Carl Sandburg

Carl August Sandburg () var ein amerikansk historikar, folklorist og framfor alt forfattar som skreiv dikt, biografiar og barnebøker. Sandburg vann fleire Pulitzer-prisar, og er kjend for å ha forstått og skildra amerikansk samfunn og «det amerikanske sinnet».

Liv 
Carl Sandburg, som også kalla seg Charles, budde mesteparten av livet sitt i Midtvesten, særleg Chicago. Han var fødd i Galesburg i Illinois av svensk-amerikanske foreldre, jarnbanearbeidaren August Johnson (seinare Sandburg) og Clara, fødd Anderson. Han hadde seks søsken. Carl avslutta skulegangen som trettenåring og loffa ei tid rundt med jarnbanen og tok ulike strøjobbar. Inntrykk frå denne tida skulle seinare visa seg i diktinga hans, gjennom bruk av folkelege vendingar og ein framtredande plass for tog og arbeidsfolk.

Under den spansk-amerikanske krigen i 1898 verva Sandburg seg til 6th Illinois Infantry og var stasjonert i Guantánamo-bukta på Cuba og Guánica i Puerto Rico, utan å delta i aktiv krigføring. Sandburg byrja ved militærakademiet ved West Point, men klarte ikkje opptakseksamenen. Tilbake i Galesburg gjekk han inn ved Lombard College, 
der han deltok aktivt i studentlivet og jobba ved sidan av. Sandburg forlét høgskulen utan å ha oppnådd ei grad i 1902, men heldt kontakten med professoren og pådrivaren Philip Green Wright, som hjelpte han til å gje ut dei første dikta sine. 

Sandburg flytta til Milwaukee i Wisconsin der han blei med i Social Democratic Party og arbeidde som sekretær for Emil Seidel, den første sosialistiske ordføraren i USA, og var aktiv i valkampen for den sosialistiske presidentkandidaten Eugene V. Debs i 1908. I Chicago møtte Sandburg akademikaren og sosialisten Lilian Paula Steichen, søster av Edward Steichen, som skulle oppmuntra skrivinga hans og vera med han livet ut. Dei to gifta seg i 1908, og fekk tre døtrer. 

Familien flytta til Harbert i Michigan og deretter til utkanten av Chicago. Her verka Sandburg først som redaktør for tidsskriftet System og seinare som journalist for Chicago Daily News. I 1919 drog Sandburg til Stockholm for å dekka første verdskrigen, og blei på veg tilbake teken for smugling av pengar og revolusjonære skrifter. 

Frå 1919 til 1930 budde familien Sandburg i Elmhurst i Illinois. Etter at Sandburg trekte seg tilbake i 1946 flytta han til garden Connemara i Flat Rock i Nord-Carolina. Her døydde han i 1967.

Verk 

Sandburg gav ut dei første dikta sine i eit lite hefte i 1904, men blei først kjend for ein vidare lesarkrets i 1914, då tidsskriftet Poetry trykte fleire av dei korte dikta hans. Blant dei var «Chicago», som med sine frie vers og bruk av daglegtale skapte ordskifte og gjorde Sandburg kjend som leiaren av ei ny litterær rørsle i Chicago. Sandburg rekna Walt Whitman, William Shakespeare, Joaquin Miller og Rudyard Kipling som viktige tidlege inspirasjonsskjelder, samstundes som han også var ein stor tilhengjar av den samtidige Jack London.

Sandburg sine dikt skildra det amerikanske arbeidarsamfunnet han kjende med realistiske trekk, men også med fantasi og trekk frå folkelitteratur og -historie, noko ein også kan sjå mykje av i dikta og barnebøkene hans, der han mellom anna fortalde om folkehelten Paul Bunyan. I tillegg til å skriva eigne dikt og bøker gav Sandburg også ut samlingar av amerikanske folkesongar og balladar.

Sandburg skreiv både om historie og samtid, i både skjønnlitteratur og sakprosaform. I 1919 dekka han dei veksande motsetjingane mellom folkegrupper som skulle slå ut som raseopptøya i Chicago. Han skreiv fleire bøker om Abraham og Mary Lincoln. I verket om den unge Lincoln brukte han særleg Ida Tarbell sine nedteikningar av munnleg historie frå folk som hadde kjend presidenten som ung mann, og blei skulda for å vera meir interessert i myta enn mannen. Oppfølgaren om Lincoln under den amerikanske borgarkrigen var derimot rekna som ein grundig historisk gjennomgang av primærkjelder, og fekk Pulitzerprisen i 1940.

Ettermæle 
Garden Connemara der Sandburg levde dei siste åra av livet sitt er omgjort til museumsstad, Carl Sandburg Home National Historic Site. Carl Sandburg har fått fleire skular oppkalla etter seg, og eit byfornyingsprosjekt i Chicago på 1960-talet fekk namnet Carl Sandburg Village.

På hundreårsdagen for fødselen hans, 6. januar 1978, gav postverket i USA ut eit frimerke til minne om Sandburg, med ein profil av diktaren og signaturen hans.

I 2006 blei eit Amtrak-tog på strekninga Chicago til Quincy (som går gjennom fødebyen Galesburg) kalla opp etter Carl Sandburg.

Verkliste 
(Ufullstendig)
 Chicago Poems (1916), dikt
 Cornhuskers (1918), dikt, vann «special Pulitzer award» i 1919
 The Chicago Race Riots (1919), sakprosa
 Rootabaga Stories (1922), barnebok
 Rootabaga Pigeons (1923), barnebok
 The American Songbag (1927), folkesongsamling
 Good Morning, America (1928), dikt
 Rootabaga Country (1929), barnebok
 Potato Face (1930), barnebok
 The People, Yes (1936), dikt
 Abraham Lincoln: The Prairie Years (1926), biografi, vann Pulitzerprisen i historie
 Steichen the Photographer (1929), biografi
 Mary Lincoln: Wife and Widow (1932), biografi
 Abraham Lincoln: The War Years (1939), biografi
 Remembrance Rock (1948), historisk roman
 Always the Young Strangers (1953), sjølvbiografi
 The Complete Poems of Carl Sandburg, (1950) vann Pulitzerprisen

Kjelder 
 Delar av denne artikkelen bygger på «Carl Sandburg» frå  og «Carl Sandburg» frå , den 5. august 2008. 
 "Sandburg, Carl" The Concise Oxford Companion to American Literature. James D. Hart. Oxford University Press, 1986. Oxford Reference Online, 5. august 2008 
 "Sandburg, Carl." Encyclopædia Britannica. 2008. Encyclopædia Britannica Online, 5. aug. 2008 
 Robert M. Dowling "Sandburg, Carl" The Oxford Encyclopedia of American Literature. Jay Parini. Oxford University Press 2004. Oxford Reference Online, 5. august 2008

Bakgrunnsstoff 

 CarlSandburg.net , bakgrunnsnettstad for Sandburg-studie
 Chicago Poems på carl-sandburg.com
 blackcatpoems.com Fleire dikt av Carl Sandburg
 Rootabaga Stories med illustrasjonar

USA-amerikanske forfattarar
USA-amerikanske barnebokforfattarar
Modernistiske forfattarar
Svensk-amerikanarar
Engelskspråklege forfattarar
USA-amerikanske historikarar
Folk frå Illinois
Pulitzerpris-vinnarar