alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Ungdommens Sjakkforbund

Ungdommens Sjakkforbund (USF) er ein norsk barne- og ungdomsorganisasjon som organiserer sjakkaktivitet for barn og ungdom til og med det året dei fyller 25 år. Organisasjonen er medlem i Landsrådet for Norges barne- og ungdomsorganisasjoner.

USF er delt inn i 18 krinsar og har om lag 100 lokallag over heile landet. I 2009 var medlemstalet 3.836. Ungdommens Sjakkforbund har kontor saman med Norges Sjakkforbund i Sandakerveien 24D i Oslo.

Ungdommens Sjakkforbund har gitt ut medlemsbladet Førsteraden sidan 1977.

Sjakkturneringar for barn og ungdom 
USF syter for at det kvart år blir arrangert eit stort tal sjakkturneringar for barn og ungdom. To av dei største årlege turneringane i norsk sjakk er NM i sjakk for ungdom i slutten av november, og NM i sjakk for skulelag i april/mai. I tillegg blir det mellom anna arrangert NM i sjakk for juniorlag, NM i sjakk for jenter mv. Det største omfanget har likevel dei årlege Barnas Grand Prix i sjakk, oppstarta i 1989, der det i 2009 blei arrangert 65 turneringar med 2.673 startar.

Historie 
Opptakta til organisasjonen starta som Norges Sjakkforbunds Ungdomsutvalg i 1970, med Trygve Waage som driftig formann. Etter naudsynte førebuingar vart det så på Norges Sjakkforbund sin kongress i Bergen i juli 1977 vedteke å opprette det som då vart heitande Norges Sjakkforbunds Ungdom som eigen organisasjon, med eige årsmøte, eigne lover, krinsstyre og lokallag. Trygve Waage vart vald til den første formannen. Årsmøtet i 1996 vedtok så å byte namn til det noverande Ungdommens Sjakkforbund med verknad frå 1. januar 1997.

Kjelder 
Øystein Brekke: Norges sjakkforbund 75 år 1914-1989, Norges Sjakkforbund 1989, ISBN 82-991916-0-2

Fotnotar

Bakgrunnsstoff 
 Ungdommens Sjakkforbund  ved sjakk.no

Norske organisasjonar
Skipingar i 1977
Sjakkorganisasjonar
Sjakk i Noreg
Avsæde

Avsæde var i det gamle norske jordbrukssamfunnet ei nemning for den skikken at ein annan enn bonden sjølv fekk så og hauste eit åkerstykke for eiga vinning.  

Tenestefolk kunne få avsædeløyve som ein del av arbeidsløna.  Avsædeskikken vart i mange høve opphav til husmannsplassar, og i løpet av 1800-talet vart ordninga avløyst av husmannsvesenet.

Kjelder
Sigvald Hasund i Norsk Allkunnebok (1949)

Landbrukshistorie
Mikhail Larionov

Mikhail Fjodorovitsj Larionov () var ein russisk kunstnar, grunleggar av rayonismen.

Larionov var fødd i Tiraspol i Moldova. Han vart utdanna i Moskva, der han vart kjend med si komande hustru, Natalija Gontsjarova. Han var svært produktiv og samla kring seg ei kjerne av målarar frå Moskva. Saman med dei organiserte han utstillingar som Det gylne skinnet og 'Rute Knekt's fyrste utstilling.

I 1913 gav han ut Rayonistmanifestet, som la grunnlaget for det abstrakte måleriet i Russland. Larionov spela ei viktig rolle i russisk kunsthistorie ved at han tok opp dei samtidige, 1905-08, franske idéane om målarkunsten og smelta saman desse idéane med den heimlandske folkekunsten, til dømes i Soldatrom (1908-11). Larionov hadde også kunsthistorisk innverknad med sitt rayonistiske måleri, der mykje er abstrakt, trass i at rayonismen ikkje var eit system bygt på nonfigurative komposisjonar.

Etter 1914 reiste Larionov frå Russland for å arbeide som scenograf ved Sergej Djagilevs russiske ballett i Paris, der han budde resten av livet. Han døydde i Fontenay-aux-Roses, nær Paris.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «» frå ,  den 21. september 2010.  

Russiske målarar
Målarar frå 1900-talet
Trygve Waage

Trygve Waage () var ein norsk sjakkorganisator. Han var i åra 1967-1970 president i Norges Sjakkforbund, og vart i juli 1977 den første formannen i det som då heitte Norges Sjakkforbunds Ungdom, no Ungdommens Sjakkforbund.

Trygve Waage gjorde ein stor innsats med å organisere skule-, barne- og ungdomssjakk gjennom mange år. Frå sesongen 1964/65 vart han formann i Norges Sjakkforbund sitt skulesjakkutval, frå juli 1966 visepresident og frå juli 1967 til juli 1970 president i Norges Sjakkforbund . I alle desse posisisjone la han stor vekt på rekruttering, skule- og ungdomssjakk. 

Då han gjekk av som president i 1970 tok han på seg vervet som formann for Norges Sjakkforbunds Ungdomsutvalg. Som formann gjekk han i gang med å bygge opp ein organisasjonsstruktur, mellom anna med kontaktpersonar for barne- og ungdomsarbeidet i alle fylke, «ungdomskonsulentar». 

For å få støtte som ungdomsorganisasjon frå dåverande STUI, viste det seg nødvendig å opprette ein eigen organisasjon, med eige styre, eige årsmøte, eigne krinsar og lokallag. Dette vart etter gode førebuingar fremma som forslag til Norges Sjakkforbund sin kongress i Bergen i 1977, der forslaget vart vedteke, og som ovanfor nemnt: Arkitekten og organisasjonsbyggaren vart den første formannen.

Trygve Waage døydde uventa dagen før han skulle feira 60-årsdagen sin.

Æresmedlem i Norges Sjakkforbund og Norges Sjakkforbunds Ungdom 
Trygve Waage blei på årsmøtet i Norges Sjakkforbunds Ungdom i juli 1978 utnemnd til organisasjonen sin første æresmedlem, post mortem. 
Han var allereie på kongressen i Norges Sjakkforbund 20. juli 1974 utnemnd til æresmedlem i Norges Sjakkforbund.

Kjelder 
Øystein Brekke: Norges sjakkforbund 75 år 1914-1989, Norges Sjakkforbund 1989, ISBN 82-991916-0-2

Fotnotar

Sjakkorganisatorar
Presidentar i Norges Sjakkforbund
Eirik Gullaksen

Eirik Tvedt Gullaksen () i Bergen er ein norsk sjakkspelar, Internasjonal Meister i sjakk, sjakkadministrator og heimesideskapar.

Sjakkarriere 
Eirik T. Gullaksen var aktiv turneringsspelar i sjakk frå tidleg i tenåra, og hadde som junior jamn framgang utan å nå opp til dei aller beste norske juniorene individuelt. Han klarte å halde fram med framgangen i vaksen alder, og fekk eit nasjonalt gjennombrotsår i 1992. Han kom då på ein uventa tredjeplass i eliteklassa i Noregsmeisterskapen i sjakk. 

I 1992 tok han også sitt første napp i tittelen Internasjonal meister i sjakk under Sjakkameratene si jubileumsturnering i Oslo. Etter dei sterke resultata i 1992 hadde Gullaksen akkurat klart kravet til IM-tittel om eigen FIDE-rating på 2400. Han mangla «berre» to napp til på IM-tittelen. Dette tok si tid, men i 1997-1998 tok han med få månaders mellomrom dei to siste nappa ved gode resultat i to internasjonale turneringar i London. Han blei deretter av Verdssjakkforbundet FIDE utnemnd til Internasjonal Meister i sjakk. 

Eirik T. Gullaksen var spelande lagkaptein på Bergens Schakklub sitt førstelag som vann Noregsmeisterskapen i sjakk for lag i 1994, 1997, 1998, 2000 og 2003.

Tillitsvald og heimesideskapar 
Eirik T. Gullaksen har gjort ein betydeleg innsats i norsk sjakk som tillitsvald, sjakkadministrator og sjakkorganisator, og som skapar av den best besøkte nyhendesida om sjakk i Noreg. 

Han har vore formann i Bergens Sjakklubb gjennom meir enn 20 år samanhengande. Han er aktiv sjakkdommar både på lokalt og nasjonalt nivå, og har hatt nasjonale tillitsverv mellom anna som medlem av Ungdommens Sjakkforbund sin uttakingskomité og Norges Sjakkforbund sitt reglementsutval i mange år. 

Eirik T. Gullaksen har sidan oppstarten i 1997 vore ansvarleg for Bergens SK si heimeside på internett. Denne heimesida har gjennom dei siste ti åra vore den mest besøkte nyhendesida om sjakk i Noreg.

Eirik T. Gullaksen blei i 2007 tildelt Norges Sjakkforbund sitt gullmerke.

Eirik T. Gullaksen er utdanna innan informatikk, og arbeider som senior systemkonsulent.

Bakgrunnsstoff 
 Bergens SK si heimeside
 Nokre av Eirik T. Gullaksen sine parti hos Chessgames.com
 Eirik T. Gullaksen sine parti hos Norbase
 Eirik T. Gullaksen sitt ratingkort hos FIDE

Norske sjakkspelarar
Internasjonale meistrar i sjakk
Sjakkorganisatorar
Folk frå Bergen
Joachim Thomassen

Joachim Thomassen () er ein norsk sjakkspelar frå Mo i Rana som no spelar for Stavanger sjakklubb. Han har vore elev på sjakklina ved Norges Toppidrettsgymnas i Bærum der han har hatt Simen Agdestein som lærar.

Noregsmeisterskapen i sjakk 2010 
I Noregsmeisterskapen i sjakk som blei arrangert i Fredrikstad i juli 2010, imponerte han og leia Eliteklassa med 6 av 8 moglege poeng då det stod att eit parti. Han tapte dette siste partiet, og kom dermed på delt førsteplass saman med Kjetil A. Lie, Espen Lie og Frode Olav Olsen Urkedal. I stikkamp mellom desse fire for å kåre vinnaren 14-17. oktober 2010 vart han nr. 2, eit halvt poeng etter vinnaren Kjetil A. Lie.

Internasjonal Meister i sjakk 
Joachim Thomassen gjorde sterke resultat i tre internasjonale turneringar, noko som gav han dei nødvendige tre innteikningane i tittelen Internasjonal Meister i sjakk: I Arctic Chess Challenge i Tromsø i august 2007, i Gibtelecom Chess Festival i Gibraltar i januar 2008, og i San Sebastian Open i Spania, i mars-april 2010. 

Men han har mangla nokre ratingpoeng på å nå kravet om eigen FIDE-rating på 2400. Han fekk si fjerde innteikning med resultatet i NM i Fredrikstad i juli 2010, og vann også ein del ratingpoeng, men mangla nokre framleis. Han klarte deretter også ei femte innteikning i IM-tittelen i august 2010, i Arctic Chess Challenge i Tromsø, og med denne prestasjonen passerte han også 2400 i eigen rating. Han blei dermed utnemnd til Internasjonal Meister i sjakk (IM) av Verdssjakkforbundet FIDE i månadsskiftet september/oktober 2010.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Joachim Thomassen sitt ratingkort hos FIDE
 Joachim Thomassen sine parti hos NorBase
 Joachim Thomassen sine sjakkparti hos Chessgames.com

Norske sjakkspelarar
Folk frå Rana
Internasjonale meistrar i sjakk
Tromsøysund

Tromsøysund er ein tidlegare norsk kommune i Troms. Området er i dag del av Tromsø kommune i Troms og Finnmark fylke. 

Tromsøysund kommune hadde opphavleg namnet Tromsøe landdistrikt, då han blei oppretta ved formannskapslovene i 1837.

I 1860 blei Balsfjord kommune skild ut som eigen kommune. Tromsøysund hadde 2632 innbyggjarar etter dette.

1. januar 1861 blei ein del av Tromsøysund med 110 innbyggjarar overført til Tromsø kommune.

1. januar 1873 blei ein del av Malangen kommune, med 287 innbyggjarar, overført til Tromsøysund. Samstundes blei ein ubygd del av Tromsøysund overført til Tromsø.

1. juli 1915 blei ein del av Tromsøysund, med 512 innbyggjarar, overført frå Tromsøysund til Tromsø. 1. juli 1955 skjedde det same med eit område 1 583 innbyggjarar.

I 1948 kjøpte staten eigendommen Åsgård, gnr. 118, bnr. 1, i Tromsøysund. I 1961 var Åsgård sykehus ferdig bygd og klar for delvis drift og blei overført frå staten til Troms og Finnmark fylkeskommunar og bykommunane Harstad, Tromsø, Hammerfest, Vadsø og Vardø. 

1. januar 1964 blei Tromsøysund og Tromsø kommunar saman med delar av Hillesøy og Ullsfjord kommunar slått saman til den nye Tromsø kommune. Tromsøysund hadde ved samanslåinga 16 727 innbyggjarar.

Folketalsutvikling 
Tromsøysund kommune var den nest største kommunen i Troms etter folketal frå 1926, då Trondenes kommune blei delt opp, og fram til slutten av 1940-talet. Då passerte Tromsøysund Tromsø i folketal, og var den største kommunen i Troms, fram til kommunen blei slått saman med Tromsø i 1964.

Folketalsutvikling for tidlegare Tromsøysund kommune frå 1900 til 1964:

a Dette talet omfattar eit område som var del av Tromsøysund kommune fram til 1955, då det blei overført til Tromsø kommune. Dette området hadde då 1583 innbyggjarar.

Kjelder

Tidlegare kommunar i Troms
Historie i Tromsø
Geografi i Tromsø
Behrang Safari

Behrang Safari () er ein iransk-svensk fotballspelar som har spela for Basel i den sveitsiske fotballigaen, og for det svenske landslaget. Han kom til Sverige som flyktning som toåring, saman med foreldra sine, og voks opp i Lund i Skåne.

Safari spelte dei tre første seriekampane sine for Malmö i 2004, då Malmö vart seriemeister. I juni 2008 drog han til Sveits og FC Basel. Safari debuterte for Sverige sitt A-landslag i januar 2008, i ein privatlandskamp mot Costa Rica.

Svenske fotballspelarar
Iranske fotballspelarar
Malmö-spelarar
Basel-spelarar
Spelarar i Fotball-EM 2012
Pál Lázár

Pál Lázár () er ein ungarsk fotballspelar som har spela for Videoton i den ungarske fotballigaen. Han har òg landskampar for Ungarn.

Lázár har spelt for Videoton sidan 2008 og var med på å ta sølvmedalje i den ungarske fotballigaen med klubben i 2010. Han debuterte for Ungarn sitt A-landslag 3. september 2010 i ein EM-kvalifiseringskamp mot Sverige.

Kjelder
Pál Lázár - magyarfutball.hu

Ungarske fotballspelarar
Hedwiges Maduro

Hedwiges Eduard Martinus Maduro () er ein nederlandsk fotballspelar som har spela for Valencia i spansk Primera Division, og for det nederlandske landslaget. Mora hans er frå Curaçao og faren frå Aruba.

Maduro debuterte i den nederlandske seien for Ajax i 2004/05-sesongen. I 2008 gjekk han til Valencia i Spania.

Maduro var med på laget som vann U21-EM i 2007. Han debuterte for Nederland sitt A-landslag 26. mars 2005 i ein VM-kvalifiseringskamp mot Romania. Han vart teken ut i Nederland sin tropp til fotball-VM i 2006, der han fekk spela i éin kamp, som innbytar i gruppekampen mot Argentina. Etter VM i 2006 spelte han ikkje for A-landslaget igjen før august 2010, men han fekk spela frå start i Nederland sin første EM-kvalifiseringskamp til fotball-EM i 2012.

Nederlandske fotballspelarar
Ajax-spelarar
Valencia-spelarar
Aleksandrs Cauņa

Aleksandrs Cauņa () er ein latvisk fotballspelar som har spela for CSKA Moskva i den russiske fotballigaen og for det latviske fotballandslaget. I 2008/09-sesongen spelte han fem kampar for Watford i engelsk Football League Championship, der han var på lån.

Cauņa debuterte for Latvia sitt A-landslag 2. juni 2007 i ein EM-kvalifiseringskamp mot Spania. Han skåra det første landslagsmålet sitt 28. mars 2009 i ein VM-kvalifiseringskamp mot Luxembourg.

Latviske fotballspelarar
Watford-spelarar
CSKA Moskva-spelarar
Eduardo da Silva

Eduardo Alves da Silva, ofte kjent berre som Eduardo () er ein brasiliansk-kroatisk fotballspelar, som spelar for Sjakhtar Donetsk i den ukrainske fotballigaen og for det kroatiske fotballandslaget. Eduardo voks opp i Rio de Janeiro, der han vart oppdaga av speidarar frå Dinamo Zagreb i 1999, og fekk kontrakt med klubben. Han fekk kroatisk statsborgarskap i 2002.

Eduardo vart seriemeister i Kroatia med Dinamo Zagreb i 2006 og 2007. I 2004 og 2006 vart han kåra til årets kroatiske spelar og i 2007 vart han toppskårar i den kroatiske toppdivisjonen. Same året vart han kjøpt av Premier League-klubben Arsenal i England for om lag 7,5 millionar pund. Etter tre sesongar i Arsenal vart han i juli 2010 kjøpt av den ukrainske toppklubben Sjakhtar Donetsk for om lag 6 millionar pund.

Eduardo debuterte for Kroatia sitt A-landslag 16. november 2004 som innbytar i ein privatlandskamp mot Irland. Han skåra det første landslagsmålet sitt mot Hongkong 1. februar 2006. Han vart ikkje teken ut i Kroatia sin tropp til fotball-VM i 2006. Under fotball-EM i 2008 var han skada etter eit stygt beinbrot, og kunne difor ikkje vera med i Kroatia sin tropp.

Brasilianske fotballspelarar
Kroatiske fotballspelarar
Arsenal-spelarar
Sjakhtar Donetsk-spelarar
Spelarar i Fotball-EM 2012
Spelarar i Fotball-VM 2014
Dendritt

Dendritt (av gresk) tre) er eit fleirtydig omgrep. Dendrittisk eller dendrittaktig er noko som har treliknande forgreiningar. 

Dendritt i geologi, forgreina avsettingar på sprekker i bergartar, avsett i vatn. 
Dendritt i mineralogi, forgreina krystallaggregat av metall og legeringar. 
Dendritt i anatomi, forgreina nervefiber som fører signal inn til cellelegemet i nervecella.
Dendritt i geologi

Dendritt i geologi er forgreina avsetjingar på sprekker i bergartar. Desse er avsette under vatn og består av mangan- og jernoksid. Dendrittformer kan ofte minna om planteavtrykk, og vert ofte forveksla med desse.

Kjelder

Geologiske formasjonar
Detritus i geologi

Detritus (av latinsk for «lausriven», adjektiv detrital) er eit geologisk omgrep for lausmateriale som har oppstått ved forvitring av faste bergartar. Lausmateriale vert ofte forflytta via sedimentære prosessar til avsetjingssystem som elveleie, innsjøar og hav. Diagenesiske prosessar kan transformere desse sedimenta tilbake til stein gjennom sementering og litifisering og danne sedimentære bergartar som sandstein. Desse bergartane kan så igjen forvitrast og danne ein ny generasjon med sediment.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Detritus (geology)» frå ,  den 22. september 2010.  
 

Sedimentologi
Magnus Nordin

Magnus Nordin () er ein svensk ungdomsforfattar. Han er fødd og voks opp i Täby, men busette seg som vaksen i Årsta i Stockholm. Nordin er gift og har to ungar.

Verkliste 
Barnbøker:
 Gudarnas ring (1999)

Ungdomskrim:
 Det fjärde offret (2001)
 Skuggvarelser (2002)
 Prinsessan och mördaren (2003)
 Huset vid vägens slut (2004)
 Förföljaren (2005)
 Svart drama (2006)
 Årstamördaren (2007)
 Tystnadens hus (2008)
 Djävulens märke (2009)
 Blodetsröst (2010)

Prisar og utmerkingar 

 Spårhunden 2003 Prinsessan och mördaren - årets bästa ungdomsdeckare
 Augustpriset 2003 Prinsessan och mördaren - nominerad*  
 Hans Petersonstipendiet 2003

Bakgrunnsstoff 
 Bokslukaren - Magnus Nordin 
 Författarförmedlingen - Magnus Nordin

Svenskspråklege forfattarar
Svenske forfattarar
Det engelske flagget

Det engelske flagget utgjer ein raud kross på kvit botn.

St. Georg vart vernehelgen for England på 1200-talet, og den raude krossen vart brukt av engelske krossfararar (opphavleg høyrte den raude krossen på kvit duk til franskmennene, mens dei engelske brukte kvit kross på raud duk, men dette vart etter kvart bytta om). Det vert ofte hevda å vere eit av dei eldste symbola for kongeriket. Det var likevel først på 1500-talet at Georgskrossen vann fram som Englands nasjonalflagg. I samband med reformasjonen vart symbol og flagg for dei andre helgenane til England avskaffa. Den første dokumenterte bruk av det kvite flagget med raud kross som det einaste flagg brukt til sjøs er frå 1545.

Flagg
England
Raude og kvite flagg
Harald Bothner

Harald Bothner () var ein norsk embetsmann og politikar frå Halden. Han var medlem av statsrådsavdelinga i Stockholm i 1905, revisjonsminister i 1905, samt justisminister 1905-07.

Bothner var son til ein handelsmann og seinare hotelleigar i Fredrikshald. Han vart student i 1868 og cand. jur. i 1872. Åra 1873-75 var han fullmektig hos ein sakførar i Drammen, deretter eidsvoren fullmektig hos sorenskrivaren i Tune. 1878-80 var han overrettssakførar i Sarpsborg, sidan i Fredrikshald. I 1889 vart han statsadvokat for dagens Vest-Agder og Rogaland med sete i Stavanger. Frå 1896 var han sorenskrivar i Stjørdal og Verdal, busett i Levanger.

Botner var innvald som representant for Nordre Trondhjems amt til Stortinget 1903-06 der han høyrde til Det Radikale Venstre, som representant for dette partiet fekk han plass i Christian Michelsen si regjering frå 11. mars 1905. I si tid som stortingsmann var han 1903-05 medlem av protokollkomitee og frå 1.5.1904 av valkomitten. Han var også medlem av den utvida budsjettkomiteen 1904.

Då han gjekk ut av regjeringa i 1907, vart Bothner utnemnd til amtmann i Søndre Trondhjems amt, med bustad i Trondheim. Han hadde dette embetet til han tok avskjed i 1921.

Bothner vart tildelt 7. juni-medaljen.

Hans Dagbøker fra 1905 vart trykt og utgjeven av Trondhjems historiske forening i 1987.

Kjelder
Lindstøl, Tallak:Stortinget og Statsraadet 1814-1914. Kristiania, 1914

Litteratur 
Harald Bothner: Dagbøker fra 1905. Trondhjems historiske forening, 1987.
Illustreret norsk konversationsleksikon, bd. I. Aschehoug, 1907.

Norske justisministrar
Norske revisjonsministrar
Statsrådar i Regjeringa Michelsen
Venstrestatsrådar
Stortingsrepresentantar 1904-1906
Stortingsrepresentantar frå Venstre
Stortingsrepresentantar for Nord-Trøndelag
Norske sorenskrivarar
Norske amtmenn
Fylkesmenn i Sør-Trøndelag
Folk frå Halden
Ullsfjord

Ullsfjord er ein kyrkjestad og tidlegare kommune i Troms, som no er del av Tromsø kommune. Staden ligg på vestsida av Sørfjorden. I Ullsfjord ligg Ullsfjord kyrkje.

Ullsfjord kommune 1902-1964 
Ullsfjord var del av Lyngen formannskapsdistrikt frå 1837. 1. januar 1902 blei Ullsfjord skilt ut som eigen kommune med 1139 innbyggjarar, under namnet «Sørfjord».

1. januar 1964 blei det meste av Ullsfjord, med 2019 innbyggjarar, slått saman med Tromsø og Tromsøysund kommunar saman med delar av Hillesøy, til den nye Tromsø kommune. Svensbyområdet, på austsida av Ullsfjorden, med 171 innbyggjarar, blei, saman med fastlandsområdet i Karlsøy, innlemma i Lyngen kommune. 

Ullsfjordområdet har hatt kraftig nedgang i folketalet dei siste åra. Bygdene som blei overførte til Tromsø kommune i 1964, hadde til saman 860 innbyggjarar den 1. januar 2006.

Folketalsutvikling 
Folketalsutvikling for tidlegare Ullsfjord kommune frå 1910 til 1964:

Kjelder

Tidlegare kommunar i Troms
Historie i Tromsø
Geografi i Tromsø
Historie i Lyngen
Geografi i Lyngen
Thomas-François Dalibard

Thomas-François Dalibard () var ein fransk fysikar. 

Han møtte Benjamin Franklin i 1767 under ei av reisene til Franklin i Frankrike, og det vert sagt at dei vart vener. 

I 1750 publiserte Franklin eit forslag til eit eksperiment for å avgjere om det fanst elektrisitet i lyn. Han foreslo å strekkje ein leiar inn i ei sky som såg ut til å kunne gje torevêr. Om det fanst elektrisitet i skya, ville leiaren kunne dra dette ut frå ho.

Elektrisitetseksperiment
Dalibard omsette forslaget til Franklin til fransk og i mai 1752 utførte han eksperimentet med hjelp av ei 13 meter høg metallstang ved Marly-la-Ville. Det vert sagt at Dalibard nytta vinflasker for å jorde stange, og han klarte å trekkje ut elektrisitet frå ei låg sky. Det er ikkje kjend om Franklin sjølv utførte dette eksperimentet.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Thomas-François Dalibard» frå ,  den 23. september 2010. 
 oppgav desse kjeldene:

Franske fysikarar
Glava i Värmland

Glava er ein tettstad i Arvika kommune i Värmlands län i landskapet Värmland og sentrum i Glava församling som er omtalt så tideg som i 1540. Glava kyrka vart bygd i 1736. Glava ligg ved sjøen Glafsfjorden.
I 2005 hadde Glava 201 innbyggjarar.

Det norske selskapet REC hadde ein fabrikk for produksjon av solpanel i Glava. På det meste hadde fabrikken 300 tilsette. Fabrikken vart vedtatt lagt ned i 2010.

Personar frå Glava
Racingføraren Kenny Bräck kjem frå Glava, nærare bestemt frå Glava Glasbruk.

Sjå òg
Glava Glasbruk

Kjelder

Arvika kommun
tettstader i Värmlands län
Elektrostatisk induksjon

Elektrostatisk induksjon, elektrisk influens eller elektrisk fordeling er ei omfordeling av elektrisk lading i ein lekam, som kjem av påverknad frå nærliggande ladingar. Induksjon vart oppdaga av den britiske forskaren John Canton i 1753 og den svenske professoren Johan Carl Wilcke i 1762.  Elektrostatiske generatorar, som Wimshurst-maskinen, Van de Graaff-generator og elektrofor, nyttar seg av dette prinsippet. Elektrostatisk induksjon må ikkje forvekslast med elektromagnetisk induksjon og ofte vert berre «induksjon» nytta om dei begge. 

Sjølvinduksjon er når det oppstår ei elektromotorisk spenning i ein straumførande krins når straumen varierer.

Verknad
Om ein lekam med positiv elektrisk ladning vert plassert i nærleiken av ein ulada elektrisk leiar, så vil dei bevegelege elektrona i leiaren trekkast til den sida av leiaren som vender mot den positive ladinga. På den motsette sida av leiaren vert det underskot av elektron, og dermed positiv lading. Verknaden forsvinn så snart lekamen vert fjerna. Om leiaren vert forbunde med jrod medan den ladde lekamen finst i nærleiken, forsvinn ladinga på den sida av leiaren som vender bort frå den opphavlege ladinga, medan ladingane på den næraste sida er bundne på grunn av det elektriske feltet i området mellom leiaren og den ladde lekamen. Om ein så bryt jordsambandet til leiaren, og så fjernar den opphavlege ladinga, så vil leiaren ha fått ein resulterande negativ lading, altså motsett av den ladinga som framkalte den elektrostatiske induksjonen.

Bruk
Effekten vert mellom anna nytta i influensmaskinar. I dielektriske lekamar oppstår det òg elektrostatisk induksjon, men då berre ved ei forskyving av ladingane innan kvart enkelt molekyl. På den måten vert lekamen polarisert.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Electrostatic induction» frå ,  den 23. september 2010. 
 oppgav desse kjeldene:

Induksjon
Induksjon