alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Gneistekammer

Eit gneistekammer er ein partikkeldetektor, eit apparat nytta innan partikkelfysikk for å finne elektrisk ladde partiklar. Det vart mykje nytta innan forsking frå 1930- til 1960-åra og har sidan vorte erstatta av andre teknologiar. 

Gneistekammer består av ein stabel metallplater i ein lufttett boks fylt med ein gass som helium, neon eller ei blanding av dei to. Når ladde partiklar frå kosmisk stråling går gjennom kammeret vert gassen mellom platene ionisert. Vanlegvis er ikkje denne ioniseringa synleg. Men om ein nyttar høg nok spenning mellom platene før ioniseringa forsvinn, så kan ein få gneistar langs banen strålinga tar, og den kosmiske strålinga vert i røynda synleg som gneistelinjer.

Sjå òg
 Elektrisk gneiste
 Tåkekammer
 Boblekammer

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Spark chamber» frå ,  den 8. november 2013.

Bakgrunnsstoff
 University of Cambridge sine gneistekammer

Partikkeldetektorar
Gneistespektrum

Gneistespektrum er eit spektrum frå ioniserte atom, det vil seie frå atom som har mista eitt eller fleire elektron. Ein elektrisk gneiste gjev særleg lyssterkt gneistespektrum.

Kjelder
Gnistspektrum. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 8. november 2013 frå http://snl.no/gnistspektrum.

Emisjonsspektroskopi
Analytisk kjemi
Grensevilkår

Grensevilkår er i teoretisk fysikk den verdien ein funksjon må ha ved grensa av eit område der funksjonen varierer, for at han i dette området skal svare til ein avgjort fysisk situasjon. Som døme på grensevilkår kan nemnast at eit elektrisk potensial skal nærme seg null i det uendeleg fjerne, at det skal ha ein avgjort, gjeven verdi på overflata av ein leiar, at den elektriske feltvektor alltid står vinkelrett på overflata av ein leiar osv.

Kjelder

«Grensebetingelse» (14. februar 2009) i Store norske leksikon. Henta 8. november 2013.

Matematiske problem
Grunnfarge

Grunnfarge er ein farge frå ein bestemd bølgjelengd (monokromatisk lys). Ved å kombinere visse grunnfargar kan ein få mange andre fargar.

Det er to måtar å blande fargar på. Den eine er ved å leggje saman fargar (additiv), den andre er ved å ta bort fargar (subtraktiv).

To farger som ved additiv fargeblanding gir kvitt eller grått blir kalla komplementærfargar. Dette kan illustrerast viss ein fargar sektorar på ei pappskive med like mykje av to komplementærfarger og snurrar den raskt rundt. Då vil skiva oppfattast som grå eller kvit fordi det blir absorbert like mykje ved alle bølgjelengder av synleg lys.

Additiv fargeblanding 

Additiv fargeblanding skjer i de fleste TVar, prosjektorar og PC-skjermar. Nokre få farger av lys blandast saman for å gje alle andre fargar.

Subtraktiv fargeblanding 

Døme på bruk av subtraktiv fargeblanding er blekk/tonar i skrivaren eller når ein set saman ein malingsfarge i malerbutikk. Ved subtraktiv fargeblanding blir stoff som absorberer lys sett saman for å få ønska farge. Kombinasjonen av dei tre grunnfargene gir fargen brun, ved substraktiv fargeblanding. Derfor nyttast i tillegg svart for å få gråtonar mellom kvit og sort.

Historie 
I kunsten rekna ein frå gammalt med grunnfargane raudt, blått og gult. (Kvitt og svart var «alle fargar og ingen fargar», det vil seie at kvitt inneheldt alle fargane på ein gong, medan svart var mangel på kvitt, dvs ikkje inneheldt fargar). Ut frå grunnfargene kunne ein blande seg fram til så godt som alle andre fargar. Målepigmenta gav aldri heilt monokromatisk verknad, og der var behov for to (Sinnober- og karmin- eller karmosin-)raudt. Sidan mange andre naturpigment allereie fanst, var det først pointillismen som konsekvent gjorde bruk av utelukkande grunnfargane.

Det er ikkje uvanleg å lage bilete med berre grunnfargar òg i dag, men dei fleste kunstnarane ser ut til å bruke komplementærfarger når dei vil lage ekstra luminans i bileta sine.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Grunnfarge» frå ,  den 8. november 2013.  
 

Fargelære
Rådgjerd

Rådgjerd eller  Rådgerd er eit  kvinnenamn av norrønt opphav. 

Den norrøne forma Ráðgerðr er sett saman av Ráð som tyder 'råd, hjelp' og gerðr som tyder 'gjerd' eller 'vern'.

Bruk 
Namnet er sjeldan i Noreg og lite kjend elles. 

Ved folketeljinga i 1801 var det 16 kvinner som fekk namnet sitt skrive Raagjer eller Raajer. Nesten alle budde i Surnadal. 

Ved folketeljinga i 1865 var det fem kvinner som fekk namnet sitt skrive Raajer , Raajær eller Raagjer; alle busett i Oppdal eller Stangvik. 

Ved folketeljinga i 1910 var det éi kvinne som het Raagjerd; ho budde i Stangvik.

Namneberarar 
Etter segna var Rådgjerd på Drevland ei av dei som overlevde Svartedauden. Ho la under seg alt landet frå Utnes i best til Brattlia i nordaust. 

Kvinnenamn
Førenamn av norrønt opphav
Namn knytte til vern
Namn knytte til materiale
Hamilton-operatoren

Hamilton-operatoren er ein matematisk-fysisk reknestorleik som blir brukt i kvantemekanikken for å avgjere dei moglege energitilstandene for eit fysisk system.

Kjelder
Holtebekk, Trygve. (2009, 14. februar). Hamilton Operatoren. I Store norske leksikon. Henta 8. november 2013 frå http://snl.no/Hamilton-operatoren.

Hamiltonmekanikk
Operatorteori
Kvantemekanikk
Kvantekjemi
Teoretisk kjemi
Datakjemi
Hermann von Helmholtz

Hermann Ludwig Ferdinand von Helmholtz () var ein tysk lege og fysikar. Heile livet hans var vigd vitskapen, og forskinga hans strekte seg frå område som opphavet til solsystemet til energisparing og elektromagnetisme. 

Von Helmholtz er òg kjent for Helmholtz-resonatoren. Denne har to vilkår:
 Farten av fluidet i volumet må vere tilstrekkelig liten for å rekne at trykket er det same over heile volumet.
 Ein ser bort i frå kompressibiliteten av væske i røyret og den volumetriske straumen er lik langs heile røyret.

Prisar (utval) 
 – Copleymedaljen

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Hermann von Helmholtz» frå ,  den 8. november 2013.

Bakgrunnsstoff
On the Conservation of Force Introduction to a Series of Lectures Delivered at Carlsruhe in the Winter of 1862–1863, English translation
Treatise on Physiological Optics 1910, three volumes. English translation by Optical Society of America (1924-5).
 Biography and bibliography in the Virtual Laboratory of the Max Planck Institute for the History of Science

Tyske fysikarar
Folk frå Potsdam
Medlemmar av Det kongelege danske vitskapsakademiet
Fysikarar på 1800-talet
Væskedynamikarar
Medlemmar av Royal Society
Tyske biofysikarar
Tyske musikkforskarar
Tyske adel
Tyske oftalmologar
Bayerischer Maximiliansorden für Wissenschaft und Kunst
Medlemmar av Det prøyssiske vitskapsakademiet
Medlemmar av Det kongelege svenske vitskapsakademiet
Copleymedaljen
Termodynamikarar
Per Christian Hemmer

Per Christian Møller Hemmer () er ein norsk fysikar som er ekspert på statistisk fysikk, spesielt utrekningar av tilstandslikningar for klassiske og kvantemekaniske system, polymerfysikk og halvleiarfysikk. Han studerte fysikk ved NTH i Trondheim og fekk sin siv.ing. i 1956 med særdeles tilfredsstillande (1.0), og sin dr.techn. i 1959. Etter mellom anna forskaropphald ved Københavns Universitet og Rockefeller University, vart han i 1966 innvald i både Det Kongelige Norske Videnskabers Selskab som held til i Trondheim, såvel som Norges Tekniske Vitenskapsakademi.  Han var tilsett som dosent ved NTH 1966–68 og professor i teoretisk fysikk 1969–2003.  Ikkje før i 1980 vart han innvald i Det Norske Videnskaps-Akademi. Han er son av Alv Kristiansen (1900–1988) som var disponent og redaktør i Christiansands Tidende, Agderposten og Vestlandske Tidende.

Utgjevingar
Kvantemekanikk (Tapir forlag) 1.utg. 1980, 2.utg. 1985, 3.utg. 1993, 4.utg. 2000, 5.utg. 2005
Statistisk mekanikk (Tapir forlag) 1.utg. 1970, 2.utg. 1990
Termisk fysikk (Tapir forlag) 1.utg. 1989, 2.utg. 2002, 3.utg. 2009
Varmelære (Tapir forlag) 1.utg. 1967, 2.utg. 1974
Faste stoffers fysikk (Tapir forlag) 1987
Ikkelineær dynamikk (kompendium) 2003
Fysikk i Trondheim gjennom 1000 år (2010). Med Anders Johnsson, Kjell Mork og Ivar Svare

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Per Christian Hemmer» frå ,  den 8. november 2013. 
 oppgav desse kjeldene:

Norske fysikarar
Elevar ved NTNU
Professorar ved NTH
Folk frå Arendal
Medlemmar av Det Norske Videnskaps-Akademi
Medlemmar av Norges Tekniske Vitenskapsakademi
Medlemmar av Det Kongelige Norske Videnskabers Selskab
Sophus Henrichsen

Sophus Septimus Henrichsen () var ein norsk fysikar frå Kragerø. 

Henrichsen tok reallærareksamen i 1871 og studerte 1878–79 fysikk i Berlin og Leipzig. 1873–1879 var han amanuensis ved det fysiske kabinettet ved universitetet i Kristiania, og frå 1890 overlærar ved Kristiania tekniske skole.

Henrichsen offentleggjorde undersøkingar over den spesifikke varmen til vatnet og over magnetisme i organiske sambindingar i Annalen der Physik und Chemie. Ei av desse avhandlingane vart løna med Gullmedaljen til kronprinsen. Dessutan studerte han omnar, teori for tørking, og skreiv fleire lærebøker.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Sophus Henrichsen» frå ,  den 8. november 2013. 
 oppgav desse kjeldene:
 

Norske fysikarar
Folk frå Kragerø
Heronbrunnen

Heronbrunnen er springvatn driven med vasstrykket i ei leidning som ligg lågare enn springvatnet. Brunnen er kalla opp og funnen opp av Heron av Alexandria. 
Han består av ei fonteneskål og under den to behaldarar halvveges fylt med vatn. Fonteneskåla står i samband med den vassfylte delen av den nedste behaldaren. Luftrommet i denne behaldaren står i samband med luftrommet i den øvste behaldaren. Frå den vassfylte delen av den øvste behaldaren går det eit røyr opp over fonteneskåla. Heller ein vatn i fonteneskåla øvst, renn det ned i den nedste behaldaren slik at lufta i begge behaldarane blir trykt saman og dermed pressar vatn frå den øvste behaldaren oppover så det dannast ein liten fontene over skåla.

Kjelder
 Herons Brønn. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 8. november 2013 frå http://snl.no/Herons_br%C3%B8nn.

Hydraulikk
Fysiske eksperiment
Ingeniørvitskap i den greske antikken
Asamisimasa

asamisimasa er ei prisløna norsk musikkgruppe som spelar samtidsmusikk. Dei kombinerer framføringar i det klassiske repertoaret med etterkrigs-avantgarde, og nyttar også elektronikk, video eller andre media på konsertane sine. Gruppa består i dag av seks høgt utdanna musikarar og vann Spellemannprisen 2012 i kategorien for nettopp samtidsmusikk for debutplata si, Pretty Sound.

Det var gitaristen Anders Førisdal, perkusjonisten Håkon Mørch Stene og sopranen Janne Berglund som danna asamisimasa i 2001. Seinare vart gruppa utvida, og er no ein kvintett. Av di det er vanskeleg å leva av samtidsmusikk i Noreg, er fleire musikarane aktive i andre ensemble.

Gruppa framfører komposisjonar av ei lang rekkje klassiske komponistar og samtidskomponistar, m.a.: Ludwig van Beethoven, Alban Berg, Johannes Brahms, John Cage, Aldo Clementi, Marcel Duchamp, Brian Ferneyhough, Helmut Lachenmann, Erik Satie, Arnold Schönberg, Karlheinz Stockhausen, Igor Stravinskij og Edgard Varèse. Også verk av fleire norske komponistar står på repertoarlista til asamisimasa, m.a.: Mark Adderley, Eivind Buene, Lars Petter Hagen, Bendik Hagerup, Magne Hegdal, Sven Lyder Kahrs, Ole-Henrik Moe jr., Trond Reinholdtsen, Knut Olaf Sunde og Øyvind Torvund. Gruppa framfører også verk som er spesialskrivne for asamisimasa.

Debutplata Pretty Sound bestod utelukkande av verk av den danske komponisten Simon Steen-Andersen.  Då Pretty Sound vann Spellemannprisen 2013, var det tre nominerte plater i kategorien. Ei av konkurrentane til Pretty Sound var soloplata til gruppas dåverande klarinettist, Rolf Borch, men den nådde altså ikkje opp.

Dei tolv åra gruppa har eksistert til no, har vore svært aktive både i inn- og utland. Sommaren 2004 hadde dei konsert i Gobiørkenen i Mongolia Mellom anna har dei opptredd på Ultimafestivalen i Oslo, der dei i 2004 urframførte heile fem nyskrivne verk. Same hausten var dei einaste utanlandske ensemble som vart invitert til å spela på Cutting Edge, konsertserien til det britiske musikkinformasjonssenteret BMIC. Gruppa har elles opptredd i Los Angeles, San Fransisco, Darmstadt, Donaueschingen, Berlin, Borealisfestivalen i Bergen, samtidsmusikkfestivalen i Huddersfield og SPOR-festivalen i Århus.

Fotnotar 

Musikkgrupper skipa i 2001
Norske musikkgrupper
Vinnarar av Spellemannprisen
Samtidsmusikk
Félix Savart

Félix Savart () var ein fransk fysikar. 

Han etterfølgde i 1836 André-Marie Ampère som professor ved Collège de France. Han er mest kjend for oppdaginga av Biot-Savart-lova i elektrisitetslæra og for undersøkingar av polarisasjonen til lyset. Han var òg den første som gjorde fysiske undersøkingar av fiolinen, mellom anna av svingingane i lok og botn ved hjelp av klangfigurar.

Kjelder
Félix Savart. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 9. november 2013.

Franske fysikarar
Medlemmar av Royal Society
Fen

Fen er ei gammal måleining nytta i Kina. 

Fen vart mellom anna nytta som lengd der 1 fen er 0,1 cun eller tomme eller 3,58 mm. Etter innføringa av metersystemet i 1929 vart 1 fen sett lik 1/3 cm. 

Som masseeining vart eininga nytta for veging av edelmetall der 1 fen var 0,1 qian eller 0,378 g. Frå 1929 vart han sett lik 0,3125 g.

Fen vart òg nytta som skillemynt i Kina der 100 fen var 1 yuan.

Kjelder
 Holtebekk, Trygve. (2009, 14. februar). Fen. I Store norske leksikon. Henta 9. november 2013 frå http://snl.no/fen.

Måleiningar for lengd
Måleiningar for masse
Myntar
Finsen-eining

Finsen-eining er ei måleining for ultrafiolett strålingstettleik. Éi Finsen-eining svarar til stråling med effekttettleik 10 W/cm² ved ein bølgjelengd på 296,7 nm. Solstråling som svarar til 1 Finsen vert rekna å gjere ein solbrent i løpet av 30 minutt. 

Eininga er kalla opp etter Niels Ryberg Finsen.

Kjelder
Holtebekk, Trygve. (2009, 14. februar). Finsen Eining. I Store norske leksikon. Henta 9. november 2013 frå http://snl.no/Finsen-eining.

Måleiningar for stråledose
Firkin

Firkin (forkorta fk.) er ei måleining for volum som vert nytta i engelsktalande land for smør, mjøl, fisk, øl og andre matvarer og er lik 1/4 barrel eller 9 gallon. 

1 firkin er i Storbritannia lik 9 britisk gallon, som er 40,9 liter, og i USA lik 9 US gallon, som er 34,07 liter. I tidlegare tider var 1 firkin lik 8 gallon. 

Firkin er òg namnet på eit tønneforma trekar som er like stort som eininga.

Kjelder
Holtebekk, Trygve. (2009, 14. februar). Firkin. I Store norske leksikon. Hentet 9. november 2013 fra http://snl.no/firkin.

Måleiningar for volum
Foglietta

Foglietta er ei italiensk måleining for volum. Det er eit vinmål som er lik 0,5 liter.

Kjelder

«Foglietta» (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 9. november 2013.

Italienske ord og uttrykk
Måleiningar for volum
Vin
Lussand

Lussand er ein matrikkelgard (gardnummer 132) i Granvin herad. Lussand er ytste garden i Granvin og grensar til Kjepso i Kvam herad i vest, til Beggevik i aust, og i fjellet grensar garden til Voss.

Fram til 1964 høyrde Lussand til Kinsarvik herad. Då vart den delen av Kinsarvik herad og sokn som låg på vestsida av Hardangerfjorden (Lussand–Kvanndal) overført til Granvin. I Kinsarvik hadde Lussand gardnummer 117.

Fylkesveg 7 går over garden, og like austom innmarka og tuna ligg Lussandberget, der vegen er svingete og ekstra smal med steile berget på eine sida og lukt i fjorden på hi. Vegstrekka er rasutsett, og det skal byggjast tunell der. Dagens vegstrekke er del av Nasjonale turistveger, og det er i den samanheng bygd rasteplass/utsiktspunkt like vestom busetnaden på Lussand.

På oppsida av vegen mellom Kjepso og Lussand ligg eit skogområde på Uranes som er verna som naturreservat. Uranes naturreservat er oppretta for å verne eit større edellauvskogsområde med stor økologisk variasjon.

Namnet 
Fyrstelekken av namnet er ikkje sikkert tolka.

Gardsnamnet vert også brukt som etternamn. I 2013 var det 44 personar i Noreg som hadde Lussand til etternamn. Ein kjend namneberar er politikaren Magnar Lussand, som var fylkesordførar i Hordaland frå 1991 til 1999.

Referansar

Bakgrunnsstoff 

Busetnader i Voss
Tidlegare matrikkelgardar i Ullensvang
Bygder i Vestland
Friedrich Kohlrausch

Friedrich Wilhelm Georg Kohlrausch () var ein tysk fysikar. Kohlrausch gjorde grunnleggande arbeid i eksperimentell fysikk, særleg forskjellige typar målemetodar. Læreboka hans Praktische Physik har gjort mykje for å fremje eksperimentalfysikken. Boka kom i 1986 ut i den 23. reviderte utgåva og blir framleis nytta.

Kjelder

Holtebekk, Trygve. (14. februar 2009). Friedrich Wilhelm Georg Kohlrausch. I Store norske leksikon. Henta 9. november 2013.

Tyske fysikarar
Elektrokjemikarar
Medlemmar av Royal Society
Medlemmar av Det prøyssiske vitskapsakademiet
Medlemmar av Det kongelege svenske vitskapsakademiet
Folk frå kurfyrstedømet Hessen
Elevar ved Universitetet i Marburg
Elevar ved Universitetet i Göttingen
Fuder

Fuder er ei gammal tysk måleining for vin. Ordet tyder «lass» og er eit vinfat som er så stort at det utgjer eit lass. Måleininga varierer frå forskjellige område i Tyskland og er mellom 750 og 1500 liter.

Kjelder
 Fuder. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 9. november 2013 frå http://snl.no/fuder.

Måleiningar for volum
Gamle måleiningar
Grunneining

Grunneiningar er måleiningar som andre fysiske og tekniske einingar er avleidde frå. Dei er einingane for dei storleikane som er valde som grunnstorleikar i eit einingssystem. Grunneiningane skal ikkje kunne avleiast av kvarandre, og skal vere definerte slik at dei kan reproduserast særs nøyaktig, helst ved hjelp av naturkonstantar. Viss dette ikkje lèt seg gjere med tilstrekkeleg nøysemd, blir dei no avgjort ved hjelp av internasjonale normalar. For storleikar som kan avleiast av grunnstorleikane, vil tilsvarande einingar kunne avleiast av grunneiningane.

Sjå òg
SI-systemet

Kjelder

Målingar
Dimensjonsanalyse
Furlong

Furlong er ei eldre måleining for lengd, som vart brukt i engelsktalende land. Ein furlong er lik ein åttandedels mile, eller 220 yards. Eininga er no stort sett gått ut av bruk, unntatt innan hesteløp, der han enno er i bruk i Storbritannia, Irland, Canada og USA.

Nytta av furlong går tilbake til 800-talet, og kanskje tidlegare. Ein furlong var opphavleg lengda av ei plogfure (gammalengelsk: furh) på ein åker. Flatemålet «acre» vart skildra som eit rektangel med lengd på 1 furlong og breidde på 1 chain (22 yards).

Sidan eininga ikkje er i bruk til presisjonsmåling har det ikkje vore behov for å definere han nærare. Fem furlong tilsvarar omtrent ein kilometer. Samanlikninga med andre måleininga:

1 furlong = 10 chain = 220 yard = 660 fot = 7 920 tomme = 201,168 meter.

1 engelsk mil = 8 furlong = 80 chain = 320 rod = 8 000 link.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Furlong» frå ,  den 9. november 2013.  
 

Måleiningar for lengd
Hesteløp
Britisk standard
Eininga gal

Gal er ei CGS-eining for akselerasjon, der 1 Gal = 1 cm/s2. Han vert hovudsakleg nytta innan geofysikk og geodesi i samband med bruk av tyngdeakselerasjonen. Variasjonar i tyngdeakselerasjonen vert skriven i milligal (mgal) = 10−3 gal. Eininga er kalla opp etter Galileo Galilei.

Gal er òg forkorting gallon, ei britisk og amerikansk volumeining.

Kjelder
 Gal. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Hentet 9. november 2013 fra http://snl.no/Gal.

Måleiningar
CGS-einingar
Gauss

Gauss er ei måleining for magnetisk flukstettleik eller magnetisk induksjon i CGS-systemet. Eininga har symbolet Gs eller G. Før 1934 vart Gauss òg nytta som eining for magnetisk feltstyrke i dette systemet. Éin gauss er lik 10−4 tesla, som er SI-eininga for magnetisk flukstettleik.

Kjelder
 Gauss. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 9. november 2013 frå http://snl.no/gauss.

Måleiningar for elektromagnetisme
CGS-einingar
George Gabriel Stokes

Sir George Gabriel Stokes, 1. Baronet () var ein britisk matematikar og fysikar. 

Han var professor i matematikk i Cambridge frå 1849. Stokes var dugande både i teoretisk og eksperimentell fysikk og fleire viktige fysiske lover er kalla opp etter han. Mest kjend er truleg lova om motstanden ein kuleforma lekam møter når det går med liten fart gjennom ein gass eller ei væske. Av den lova kan ein til dømes finne fallhastigheita for små regndropar. 

Stokes vart æresdoktor ved Universitetet i Oslo i 1902.

Sjå òg
 Navier-Stokes-likningane
 Stokes-lova

Kjelder
Ormestad, Helmut & Delphin, Inger Lise A.. (2009, 15. februar). George Gabriel, Sir Stokes. I Store norske leksikon. Henta 9. november 2013 frå http://snl.no/George_Gabriel%2C_Sir_Stokes.

Irske matematikarar
Irske fysikarar
Britiske fysikarar
Britiske matematikarar
Optiske fysikarar
Væskedynamikarar
Medlemmar av Royal Society
Presidentar i Royal Society
Viskositet
Copleymedaljen
Fysikarar på 1800-talet
Gilbert

Gilbert er ei måleining for magnetomotorisk spenning eller magnetisk potensialdifferens i det elektromagnetiske CGS-systemet. Måleininga har symbolet Gb. 

1 Gb er 10/4π ampere.

Kjelder
Gilbert. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 9. november 2013 frå http://snl.no/gilbert.

Måleiningar for elektromagnetisme
CGS-einingar
Gill

Gill er ei gammal engelsk måleining for volum for flytande varer. Eininga har symbolet gi. 

1 gill er lik 1/4 pint. I dag er 1 gi (britisk) = 1,421 dl og 1 gi (USA) = 1,183 dl.

Kjelder
 Gill. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 9. november 2013 frå http://snl.no/gill.

Måleiningar for volum
Britisk standard
Giorgi-systemet

Giorgi-systemet er eit koherent einingssystem særskild for bruk innan elektromagnetisme, foreslått av italieneren Giovanni Giorgi i 1901. Grunneiningane er sekund, meter, ampere og volt. Giorgi viste at systemet òg dekte mekanikk, med watt som felles eining både for mekanisk og elektrisk energi og kilogram som masseeining. Seinare foreslo han kilogram som grunneining i staden for volt. Systemet danna grunnlaget for MKSA-systemet som inngår i SI-systemet.

Kjelder
Giorgi-systemet. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 9. november 2013 frå http://snl.no/Giorgi-systemet.

Målesystem
Sennep

Sennep viser hovudsakleg til frø av ulike plantar i krossblomfamilien og matprodukt av desse frøa. Sennep kan brukast på ulike måtar, som heile frø, mole til pulver og blanda til sausar eller smakstilsetjing.

Kvit sennep blir laga av kvitsennep (Sinapis alba) medan svart sennep blir laga av svartsennep (Brassica nigra). Vidare kan ein laga sareptasennep av Brassica juncea og salatsennep av rucolasalat. Levantisk sennep får ein av Cleome-arta, som høyrer til kapersfamilien.

Kjelder

«Sennep» (14. februar 2009), Store norske leksikon. Henta 9. november 2013.

Bakgrunnsstoff

Sennep
Krydder
Etande frø
Herons formel

Herons formel er i geometri ein formel for samanhengen mellom arealet av ein trekant og lengda av dei tre trekantsidene.  Formelen er kalla opp etter den greske matematikaren og ingeniøren Heron av Alexandria, som levde i hundreåret etter Kristi fødsel. 

Lar ein lengda av dei tre trekansidene vere definert som a, b og c, så gjev Herons formel trekantarealet A som 

Her er s lik halve omkrinsen til trekanten:

Formelen kan òg uttrykkast på forma

Herons formel handsamar alle sidelengdene likt.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Herons formel» frå ,  den 9. november 2013.  
 

Trekantgeometri
Areal
Teorem i geometri
Herons kule

Herons kule er i den enklaste forma si ei hol metallkule med hol som i ei sil nedst og eit røyr øvst. Dyppar ein kula i vatn til over holet og lukkar røyret med ein finger, vil vatnet ikkje renne ut før røyret opnast igjen. 

Kula vart funnen opp av Heron frå Alexandria.

Sjå òg
 hevert

Kjelder
 Herons Kule. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 8. november 2013 frå http://snl.no/Herons_kule.

Væskedynamikk