alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Trym

Sjå òg elva Trym

Trym (norrønt Þrym) er ein jotun frå norrøn mytologi. Han er kjend frå soga om korleis han stal torshammaren Mjolne og kravde Frøya som kone for at æsene skulle få hammaren att. Soga er fortald i Trymskvida i Den eldre Edda. For å få hammaren attende kler Tor seg som Frøya, i kvinneklede, møter til bryllaupsfeiring og drep både Trym og familien hans. 

Hversu Noregr byggdist oppgjev Värmland som området Trym herska over.

Trym som namn 
Sidan 1950-talet har Trym vore brukt som norsk mannsnamn. Trym har namnedag den 9. september. Bruken voks kraftig på 1990-talet, og nådde 0,5 % på 2000-talet. I 2009 var det 2 140 norske menn som heitte Trym. Utanfor Noreg er det lite kjend.

Namneberarar 
 Trym Ivar Bergsmo (f. 1962), norsk fotograf
 Trym Tore Riksen (f. 1973), investeringsdirektør i DnBNor og finansbloggar
 Trym Bjønnes (f. 1982), norsk musikar
 Trym Torson, norsk trommeslagar, eigentleg Kai Johnny Mosaker
 Trym Nordgård (f. 1992), norsk snowboardutøvar

Annan bruk 
Trymfeltet er namnet på eit norsk petroleumsfelt sør i Nordsjøen.

Saturnmånen Saturn XXX har fått namnet Thrymr etter denne jotunen.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Þrymr» frå , den 8. september 2009. 
 

Jotnar
Ankervegen i Bergen

Ankervegen er ein veg på Hop i Fana bydel i Bergen kommune. Han går nordover frå Hovdenvegen til Østre Hopsvegen og er om lag 350 meter lang. 

Namnet kjem av ankermerket som trikotasjefabrikken Petersen og Dekke A/S på Hop brukte på merkevareserien sin «Pedek». Namnet vart vedteke i 1947.

Knutepunkt 
 Hovdenvegen
 Sideveg søraustover (70 m)
 Østre Hopsvegen

Kjelder 
 
 Nasjonal vegdatabank 

Vegar i Fana
Østre Hopsvegen

Østre Hopsvegen er ein veg på Hop i Fana bydel i Bergen kommune. Han går nordover frå Kloppedalsvegen til Nesttunvegen og er om lag 500 meter lang. Det er innkjørsel frå Nesttunvegen, men utkjørsel denne vegen er forbode. 

Namnet vart vedteke i 1947.

Knutepunkt 
 Kloppedalsvegen
 Sideveg nordover (150 m)
 Avkjørsel Ankervegen
 Avkjørsel Hop terrasse
 Sideveg sørover (250 m)
 Sideveg nordover (130 m)
  Nesttunvegen (berre innkjørsel frå Nesttunvegen)

Kjelder 
 
 Nasjonal vegdatabank 

Vegar i Fana
Vestre Hopsvegen

Vestre Hopsvegen er ein veg på Hop i Fana bydel i Bergen kommune. Han går nordaustover frå Kloppedalsvegen er om lag 300 meter lang. 

Namnet vart vedteke i 1953.

Knutepunkt 
 Kloppedalsvegen
 Sideveg nordaustover (100 m)
  Vestre Hopsvegen 17

Kjelder 
 
 Nasjonal vegdatabank 

Vegar i Fana
Hop terrasse

Hop terrasse er ein blindveg på Hop i Fana bydel i Bergen kommune. Han går nordover frå Østre Hopsvegen og er om lag 120 meter lang. 

Namnet vart vedteke i 1997.

Knutepunkt 
 Østre Hopsvegen
  Hop terrasse 12-40

Kjelder 
 
 Nasjonal vegdatabank 

Vegar i Fana
Tyra

Tyra og Thyra er kvinnenamn av norrønt opphav. Tyra har namnedag den 9. september.

Det norrøne namnet Þýri er avleidd av gudenamnet Tor. Det liknar Þyrwi, som kan ha andreleddet -vig, med tydinga 'strid'. Andre nyare former av namnet er svenske Thyrvi og Tyri og svenske og danske Tyre.

Namneberarar 
 Tyra Danebod, eigentleg Þyrvé, (900-talet), dansk dronning og hærførar, gift med Gorm den gamle, mor til Harald Blåtann
 Tyra Haraldsdotter, også Tyre, Tyri (900-talet), dansk-fødd norsk dronning, dotter av Harald Blåtann, gift med Svein Tjugeskjegg og gift med Olav Tryggvason
 Prinsesse Thyra av Danmark (1880–1945), døypt Thyra Louise Caroline Amalie Augusta Elisabeth
 Kronprinsesse Märtha av Noreg (1901–1954) var døypt Märtha Sofia Lovisa Dagmar Thyra 
 Tyra Ferrell (f. 1962), USA-amerikansk skodespelar
 Tyra Lynne Banks (f. 1973), USA-amerikansk modell, artist og forretningskvinne

Annan bruk 
 Asteroiden 115 Thyra

Kjelder 
 
 

Kvinnenamn
Førenamn av norrønt opphav
Namn knytte til gudar
Namn knytte til åsatru
UseModWiki

UseModWiki er ein type wikiprogramvare utvikla mellom 1999 og 2000 av Clifford Adams, basert på programmeringsspråket Perl. Det er lisensiert under GNU General Public License. Sider i UseModWiki vert lagra som vanlege filer, ikkje i ein relasjonsdatabase.

Adams laga programvara for sitt Usenet Moderation Project (Usemod) som eksisterte frå 1991 til 1999. Han baserte programvara si på AtisWiki 0.3, laga av Markus Denker. Denne var igjen basert på CvWiki, laga av Peter Merel. CvWiki var basert på Wiki Base, wikiprogramvara til Ward Cunninghams WikiWikiWeb.

Den første internettsida som brukte UseModWiki var Clifford Adams si eiga side usemod.com, som hadde brukt AtisWiki frå 11. oktober 1999. Den andre heimesida som tok i bruk UseModWiki var MeatballWiki, som vart laga av Adams og Sunir Shah.

Frå januar 2001 til byrjinga av 2002 vart UseModWiki brukt av alle versjonar av Wikipedia. Utviklarane i Wikipedia-miljøet utvikla seinare den programvara som i dag er kjend som MediaWiki, men enkelte mindre prosjekt fortsette å bruka UseModWiki fram til desember 2003. Dette gjaldt mellom anna norsk Wikipedia. I desember 2003 vart dei siste prosjekta flytta over frå UseModWiki til den nye programvara, som då heitte «fase 3».

UseModWiki er teknisk forhaldsvis enkel og lett å installera, samanlikna med anna wikiprogramvare. Programvara er lite avansert og med avgrensa funksjonalitet.

Sidetitlane kan ikkje innehalda mellomrom. Programvara har heller ikkje funksjonalitet for å lasta opp bilde slik som i MediaWiki, men bilde lagra på andre nettstadar kan brukast på sidene. Mange av funksjonane utvikla for MediaWiki, som kategoriar, innhaldsforteikningar og så bortetter, manglar òg.

Kjelder
 Denne artikkelen bygger på «UseModWiki» frå , den 12. september 2009.

Bakgrunnsstoff 
 UseModWiki

Wikiprogramvare
Fri programvare
Kill 'Em All

Kill 'Em All er debutalbumet til Metallica, sloppe ut 29. juli 1983. 

Albumet er kjend for raske og særs punk-inspirerte riff. Sologitaristen i Metallica, Kirk Hammett har ikkje vorte kreditert nokon av songane. Dette er fordi den førre sologitaristen, Dave Mustaine, vart sparka rett før innspelinga.

Bandet ville provosera med å kalle denne plata Metal Up Your Ass, og ynskte eit bilete på omslaget av ei toalettskål med ein spiss metalldolk stikkande opp. Dette nekta plateselskapet å vera med på, og tittelen vart erstatta av det marginalt mindre støytande namnet Kill 'Em All, som ei helsing til plateselskapet. Omslaget fekk i staden biletet av ein blodig hammar.

Kill 'Em All inneheld fan-favorittar som «The Four Horsemen», «Seek & Destroy» og «Whiplash». Desse låtane vert ofte spelte på konsertar. Metallicas tidlegare bassist Jason Newsted brukte å vera vokalist på låten «Whiplash» under den tre år lange verdsturnen etter albumet Metallica.

Sporliste 
 «Hit the Lights» (J. Hetfield. L. Ulrich) 4.17
 «The Four Horsemen» (J. Hetfield. L. Ulrich. D. Mustaine) 7.08
 «Motorbreath» (J. Hetfield) 3.03
 «Jump in the Fire» (J. Hetfield. L. Ulrich. D. Mustaine) 4.50
 «(Anesthesia) Pulling Teeth» (C. Burton) 3.27
 «Whiplash» (J. Hetfield. L. Ulrich) 4.06
 «Phantom Lord» (J. Hetfield. L. Ulrich D. Mustaine) 4.52
 «No Remorse» (J. Hetfield L. Ulrich) 6.24
 «Seek & Destroy» (J. Hetfield. L. Ulrich) 6.50
 «Metal Militia» (J. Hetfield. L. Ulrich. D. Mustaine) 5.11

 Denne artikkelen bygger på «Kill 'Em All» frå , den 12. september 2009. 
 

Musikkalbum frå 1983
Metallica
Debutalbum

Debutalbum er det første musikkalbumet eit band eller ein musikkartist gjev ut, deira debut. Kortare musikkalbum som EP-ar vert til vanleg ikkje rekna som debutalbum. Til dømes vert Mercyful Fate si sjølvtitulerte fyrsteutgjeving Mercyful Fate ikkje rekna som debutalbum då dette er ein fire-spors EP, men den neste utgjevinga deira, Melissa, vert rekna som debutalbumet, då det er eit fullengds studioalbum.

Sal (pr 2008)
Whitney Houston har salsrekorden for R&B-debutalbum i USA, albumet Whitney Houston frå 1985 selde over 13 millionar (13 x platina) i USA, og 22 millionar på verdsbasis. Britney Spears har rekorden for mestselgande pop-debutalbum i USA med ...Baby One More Time frå 1999, som vart seld i 14 millionar eksemplar (14 x platina) og 22 millionar på verdsbasis. Guns and Roses har salsrekorden for rock-debutalbum i USA med Appetite for Destruction som selde 18 millionar album i USA (18 x platina) og 28 millionar på verdsbasis. Leona Lewis har rekorden for snøggast selgande debutalbum i Storbritannia. Hennar album Spirit selde meir enn 375 000 eksemplar den første veka etter at det vart utgjeve. 

Musikkalbum

de:Musikalbum#Debütalbum
Kirk Hammett

Kirk Lee Hammett () er sologitarist i heavy metal-bandet Metallica.

Biografi 
Kirk Hammett byrja å spele gitar som 15-åring, då han arva musikkinteressa frå broren, og fekk sansen for Jimi Hendrix, Led Zeppelin og UFO.

Han har gått i lære hos Joe Satriani der han lærte å spela blues, jazz og klassisk gitar.

Før Metallica, starta Hammett bandet Exodus saman med trommeslagaren Tom Hunting, men han forlét bandet til fordel for Metallica.

1. april 1983 fekk Hammett ein telefon frå Metallica som nyleg hadde skilt lag med Dave Mustaine og ville ha Hammett til å stilla på prøvespeling. Hammett trudde dette var ein aprilspøk, men det var det ikkje. Han vart betalt for å reise ut av California for fyrste gong, og møtte dei tre medlemmene i Metallica på ein flyplass.
Metallica fann fort ut at Hammett var ein av dei etter at han improviserte soloen i Seek and Destroy, og 16. april fekk han stillinga som hovudgitarist.

Kirk Hammett har kontrakt med ESP Guitars, som lagar dei populære signatur-modellane hans.

Den første forsterkaren til Hammett laga han sjølv av ei skoeske og en 4" høygtalar.

 Denne artikkelen bygger på «Kirk Hammett» frå , den 12. september 2009. 
 

USA-amerikanske gitaristar
Metallica
André Nevstad

André Nevstad () er ein norsk tidlegare fotballspelar.
Han er den med flest kamper for Hødd (1988-2008, 682 kampar, 91 mål), berre avbrote av to sesongar med Molde FK (1993-94), noko som gav gull i NM i fotball for menn for 1994, der han spelte to minutt som innbytar i cupfinalen.
Han har vore dagleg leiar i Hødd (1999-).
André Nevstad blei kåra til årets spelar i 1.-divisjon frå NISO i 2004.

Hødd-spelarar
Molde-spelarar
Norske fotballspelarar
Norske fotballtrenarar
Folk frå Ulstein
Kjetil Hasund

Kjetil Hasund () er ein tidlegare norsk fotball-spelar for Hødd, der han som angreps-spelar hadde 646 kamper og 460 mål, av desse 93 kampar og 47 mål i øvste divisjon (1966-72).

Han blei den første frå Hødd som spelte på det norske herrelandslaget i fotball, der han skåra 3 gongar på 16 kamper i åra 1966-71. 
Under førstegongstenesta i 1962 spelte han fem kampar for Steinkjer FK, som då var ein av dei leiande klubbane i landet. 

Han er bror til Hallbjørn Hasund, og far til Geir Hasund. Kjetil Hasund har arbeidd som bankmann i Sunnmøre Kreditbank, som etter kvart har blitt Sunnmørsbanken, Kreditkassen og Nordea. Han har representert Høgre i Ulstein kommunestyre.

Norske landslagsspelarar i fotball
Norske fotballspelarar
Hødd-spelarar
Steinkjer-spelarar
Lokalpolitikarar i Ulstein
Høgrepolitikarar i Møre og Romsdal
Folk frå Ulstein
Hallbjørn Hasund

Hallbjørn Olav Hasund () var ein tidlegare norsk fotballspelar frå Ulstein kommune.

Han spelte for Hødd, (458 kamper og 133 mål, av dette 72 kampar og 2 mål i 1. divisjon 1966-72). Han var på VG sitt «Årets lag» for 1. divisjon fotball for herrar for 1966. 

Han var bror til Kjetil Hasund. Hallbjørn Hasund døydde av kreft.

Norske fotballspelarar
Hødd-spelarar
Folk frå Ulstein
Ole Bjørn Sundgot

Ole Bjørn Sundgot () er ein tidlegare norsk fotballspelar og fotballtrenar. Han spelte i Molde fotballklubb i 1991, 92, 93, 95, 96, 98 og 99. Frå 2001 til 2004 spelte han i FC Lyn Oslo. Sundgot blei brukt som høgreback etter at han kom til Lyn. Seinare kom han seg på plass i angrepet igjen og var Lyn sin toppskårar i serien i bronsesesongen 2002. Han har vore trenar for Hønefoss Ballklubb i 1. divisjon. Som spelar var han innom klubbane Hødd, Oldham, Bradford City, Molde og Lyn.

Han er bror til Arild Sundgot, og son til Otto Sundgot.

Norske fotballtrenarar
Molde-spelarar
Lyn-spelarar
Bradford-spelarar
Hødd-spelarar
Folk frå Ulstein
Norske fotballspelarar
Rush HD

Rush HD er ein amerikansk fjernsynskanal som fokuserer på ekstremsport. Rush HD kringkastar i High Definition til dei skandinaviske landa,Storbritannia, Tyskland og Canada.

Rush HD erstatta Voom HD den 1. september 2009.

Bakgrunnsstoff 
 Nettstaden til Rush HD 

HD-kanalar
Ekstremsport
Skipingar i 2009
Fjernsynskanalar frå USA
Erró

Erró, pseudonym for Guðmundur Guðmundsson () er ein islandsk biletkunstnar, fødd i i Ólafsvík på Island. Han studerte ved Statens kunstakademi i Oslo. På byrjinga av 1960-talet busette han seg i Paris, og hadde dei fyrste utstillingane sine. Etter eit opphald i New York i 1964 vart han oppteken av teikneseriar, teiknefilmar, reklame- og propagandabilete som inspirasjonskjelde. Han syner ofte til politiske hendingar eller fenomen i kunsten sin.

Bakgrunnsstoff 
 Reykjavík Art Museum

Islandske biletkunstnarar
Tord

Tord er eit mannsnamn avleidde av Tor, som kjem frå det norrøne gudenamnet Þórr (Tor), med opphav i ordet þunrar, 'torden'. 

Tord har norsk og svensk namnedag den 10. september. Tordis er eit nærskyld kvinnenamn.

Bruk 
Tord har vore i bruk i Noreg sidan mellomalderen. I nyare tid tok bruken seg litt opp frå byrjinga av 1900-talet mot ein topp på over 0,19 % på 1990-talet. I 2009 var det 1475 norske menn som heitte Tord, og 55 som heitte Thord.

Tord var mykje brukt i Sverige på 1940- og 1950-talet.

Namneberarar 
 Tord Petersson Bonde (1300-talet), svensk riksråd
 Tord Röriksson Bonde (d. 1417), svensk riddar og riksråd
 Tord Karlsson Bonde (d. 1456), svensk riddar og riksråd
 Tord Tamerlan Teodor Thorell (1830–1901), svensk arkeolog
 Tord Wilhelm Edvard Stål (1906–1972), svensk skodespelar
 Tord Georg Bernheim (1914–1992), svensk skodespelar
 Tord Grip (f. 1938), svensk fotballspelar og trenar
 Tord Boontje (f. 1968), nederlandsk formgjevar
 Tord Gustavsen (f. 1970), norsk jazzmusikar
 Tord André Lien (f. 1975), norsk politikar (FrP)
 Tord Asle Gjerdalen (f. 1983), norsk langrennar
 Tord Hovden (f. 1996), norsk fotballspelar

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Tord» frå , den 9. september 2009. 
 

Mannsnamn
Førenamn av norrønt opphav
Namn knytte til gudar
Namn knytte til åsatru
Oppsal

Oppsal (Opsal eller og Opsahl) er eit norsk etternamn og eit utbreidt gardsnamn. Gardar med namnet Oppsal finst over heile Austlandet, både i Buskerud, Oppland Hedmark, og kring Oslofjorden. Namnet er gjeve ein gard som ligg eit stykke oppe i ei li, ein "høg sal". Gardsnamnet eller stadnamnet finst og i Sverige, då gjerne i forma Uppsala. Mykje tyder på at gardane, som den tilsvarande staden i Sverige, kan ha vore knytt til ein førkristen heilagdom. I Hallingdal ligg garden Oppsal ikkje langt frå garden Ve, ein gamal kultstad.

Nordmenn med etternamnet Opsahl 

 Arve Opsahl, skodespelar

Norske slektsnamn
Sigvard Engeset

Sigvard Mathias Engeset () var ein norsk forkynnar, pastor og salmediktar. Han var son til ein gardbrukar i Ørsta og vart forstandar og pastor i frikyrkja i heimbygda, Ørsta Frikyrkje. Seinare vart han kalla til Oslo Vestre Frikirke. Engeset blei etter kvart vald til synodeformann, øvste leiar for Den evangelisk-lutherske frikyrkja i Noreg.

Eit utdrag av salmediktinga hans er:

 «Slik som eg var» (1916)
 «Drikk av gledens kilde»
 «Bli i meg, har Jesus sagt»
 «Guds son er komen til oss ned»
 «Med min vesle båt»
 «Ut å fiske»
 «Regn med din frelser så regner du rett»
 «Å, hvor skjønt det i himlen er»
 «Ser deg svart og urein»
 «Eg vil så gjerne syngja»
 «Frelst eg er gjennom lammets blod»
 «Visargutten»
 «Guds son er komen til oss ned (jul)»
 «Ikke alle dager er like»
 «Jesus har satt meg inn i barnekåret sitt»

Engeset si dikting har vore omtala og framført fleire gongar, mellom anna med arrangement av Sigvald Tveit og Nils Harald Sødal, Sigvart Engeset i ord og toner (2005).

Sigvart Engeset var morfar til komponisten Erik Hillestad.

Norske lutherske prestar i Frikyrkja
Folk frå Ørsta
Norske kristne predikantar
Nesttunhalsen

Hopsvegen er ein veg på Nesttun i Fana bydel i Bergen kommune. Han går nord og så sørvestover frå Nesttunvegen til Kloppedalsvegen og er om lag 600 meter lang. Vegen går på nordsida av Litla Nesttunvatnet. 

Namnet vart vedteke i 1947.

Knutepunkt 
 Nesttunvegen
 Avkjørsel Storehovden
 Sideveg sørover (70 m)
 Kloppedalsvegen

Kjelder 
 
 Nasjonal vegdatabank 

Vegar i Fana
Storehovden

Storehovden er ein blindveg på Nesttun og Hop i Fana bydel i Bergen kommune. Han går nord frå Nesttunhalsen og er om lag 130 meter lang. 

Namnet vart vedteke i 1947.

Knutepunkt 
 Nesttunhalsen
 Sideveg vestover (50 m)
 Sideveg nordvestover (120 m)
  Storehovden 22

Kjelder 
 
 Nasjonal vegdatabank 

Vegar i Fana
Lonevegen

Lonevegen er ein blindveg på Nesttun i Fana bydel i Bergen kommune. Han går vestover frå Nesttunvegen på nordsida av Litla Nesttunvatnet og er om lag 150 meter lang. 

Namnet vart vedteke i 1947. Tidlegare heitte vegen Ove Neckers veg.

Knutepunkt 
 Nesttunvegen
  Lonevegen 6

Kjelder 
 
 Nasjonal vegdatabank 

Vegar i Fana
Møre Folkehøgskule

Møre Folkehøgskule er ein frilynd folkehøgskule i Ørsta i Møre og Romsdal. Skulen tar kvart år imot vel 85 elevar. Sidan 1992 har den vore eigd av Stiftinga Møre Folkehøgskule, der styremedlemane blir valde av den tidlegare eigaren Sunnmøre frilynde ungdomssamlag, og av Ørsta kommune.

Soge 

Folkehøgskulen vart skipa i 1899 av Andreas Austlid etter samtalar med læraren Per Riste i Volda, som saman med Anders Vassbotn og brorsonen til Ivar Aasen, Jon Aasen, lenge hadde snakka om ein slik skule. Han opna 9. oktober 1899 året med støtte frå det offentlege. Etter at Austlid fekk bygd hus til han i 1902, fekk han namnet Ljosheim. Skipinga var inspirert av Christopher Bruun og hans skule Vonheim.

Fag 
Linefag ved denne skulen er:
 Animasjon Japan
 Kina - Midtens rike
 Adventura Ekstremsport
 Adventura Body & Mind
 Adventura Sør-Amerika

Bakgrunnsstoff 
 Møre Folkehøgskule

Kjelder 

Folkehøgskular i Møre og Romsdal
Ørsta kommune
Skipingar i 1899
Hop jernbanestasjon

Hop jernbanestasjon var ein tidlegare stasjon på Vossabanen og Bergensbanen på Hop i Fana bydel i Bergen. Stasjonen låg 8,18 km frå Bergen jernbanestasjon, på den strekninga av Bergensbanen som vart lagd ned etter at Bergensbanen fekk ny og stuttare line ved opninga av Ulrikstunnelen gjennom fjellet Ulriken.

Stasjonen vart opna i 1883, samstundes med opninga av Vossabanen (som seinare vart til ei strekning på Bergensbanen), og vart nedlagd i 1965. Den første stasjonsbygningen var teikna av Balthazar Lange, men vart flytta til Ål i Hallingdal i 1913. Ein ny bygning, teikna av Erland Tryti, vart oppført i 1913 og står her enno, tett attmed bilvegane som går her i dag. 

Då stasjonen vart nedlagd, vart bygningen nytta som postkontor og kunstgalleriet Galleri Stasjon, som no er Galleri Langegaarden på Fjøsanger. I 1979 tok Hordaland Vegkontor over bygningen. Bygningen ligg i dag i Troldhaugvegen.

Kjelder 
 

Nedlagde jarnbanestasjonar i Vestland
Byggverk i Fana
Jarnbanestasjonar opna i 1883
Jarnbanestasjonar nedlagde i 1965
Jarnbanestasjonar i Bergen
Nedlagde stasjonar på Bergensbanen
Nedlagde stasjonar på Vossabanen
Lirer

Lirer (norsk namn frå norrønt líri, engelsk 'shearwater', dei som kuttar vatnet eller bølgjetoppane) er mellomstore, langvenga sjøfuglar. Lirer er ein del av den biologiske familien eigentlege stormfuglar, Procellariidae, som òg inkluderer havhestar, petrellar og kvalfuglar. Det finst over 20 artar av lirer, tre store i slekta Calonectris og mange mindre artar i slekta Puffinus. Slekta Puffinus kan vidare delast inn i ei gruppe av små artar og nokre få større. Dei fem artane i Procellaria ber trivialnamnet 'petrell', men har tradisjonelt vore rekna med i gruppa lirer.

Desse fuglane er mest vanlege i tempererte og kalde farvatn. Utanom hekkesesongen lever dei pelagiske. Dei flyg med stive venger og brukar ein «klippeteknikk» for å følgje bølgjefronten med minimalt energibruk. Nokre av dei minste artane, som havlire, har omriss av ei krosskyrkje i flukt, med lange venger i rett vinkel ut frå kroppen. 

Mange er langdistansemigrantar, kanskje mest spektakulær er grålira, som trekkjer avstandar på over 14 000 km frå hekkekolonien på Falklandsøyane til Nord-Atlanteren utanfor Nord-Noreg. Smalnebblira kan utføre ein enda lengre åttetalsforma trekkrute i Stillehavet frå Tasmania til så langt nord som i Nordishavet utanfor nordvestre Alaska. 

Lirer kan oppnå usedvanleg høg levealder. Ei havlire som hekka på Copelandøyane i Irskesjøen var per 2003/2004 den eldste kjente ville fuglen i verda. Fuglen vart ringmerka som vaksen, minst 5 år gamal i juli 1953 og gjenfunnen i juli 2003, minst 55 år gamal. Havlira migrerer over 10 000 km sør til Sør-Amerika og nyttar havområda utanfor sørlege Brasil og Argentina når det er vinter på den nordlege halvkula, så det nemnte individet har floge minimum 1 000 000 km i trekkruta aleine. 

Lirer kjem på land på øyar og fuglefjell berre for å hekke. Dei er nattlege under i hekkeperioden, føretrekk netter utan måneskin for å redusere predasjonen. Dei hekkar i hòler og gjev ofte uhyggelege kallerop ved aktivitet om natta. Dei legg eitt kvitt egg. 

Dei lever av fisk, blekksprut og anna pelagisk føde. Nokon følgjer fiskebåtar for å ta utkast, spesielt grålira. Desse artane vil ofte følgje kval for å plukke fisk som vert  forstyrra av kvalane. I hovudsak baserer dei seg på dukking for å fange fôr, og somme artar er i stand til å dukke ned til 70 meters djupne. 


Artsliste
Lista inneheld artar i slektene Puffinus og Calonectris som alle har 'lire' i artsnamnet. 

I tillegg reknar mange med dei fem artane i Procellaria som lirer trass i at dei ber 'petrell'-namn.

Kjelder
Denne artikkelen bygger dels på «Shearwater» frå , den 9. september 2009
Syvertsen, P. O., Ree, V., Hansen, O. B., Syvertsen, Ø., Bergan, M., Kvam, H., Viker, M. & Axelsen, T. 2008. Virksomheten til Norsk navnekomité for fugl (NNKF) 1990-2008. Norske navn på verdens fugler. Norsk Ornitologisk Forening sin nettstad (publisert 22.5.2008)
 Clementslista frå desember 2008. Nedlasting av lista, lese 5. juli 2009]

Fotnotar

Bakgrunnsstoff
Videoar med lirer hos  Internet Bird Collection

Sjøfuglar
Hop i Bergen

Hop er eit gardsbruk i Fana i Bergen, på austsida av Nordåsvatnet. Området er i dag eit tettbygd villastrøk

Namn 
Namnet kjem av det norrøne Hópr som tyder 'lita, inneluka bukt'.

Historie 
Garden vart først nemnd i ei bispejordebok frå om lag 1590 og høyrte då til domkapitlet i Bergen. Frå 1616 var biskopen eigar. Hop var tingstad for Skjold skipreide i 1660- og 1690-åra. I 1703 makeskifte Jacob von Wida til seg Hop og i 1727 sat svigersonen Nils Wium med garden. Seinare sat Malena Klausdotter Lydt med garden, som ho dreiv med innleigd hjelp. I 1747 brann garden ned og Werner Hosewinckel Christie, som var borgar i Bergen, vart eigar i 1749. Seinare eigarar var mellom anna viseborgarmeister Danckert Fasmer og Daniel Friele, før kanseliråd Werner Hosewinckel Christie kjøpte garden i 1784.

Stader 

Paradis utgjer den nordlege delen av Hop. 

Werner Hosewinckel Christie bygde lystgarden Wernersholm på Hop. Her skreiv Bjørnstjerne Bjørnson «Ja, vi elsker dette landet» i 1859. Nordahl Grieg budde òg på Hop, og i sør ligg Troldhaugen, der Edvard Grieg budde. 

Andre stader på Hop er Hop ungdomsskole og tidlegare Hop Tricotagefabrik.

Geografi 
Hop grensar til Nordåsvatnet i aust, Skjold i sør, Nesttun i søraust, Nesttunvatnet og Tveiterås i vest, og Gamlehaugen, Storetvedt og Fantoft i nord. 

Grensa i nord går langs Jacob Kjødes veg over Nesttunvegen mot Sandbrekkevegen nord for Eikelundtjørna. Frå Eikelundtjørna følgjer grensa elva til Hopsvatnet og vidare sørover til Nesttunvatnet. Her går grensa lang vestsida av Nesttunvatnet til Kutangen og så sørvestover til Kloppedalen på sørsida av Kloppedalstjørna sør til Sundts veg. Den sørlege grensa går så langs Sundtsveg og Skiparviklia til Nordåsvatnet, som er den austlege grensa.

Bybanen i Bergen 
 Hop stasjon
 Tveiteråstunnelen

Bruk av namnet 
Hop har gjeve namn til fleire vegar og stader i området. 
 Hop basketballklubb
 Hop fabrikkskole
 Hop jernbanestasjon
 Hopsnesvegen
 Øvre Hopsnesvegen
 Hopsåsen
 Hop ungdomsskole

Kjelder 
 
 Bergenskart - stednavnskart 

Gardar i Fana