alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Postojnaholene

Postojnagrotta (slovensk Postojnska jama; tysk adelsberger grotte; italiensk le grotte di Postumia) er ei av dei mest kjende kalksteinshòlene i Europa. Ho ligg ved byen Postojna i Slovenia.

Grottesystemet er på 24,12 km, der temperaturen inni grotta er mellom 8 til 10°C. Postojnagrotta har perfekte høve for biologisk mangfald, mellom anna finn ein olmar (Proteus anguinus) som er ein sjeldan amfibieart som lever i hòlevatnet.

Historie 
Dei eldste inskripsjonane i hòla er frå 1500-talet- og 1600-talet. På 1800-talet bygde russiske straffangar ei steinbru midt i grotta, «den russiske brua». Under andre verdskrigen brukte nazistane grotta som lagringsplass for våpen. I 1872 vart jernabana offisielt opna og vart nytta til å transportere turistane inn og ut av grotta.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Postojnaholene» frå ,  den 19. november 2013.

Bakgrunnsstoff
 Offisiell nettstad

Grotter i Slovenia
Turistgrotter
Turistmål i Slovenia
Kalksteinsgrotter
Drøvtygging

Drøvtygging, jorting eller ørting (av norrønt jórtra) er ein del av ein fordøyingsprosess som skjer i to trinn. Jortinga er ei fintygging hos somme klauvdyr, slik at dei kan utnytte fiber og andre tungt fordøyelege næringsstoff i gras og andre planteartar.

Dyr som tyggjer drøv, finst i gruppene jortedyr og kameldyr. Andre dyr som har mikrobiell fordøying før magen, er somme kenguruartar og flodhest.

Stoffskiftet
Drøvtyggarar
Meltingsapparatet
Jortedyr

Jortedyr eller drøvtyggarar (Ruminantia) er ei gruppe partåa hovdyr, kjenneteikna ved at dei tygg maten to gonger – dei jortar (ørtar) maten. Jortedyr har lang mellomfot og som oftast fire tær, dei to i midten med klauver. I overmunnen manglar framtennene. Merk at jortedyr er ei vidare dyregryppe enn hjortedyr. 

Jortedyr lever av planteføde. Magen er todelt, slik at maten første gongen berre blir grovtoggen og svelgd ned i frammagen, som er delt i to: vomma og nettmagen. Etter ein gjæringsprosess vert maten støytt opp att i små klumpar, slik at dyret kan fintygge maten medan det kviler. Når dyret svelgjer maten for andre gong, er han så blanda med spytt at han renn forbi frammagen, gjennom bollerenna nedst i matrøyret og inn i meltemagen, som òg er delt i to: bladmagen og løypemagen. Dei fire delane av magen er ulikt utvikla hos forskjellige jortedyr. 

Av norske husdyr høyrer ku, sau og geit til jortedyra. Det finst seks viltlevande artar jortedyr i Noreg: dådyr, elg, hjort, moskus, rein og rådyr.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Pattedyr
Råggejavri-Raigi

Råggejavri-Raigi er ei 580 meter djup karstgrotte ved Musken i Hamarøy kommune i Nordland og er den nest djupaste, naturlege gjennomgangshola. Det vil sei at ho har nest største høgdeskilnad mellom inngangane. Ho er òg den djupaste kjende karsthola i Nord-Europa. Ho har ei kartlagt ganglengd på 1,9 km.

Fjellvatnet Råggejavri på platået kring 650 meter over Hellemofjorden forsvinn ned i fjellet, som består av kalkstein. Vatnet kjem ut som undersjøiske kjelder i fjorden. Langs dette underjordiske løpet går grotta som ein serie loddrette sjakter og horisontale galleri. Det største stupet, Storstupet, er eit 138 meter høgt underjordisk fossefall.

Vatnet og kjeldene vart først nemnt av geologar som kartla området, men sjølve grotta vart ikkje utforska og kartlagt før 1968–69. Sidan har ho vore flittig vitja av norske, britiske og franske grotteutforskarar. Særleg etter ein del turisme og «eventyrreise»-aktivitet i 1990-åra er grotta di verre vorte svært nedsliten.

Like ved ligg det 107 meter djupe Bumperhullet, og på motsett side av Hellemofjorden ligg òg djupe karstholer.

Kjelder 
Råggejavri Raigi. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 17. november 2013 frå http://snl.no/R%C3%A5ggejavri-Raigi.

Grotter i Nordland
Geografi i Hamarøy
Kalksteinsgrotter
Odissi

Odissi eller orissi (oriya ଓଡ଼ିଶୀ, oṛiśī) er ein klassisk indisk dans frå delstaten Odisha aust i India. Han er hovudsakleg ein dans for kvinnelege dansarar, men kan også utførast av menn. Dansen oppstod som rituell tempeldans i det gamle Nord-India. Han følgjer prinsippa i det gamle sanskritverket Natyasjastra, og har eit grunnleggjande mønster til felles med bharata natyam frå Sør-India. Mange av positurane i dansen finst også i eldgamle skulpturar. Ein viktig teknikk er tribhangi, ei tredeling av kroppen der dei ulike delane bøyer seg på ulike måtar. I tillegg til grasiøse kropps- og handrørsler bruker ein livfulle løft og sprang.

Som mange andre indiske tradisjonar gjekk forløparen til odissidans gjennom ein tilbakegang fram mot 1900-talet som følgje av manglande støtte frå fyrstar og undertrykking frå den britiske kolonimakta. På 1940-talet var det svært få utøvarar att. Seinare gjekk han gjennom ei gjenoppliving som bygde på utøvinga til dei siste dansarane, rekonstruksjonar frå gamle manuskript, dikt og biletkunst. I dag er odissi ei utbreidd kunstform i India og utlandet.

Ei odissiframsyning blander to ulike danseformer: Nritta, ein ornamenterande teknikk som ikkje skal formidla tyding, og 
abhinaya, ei forteljande form der stilisert miming ved hjelp av mudraer og ansiktsuttrykk fortel ei historie eller forklarer eit tema. Dei fleste dansane er vigde guden Krisjna, kjend som Jagannath i Odisha. Typiske emne for odissidans er kjærleiken mellom Radha og Krisjna. Dikt frå Gita Govindam er også som regel del av kvar førestilling.

Bakgrunnsstoff
Om odissidans  ved shaktibhakti.com (engelsk)

Kjelder

Anjana Rajan, ODISSI, artindia.net
odissi, britannica.com
Odissi , MIT Natya, mit.edu
Odissi Dance, kalathearts.co.uk

Odisha
Indisk dans
Polje

Ein polje er eit slovensk ord for ei lukka senking i eit karstlandskap. Senkinga er ei stor, flat slette og storleiken kan variere frå 5 til 400 km².

Den flate botnen av ein polje kan bestå av berr kalkstein, hardføre bergartar eller jord. I poljer finn ein ofte estaveller, slukhol og elvar som forsvinn ned i bakken.

Kjelder 
Polje. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 17. november 2013 frå http://snl.no/polje.

Bakgrunnsstoff

Fysisk geografi
Skråningslandformer
Karst
Salthølene

Salthølene er ei karsthole på fjellet ved Indre Tysfjorden i Hamarøy kommune i Nordland. Grotta er 2,2 km lang og 186 meter djup og er utvikla i ei særs smal, vertikal marmorstripe. Grotta har 8-10 dagopningar med opp til 45 meter djupe sjakter. Salthølene har oppstått gjennom særs intens karstdanning i fleire is- og mellomistider.

Kjelder 
 Lauritzen, Stein Erik. (2009, 14. februar). Salthølene. I Store norske leksikon. Henta 17. november 2013 frå http://snl.no/Salth%C3%B8lene.

Grotter i Nordland
Geografi i Hamarøy
Nils Holgerssons underbara resa genom Sverige

Nils Holgerssons underbara resa genom Sverige, er ei barnebok av Selma Lagerlöf som kom ut i to band i 1906 og 1907. 
Ho er omsett til norsk som Nils Holgerssons forunderlige reise gjennom Sverige og Nils Holgerssons vidunderlige reise. Boka blei skriven på bestilling frå Svenska Skolbokskomiteen som ei lærebok i svensk geografi. Boka skildrer ferda den forheksa bondeguten Nils tek flygande på gjæser gjennom Sverige.

Boka er omsett til om lag 40 språk. Ho blir no som regel gjeven ut i forkorta utgåver, ettersom originalutgåva er på rundt 600 sider. Ho er omsett til norsk fleire gonger, første gong i 1927, og sist av Jo Ørjasæter i 1989.

Bakgrunnsstoff

 Fulltekstversjon ved Prosjekt Runeberg

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Nils Holgerssons forunderlige reise gjennom Sverige» frå ,  den 19. november 2013.  
 
Søk i Bibsys/oria

Bøker frå 1906
Bøker frå 1907
Svenske barnebøker
Selma Lagerlöf
Stordalsgrotta

Stordalsgrotta er ei karstgrotte ved Bonnes i Bardu kommune i Troms og Finnmark. Ho er ei av dei høgastliggande og djupaste karstholene i Noreg med ei høgd på 960 moh. Grotta er 1730 meter lang og 260 meter djup. Ho inneheld eit 50 meter høgt underjordisk stup med fossefall. På grunn av store vassmengder i grotta, kan ho berre vitjast om vinteren.

Kjelder 
Lauritzen, Stein Erik. (2009, 15. februar). Stordalsgrotten. I Store norske leksikon. Henta 17. november 2013 frå http://snl.no/Stordalsgrotten.

Geografi i Bardu
Grotter i Troms og Finnmark
Storsteinshola

Storsteinshola er ei karstgrotte i Kjøpsvik i Narvik kommune i Nordland. Ho er 1500 meter lang og 30 meter djup. Grotta vart truleg danna i løpet av den siste millionen år og inneheld mykje sediment frå istider.

Norcemgrotta hengde ei tid saman med Storsteinshola, og her er det mellom anna funne restar etter isbjørn, Ursus maritimus, som er meir enn 70 000 år gamle. Det er òg funne restar etter mår, markmus og ulv, noko som tyder på at det var varmare klima i Nordland på denne tida. 

Desse to grottene er ikkje varig verna og står i fare for å bli øydelagt ved vidare drift av kalkbrota på staden.

Kjelder 
Lauritzen, Stein Erik. (2009, 15. februar). Storsteinshola. I Store norske leksikon. Henta 17. november 2013 frå http://snl.no/Storsteinshola.

Grotter i Nordland
Geografi i Narvik
Speleogenese

Speleogenese er danning av grotter.

Tektoniske grotter 
Tektoniske grotter er grotter danna ved oppsprekking og blokkrørsler i berggrunnen. Dei finst vanlegast i samband med bratte stup eller dalsider der såkalla tensjonssprekker blir opna på grunn av tyngdekrafta, eller i forkastingsssoner der fjellet er oppknust. Frostvitring kan i mange tilfelle få ekstra godt tak i slike knusingssoner og utvide holrommet ytterlegare. Mange hellerar og brenningsholer er i hovudsak skapt av tektoniske prosessar. Den djupaste tektoniske grotta som til no er kjent i Noreg, er det om lag 50 meter djupe Ljøtehølet i Ål i Hallingdal.

Lavagrotter 
Lavagrotter er grotter danna i lavastraumar. Slike straumar størknar på overflata, medan tyntflytande lava enno strøymer som ei elv inni. Desse kanalane vil delvis tømme seg før det heile størknar og etterlèt seg holesystem som kan bli mange kilometer lange. Seinare kan taket kollapse og gje dolineliknande forsenkingar. Store lavaholer finst mellom anna på Island, Tenerife og på Havaii.

Karstholer 
Karsthòler, kalksteinshòle eller dryppsteinshòle er ei grotte som er danna ved at dei omkringliggande berglaga har vorte oppløyste.

Kjelder 
Speleogenese. (2009, 15. februar). I Store norske leksikon. Henta 17. november 2013 frå http://snl.no/speleogenese.

Grottegeologi
Trykkleidning

Ei trykkleidning eller freatisk røyr er ein grottepassasje som er danna under grunnvasspegelen, det vil sei under trykk. I homogene bergartar har trykkleidningar sirkulært eller elliptisk tverrsnitt. Trykkleidning oppstår ofte i karstholer.

Kjelder 
Trykkledning. (2009, 15. februar). I Store norske leksikon. Henta 17. november 2013 frå http://snl.no/trykkledning.

Grottegeologi
Tårnkarst

Tårnkarst er ei landskapsform med tårnliknande kalksteinsklipper med høgd opptil 300–400 meter. Tårna kan vere frittståande (fenglin) eller samanhengande (fengchong). Landskapet er danna ved langt framskridne karstprosessar. Guilin-området i Guangxi-provinsen i Sør-Kina er vorte eit turistmål på grunn av tårnkarstlandskapet her.

Kjelder 
Tårnkarst. (2011, 20. oktober). I Store norske leksikon. Henta 17. november 2013 frå http://snl.no/t%C3%A5rnkarst.

Karst
Tørrdal

Ein tørrdal er ein dal som ikkje fører vatn. Slike dalar er vanleg i karstområde, men kan òg oppstå i sanddekte terreng. Dalane er tørre fordi overflatevatnet renn ned i porøse bergartar i dalen.

Sjå òg
McMurdo Dry Valleys

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

Dalar
Karst
Uran-thorium-datering

Uran-thorium-datering er ei form for radiometrisk datering basert på radioaktiv nedbryting av uranisotopar som i prosessen vert brotne ned til thorium (Th230).

Sidan startmaterialet er vassløyseleg, medan sluttproduktet ikkje er det, kan til dømes vassoppløyst U238 og U235 trenge ned i holer og bindast i kalktuff og stalagmittar, som på avsettingstidspunktet ikkje inneheld nedbrytingsprodukt av uran. Det radioaktive uret startar då å tikke, og ved å måle mengda nedbrytingsisotopar kan ein finne alderen på kalklaget.

Med denne metoden er det mogeleg å datere prøver med ein alder av i overkant av 500 000 år.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Uran-thorium-datering» frå ,  den 19. november 2013.  
 

Radiometrisk datering
Vaucluse-kjelde

Ei vaucluse-kjelde er ei kjelde der vatnet kjem opp av ei djup sjakt, det vil sei ei bathyfreatisk grotte. Namnet stammar frå Fontaine de Vaucluse i Sør-Frankrike, der tilførselssjakta er meir enn 315 meter djup.

Kjelder 
Vaucluse-kjelde. (2009, 15. februar). I Store norske leksikon. Henta 17. november 2013 frå http://snl.no/vaucluse-kjelde.

Grottegeologi
Ferskvassavleiring

Ferskvassavleiring er sediment avsett i strøymande eller stilleståande ferskvatn inne på kontinenta. Han vert inndelt i klastiske avleiringar, som grus, sand, silt og leire,  kjemiske avleiringar, som sjømalm, myrmalm, kalktuff og anna, og organiske avleiringar, som diatoméjord (kiselgur), gytje, torv, koll og liknande. Fossile ferskvassorganismer og landplanter finst ofte i ferskvassavleiringar frå den yngre delen av historia til jorda (frå og med devontida).

Kjelder
Ferskvannsavleiring. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 19. november 2013 frå http://snl.no/ferskvannsavleiring.

Sedimentologi
Geologiske prosessar
Flygesand

Flygesand er sand som blir, eller har vore, transportert med vind. Sanden er oftast godt sortert, og dei einskilde korna er tilnærma kuleforma med matt (sandblåse) overflate. Sanden blir avleira i dyner, som ofte flyttar seg i den rådande vindretninga. Flygesand finst i ørkenar og område utan plantevekst og på sandstrender. For å hindre skadar på dyrka mark og busetnad, freistar ein å binde sanden ved å plante gras (marehalm) og tre. I Noreg finst flygesand nokre stader inne i landet (Røros og Finnmark), og på kysten ved Lista, Jæren og ytre Møre og Romsdal.

Kjelder
Flygesand. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 19. november 2013 frå http://snl.no/flygesand.

Sedimentologi
Flysch

Flysch (av sveitsisk-tysk for «smuldrande») er leir- og sandsediment som er dårleg sorterte og meir eller mindre kalkhaldige, avsett av slamstraumar (turbidittar) eller ved utrasingar under havet. Flyschsediment karakteriserer område med geologisk ustabile tilhøve eller store høgdeskilnader, og finst ofte i samband med fjellkjeder. Kan dannast på grunt vatn, men er meir alminneleg på store havdjup (2000–4000 m). Flysch vart først skildra i Alpane.

Kjelder
Flysch. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 19. november 2013 frå http://snl.no/flysch.

Sedimentære bergartar
Sedimentologi
Tyske ord og uttrykk
Flyttblokk

Ei flyttblokk er ein stein som er vorte transportert av isbrear eller drivis over lange strekningar, og som vart liggjande igjen då isen smelta. Flyttblokker kan vere transportert til dømes frå Oslo til England, og kan vege over 100 tonn. Dei er særs alminnelege i Noreg og i andre tidlegare nedisa område.

Kjelder
Flyttblokker. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 19. november 2013 frå http://snl.no/flyttblokker.
Kroken sokn i Telemark

Kroken er eit sokn i Drangedal kommune sør i Telemark fylke med 1 144 innbyggjarar (2013). Kroken kyrkje blei vigsla som kapell i Drangedal sokn i 1910, men i 1988 fekk ho status som soknekyrkje då Kroken blei frådelt som eige sokn. 

Frå 1997 finst berre éin barneskule i soknet, Kroken skole, som ligg på Neslandsvatn, einaste tettstad og sentrum i bygda, snautt fire kilometer nord for kyrkja.

Språk
Nynorsk blei innført som liturgisk språk i Kroken kyrkje 1926, men i 2010 blei det vedteke at kyrkja skal vere språknøytral. Skulane i bygda gjekk over frå nynorsk til bokmål i 1996.

Referanser 

Drangedal kommune
Miniatyrmåleri

Miniatyr eller miniatyrmåleri viser til ulike typar måleri i lite format. Ordet kjem frå latin minium, namnet på ein raudfarge som på norsk heiter mønje. Ein som måla bilete i handskrifter med mellom anna mønje blei kalla miniator. Saman med ordet minimum, 'minst' blei alle slike små utsmykningar og etterkvart alle typar små måleri kjende som miniatyrar.

Miniatyrmåleri er kjend frå det gamle Egypt, Hellas og Romarriket. I det kristne Vest-Europa byrja ein illuminera initialar, store bokstavar først i ein tekst, med ulik ornamentikk. Ein pynta mellom anna evangelium, som Book of Kells eller Lindisfarne-evangeliet, tidebøker og psalterium med miniatyrmåleri. I europeisk seinmellomalder blei portrettminiatyr ei utbreidd miniatyrform, med Jean Clouet,  Hans Holbein den yngre og Samuel Cooper som viktige utøvarar. Portrettminiatyret hadde ei stordomstid på 1700-talet, då minibilete blei måla til medaljongar, kapslar og liknande, ofte på elfenbein.

Persisk miniatyrmåleri oppstod rundt 1200-talet etter møte med kinesisk kunst. Det fann si klassiske utforming på 1400- og 1500-talet ved kultursentera Herat, Tabriz og Shiraz, og kan vera laga som bokillustrasjonar eller blad som er samla i album (muraqqa). Mogulriket i India og Det osmanske riket med senter i Tyrkia vidareutvikla kunstforma til mogulminiatyr og osmansk miniatyr. Miniatyrar blei brukte til å illustrera soger, historieverk og dikt, som Den iranske kongeboka, Baburnama og Fugleforsamlinga. I India fanst allereie lokale miniatyrtradisjonar med måleri på palmeblad og i djainmanuskript. Mogul- og lokal kunst blanda seg til ulike kunstnarskular for miniatyrmåleri, som rajasthani- eller radsjputmåleri,

Palekh-miniatyrar er kjende frå russisk folkekunst, og oppstod på 1900-talet.

Galleri

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

Måleri
Kunsthistorie
Forvitringsjord

Forvitringsjord er lausmasse danna ved forvitring av den faste berggrunnen på staden, utan at han har vore transportert av rennande vatn, isbre, vind eller ved ras. Der berggrunnen er motstandsdyktig mot nedbryting, blir det danna berre ørsmå mengder forvitringsjord, medan det kan finnast tjukke lag der forvitringa har virkt lenge, og der berggrunnen er lettoppløyseleg, oppsprukken og flisig.

Då forvitringsprosessane er sterkt avhengige av klimaet, kan forvitringsjorda bli ulik i dei ulike klimasonene, og han vil òg forandre seg etter kvart som tida går. Arktiske eller tørre klima vil gje mykje mekanisk forvitring, slik at jorda i stor grad blir eit smulder av den opphavlege berggrunnen. Temperert og fuktig klima gjev relativt meir kjemisk forvitring med jord der det blir mykje leirmineraler og kvarts. Tropisk og fuktig klima vil føre til sterk oppriking av jarn- og aluminiumrike mineral i jorda, som bauxitt og lateritt.

I Noreg vart det aller meste av forvitringsjorda skava vekk frå det opphavlege lege sitt av isbreane under istidene. I dag er difor lausmassane her i landet hovudsakleg morenejord, sediment avleira i vatn, rasjord og organisk jord, danna etter at breane trekte seg tilbake for ti-tolv tusen år sidan.

Kjelder
Forvitringsjord. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 19. november 2013 frå http://snl.no/forvitringsjord.

Jord
Georadar

Georadar eller bakkepenetrerande radar (BPR) er ein geofysisk metode som nyttar radarpulsar til å avbilde undergrunnen. Denne ikkje-destruktive metoden nyttar seg av elektromagnetisk stråling i mikrobølgje-bandet (UHF/VHF-frekvensar) av radiospekteret, og detekterer reflekterte signal frå strukturar i undergrunnen.

Denne typen radar blir nytta innan arkeologisk geofysikk for å kartlegge arkeologiske strukturar under bakken.
Ein kan til dømes avgjere form og plassering av ruinar, søyler og lekamar som ligg i undergrunnen, og ein kan kunne avgjere tjukkleiken av lag under overflata, nytta innan geologiske undersøkingar. Dei siste vikingskipa, i Borre og i Halden, som er funne i Noreg er funne ved hjelp av georadar.

Utanlandske forkortinger er m.a. GPR, RES og RPS.

Galleri

Kjelder
Bryhni, Inge. (14. februar 2009). Georadar. I Store norske leksikon. Henta 19. november 2013.

Radar
Geoteknikk
Glasialleire

Glasialleire eller ishavsleire er leire avsett i havet under arktiske tilhøve, gjerne nær ein iskant. Omgrepet vert særleg nytta om leirar som er avsett føre breane under istider og innlandsisar.

I Noreg kjenner ein glasialleire (yoldia- og bathyarcaleire) frå slutten av siste istida i dei områda som dengong låg under havnivået, men seinare er vorte heva (særleg omkring Oslofjorden og Trondheimsfjorden). Ved Sandnes på Jæren finst glasialleire frå eit tidlegare stadium av siste istida. Glasialleire inneheld opphavleg saltvatn, og når saltet blir vaska ut, kan ein få kvikkleire som kan gli ut og skape store skadar. Glasialleire inneheld oftast mykje kalk og gjev eit godt jordsmonn. Ein eigen type glasialleire, avsett i brakkvatn, er varvig leire.

Kjelder
Glasialleire. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 19. november 2013 frå http://snl.no/glasialleire.

Jordtypar
Globigerinaslam

Globigerinaslam er ein lys, leirhaldig kalkslam, i hovudsak danna av skalmateriale frå planktoniske foraminiferar (oftast slekta Globigerina). Ein finn slammet på store havdjup frå 750 til 6000 m og dekker ca 126 mill. km² av havbotnen, det vil sei nær halvparten av djuphavsområda.

Kjelder
Globigerinaslam. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 19. november 2013 frå http://snl.no/globigerinaslam.

Jordtypar
Maringeologi
Hauersetertrinnet

Hauersetertrinnet er eit tidsrom for avsetjing av tjukke og vide sand- og grusmassar ved Hauerseter på Romerike. Avsetjinga skjedde i ei tid då issmeltinga av isbreen som låg over Austlandet under den siste istida stoppa opp. Isranden låg her for kring 9500 år sidan og danna eit markert hakk i terrenget. Denne terrengforma grensar mot Gardermoterrassen, med myke sand og rullesteinsgrus i sør og vest. Terrassen har ei høgd på opp mog 210 meter, som var havnivået på den tida. Det ligg mange vatn eller senkingar i terrenget som daudisgroper og grytehol, nord for Gardermoterrassen, som kjem av ismassar som vart isolert inne i grusen og så smelta.

Kjelder
Bryhni, Inge. (2009, 14. februar). Hauersetertrinnet. I Store norske leksikon. Henta 19. november 2013 frå http://snl.no/hauersetertrinnet.

Romerike
Geologi i Viken
Israndavsetjing

Israndavsetjingar er lausmassar avsett ved randa av ein isbre. Avsetjinga består av morene og av leire, sand, grus og stein som oftast er vorte spylt ut under breen av smeltevasselver. Ved lengre opphald under avsmeltinga etter siste istida kunne det oppstå store og samanhengande avsetjinga, til dømes raet i Østfold og Vestfold. Slike samanhengande avsetjingar kan oppfattast som linjer i terrenget, israndlinjer.

I dagens norske landskap kan vi sjå ein serie av israndlinjer som markerer pausar eller trinn i tilbaketrekkinga av breranden frå kysten til innlandet ved avsluttinga av siste istida for omkring 10 000 år sidan. I Austlandsområdet har ein slike israndlinjer avsett under Ratrinnet, Skitrinnet, Akertrinnet, Daltrinnet, Hauersetertrinnet og Minnesundtrinnet (Minnetrinnet).

Kjelder
Israndavsetninger. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 19. november 2013 frå http://snl.no/israndavsetninger.

Sedimentologi
Sedimentasjon

Sedimentasjon eller avleiring er ein viktig prosess i danning av sediment og sedimentære bergartar. Sedimentasjonen skjer når partiklar som flyt i ei væske kjem til ro mot ei hindring. 

Partiklane kan variere i storleik frå store steinar i rennande vatn til støv- og pollenpartiklar, og sjølv enkle molekyl som protein og peptid.

Kjelder

Separasjonsprosessar
Sedimentologi
Sedimentologi

Sedimentologi er læra om lausmassar og avsetjingane deira på jorda, og læra om konsolidering av sediment og sedimentære bergartar.

Ukonsolidert grus, sand og leire vert transportert med elvar, vindar og bølgjer – generelt vert sedimenta transportert frå fjell til hav. Sedimenta vert lagt igjen som elvedelta, elvebanker, tidvassryggar og andre terrengformer.

Kjelder
Sedimentologi. (2011, 14. oktober). I Store norske leksikon. Henta 19. november 2013 frå http://snl.no/sedimentologi.

Litteratur
Knut Bjørlykke: Sedimentologi, Stratigrafi og Oljegeologi. Universitetsforlaget 1977.
Sam Boggs, Jr.: Principles of Sedimentology and Stratigraphy. ISBN 0-13-154728-3

 
Geovitskap
Fysisk geografi