alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Symfoni nr. 1 av Haydn

Symfoni nr. 1 i D-dur av Joseph Haydn (Hoboken I/1) vart skriven i 1759 i Lukavec. Sjølv om han av Haydn sjølv vart omtalt som den første symfonien hans, er ikkje musikkvitarane sikre på at det faktisk var den første symfonien Haydn skreiv, eller om det til og med var den første av dei symfoniane hans ein har i dag. Ein veit sikkert at Nr. 1 vart skriven i 1759, men H. C. Robbins Landon er ikkje sikker på at verken nr. 2 eller Nr. 4 (eler begge) kan ha vorte komponerte i 1757 eller 1758. 

Symfoni nr. 1 er skriven for to oboar (eller kanskje fløyte), fagott, to valthorn, strykarar og continuo. Som mange av dei tidlegaste symfoniane til Haydn og hans samtidige, er symfonien i tre satsar: 

Presto, 4/4
Andante i G-dur, 2/4
Presto, 3/8

Den første satsen opnar med eit Mannheim-crescendo, som står i kontrast til resten av symfonien, som har ein meir austerriksk karakter.

Den første satsen har fleire passasjar der bratsjar vert nytta med kløkt og er skild frå basslinja.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Symphony No. 1 (Haydn)» frå ,  den 30. juli 2010. 
 oppgav desse kjeldene:

Symfoni 001
Musikk i 1759
Symfoni nr. 2 av Haydn

Symfoni nr. 2 i C-dur, Hoboken I/2, av Joseph Haydn meiner ein vart skriven ein gong mellom 1757 og 1761. 

Han er instrumentert for to oboar, fagott, to valthorn, strykarar og continuo. Som mange av dei tidlegaste symfoniane til Haydn og andre komponistar på denne tida, er han i tre satsar: 

Allegro, 2/2
Andante i G-dur, 2/4
Presto, 3/8

I den andre satsen er blåseinstrumenta utelatne og fiolinane speler i sekstandedelsnotar frå start til slutt der mønsteret stadig vert broten ved hjelp av triolar. Partiet for bratsjane i denne langsame satsen er fantasilaus, sidan dei følgjer basspartiet heile vegen (t.d., «col basso», som var vanleg i denne perioden). Den siste satsen er «det første forsøkt til Haydn på ein symfonisk rondo»  Han er den einaste av symfoniane til Haydn som ikkje inneheld gjentakingsteikn. Det er òg ein av dei kortaste symfoniane hans, og framføringane varer vanlegvis mindre enn ti minuttar.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Symphony No. 2 (Haydn)» frå ,  den 30. juli 2010. 
 oppgav desse kjeldene:

Symfoni 002
Symfoni nr. 3 av Haydn

Symfoni nr. 3  i G-dur, Hoboken I/3, av Joseph Haydn vart skriven mellom 1760 og 1762.

Han er skriven for to oboar, fagott, to valthorn, strykarar og continuo. Han var ein av dei første symfoniane som hadde fire satsar: 

Allegro, 3/4
Andante moderato i g-moll, 2/4
Menuett og trio, 3/4
Allegro, alla breve

Blåseinstrumenta er ikkje med i den langsame satsen

Menuetten er i seg sjølv ein kanon, mellom høgare og lågare stemmer i eit intervall over ein enkelt takt. Haydn skulle seinare skrive ein liknande kanon i menuetten i hans 23. symfoni og liknande kanonar vart seinare skrivne i G-dur-menuettar av Michael Haydn og Mozart. Enno seinare utvikla Haydn sjølv denne teknikken til «Kanonar i toneregister» i menuetten i Trauer-symfonien hans og «Heksemenuetten» i hans Strykekvartett i d-moll frå Op. 76.

Finalen er òg kontrapunktisk. Det er ein fuge med to tema som òg inneheld element frå sonateforma.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Symphony No. 3 (Haydn)» frå ,  den 30. juli 2010.  
 

Symfoni 003
Musikk i 1760-åra
Mosaikk

Mosaikk er ei form for biletkunst der ein fester fleire farga småbitar av stein, glas eller metall til eit underlag av mørtel eller liknande for å danna eit mønster eller eit figurativt bilete på ei flate.

Mosaikk kan til dømes brukast til å pynta golv, veggar og andre bygningselement, eller til sjølvstendige kunstverk.

Ordet «mosaikk» kjem frå mellomalderlatin (opus) musaicum, 'arbeid vigd musene'. Ofte vert nemninga tessera nytta som faguttrykk for kvar av dei vanlegvis terningforma småbitane som ein mosaikk er sett saman av.

Mosaikk er kjend frå Mesopotamia frå 2000-talet f.Kr. Det blei brukt i gresk antikk, men er særleg kjend frå seinare romersk kunst, med mosaikkane i Villa del Casale på Sicilia som dei som er best teke vare på. Vidare har ein brukt mosaikk til utsmykking både innan kristen og muslimsk tradisjon. Det finst også mesoamerikansk mosaikk.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

 The history of mosaic art

Kunstteknikkar
Biletkunst
Justinianus I av Austromarriket

Justinian eller Justinianus I () var keisar av Austromarriket frå 527 til han døydde 13. eller 14. november 565. Justinian var ein innverknadsrik herskar som stabiliserte og utvida riket att.  Han stod bak bygginga av Hagia Sofia i Konstantinopel og San Vitale i Ravenna. Justinian innførte også effektiviseringsreformar og stod bak innsamlinga og revisjonen av romerske lovar til Trebonian i Corpus juris civilis.

Kjelder 

 
 Denne artikkelen bygger på «Justinian I» frå ,  den 31. juli 2010.

Bakgrunnsstoff 

 Ein Gud, ein keisar, eit imperium (PDF). Masteroppgåve i historie.

Austromerske keisarar
Magellansundet

Magellansundet er eit sund i Chile, nær sørspissen av Sør-Amerika. Det skil det søramerikanske fastlandet frå øygruppa Eldlandet. Sundet er oppkalla etter sjøfararen Ferdinand Magellan.

Sundet er ein viktig naturleg passasje mellom Stillehavet og Atlanterhavet. Sidan sundet fleire stader er ganske trongt og har mange grunner, samstundes som det ofte er dårleg sikt og mykje vind, er sundet rekna som heller vanskeleg å navigere gjennom.

Fram til Panamakanalen vart opna i 1914 var Magellansundet ofte sikraste leia for ein seglas mellom Atlanteren og Stillehavet. Passasjen var tryggare enn Drakesundet, havstykket mellom Kapp Horn og Antarktis. Drakesundet er mykje utsett for kraftige vindar, grov sjø og ein er ikkje trygg for isfjell. Dampskipa gjekk vanlegvis gjennom Magellansundet, dei mindre manøvreringsdyktige seglskutene valde derimot ofte Drakesundet.

Ferdinand Magellan sigla som den første gjennom sundet i 1520, under den aller første verdsomseglinga. Magellan sigla inn i sundet den 1. november, og kalla det «Estreito de Todos los Santos» (Allehelgenssundet), etter den katolske liturgiske festdagen det skjedde på.

Den 23. mai 1843 tok Chile sundet til eige.

På nordkysten av sundet ligg byen Punta Arenas, den sørlegste byen på det søramerikanske kontinentet.

Galleri

Kjelder

 Denne artikkelen bygger på «Magellansundet» frå , den 31. juli 2010. 

Sund i Chile
Eldlandet
Hordabø

Hordabø er ein tidlegare sjølvstendig kommune i Hordaland fylke, som vart oppretta som Bø kommune 1. juli 1924 då Manger kommune vart delt i tre: Bø, Manger og Sæbø. Ved opprettinga hadde Bø kommune 1 938 innbyggjarar.

Ved Kongeleg resolusjon av 13. mars 1925 endra kommunen namn frå Bø til Hordabø.

1. januar 1964 vart Hordabø slått saman med Manger kommune saman med størsteparten av Sæbø og delar av Herdla, Lindås og Austrheim kommunar til den nye Radøy kommune. Hordabø hadde ved samanslåinga 1 679 innbyggjarar.

Folketalsutvikling 
Folketalsutvikling for tidlegare Hordabø kommune frå 1924 til 1964:

Fotnotar 

Tidlegare kommunar i Hordaland
Radøy kommune
Norske kommunar skipa i 1924
Norske kommunar nedlagde i 1964
Isidoros frå Milet

Isidoros frå Milet () var ein seinantikk arkitekt, fysikar og matematikar. Han var frå byen Milet.

Isidor var, saman med Anthemios frå Tralleis, byggmeister på Hagia Sofia. Hagia Sofia var hovudkyrkje i Konstantinopel i 900 år, og er eit av dei siste store byggverka i antikken. Byggverket vart reist på oppdrag frå den austromerske keisaren Justinianus I, på staden der den store basilikaen Hagia Sofia tidlegare hadde stått. Den kyrkja, som vart oppført under Theodosius, vart øydelagd under Nikaopprøret i 532.

Isidor underviste i fysikk i Alexandria og seinare ved universitetet i Konstantinopel. På gammalgresk skreiv han ein kommentar til det i dag tapte verket Om kvelving av Heron frå Alexandria. Brorsonen hans, nemnd som Isidoros frå Milet den yngre, var byggmeister for den kuppelen Hagia Sofia har i dag. Denne stod ferdig i ei litt endra form i 563, fem år etter at den opphavlege kuppelen hadde falle ned.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Isidor von Milet» frå ,  den 1. august 2010.

Litteratur 
 John Martindale: The Prosopography of the Later Roman Empire. Bd. 3. Cambridge 1992, S. 724.

Arkitektar
Fysikarar
Matematikarar
Folk frå Austromarriket
Hagia Sofia
Jacques-Laurent Agasse

Jacques-Laurent Agasse () var ein sveitsisk dyre- og landskapsmålar. Han var fødd i Geneve, levde og arbeidde i Storbritannia i lang tid, og døydde i London.

Liv og gjerning
Agasse var fødd og oppvaksen i Geneve, der faren var kjøpmann. Han fekk si fyrste kunstutdanning på ein teikneskule i heimbyen, École de dessin d'après nature. År 1786 reiste han til Paris for å utdanne seg vidare i atelieret til Jacques-Louis David. Han studerte dyreanatomi og dissekering på veterinærskulen og på naturhistorisk museum. Under den franske revolusjonen reiste han tilbake til Geneve. Mellom dei tidlege verka hans finn ein silhouettmåleri i stilen til Jean-Daniel Huber.

Agasse vart kjend med den rike briten George Pitt, og reiste med han til Storbritannia. Der oppdaga han den engelske målarkunsten. Heimkomen til Geneve, arbeidde Agasse saman med ungdomsvenene Firmin Massot og Wolfgang-Adam Töpffer. I fellesskap måla dei rikt broderte og livlege landskap, der kvar av dei måla dei delane dei var best på; dyr, menneske, landskap (td. Der Pferdemarkt in Gaillard). Saman med Massot og Töpffer høyrde Agasse, på overgangen mellom 1700- og 1800-talet, til mellom dei viktigaste føregangsmennene for den såkalla Genfer-skulen.

År 1800 etablerte Agasse seg i London som dyremålar. Han var snart kjend for sine framstillingar av hestar og hundar. Han måla ville og eksotiske dyr òg, som han studerte i London Zoo. Frå 1801 til 1845 stillte han regelmessig ut i Royal Academy of Arts. Eit av hans fremste verk er Das Gestüt von Lord Rivers in Stratfield Saye (omkring 1806). Han laga også sjangermåleri, mellom anna frå Themsen, og illustrete biologibøker. I sine seinare år måla han også portrettmåleri.

Agasse, som var ugift, levde av kunsten sin, men vart aldri rik av han. Han døydde i London i 1849.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Jacques-Laurent Agasse» frå ,  den 1. august 2010.

Bakgrunnsstoff 
 Werke von und über Jacques-Laurent Agasse im Katalog der Schweizerische Nationalbibliothek

Sveitsiske målarar
Landskapsmålarar
Samuel Birmann

Samuel Birmann () var ein sveitsisk landskapsmålar. Han var fødd og døydde i Basel, og er rekna til kunstretninga romantikken.

Dei tidlege landskapsmåleria hans var sterkt påverka av faren Peter Birmann, som han vart utdanna hos. Deretter fann han motiva sine i Jurafjella og i nærområda i Baden. Seinare sette han mest pris på motiv han fann i Berner Oberland, i kantonen Valais og i Savoie.

Mange seinare verk, dei viktigaste frå tida etter 1820, finst i dag i Kunstmuseum Basel.

Verk
Souvenirs de la vallee de Chamonix (etc.)., Basel  1826
Notizen über Landoekonomie, Basel 1835-1836

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Samuel Birmann» frå ,  den 1. august 2010.

Bakgrunnsstoff 

 Souvenirs de la vallée de Chamonix von Samuel Birmann sind im Portal VIATIMAGES zu finden .

Sveitsiske målarar
Romantiske målarar
Målarar frå 1800-talet
Dorsal

Ein dorsal språklyd har ein artikulasjonsstad som er ei innsnevring mellom dorsum (tungeryggen) og munntaket, anten ganen eller drøvelen.  «Dorsal», av latin dorsalis, er eit adjektiv som er avleitt frå det latinske substantivet dorsum'' 'rygg'.

Bokstavar som k, g og j har som regel dorsal uttale på norsk. I tillegg er skarre-r, som finst i nokre dialektar, ein dorsal språklyd.

Døme

Kjelder

Språklydar
Latinske ord og uttrykk
Seewoosagur Ramgoolam

Sir Seewoosagur Ramgoolam () var ein politikar av indisk ætt frå Mauritius. Ramgoolam var den fyrste statsministeren i landet etter at det vart sjølvstendig frå Storbritannia i 1968, og er kjend som «nasjonens far».

Ramgoolam vart fødd i landsbyen Kewal Nagar i delstaten Flacq på Mauritius. Han var statsminister i den britiske kolonien Mauritius frå 1961 til 1968. Mahatma Gandhi var eit stort førebilete for han, og han jobba iherdig for at Mauritius skulle bli uavhengig frå Storbritannia utan valdeleg opprør. Då landet vart sjølvstendig den 12. mars 1968, heldt Ramgoolam fram i stillinga som statsminister, heilt fram til 1982. Anerood Jugnauth tok over som statsminister etter Ramgoolam. Frå 1983 vart Ramgoolam utnemnd til generalguvernør, og beheldt stillinga til han døydde i 1985. 

I dag er Ramgoolam ein hylla personlegdom på Mauritius. Han er avbilda på alle myntane til den mauritiske rupien. Den botaniske hagen i tettstaden Pamplemousses, Sir Seewoosagur Ramgoolam Botanical Garden, er oppkalla etter han. Det same gjeld Mauritius sin internasjonale flyplass, Sir Seewoosagur Ramgoolam International Airport.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Seewoosagur Ramgoolam» frå ,  den 1. august 2010.  
 
 Store Norske Leksikon om Ramgoolam.

Mauritiske politikarar
Mauritiske statsministrar
Frank Buchser

Frank (opphavleg: Franz) Buchser () var ein sveitsisk målar og eventyrar. Han var fødd i
Feldbrunnen-St. Niklaus i kantonen Solothurn og døydde same staden.

Liv og gjerning 
Buchser var son av ein bonde. Han lærte seg til orgel- og klaverbyggar i Solothurn og Bern, og fekk teikneundervisning av Bern-kunstnaren Heinrich von Arx. I 1847 bestemte han seg, etter ei reise til Paris, Firenze og Roma, å verte målar. Han gjorde teneste i sveitsargarden i Roma, samstundes som han studerte han målarkunst i 'Accademia di S. Luca'. År 1848 var han ei kort tid med i Giuseppe Garibaldis troppar. 1849-50 studerte han vidare i Paris, 1850-52 i Antwerpen. Deretter reiste han i 1852 og 1853 i Spania, og fann meir inspirasjon som målar og teiknar. 

Også etter 1853 søkte han gjerne arbeid langt frå heimstaden. Fleire gonger var han i England, der han i 1862 var leiar for avdelinga  for sveitsisk kunst på verdsutstillinga i London. Eit høgdepunkt på reisene hans var ein ridetur til Fès i Marokko i 1858. Mellom 1866 og 1871 budde han i US-Amerika, der han, mellom fleire, portretterte John Sutter. Vinteren 1866-67 viste han fram sosialkritiske måleri av svarte på enkelte utstillingar i Washington og New York, noko som vakte irritasjon.

Under sine opphald i heimlandet var Buchser i tillegg tik kunstverksemda også politisk aktiv. År 1865 grunnla han saman med Rudolf Koller og Ernst Stückelberg ei kunstforeining, som seinare vart til landsforbundet Gesellschaft Schweizerischer Maler, Bildhauer und Architekten. På sine eldre dagar gjekk han i spissen for å reformere utstillingspraksisen i Sveits og hadde stor del av æra for at sentralstyresmaktene i Sveits i 1887 vedtok å hjelpe fram kunsten i landet. 

Dei siste leveåra budde Buchser i fødestaden Feldbrunnen, der han frå 1884 underviste Cuno Amiet. 

Buchsers stilistiske og mangearta livsverk omfattar omkring 1000 oljebilete. Om lag 300 av desse er for eigenlege måleri å rekne, resten er skisser utført med rask strek eller utprøvingar av farge og lys. Dei viktigaste verka til Buchser finst 'Kunstmuseum Solothurn', 80 måleri, og i Kunstmuseum Basel (over 1000 oljeskisser, teikningar og akvarellar). Over 200 fotografi er oppbevart i koparstikk-kabinettet til kunstmuseet i Basel. Desse stammar frå perioden 1850-åra til 1880-talet. Buchser nytta desse til grunnlag for fleire måleri.

Utvalde verk

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Frank Buchser» frå ,  den 1. august 2010.

Bakgrunnsstoff
 Litteratur 
Roman Hollenstein, Petra ten-Doesschate Chu u. a.: Frank Buchser. 1828–1890, Ausst.-Kat. Kunstmuseum Solothurn, 9. Juni bis 16. Sept. 1990, Solothurn: Kunstmuseum 1990
Gottfried Wälchli: Frank Buchser. Mein Leben und Streben in Amerika. Begegnungen und Bekenntnisse eines Schweizer Malers. 1866–1871, Zürich/Leipzig: Orell Füssli Verlag 1942
Gottfried Wälchli: Frank Buchser 1828–1890. Leben und Werk, Zürich/Leipzig: Orell Füssli Verlag 1941

Nettstader
Bilde av Buchser
Buchser i Artcyclopedia

Sveitsiske målarar
Målarar frå 1800-talet
Rudolf Koller

Rudolf Koller () var ein sveitsisk målar. Koller, som både var fødd og døydde i Zürich, er særleg kjend i heimlandet for verket Gotthardpost.

Liv og gjerning 
Koller gjekk fyrst på privatskule, seinare i allmennskulen i Fraumünster. Frå 1840 til 1843 gjekk han på 'Kantonale Industrieschule' i Zürich. Si fyrste undervsning i teiknekunsten fekk han av ein onkel som var landskapsmålar. Påska 1843 braut Koller av skulegangen, då han hadde bestemt seg for å verte hestemålar. Han gjekk så i lære hos både ein teiknelærar, ein portrettmålar og ein landskapsmålar.

År 1845 reiste Koller til eit stutteri i nærleilken av Stuttgart, eigd av fyrsten av Württemberg. Der fekk han i oppdrag å måle bilete av hestar og hundar. 1846/47 fylgde han studiane i ei figurklasse på kunstakademiet i Düsseldorf, under leiing av Karl Ferdinand Sohn. Der vart Koller ven med målarane Arnold Böcklin og Anselm Feuerbach.

Saman med Böcklin reiste Koller i 1847 til Brussel. Derifrå reiste han åleine vidare til Antwerpen og Paris. I Louvre vart han kjend med verka til nederlenderar frå det 17. hundreåret, som han kopierte, og med verk av samtidige dyremålarar. Han vart kjend med den franske målarkolonien Barbizon og den si vekt på måling i den frie naturen, noko som meir og meir prega hans eigne verk. I april 1848 reiste Koller, grunna dårleg økonomi, tilbake til Zürich.

1849 og 1850 måla han i Hasliberg. Sidan for han til München, der han vart kjend med landskaps- og dyremålaren Johann Gottfried Steffan. Vidare la han ut på reise til Ötztal og besøkte Zugspitze. I mai 1852 fekk han seg atelier i Zürich, og fekk mange oppdrag på dyremåleri.

1857 måla han biletet Kuh im Krautgarten (Ku i kjøkenhagen). På den tid vart han ven med forfattaren Gottfried Keller og kulturhistorikaren Jacob Burckhardt. Seinsommaren 1858 oppheldt Koller seg ei tid Richisau-området i kantonen Glarus, der verket Richisau vart til.

Koller kjøpte i 1862 eit hus på Zürichhorn ved Zürichsjøen. Der budde og arbeidde han til døydde. Mellom anna hadde han ulike dyr, som han kunne studere til arbeida sine. Frå november 1868 til juni 1869 var han på reise til Firenze, Roma og Napoli, han la då vekt på naturinntrykka.

År 1873 fekk Koller sitt største oppdrag av styret i 'Schweizerische Nordostbahn'. Selskapet skulle då gje ei gåve til industri- og jarnbanepionieren Alfred Escher i høve hans avskjed. Koller bestemte seg omgåande for å måle for å måle eit motiv frå St. Gotthard, då Escher hadde gått i bresjen for å få bygt tunnelen under St. Gotthard. I verket Gotthardpost skapar han ein dramatisk effekt gjennom samanstillinga av rørslene til den hastige hestevogna, dei skremte kalvane og dei rolege kyrne. Gotthardpost heng i dag i Kunsthaus Zürich.

I høve Koller sin syttiårsdag fann det i 1898 i Zürich stad ei stor utstilling som viste ein større del av hans verk. Over 20000 menneske besøkte utstillinga.

Koller døydde i heimen sin i 1905. Han vart gravlagd på 'Friedhof Sihlfeld' i Zürich, jamsides Gottfried Keller.

Utvalde verk

Bakgrunnsstoff 
 Nachlass in der Zentralbibliothek Zürich 

Sveitsiske målarar

Denne artikkelen bygger på «Rudolf Koller» frå ,  den 1. august 2010.
Kautilya

Kautilya eller Tsjanakya var ein statsmann i det indiske Mauryariket og levde om lag 300 f.Kr. Han var rådgjevar for Tsjandragupta Maurya (ca. 340-293 f.Kr.), som grunnla og utvida Mauryariket.

Han er rekna som forfattaren av Arthasjastra, ei omfattande lærebok i statskunst som fortel korleis ein skal styra eit kongerike og tek for seg lov og rett, utanrikspolitikk, krigføring og spionering. Det er omstridd om Arthasjastra slik verket er overlevert verkeleg blei skriven av Kautilya på denne tida.

Bakgrunn 
Kautilya var ein brahmin som underviste ved lærestaden Taksasjila (noverande Taxila i Pakistan). Namnet «Kautilya» tyder 'av Kotil' og viser til avstamminga (gotraen) hans, medan «Tsjanakya» tyder '[son] av Tsjanak'.

Markeringar 
Diplomatkvarteret i den indiske hovudstaden New Delhi er kalla Tsjanakyapuri (eng. Chanakyapuri) etter Tsjanakya. 

I 1991–92 sende statleg indiske fjernsyn ein serie på 47 delar basert på livet til Tsjanakya.

Kjelder 
 
 Delar av denne artikkelen bygger på «Chanakya» frå ,  den 1. august 2010.  
 
 

Maurya
Indiske politikarar i oldtida
Indiske forfattarar i oldtida
Sanskritforfattarar
300-talet fvt.
Ibn Khaldun

Ibn Khaldun () var ein arabisk filosof, historikar og statsmann frå Nord-Afrika. Han er rekna som den viktigaste arabiske historikaren. 

Ibn Khaldun sitt verk er grunnlaget for mykje av det som er kjend om arabisk og berbisk historie frå rundt 800 til 1300, og stod bak nye tenkjemåtar om årsaker til statsoppløysing som minnar om moderne sosiologi og sosialøkonomi. Det best kjende verket hans er Muqaddimah, som også er kjend under det greske namnet 'Prolegomena'. Verket tek for seg soga til dei nordafrikanske folka og arabarstatane, men er også ein historiefilosofi.

Ibn Khaldun var fødd i Tunis i noverande Tunisia i år 732 etter muslimsk tidsrekning. Han kom frå ei utdanna slekt av stormenn som hadde postar i heile den arabiske verda. Ibn Khaldun hadde sjølv ei rekkje stillingar, mellom anna for sultanen av Marokko. I 1365 var han sendemann frå sultanen av Granada til kong Pedro I av Kastilla. I 1400 forhandla han med Timur Lenk som omleira Damaskus. Ibn Khaldun avslutta karrieren som dommar i Kairo.

Kjelder

Delar av denne artikkelen bygger på «Ibn Khaldūn» frå ,  den 2. august 2010.  
 

Arabiske historikarar
Tunisiarar
Maurya

Maurya var eit geografisk omfattande og mektig rike og dynasti i den indiske oldtida, frå rundt 320 til 185 f.Kr. På sitt største omfattar riket størsteparten av det indiske subkontinentet, frå Himalaya i nord til 
Nord-Kerala og Andhra Pradesh i sør og frå Assam i aust til Pakistan, Balochistan og delar av Afghanistan i vest. Asjoka den store høyrde til Mauryadynastiet, som blei grunnlagd av Tsjandragupta Maurya.

Riket blei oppretta med utganspunkt i kongeriket Magadha som dekte dagens Bihar, austre Uttar Pradesh og Bengal aust i India, som hadde Pataliputra, dagens Patna, som hovudstad. Det blei grunnlagd i 322 f.Kr. av Tsjandragupta, som styrta det styrande Nandadynastiet og raskt skaffa seg kontrollen over vestliggande område i sentrale og vestlege India der lokale herskarar var blitt svekka av hæren til Aleksander den store. I 320 f.Kr. hadde riket erobra hele nordvestlege India etter å ha sigra over dei gresk-persiske satrapane Aleksander hadde plassert der. Riket byrja gå tilbake 60 år etter at Asjoka døydde. Det blei til slutt oppløyst i 185 f.Kr. då Sungariket blei oppretta i Magadha. 

Under Mauryaherredømet opplevde India sosiale og religiøse endringar. Tsjandragupta vigde seg til djainismen medan Asjoka gjekk over til buddhismen, som med hans støtte kunne spreia seg over eit stort område. Asjokaedikta vitner om eit forsøk på å spreia buddhistisk lære over eit vidt område.

Arthasjastra skriven av Tsjandragupta sin minister Kautilya og Asjoka-innskriftene er dei viktigaste skriftlege primærkjeldene til Mauryatida. Tida er sett på som ei av dei viktigaste periodane i indisk historie. Det indiske statsvåpenet byggjer på ein løveskulptur oppå ein av asjokasøylene reiste under Asjoka, og i det indiske flagget finn ein asjokahjulet, eit stilisert hjul som blei brukt i mange av innskriftene hans.

Kjelder 
 
 Denne artikkelen bygger på «Maurya Empire» frå ,  den 2. august 2010.

Bakgrunnsstoff 

 
Tidlegare land i Asia
Afghansk historie
Bangladeshisk historie
Pakistansk historie
Indisk historie
Tidlegare land i Sør-Asia
Ontario Lacus

Ontario Lacus er ein innsjø på saturnmånen Titan. Væska i han er truleg sett saman av metan, etan og propan. Han er namnsett etter Ontariosjøen (engelsk Lake Ontario) i Nord-Amerika.

Eit elvedelta munnar ut i Ontario Lacus, det fyrste velutvikla dømet som er funne på Titan. I den nordre enden av innsjøen finn ein elvedalar som er fløymde over, og åsar som når ei høgd på éin kilometer.

Kjelder
 Denne artikkelen baserer seg i hovudsak på biletteksten til biletet PIA13172 hjå NASAS Photojournal.

Sjøar på Titan