alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Gustav I av Sverige

Gustav Vasa, eigentleg Gustav Eriksson (), var konge av Sverige frå 1523 fram til han døydde.

I 1520 var Gustav Vasa på flukt frå troppane til danskfødde Christian II, konge av Sverige og dei andre landa i Kalmarunionen. Ein stor del av dei svenske adelege var i opposisjon til kongen, som dei hadde gjeve tilnamnet Christian tyrannen. I eit forsøk på å stogge opposisjonen inviterte Christian det svenske aristokratiet til ein forsoningsfest i Stockholm, berre for å få dei, inkludert Gustav sine foreldre, massakrert i det som seinare har vorte kjent som det stockholmske blodbadet. Gustav flykta gjennom Dalarna i frykt for livet sitt. Der prøvde han å overbevise folk i Mora til å gjera opprør mot kongen, men lukkast ikkje. På ski drog han då vidare mot Noreg, fram til han vart teke att av to skiløparar i Sälen. Mennene i Mora hadde endra meining og ønskte at Gustav skulle leie opprøret. 6. juni 1523 vart Gustav Vasa vald til konge av Sverige, etter å ha slått danske kong Christian og oppløyst Kalmarunionen. Den 12. januar 1528 vart han krona i Uppsala domkyrkje.

Sjå òg 
 Vasa
 Vasaloppet

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

Svenske regentar
Esmeraldas

Esmeraldas er hovudstaden i provinsen med same namn lengst nord i Costa-regionen i Ecuador. Byen har ein folkesetnad på kring 120 000 innbyggjarar, han ligg der Esmeraldaselva har utlaup i Stillehavet. 

Det varme klimaet, det høge innslaget av afroecuadorianarar i folkesetnaden og den sumpaktige vegetasjonen gjev byen eit karibisk preg, men arkitekturen i byen ikkje er spesielt attraktiv. I dag finst det berre få tradisjonelle tømmerbygg. Ved bystranda 
«Las Palmas» ligg tallause restaurantar og barar kor nattelivet pulserer kveldar og helger. 

Inntektskjelder for byen er eksporthamn for utskiping av råolje, utskiping av jordbruksprodukt, eit oljeraffineri og produksjon av edelsteinar. 

Byar i Ecuador
Technische Universität Berlin

Technische Universität Berlin (TU Berlin, TUB) er eitt av fire universitet i Berlin. Lærestaden vart grunnlagd den 1. november 1770 som Berg- und hüttenmännisches Lehrinstitut. Som universitet har lærestaden drive frå 1879, og har i dag kring 30 000 studentar.

Bakgrunnsstoff 
 Technische Universität Berlin

Universitet i Tyskland
Byggverk i Berlin
Skipingar i 1770
Gigabyte

Gigabyte (utt. GIgabajt, forkorta GB) er ei måleeining for datamengder. Ein gigabyte er 1 024 • 1 024 • 1 024 = 1 073 741 824 byte, eller 1 024 megabyte. Dét er nok til å lagra ein symfoni med hifi-lyd eller ein heil spelefilm for fjernsyn.

Gibibyte eller gigabyte? 

IKT-verda bruker prefiksa kilo-, mega-, giga- og tera- annleis enn SI. Dette skapar iblant forvirring. Difor har ordet gibibyte blitt foreslått som nytt namn på gigabyte, for å gjera prefikset giga- eintydig att (éin gigabyte vil då verta 1 000 000 000 byte), men dette har ikkje blitt mykje brukt i praksis.

Sjå òg 

 gibibyte
 byte
 kilobyte
 megabyte
 terabyte
 gigabit

Informasjonsteknologi
Måleeiningar for datautstyr
A-ha

a-ha er ei norsk popgruppe som vart danna i 1982 med medlemmene Magne Furuholmen (keyboard, gitar, song), Pål Waaktaar (keyboard, gitar, trommer, song) og Morten Harket (song).

Historikk 
I 1985 slo dei igjennom både i Europa og i USA med Take On Me, blant anna på grunn av ein delvis animert musikkvideo. Under Spellemannprisen 1985 vann gruppa klassen pop for cd-en Hunting High and Low, og vart i tillegg kåra til årets spellemann. Neste år, under Spellemannprisen 1986 vann dei igjen klassen pop for cden Scoundrel Days, fekk prisen for årets musikkvideo for songen Hunting High and Low og fekk heidersprisen frå juryen.

Blant dei seinare hitane til gruppa er The Sun Always Shines on TV, Manhattan Skyline, The Living Daylights (frå James Bond-filmen Living Daylights) og Stay on These Roads.

I 1990 hadde dei ein hit med ei nyinnspeling av Everly Brothers-låten Crying in the Rain frå 1961.

Under «Rock in Rio»-festivalen i 1991 samla a-ha 194 000 tilskodarar på Maracanã-stadionen i Rio de Janeiro. Dette er verdsrekord for tal betalande på ein konsert. Til samanlikning samla George Michael og Guns 'n Roses 60 000 tilskodarar kvar under den same festivalen.

På grunn av sterke personlege motsetnader i bandet, vart a-ha oppløyst i 1993. Dei kom likevel saman i 1994 for å opptre under OL på Lillehammer, blant anna med ein melodi dei hadde skrive for Paralympics-leikane, Shapes That Go Together. Dei kom òg saman for å spela under konserten i samband med utdelinga av Nobels fredspris i 1998. Etter dette gjekk gruppa i studio og spelte inn albumet Minor Earth Major Sky i 2000, som resulterte i ein ny turné. Dei vann Spellemannprisen 2000 for musikkvideoen til songen Velvet, regissert av Harald Zwart. Denne musikkvideoen vart kontroversiell fordi han fann stad i eit likhus og skildra nekrofili. Under same prisutdeling vart A-ha også tildelt heidersprisen til juryen. 

I 2002 gav dei ut albumet Lifelines, og selde framleis godt, spesielt i Sentral-Europa og Skandinavia. I 2004 signerte a-ha ei kontrakt med Universal Music som inneber at bandet forpliktar seg til å produsere tre nye album.

Under Spellemannprisen 2008 vann A-ha på nytt ein spellemann. Prisen vart kalla Tidenes VG-listelåt og gruppa vann han for Take On Me. Under Spellemannprisen 2010 vart dei tildelt heidersprisen til Spellemannkomitéen.

Utmerkingar 

 Spellemannprisen 1985 i klassen pop for cd-en Hunting High and Low. Gruppa vart i tillegg kåra til årets spellemann.
 Spellemannprisen 1986 i klassen pop for cden Scoundrel Days, i klassen årets musikkvideo for songen Hunting High and Low og heidersprisen frå juryen.
 Peer Gynt-prisen i 1987.
 Spellemannprisen 2000 for musikkvideoen til songen Velvet.
 Gammleng-prisen 2008 i klassen pop.
 Spellemannprisen 2008 for Tidenes VG-listelåt, Take On Me.
 Tildelt heidersprisen til spellemannkomitéen under Spellemannprisen 2010.

Diskografi

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell heimeside
 a-ha fankafé 
 Bug Productions (a-ha nettbutikk) 
 Artikkel om A-ha på mic.no. Musikkvideoen til Velvet er nemnt.

A-ha
Norske popgrupper
Vinnarar av Spellemannprisen
Musikkgrupper skipa i 1983
Youssou N’Dour

Youssou N’Dour () er ein senegalesisk songar, songskrivar og komponist. Han er ein av dei mest kjende afrikanske musikarane. 

Youssou N'Dour blandar tradisjonell senegalesisk mbalax med innflytnader som spenner frå kubansk samba til hip hop, jazz og soul, og har millionar av internasjonale fan. Blant dei vestlege musikarane han har samarbeidd med er Peter Gabriel, Sting, Neneh Cherry, Wyclef Jean, Paul Simon, Bruce Springsteen, Tracy Chapman og Branford Marsalis. 

I Senegal er Youssou N'Dour  eit viktig kulturelt ikon som er aktivt involvert i sosiale spørsmål. I 2012 engasjerte han seg i politikken og ønskte å stille til presidentvalet, men blei diskvalifisert. Han støtta då kandidaturet til Macky Sall, og etter at han blei vald, fekk N'Dour ein ministerpost i den nye regjeringa. Han var turismeminister frå april 2012 til september 2013.

I oktober 2020 blei N'Dour vald inn som medlem av det svenske Kungliga Musikaliska Akademien.

Kjelder

Senegalesiske songarar
Senegalesiske politikarar
Folk frå Dakar
House of Wax (2005)

House of Wax er ein grøssar/thriller frå 2005, regissert av Jaume Collet-Serra. Filmen er noko laust basert på 1953-versjonen av filmen med det same namnet, som hadde Vincent Price i hovudrolla, og 1933-filmen Mystery of the Wax Museum. Filmen vart lansert på kino 6. mai 2005, og på DVD 25. oktober same år.

Rolleliste

Bakgrunnsstoff 
 House of Wax - Offisiell heimeside
 

Skrekkfilmar
Spenningsfilmar
Filmar frå 2005
Filmar frå USA
Trafikkulukke

Ei trafikkulukke er ei ulukke som ofte fører til personskade, og endå oftare til skade på køyretøy. Biltrafikken er skuld i mange ulukker kvar dag, som oftast i form av kollisjonar.

Norske tilhøve
I Noreg må den som eig ein bil, stå til ansvar for skade som bilen påfører andre (objektivt bilansvar). Difor er alle bileigarar pålagde (gjennom bilansvarslova) å teikna ansvarsforsikring. Dei som vil forsikra seg mot utgifter som følgjer av skade på eigen bil, lyt i tillegg teikna kaskoforsikring.

I 2005 var det 8 122 registrerte ulukker på norske vegar. 11 546 personar vart skadde og 223 vart drepne. I resten av verda vert rundt rekna 50 millionar menneske skadde og 1,2 millionar menneske drepne kvart år av biltrafikk.

I januar 2006 registrerte politiet i Noreg 493 ulukker med personskade. 13 menneske omkom og 709 vart skadde i desse ulukkene. Av dei 13 omkomne den månaden var åtte bilførarar, to bilpassasjerar og tre fotgjengarar. Tilsvarande tal for januar i 2005 var 19 omkomne og 769 skadde, medan januarsnittet for tiårsperioden 1997–2006 er 21 drepne og 764 skadde.

Bakgrunnsstoff

 
Motorkøyretøy
Malla Moe

Petra Malena «Malla» Moe () var ein norsk-amerikansk misjonær i Afrika.

Frå USA til det sørlege Afrika
Malla Moe vart fødd på garden Moe i Hafslo. Etter at både faren, gardbrukar Claus Rumohr, og mora, Brita døydde, flytta ho saman med veslesystera Dortea til Chicago der systera Karin budde. Moe fekk kontakt med eit protestantisk misjonsselskap som på den tida heitte Scandinavian Alliance Mission (seinare The Evangelical Alliance Mission - TEAM). Dei sende ho til Swaziland i det sørlege Afrika som misjonær i 1892.

Swaziland
Malla Moe kom til Swaziland utan verken utdanning eller erfaring, men ho gjorde eit sterkt inntrykk. Ho budde saman med dei innfødde og lærde språket deira. 

Moe var misjonær i Swaziland fram til ho døydde 90 år gamal. Ho var aktiv til det siste, men siste tida vart det vanskelegare for Moe å reise rundt til fots, så då fekk ho bygd ei husvogn som vart kalla Evangelievogna. Ho reiste rundt med seks hjelparar og tok imot folk i husvogna. Kong Sobhuza II av Swaziland vitja på eit tidspunkt Moe si Evangelievogn.

Den britiske høgkommisæren i Swaziland, Ainsworth-Dickson, har sagt: «Om me er kvite eller svarte, rike eller fattige, lærde eller ulærde, betraktar med Malla Moe som den mest fremragande misjonær i Afrika.»

Hafslo
Det var ikkje bedehus på Hafslo på denne tida. Men Malla Moe som var vand med å samle inn pengar til misjonsarbeid fekk brørne heime til å donere tomt og tømmer, og bedehuset vart bygd på dugnad og stod ferdig hausten 1922. 

16. september 2012 vart ein minnestein over Malla Moe avduka ved bedehuset på Hafslo.

Kjelder 
 Kulturhistorisk leksikon. Kleppa, Hermund (2012) Malla Moe-minnesteinen på Hafslo
 Solem, Susanna Lomheim (2012) Søknad om tildeling av midlar i samband med utgjeving av boka "Malla Moe - Størst av alt er kjærleiken"
 Kleppa, Hermund (2006) Amerikanske misjonærar frå Sogn - på frimerke i Afrika
 Kvinnestemmer frå Sogn og Fjordane: Malla Moe 
 Papers of Petra Malena "Malla" Moe  ved Billy Graham Center-arkiva
 ccminternational.org
 Nettstaden til The Evangelical Alliance Mission: Our history 
 Amledal, Kirsten Anny, Sogndal Kyrkjelydsblad, juni 2012, s. 10-11. Malla Moe - størst av alt er kjærleiken

Bakgrunnsstoff 

Litteratur 
 Per Hilleren. Adresse Afrika : Malla Moe - en eventyrskikkelse. Oslo : Ansgar 1966
 Dorothy Martin. Malla Moe og gospelvogna. Oslo : Ansgar 1985
 Susanna Lomheim Solem. Malla Moe - størst av alt er kjærleiken : en biografi. [Bergen] : Diktavia 2011 
 Maria Nilsen og Paul Sheetz: Malla Moe. The Moody Bible Institute of Chicago 1956.

Norske misjonærar
Misjonærar i Swaziland
Norsk-amerikanarar
Nordmenn i det sørlege Afrika
Folk frå Luster
Kvinner frå Sogn og Fjordane
Abort-motstandernes liste

Abort-motstandernes liste er eit politisk parti som stilte til val i 7 fylke ved stortingsvalet 2005. Partiet si einaste sak var kamp for å totalforby abort.

Toppkandidatane i alle fylka var dei kjenda abortmotstandarprestane Ludvig Nessa og Børre Knudsen. Ein annan kjend abortprest, Per Kørner, stod på Abort-motstandernes liste i nokre fylke og Kristent Samlingsparti si liste i andre. Ivar Kristianslund, tidlegare formann i Kristent Samlingsparti, stod på tredjeplass på abormotstandarlista i alle fylke der ho stilte. Alle som stod på listene var menn, ikkje ei einaste var kvinne. Abortmotstandarane skapte reaksjonar i valkampen, då dei sende plastmodellar av foster saman med bilete av blodige, aborterte foster til tilfeldige veljarar som valkampmateriell. 

Abort-mostandernes liste fekk 1 934 røyster, noko som utgjorde 0,07 % av røystene ved stortingsvalet. Ingen representantar vart valde inn på Stortinget. Resultata deira i einskilde fylke var:
 Aust-Agder: 0,22 %
 Rogaland: 0,21 %
 Vest-Agder: 0,19 %
 Hordaland: 0,17 %
 Østfold: 0,16 %
 Akershus: 0,09 %
 Oslo: 0,08 %

Kjelder 
 Vallister frå Statistisk Sentralbyrå
 Valresultat frå Stortinget.no

Norske politiske parti
Norske antiabortorganisasjonar
Jaume Collet-Serra

Jaume Collet-Serra () er ein spansk filmregissør fødd i Barcelona. Han byrja karrieren sin som filmklippar, og har sidan regissert reklamefilmar og musikkvideoar. Han debuterte som filmregissør i filmen House of Wax frå 2005.

Spanske filmregissørar
Folk frå Barcelona
Vinterkyss

Vinterkyss er ein norsk film som hadde premiere 11. februar 2005 med Kristoffer Joner og svenske Annika Hallin i hovudrollene. Regissør var Sara Johnsen. Filmen omhandlar sorga etter at ein som står ein nær er død, samt kjærleiken som dukkar opp når ein minst ventar seg den, men kanskje treng den mest.

Vinterkyss vann Amandaprisen i klassen Canal + Nordisk debutant i 2005. Han var også nominert til Nordisk Råds filmpris same året.

Bakgrunnsstoff 
 Vinterkyss.no - Offisiell nettside 
 

Norske filmar
Filmar frå 2005
Vinnarar av Amandaprisen
Megabyte

Megabyte (utt. MEgabajt, forkorta MB) er ei måleeining for datamengder. Ein megabyte er 1 024 • 1 024 = 1 048 576 byte, eller 1 024 kilobyte. Det tilsvarar informasjonsmengda i ein liten roman eller eitt komprimert digitalfoto.

IKT-verda bruker prefiksa kilo-, mega-, giga- og tera- litt annleis enn SI. Dette skapar iblant forvirring.

Sjå òg 
 mebibyte
 byte
 kilobyte
 gigabyte
 terabyte
 megabit

Informasjonsteknologi
Måleeiningar for datautstyr
Norsk Republikansk Allianse

Norsk Republikansk Allianse er eit politisk parti som stilte til val i eitt fylke, Sør-Trøndelag, ved stortingsvalet 2005. Førstekandidaten var Erland Skattem frå Ørland. NRA gjekk mellom anna inn for å fjerna all moms på mat, redusera bensinavgiftene med to kroner, avgrensa antal periodar nokon kan sitja på Stortinget eller i regjeringa til tre periodar og "begrensing av ytre innvandring", dessutan republikansk styresett i Noreg.

Partiet fekk 92 røyster, som var 0,06 % av røystene i Sør-Trøndelag, og 0,003 % av røystene på landsbasis.

Ved valet i 2009 fekk dei 54 røyster.

Kjelder 
 Partiet sine tidlegare heimesider

Norske politiske parti
Terabyte

Terabyte (utt. TER(r)abajt, forkorta TB) er ei måleeining for datamengder. Ein terabyte er 1 024 • 1 024 • 1 024 • 1 024 = 1 099 511 627 776 byte, eller 1 024 gigabyte. 10 terabyte ville vera nok til å lagra alle tekstane i verdas største bibliotek.

Tebibyte eller terabyte? 

IKT-verda bruker prefiksa kilo-, mega-, giga- og tera- annleis enn SI. Dette skapar iblant forvirring. Difor har ordet tebibyte blitt foreslått som nytt namn på terabyte, for å gjera prefikset tera- eintydig att (éin terabyte vil då verta 1 000 000 000 000 byte), men dette har ikkje blitt mykje brukt i praksis.

Sjå òg 

 tebibyte
 byte
 kilobyte
 megabyte
 gigabyte
 petabyte
 terabit

Informasjonsteknologi
Måleeiningar for datautstyr
Pilsens Samlingsparti

Pilsens Samlingsparti er eit politisk parti i Vest-Agder. Partiet stilte til val i Vest-Agder ved stortingsvalet 2005. Toppkandidaten var Terje Larssen frå Kristiansand. Valprogrammet til partiet bestod av ti punkt som alle var relatert til øl, pils eller bryggeri.

Partiet fekk 65 røyster, som utgjorde 0,07 % av røystene i Vest-Agder, og kom ikkje inn på Stortinget i denne omgang.

Norske politiske parti
Lettsindige politiske parti
Kilobyte

Kilobyte (utt. KJI-lo-bajt, forkorta KB) er ei måleeining for datamengder. Ein kilobyte er det same som 1 024 byte, eller om lag like mykje informasjon som ei halv side med maskinskriven tekst.

IKT-verda bruker prefiksa kilo-, mega-, giga- og tera- litt annleis enn SI. Dette skapar iblant forvirring.

Sjå òg 
 kibibyte
 byte
 megabyte
 gigabyte
 terabyte
 kilobit

Informasjonsteknologi
Måleeiningar for datautstyr
Sapir-Whorf-hypotesen

Sapir-Whorf-hypotesen, namngjeven etter antropologen Edward Sapir og studenten hans Benjamin Whorf, er den omdiskuterte lingvistiske hypotesen om at det er eit systematisk forhold mellom dei grammatiske kategoriane i språket ein snakkar, og korleis ein person både forstår verda og oppfører seg i ho. Eller; språk formar tanke. Hypotesen er nært kopla til Whorf sitt prinsipp om lingvistisk relativisme.

Sapir og Whorf var særskild opptatte av indianske språk, og dei meinte at desse språka har ein struktur som er heilt forskjellig frå dei indoeuropeiske språka sin struktur. Dei hevda at denne forskjellen også fører til ei radikalt annleis verkelegheitsoppfatting hjå dei som snakkar indianske språk.

Ideen blei først lagt fram av Sapir i 1929, men han blei først utbreidd på 1950-talet, etter hans død. Sapir–Whorf-hypotesen blei kraftig angripen av tilhengjarar av Noam Chomsky i dei påfølgjande tiåra. Seinare har hypotesen fått ei sterk og ei svak tolking, der den sterke hevder at språk er den viktigaste faktoren som påverkar tankane, medan den svake hevder at det har ein viss innverknad, men ikkje er den største faktoren. Den svake forma av hypotesen er mest utbreidd i dag, medan den sterke nesten er utdøydd.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Sapir-Whorf-hypotesen» frå , den 18. november 2008. 
 

Lingvistikk
Antropologi
Come Shine

Come Shine er eit norsk jazzband med bakgrunn frå jazzlina ved Musikkonservatoriet i Trondheim og er kjende for sine fantasifulle og nyskapande tolkingar av kjende jazzstandarar. Gruppa vann Spellemannprisen 2002 i klassen jazz for plata Do Do That Voodoo.

Come Shine er: 
 Sondre Meisfjord - bass
 Håkon Mjåset Johansen - slagverk
 Erlend Skomsvoll - piano
 Live Maria Roggen - song

Diskografi 
 Come Shine (2001)
 Do Do That Voodoo (2002)
 Come Shine With The Norwegian Radio Orchestra In Concert (2003)

Norske jazzmusikarar
Norske musikkgrupper
Jazzmusikk
Vinnarar av Spellemannprisen
Musikkgrupper skipa i 1998
Funky Butt

Funky Butt er eit norsk jazzband inspirert av New Orleans-jazzen.

Funky Butt er: 
 Vidar Sæther- saksofon
 Kåre Nymark jr.- trompet
 Anders Aarum- piano
 David Gald- tuba
 Knut Lothe trommer
 Even Skatrud Andersen- trombone

Diskografi 
 Whoopin' (2001)
 The Glove (2002)
 Big Mama (2005)

Norske jazzmusikarar
Norske musikkgrupper
Erlend Skomsvoll

Erlend Skomsvoll () er ein norsk jazzpianist og arrangør frå Bærum. Han har spela i jazzbandet Come Shine, saman med mellom andre Live Maria Roggen. Har også spela solokonsertar og arrangert for Trondheim jazzorkester sine konsertar med Pat Metheny og Chick Corea.

I 2003 vann han De unges Lindemanpris.

Skomsvoll, Erlend
Folk frå Bærum
Vinnarar av Spellemannprisen
Christian H. Grosch

Christian Heinrich Grosch () var ein norsk arkitekt. Han vart den fremste og mest produktive arkitekten i Noreg i første del av 1800-talet, og han teikna flesteparten av dei offentlege byggverka i den nye hovudstaden Christiania.

Grosch var son av den tyske koparstikkaren Heinrich August Grosch som budde i København med familien. Da Christian Grosch var 10 år gamal flytta familien til Noreg og busette seg i Fredrikshald (Halden). Etter nokre år flytta dei til Christiania kor faren fekk arbeidd som lærar ved Den kgl. Tegneskole.

Christian H. Grosch fekk si grunnleggjande utdanning ved Tegneskolen, der han òg sjølv underviste. I 1824 fullførte han studia ved Akademiet i København. Attende i Noreg vart han assistent for arkitekt Linstow under prosjekteringa av Slottet. I 1827 blei han stadskonduktør – byplansjef og bygningssjef – i Christiania. Samstundes kunne han driva ein utstrekt privat praksis.

Mellom dei viktigaste arbeida som arkitekt er Børsen frå 1828, Norges Bank si Christiania-avdeling 1830, Observatoriet i Oslo 1834, Christiania Theater 1837, Universitetsbygningane ved Karl Johans gate 1838-1854, Basarhallane og Brannvakta ved Vår Frelsers kyrkje 1840-1859, og Krohgstøtten Sykehus 1859. I tillegg til desse og andre offentlege bygg i hovudstaden teikna han ei lang rad bygardar, landstader og industribygg. Utanfor Oslo har han mellom anna teikna Latinskolen og Rådhuset i Halden og Tollboden i Stavanger. Som arkitekt for kyrkjer sette han spor etter seg over heile landet – kring 80 kyrkjer frå Halden til Kirkenes. Omkring ti åttekantkyrkjer vart oppført etter teikning av Grosch.

Dei tidlege arbeida til Grosch syner sterk innflyting frå dansk klassisisme og læraren C. F. Hansen. Etter at han byrja arbeidet med Universitetsbygga, vart han sterkt påverka av den preussiske arkitekten Schinkel. Han gjorde endringar på fasadeteikningane til dette hovudverket av Grosch. Etter 1840 byrja Grosch å arbeida i nyromansk og nygotisk stil, med fasadar vesentleg i upussa tegl. Grosch teikna òg også ei rad bustader og kyrkjebygg i tre, i sveitserstil med innslag av nygotikk og element frå norske stavkyrkjer.

Kjende byggverk 
 1828 - Børsen
 1830 - Norges Banks Christiania-avdeling
 1833 - Krohgstøtten
 1834 - Observatoriet i Oslo
 1837 - Christiania Theater
 1838-1854 - Universitetsbygget i Oslo sentrum
 1840-1859 - Basarhallane og Brannvakta ved Vår Frelsers kirke
 1849-1852 Valbergtårnet i Stavanger
 1851 - Tjøtta kyrkje
 1859 - Bakka kyrkje
 1861 - Fjærland kyrkje
 1861 - Tangen kyrkje i Stange
 1859 - Krohgstøtten Sjukehus (no Oslo Legevakt)
 1860 - Nes kyrkje
 1862 - Brekke kyrkje
 1862-1863 - Herdla kyrkje

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

 Finn din Grosch Vandreutstilling frå Nasjonalmuseet for kunst, arkitektur og design 
 Christian Heinrich Grosch www.artemisia.no

 
Gravlagde på Vår Frelsers gravlund
Slaget ved Karbala

Slaget ved Karbala var ei trefning mellom Husayn ibn Ali og tilhengjarane hans på den eine sida og politistyrken til guvernør Ubayd-Allah ibn Ziyad på den andre. Slaget fann stad den 10. muharram i år 61 AH (10. oktober 680) ved Karbala i det noverande Irak. Det ende med at Hussein og heile hæren hans på 72 menn blei drepne. Hendinga er markert av sjiamuslimar som asjura kvart år.

Islam
Slag i Irak
Slag på 600-talet
Jordrøyk

Jordrøyk (Fumaria officinalis) er ein plante frå jordrøykfamilien, kjend som ugras i Noreg.

Skildring 
Jordrøyk er ein eittårig, urteaktig plante. Han har blågrøn farge med glatt, slapp og av og til klatrande stengel. Findelte, tynne blad veks på ein tynn stilk. Blomstrane veks i avlange klasar, med bleikraud krune med mørkare munning og ein kort, butt spore. Frukta er ei kulerund nøtt på kort skaft i stivt opprett klase. Jordrøyk har plantesaft med skarp lukt. Urta har ein bitter, saltliknande smak.

Utbreiing 

Opphavleg voks jordrøyk berre i Europa og Nord-Afrika, men han finst no også i Asia, Nord-Amerika og Australia.

Naturmedisin 

Det norske namnet jordrøyk er ei direkte omsetting av det gamle latinske namnet på planten, fumesterrae. Jordrøyk er ein plante som har følgt menneska som ugras i åkrar og hagar i mange hundre år. I urtebøker frå 1400- og 1500-talet anbefar ein jordrøyk ved gikt-, lever- og miltsjukdomar, for å lekje sår og ved utslett.

Jordrøyk er i nær slekt med valmuar, og inneheld alkaloidar, men i mindre mengder enn i valmua. Det er fastslege at jordrøyk har ei svak urindrivande og avførande verknad. Han er ei bitter, styrkjande urt som vekkjer appetitten og er avførande ved at han stimulerar den glatte muskulaturen i tarmane. 

Jordrøyk har i lang tid vore brukt til behandling av hudplager som utslett, kronisk eksem, skabb og kviser. Virkninga skuldast kanskje den generelt utrensande og avgiftande virkninga som skjer gjennom nyre og lever, men den kan også komme av innhaldet av fumarinsyre, som mellom anna kan lindre symptom knytt til psoriasis.

Kan vere giftig 

Jordrøyk er i store dosar giftig og kan gi kraftig diaré, muskelkramper og sviktande åndedrett. Urta skal derfor brukast under oppsyn av lege eller kvalifisert terapeut. Inntil det blir utført meir forsking som kan dokumentere tryggleiken til urta, frårår ein at jordrøyk blir brukt av gravide og ammande. Urta skal heller ikkje gjevast til barn.

Bakgrunnsstoff 

Jordrøykfamilien
Medisinplantar
Viltveksande plantar i Noreg
Giftige plantar