alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
McDonald’s

McDonald's Corporation er ei amerikansk snøggmatkjede som sel hamburgerar, pommes frites og liknande. Kjeda er den største på området i verda og omfattar over 31 000 restaurantar i om lag 120 land, dei fleste baserte på franchising. McDonald's er fleire stader i verda blitt eit symbol for aukande globalisering og eksport av amerikansk kultur og næringsliv og utsett for protestdemonstrasjonar. Kjeda blir også kritisert for å servere usunn mat som bidrar til overvekt, særleg hos ungdom. Omsetjing var i 2004 på om lag 19 milliardar amerikanske dollar og selskapet hadde då kring 440 000 tilsette.

Historikk 
Brørne Maurice (Mac) og Richard (Dick) McDonald opna i 1948 ein drive-in restaurant i San Bernardino i California, som serverte hamburgerar, pommes frites og milkshake. Brørne hadde frå 1940 drive ein liknande grillrestaurant same stad. I 1953 utvida dei drifta til fleire restaurantar via franchising, og i 1954 gjorde dei Raymond Albert Kroc (1902–84), ein seljar av milkshake-maskiner, til franchise-agent. Han opna i 1955 sjølv ein restaurant i Des Plaines i Illinois, som kjeda no refererer til som sin første og starten på selskapet. I 1960 omfatta kjeda (no McDonald's Corporation) over 200 restaurantar i USA, og året etter kjøpte Kroc ut brørne og lanserte logoen med ein M forma som to gylne bogar (Golden Arches). Logoforma var tidlegare brukt som byggedesign i dei førte restaurantane til brørne McDonalds. Reklamefiguren og klovnen Ronald McDonald kom på TV første gong i 1963, og McDonald's vart i 1965 eit børsnotert aksjeselskap. I 1968, same år som hamburgeren Big Mac vart lansert, opna McDonald's sin restaurant nummer tusen, og gjennom 1970-åra auka talet på restaurantar med om lag 500 per år. Den første restauranten utanfor USA vart opna i Canada i 1967, dei første i Europa i Tyskland og Nederland i 1971, den første i Norden i Sverige i 1973 (Stockholm), og i 1990 opna McDonald's ein restaurant i Moskva.

I Noreg vart den første McDonald's-restauranten opna i Oslo i 1983. McDonald's Norge AS er eigd med halvparten kvar av McDonald's Corporation og administrerande direktør Theo Holm og har ei omsetjing på over 1 milliard norske kroner. Per 2005 var det 67 norske restaurantar med om lag 2500 tilsette.

Veldedig arbeid
Gjennom den norske stiftinga Ronald McDonald Barnefond har verksemda òg bygd bustadtilbod til familiar med barn innlagde ved sjukehus, og det finst tilsvarande rom eller hus i fleire andre land. I 2016 byrja dei stiftinga eit samarbeid med Stine Sofies Stiftelse om å byggja Stine Sofie Senteret for valdsutsette barn.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 McDonald’s Norge

USA-amerikanske snøggmatkjeder
Skipingar i 1940
Adolphe Sax

Antoine Joseph Adolphe Sax () var ein belgisk instrumentmakar, mest kjend for oppfinninga av saksofonen.

Sax vart fødd i Dinant i Belgia. Far hans, Charles Joseph Sax, var òg instrumentmakar. Adolphe byrja å lage sine eigne instrument i veldig ung alder.

Etter at han vart ferdig på skulen byrja Sax å eksperimentere med nye instrument. Den første oppfinninga var ei forbetring av bassklarinetten.

I 1841 flytta Sax til Paris og byrja å jobbe på nye instrument. Desse instrumenta var klare for visning i 1844. Sjølv om han ikkje stod som oppfinnar av instrumenta var dei så gode at dei gjekk under namnet saxhorn.

På denne tida jobba han med det instrumentet som han er best kjend for, saksofonen. Komponisten Hector Berlioz gav positiv omtale om det nye instrumentet i 1842, men det vart ikkje patentert før i 1846. Det var desse instrumenta som gjorde Sax kjend og sikra han ein lærarjobb ved Paris Conservatoire. 

Adolphe Sax døydde i 1894 i Paris og vart gravlagd på Cimetière de Montmartre.

Referansar

Treblåseinstrument
Belgiske oppfinnarar
Verdas naturvernunion

Verdas naturvernunion eller Den internasjonale naturvernorganisasjonen (IUCN) (International Union of Conservation of Nature, IUCN) er ein internasjonalt organisasjon for naturvern. Han vart skipa i 1948 og har hovudsete i Gland i Sveits. 

Oppgåva for IUCN er å oppmuntre og påverke avgjerder og å assistere verdssamfunnet til å ta vare på heilskapen og variasjonen i naturen, og å tryggje at utbytting av naturressursar er rettferdig og berekraftig. Han organiserer eit nettverk for miljøarbeidet i meir enn 80 regjeringar, meir enn 110 offentlege byrå og meir enn 800 ikkje-statlege organisasjonar. Nettverket kan engasjere 10 000 frittståande ekspertar og vitskapsfolk i meir enn 180 land.

IUCN tilrår nye medlem på UNESCO si verdsarvliste over natur- og kulturminne. Organisasjonen er òg kjent for arbeidet med å redigere ei global raudliste over trua plante- og dyreartar. Den nasjonale raudlista frå 1998 og Norsk Raudliste 2006 er sett opp ut frå kriteria til IUCN.

Namnet 
På engelsk har dei brukt namnet World Conservation Union sidan 1990, men det fulle namnet og akronymet er ofte brukte ved sida av kvarandre sidan mange kjenner organisasjonen som IUCN. På norsk er namna IUCN, Verdas naturvernunion og Den internasjonale naturvernorganisasjonen brukte i media.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «World Conservation Union» frå ,  den 6. august 2005.  
 IUCN offisiell nettstad

Bakgrunnsstoff

Miljøvern
Internasjonale organisasjonar
Vinlaging

Vinlaging eller vinifikasjon er arbeidet med å omdanna druer til vin.

Vinifikasjon av raudvin 

Druene vert hausta, og frakta forsiktig til produksjonslokalet. Dersom druene sprekker på vegen, kan dei byrja å gjæra med gjæren som allereie bur på drueskalet, og den ukontrollerte gjæringa kan få konsekvensar for vinen. Druer til raudvin vert ofte hausta tidleg, medan druene endå ikkje har vortne so søte. Deretter vert druene pressa. Kor lenge vinen gjærar varierer mykje frå vin til vin. I maserasjonen trekker vinen ut tannin og smaksstoff frå kjerner og stilkar, og farge frå skalet. Korleis vinen vert lagra, avhenger av korleis vinlagar ynskjer vinen sin. Det er vanleg å lagra vinen på eikefat. Vinen trekker til seg vanilin frå fata, fata lek litt luft som gjer at vinen oksiderer litt, og alkoholprosenten vert mindre. Kor stor innverknad dette får på den ferdige vinen avhenger av kor lenge vinen ligg på fat. Fordi fata etter kvart vert metta, kan fata bytast ut etter ei stund for å auka effekten. Etter ferdig lagring på fat, vert vinen tappa på flasker.

Vinifikasjon av kvitvin 
Druer til kvitvin vert ofte hausta seint, når druene er på det søtaste. Somme vinlagarar lèt druene henga på stokken til etter første frostnatta. Dette gjer druene endå søtare. Ein annan måte å få druene søtare er ved hjelp av edel rote. Ein muggsopp, gråskimmel eller Botrytis cinerea, går til åtak på druene og lagar hol i skalet. Dette gjer at noko av væska i druene fordampar, og dermed vert druene både søtare og sterkare på smak.
Gjæringstida varierer. Kvitvinen vert sjeldan maserert, då ein gjerne ikkje vil ha kvitvinen so bitter og raud som raudvinen. Kvitvin har i regelen kortare lagringstid enn raudvin.

Vin
Druer
Maserasjon

I samband med vinlaging er maserasjon, eller skinnkontakttid, ein del av vinifikasjonsprosessen der vinen trekkjer ut farge frå skalet (helst til raudvin), og tannin og andre stoff frå kjerner og stilkar. 

Ved opparbeiding av urtepreparat og andre naturmiddel inneber maserasjon at opphakka urter m.v. ligg i bløyt i vatn eller andre løysemiddel for å trekkja ut dei virksame stoffa. Etter maserasjonen blir oftast det faste stoffet filtrert bort, og berre det flytande uttrekkjet blir brukt vidare.

Lækjemiddel
Vin
Zilog Z80

Zilog Z80 er ein 8-bits mikroprosessor som vart mykje nytta på 1970- og 1980-talet. Den fyrste brikka vart produsert i 1976. Z80 vart nytta både i heimedatamaskinar, i spelkonsollar og i sokalla embedded systems. Den norskutvikla datamaskinen Tiki 100 var til dømes basert på Z80-prosessoren.

Z80 er framleis å få kjøpt i laus vekt, men vert i dag langt mindre nytta enn det han var tidlegare. Alle moderne datamaskinar er i dag baserte på 32-bits eller 64-bits mikroprosessorar.
I sokalla embedded systems er det framleis ein stor marknad for 8-bits mikroprosessorar, men her har nyare RISC-baserte prosessorar som til dømes AVR frå Atmel teke meir og meir over for dei gamle prosessorane.

Bakgrunnsstoff 

 Offisiell heimeside for Zilog, Inc. 
 Ei samling med Z80-ressursar

Mikroprosessorar
RISC

Reduced Instruction Set Computing (RISC) er ein prossesortype som i motsetnad til eldre CISC-prosessorar er baserte på nokre få, einfelde instruksjonar.

Historie 
I dei fyrste tiåra med datateknologi vart dei fleste dataprogram skrivne i Assembler, dvs. at programmeraren nytta seg av prosessoren sitt instruksjonssett direkte. På maskinvaresida førte dette til at dei som konstruerte prosessorar freista å implementera flest mogleg ulike instruksjonar som programmeraren kunne nytta seg av. Men etter kvart som det vart vanleg å utvikla programvare i høgnivåspråk som til dømes Pascal eller C, vart det klårt at det gjekk mot eit paradigmeskifte innanfor prosessorutviklinga. Det vart altfor vanskeleg å konstruera kompilatorar som kunne utnytta instruksjonssettet åt CISC-prosessorane optimalt. I realiteten var det berre eit subsett av instruksjonssettet som vart nytta av den kompilerte koden.

På 1980-talet vart det difor utvikla ei rad ulike prosessorar som nytta eit redusert instruksjonssett der berre dei mest vanlege instruksjonane vart tekne med. Når ein kvitta seg med dei lite bruka instruksjonane, kunne ein heller nytta meir plass til å implementera dei vanlege instruksjonane snøggare, til dømes ved hjelp av pipelining. Døme på RISC-prosessorar som såg dagsens ljos på 1980-talet er til dømes MIPS, Sparc og ARM. På 1990-talet gjorde Macintosh stor suksess med den RISC-baserte PowerPC-prosessoren som avløyste tidlegare Motorola 68000.

Dei aller fleste moderne RISC-prosessorar er 32-bits eller 64-bits, men det finst òg RISC-baserte mikrokontrollarar som er 8-bits, til dømes norskutvikla AVR frå Atmel.

Mikroprosessorar
Mikrokontrollerar
Gråskimmel

Gråskimmel (Botryotinia cinerea) er ein type muggsopp som finst overalt der det vert dyrka frukt og grønt. Han gjer gjerne skade ved å gå til åtak på røter eller frukter. Men gråskimmel blir òg brukt til å dyrka fram eigne smakar i vin og ost.

Vin
I fuktig vêr over lengre tid kan gråskimmel infisera røtene til vinrankene slik at dei ikkje gjev druer. Men dersom den våte tida blir følgd av tørrare vêr kan ein få til sokalla «edel rote», Edelfäule på tysk, som gjer vinen søtare.

I dette tilfellet går Botryotinia cinerea til åtake på druene og lagar hol i skalet. Deretter fordampar noko av væska i druene, og dei vert dermed søtare og sterkare på smak. Vinen ein lager av desse druene kan brukast som dessertvin.

Frukt og grønt 

Muggsoppen dukkar gjerne opp i lager på til dømes kål. På jordbærplantasjane er det gråskimmel som gjer mest skade.

Ost 

Gråskimmelost

Bakgrunnsstoff

Muggsopp
Vin
Dobbeltrom

Eit dobbeltrom er eit rom som er meint for to personar. Det er ofte plass til ein liten person i tillegg.

Dobbeltrom har som regel ei dobbeltseng men kan òg to enkle senger. I så fall blir det gjerne kalla twin-rom.

På brorparten av norske hotell er det dobbeltrom som er det vanlege. 
Det kostar gjerne litt mindre å leiga enkeltrom, men per person er dobbeltrom billigast.

Rom
Blood Red Throne

Blood Red Throne er eit norsk daudmetall-band frå Kristiansand. Musikken er mykje i stil med dei amerikanske daudmetall-pionerane Cannibal Corpse og Deicide. Denne musikkstilen har tidlegare ikkje vore særleg utbreidd i Noreg, med di black metal på 1990-talet kom og kasta skugge over alt hitt. Blood Red Throne har soleis synt lovande takter.

I januar 2005 gav Blood Red Throne ut den tredje plata si, kalla Altered Genesis. Tchort frå det no oppløyste svartmetall-bandet Emperor er med som gitarist.

Norske musikkgrupper
Norsk daudmetallmusikk
Musikkgrupper skipa i 1998
Dei fire store

Dei fire store er eit kjent uttrykk innan norsk litteratur som viser til fire forfattarar frå den norske realistiske gullalderen ved slutten av 1800-talet: Ibsen, Bjørnson, Kielland og Lie. 

Det er ukjent kven som kom på omgrepet eller først brukte det, men det var i alle fall i bruk før den første verdskrigen. Forfattarane kom alle ut på Gyldendal forlag, og om forlaget ikkje fann på uttrykket sjølv, brukte dei det i alle høve til marknadsføring.

Deretter blei det så vanleg innan norsk kultur at det er blitt ein slags klisjé, og ein har kåra «dei fire store» innan mange andre felt, også innan nyare norsk litteratur. Desse blei utpeikte i 1996 av Bokklubben Nye Bøker som Kjærstad, Fløgstad, Solstad og Wassmo. Kåringa skapte mykje debatt, men er seinare stort sett blitt gløymd.

Andre store
 Dei fire store i matvegen
 Dei fire store i norsk rock

norsk litteratur
tal
Feminisme

Feminisme er ei mangearta samling av sosiale teoriar, politiske rørsler og moralfilosofiar, i hovudsak motiverte av eller som dreiar seg om røynslene til kvinner. Det gjeld særleg kvinnene sin sosiale, politiske og økonomiske situasjon. Som sosial rørsle fokuserer feminismen særleg på å avgrense eller fjerne kjønnsdiskriminering, og å fremje kvinnene sine rettar, deira interesser og saker i samfunnet. 

Innan akademia fokuserer somme feministar på å dokumentere kjønnsdiskriminering og endringar i den sosiale posisjonen og representasjonen til kvinnene. Andre seier at kjønn er ein sosial konstruksjon, og dei granskar denne konstruksjonen av sosialt kjønn og jamvel seksualitet, og utviklar alternative modellar for studium av sosiale relasjonar. 

Feministisk politisk aktivisme arbeider vanlegvis med saker som reproduktive rettar, vald i parforhold, fødselspermisjon, likeløn, kjønnsbasert mobbing, diskriminering og seksuell vald. Tema som feminismen utforskar omfattar patriarki, stereotypisering, generell objektifisering, seksuell objektifisering og undertrykking. 

På 1960-talet og 1970-talet representerte og omhandla feminismen og feministisk teori i stor grad problem som møtte vestlege, kvite middelklassekvinner, samtidig som dei hevda å representere alle kvinner. Sidan da, har mange feministiske teoretikarar utfordra tanken om at «kvinner» utgjer ei einsarta gruppe individ med identiske interesser. Feministiske aktivistar har komme frå ulike miljø, og ein tok til å fokusere på samspelet mellom kjønn og seksualitet på den eine sida, og andre sosiale identitetar som «rase» og sosial klasse på den andre. Mange feministar i dag seier at feminisme er ei grasrot-rørsle som vil krysse grenser baserte på sosial klasse, «rase», kultur og religion, og at feminismen er kulturelt spesifikk og tar opp saker som er relevante for kvinner i det gitte samfunnet, til dømes kvinneleg omskjering i Sudan eller det såkalla «glastaket» i utvikla økonomiar, og innan feminismen drøftar ein i kva grad visse saker, som valdtekt, incest og moderskap likevel er universelle.

Sjå òg 
 Kvinnerørsla

Bakgrunnsstoff

 
Borgarrettar
Samfunnsteori
Ismar
Kvinnerørsla
Kvinnerettar
Kvinner i historia
Dei fire store i matvegen

Dei fire store er innan europeisk matlaging samnemninga for gulrot, purrelauk, lauk og selleri. Desse fire høyrer med i dei aller fleste oppskrifter på krafter, sausar (ikkje dessertsausar) og supper.

«Dei fire store»:

Matuttrykk
Tal
Nodelandsheia

Nodelandsheia er ein tettbygd stad i Kristiansand kommune i Agder fylke. Bygda ligg om lag ein og ein halv kilometer nordaust for Nodeland.

Busetnader i Kristiansand
Utgåtte tettstader
Volleberg

Volleberg er ein tettstad i Kristiansand kommune i Agder fylke med . Staden ligg om lag fire kilometer sørom  Nodeland og om lag 10 kilometer vestom Kristiansand. Riksveg 461 og Europaveg 39 går gjennom bygda.

Busetnader i Kristiansand
Tettstader i Agder
Øyslebø

Øyselebø er ein tettstad i Lindesnes kommune i Agder fylke med . Staden ligg ved Mandalselva i Mandalen. Fylkesveg 455 går gjennom bygda.

Brørne John og Sigurd Nome var frå Øyslebø.

Busetnader i Lindesnes
Tettstader i Agder
Skomrak

Skomrak er ein tettstad i Lyngdal kommune i Agder fylke. Grenda ligg inst i Rosfjorden. Skomrak er delt i Skomrak Indre, Skomrak og Skomrak Ytre. Kommunegrensa mellom gamle Lyngdal kommune og gamle Austad kommune gjekk mellom Skomrak og Skomrak Ytre. Sjølve tettstaden (Skomrak Ytre) ligg i gamle Austad kommune og har i overkant av 200 innbyggarar. I sjølve Skomrak er det seks fastbuande, medan det bur kring 50 menneske i Skomrak Indre 

Geografi i Lyngdal
Tettstader i Agder
Mr. Lee

Mr. Lee er eit varemerke for nuddelpakkar med smakstilsetting utvikla av Lee Chul-ho, ein koreansk innvandrar til Noreg som kalla seg Mr. Lee.

Bakgrunnsstoff 
 Nettstad for Mr. Lee

Nudlar
Norske varemerke
Feda

Feda er ein tettstad og strandstad i Kvinesdal kommune i Agder med . Staden var kommunesenter i den tidlegare kommunen Feda (1900-1963) og ligg på nordsida av Fedafjorden, om lag åtte km austom Flekkefjord. E 39 går ved Feda.

Feda kommune 

Feda kommune vart oppretta i 1900, då vart området skild ut frå Kvinesdal formannskapsdistrikt. Kommunen omfatta landet på begge sider av Fedafjorden. I 1963 vart Feda kommune slegen saman med Kvinesdal kommune att.

Kjende personar frå Feda 
 Sigbjørn Hølmebakk – forfattar
 Gordon Hølmebakk – forlagsmann og forfattar

Kjelder 
 Redaktør: Knut Harald Evensen: NAF Veibok 2004.

Referansar

Bakgrunnsstoff 

Denne artikkelen byggjer på «Feda» henta frå Wikipedia på bokmål 6. august 2005. 

Busetnader i Kvinesdal
Tettstader i Agder
Selar

Selar (Pinnipedia) er ei gruppe pelskledde sjøpattedyr som høyrer til rovdyrordenen. Ein delar dei inn i tre familiar: Kvalrossar, øyreselar, som inneheld sjøløver og pelsselar, og ekte selar.

Sjå òg 
 Søvn hjå dyr

Bakgrunnsstoff 

Sjøpattedyr
Rovdyr
Dei nye kapellanane

Dei nye kapellanane er ein gjeng norske musikarar tilknytte Det Norske Samlaget som spelar populærmusikk på nynorsk under mottoet «rock & roll med eit menneskeleg andlet». Gruppa blei stifta i 1992, og tok namn frå Hans E. Kinck-novella «Den nye kapellanen» (1897). Ho gav ut si første plate i 1998.

Medlemer 

 Ragnar Hovland, song, tangentar, munnspel, trekkspel, kazoo, fløyte, melodika og banjoukulele
 Espen Beranek Holm, song, gitar, tangentar, datamaskinar, perkusjon
 Jan Swensson, song, bassgitar
 Trygve Åslund, gitar, song
 Øystein Jevanord, trommer
 Jørn Mortensen, gitar, song, m.m
 Lars Fredrik Beckstrøm, bassgitar, song
 Arnt Maasø, tangentar, song

Dei har òg samarbeidd med Are Kalvø og Arne Hjeltnes.

Utgjevingar 
Singler
 Anarki i Noreg/Ivar Aasen og katten hans (1998)
 Anne Britt (1999)

Album
 Living next door to Alice Cooper (1999)

Bakgrunnsstoff 
 Nettstad 
 Allkunne om Dei nye kapellanane
 Rockipedia om Dei nye kapellanane

Norske musikkgrupper
Nynorskmusikk
Musikkgrupper skipa i 1992
Hn/Oktav

Ein oktav er fråstandet millom tvo tonar der den eine hev dubbelt so høg frekvens som hin. Ein tone på 400 Hz ligg éin oktav yver ein tone på 200 Hz, medan ein tone på 800 Hz ligg tvo oktavar yver 200 Hz.

Ein oktav er det næst enklaste intervallet i musikken. Eit utræna øyra kjem som regel til å taka dei tvo ulike tonane for den same. Av denne grunnen vert tonar i oktavhøve til einannan gjevne det same namnet i vestleg musikkteori; tonen oktaven yver elder under ein A heiter A, hann òg.

Namnet kjem av det italienske ordet ottava, som tyder åtte. Dette kjem av at det i flest alle skalaer ligg ein oktav på det åttande stìget yver grunntonen i skalaen. 

Ordet oktav kann òg nøytast um andre ting som gjeng på åtte, til dømes ein åttedagarsbolk.

hn/Musikkteori

de:Oktave (Musik)
ja:オクターブ
Ekte selar

Ekte selar eller øyrelause selar (Phocidae) er ei av tre hovudgrupper innanfor underordenen selar (Pinnipedia). Dei ekte selane skil seg frå pelsselane og sjøløvene i familien Otariidae i at dei ikkje har ytre øyre og ikkje kan folda bakluffane inn under kroppen og gå på dei, men i staden kravlar seg fram på magen.

Artar 
 Baikalsel (Phoca sibirica)
 Grønlandssel (Phoca groenlandica)
 Havert (Halichoerus grypus)
 Klappmyss (Cystophora cristata)
 Krabbeetarsel (Lobodon carcinophagus)
 Middelhavsmunkesel (Monachus monachus)

 Sjøelefant (Mirounga angustirostris)
 Storkobbe (Erignathus barbatus)
 Ringsel (Phoca hispida)
 Ross-sel (Ommatophoca rossi)
 Steinkobbe (Phoca vitulina)
 Antarktisk sjøelefant Mirounga leonina)
 Sjøleopard (Hydrurga leptonyx)
 Weddellsel (Leptonychotes weddelli)

Sjå òg 
 Søvn hjå dyr

Bakgrunnsstoff 

Selar
Per Waglen

Per Waglen er videohandlar (helst kannibalfilmar), og fri intellektuell. Mest kjend er han nok for sine opptrednar i bøkene Sveve over vatna, Dr. Munks testamente og Åleine i Alpane av Ragnar Hovland. Han driv videobutikken sin i Sogn saman med kona, som òg driv ein café i same bygget. Han spelar og trommer i eit band. Per Waglen er truleg ein fiktiv person, og bør ikkje forvekslast med andre som eventuelt lyder same namnet.

Bibliografi 
 400 mil frå Sogndalsfjøra

Sjå og 
 Doktor Munk
Sokk

Sokkar er klesplagg for føtene som har som føremål å verna mot kulde og slitasje, og for å trekka til seg sveitte. Som regel er sokkar ein udelt pose til å ha rundt foten, men det finst òg tåsokkar, med «fingrar» for tærne. Lengda på sokkar kan variera. Som regel dekker dei okla, men ein del sokkar dekker berre sjølve foten. Dersom dei går opp til kneet eller lenger, blir plagga rekna som strømper.

Sokkar er som regel strikka, ettersom dei skal ha litt strekk og ei viss form for å passa rundt foten. Vanleg sokkemateriale er bomull, ull og nylon. Sokkar blir nesten utan unntak selde parvis. Å ha på seg umake sokkar var lenge eit typisk teikn på ein distre person, men har òg vore på mote.

Vanlegvis bruker ein skor over sokkane når ein går ute, medan ein innandørs kan ha tøflar utanpå sokkane eller gå rundt på sokkelesten. Det finst sokkar med forsterka sålar som òg kan brukast utandørs, til dømes gymsokkar eller tabi.

Bakgrunnsstoff

Kjeldeliste 

Fottøy
Tabi

Tabi er japanske oklesokkar med fingrar for tærne. Ein bruker dei gjerne i samband med zori (sandalar) eller geta (høge tresko), som heng fast til foten ved ein stropp mellom tærne, slik at desse må vera skilde. Det finst òg slitesterke tabiar med forsterka sålar som byggjearbeidarar og visse kamsportutøvarar kan bruka.

Tabi høyrer med til den tradisjonelle japanske klesdrakta for både menn og kvinner. Dei er som regel kvite, men menn kan òg ha svarte sokkar, og kvinner ein sjeldan gong sokkar med mønster.

Fottøy
Japanske klede
Japanske ord og uttrykk
Dr. Munk

Sjå òg restauranten Dr. Munk.

Dr. Munk er ein oppdikta person som først vart gjort kjend i Sveve over vatna av Ragnar Hovland i 1982. Han opptrer som sauebonde, filosof, nærradioprogramleiar, revolusjonær proletar, underhaldar, rytmegitarist, fyllik, gjesteførelesar ved universitetet, hobbypsykoanalytikar med divan, brevvekslar med Johnny Rotten i Sex Pistols, og har sidan gjeve seg til kjenne rundtforbi. 

Som åndeleg fadder for doktoren har Ragnar Hovland nytta namnet hans ved ulike høve, som til dømes Ein aften med Dr. Munk, eit musikalsk, litterært program saman med Dei nye kapellanane.

Munk, Dr
Munk, Dr
Ragnar Hovland
Zori

Zori er japanske sandalar, laga av brokadestoff og vovne risstrå, eller i moderne tid vinyl. Dei er mjukare enn getaer, og blir brukte om sommaren saman med kimono. 

Forma på sålen er som regel firkanta for menn og avrunda for kvinner. Zoriane blir festa til føtene med ein stropp mellom tærne. Tradisjonelt er denne svart for menn og raud for kvinner, men i nyare tid kan stroppen òg ha ulike mønster. 

Det er vanleg å ha tabi, tåsokkar, på oppi sandalane.

Stråa i zoriane er dei same som blir brukt til å laga tatami, tradisjonelle japanske matter til å ha på golvet

Fottøy
Japanske klede
Japanske ord og uttrykk