alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Klondike

Klondike er namnet på eit myteomspunne gullgravarområde i det canadiske territoriet Yukon. Klondike ligg omkring Klondikeelva som er ei bielv til Yukonelva. Området ligg aust for gullgravarbyen Dawson. Både Klondike og Dawson er kjent frå ei rad filmar og historier om gullfeberen sist på 1800-talet.

Klondike i kulturen 

I Donald Duck-universet er Klondike kjent som staden der Onkel Skrue la grunnlaget for formuen sin.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Klondike» frå ,  den 3. januar 2008.

Bakgrunnsstoff 

Kanadisk geografi
Yukon
Sensur

Sensur er ei handling som held noko igjen frå allmugen, til dømes informasjon, bilete eller ytringar. Ordet blir mest brukt om desse handlingne utført av offentlege styresmakter, men kan også dreia seg om til dømes handlingar innan ei verksemd eller om éin enkeltperson, såkalla sjølvsensur. Årsaker til sensur kan vera at visse ting blir omfatta av tabu, kan avsløra viktige løyndommar, setja nokon i eit dårleg lys eller liknande. Både ytringsfridom og tilgang til informasjon er viktige demokratiske prinsipp, og opne samfunn er derfor forsiktige med sensur, som ein i staden gjerne set i samband med totalitære samfunn og propaganda.

Politisk sensur 
Politisk sensur er mest utbriedd i diktatur og totalitære statar, som fascistiske og kommunistiske statar, men autoritære regime sensurerer òg ofte tilgangen til media. I autoritære statar vert massemedia som aviser, bøker og filmar sensurerte. I Sovjetunionen vart òg musikk sensurert. Bøker skrivne av forfattarar som styresmaktene ikkje likar får ikkje alltid publisert det dei skriv.   
Det hender òg at demokratiske statar vert freista til å nytta sensur. Dette skjedde til dømes i Storbrittania då regjeringa, i perioden oktober 1988 til september 1994, ikkje tillet at stemmen til medlemmar av Sinn Fein vart kringkasta. Forbodet omfatta fleire nordirske organisasjonar, men vart i samtida sett på som retta mot Gerry Adams.

Sjølvsensur 
I autoritære statar lyt forfattarar ofte vera forsiktige med kva dei skriv, for at bøkene ikkje skal verta stogga av sensuren. Dette vert kalla «sjølvsensur». Under 2. verdskrigen var sjølvsensur vanleg i okkuperte land.

Sensur av Internett 
Internett har ført til at det er vanskelegare å sensurera nyheiter, med fleire regjeringar filtrerer tilgangen til internettsider dei ikkje vil at innbyggarane skal ha tilgang til. Kina og Iran er eit typisk døme på dette. Andre døme er Tyrkia som freista å legga press på Twitter og USA som i 2013 blokkerte tilgang til den britiske avisa The Guardian frå militære basar, for å hindra tilgang til artiklar om varslaren Edward Snowden.

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Kort historikk om sensur og ytringsfrihet

 
Ytringsfridom
Molfetta

Molfetta er ein by i provinsen Bari i regionen Puglia i Italia. Han ligg ved Adriahavet, om lag 24 km nordvest for Bari, og har om lag 60 000 innbyggjarar.

Historie 
Opphavet til byen kan sporast tilbake til ein liten fiskelandsby på 300-talet fvt., men han vart først nemnd i skriftlege kjelder i november 925. Byen utvikla seg under Austromarriket og vart seinare erobra av langobardar, som gjorde han ein del av Hertugdømet Benevento. Byen slo tilbake mange åtak frå sarasenarar. Som ein sjølvstendig hamneby gjorde Molfetta handel med andre byar rundt Middelhavet, som Venezia, Alexandria, Konstantinopel, Syria, Amalfi og Dubrovnik.

På byrjinga av 1000-talet kom normannarane til området og byen fekk halde på sjølvstyre sitt, noko som utvikla staden som ei hamn for handel og som ein stad der pilegrimar ofte gjekk om bord på veg til Det heilage landet. Av dei mange pilegrimane som reiste gjennom byen var Konrad av Bayern (ca. 1105-1154), som på veg tilbake frå pilegrimsreisa si slo seg ned her som eremitt. Han vart æra som San Corrado etter han døydde, og er i dag vernehelgenen til Molfetta. 

Under angevinarstyret av byen klarte han å halde på sjølvstyre sitt, men då Aragon slo seg ned i Sør-Italia vart det stadige stridar mellom franskmenn, spanjolar og italienarar. Desse krigane førte til død og øydelegging i store delar av Sør-Italia. Plyndringa av Molfetta av franskmennene i juli 1529 var ei hending som stoppa den økonomiske utviklinga i byen.

Dei fleste bygningane i Molfetta er moderne, men den gamle domkyrkja i byen Duomo Vecchio i romansk-apulisk stil  er frå 1100-1200-talet.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Molfetta» frå ,  den 3. januar 2008.  

Byar i Puglia
Hamnebyar ved Adriahavet
Monosakkarid

Monosakkarid eller enkle sukkerartar er karbohydrat som er bygd opp av enkle molekyl med 3-7 karbonatom (som oftast 5 eller 6). Dei er vanlegvis fargelause, vassløyselege og sett saman av krystallinsk tørrstoff. Monosakkarid inngår som byggesteinar i polysakkarid og er den enklaste forma for sukker.

Bakgrunnsstoff
Tale

Tale er det å forma lydar til ord ved hjelp av organ i hovudet og halsen — taleorgana. Tale er ei særs utbreidd kommunikasjonsmåte blant menneske, gjennom til dømes samtale eller einetale. Å halde ein tale vil seia å tala til ei samling menneske ved eit særskild høve.

Språk
Muntleg kommunikasjon
Tale
Bitonto

Bitonto er ein by i provinsen Bari i regionen Puglia i Italia med om lag 55 000 innbyggjarar. Han vart kalla «Olivenbyen» på grunn av dei mange olivenlundane rundt byen. 

Bitonto ligg om lag 16 km vest for Bari, nær kysten av Adriahavet. Av nabokommunar finn ein Bari, Bitetto, Palo del Colle, Altamura, Toritto, Ruvo di Puglia, Terlizzi og Giovinazzo.

Historie
Byen vart grunnlagd av Peucetii og i følgje ei segn vart byen kalla opp etter Botone, ein illyrisk konge. Dei første bymurane er datert til 300- eller 400-talet fvt. og ein kan sjå spor etter desse i dei normanniske bymurane. Etter at han var allitert med Roma under samnittarkrigane vart han ein romersk municipium (latin Butuntum), men fekk halde på sine tidlegare lover og sjølvstyre. 

På 900-talet klarte Bitonto å stå imot plyndringstokt frå sarasenarar, som fekk leiaren sin drepen nedanfor bymurane. Bitonto tok del i opprøret til Melus av Bari i 1009.

I mellomalderen var Bitonto eit len for fleire baronfamiliar før han gjekk over til Acquaviva på 1200-talet, som tok namnet sitt etter skansen deira ved Acquaviva delle Fonti.  Acquaviva vart seinare hertugar av Atri og deira signory i Bitonto fekk status som marki i 1464 av kongen av Napoli, Ferrante di Aragona. Han døydde tidleg og byen gjekk til broren Andrea Matteo Acquaviva, som byta han i 1487 mot markirangen til Ugento, som han så mista.  I 1552 betalte innbyggjarane seg sjølv fri for 66 000 dukatar. 

Under den polske arvefølgjekrigen i 1734 slo den spanske hæren under Karl av Bourbon og hertugen av Montemar austerrikarane i slaget ved Bitonto, og skira slik eigedømane til Kongedømet Napoli for Huset Bourbon.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Bitonto» frå ,  den 3. januar 2008.

Fotnotar

Bakgrunnsstoff 

Turistattraksjonar i Bitonto
Adrian Fletcher’s Paradoxplace – Bilete av Bitontokatedralen 

Byar i Puglia
Byar i Italia
Trani

Trani er ein hamneby i provinsen Bari i regionen Puglia i Italia med om lag 55 000 innbyggjarar. Han ligg ved Adriahavet, om lag 40 km nordvest for Bari med jernbane.

Historie 
Byen hadde sitt opphav som Turenum i romartida. Han vart seinare erobra av langobardar og austromarar. Dei første sikre kjeldene om byen har ein frå 800-talet.

Gullalderen i Trani var på 1000-talet då han vart bispesete i staden for Kanossa, som vart øydelagd av sarasenarar. Hamna vart då kraftig utbetra og nytta som utgangspunkt for krosstoga. I år 1000 gav Trani ut Ordinamenta Maris, som vert rekna som den eldste maritime kodeksen i mellomalderen. I denne perioden slo mange mektige familiar frå dei store italienske maritime republikkane (Amalfi, Pisa og Venezia) seg ned i Trani. Trani fekk på si side ein konsul i Venezia på 1100-talet. Dei hadde òg konsulat i mange nordeuropeiske byar, sjølv i England og Nederland, og viser at Trani var ein viktig handelsmessig og politisk aktør i mellomalderen. 

Keisar  Fredrik II bygde eit massivt slott i Trani. Under hans styre, tidleg på 1200-talet, var byen på sitt rikaste. 

På 1100-talet husa Trani alt det største jødiske samfunnet i Sør-Italia og var fødestad for ein av dei størse rabbiane i mellomalderen i Italia, Rabbi Isaiah ben Mali di Trani  (1180-1250). 

Trani kom ut for ei krise under Anjou og Aragon sine styre (1300-1400-talet), då jødane vart forfulgt. Under Huset Bourbon snudde Trani den negative trenden igjen, hovudsakleg på grunn av betre økonmiske tilhøve i Sør-Italia. Trani var provinshovudstad fram til napoleonskrigane, då Joachim Murat tok frå han denne statusen og gav han til Bari. I 1799 utførte franske troppar ein massakre av innbyggjarane i Trani sidan dei hadde gått inn i Den napolitanske republikken.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Trani» frå ,  den 3. januar 2008.

Bakgrunnsstoff 

Byar i Puglia
Byar i Italia
Bisceglie

Bisceglie er ein by i provinsen Bari i regionen Puglia i Italia med om lag 55 000 innbyggjarar. Byen ligg ved Adriahavet og vart i romartida kalla Vigiliae («Vaktplassen»).

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Bisceglie» frå ,  den 3. januar 2008.  
 

Byar i Puglia
Byar i Italia
Kultur i 1940

Kultur i 1940 er ei oversikt over hendingar, fødde og døde personlegdomar innan kulturlivet i 1940.

Musikk 
 20. juli: Magasinet Billboard gav ut sitt første «Music Popularity Chart». Desse topplistene blei i løpet av 1900-talet det viktigaste målet på kor populær nyutgjeven musikk var i USA.
Arild Bergström

Arild Bergström () er ein norsk biletkunstnar og var direktør for Nordisk Kunstnarsenter i Fjaler.

Han utdanna seg ved Kunst- og handverksskulen i Bergen, og seinare ved Jan van Eyck-konservatoriet i Nederland. Bergström debuterte på Vestlandsutstillinga i 1970, og har sidan mellom anna vore representert der og på Statens haustutstilling fleire gongar.

På 1970-talet var Bergström medlem av den kjende «Lyn-gruppa», samansett av unge Bergens-kunstnarar. Saman med desse hadde han ei mengd utstillingar fleire stader i Noreg og i utlandet.

Har hatt seperate utstillinger i Sogn og Fjordane Fylkesgalleri/Kunstmuseum, Hordaland kunstsenter, ved galleri i Porsgrunn og Haugesund, og delteke på fleire utstillingar i utlandet, mellom anna i Aachen i Tyskland, og på Ungdomsbiennalen i Paris.

Bergström flytta i 1973 til Færøy i Solund og burdde og arbeidde der fram til 1995, då han vart direktør for det nyskipa Nordisk Kunstnarsentar på Dalsåsen i Dale i Sunnfjord.

Norske målarar
Russisk-engelsk-norsk norsk-engelsk-russisk skogordbok

Russisk-engelsk-norsk norsk-engelsk-russisk skogordbok (Руссо-aнгпо-норвежский Норвежскии-aнгпо-руссо песной словaрь) er ei fleirspråkleg spesialordbok med faguttrykk innan skogbruk, økologi og naturvern, med russiske og norske oppslagsord og engelsk (for dyr og plantar òg latin) som brubyggar mellom oppslagsord og løysingsord.

Boka vart utgjeven på initiativ frå Fylkesmannen i Nordland, landbruksavdelinga, og Institutt for skogbruk og jordbruksvitskap ved Arkhangelsk Tekniske Universitet. Formålet har vore å avhjelpe dei språklege problema ein møter i samband med det internasjonale samarbeidet som er under utvikling mellom Noreg og Russland. Fylkesskogsjef
Ørnulf Kibsgaard og professor i skogbruksvitskap Vasilij Tsvetkov har vore ansvarlege for prosjektet.

Ordboka har om lag 3 300 faguttrykk, inkludert dei vanlegaste orda knytt til skogkultur, haustingsskogbruk, skogsdrift og treforedling og sentrale omgrep innan økologi og miljøvern.

Kjelde 
 Vasilij Tsvetkov (red.) og Ørnulf Kibsgaard (red.), Руссо-aнгпо-норвежский Норвежскии-aнгпо-руссо песной словaрь Russisk-engelsk-norsk norsk-engelsk-russisk skogordbok, Arkhangelsk tekniske statsuniversitet og Fylkesmannen i Nordland, Arkhangelsk 2003. ISBN 5-261-00122-6

Skogbruk
Norske ordbøker
Engelske ordbøker
Russiske ordbøker
Bøker frå 2003
Toalett

Toalett, klosett, do eller dass er eit avtrede, eit møbel ein kan urinera eller ha avføring i. Ordet toalett vert òg brukt om eit rom med eit slikt møbel i. Det moderne vassklosettet som dei fleste i Noreg brukar i dag vart oppfunne på 1700-talet, men ikkje teke i bruk i byane før tidleg på 1900-talet.

Ordet toalett er fransk (toilette) og tyder 'lite lerretstykke', og var opphavleg eit ord som vart brukt om duken på sminkebordet. Seinare gjekk tydinga over til å verta eit rom der ein sminkar seg. I dag vert ordet stort sett brukt om møbelet der ein kan gjera ifrå seg.

I vestlege land i våre dagar er det vanleg å bruka toalett vatn til å skylja og frakta vekk avføring, urin, skit og toalettpapir. Vassklosett, urinal og bidé er ulike variantar av slike. Tidlegare har ein gjerne brukt toalett der ein har plass til å samla opp kloakken, så vert det tømt når det er fullt. I Noreg har det vore vanleg å ha slike toalett utandørs, derav namnet utedass. Slike toalett vert framleis brukte på stader der ein ikkje har tilgang til kloakkleidning.

Kjelder 
 CAPLEX
 Wikipedia på bokmål

Bakgrunnsstoff 

VVS
Avføring
Avfallshandtering
Baderomsmøblar
Reinsemd
Fascistpartiet i Italia

Fascistpartiet i Italia, formelt kalla Det Nasjonale Fascistiske Partiet (Partito Nazionale Fascista - PNF), var eit italiensk politisk parti, danna av Benito Mussolini, som det politiske uttrykket for fascismen, som tidlegare hadde vore representert av grupper kjende som fasci di combattimento, «kampgrupper». PNF styrte Italia i 21 år, frå 1922 til 1943, på ein totalitær måte. I dag er dette det einaste partiet som eksplisitt er forbode i den italienske grunnlova, "i alle former". I praksis finst det likevel fleire små fascistiske parti i landet, parti som det ikkje er på tale å forby.

Historie 
Partiet vart danna i Roma 7. november 1921, og dette markerte omdanninga av dei paramilitære fasci di combattimento til ein meir einskapleg formasjon (desse fasci hadde vorte danna av Mussolini i Milano 23. mars 1919.)

PNF var viktig for å gje retning til og popularisere støtte til Mussolini sin ideologi. I dei første åra, var det grupper innanfor PNF kalla «Svartskjorter» som bygde ein maktbasis gjennom valdelege åtak på sosialistar og institusjonane deira i den rurale Po-dalen, slik at dei fekk støtte frå godseigarane. 

PNF var hovudinstrumentet i forsøket på statskupp 28. oktober 1922, «Marsjen mot Roma». Sjølv om kuppforsøket ikkje gjorde at PNF fekk makta direkte, førte det til ein avtale mellom Mussolini og kong Viktor Emmanuel III som gjorde Mussolini til regjeringssjef i Italia. 

Etter å ha endra vallovene drastisk, vann PNF det høgst kontroversielle valet i april 1924. Lover vedtekne i 1928 gjorde PNF til einaste lovlege parti i landet, ein situasjon som varte til 1943. 

Partiet vart oppløyst då Mussolini vart arrestert etter kuppet i det Store Fascistiske Rådet 24. juli 1943.Partiet vart så offisielt forbode av Pietro Badoglio si regjering 27. juli same året. 

Etter at Nazi-Tyskland fekk Mussolini fri først i september, vart PNF gjenoppliva som Partito Fascista Repubblicano - PFR, Det Republikanske Fascistiske Partiet 13. september, då som det einaste godtekne partiet i Den Italienske Sosiale Republikken (Salo-republikken) under nazivern i Nord-Italia. PFR forsvann med Salo-staten då Mussolini vart avretta av italienske partisanar i april 1945.

Kjelde 
Den engelskspråklege wikipediaen, art. National Fascist Party.

Tidlegare italienske politiske parti
Fascisme
Høgreekstreme politiske parti
Italiensk historie
Skipingar i 1921
Nedleggingar i 1943
Peloponneskrigen

Peloponneskrigen var ein serie av konfliktar mellom det athenske sjøforbundet og det peloponnesiske forbundet som var leidd av Sparta. Krigen varte frå 431 til 404 f. Kr. og vart dokumentert av den athenske generalen og historikaren Tukydid i verket Historia om Peloponneskrigen. Konflikten enda då Athen kapitulerte i 404 f. Kr. etter å ha mista flåten sin i slaget ved Aigospotamoi.

Aten
Greske krigar
52 Europa

Må ikkje forvekslast med jupitermånen Europa.

52 Europa er ein stor hovudbelteasteroide. Den har ein diameter på 289 km og vart oppdaga 4. februar 1858 av H. Goldschmidt. Den er namnsett etter den fønikiske kvinna Europa, ei av Zevs' erobringar i gresk mytologi. Europa er den sjuande største asteroiden rangert etter volum, og den sjette største rangert etter masse (etter Ceres, Vesta, Pallas, Hygiea og Interamnia) med litt under 2 % av den totale massen i asteroidebeltet.

Han er ein veldig mørk og karbonrik C-type-asteroide; den fjerde største av typen. Banen ligg nær Hygiea-familen, men den er ikkje eit medlem. Spektroskopiske studier har funne bevis for olivin og pyroksen på overflata, og det er indikasjonar på at det kan vera regionale forskjellar på samansetninga av overflata. 

Det har blitt funne ut at den kataklysmiske variabelen CV Aquarii funne i 1934 var ein feilidentifisering av 52 Europa.

Kjelder 

Europa
Europa
Blomdalen Jentekorps

Blomdalen Jentekorps er et korps som held til i Mandal. Korpset er eit av to korps med berre jenter i Noreg. Det har om lag 115 musikarar i alderen 9 til 19 år.

Korpset vart stifta i 1968. Drivkrafta bak starten til korpset var Jan Roar Reinertsen.

Kjelder 
 Avisa Lindesnes på nett

Kultur i Lindesnes
Mandal
Skulekorps
Skipingar i 1968
53 Kalypso

53 Kalypso er ein stor og veldig mørk hovudbelteasteroide. Den vart oppdaga av R. Luther 4. april 1858. Den er namnsett etter Kalypso, ei sjønymfe frå gresk mytologi. Saturnmånen Calypso har og same namneopphav.

Kjelder 

Kalypso
Kalypso
Kystartilleri

Kystartilleri er ei militær våpengrein som tradisjonelt har hatt ansvaret for kanoner i faste installasjonar langs kysten for skyting på sjøborne mål. Kystartilleriet har òg omfatta undervassforsvaret med minefelt og torpedobatteri, nærforsvarstroppar, landgangsfartøy, luftvern og til tider diverse missilbaserte våpen.

Sidan 90-talet er kystartilleriet bygd ned i dei fleste land, fordi frykta for tradisjonelle invasjonar har avteke og fordi faste installasjonar er sårbare for presisjonsvåpen. Kystartilleri har vore særleg utbreidd i Noreg, Sverige og Finland, men er i ferd med å verta avvikla her òg.

Noreg 
Kystartilleriet i Noreg vart skipa som eiga våpengrein i 1899. Det var kystartilleriet som i 1940 senka Blücher og slik hindra tyskarane i å ta nokon av dei kongelege eller regjeringsmedlemane til fange. Kystartilleriet vart underlagt Sjøforsvaret i 1957. Det stasjonære utstyret er i dag nedlagt, og oppgåva med å forsvara kysten er overført til kysteskadren.

Sjå òg 
 Artilleri
 Norske festningar

Bakgrunnsstoff

Kjelder 
 Wikipedia på bokmål
 Forsvarsnett: Tok avskjed med Kystartilleriet

Artilleri
54 Alexandra

54 Alexandra er ein veldig stor og mørk hovudbelteasteroide. Den vart oppdaga av H. Goldschmidt 10. september 1858 og namnsett etter den tyske oppdagaren Alexander von Humboldt. Den 17. mai 2005 okkulterte asteroiden ei svak stjerne med tilsynelatande storleiksklasse på 8,5. Okkultasjonen vart observert frå ei rekkje plassar i USA og Mexico. Resultatet vart ein silhuettprofil som viste ei relativt ovalforma skive med dimensjonar på 160 x 135 km (± 1 km).

Kjelder 

Alexandra
Alexandra
Gudstenestebok for Den norske kyrkja

Gudstenestebok for Den norske kyrkja er ei altarbok med rettleiing og liturgiar for ulike kyrkjelege handlingar. Gudstenesteboka er autorisert for Den norske kyrkja ved kongelege resolusjonar av 1977 og 1990, og vedtak i Kyrkjemøtet 1986 og 1991. Gudstenesteboka finst i autoriserte utgåver både på bokmål ognynorsk.

Gudstenesteboka har to delar:

Del I Gudstenester  har fire kapittel:
 Ei rettleiing til liturgen, det vil seie den forrettande presten, om gjennomføring av kyrkjelege handlingar
 Liturgiar for høgmesse, familiegudsteneste, forenkla høgmesse, preikegudsteneste og gudstenester i konfirmasjonstida.
 Andre gudstenester bundne av kyrkjeåret.
 Andre gudstenester ubundne av kyrkjeåret, som forbønsgudstenste, skriftemål, morgonsong, aftansong, kveldsbøn, skulegudsteneste m.v.

Del II Kyrkjelege handlingar har liturgiar for dåp, konfirmasjon, skriftemål, gudstenester i heim og institusjon, gravferd, vigsel og vigsling av kyrkje. 

Kyrkjemøtet har sidan revidert liturgiane. Ny liturgi for vigsel kom i 2003, ny gravferdsliturgi i 2004 og nye gudstenesteliturgiar i 2011.

Kjelder 
 Gudstenestebok for Den norske kyrkja del I Gudstenester ISBN 82-543-0507-2
 Gudstenestebok for Den norske kyrkja del II Kyrkjelge handlingar ISBN 82-543-0509-9

Den norske kyrkja
Kristen liturgi
Brindisi

Brindisi er ein hamneby i Italia. Han er hovudstad i provinsen Brindisi i regionen Puglia og har om lag 85 000 innbyggjarar.

Historie

Antikken 
Det finst fleire segner om korleis Brindisi vart grunnlagd og ein av dei hevdar at han vart grunnlagd av den legendariske helten Diomedes. 

Brindisi var truleg ein illyrisk busetnad fram til romarane tok over området. På latin er namnet Brundisium. Som eit messapisk senter var Brindisi i konflikt med Taranto og hadde nære relasjonar til Thurii. I267  fvt. (245 fvt. i følgje enkelte kjelder) vart han erobra av romarane.. Etter punarkrigane vart han eit stort senter for marinen til romarane og handel til sjøs. Under forbundsfellekrigen fekk innbyggjarane romersk borgarrettar og han vart ei frihamn under Sulla. Han vart derimot omleira av Cæsar i -4949 fvt. (Bell. Civ. i.) og vart igjen angripen i 42 og 40 fvt. 

Diktaren Pacuvius vart fødd her rundt 220 fvt., og den kjende diktaren Vergil døydde her i 19 fvt. Under romarane var Brundisium ein storby i dei dagar med om lag 100 000 innbyggjarar. Han var ein aktiv hamneby og ein av dei viktigaste utfartsstadane til Hellas og Austen via Dyrrachium eller Korfu. Han var forbunden med Roma gjennom vegane Via Appia og Via Traiana.

Mellomalderen og moderne tider 
Etter Romarriket sitt fall vart Brindisi erobra av austgotarar og så gjenerobra av Austromarriket på 500-talet. I 674 vart han øydelagd av langobardar leia av Romuald I frå Benevento, men med ei slik flott hamn vart byen raskt bygd opp att. På 800-talet fanst det ein sarasensk busetnad i nærleiken, som vart storma av sjørøvarar i 836. Han kom igjen inn under austromarane og vart då erobra av normannarar i 1070, og seinare ein del av Kongedømet Napoli under forskjellige dynasti. Som dei andre hamnebyane i Puglia kom Brindisi ein kort periode under Republikken Venezia, men vart gjenerobra av Spania.

Ein pest råka byen i 1348, medan jordskjelv gjorde store øydeleggingar i 1456.

Brindisi kom under Austerrike i 1707-1734, og etter dette inn under Huset Bourbon før han vart ein del av Italia. Mellom september 1943 og februar 1944 fungerte byen som mellombels hovudstad i Italia.

Folk frå Brindisi 
Antonio Benarrivo, fotballspelar

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Brindisi» frå ,  den 3. januar 2008.

Bakgrunnsstoff 

 Reiseguide for Brindisi 

Byar i Puglia
Byar i Italia
Italienske hamnebyar ved Adriahavet
Altarbok

Ei altarbok eller ein agende (av latin agenda, 'det som skal gjerast'), er omgrep bruka om forskrifter for gudstenesta, bruka heilt i frå oldkyrkja. I mange evangelisk-lutherske kyrkjer er omgrepet bruka om boka som inneheld liturgien for gudstenester og kyrkjelege handlingar.  I Den anglikanske kyrkja er boka kalla Book of Common Prayer.

Den katolske kyrkja brukar ei rad med liturgiske bøker for ulike kyrkjelege handlingar, og har følgjeleg ikkje nokon altarbok som samlar heile liturgien.

Altarboka i Den norske kyrkja
Den fyrste dansk-norske altarboka kom etter reformasjonen  og vart utgjeven av Peder Palladius (1556).  Frå 1688 til 1889 vart Hans Baggers altarbok bruka i Noreg.  I 1920 vart det ved kongeleg resolusjon autorisert ei altarbok for  Den norske kyrkja både på bokmål og nynorsk.  Denne boka er enno i bruk i nokre kyrkjelyder, sjølv om ho dei fleste stadene er avløyst av Gudstenesteboka som vart teken i bruk første søndag i advent 1992.

Alterboka vart tidlegare fastsett som forskrift med heimel i grunnlova § 16.  Frå 1990 har kyrkjemøtet, enno med heimel i grunnlova, vore delegert retten til å godkjenne liturgiar til bruk i gudstenesta.

Sjå òg
Messebok

Kjelder
www.kyrkja.no
Forskrift om Altarbok av 1920
Delegasjonsvedtak 1990

Kristen liturgi
Kristne skrifter