alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Filip V av Spania

Filip V av Spania (), fødd Philippe de France, kongeleg prins og hertug av Anjou, var konge i Spania frå 1700 til 1724 og frå 1724 til 1746, den første frå Bourbon-dynastiet i Spania. 

Filip var den andre son til Ludvig le Grand Dauphin og Maria Anna av Bayern, kjend som Dauphine Victoire. Han var den yngre bror til Louis, duc de Bourgogne og onkel til Ludvig XV av Frankrike.

Besteforeldra på farssida var Ludvig XIV av Frankrike og Maria Theresia av Austerrike og på morssida Ferdinand Maria av Bayern og Adelaide Henriette av Savoie.

Filip vart fødd i Versailles i Frankrike. Då Karl II av Spania døydde den 1. november 1700 hadde han i testamentet sitt utsett Filip som tronfølgjar. Farfar til Filip, Ludvig XIV av Frankrike, strevde etter å auke påverknaden til Huset Bourbon og Frankrike i Spania, noko andre europeiske stormakter motsette seg, framfor alt Austerrike og det habsburgske dynastiet her som meinte dei hadde arveretten til Spania. Dette førte til den spanske arvefølgjekrigen (1701-1713) der Spania mista Menorca og Gibraltar til Storbritannia og Dei spanske Nederlanda, Milano og Napoli til Austerrike gjennom freden i Kastatt i 1714. Filip vart derimot verande regent i landet, men Spania hadde gjennom krigen mista status som stormakt til fordel for Storbritannia, som no hadde vorte ein overlegen sjøfarts- og handelsnasjon. Den spanske krona var på denne tida fleire gonger avhengig av den franske, noko som minka den politiske makta til landet. 

Filip var frå kroninga si titulert konge over Castilla og Aragón, men det sistnemnde vart oppløyst mellom 1707 og 1716, og Filip vart konge over eit samla spansk kongerike. 

Den 14. januar 1724 abdiserte Filip til fordel for sin eldste son, Ludvig, men vart tvinga tilbake til makta då Ludvig døydde av koppar.

I 1731 erkjende han, i byte mot at sonen hans Karl fekk arverett på Parma og Piacenza, keisar Karl VI sin pragmatiske sanksjon frå 19. april 1713. Under den polske arvefølgjekrigen (1733-1738) og den austerrikske arvefølgjekrigen hjelpte Filip sine bourbonske slektningar med å vinne landområde, mellom anna ved å sende 30 000 mann til Italia og vine tilbake Napoli og Sicilia i 1735. Dei seinare åra under Filip kom Spania seg på fote att etter åra med stagnasjon under det tidlegare habsburgske dynastiet.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Philip V of Spain» frå , og «Filip V av Spanien» frå  den 29. desember 2008. 
 

Spanske regentar
Sicilianske monarkar
Hertugar av Bourgogne
Hertugar av Anjou
Hertugar av Brabant
Hertugar av Lothier
Hertugar av Milano
Huset Bourbon
Edward Vernon

Edward Vernon («Old Grogg») () var ein britisk admiral. Vernon vart fødd i Westminster i London som den andre sonen til James Vernon, statssekretær for Vilhelm III av England. Etter å ha sluttført studiane sine ved Westminster School gjekk Vernon i år 1700 inn i Royal Navy som frivillig på skipet HMS «Shrewsbury».

Han tente på forskjellige skip dei neste fem åra og vart løytnant i 1702. I 1706 vart han kaptein på HMS «Rye», som ein del av flåten til Cloudesley Shovell. I mai 1728 gjekk han i parlamentet og var til stades her då Robert Jenkins fortalt om hendinga der han visstnok skal ha fått øyra sitt avskoren av den spanske kystvakta i Karibia. Dette førte til krigen om øyra til Jenkins i 1739 der viseadmiral Vernon førte ein flåte i lag med generalmajor Thomas Wentworth. Vernon erobra Porto Bello, ein spansk koloniby, men klarte ikkje å ta Cartagena de Indias i 1741, som enda i katastrofe. Det godt forsvarte festninga i Cartagena, dårleg vêr og sjukdom hos mannskapet førte til store britiske tap og dei måtte til slutt trekke seg tilbake til Jamaica. Etter fleire sjukdomsutbrot og krangling med Wentworth reiste Vernon tilbake til Storbritannia og vart vald som parlamentsmedlem for Ipswich. Nyhendene om Cartagena førte etter kvart til at regjeringa til Robert Walpole måtte gå av. Vernon vart verande i marinen i fire år til, før han pensjonerte seg i 1746.

Grogg 
Vernon er mest kjend for ordren han gav i 1740 om at romen til mannskapet skulle vatnast ut. Sidan vatnet var dårleg putta han òg ein dagleg dose sitronsaft opp i drykken, og sjølv om Vernon ikkje var klar over det på denne tida førte denne daglege dosen med C-vitamin til at sjømennene hans var friskare enn andre sjømenn, og hadde mindre tilfelle av t.d. skjørbuk. Resten av Royal Navy (den britiske marinen) følgde raskt opp, og skal då ha kalla den nye drykken for «grog» etter kallenamnet til Vernon, «Old Grog». Dette namnet skal han ha fått fordi han vanlegvis gjekk i ein frakk av stoffet grogram.

Kjelder 
<div class="references-small">
 Denne artikkelen bygger på «Edward Vernon» frå , den 29. desember 2008. 
  oppgav desse kjeldene:

Britiske admiralar
George Anson

George Anson, 1. baron Anson () var ein britisk admiral og ein rik aristokrat, kjend for å ha segla rundt jorda.

George Anson gjekk inn i marinen i februar 1712 og steig raskt i gradene. Han vart kommandant i 1722 og post-kaptein i 1724. I denne graden tente han to gonger i Nord-Amerika som kaptein på HMS «Scarborough» og HMS «Squirrel». I 1737 fekk han kommando over linjeskipet HMS «Centurion» med 60 kanonar. I 1740, i starten av den austerrikske arvefølgjekrigen vart han kommandant (med graden commodore) av ein skvadron som vart sendt for å ta spanske område i Sør-Amerika under krigen om øyra til Jenkins.

Ekspedisjonen i Sør-Amerika var lite vellukka og då han prøvde å runde Kapp Horn i dårleg vêr på vinterstid mista han fleire av skipa sine. Med redusert mannskap segla han så frå Peru og vestover til Macau i november 1742. Etter ei hard ferd over Stillehavet fekk han endeleg noko lukke då han tilfeldigvis trefte på ein Manila-gallion, skipet «Nuestra Señora de Covadonga» som hadde heile 1 313 843. Anson tok skatten tilbake til Macau, selde varene til kinesarane og vendte heim til England via Kapp det gode håp. Skatten gjorde han til ein rik mann resten av livet.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «George Anson, 1st Baron Anson» frå , den 29. desember 2008. 
  oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff 
 Anson's Voyage Round the World, by Richard Walter, 1901, from Project Gutenberg
 Portait by Sir Joshua Reynolds, 1755 

Jordomseglarar
Britiske admiralar
Britiske baronar
Mordechai Gebirtig

Mordechai Gebirtig (), fødd Mordekhai Bertig i Kraków i det noverande Polen, var ein jødisk poet og songskrivar, og han blir sedd på som ein av dei viktigaste og mest folkekjære forfattarane av songar og dikt på jiddisch.

I dag er Gebirtig kan hende mest kjend for songen «Es brent» ('Det brenn'), skriven i 1938 som reaksjon på pogromen i shtetlen (småbyen) Przytyk i 1936. Songen kan òg sjåast som eit varsku i høve den komande katastrofen kjend som Holocaust. Denne songan har sidan i opphavleg jiddisch form eller hebraisk omsetjing vorte bruka mykje under minnesmarkeringar for Holocaust.

Mordecai Gebirtig var fødd i Kraków i det som da var stormakta Austerrike-Ungarn og budde i det jødiske arbeidarkvarteret der heile livet. Det var òg der han vart skoten av ein nazist på den illgjetne blodige torsdagen 4. juni 1942. Han levde elles av å vere møbelarbeidar; dikting, musikk og teater var berre attåt.

Virke som diktar
Frå 1906 var han medlem av eit jødisk amatørteater i Kraków. Han skreiv òg songar og teatermeldingar for Der sotsial-demokrat, det jiddischspråklege organet til det (austerrikske) sosialdemokratiske partiet, som han høyrde til. Dette partiet si avdeling i Galizia var i praksis ein seksjon av Bund, og det vart etter første verdskrigen og opprettinga av den andre polske republikken formelt slått saman med det polske Bund, som vart det store partiet til det polske jødiske proletariatet. Det kjempa for jødisk kulturell autonomi, bygd på sekularisme og jiddisch språk i eit demokratisk, sosialistisk Polen.

Det var i eit slikt miljø Gebirtig utvikla seg, oppmuntra av skribentar og jiddisch-aktivistar som Avrom Reyzn.

Gebirtig var fem år i den austerriksk-ungarske hæren, og det var ikkje før i 1920, under den andre polske republikken, at han gav ut den første songsamlinga si, med den talande tittelen Folkstimlekh («frå folket»). Songane hans spreidde seg raskt, og mange såg dei som reine folkesongar. Bruka av kjende jiddisch-artistar som Molly Picon, vart songane til Gebirtig vanlege innslag i mange slags teaterframsyningar på jiddisch verda over.

Ein av dei kunstnarane som formidlar Gerbirtig sine dikt og songar, er den norske artisten Bente Kahan.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Mordechai Gebirtig» frå ,  den 29. desember 2008.

Bakgrunnsstoff 
 Tekst og notar ved ulrich-greve.eu

Folk frå Kraków
Jødiske diktarar
Folk frå andre verdskrigen
Holocaust
Askenasiske forfattarar
Radiogalakse

Radiogalaksar er galaksar som sender ut radiobølgjer med ein rate rundt éin million gonger større enn Mjølkevegen. Dei er ein type aktiv galaksekjerne; og vertsgalaksen er stort sett alltid ein elliptisk galakse.

Rundt radiogalaksar finst det to store område, stort sett symmetrisk plasserte rundt galaksen, som sender ut det meste av radiostrålinga. Storleiken på desse områda for dei største radiogalaksane er rundt 16 millionar lysår, noko som kan samanliknast med storleiken på galaksehopar. Slike gigantgalaksar er dei største kjende objekta i universet.

Motoren til radiogalaksar er anteken å stamma frå galaksekjernen, sidan dei store radioområda utanfor radiogalaksane nesten utan unntak er bundne til galaksekjernen gjennom lange jetstrålar.

Bakgrunnsstoff 

 VLA-bilete av Cygnus A

Kjelder 

 Denne artikkelen baserer seg på artikkelen «Radio galaxy» s. 332-33 i Phillip's Astronomy Encyclopedia utgjeven i 2002.

 
Typar av aktive galaksar
Astronomiske radiokjelder
Flat storstumpbille

Flat storstumpbille (Hololepta plana) er ei 8 – 10 mm lang bille som lever under, og delvis i, barken på daude lauvtre. Tjukna er knapt 1 mm, slik er ho rekna som ei av dei flataste billene i verda. Vertstre kan vere selje, eik, alm, bøk og osp. Storstumpbilla er eit rovinsekt, og ho et larvar av andre insekt.

I Norden finst billa langs norskekysten frå Aust-Agder til Akershus. Ho er òg kjend i Danmark og Finland. Elles finst ho lenger sør i Europa.

Flat storstumpbille er oppført som sårbar i Norsk Raudliste 2006.

Kjelde 
 Torstein Kvamme: ««Flat storstumpbille» - flatest av alle billene?» i Norsk Skogbruk 12/2008

Biller
One 2 Many

One 2 Many var eit norsk band med Dag Kolsrud (keyboard), Camilla Griehsel (vokal) og Jan Gisle Ytterdal (gitar).

Dei gav ut sitt første og einaste album Mirror på A&M Records i 1988. Poplåten «Downtown» blei ein umiddelbar suksess over heile Europa. Ytterlegare tre singlar blei gitt ut, men bandet blei splitta under promoteringskampanjen, noko som stadfesta gruppa sin status som «one-hit wonder».

Kolsrud gjekk vidare til bandet Guys in Disguise, og deretter freista han seg med ein solokarriere.
Han blei seinare musikkdirektør for A-ha sin verdsturne. Griehsel gifta seg med den britiske songaren Colin Vearncombe frå bandet Black i 1990.

Norske musikkgrupper
Baruk

Baruk, òg skrive Baruck og Barukh er eit mannsnamn med opphav i det hebraiske ordet , ‘velsigna’. Namnet er i nær slekt med namnet Mubarak, òg skrive Barak, og som i arabisk har same tydinga.

Kjende namneberarar 

 Baruch Spinoza (1632 - 1677), nederlandsk-jødisk filosof
 Baruch S. Blumberg (1925 - 2011), lækjar og nobelprisvinnar frå USA

Bruken av namnet i Noreg 
Namnet har aldri vore vanleg i Noreg:
 I 1801 var det etter folketeljinga tre som var manntalsført med dette namnet, i forma «Baruch» eller «Baruc», alle budde i Skogn. 
 I 1900 var det etter folketeljinga berre ein som var manntalsført med dette namnet, i forma «Baruch», han var dansk jøde og budde i Bergen. 
 I 2008 har ikkje SSB opplysningar om nokon med dette namnet.

Baruk som bibelsk namn 
 Baruk, son til Sakkai, som var med å vøle muren kringom Jerusalem.
 Baruk, son til Kol-Hose og far til Ma’aseja, ein hovding av Juda-ætta i Jerusalem.
 Baruk Neriason ar skrivar for profeten Jeremia. Baruks bok inngår blant dei apokryfe skriftene.

Referansar

Sjå òg: 

 Folketeljingar i Digitalarkivet

Mannsnamn
Førenamn av hebraisk opphav
Bente Kahan

Bente Kahan () er ein norsk skodespelar og musikar (gitar), kjend for si formidling av jiddisch kultur.

Etter utdanning frå Tel Aviv og New York City (1981) har ho arbeidd ved teater i Israel såvel som ved Nationaltheatret, Kahan etablerte Teater Dybbuk - Oslo (TDO, 1990) og har produsert fleire musikalske oppsetningar. Vidare har ho spelt klezmer med Gjertrud Økland, nederlandske Di Gojim og andre. Ho er kunstnarisk leiar for Jewish Cultural and Educational Center of the White Stork Synagogue i Wrocław (2005-), der ein blant anna finn The Bente Kahan Foundation. (etablert 2006).

Utgivingar 
 Jiddishkeit (TDO og Victoria, 1992). Med Gjertrud Økland sitt Sigøynerorkester.
 Farewell Cracow - yiddish songs by Mordechai Gebirtig (Lynor, 1994)
 Di Gojim (1998). Livemusikk.
  Stimmen aus Theresienstadt (TDO og Lynor, 1996). Med dramaturg Ellen Foyn Bruun
 Home - jewish songs (TDO, 2001). Live frå Cosmopolite, med den svenske klezmer-gruppa Sabbath Hela Veckan.
 Sing with us in Yiddish - presents Voja and her friends (TDO, 2005)

Utmerkingar 
 Ordføraren i Wrocław sin pris (2006)

Kjelder 
Bokmålswikipediaen, art. med same namnet, som lesen 29. desember 2008.

 Referansar 

Norske folkemusikarar
Norske skodespelarar
Musikarar frå Oslo
Herman Van Rompuy

Herman Van Rompuy () er ein belgisk, flamsk politikar for partiet Christen-Democratisch en Vlaams (Kristendemokratisk og flamsk) og EU-president. Han var statsminister i Belgia frå 30. desember 2008 til 25. november 2009. Før det var han president for underhuset i den belgiske nasjonalforsamlinga. Etter at statsministeren, Yves Leterme, leverte avskjedssøknaden sin i desember 2008 fekk partifellen Van Rompuy i oppdrag av kongen å danna ny regjering, i koalisjon med dei same partia som Leterme regjerte med: Flamske liberale og demokratar (Vlaamse Liberalen en Democraten) og dei frankofone partia Reformrørsla (Mouvement Réformateur), Sosialistpartiet (Parti Socialiste), og Demokratisk, humanistisk senter (Centre démocrate humaniste).

Van Rompuy var partileiar for partiet sitt frå 1988 til 1993 og budsjettminister frå 1993 til 1999. Frå 2007 var han president for underhuset i nasjonalforsamlinga.

Van Rompuy har lenge vore ein aktiv bloggar, og skriv mellom anna haiku-aktige dikt på bloggen sin.

Bakgrunnsstoff 
Herman Van Rompuy sin blogg på nederlandsk

Belgiske bloggarar
Belgiske statsministrar
Portobelo

Portobelo (tidlegare Puerto Bello) er ein hamneby i Colón Province i Panama. Han har rundt 5000 innbyggjarar og ei djup, naturleg hamn. 

Byen vart grunnlagt i 1597 og fram til 1700-talet var han ein del av Ny-Granada i Det spanske imperiet. Han var i denne perioden ei viktig hamn for eksport av mellom anna sølv. I 1668 leia sjørøvaren Henry Morgan 450 kaperar i eit åtak mot byen, som på den tida hadde gode festningsverk. Han omleira byen i to veker og plyndra til seg at han kunne av verdisaker. 

Den 21. november 1739 under krigen om øyra til Jenkins vart byen igjen angripe, denne gongen av ein britisk flåte under admiral Edward Vernon. Åtaket viste kor sårbare dei spanske handelsrutinane var, og førte til endringar i måten dei vart gjennomført. Spanjolane endra no taktikk, og gjekk frå store flåtar som vitja få hamner, til mindre flåtar som vitja langt fleire hamner. Dei gjekk no òg rundt Kapp Horn for å handle i hamner på vestkysten av Amerika. Åtaket øydela økonomien til Portobelo, som ikkje kom seg på fote att før Panamakanalen vart bygt. 

I 1980 vart Fort San Lorenzo innskrive på verdsarvlista til UNESCO.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Portobelo, Colón» frå , den 29. desember 2008. 
 

Byar i Panama
Busetnader grunnlagde i 1597
Verdsarv i Panama
Chaloner Ogle

Sir Chaloner Ogle () var ein britisk admiral.

I 1721 kommanderte han HMS «Swallow» i kamp utanfor vestkysten av Afrika. I 1722 slo han sjørøvarflåten til Bartholomew Roberts og for dette vart han slått til riddar. Han var den einaste britiske marineoffiseren som fekk denne æra for det han gjorde mot sjørøvarar. Han tente òg på dette og tok gullstøv frå to av skipa til Roberts. Mannskapet hans fekk ikkje sin del før Ogle motvillig gav frå seg det dei rettmessig hadde krav på tre år seinare.

I 1741 leia han det britiske åtaket mot dei tre forta i Cartagena i Colombia under eit mislukka felttog i krigen om øyra til Jenkins.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Chaloner Ogle» frå , den 29. desember 2008. 
 

Britiske admiralar
Militære frå 1700-talet
Engelskmenn frå 1600-talet
Britar frå 1700-talet
Flaggskip

Flaggskip er eit omgrep nytta om skipet som i ein større flåteeining har flåtesjefen om bord. Frå dette skipet leiar ein «flaggoffiser», ein offiser med admiralragn, staben sin for flåteeininga. Flaggskipet er som regel plassert i midten av flåten og fører sjefen sitt flagg heile døgeret. 

Ordet flaggskip vert òg nytta i overført tyding om til dømes ein den ypperste bilmodellen til ein bilfabrikk, som i «fabrikken sitt flaggskip».

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Flaggskip» frå , den 30. desember 2008. 
 

Båttypar
Naustdal kyrkje

Naustdal kyrkje står i Naustdal sentrum i Sunnfjord kommune i Vestland, og er ei langkyrkje bygd i tre i 1891.

Bygget er teikna av arkitekt Adolf Schirmer og rommer 650 personar, noko som gjer henne til den største kyrkja i Sunnfjord prosti.

Dagens kyrkje erstatta ei steinkyrkje frå kring 1150 som var vorten for lita. Steinkyrkja i Naustdal var mellom dei aller siste mellomalderkyrkjene i Noreg som vart rivne. Korbogen i kleberstein frå gamlekyrkja vart teken vare på og står som port i muren kring kyrkja og kyrkjegarden, medan altartavla frå 1675 og preikestolen frå 1671 er i Bergen Museum.

Preikestolen og døypefonten som er i kyrkja er frå 1891. Altartavla viser trøystaren Kristus og er ein kopi etter Carl Bloch. Ein veit ikkje kven som har måla kopien.

Kyrkja er soknekyrkje i Naustdal sokn i Sunnfjord prosti.


Sjå òg 
 Kyrkjebygga til Den norske kyrkja i Sogn og Fjordane

Kjelder 
 Margrethe Henden Aaraas og Sigurd Vengen: «Naustdal kyrkje» på nettstaden til Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane
 «Naustdal kyrkje» i NRK Sogn og Fjordane Fylkesleksikon

Fotnotar

Bakgrunnsstoff 
 Om Naustdal sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
 «Kirkebøker, Sogn og Fjordane» på nettstaden til Arkivverket
 Kart frå 1979 som viser soknegrenser og kyrkjestader, på nettstaden til Universitetet i Bergen
 Skanna kyrkjebøker frå Sogn og Fjordane på nettstaden til Arkivverket
 Oversyn over gravminne i Naustdal kommune på nettstaden disnorge.no

 

Kyrkjer i Sunnfjord
Kyrkjer i Sunnfjord prosti
Langkyrkjer i Bjørgvin
Norske kyrkjer frå 1891
Adolf Schirmer
Kulturminne i Sunnfjord
Holsen kyrkje



Holsen kyrkje står på Holsen ved austenden av Holsavatnet i Sunnfjord kommune i Vestland, og er ei tømra langkyrkje frå 1861.

Bygget er ført opp etter teikningar av arkitekt Jacob Wilhelm Nordan og har sitjeplass til 200 personar.

Holsen kyrkje er ilag med Haukedalen kyrkje soknekyrkjer i Holsen og Haukedalen sokn i Sunnfjord prosti.

Sjå òg 
 Kyrkjebygga til Den norske kyrkja i Sogn og Fjordane

Kjelder 
 Torkjell Djupedal og Sigurd Vengen: «Holsen kyrkje» på nettstaden til Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane
 «Holsen kyrkje» i NRK Sogn og Fjordane Fylkesleksikon

Fotnotar

Bakgrunnsstoff 
 Om Holsen og Haukedalen sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
 «Kirkebøker, Sogn og Fjordane» på nettstaden til Arkivverket
 Kart frå 1979 som viser soknegrenser og kyrkjestader, på nettstaden til Universitetet i Bergen
 Skanna kyrkjebøker frå Sogn og Fjordane på nettstaden til Arkivverket
 Oversyn over gravminne i Førde kommune på nettstaden disnorge.no

 

Kyrkjer i Sunnfjord
Kyrkjer i Sunnfjord prosti
Langkyrkjer i Bjørgvin
Jacob Wilhelm Nordan
Norske kyrkjer frå 1860-åra
Kulturminne i Sunnfjord
1861 i Noreg
Dagfinn

Dagfinn er eit mannsnamn som kjem frå norrønt Dagfinnr, samansett av dag og finn ('same'). 

Dagfinn har namnedag 2. januar.

Bruken av namnet i Noreg 
Namnet var vanleg i Noreg på 1900-talet, med ein topp omkring andre verdskrigen.

I folketeljinga i 1801 vart åtte personar manntalsførte med namnet Dagfind, seks av dei budde i Rogaland. 

I teljinga frå 1900 var det 311 personar som het Dagfinn, i formene Dagfiin, Dagfin, Dagfind, Dagfinn

I 2007 er det 2 954 som har Dagfinn til første fornamn, og 78 som heiter Dagfin.

Kjende namneberarar 
 Dagfin Werenskiold (1892-1977), norsk biletkunstnar
 Dagfinn Zwilgmeyer (1900-1979), norsk prest og salmediktar
 Dagfinn Mannsåker (1916-1994), norsk historikar og riksarkivar
 Dagfinn Instanes (1919-1998), norsk kunstnar
 Dagfinn Grønoset (1920-2008), norsk forfattar
 Dagfinn Vårvik (f. 1924), norsk politikar (Sp)
 Dagfinn Aarskog (f. 1928), norsk lækjar
 Dagfinn Høybråten (f. 1957), norsk politikar (KrF)
 Dagfinn Neteland (f. 1960), tidlegare konsernsjef i Tide

Kjelder 

 Folketeljingar i Digitalarkivet
 Olav Veka: Namneboka (Det Norske Samlaget, 1991) ISBN 82-521-3604-4

Mannsnamn
Førenamn av norrønt opphav
Tambopata

Tambopata er ei elv som høyrer til Amazonasbassenget, og er ei bielv til Madre de Dios. Ho renn gjennom regionen Madre de Dios, og Puno-regionen i Peru. I tillegg er ho grenseelv mot Bolivia gjennom ei kort strekning. Ho har ei total lengd på 402 km.

Elva vert fødd i dei snøkvite åsane som dominerer det peruansk-bolivianske Altiplano, i høgd over 3900 moh. Gjennom første nedstiginga mot låglandet i Amazonas dannar ho stryk og fossar i djupe dalar. 

Under 3000 moh går ho gjennom jungel i eit økosystem som har nesten permanent skydekke, kjent som tåkeskog eller 'yungas'. Når ho når fram til låglandet, under 500 m i Amazonasbassenget vert Tambopata ei roleg, brei og svingete elv gjennom jungelen i Amazonas. Ho Passerer byen San Rafael og tømmer seg i elva Madre de Dios ved regionhovudstaden Puerto Maldonado. 

Tambopata kryssar naturreservatet Tambopata-Candamo og får tilførsel av vatn frå elvane Mosojhuaico og Carama.

Kjelde 

Elvar i Peru
Elvar i Bolivia
Madre de Dios-regionen
Inambari

Inambari òg Inampare eller Azul, er ei elv i Peru og ein del av Amazonasbassenget. Det meste av elva renn gjennom regionen Madre de Dios, omtrentleg lengd er 437 kilometer fram til utlaupet i Madre de Dios ved landsbyen Inambari.

Ei kjelde til elva er det snødekte fjellet Ananea, ved Llustha Jakke. Dei største sideelvane som fører vatn til Inambari er elvane Sangaban og Marcapata. Øvre delar av elva renn i regionane Cuzco og Puno. Inambari passerer gjennom landsbyane Belem, Pacchani, Puerto Leguía, Puerto San Carlos, Las Hormigas og Inambari ved munningen av sideelva Mamoré.

Kjelde 

Elvar i Peru
Madre de Dios-regionen
Flekket blodsmellar

Flekket blodsmellar ( Ampedus sanguinolentus) er ei bille knytt til fuktige skogområde. 

Larvane lever i mosegrodde greiner på bakken, i stubbar og stammar, ofte på svartor, men andre lauvtre, som eik, kan òg vere vertstre. Larven er hovudsakleg eit rovdyr, og et truleg larvar av trebukk. I mai-juni et dei vaksne billene pollen av blomstrande slåpetorn, hagtorn og andre buskar og tre, somme tider òg av urter. 

I Noreg finst billa i kystnære naturområde frå Østfold til Aust-Agder. Elles finst ho frå Sør-Skandinavia til Portugal og gjennom Europa og Sibir til Kina og Japan.

Flat storstumpbille er oppført som sterkt trua i Norsk Raudliste 2006.

Kjelde 
 Torstein Kvamme: «Rødlisteprofilen: «Flekket blodsmeller»» i Norsk Skogbruk  12/2008

Biller
Gallion

Ein gallion er eit tre- eller firemasta seglskip med råsegl, som vart nytta av den spanske armadaen. På 1500-talet byrja gallionen å erstatte karakken som det viktigaste sjøgåande fartøyet, og som utmerkte seg med låge, slanke linjer og bakk, der karakken hadde ein utbygd forkastell. Gallionen var ein vidareutvikling av karakken, men utan det høge overbygget framme og med lågare overbygg akterut. Namnet kjem truleg av galei, og gallionen hadde eit langt, lågt nebbhovud som minner om stemna på ein galei, men utan batteriet av framoverskytande kanonar som kjenneteiknar samtidige krigsgaleiar. På sett og vis viser dette at gallionen var bygd for å vere mykje raskare enn karakken, og han var lettare og slankare, og ein mykje betre sjøbåt.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Gallion» frå , den 30. desember 2008. 
 

Båttypar
Seglskip