alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Exómvourgo

Exómvourgo (gresk Εξώμβουργο) er ein tidlegare kommune midt på øya Tínos i øygruppa Kykladane i periferien Dei sørlege egeiske øyane i Hellas. Exómvourgo inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Tínos i periferieininga Tínos.

Referansar 

Exomvourgo
Exomvourgo
Xinára

Xinára (gresk Ξινάρα) er ein landsby på øya Tínos i øygruppa Kykladane i periferien Dei sørlege egeiske øyane i Hellas. Xinára var hovudsete i den tidlegare kommunen Exómvourgo som frå 2011 inngår som ei kommunaleining i kommunen Tínos i periferieininga Tínos.

Referansar 

Xinara
Pánormos

Pánormos (gresk Πάνορμος) er ein landsby og ein tidlegare kommune vest på øya Tínos i øygruppa Kykladane i periferien Dei sørlege egeiske øyane i Hellas. Pánormos inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Tínos i periferieininga Tínos.

Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunaleininga Pánormos 489 innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 336 innbyggjarar.

Referansar 

Panormos
Panormos
Panormos
Setningsledd

Eit setningsledd er det grunnleggjande elementet, dvs. ord eller uttrykk som kan vere særmerkt i ei setning på grunn av funksjonen det utfører. Funksjonane kan vere skildra takka vere syntaktisk analyse. Det finst seks typar setningsledd: verbal, subjekt, direkte objekt, indirekte objekt, predikativ og adverbial. Det er viktig å skilje mellom syntaktiske setningsledd og morfologiske ordklasser.

Døme:

 Den unge Jonas rid ein hest saman med venen sin midt i skogen.

I denne setninga opptrer alle dei moglege setningsledda i norsk syntaks, nemleg:
    subjekt – emne til setning,
    verbal – kjerne til eit predikat som sier kva som subjektet gjer i aktive setningar, eller kva som skjer med det i passive setningar,
    objekt – det handlinga i ei setning er retta mot,
       adverbial – utfyller verbalet,
    predikativ – utfyller subjektet, eller eit anna nominalledd i ei setning.

Vidare kan setningsledd klassifiserast som:
       primære setningsledd (subjekt og verbal),
             sekundære setningsledd (objekt, adverbial og predikativ).

I visse språk, til dømes i mesteparten av romanske språk og slaviske språk krevst det ikkje subjektet for å lage ei fullstendig setning og difor er subjektet ogso sekundær setningsledd. Desse språka vert kalla for pro-drop-språk.

Syntaks
Atacamitt

Atacamitt er eit sekundært koparmineral, Cu2Cl(OH)3, særleg kjent frå Chile (provinsen Atacama). Han dannar mørkegrøne rombiske krystall eller grøne belegg. 

I Noreg er det funne ved Lom.

Kjelder
Atacamitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 13. februar 2014 frå http://snl.no/atacamitt.

Bakgrunnsstoff
Mineral galleries 

Koparmineral
Halidmineral
Ortorombiske mineral
Augitt

Augitt er det vanlegaste mineralet i pyroksengruppa. Det er eit hovudmineral i dei mørke magmatiske bergartane basalt og gabbro. Mineralet har formelen (Ca,Na)(Mg,Fe,Al,Ti)(Si,Al)2O6.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Natriummineral
Kalsiummineral
Magnesiummineral
Jernmineral
Pyroksengruppa
Monokline mineral
Steinar
Edelsteinar
Smykkemaking
Polabisk

Polabisk (venskă rec) er eit utdøytt vestslavisk språk frå den lechitiske greina som vart brukt frå 600-talet til midten av 1700-talet i områda som i dag utgjer den nordaustlege delen av Tyskland. Språket hadde mange felles særdrag med pommerske talemål og polsk, men isolasjon av den polabisktalande befolkninga førte til store dialektskilnader. Polabisk hadde heller ikkje eit standardisert skriftspråk. Det kunne skrivast med det latinske alfabetet, men tekstuelle bevis er faktisk ganske få: hovudsakleg korte ordlister med omsetjing til tysk. Dei to lengste tekstane – Herres bøn og folkevisa «Fuglebryllaup» vart skrivne ned av tyskarar då språket allereie var døyande, difor er dei fulle av tyske lånord.  

Mangel på skriftstandarden og isolering av dialektar frå einannan og frå andre slaviske språk førte til stor grad av språkleg innovasjon, medan utsetjing for fortysking ligg bak leksikalsk utarming. Dette hadde til fylgje fleirtydigheit i vokabular, til dømes ordet zaīvët (< frå urslavisk *živòtъ) tydde både 'kropp' og 'mage', medan rånü (< frå urslavisk *ráno) tydde 'morgon', 'tidleg' og 'snart'.

Referansar

Slaviske språk
Utdøydde språk i Europa
Vitskapsteori

Vitskapsteori eller vitskapsfilosofi er den greina av filosofien som undersøkjer vitskapane og strukturen deira. Sentrale vitskapsteoretiske spørsmål er soleis: kva er vitskap, kva kjenneteiknar vitskapleg framsteg og korleis det vert oppnådd?

Ein kan dele inn vitskapsteorien i deskriptiv og normativ vitskapsteori. Alternativ kan ein setje i verk ei inndeling i forhold til faga som vert undersøkte, dvs. i naturvitskaps filosofi, samfunnsvitskaps filosofi osv., eller – enno meir «finkorna» – i biologiens filosofi, fysikkens filosofi, matematikkens filosofi, psykologiens filosofi, sosiologiens filosofi osv.

Vitskapsteori har mange vedrøringspunkter med forskingsetikk, metodologi, erkjenningsteori, vitskapshistorie og vitskapssosiologi.

 
Epistemologi
Svenske dialektar

Som svenske dialektar forstår ein dei lokale språklege variantene som ikkje har vorte sterkt påverka av endringar i det svenske standardspråket og opphavet deira kan verte spora opp i urnordisken. Dei vert ofte kalla for bygdemål eller soknemål. Ein «svensk dialekt» er den varianten av svensk som hovudsakleg vert tala i Sverige eller av finlandssvenskar. Ein plar å seie at ogso i områda som tidlegare høyrde til Noreg eller Danmark snakkar ein svenske dialektar. I dei områda som har høyrd til Danmark (Skåne, Blekinge og Halland) snakkar ein ogso om austdanske dialektar, med unntak for den nordlege delen av Hallan der ein snakkar det svenske götamålet. Gutnisken, dialekten frå Gotland, stammar ikkje frå gamalsvensk, men tidt vert rekna med som ein svensk dialekt etterson Gotland er ein del av Sverige. Mange av dei meir særeigne dialektane som vert snakka i stadar som Klövsjö i Jämtland, Orsa i Dalarna, Burträsk i Västerbotten eller Närpes i Österbotten omfattar ofte meir tydelege fonetiske og grammatiske aspektar, slik som bevaring av det gamle kasussystemet. Desse dialektane kan vere nesten uforståelege for dei fleste svenskane og dei fleste talarane meistrar òg riks- eller høgsvensk. Dialektane er tidt so lokale at dei kan avgrensast til einskilde sokner.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Svenske dialektar» frå ,  den 30. mai 2014.  
 

Svensk språk
Aurichalsitt

Aurichalsitt er eit sekundært sink- og koparmineral. Den kjemiske formelen er (Zn,Cu)5(CO3)2(OH)6. Sink til koparforholdet er kring 5:4.

Mineralet opptrer i små mengder i kontaktførekomstane i Oslofeltet.

Kjelder
Aurichalsitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 13. februar 2014.

Bakgrunnsstoff

Koparmineral
Sinkmineral
Karbonatmineral
Monokline mineral
Hermann–Mauguin notasjon

Hermann–Mauguin-notasjon vert nytta til å representere symmetrielementa i punktgrupper, plangrupper og romgrupper. Notasjonen er kalla opp etter den tyske krystallografen Carl Hermann, som innførte det i 1928 og den franske mineralogen Charles-Victor Mauguin, som modifiserte det i 1931. Notasjonen vert stundom kalla internasjonal notasjon, fordi han vert nytta som standard av International Tables For Crystallography sidan den første utgåva deira i 1935.

Hermann–Mauguin-notasjon vert nytta innan krystallografi fordi han lett kan nyttast til å inkluderte translastoriske symmetrielement, og han spesifiserer retningane til symmetriaksane.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Hermann–Mauguin notation» frå ,  den 30. mai 2014. 
 oppgav desse kjeldene:

Krystallografi
Spesifikk vekt

Spesifikk vekt er forholdet mellom tettleiken til teit stoff og tettleiken (masse med same volum) til eit referansestoff. Ein må kjenne temperaturen og trykket for begge stoffa. Trykket er nesten alltid nær 1 atm lik 101.325 kPa. Temperaturen for begge stoffa kan variere frå industri til industri. 

Spesifikk vekt er som oftast nytta i industri som eit enkelt mål på å få informasjon om konsentrasjonen til ei løysing med forskjellige stoff i, som saltlake, hydrokabonar, sukkerløysingar (sirup, juicar, vørter, most etc.) og syrer. 

Spesifikk vekt kan uttrykkast matematisk som 

der  er tettleiken til prøven og  er tettleiken til vatn.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Specific gravity» frå ,  den 30. mai 2014. 
 oppgav desse kjeldene:

Fysiske storleikar
Dobbeltbryting

Dobbelbryting er ein optisk eigenskap ved eit stoff som har ein brytingsindeks som er avhengig av polarisasjonen og forplantingsretninga til lys. Desse optiske anisoptrope materiale er sagt å vere dobbeltbrytande. Dobbelbrytinga vert ofte kvantisert som den største skilnaden mellom brytingsindeksane som materialet viser. Krystall med asymmetrisk krystallstruktur er ofte dobbeltbrytande, i tillegg til platikk under mekanisk stress. 

Dobbelbryting er opphavleg til fenomenet dobbel refraksjon der ein stråle med lys, som fell på eit dobbeltbrytande material, vert delt av polarisasjonen i to strålar som tar ein litt forskjellig veg. Denne effekten vart først skildra av den danske vitskapsmannen Rasmus Bartholin i 1669, som observerte det i kalsitt, eit krystall som har ein av dei kraftigaste dobbelbrytingane. Det var likevel først på 1800-talet at Augustin-Jean Fresnel korrekt skildra fenomenet i form av polarisasjon og forstod lys som komponentar i eit bølgjefelt i transverse polarisasjonar.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Birefringence» frå ,  den 30. mai 2014. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff

 Stress Analysis Apparatus (based on Birefringence theory)
 http://www.olympusmicro.com/primer/lightandcolor/birefringence.html 

Polarisasjon
Optisk mineralogi
Konoskopisk interferensmønster

Eit konoskopisk interferensmønster eller interferensfigur er eit mønster av rigar som vert skapt av optisk interferens når divergerande lysstrålar fer gjennom eit dobbeltbrytande stoff. Det er den beste måten å avgjere om eit mineral er fleiraksa eller toaksa, og for å finne det optiske forteiknet i optisk mineralogi. Dei observerte interferensmønstra syner i røynda alle mogelege dobbeltbrytande fargar på ein gong, inkludert slokka fargar (i mørke band kalla isogyrar).

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Conoscopic interference pattern» frå ,  den 30. mai 2014. 
 oppgav desse kjeldene: 

Optisk mineralogi
Optikk
Autunitt

Autunitt (av byen Autun og -itt) er eit uranglimmer, eit gult sekundært uranmineral som krystalliserer i tetragonale tavler. Det har formelen Ca(UO2)2(PO4)2·10-12H2O. Vassinnhaldet i mineralet kan variere. Meta-autunitt har 2–6 H2O. 

Tobernitt og metatorbernitt er dei tilsvarande koparsambindingane. 

Autunitt vart oppdaga i 1852 nær Autun i Frankrike.

Kjelder
Autunitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 13. februar 2014 frå http://snl.no/autunitt.

Bakgrunnsstoff
Webmineral
Mineral Galleries 

Kalsiummineral
Uranmineral
Fosfatmineral
Ortorombiske mineral
Aventurinfeltspat

Aventurinfeltspat er eit mineral, òg kalla solstein, og er ein varietet av feltspat (gjerne oligoklas) som inneheld små flak av hematitt (jernglans) som gjev eit eldliknande fargespel i raudleggule fargar. 

I Noreg er aventurinfeltspat kjent frå Bamble og Tvedestrand. Han vert nytta som smykkestein.

Namnet aventurin kjem av latinsk for 'tilfeldig', og syner til korleis mineralet vart oppdaga.

Kjelder
Aventurinfeltspat. (2009, 17. mai). I Store norske leksikon. Henta 13. februar 2014 frå http://snl.no/aventurinfeltspat.

Bakgrunnsstoff

Edelsteinar
Glastypar
Glaskunst
Aventurinkvarts

Aventurinkvarts eller berre aventurin er eit mineral som inneheld små skjel av glimmer (fuchsitt), kloritt, hematitt eller liknande som får ljoset til å spele i grønlege eller raudbrune fargar. Aventurinkvarts kan framstellast kunstig.

Kjelder
Aventurinkvarts. (2009, 17. mai). I Store norske leksikon. Henta 13. februar 2014 frå http://snl.no/aventurinkvarts.

Bakgrunnsstoff

Edelsteinar
Kvartsvarietetar
Axinitt

Axinitt er ei gruppe mineral med gul, raudleg, fiolett eller brunleg farge som ofte finst som kileforma krystall med triklin symmetri. 

Axinitt-(Fe) (ferroaxinitt) er funne mange stader i Noreg, og er forholdsvis utbreidd i grønsteinar og nærskylde bergartar i Den kaledoniske fjellkjeda. Gode axinitt-(Fe)-krystall på opptil fleire centimeter er funne til dømes på Kongsberg, Løkken-Hølonda-området og Utne. Axinitt-(Fe) og axinitt-(Mn) finst i kontaktmetasomatisk form i hornfels i Oslofeltet. Axinitt-(Mn) er kjent frå Årvoll i Oslo og dessutan Arendalsområdet som gulgrøne krystall. Axinittane er komplekse borosilikat, Ca2(Fe,Mn,Mg)Al2BSi4O15(OH). Axinitt-(Mg) er så langt ikkje påvist i Noreg.

Kjelder
Axinitt. (2009, 27. februar). I Store norske leksikon. Henta 13. februar 2014 frå http://snl.no/axinitt.

Bakgrunnsstoff

Kalsiummineral
Jernmineral
Manganmineral
Aluminiummineral
Sorosilikat
Triklinske mineral
Awaruitt

Awaruitt er ei sambinding av nikkel og jarn, Ni2Fe til Ni3Fe, eit mineral med kubisk symmetri. Han vert danna ved serpentinisering av olivinbergartar. 

Det er påvist frå Feragen ved Røros.

Kjelder
Awaruitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 13. februar 2014 frå http://snl.no/awaruitt.

Native element
Azuritt

{{Infoboks mineral
| namn = Azuritt
| kategori = Karbonatmineral
| bilete = Azurite from China.jpg
| bilettekst = Azuritt frå Kina med store krystallar og lys forvitring på overflata
| formel = Cu3(CO3)2(OH)2
| strunz = 05.BA.05
| symmetri = Monoklin 2/m
| einingscelle = a = 5,01 Å, b = 5,85 Å, c = 10,35 Å; β = 92,43°; Z=2
| molvekt = 344,67 g/mol
| farge = Asurblå, berlinerblå, særs mørk til lyseblå; lyseblå i transmittert lys
| form = Massiv, prismatisk, stalkittisk, tavleforma
| system = Monoklin prismatisk
| kløyv = perfekt på {011}, god på {100}, dårleg på {110}
| brot = Muslig
| fastleik = sprø
| mohs = 3,5 til 4
| tvilling = Sjeldan, tvillingplan {{nowrap|1}}01, 
Azuritt (av azur og -itt) er ein koparlasur, eit særs utbreitt sekundært koparmineral med kjemisk formel Cu3(CO3)2(OH)2. Han finst ofte saman med malakitt. Mineralet opptrer i djupblå monokline krystall eller i massiv form. Azuritt forekjem i Noreg vanlegvis som eit tynt belegg eller som sprekkfylling i koparmalmar.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Koparmineral
Karbonatmineral
Uorganiske pigment
Edelsteinar
Monokline mineral
Auguste Bravais

Auguste Bravais () var ein fransk fysikar og astronom.

Han var marineløytnant og professor i astronomi i Lyon og i fysikk ved École polytechnique i Paris. Han gjorde mange vitskaplege reiser, mellom anna i 1838–39 til Nord-Noreg og Svalbard. På denne reisa med korvetten «La Recherche» utførte han dei første målingane av strandlinja mellom Hammerfest og Alta, og påviste at høgda til strandlinjea over havet stig innover fjorden. Han gjorde viktige arbeid i krystalloptikk, og var den første som forklarte bygginga til krystalla ved å anta at molekyla er ordna i romgitter.

Kjelder
Auguste Bravais. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 13. februar 2014.

Franske fysikarar
Franske astronomar
Franske mineralogar
Fysikarar på 1800-talet
Astronomar på 1800-talet
Folk frå Annonay
Medlemmar av Det franske vitskapsakademiet
Elevar ved École Polytechnique
Ove Balthasar Bøggild

Ove Balthasar Bøggild var ein dansk professor i mineralogi ved universitetet i København og styrer av det mineralogiske museet ved universitetet. Bøggild var ein internasjonalt kjend mineralog med ein stor produksjon av vitskaplege avhandlingar. Det store arbeidet hans over mineralogien på Grønland kom ut med nesten femti års mellomrom: Mineralogia Groenlandica (1905) og The Mineralogy of Greenalnd (1953). 

Mineralet bøggilditt er kalla opp etter han.

Kjelder

Danske mineralogar
Medlemmar av Det kongelege danske vitskapsakademiet
Babingtonitt

Babingtonitt (etter W. Babington frå Irland) er eit svart mineral, eit pyroksenoid, som består av kalsium-jarn-mangan-silikat og krystalliserer triklint. Det vart skildra første gongen i 1824 frå skarnførekomstar ved Arendal.

Kjelder
Babingtonitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 13. februar 2014 frå http://snl.no/babingtonitt.

Bakgrunnsstoff

Kalsiummineral
Manganmineral
Jernmineral
Inosilikat
Triklinske mineral
Helgen kyrkje

Helgen kyrkje er ei lafta langkyrkje frå 1735 i Nome kommune i Vestfold og Telemark.

Helgen gamle kyrkje 
Kyrkja avløyste ei stavkyrkje frå omkring 1200 som var vigd til Heilag-Olav.
Denne kyrkja var mørk og utan omn, og hadde plass til berre om lag 80 personar. Etter reformasjonen var kyrkja rekna som krongods, og i 1723 vart ho som andre kyrkjer seld på auksjon av kong Fredrik IV. Justistråd Herman Leopoldus tok over i 1734, og han fann at kyrkja var so forfallen at ho ikkje lot seg reparere. Ho vart riven året etter.

Helgen kyrkje 
Den nye kyrkja stod ferdig i 1735 med lafta skip og kor. Midt på skipet var ein takryttar med to klokker som var overført frå gamlekyrkja. Framfor inngangen var eit lite bislag. Inventar som preikestol, døypefont, messehakel og ljosestaker var òg overført frå gamlekyrkja. Forfattaren Conrad Nicolai Schwach har skildra kyrkja som «...en træbygning, der mere ligner en stald end et Gudshus og er formodentlig den uanstendigste Kirke i Landet».

Restaureringar 
Kyrkja stod meir eller mindre uendra til ho vart restaurert i 1868, året etter at kommunen tok over eigarskapen. Då vart takryttaren og det vesle bislaget fjerna, og tårnet vart oppført. I 1875–76 fekk kyrkja sakristi, og innerveggane fekk panel. Kyrkja fekk nye vindauge og dører og eit galleri i vest. Kyrkja fekk ein ny og enkel preikestol, medan den gamle frå stavkyrkja kom i privat eige og var øydelagd. Dessutan fekk ho nye, opne kyrkjestolar og ein trekross som altartavle. Krossen vart bytta ut med ei ny tavle måla av Terje Grøstad til 250-årsjubileet i 1985. Grøstad måla evangelistbilete på preikestolen ved same høve.

Kjelder 
 
 Holla og Helgen kyrkjelyd
 
 
Denne artikkelen bygger på «Helgen kirke» frå ,  den 30. mai 2014.

Fotnotar

Bakgrunnsstoff
 Gamle bilete i Digitalt museum
 
 Arkivverket: Prestegjeld og sogn i Telemark

Kyrkjer i Øvre Telemark prosti
Kyrkjer i Nome
Norske kyrkjer frå 1730-åra
Langkyrkjer i Agder og Telemark bispedømme
Kulturminne i Nome
Holla kyrkje

Holla kyrkje er ei langkyrkje frå 1867 i Nome kommune i Vestfold og Telemark. Ho avløyste ei steinkyrkje frå mellomalderen.

Kyrkja har tårn i vest, og koret i aust er polygonalt avslutta. På kvar side er eit sakristi. Dåpssakristiet er frå 1916. Kyrkja vart restaurert i 1930 og til hundreårsjubileet i 1967. Ved siste høve var Finn Krafft fargekonsulent, og han laga m.a. glasmåleri med evangelistbilete til kyrkja.

Kyrkjegarden ved kyrkja er ute av bruk, men har framleis ei rekkje gravminne. Det er kyrkjegard ved Kronborg, lengre sør. Viadre søraust er prestegarden og den gamle kyrkjestaden.

Kjelder
 
 Kyrkjesøk

Bakgrunnsstoff
 
 Holla og Helgen kyrkjelyd
 

Kyrkjer i Øvre Telemark prosti
Kyrkjer i Nome
Norske kyrkjer frå 1860-åra
Langkyrkjer i Agder og Telemark bispedømme
Kulturminne i Nome
1867 i Noreg
Raasiku vald

Raasiku (vald) er ein tettstad og kommune i nord i Estland, i Harju maakond. Kommunen har om lag 4738 innbyggjarar (1. januar 2012). Arealet er 158.86 km².

Bakgrunnsstoff 
 Nettstaden til Raasiku (på estisk) 

Harju maakond
Kommunar i Estland
Bø nye kyrkje i Telemark

Bø kyrkje eller Bø nye kyrkje er ei langkyrkje av tre frå 1875 i Midt-Telemark kommune. Stilen er nygotisk, og kyrkja har om lag 450 sitjeplassar.

Halvor Slettmeås har laga treskurden på altartavla, preikestolen, klokkarstolen og vestgalleriet, medan Victor Sparre har måla bileta i altartavla (motiv: Oppstoda, Den bortkomne sonen og Såmannen).

Fotnotar

Kjelder 
 
 Bø kyrkjelege fellesråd
 Artemisia.no
 Kyrkjesøk

Bakgrunnsstoff
 
 

Kyrkjer i Øvre Telemark prosti
Kyrkjer i Midt-Telemark
Norske kyrkjer frå 1870-åra
Langkyrkjer i Agder og Telemark bispedømme
Kulturminne i Midt-Telemark
1875 i Noreg
Bø gamle kyrkje i Telemark

Bø gamle kyrkje er ei langkyrkje frå 1100-talet i Midt-Telemark kommune. Kyrkja er av stein og har om lag 150 sitjeplassar. Det rett avslutta koret fekk etter kvart apsis i aust. Våpenhuset er frå 1600-talet.

Som andre gamle kyrkjer har denne vore utsett for endringar, men dei har vore moderate. Mellom anna er sørportalen mura att, og vindauge har vorte utvida. Kyrkja vart avløyst av Bø nye kyrkje i 1875, men ein har likevel teke vare på gamlekyrkja.

Inventaret er for ein stor del frå 1600-talet. Galleriet (i vest og nord), altartavla og preikestolen er alle frå 1650-åra og vart måla i 1685–87. Galleriet har ni biletfelt med bibelske motiv. Altartavla synar Jesu dåp, nattverda, krossfestinga og Kain og Abel si ofring.

Fotnotar

Kjelder
 
 
 Kyrkjesøk

Bakgrunnsstoff
 
 Kunsthistorie.com
 Bø kyrkjelege fellesråd
 Artemisia.no
 

Kyrkjer i Midt-Telemark
Kyrkjer i Øvre Telemark prosti
Norske kyrkjer frå 1100-talet
Norske steinkyrkjer frå mellomalderen
Langkyrkjer i Agder og Telemark bispedømme
Kulturminne i Midt-Telemark
Valkyrkjer i 1814
Freda bygg i Vestfold og Telemark
God Bless America

«God Bless America» er ein amerikansk patriotisk song skriven av Irving Berlin i 1918 og endra av han sjølv i 1938. Den seinare versjonen har blitt spelt inn av mellom andre Kate Smith, og vorte signatursongen hennar.

«God Bless America» har form som ei bøn (introteksten «as we raise our voices, in a solemn prayer») for Guds velsigning og fred for nasjonen («...stand beside her and guide her through the night...»).

Historie

Irving Berlin skreiv songen i 1918 medan han tente i den amerikanske hæren ved Camp Upton i Yaphank i New York, men meinte at han ikkje passa inn i revyen kalla Yip Yip Yaphank, og la han til side. Teksten på den tida inneheldt linja «Make her victorious on land and foam, God bless America..». og «Stand beside her and guide her to the right with the light from above".

Musikkritkaren Jody Rosen seier at ein jødisk humorsong, «When Mose with His Nose Leads the Band», inneheld seks tonar som er «lett gjenkjenneleg som opninga av «God Bless America»». Han tolka dette som eit døme på at Berlin pleidde å bruke ting frå songar han halvvegs hugsa i sine eigne songar. Berlin, som var fødd Israel Baline, hadde sjølv skrive fleire jødiske humorsongar.

I 1938, då Adolf Hitler hadde makta, følte Berlin, som var jøde og førstegenerasjons europeisk innvandrar, at det var på tide å endre songen til ein «fredssong», og han vart sungen av Kate Smith på radioshowet hennar. Berlin hadde gjort nokre små endringar og sidan «to the right» kunne tolkast som eit kall for den politiske høgresida, endra han dette til «through the night». Han innførte òg ein introduksjon som i dag er sjeldan å høyre, men som Smith alltid brukte: «While the storm clouds gather far across the sea / Let us swear allegiance to a land that's free / Let us all be grateful for a land so fair, / As we raise our stemmer in a solemn prayer.»

Woody Guthrie kritiserte songen, som han rekna for å vere urealistisk og sjølvtilfreds, og i 1940 skreiv han «This Land Is Your Land», som opphavleg hadde tittelen «God Blessed America For Me», som eit svar. Antisemittiske grupper, som Ku Klux Klan, protesterte òg mot songen, fordi han var skriven av ein jøde.

I 1943 vart Smith-utgåva nytta i den patriotiske musikalen This is the Army i lag med andre av Berlin sine songar.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «God Bless America» frå ,  den 31. mai 2014. 
 oppgav desse kjeldene:
Kashkowitz, Sheryl. God Bless Ameria: The Surprising History of an Iconic Song. Oxford Univ. Press, 2013, ISBN 978-0-19-991977-2

Bakgrunnsstoff
Project:GBA  - samlign av innspelingar av “God Bless America”
Library of Congress med meir informasjon og bilete av manuskript
 

USA-amerikanske patriotiske songar
Songar skrivne av Irving Berlin
Songar frå 1918
Connie Francis-songar
Celine Dion-songar
Singlar frå 2001
Grammy Hall of Fame Award
USA-amerikansk nasjonalisme
United States National Recording Registry-innspelingar
LeAnn Rimes-songar
Frank Zappa-songar