Museum i Rogaland
Ryfylkemuseet
Suldal kommune
Husmannsplassar i Noreg
Hålandstunet

Hålandstunet er ei avdeling under Ryfylkemuseet. Håland er ein gammal storgard som ligg ein liten avstikkar frå riksveg 13 i Erfjord. Anlegget er restaurert, og består av stovehuset, Målarstova og Håmannsbua. 

Historia om Håland som museumsgard starta i 1960. Da fekk Rogaland Folkemuseum Målastova og Røykstova med Håmanns-bua som gåve frå Hadle Haaland. Føresetnaden var at museet, i samarbeid med ei museumsnemnd nedsett av Erfjord bygdeungdomslag, skulle setta bygningane i stand og bruke dei som bygdemuseum. 

Målastova var kjent som eit viktig kulturminne alt lenge før denne tida. Dekorasjonsmålinga i stova er truleg frå 1640-talet. Dette er meir enn 100 år før det blei vanleg å dekorere gjestebuene på gardane i Ryfylke med rosemåling. Målastova er derfor sjeldan og ho har stor aldersverdi. Ho er og eit minne frå ei tid da den direkte handelen med utlandet førte kapital, idear og menneske til Ryfylke frå landa kring Nordsjøen

Målastova var ikkje i god stand da museet overtok ho. Ho hadde vore brukt som vedbu ei tid, og det meste av målinga på veggane var slite av. Men taket var godt bevart, og etter ei restaurering kring 1980, reknar vi med at dette er sikra. 

Håmannsbua har truleg vore brukt til oppbevaring av tekstilar, som gjestebu og til møte når det blei halde ting på Håland. I tida før museet overtok bygningane hadde røykstova vore brukt til eldhus, mjølkebu, jordkjellar og verkstad.

Hovudbygningen på Håland blei overtatt av museet i 1996. Huset vart restaurert til slik det såg ut kring 1890. 

Møblane og inventaret er delvis frå Barkeland og frå samlingane til Erfjord bygdemuseum. Ein sjeldan gjenstand i samlingane frå Håland er Kong Christian den IIIs bibel frå 1550. Det er spesielt at eit eksemplar av denne første danske bibelomsettinga kom til Håland, og at ein har lukkast med å ta vare på han. I dag kjenner vi til berre 36 eksemplar av denne bibelen i Noreg.

Bakgrunnsstoff 
 Om Hålandstundet på nettstaden til Ryfylkemuseet

Ryfylkemuseet
Skipingar i 1960
Suldal kommune
Jelsa skulemuseum

Jelsa skulemuseum er ei avdeling under Ryfylkemuseet som ligg på Jelsa i Suldal kommune. Skulehuset, den Riibergske skule, blei bygd i 1774 for midlar frå ein stiftelse oppretta av Marcille Riiberg i 1755.

Marcille Riiberg var brordotter til jelsapresten Mentz Blix. Ho budde ei tid hos farbror sin på Jelsa. Marcille må har vore ei rik dame. I 1751 kjøpte ho Jelsa og Sand kyrkjer. 

Planen for skulen var at det skulle vera ein barneskule for strandsittarbarna på Jelsa, men i tillegg skulle to ungdommar ha gratis opplæring ved skulen i to år, slik at dei seinare kunne gå ut i bygdene som dugande lærarar i omgangsskulen. I over 40 år sendte Den Riibergske Skule ut lærarar i Ryfylke, men i 1820 blei skulen nedlagt av økonomiske grunnar. Barneskulen heldt fram i huset til først på 1900-talet. 

Etter initiativ frå personalet ved Jelsa skule blei skulehuset restaurert og gjort til museum i perioden 1974-1983.

Bakgrunnsstoff 
 Om Jelsa skulemuseum på nettsidene til Ryfylkemuseet

Museum i Rogaland
Ryfylkemuseet
Suldal kommune
Norsk utdanningshistorie
Kvednahola på Ritland

Kvednahola er eit lite stryk i elva rett attmed riksveg 13 mellom Vasshus og Ritland i Suldal kommune. Her hadde gardane Ritland, Vasshus og Førland kvernene sine. Til kvernene høyrte turker, eller korntørker, som dei trong for å tørke kornet før det blei male. I tillegg låg her to sager og ei vadmålstampe og enda nokre småhus. 

Ryfylkemuseet har ansvaret for dei husa som står att i Kvednahola. Staden er lett å besøke for folk som fer forbi på vegen, men husa er til vanleg ikkje opne.

Bakgrunnsstoff 
 Om Kvednahola på nettsidene til Ryfylkemuseet

Museum i Rogaland
Ryfylkemuseet
Suldal kommune
Norsk landbrukshistorie
Stampa på Kvæstad

Vadmålstampa på Kvæstad i Suldal kommune er ei av dei siste stampene som er bevart i Noreg. Det er ein smålåten, enkel bygning som ligg nedanfor garden på Kvæstad og som sist var i bruk da det blei laga ein film om stamping av vadmål i 1970. Stampa blei da sett i stand, og det er truleg ein viktig grunn til at ho ennå står. 

Ryfylkemuseet eig stampa og arrangerer av og til demonstrasjonar ved stampa. Ho er elles ikkje allment tilgjengeleg.

Bakgrunnsstoff 
 Om Vadmålsstampa på Kvæstad på nettstaden til Ryfylkemuseet

Ryfylkemuseet
Suldal kommune
Norsk industrihistorie
Øystad kvernhusanlegg

Øystad kvernhusanlegg er ei avdeling under Ryfylkemuseet. Det ligg på Kvernhusbakken (Brubakken) ved Øystad i Suldal kommune.

I kvernhuset er det ikkje mindre enn tre kverner som har tilhøyrt gardane Øystad, Sukka og Steinbru. Ved sida av står eit tørkehus. For å føre vatn til alle kvernkallane er det opparbeidd ein kanal, og frå denne har det vore eit sinnrikt rennesystem som nå er borte. 
Kvernhusanlegget er lett tilgjengeleg attmed vegen ved Øystad i Kvilldal.

Bakgrunnsstoff 
 Om Øystad kvernhusanlegg på nettsidene til Ryfylkemuseet

Ryfylkemuseet
Suldal kommune
Norsk landbrukshistorie
Hustveit

Hustveit er ein gard som ligg opp frå riksveg 520 om lag midtvegs mellom Ropeid og Sauda. Ryfylkemuseet eig husa på Jonegarden, det eine av dei to gardsbruka på Hustveit. Marka kring bruket er verna som naturreservat og blir forvalta av Fylkesmannen i Rogaland. Friluftsrådet Vest legg til rette for friluftsliv i området.

Bygningane på Jonegarden er sette i stand slik dei stod på slutten av 1800-talet. Løa er flytta frå Tysseland, men står på murane til den opphavlege løa på garden. Ved Kvednafossen ein liten spasertur langs den gamle ferdselsvegen mellom Ilstad og Honganvik er eit fint anlegg av kvernhus, korntørke, sag og buhus som i seinare tid blei brukt til verkstad. 

Inventar i hovudbygningen er det opphavlege. Bygningen har såleis stor grad av autentisitet.

Området er særleg godt eigna til friluftsliv og turar. Stølen som ligg eit par timar gange frå garden er restaurert, har eit par sengeplassar og er ope for publikum.

Bakgrunnsstoff 
 Om Hustveit på nettstaden til Ryfylkemuseet

Sauda kommune
Ryfylkemuseet
Industriarbeidarmuseet i Sauda

Industriarbeidarmuseet i Sauda ligg i Åbø-byen og er ei avdeling under Ryfylkemuseet. Åbø-byen er eit bustadområde for arbeidarar og funksjonærar ved Sauda Smelteverk. Området blei bygt ut i åra frå 1916 og frametter, og det står i dag om lag 120 hus i området. Byanlegget, eller Amerikanar-byen, som det og er kalla, er eit av dei best bevarte bustadområda for arbeidarar og funksjonærar vi har frå utbygginga av den kraftkrevjande industrien her i landet. 

Museumshuset, Haakonsgt. 51-53, er eit fire-famile hus bygd i 1917, og er ein av dei eldste arbeidarbustadene i anlegget.

I den vestre enden av huset er det ei fotoutstilling i 1. høgda, og kontor, møterom og kjøkken i andre høgda.

I andre enden er det i 1. høgda innreidd eit husvære slik det såg ut da huset var om lag nytt, altså frå 1920-talet, og i 2. høgda eit husvære frå 1960-talet. 

Industriarbeidarmuseet har faste opningstider om sommaren.

Bakgrunnsstoff 
 Om Industriarbeidarmuseet på nettstaden til Ryfylkemuseet

Museum i Rogaland
Ryfylkemuseet
Byggverk i Sauda
Kultur i Sauda
Norsk industrihistorie
Sauda museum

Sauda museum er ei lokal museumseining som held hus i eit tidlegare butikklokale attmed rådhuset i Sauda sentrum. Grunnstammen i den samlinga som er stilt ut er ei samling som ei tidlegare kulturminnenemnd administrerte. Eigedomsretten til denne samlinga blei overført til Ryfylkemuseet gjennom vedtak i Sauda kommunestyre i 1984. Samlinga er seinare tilført nye gjenstandar. Det er Sauda kommune som betalar for drifta av museet.

Samtidig med at museumssamlinga var overførd til Ryfylkemuseet vart også ei lita stølsbu i Slettedalen overdregen.

Bakgrunnsstoff 
 Nettstaden til Ryfylkemuseet

Museum i Rogaland
Ryfylkemuseet
Byggverk i Sauda
Kultur i Sauda
Lokalhistoriske museum
Vigatunet

Vigatunet er ein gard som ligg i Hjelmeland kommune, og er ei avdeling under Ryfylkemuseet. Heilt tilbake til 1500-talet kan vi følgje garden i skriftlege kjelder. Det er dessutan fleire gravhaugar på garden og det er gjort funn frå vikingtida.

Slik det gamle tunet står nå vart det sjåande ut i 1821. Da var det utskifting på garden og tunet vart flytt. Det eldste huset er røykstova i hovudbygningen. Denne meiner ein å kunne tidfeste til 1600-åra. Den nye stova vart bygt i samband med flyttinga i 1821. Tømmeret i eldhuset fortel og om høg alder. I Vigatunet finn ein elles uthus med fjøs og løe, stabbur og den såkalla Sissela-stova som skal vera flytt til Vika frå Fevoll, og som i si tid gjorde teneste som skulestove og som gjestestove på garden. Det høyrer og kvernhus og turke til garden, og nede ved sjøen står eit naust.
 
Viga var eit av dei største gardsbruka i Hjelmeland, og dei hadde fleire tenestefolk. Tunet blei fråflytt i 1955 og overtatt som museumstun i 1970. Den tidlegare eigaren let ein vesentleg del av inventaret stå att i husa, slik at dei framstår i ei svært autentisk form.

I 1990 blei det opna ein frukthistorisk hage innanfor dei gamle hagemurane i Viga, og seinare er hagearealet utvida. Her er planta ut over 100 tre, som representerer tradisjonelle eple-, pære- og plommesortar frå Ryfylke. Frukt- og bærdyrking har gjennom 200 år vore ein viktig del av landbruket i Hjelmeland, og er det ennå.

Bakgrunnsstoff 
 Om Vigatunet på nettstaden til Ryfylkemuseet

Museum i Rogaland
Ryfylkemuseet
Gardar i Hjelmeland
Norsk landbrukshistorie
Skipingar i 1970
Kultur i Hjelmeland
Vulkanar i Italia

Italia er eit vulkansk aktivt land med den einaste aktive vulkanen på det europeiske fastlandet. Denne vulkanske aktiviteten kjem hovudsakleg av at grensa mellom den eurasiatiske plata og den afrikanske plata ligg like sør for landet. Magma som bryt ut frå vulkanane i Italia meiner ein kjem frå ei oppoverretta kraft av stein som er smelta ved subduksjon av ei plate under den andre. 

Ein har tre hovudgrupper med vulkansk aktivitet i Italia. Ei linje med vulkanar går nordvestover langs dei sentrale delane av det italienske fastlandet (sjå den campanianske vulkanbogen), ei gruppe nordaust for Sicilia og ei anna gruppe rundt øya Pantelleria i Middelhavet.

Aktive vulkanar 

Tre av vulkanane i Italia har hatt utbrot dei siste hundre åra: 
 Etna på Sicilia (kontinuerleg aktiv)
 Stromboli, ei av Dei eoliske øyane (kontinuerleg aktiv)
 Vesuv, nær Napoli (siste utbrot i 1944). Den einaste aktivie vulkanen på det europeiske fastlandet.

Sovande vulkanar 
Minst ni andre vulkansenter har hatt utbrot i historisk tid, inkludert nokre undersjøiske vulkanar. I rekkefølgje etter dei nyaste utbrota er desse: 
 Pantelleria, utanfor kysten av Tunisia, truleg var det siste utbrotet rundt år 1000 f.Kr. Det var eit undersjøisk utbrot nokre kilometer lenger nordaust for øya i 1891, som truleg var forbunde til hovudvulkanen. 
 Vulcano, ei anna av Dei eoliske øyane. Det siste utbrotet kom i 1888-1890.
 Den kortvarige Isola Ferdinandea som hadde utbrot eit par kilometer nordvest for Pantelleria i 1831 og danna ei øy på 63 meter over havet. Ho vart derimot erodert bort alt i 1835. Toppen av vulkanen er i dag eit par meter under overflata. Fleire mindre jordskjelv med senter rundt denne vulkanen i 2002 kan ha oppstått som følgje av at magma flytta seg under vulkanen, men så langt har det ikkje vore nokre utbrot. 
 Vulcanello er ein liten vulkan forbunde til øya Vulcano via eit lite eid. Denne oppstod ut av havet i år 183 f.Kr. og viste stundom aktivitet fram til 1500-talet.
 Campi Flegrei, ein stort kaldera som inneheld dei vestlege områda av Napoli hadde det siste utbrotet sitt i 1538, som danna ei lita tuffkjegle kalla Monte Nuovo («Nytt fjell»).
 Ischia, ei øy 20 km vest for Napoli, siste utbrot i 1302.
 Larderello, sør i Toscana, siste utbrot i 1282 med eit lite freatisk utbrot.
 Lipari, ei øy nokre kilometer frå Vulcano som har ein vulkan som sist hadde utbrot i 729.
 Vulcini nord for Roma, som sist hadde utbrot i 104 f.Kr.
 Roccamonfina, eit vulkankompleks om lag 50 km nord for Napoli, hadde truleg utbrot rundt år 300 f.Kr. med eit brønnutbrot.

Uklåre skildringar om eit utbrot i 114 f.Kr. frå Monte Albano nær Roma finst òg, men det er ikkje funne geologiske spor som stadfestar dette. Truleg hadde denne vulkanen det siste utbrotet sitt for 22 000 år sidan.

Vulkanar i Italia 
Dette er ei liste over aktive og utdøydde vulkanar i Italia.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Volcanism in Italy» frå ,  den 15. november 2007.

Bakgrunnsstoff 

 Informasjon om Vesuv, Campi Flegrei, Ischia og Stromboli
 Informasjon om Etna, Stromboli, Lipari og Vulcano
 Vulkanisme i Italia
Tuffring

Ei tuffkjegle eller ein tuffring er restane etter eit vulkankrater i form av oppsamla vulkansk stein rundt ein vulkanventil i ein innsjø, ei kystsone, eit myrområde eller eit område med mykje grunnvatn. Ei tuffkjegle vert rekna som ei høgare utgåve av ein tuffring og begge vert danna i samband med brønnutbrot. Tuff er ein magmatisk bergart som er danna av vulkansk oske eller pimpstein som fell til bakken.

Sjå òg
Maar

Kjelde
Denne artikkelen bygger på «Tuff ring» frå ,  den 15. november 2007.

Fotnotar

 
Vulkanske landformer
Bibmus

Bibmus er bibliotek, arkiv og museum for lokalsamfunnet i tidlegare Rennesøy kommune. Utstillinga og nettsidene er laga i eit samarbeid mellom Rennesøy kommune og Ryfylkemuseet.

Målsettinga med prosjektet har vore å integrere bibliotek, museum og arkiv til ein formidlingsinstitusjon. Institusjonen skal kunne gje ei brei og god kulturformidling til lokalsamfunnet. BibMus held til i kulturhuset Meieriet i Vikevåg.

Bakgrunnsstoff 
 Heimesider til Bibmus
 Nettstaden til Ryfylkemuseet

Museum i Rogaland
Ryfylkemuseet
Rennesøy kommune
Bibliotek i Rogaland
Digital kompetanse

«Digital kompetanse er ferdigheter, kunnskaper, kreativitet og holdninger som alle trenger for å kunne bruke digitale medier for læring og mestring i kunnskapssamfunnet.»
(Digital skole hver dag, ITU 2005)

Stortingsmeldinga Kultur for læring definerer digital kompetanse som beståande av to element: 

1. Enkle IKT-ferdigheter: bruk av programvare (f.eks. lese, skrive, regne) og søk, lokalisering, omforming og kontroll av informasjon fra ulike digitale kilder  

2. Mer avanserte ferdigheter som sikrer en kreativ og kritisk bruk av digitale verktøy og medier.

Litteratur 
 Kunnskapsdepartemementet: Program for digital kompetanse 2004-2008
 Erstad, O. (2005) Digital kompetanse i skolen: en innføring. Oslo: Universitetsforl. ISBN 978-82-15-00196-8
http://www.ub.uib.no/prosj/DK/bakgrunn.htm

Informasjonsteknologi
Kvitsøy hummermuseum

Kvitsøy hummermuseum ligg i eit sjøhus på Grøningen i Ydstebøhavn på Kvitsøy. Museet er ei avdeling av Ryfylkemuseet. I huset er det utstillingar i tre høgder og dessutan lokale for møteverksemd.

Sommaren 2006 opna ny utstilling kalla «Hummeren - frå teine til sølvfat». Utstillinga fortel om biologien til hummaren og om fangst og handel med hummar. I akvarium kan ein sjå hummaren i ulike stadium av utvikling.

I juni 2007 opna andre delen av hummarmuseet med utstillinga «Året rundt på fiske». Dette er eit utstilling som set dei ulike fiska som gjekk føre seg frå Kvitsøy inn i ein samanheng og der vi også viser samanhengen med bruken av jorda på øyane.

I underetasjen blei det sommaren 2009 opna ei utstillinga kalla ”Båten og motoren”. Utstillinga viser båtar, motorar og anna utstyr som har vore i bruk i fiskeflåten.

I mai 2011 oppstod det brann i hummarmuseet, og både bygningen og utstillingane fekk store skadar. Men nå er museet på veg opp att. Målet er å gjenopna museet i løpet av hausten 2012.

Bakgrunnsstoff 
 Om Hummermuseum Kvitsøy på nettstaden til Ryfylkemuseet

Ryfylkemuseet
Byggverk i Kvitsøy
Kultur i Kvitsøy
Norsk fiske
Museum i Rogaland