alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Doubtful Sound

Doubtful Sound er ein fjord sørvest på Sørøya på New Zealand, nær den mindre, men lettare tilgjengelege og meir kjende fjorden Milford Sound. Denne delen av øya har uoffisielt fått namnet «Fjordland» (engelsk Fiordland) på grunn av alle fjordane som skjer inn i landskapet her, og ein nasjonalpark her ber også dette namnet. Dei bratte fjordsidene byr fram hundrevis av fossefall i regntida. Fjorden hyser ein av dei sørlegaste bestandane av delfinar i verda. Talet på individa er lågt, berre om lag 60 stykke, og det er uvisst om bestanden vil bestå i framtida. Det er vanleg at turbåtar prøver å få kontakt med desse dyra.

Historikk 
Doubtful Sound fekk namnet «Doubtful Harbour» av kaptein James Cook, som ikkje våga segla inn i fjorden fordi han var utrygg på om farvatnet var tilgjengeleg for seglskip. Seinare vart han kalla Doubtful Sound av kval- og selfangarar.

Ein kjem fram til fjorden anten sjøvegen eller på landevegen frå kraftstasjonen Manapouri Power Station.

Doubtful Sound har tre fjordarmar, og det fell fleire store fossefall ned i kvar av dei, t.d. Helena Falls ved Deep Cove, og Browne Falls som er over 600 m høg.

Doubtful Sound er uvanleg på den måten at der er to åtskilde lag med vatn som ikkje blandar seg: Dei øvste meterane er ferskvatn frå elveutløpa i fjorden. Under dette er eit lag med kaldt, tungt saltvatn frå havet. Skilnaden i brytingsindeksen mellom desse to laga gjer det vanskeleg for ljos å trengja gjennom. Slik har det seg at mange djuphavsorganismar held til i det høvesvis grunne farvatnet i denne fjorden.

Deep Cove 
Deep Cove er ein fjordarm i Doubtful Sound, og tek mot utsleppet av vatn frå kraftstasjonen Manapouri Power Station, den største vasskraftstasjonen på New Zealand. Lik resten av Fjordland har òg Deep Cove eit unikt, vilt og lite tilgjengeleg landskap. Vasstilførsla frå kraftstasjonen påverkar kvaliteten av vatnet i fjordarmen, sjølv om dette frå før er eit område med stor ferskvasstilførsel gjennom ei årleg nedbørsmengde på 7,6 meter.

Dyreliv 
Dyr som finst i Doubtful Sound er mellom anna:
 Pelssel
 Delfinar
 Pingvinar

Doubtful Sound hyser ei stor mengde ulike sjødyr, t.d. mange arter fisk, sjøstjerner, sjøanemoner og korallar. Dei mest kjende er kanskje dei svarte koralltrea som her finst i uvanleg grunt vatn for organismar som elles vert rekna som djuphavsarter.

Kartlenkjer 
  Doubtful Sound
  Deep Cove

Fjordar på New Zealand
Sørøya på New Zealand
Fjordland
Sykkylvsbrua

Sykkylvsbrua er ei bru som kryssar Sykkylvsfjorden i Sykkylven kommune i Møre og Romsdal. Brua er 860 meter lang, lengste spenn er 60 meter, og seglingshøgda er 16 meter. Brua har 15 spenn.

Sykkylvsbrua vart opna 14. oktober 2000, og anlegget hadde då kosta 140 millionar kroner. Brua er bompengefinansiert, og innkrevinga av bompengar er rekna med skal vara til 2016.

Brua går mellom krinsane Vik og Ikornnes.

Sjå òg 
 Bruer i Noreg

Bakgrunnsstoff 

Vegbruer i Møre og Romsdal
Vegar i Sykkylven
Kassebruer
Bruer opna i 2000
2000 i Noreg
Zanzibar

Zanzibar er ei afrikansk øygruppe. Ho har hovudøya Zanzibar (swahili: Unguja) på 1658 km², og Pemba på 984 km² i nord. Zanzibar ligg utanfor austkysten av Afrika og høyrer til Tanzania. (Namnet Tanzania er ei samansetting av dei to delane i landet: fastlandet Tanganyika, og Zanzibar). Hovudstad og økonomisk sentrum er Zanzibar by med gamlebyen Stone Town (verdsarv). Zanzibar utgjer saman med øya Pemba og nokre andre småøyer Zanzibararkipelagoet. Hovudstaden på Pemba er Chacke Chacke.

Bakgrunnsstoff 
 Meir om Zanzibar 

Øyar i Tanzania
Arne-Ivar Kjerland

Arne-Ivar Kjerland () er ein norsk antikvarbokhandlar i Nynorsk Antikvariat i Tvedestrand. Kjerland var leiar i Granvin Mållag 1974–1977 og redaktør av Granvinsmaole 1975–1977. Mest kjend er han nok som mangeårig disponent i nynorskavisa Dag og Tid (1981–2004). I perioden som Dag og Tid-disponent var han samstundes sekretær for Riksfondet for nynorsk presse. Kjerland er kjend som formidlar av nynorsk litteratur, mest Olav H. Hauge og dei nynorske salmediktarane. Som sambygding har Kjerland arbeidd mykje med forfattarskapen til Thrond Sj. Haukenæs, og skrive ei rekkje artiklar om denne særmerkte folkeminnesamlaren frå Hardanger.

Referansar 
Målfolk
Folk frå Granvin
Antikvariat
Norske bokhandlarar
Kystverket

Kystverket er ein norsk statleg etat under Fiskeri- og kystdepartementet. Kystverket har eit operativt ansvar for kystforvalting, sjøtryggleik og samferdsle på sjøen langs kysten av Noreg. Kystverket er organisert med eit hovudkontor i Ålesund (Kystdirektoratet), fem kystdistrikt med distriktskontor i Arendal, Haugesund, Ålesund, Kabelvåg og Honningsvåg og ei beredskapsavdeling i Horten. 

Kystverket har 12 større fartøy som vert nytta til nybygging, vedlikehald og drift av fyrstasjonar, lykter, lanterner og merke langs kysten. Kystverket har ansvaret for lostenesta og Trafikksentralar.

Kystdirektoratet vart til i 1974 då Fyr- og merkevesenet, Losvesenet, og Hamnedirektoratet blei slått saman. I 1981 blei verksemda omforma til Kystverket, med Kystdirektoratet som hovudkontor. Frå 2007 har heile verksemda hatt namnet Kystverket.

I 2008 vart Kystverkmusea, etatsmuseet til Kystverket, formelt danna.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell nettstad
 Nettstaden til Kystverkmusea
 Kystverkmusea

 
Skipingar i 1974
Holmgang

Holmgang var ei form for tvikamp brukt i norrøn tid som gjekk føre seg på ein holme, eit skjer eller ein annan avgrensa stad. Dei to som stod mot kvarandre slost til første blodsdråpe eller til døden. Ein kunne òg overgjeva seg, men dette blei rekna som eit tap av ære. 

Tvikampforma er nemnd fleire gonger i sogelitteraturen. Holmgang blei avskaffa som dom i Noreg etter at kristendommen blei innført i mellomalderen.

Bakgrunnsstoff
 

Norrøn tid
Norsk rettshistorie
Oppførselsreglar
Vald
Adele Bloch-Bauer I

Adele Bloch-Bauer I, òg kjend som «Goldene Adele» ('Gylne Adele'), er eit måleri laga av Gustav Klimt (1862-1918) mellom 1903 og 1907. Biletet er eit portrett av Adele Bloch-Bauer, bestilt av ektemannen hennar Ferdinand Bloch-Bauer, som var ein jødisk bankier og sukkerprodusent. Biletet vert rekna for å vere eit av dei viktigaste verka til Klimt og eit hovudverk innan den austerrikske jugendstilen (Wiener Secession) og vert ofte sett som eit ikon for den austerrikske kulturelle identiteten.

I 1941 blei måleriet stole av nazistane og seinare utstilt ved Österreichische Galerie Belvedere. I 2006, etter åtte års arbeid på vegner av Bloch-Bauer-arvingane, blei det stolne måleriet gjeve tilbake til familien. I juni 2006 vart biletet seld for 135 millionar amerikanske dollar, den høgaste prisen nokon hadde betalt for eit måleri til då (rekorden vart slått i november same året). Måleriet vart kjøpt av den amerikanske forretningsmannen og museumsdirektøren Ronald Lauder til Neue Galerie på Manhattan i New York.

Motiv 

Måleriet viser Adele Bloch-Bauer (1881–1925) i 26-årsalderen. Ho var dottera til generaldirektør Moritz Bauer i Wiener Bankverein. I 1899 gifta Adele Bauer seg med Ferdinand Bloch (1864–1945). Systra hennar, Marie Therese Bauer, var allereie gift med bror hans, Gustav Bloch. Begge familiane tok namnet Bloch-Bauer.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Portrait of Adele Bloch-Bauer I» frå ,  den 5. mars 2019.

Bakgrunnsstoff 
 Neue Galerie New York · Museum for german and austrian art

Kunstverk frå 1900-talet
Portrett
Måleri
Gustav Klimt
Dyre ting
Art nouveau-verk
Weser

Weser er ei stor elv nordvest i Tyskland. Ho har sitt utspring i Hann. Münden der elvane Fulda og Werra renn saman, og renn gjennom den historiske hansabyen Bremen og 50 km seinare munnar ho ut i Nordsjøen ved hamnebyen Bremerhaven. På motsett side (i vest) ligg byen Nordenham ved utgangspunktet til halvøya Butjadingen, som plasserer elvemunningen i Niedersachsen. Elva har ei total lengd på 452 km, og i lag med kjeldeelva Werra, som har utspring i Thüringen, er lengda 744 km. 

Språkleg sett har namnet på elvane Weser og Werra same opphav, og skilnaden kjem av den gamle språklege grensa mellom høgtysk og nedertysk, som låg i området rundt Hannoversch Münden.

Weser er den einaste elva som munnar direkte ut i havet og som berre renn innanfor Tyskland.

Geografi 
Dei øvre delane av elva renn gjennom eit åslendt landskap kalla Weserbergland. Det strekkjer seg frå området der Fulda og Werra renn saman til Porta Westfalica, der ho renn gjennom eit gjel mellom dei to fjellkjedene Wiehengebirge i vest og Weserbergland i aust.

Mellom Minden og Nordsjøen er elva stort sett kanalisert og skip opp til 1 200 tonn kan segle her. Det er bygd åtte demningar for vasskraftproduksjon langs elva. Lenger nede er ho forbunde til Dortmund-Ems-kanalen via Küstenkanal og ein annan kanal knyter ho til Elbe ved Bremerhaven. Eit stort reservoar på elva Eder, den største sideelva til Fulda, vert nytta til å regulere vassnivået i Weser, slik at ho er djup nok for skipstrafikk året rundt. Demninga, som vart bygd i 1914, vart bomba og øydelagd av britiske fly i februar 1943, noko som førte til tap av liv og store øydeleggingar lenger nede i elva. Demninga vart bygd opp att etter fire månadar. I dag er reservoaret Edersee ein feriestad om sommaren og ein stor produksjon av vasskraft. 

Weser munnar ut i Nordsjøen i den sørlegaste delen av Tyskebukta. Her delar ho seg i to greiner. Desse sjøarmane vert kalla Alte Weser (Gamle Weser) og Neue Weser (Nye Weser). Dei er store vassvegar for skip som skal til hamnene i Bremerhaven, Nordenham og Bremen. Det nordlegaste punktet til Weser er markert med fyret Alte Weser. Dette fyret erstatta det historiske og kjende fyret Roter Sand i 1964.

Byar langs Weser 
Byar som ligg langs elva, frå kjelda til munning, er: Hannoversch Münden, Beverungen, Höxter, Holzminden, Bodenwerder, Hameln, Hessisch Oldendorf, Rinteln, Vlotho, Bad Oeynhausen, Porta Westfalica, Minden, Petershagen, Nienburg, Achim, Bremen, Brake, Nordenham og Bremerhaven.

Sideelvar 
Den største sideelva til Weser er Aller, som ho mottar i Bremen. 

Sideelvar til Weser og Werra (frå kjelda til munning): 
 Venstre
 Ulster
 Fulda, med Eder
 Diemel
 Große Aue
 Hunte
 Høgre
 Nesse
 Aller
 Lesum

Etymologi 
Namnet Weser finn ein igjen i andre elvar som Wear i England og Vistula i Polen, som alle har opphav i den gamle frisiske rota wāse eller norrønt veisa, som tyder «slam, gjørme, stilleståande dam».

Sjå òg 
 Operation Weserübung

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Weser» frå ,  den 12. juni 2007.  
 

Elvar i Tyskland
Hessen
Niedersachsen
Nordrhein-Westfalen
Bremen
Festung Norwegen

Festung Norwegen er på tysk språk ei nemning på dei festningsverka som vart bygd opp i Noreg i løpet av andre verdskrig. Særleg gjaldt det installasjonar langs heile kysten, som del av Atlanterhavsmuren (Atlantikwall). Festung Norwegen skulle hindra invasjon av Noreg. I tillegg vart det bygd opp basar for offensiv deltaking i krigen. Særleg gjaldt dette flyplassar og basar for ubåtar.

Bakgrunnsstoff 
 "Festung Norwegen" – de tyske festningsanleggene i Norge 
 Atlantikwall in Norwegen
 U-boat bases The Bases in Norway på http://www.uboat.net
 Festung Norwegen German coastal main defence in Norway during WW II på http://www.nuav.net

Sjå òg 
 Noreg under andre verdskrigen

Noreg under andre verdskrigen
Vemork

Vemork er eit område i Tinn kommune, nær Rjukan. I 1906 starta Norsk Hydro bygging av eit stor vasskraftverk på Vemork. Kraftverket Rjukan I stod ferdig i 1911 og var då det største vasskraftverket i verda. Elektrisk kraft la grunnlaget for oppbygging av store industrianlegg. Kunstgjødsel vart produsert. Framom kraftverket vart det bygd eit fabrikkbygg, der det vart gjort ymse forsking. Mellom anna vart det utvikla metodar for å produsera tungtvatn. 

Under andre verdskrig organiserte SOE den såkalla tungtvassaksjonen (eller Vemork-aksjonen) for å hindra produksjon av tungtvatn. Ein trudde at tungtvatnet kunne gje grunnlag for framstilling av ei atombombe. 

Norsk Industriarbeidermuseum har i dag hovudsete i kraftstasjonsbygget. Utstillingane i museet fokuserer på historia knytt til tungtvassaksjonen. Eit anna hovudelement er historia til norsk arbeidarrørsle.

Bakgrunnsstoff 

 www.visitvemork.com Norsk Industriarbeidermuseum sin nettstad

Kulturminne i Tinn
Kulturminne i Noreg frå andre verdskrigen
Olaf Nordhagen

Johan Olaf Brochmann Nordhagen () var ein norsk arkitekt, ingeniør og kunstnar, fødd og oppvaksen i Oslo. I 1906 vann han arkitektkonkurransen om Bergen Offentlige Bibliotek. Han teikna også kraftstasjonane til vasskraftverka Såheim og Vemork ved Rjukan.

Han er mest kjend for å ha leia restaureringa av Nidarosdomen frå 1909 fram til han døydde. I Nidarosdomen stod han bl.a. ansvarleg for oppføringa av store delar av vestskipet etter teikningar av Christian Christie. Nordhagen var den første som måtte attoppbyggja delar av domkyrkja som ikkje kunne rekonstruerast ut frå historiske eller arkeologiske kjelder, og nokre av Nordhagen sine utkast til løysing vekte stort ordskifte. Etter at han i 1922 gjekk sigrande ut av den såkalla systemstriden om prinsippet for atterreisinga av vestskipet, utforma han kvelvingar og tak i vestskipet og midtdelane av vestfronten, irekna det store rosevinduet. Desse delane stod ferdig i 1930, fem år etter at han døydde.

Nordhagen sitt gravmonument ligg like ved nordre tverrskip i Nidarosdomen.

Sjå òg 
 Restaureringa av Nidarosdomen

Bakgrunnsstoff 
 Olaf Nordhagen Ingeniør, arkitekt og kunstner  på http://www.iu.hio.no 
 Johan Olaf Brochmann Nordhagen på http://www.artemisia.no
 Store Norske Leksikon om Nordhagen.

Nordhagen, Olaf
Nordhagen, Olaf
Nordhagen, Olaf
Nordhagen, Olaf
Jimmy Cobb

Jimmy Cobb () var ein amerikansk jazztrommeslagar som mellom anna er kjend for samarbeidet med Miles Davis, John Coltrane og Cannonball Adderley i 1950 og -60-åra.

Cobb byrja karrieren i Washington D.C., der han spelte med mellom andre Billie Holiday og Pearl Bailey. I 1950 var han med på si første plateinnspeling med saksofonisten Earl Bostic. Seinare spelte han med artistar som Dinah Washington, Clark Terry og Cannonball Adderly, før han kom med i Miles Davis sin kvintett i 1957. Høgdepunktet i karrieren kom med Davis-innspelinga Kind of Blue i 1959, som vert rekna som eit av dei store meistarverka innan jazzen (andre kjende plater han var med på er Sketches of Spain, Someday My Prince will Come og Porgy and Bess).

I 1964 slutta Cobb hjå Miles, men rytmeseksjonen frå sekstetten heldt saman, under namnet «Wynton Kelly Trio». Bandet, som i tillegg til Cobb bestod av Wynton Kelly på piano og Paul Chambers på bass, heldt fram til slutten av 1960-åra, og dei laga fleire plater både som trio og saman med andre artistar.

Etter trioen vart oppløyst, spelte Cobb med Sarah Vaughan i ni år. I tillegg jobba han frilans med ulike artistar, noko han har halde fram med sidan. I den seinare tida har Cobb også hatt sitt eige band i New York, under namnet «Cobb’s Mob».

Bakgrunnsstoff 
 Jimmy Cobb på Drummerworld

Kjelde 
 Offisiell heimeside for Jimmy Cobb

Cobb, Jimmy
Folk frå Washington, D.C.
Fyrebilsbibelen

Fyrebilsbibelen eller Studentmållagsbibelen er nemningar på den fyrste omsetjinga av heile Bibelen til landsmål. Bibelen kom ut sommaren 1921 med tittelen Bibelen eller Den Heilage Skrifti og undertittelen Dei kanoniske bøkerne i Det Gamle og Det Nye Testamentet. Han vart prenta i eit opplag på 50 000.

Namnet fyrebilsbibelen kom av at ein ikkje hadde ferdig ei heil vitskapleg omsetjing frå grunnteksten. Omsetjingar til andre skandinaviske språk vart lagd til grunn. Arbeidet i bibelnemnda åt Studentmållaget i Oslo vart leia av Peter Hognestad. Som heilskap ber bibelutgåva mest preg av Alexander Seippel, som samla omsette kring ein tredel. Elles var fleire med på å omsetja større eller mindre delar av skriftene. Mellom desse kan nemnast Lars Eskeland, Jon Mannsåker, Arne Bergsgård, Torkell Mauland, Erik Eggen, Elias Blix, Ivar Mortensson og Anders Hovden. Gustav Indrebø gjekk gjennom språkføringa, og sytte for at alt fekk same form og rettskriving. Midtsommarsdagen 1921 tok bibelnemnda imot dei fyrste eksemplara av den ferdige Bibelen. Etter ti år var heile opplaget utseld. Det Norske Bibelselskapet sikra seg rettane til bibelutgåva, og gjekk i gang med å førebu ei ny revidert utgåve i samsvar med bokmålsutgåva frå 1930. Ragnvald Indrebø tok på seg revisjonen, og i 1938 kom den fyrste "endelege" nynorske Bibelen ut. Denne bibelutgåva vert gjerne kalla Indrebøbibelen. 

Seippel nytta ein fulltonande og klangrik nynorsk, og han var ein språkkunstnar. Med Martin Luther som førebilete la han vekt på å få eit folkeleg bibelspråk. Seippel sa at «språket skulle vera so folkelegt som råd var; difor satte eg meg fyr at eg inkje ville skrive ei setning som eg inkje visste eller trudde at ein norsk bonde kunde segja». Seippel greidde å gje det nynorske bibelspråket den rike klangen som har prega det nynorske bibelspråket heilt fram til i dag. Det var Seippel som fyrst nytta «Lat»-formene i dei tre fyrste bønene i Fadervår: «Lat namnet ditt helgast». I 1978 kom ei form med «La -» også inn i bokmålsomsetjinga.

Bakgrunnsstoff 
 Heile Bibelomsetjinga

Kjelder

Litteratur 
 Studentmållaget i Oslo: Studentar i målstrid. Studentmållaget i Oslo 1900-2000, Oslo 2003. ISBN 82-521-5698-3

Andre kjelder 
 Bibelselskapet 

Nynorsk
Bibelen
Bøker frå 1921
Kondominium

Kondominium (av latin con-dominium, «felles eigedom», òg kondominat) refererer til at fleire statar styrer over eit felles område. Området i seg sjølv har nemninga kondominium.

I historia finst ei rekkje eksemplar på kondominium, men slike forvaltingar viste seg ofte å vere ustabile, og dei fleste kondominium enda under styret åt ein enkelt stat.

Historiske kondominium 
 Kypros var i over 300 år delt mellom den bysantinske keisar og kalifen.
 Schleswig-Holstein var preussisk og austerriksk kondominium frå 1864 til 1866.
 Sudan var fram til 1956 britisk-egyptisk kondominium.
 Det nøytrale Moresnet var frå 1816 til 1919 eit preussisk (seinare tysk) og nederlandsk (seinare belgisk) kondominium.
 Bosnia-Hercegovina var frå 1908 eit austerriksk-ungarsk kondominium (Austerrike-Ungarn bestod av to separate statar, som forvalta dette området i fellesskap).
 Etter fransk rett blei Andorra lenge sett på som eit fransk-spansk kondominium, men det er nå vanlegare å rekne det som medfyrstedømme.
 Ny-Hebridane (i dag Vanuatu) var fram til 1980 under felles britisk og fransk styre.
 Den britiske regjeringa foreslo i 2001 å dele suvereniteten over Gibraltar med Spania, men det blei avvist av folket i Gibraltar i ei folkeavstemming i 2002.

Kjelde 
 «Kondominium» i Wikipedia på bokmål

Folkerett
Styresett
Rappar

Ein rappar er ein som framførar tekstar ved å «rappa», ei kunstform som ligg i grenselandet mellom song og tale. Rapparar blir som regel rekna som musikarar, ettersom dei oftast framfører tekstane sine til musikk eller i det minste ein bakgrunnsrytme. Dei skil seg frå spoken word-artistar ved at dei nesten alltid snakkar raskt. 

Rapparar vert òg gjerne kalla MCar. Rapping er eit av dei fire elementa i hiphop.

Musikarar
Forfattarar
Hiphop
Engelske ord og uttrykk
Hkon

Hkon er kunstnarnamnet til ein ung norsk hiphop-produsent frå Fyllingsdalen i Bergen. Han arbeider tett med rapparar som Area, Ovelution, Jave, Broder Jo, Jonas V og Eventuelt Problem, og har dessutan gjort beats for m.a. Tier'n & Lars, Kompani 69, Skurke Sprett og Gutta På Skauen. Han er tilknytt Grind Entertainment og ATP Music.

Diskografi 
2005
 Ovelution & Area - Best of FY: «Intro», «Will not lose», «Ro deg ned», «For you remix», «Hot», «Loving you», «Over deg», «Life in a pause», «Ny dag», «Life writer»
2006
 A-Laget - Nokke feita vol.1: «Høy på det her», «Sommerdag», «Vi flipper helt ut»
 Gutta på Skauen - Motstandsbevegelsen: «Jeg er lei», «Stikk vekk»
 Hkon - Straight Outta FY: Heile mixteipen
 Sa-G presents N.O.K.A.S - The Mixtape: «Vi legger det ned», «Gateshit»
 Area - Before the first impression of: Heile albumet
 Skurke Sprett - Sprett, drugs, rock'n'roll: «Kamman»
 Hkon - Straight Outta FY Vol. 2 Heile mixteipen
 Jave - Tekst og tanke: «Intro», «Bryr oss ikke», «Skryte litt», «Stedet er mitt», «Framtiden», «Ligger i kortene», «Tekst og tanke», «Ikke lenger», «Være med oss», «Ny tid»
 Shifty - Min tur mixteip: «Der vi kommer fra», «Sommertider»
 Tier'n & Lars - Kulturclash: «Kompis med bil», «Gi det litt tid»
2009
 Hkon - Straight Outta FY Vol. 3.5 : Heile mixteipen
2008
 Devin The Dude - Landing Gear - In My Draws
2011
 Jonas V - 21 Gram 
 ''Jonas V - 0,1 tonn - ung og tung

Norske plateprodusentar
Folk frå Bergen
Mixteip

Mixteip var opphavleg det engelske ordet for samlekassett — ei samling ulike musikkstykke festa til lydband. I seinare tid har uttrykket vorte teke opp av hiphopmiljøet, der det som regel tyder «uoffisiell samleplate/album». Her nyttar artistane ofte beatar frå kjende songar og lagar sine eigne versjonar.

musikk
Beat

Som musikalsk omgrep kan beat ha fleire tydingar. I det engelske språket viser det først og fremst til pulsen eller taktslaga i musikken. På norsk nyttar vi hovudsakleg omgrepet for å syne til ei form for rytmisk figur. 

Det musikalske grunnlaget i ein hip hop-song vert gjerne kalla «beat». Som regel består dette av ein kort melodi med trommer til, som vert repetert ei rekkje gongar. Melodiane vert ofte sampla frå kjende eller ukjende musikkstykke, men mange produsentar nyttar òg musikkinstrument, særleg synthesizarar.

Rytme
Varangerfjorden

Varangerfjorden (samisk Várjjatvuotna, finsk Varanginvuono) er ein fjord i Troms og Finnmark og den austlegaste fjorden i Noreg. Fjorden er om lag 95 km lang. 

Ved munningen, mellom Vardø i nord og Grense Jakobselv nær Kirkenes i sør er fjorden om lag 70 km brei. Fjorden strekkjer seg vestover mot Varangerbotn i kommunen Nesseby.

Av kommunar ved fjorden finn ein Vardø og Vadsø på nordsida, Sør-Varanger på sørsida og Nesseby i den indre delen.

Geografi 
Fjorden ligg på sørsida av Varangerhalvøya. Den største busetnaden på nordsida av fjorden er byen Vadsø som ligg om lag halvvegs inn i fjorden. Andre stader på nordsida er Kiberg, Komagvær, Skallelv, Krampenes, Ekkerøy, Golnes, Vestre Jakobselv og tettstaden Nesseby. På sørsida ligg byen Kirkenes (ved Bøkfjorden) Bugøynes og Karlebotn. 

Inst i fjorden stikk Selešnjárga ut i fjorden her ligg fjordane Karlebotn på sørsida og Meskfjorden på nordsida. Inst i Meskfjorden ligg Varangerbotn

I den ytre delen av fjorden på sørsida ligg fleire øyar. Den største av desse er Skogerøya like nord for Kirkenes. Her ligg òg Kjelmøya og Reinøya.

Fjordarmar 
Alle fjordarmane, om ein ser bort i frå Karlebotn og Meskfjorden i botn, ligg på sørsida av fjorden, og dei fleste i den ytre delen av fjorden rundt Kirkenes. 

 Kobbholmfjorden
 Sagfjorden i Sør-Varanger
 Jarfjorden
 Litle Jarfjorden
 Holmengråfjorden
 Bøkfjorden, ved Kirkenes 
 Krokfjorden
 Sølferbotn
 Langjorden ved Kirkenes
 Korsfjorden i Sør-Varanger
 Kjøfjorden
 Spurvfjorden
 Neidenfjorden
 Munkefjorden
 Oterfjorden
 Vagnfjorden
 Bugøyfjorden
 Veidnesfjorden
 Karlebotn
 Meskfjorden

Historie 
Kvenene som bur ved Varangerfjorden er stort sett etterkomarar etter finske immigrantar som kom til området på 1800-talet frå Finland og Nord-Sverige.

På den første halvdelen av 1800-talet var sjansen for at Russland kom til å krevje ein del av kysten langs Varangerfjorden eit politisk tema i Europa, noko som gjorde at kong Oskar I gjekk inn i allianse med Storbritannia og Frankrike for å hindre dette.

Kjelder 
 Delar av denne artikkelen bygger på «Varangerfjord» frå , den 21. februar 2008. 

Fjordar i Troms og Finnmark
Barentshavet
Geografi i Vardø
Geografi i Vadsø
Fjordar i Sør-Varanger
Geografi i Nesseby
Soge

Soge (frå norrønt saga, 'utsegn, forteljing') viser til noko som blir sagt eller fortald. Soge kan visa til svært ulike stilnivå, frå simpel baksnakking til høgtidelege kongesoger.

Sjå òg 
 Forteljing
 Historie
 Munnleg overlevering
 Islendingesogene

Litteratur
Forteljingar
Borgøy

Borgøy er ei øy i Tysvær kommune i Rogaland. Øya ligg i innlaupet til Skjoldafjorden og er utan bru- og ferjesamband. Øya er ca 4,5 km².

Målaren Lars Hertervig var fødd på Borgøy. Foreldra hans hadde eit lite bruk nær Hattarvågen på vestsida av øya. Namnet Hertervig skal kome av Hattarvik.

Geografi i Tysvær
Øyar i Rogaland