alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Flatetregleiksmoment

Flatetregleiksmoment, eller anna flatemoment, er ein storleik som gjev eit mål for korleis ei geometrisk flate fordeler seg om ei linje i flata. 

Kvar enkelt flatedel blir multiplisert med kvadratet av avstanden sin, y, frå linja, og summen av alle desse produkta er lik flata sitt flatetregleiksmoment med omsyn på den valde linja. 

Om ein reknar ut flatetregleiksmomentet om ei linje normalt på flata, vert det kalla polart flatetregleiksmoment .

Omgrepet har særs stor tyding mellom anna i teorien for bøying av bjelkar, ved torsjon og i statikk.

Rektangulært tverrsnitt 

Integralet vert løyst på følgjande måte på måte for eit rektangulært tverrsnitt:

der h er høgda, og b er breidda av det rektangulære tverrsnittet. Ix blir da flatetregleiksmomentet om x-aksen i senteret C.

Sirkulært tverrsnitt 
Integralet er ikkje vist her, men eit røyrtverrsnitt vert rekna ut frå , der D er ytterdiameteren.

Røyrtverrsnitt 

der D er ytterdiameteren, og d er innerdiameteren.

Bruk av flatetregleiksmoment
Eit vanleg bruksområde av flatetregleiksmoment er ved utrekning av bøyespenninga,  i ein bjelke.

der M er momentet, I er flatetregleiksmomentet og y er avstanden frå arealsenteret til punktet der du ønsker å rekne ut spenninga. Dersom du har eit rektangulært tverrsnitt er y = h/2.

Steinerteoremet 
Dersom du har eit tverrsnitt som er samansett av fleire areal som ikkje ligg på same akse som tyngdepunktet av arealet, er det vanleg å bruke Steinerteoremet for å rekne ut flatetregleiksmomentet, kalla parallellakseteoremet, eller Steinersatsen.

, der Ix er flatetregleiksmoment for arealet som ligg på ein parallell akse utanfor arealsenteret (i akse z), d er avstanden frå arealsenteret i akse z til arealsenteret av A.

Motstandsmomentet 
Eit anna vanleg omgrep i bjelkeberekningar er motstandsmomentet eller tverrsnittsmodulen (engelsk section modulus), og vert ofte skrive W. I vanleg praksis vert bøyespenningen  rekna ut frå

, der 

siden arealsenteret til tverrsnittet vanlegvis ligg i midten av tverrsnittet, og følgjeleg er avstanden frå senteret av tverrsnittet til ytste fiber lik h/2.

Motstandsmomentet for nokre vanlege tverrsnitt er gjeve under

Rektangulært tverrsnitt

der b er breidda og h er høgda. Her gjeld bøying om x-aksen.

Sirkulært tverrsnitt

_

der D er diameteren.

Røyrtverrsnitt

der D er ytterdiameter og d er innerdiameter.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Annet arealmoment» frå ,  den 2. mai 2013.  
 
flatetreghetsmoment. (27.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/flatetreghetsmoment

Geometri
Strukturanalyse
Fysiske storleikar
Forskyving i mekanikk

Forskyving er i mekanikk den avstanden ein viss partikkel (eller eit visst punkt) har frå likevektsstillinga si i eit svingande system.

Sjå òg
Forskyving

Kjelder
 forskyvning – mekanikk. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/forskyvning/mekanikk

Mekanikk
Almyrós

Almyrós (gresk Αλμυρός) er ein distriktsby og ein kommune i periferieininga Magnisía i periferien Thessalía i Hellas. Almyrós ligg sør for Vólos og grensar i vest mot periferieininga Lárisa, i sør mot Fthiótida i Sentral-Hellas.

Administrativ inndeling

Kommunen vart danna i 2011 ved at ein slo saman dei tidlegare kommunane
 Almyrós
 Soúrpi
 Pteleós
 Anávra
Dei fire tidlegare kommunane er no kommunaleiningar.

Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunen 18 614 innbyggjarar, medan kommunaleininga Almyrós hadde 12 678 og tettstaden med same namn 7 955 innbyggjarar.

Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:

Referansar 

Almyros
Almyros
Almyros
Almyros
Fri akse

Ein fri akse er ein ein hovudtregleiksakse som går gjennom tyngdepunktet til ein lekam. Når ein fast lekam roterer om ein fast akse, vil aksen til vanleg bli utsett for påkjenningar. Men det er alltid mogleg å finne minst tre aksar gjennom tyngdepunktet til lekamen slik at lekamen kan rotere rundt ein av dei utan at det blir påkjenningar på aksen. Er det berre tre frie aksar, vil dei stå vinkelrett på kvarandre. Rotasjonen er stabil om den frie aksen med det største tregleiksmomentet og om aksen med det minste tregleiksmomentet. Har lekamen ein symmetriakse, er denne òg ein fri akse. Dessutan er då kvar og ein akse gjennom tyngdepunktet og vinkelrett på symmetriaksen ein fri akse. I ei homogen kule, ein kubus eller eit kva for ein som helst homogen lekam med såkalla regulær symmetri er kvar og ein akse gjennom tyngdepunktet ein fri akse.

Kjelder
fri akse. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/fri_akse

Mekanikk
Rotasjon
Rotasjon i tre dimensjonar
Rígas Feréos i Magnisía

Rígas Feréos (gresk Ρήγας Φεραίος) er ein kommune i periferieininga Magnisía i periferien Thessalía i Hellas. Rígas Feréos ligg nord for Vólos og grensar i nord mot periferieininga Lárisa, i aust mot Egearhavet.

Administrativ inndeling

Kommunen vart danna i 2011 ved at ein slo saman dei tidlegare kommunane
 Ferés
 Kárla
 Keramídi
Dei tre tidlegare kommunane er no kommunaleiningar.

Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:

Referansar 

Rigas Fereos
Rigas Fereos
Galileitransformasjon

Galileitransformasjon er ein ikkje-relativistisk transformasjon mellom koordinatar knytte til referansesystem som rører seg i tilhøve til kvarandre med konstant fart langs rette linjer, såkalla inertialsystem. Den siste av transformasjonslikningane seier at tida er lik i alle inertialsystem, og er eit uttrykk for at tida er «absolutt» i newtonsk fysikk.

Sjå lorentztransformasjon for den tilsvarande relativistiske transformasjon.

Transformasjon

I hovudsak omfattar galileitransformasjonar addisjon og subtraksjon av fart. Førehandstrua at tida kan omhandlast som absolutt ligg i hjartet av galileitransformasjonen.

Denne førehandstrua går ein borg frå i lorentztransformasjonane. Desse relativistiske transformasjonane kan nyttast for alle verdiar av farten, medan galileitransformasjon berre kan nyttast som ei tilnærming av lorentztransformasjon ved låg fart.

Notasjonen under skildrar forholdet under galileitransformasjonen mellom koordinatane  og  for ei enkel vilkårleg hending, som målt i to koordinatsystem S og S', i uniform relativ rørsle (fart v) i den vanlege -retninga og der dei har same origo ved tida t=t'=0: 

Merk at den siste likninga uttrykket førehandstrua om ei universell tid som er uavhengig av den relativ rørsla til forskjellige observatørar.

I lineær algebra vert ein slik transformasjon kalla forskyvingsavbilding og vert skildra med ei matrise som verkar på ein vektor. Med rørsla parallell til x-aksen verkar transformasjonen berre på to komponentar: 

Sjølv om matriserepresentasjonen i grunn ikkje er nødvendig for galileitransformasjon, gjer han at ein kan samanlikne direkte tranformasjonsmetodane i spesiell relativitet.

Kjelder

Delar av denne artikkelen bygger på «Galilean transformation» frå ,  den 2. mai 2013. 
 oppgav desse kjeldene:
 galileitransformasjon. (28.02.2013) I Store norske leksikon.

Teoretisk fysikk
Galileo Galilei
Tid
Zagorá-Mourési

Zagorá-Mourési (gresk Ζαγορά-Μουρέσι) er ein kommune i periferieininga Magnisía i periferien Thessalía i Hellas. Zagorá-Mourési ligg nordaust for Vólos og grensar i aust mot Egearhavet.

Administrativ inndeling

Kommunen vart danna i 2011 ved at ein slo saman dei tidlegare kommunane
 Zagorá
 Mourési
Dei to tidlegare kommunane er no kommunaleiningar.

Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:

Referansar 

Zagora-Mouresi
Zagora-Mouresi
Sør-Pílio

Sør-Pílio (gresk Νότιο Πήλιο, Nótio Pílio) er ein kommune i periferieininga Magnisía i periferien Thessalía i Hellas. Sør-Pílio ligg aust for Vólos. Kommunen omfattar den sørlege delen av halvøya Pílio og grensar i vest mot Pagastikósbukta, i aust mot Egearhavet.

Administrativ inndeling

Kommunen vart danna i 2011 ved at ein slo saman dei tidlegare kommunane
 Afétes
 Sipiáda
 Tríkeri
 Miliés
 Argalastí
Dei fem tidlegare kommunane er no kommunaleiningar.

Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:

Referansar 

Sør-Pilio
Sør-Pilio
Gravimeter

Eit gravimeter er eit instrument til å måle tyngdeakselerasjonen eller variasjonar i akselerasjonen mellom to observasjonspunkt. Dette blir gjort anten ved svingetidsmålingar (dynamisk gravimeter) eller ved avbalansering mot ei elastisk kraft, vanlegvis med ei torsjonsvekt (stabilt gravimeter).

Gravimeter vert òg nytta om densimeter, nytta til å måle tettleiken til faste eller flytande lekamar.

Kjelder

Gravimetri
Måleinstrument
Pascale Baudonnel

Pascale Baudonnel () er ein fransk-norsk ystar og bonde som har vunne fleire prisar for produkta sine og for arbeidet med tradisjonar.

Sør-Frankrike
Baudonnel voks opp i fjella i Sør-Frankrike, i heimlandet til roquefort-sauane. Jordbrukskollektivet ho budde på var basert på Gandhis ikkje-valdslære. Baudonnel flytta til Noreg som 17-åring i 1977 og gjekk to år på folkehøgskule, først eitt år i Rauland for å lære seg husflid og etter det på Fosen Folkehøgskule. I 1994 flytta Baudonnel tilbake til Frankrike med to små born og fullførte ei toårig utdanning innan ysteteknolog på eitt år ved franske ENILIA (École Nationale d'Industrie Laitière et des Industries Agroalimentaires) i Surgères.

Undredal
I 1983 flytta Baudonnel til bygda Undredal i Aurland kommune, og her vart ho buande. Ho har sjølv sagt at hennar kall i livet var å ta vare på den gamle budeiekulturen i Noreg, og ho har lært seg dei gamle norske ystetradisjonane. Baudonnel har jobba ved Ivar-Bjarne Undredal si familiebedrift og seinare i bygdesameiget Undredal Stølsysteri som lagar brimost og kvitost av geitemjølk. Dette produktet vart som første i Noreg erklært utryddingstruga av den internasjonale rørsla Slow Food (Presidium).

Upasteurisert ost
Baudonnel ville produsere ostar av upasteurisert mjølk, noko dei norske styresmaktene ved Mattilsynet hadde strenge reglar mot. Desse reglane vart innført på 1930-talet då ein skulle varmebehandle mjølk både av omsyn til dyrehelse og folkehelse. Grunnen til det er at det er bakteriar i upasteurisert mjølk. Men det er også den naturlege bakteriefloraen som set smak og særpreg på osten. Ysting med upasteurisert mjølk er den tradisjonelle måten å lage ost på. For å stå sterkare i kampen mot styresmaktene slo Baudonnel seg saman med andre små, uavhengige gardsystarar og danna foreininga Norsk Gardsost.

I 1994 kom EØS-avtalen, som oppheva det norske forbodet mot å lage ost frå upasteurisert mjølk. Men det skulle gå ni år til før Undredals-ystarane fekk autorisasjon til å produsere og selje ost frå rå geitemjølk. Etter 13 år med kjemping fekk Baudonnel sitt ysteri autorisasjon i 2003.

Prisar
2005: Seterprisen
2007: Ingrid Espelid Hovigs Matkulturpris
2010. Økopris Vestlandet

Bunad
I tillegg til å vere geitebonde har Baudonnel engasjert seg i produksjon av sognebunadar. Ho var den første som rekonstruerte kvinnebunaden i Sogn etter Bunad- og folkedraktrådet sine retningslinjer.

Kjelder

Folk frå Aurland
Norske gardbrukarar
Budeier
Ysting
Brookitt

Brookitt er ein ortorombisk krystall som er eit mineral av titandioksid. Den er ein fire naturleg forekommande polymorfismar (mineral med same samansetting, men med ulik struktur) av titandioksid, TiO2, som er godkjent av International Mineralogical Association (IMA).  Dei andre er akaogiitt (monoklinisk), anatas (tetragonal) og rutil (tetragonal). Brookitt er sjeldan samanlikna med anatas og rutil. Dei er alle fotokatalytisk aktive.  Brookitt har eit større cellevolum enn både anatas og rutil, med 8 TiO2 grupper per einingscelle, samanlikna med 4 for anatas og 2 for rutil. Jern (Fe) tantal (Ta) og niob (Nb) er vanlege ureiningar.

Brookitt vart namngitt i 1825 etter Henry James Brooke (1771–1857), ein engelsk krystallograf, mineralog og ullhandlar.

Arkansitt er ein variant av brookitt frå Arkansas i USA, som òg er funne i Murunskii-massivet i den austlege delen av Sibir i Russland, der det for øvrig er funne mange andre uvanlege mineral.
  
Ved temperaturar over om lag 750 °C, vil brookitt gå over til rutilstruktur.

Einingscelle 
Brookitt høyrer til det ortorombiske dipyramidale krystallklasse 2/m 2/m 2/m (òg skrive mmm). Romgruppa er Pcab og einingscelleparametrane er a = 5.4558 Å, b = 9.1819 Å og c = 5.1429 Å. Den kjemiske formelen er TiO2, med 8 formeleiningar per einingscelle (Z = 8).

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Brookite» frå ,  den 2. mai 2013. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff 

 Brookit-struktur  
 Krystall-strukturar av rutil, anatas og brookitt
 JMol

Titanmineral
Oksydmineral
Ortorombiske mineral
Mika Halvari

Mika Kristian Halvari () er ein finsk tidlegare friidrettsutøvar frå Kemi, som tevla i kulestøyt. Han vann sølvmedaljen under VM 1995 i Göteborg og tok gullet i innandørsmeisterskapen tidlegare same året. Tre gongar vart han finsk meister i kulestøyt, og han har den nordiske rekorden i kulestøyt med 21,50 meter; innandørs har han elles nådd 22,09 meter.

Aktiv
Halvari slo seg inn i den finske toppen i kulestøyting i 1990, då han tok sølvmedaljen i den nasjonale meisterskapen. Her nådde han 18,38 m i finalen, nøyaktig same resultatet fekk han året etter då han tok eit nytt FM-sølv. Tidleg i august 1993 persa han med 20,08 m, hans fyrste resultat over 20 meter. I 1994 vann han i Tuusula den fyrste av tre gullmedaljar i øvinga i finske meisterskap etter eit bestestøyt på 19,79 m. Same sesongen vart europameisterskapen i friidrett avvikla i heimlandet, der han nådde 19,52 m og hamna på fjerdeplass.

Året 1995 nådde Halvari toppen som kulestøytar. 10. mars 1995 vart han verdsmeister innandørs med 20,74 m, meisterskapen gjekk av stabelen i Barcelona. 9. juli støytte han kula heile 21,50 m i Hämenkyro, og knapt to veker seinare vart han finsk meister i Lapua med 21,10 m,. Den 9. august tok han VM-sølvet i øvinga med 20,93 m, men vart slått med vel halvmeteren av John Godina frå USA.

Etter eit svakare år i 1996 kom Halvari tilbake med femteplass i VM 1997, og eit årsbeste på 21,11 m. Han vann sitt tredje og siste nasjonale meisterskapsgull, med 20,46 m i Villmanstrand. Sesongen etter la han på åtte centimeter i den finske meisterskapen, men vart då vist til sølvplassen. Under EM 1998 måtte han også ein plass ned på resultatlista samanlikna med VM året før, endå om han la på lengda med 20 cm. Både i 1999- og 2000-sesongen nådde Halvari 21-meteren utandørs, høvesvis 21,00 og 21,04 m. Sjølv om han vinteren 2000 støytte kula heile 22,09 m, var han ikkje lenger i stand til å tevle med dei aller beste om medaljane.

Mika Halvari la opp i 2004.

Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
VM 1993 i Stuttgart: Utslått i kvalifiseringa (18,19 m)
EM 1994 i Helsingfors: Nr 4 - 19,52 m 
VM 1995 i Göteborg: Sølvmedalje - 20.93 m, bakom John Godina (21,47 m)
OL 1996 i Atlanta: Nr 14 – 19,37 m
VM 1997 i Aten: Nr 5 – 20,13 m
EM 1998 i Budapest: Nr 6 – 20,33 m
VM 1999 i Sevilla: Utslått i kvalifiseringa (nr 15 – 19,61 m)

Kjelder
Tilastopaja OY 
Denne artikkelen bygger på «Mika Halvari» frå ,  den 2. mai 2013.

Bakgrunnsstoff
Fakta hos IAAF

Finske friidrettsutøvarar
Finske kulestøytarar
Deltakarar under sommar-OL 1996
Gravitasjonell frekvensforskyving

Gravitasjonell frekvensforskyving, gravitasjonell raudforskyving eller Einstein-forskyving er prosessen der elektromagnetisk stråling frå ei kjelde i eit gravitasjonsfelt får redusert frekvens, eller vert raudforskyvd, når strålinga vert observert frå eit svakare gravitasjonsfelt. Dette er eit direkte resultat av gravitasjonsell tidsforlenging. Når ein flyttar seg bort frå ei kjelde til eit gravitasjonsfelt, aukar tida som går relativt til tida som er nær kjelda. Sidan frekvensen er invers av tid (tida det tar for å fullføre ei bølgjesvinging), vert frekvensen i elektromagnetisk stråling redusert i eit område med høgare gravitasjonspotensial (altså svakare gravitasjonsfelt). Det finst ein samsvarande reduksjon i energi når den elektromagnetiske strålinga vert raudforskyvd, som gjeve av Planckforholdet, fordi elektromagnetisk strålinga forplantar seg mot ein gravitasjonsgradient. Det finst òg ei samsvarande blåforskyving, når elektromagnetisk stråling forplantar seg frå eit område med svakt gravitasjonsfelt til eit område med sterkare gravitasjonsfelt.

Når prosessen skjer med synleg lys, vil ein sjå at bølgjelengda til lys vert forskyvd mot den raude delen av lysspekteret.

Definisjon
Raudforskyving vert ofte gjeve med den dimensjonslause variabelen , definert som forholdet mellom dei to bølgjelengdene

der 
 er bølgjelengda til elektromagnetisk stråling (foton) målt av observatøren
 er bølgjelengda til elektromagnetisk stråling målt frå strålingskjelda.

Den gravtiasjonelle frekvensforskyvinga til eit foton kan reknast ut i rameverket til generell relativitet som

med Schwarzschildradien

,

der  er gravitasjonskonstanten til Newton,
 er masse til lekamen som skapar gravitasjonsfeltet
 er lysfarten, og
 er avstanden mellom massesenteret til lekamen og punktet der fotonet vert sendt ut frå. Raudforskyvinga er ikkje definert for foton som er sendt ut innanfor Schwarzschildradiusen, avstanden frå lekamen der unnsleppingsnøggleiken er større enn lysfarten. Derfor gjeld berre denne formelen når  er minst like stor som . Når fotonet vert sendt ut frå ein avstand som er lik Schwarzschild-radiusen, vert raudforskyvinga uendeleg stor. Når fotonet vert strålt ut frå ein uendeleg stor avstand frå lekamen er det ingen raudforskyving.

Med newtonske grenser, t.d. når  er stor nok til å samanliknast med Schwarzschildradiusen , kan raudforskyvings tilnærmast med ei binomial utviding til

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Gravitational redshift» frå ,  den 3. mai 2013. 
 oppgav desse kjeldene:
 

Albert Einstein
Gravitasjonseffektar
Gravitasjonell tidsforlenging

Gravitasjonell tidforlenging eller gravitasjonell tidsdilatasjon er ein faktisk skilnad i forløpt tid mellom to hendingar målt av to observatørar som er på ulik stad og i område med forskjellig gravitasjonspotensial. Dess lågare gravitasjonspotensialet er (dess nærare klokka er gravitasjonskjelda), dess treigare går tida. Albert Einstein var den første til å føresjå denne effekten i relativitetsteorien hans og det har sidan vorte stadfesta eksperimentelt. 

Det har vorte demonstrert at atomklokker i forskjellige høgder (og dermed forskjellig gravitasjonspotensial) etter kvart syner forskjellig tid. Effektane av slike eksperiment er ekstremt små og skilnadane vert målte i nanosekund. 

Gravitasjonell tidsforlenging vart først skildra av Albert Einstein i 1907 som ein konsekvens av spesiell relativitet i akselererte referansesystem. I generell relativitet vert det rekna å vere ein skilnad i forløpt eigentid ved forskjellige posisjonar skildra av ein metrisk tensor i romtid. At det faktisk finst gravitasjonell tidsforlenging vart først stadfesta direkte i Pound–Rebka-eksperimentet.

Sjå òg 
 Gravitasjonell frekvensforskyving
 Hafele–Keating-eksperimentet
 Tvillingparadokset
 Klokkehypotesen

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Gravitational time dilation» frå ,  den 3. mai 2013. 
 oppgav desse kjeldene:

Gravitasjonseffektar
Relativitet
Gravitasjonsbølgje

Gravitasjonsbølgjer er forplantning av svingingar i eit gravitasjonsfelt. Gravitasjonsbølgjer er ifølge den generelle relativitetsteorien energi som forplantar seg utover frå ei kjelde i ei bølgjeform med lysfarten. Gravitasjonsbølgjer kan òg forklartast som fluktuasjonar i krumminga til den firedimensjonale romtida. Dette skuldast masse i universet, til dømes galaksar, stjerner og planetar.

Gravitasjonsbølgjer vart føresett av Albert Einstein i den generelle relativitetsteorien i 1916, og det første eksperimentelle beviset på at gravitasjonsbølgjene finst vart funne av Joseph Hooton Taylor jr. og Russell Alan Hulse i 1974 då dei oppdaga den første binære pulsaren. Pulsarar er raske roterande nøytronstjerner som sender ut korte regelmessige pulser av radiostråling. Dei uregelmessige pulsane frå pulsaren PSR 1913+16 fekk dei til å dra konklusjonen om at denne pulsaren hadde ein følgjesvein i form av ei anna nøytronstjerne som svevde rundt i ein tett bane. Det samla, sterke gravitasjonsfeltet til dei to stjernene påverkar frekvensen på radiopulsane som vart sende ut, og Taylor og Hulse kunne vise at stjernene roterte raskare nær kvarandre. Det ble føreslege at dette kom av at stjernene taper energi når dei sender ut gravitasjonsbølgjer. Dei to vart tildelt Nobelprisen i fysikk i 1993.

Eit døme 
Dersom ein nyttar sola som døme og brått fjernar ho, kva vil då skje med planetane i baner rundt? Ifølge Newton ville planetane brått gå ut langs ein tangent av banen. Dette strid mot at ingenting kan gå raskare enn lyset i vakuum. Einstein mente derimot at planetane ville gå ut av banene sine etter dei minutta lyset brukar på å tilbakelegge avstanden mellom sola og planetane, dvs. gravitasjonsbølgjene ville flytte seg like fort som lyset.

Bølgjene vert forklart som ei forstyrring i rommet. Akkurat som ein løftar ein ball som ligg i overflata av vatn, brer det seg bølgjer ut frå punktet der ballen låg. Det er det same som skjer dersom sola brått skulle forsvinne, ei massiv stjerne eksploderer som ein supernova eller visst svarte hòl kolliderer.

Kjelder
<div class="references-small">
Denne artikkelen bygger på «Gravitasjonsbølge» frå ,  den 3. mai 2013. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff
Jakten på gravitasjonsbølger – Universitetet i Oslo, Det matematisk-naturvitenskapelige fakultet

Bølgjer
Generell relativitet
dobbeltstjerner
Svarte hòl
Gravitasjonsfelt

Eit gravitasjonsfelt er eit område der det verkar ei gravitasjonskraft på ein lekam som kjem inn i området.

I dagleglivet oppfattar vi krefter som kontaktkrefter, fordi dei er bunde til skyve- eller trekkverknad på dei lekamane det gjeld. I gravitasjonsfelt verkar kreftane på avstand, utan berøring, så dei er altså fjernkrefter.

Alle lekamar omgjev seg med eit gravitasjonsfelt. Styrken av feltet minkar raskt med aukande avstand frå gjenstanden, slik gravitasjonen er skildra matematisk av Isaac Newton. Nær jordoverflata er gravitasjonskrafta til jorda på eit kilogramlodd (tyngda av loddet) lik 9,8 N. 6000 km frå jordoverflata er krafta på loddet berre 2,5 N, og i ein avstand lik avstanden til månen frå jorda er han 0,0027 N.

Kjelder
gravitasjonsfelt. (27.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/gravitasjonsfelt

Gravitasjonsteoriar
Gravitasjon
Geodesi
Generell relativitet
Gyrograf

Ein gyrograf er eit instrument for kontinuerleg registrering av rotasjonssnøggleik, til dømes av eit hurtig roterande hjul.

Kjelder
gyrograf. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/gyrograf

Måleinstrument for fart
Gyrometer

Eit gyrometer er eit instrument for måling av omlaupssnøggleiken (turtalet) til eit hjul. Ein enkel type er væskegyrometeret. Det består av ein vertikalt stilt røyrforma glasbehaldar fylt med ei væske og montert på ein vertikal hjulakse. Når aksen med behaldaren roterer, blir væska slunge utover og opp langs innsida av glasbehaldaren. Omlaupssnøggleiken kan avlesast ved at ein ser kor mykje væska er sokke i midten i tilhøve til ein skala på glasbehaldaren.

Gradenwitz' væskeanemometer er eit gyrometer som er sett i samband med ein vindmålar for å måle vindstyrke.

Kjelder
gyrometer. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/gyrometer

Måleinstrument for fart