alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Jødiske bøner og gudstenester

I rabbanittisk jødedom er det tre daglege gudstenester på vanlege dagar — sjaḥarít (‘morgons’), minḥá (‘mjøloffer’, ettermiddagsbøn) og ʿarbít (‘kvelds’). (Mange askenasiske jødar kallar kveldsgudstenesta maʿarív i staden.) Alle desse gudstenestene inneheld ein velsigningsserie som blir kalla «ʿAmidá» (‘ståande’). ʿAmidáen blir òg nokre gonger kalla tefillá (‘bøn’). Særleg blant askenasím er det vanleg å kalle ʿamidáen «sjemoné ʿesré» (‘18’), ettersom ʿamidáen i tidlegare tider omfatta atten bøner på vanlege kvardagar. (Kring tida at Misjná vart skriven ned vart dette talet utvida til 19.) Ei anna hovudbøn er «Sjemáʿ Jisraél» (‘Høyr, Israel’). Denne bøna blir lesen under sjaḥarít og ʿarbít, og gjerne òg privat når ein legg seg om kvelden.

Dei fleste bønene i tradisjonelle jødiske gudstenester kan seiast både i fellesgudstenesta og som privat bøn. Unntak frå denne regelen inkluderer «Kaddísj» og «Kedusjá» (‘Heilagbøna’) — bøner som berre skal seiast i minján — det vil seie ei gruppe av minst ti religiøst myndige og teljande jødar. Denne gruppa blir definert noko ulikt blant ulike jødiske grupper.

Det finst og andre bøner og velsigningar som blir sagde ved ulike høve i løpet av dagen — slik som t.d. signinga før og etter maten.

Den jødiske tilnærminga til bøn varierer mellom dei ulike greinene av jødedommen. Medan alle vanlege undergrupper av rabbanittiske jødar brukar det same materialet av bøner og tekstar (men ein del lokal variasjon i resensjonen), er det mykje variasjon i kor ofte ein faktisk gjennomfører offentleg eller privat bøn, kva for bøner ein tek med eller utelèt ved ulike høve og kva språk ein brukar for dei ulike bønene. Ein hovudtendens er at ortodokse jødar les det fulle hebraiske/arameiske ritualet på originalspråka og at reformjødar les eit avkorta ritual med mykje bruk av omsetjingar såvel som samtidige dikt og songar av både jødisk og ikkje-jødisk opphav. Konservativ og rekonstruksjonistisk jødedom ligg oftast ein stad mellom desse ytterpunkta.

Kledesdrakt og symbol 

Det finst eit tal vanlege jødiske religiøse symbol og objekt som blir bruka under bøn. Talléten er eit jødisk bønesjal. Ein kippá (ofte òg kalla jármelke blant askenasím) er ein kalott mange jødiske menn og nokre kvinner dekkjer hovuda sine med under bøn og elles når ein er i synagogen. Mange ortodokse jødar, særleg askenasím, har kippáen på seg heile dagen. Tefillín (bønereimer) er boksar som inneheld pergamentlappar med sitat frå Toráen som blir sett på som pålegg om å skrive orda på armen og binde dei mellom augo. Tefillín blir bruka av dei fleste praktiserande jødiske menn og nokre praktiserande jødiske kvinner (særleg kvinner frå ikkje-ortodokse, praktiserande jødiske miljø). Ein brukar tefillín under morgongudstenesta på dei fleste kvardagar, og stundom under ettermiddagsgudstenesta på enkelte fastedagar (men aldri på jom kippúr, på jom tób eller sjabbát).

 *
Jødisk utøving
Sinaifjellet

Sinai er eit fjellområde sør på Sinaihalvøya med toppane Djebel Musa på 2285 moh. og Djebel Katharina på 2880 moh. I jødisk tradisjon (og kristen og muslimsk) er Sinai fjellet der Moses skal ha fått steintavlene med dei ti boda på frå Gud (JHVH). 
Samaritansk tradisjon seier at hendinga fann stad på Gerisim. Fjellet er også kjend som Horeb og Gabal Musa eller Jabal Musa, 'Mosesfjellet'.

Sinaifjellet består av alkaliske granittar trengde inn i forskjellige bergartar som vulkansk stein. Dei eksponerte bergartane stammar frå ulike djupner.

Katarinaklosteret ved Sinaifjellet 
Ved foten av fjellet ligg Katarinaklosteret vigd til Katarina av Alexandria der det framleis er greske munkar. Klosteret har ein basilika med ein apside med mosaikk som truleg er laga mellom 548 då Keisarinne Theodora døydde og 565 som var året då Keisar Justinian døydde. Mosaikken viser ei transfigurasjonsscene med Kristus flankert av disiplane Johannes, Jakob og Peter, og Elias og Moses. 

I biblioteket er det laga ei utstilling med dei mest kjende ikona frå klosteret. Det låg langt inne i ørknane ved foten av Sinaifjellet, og ein del av ikonåaleria vart difor ikkje øydelagde under biletstriden eller ikonoklasmen på 700- og 800-talet i det bysantinske riket. Dei er dermed viktige for kunnskapen om korleis Kristus vart måla før ikonoklasmen.

Sinaifjellet og klosteret har vorte reisemål for turistane, og det går er turar opp på fjellet om natta med guidar slik at turistane skal oppleve soloppgangen frå fjellet. Klosteret er heller ikkje den fredfulle staden det ein gong var. Det har om lag 1000 besøkande kvar dag.

Bakgrunnsstoff 
 Sinai
 Bilete av apsiden i kyrkja

Egyptisk geografi
Stader nemnde i Bibelen
Kwaspråk

Kwaspråka er ei språkgruppe som blir snakka i dei søraustre delane av Elfenbeinskysten, i Ghana, Togo og Benin, og det sørvestre hjørnet av Nigeria. Namnet vart danna i 1885 av Gottlob Krause og brukt av Westermann (1952) og Greenberg (1963). Det er avleidd av ordet for 'folk' i mange av kwa-språka, ord som inneheld rota kwa. Kwa-språka er ei grein av volta-kongospråk som igjen er ei gren av niger-kongospråk.

Bennett & Sterk (1977) har argumentert for at kwa opphavleg ikkje var ei gruppe av slektspråk, og dei gjer framlegg om å dele kwa-språka inn i tre grupper, jorubaspråk, igbospråk, medlemmar av benue-kongospråka, og dei «eigentlege» kwaspråka. Denne delmengda av kwaspråka blir no og då kalla for «nye kwa».

Kwaspråka kan delast inn i to grupper, nyo og vestbreiddespråk. Nyoguppa inneheld ca. 50 språk, framfor alt snakka i Ghana og sørlege Elfenbeinskysten, mellom anna akanspråka, ga-dangmespråka, anyi, baule, og potou-tanospråka (mellom anna guangspråk og logbaspråk).

Resten av kwaspråka blir kalla vestbreiddespråk fordi dei blir snakka på vestsida av Voltaelva i Ghana, Togo, Benin og sørvestre Nigeria. Av desse ca. 25 språka er gbespråka den største gruppa, med ca. 5 millionar talarar; andre språk er avatime, nyangbo-tafi og animere.

Sjå også
 Kruspråk
 Gurspråk

Bakgrunnsstoff
Kwaspråkartiklar  ved journalofwestafricanlanguages.org (engelsk)

Kjelder
Bennett, Patrick R. & Sterk, Jan P. (1977) 'South Central Niger-Congo: A reclassification'. Studies i African Linguistics, 8, 241–273.
Hintze, Ursula (1959) Bibliographie der Kwa-Sprachen und der Sprachen der Togo-Restvölker (mit 11 zweifarbigen Sprachenkarten). Berlin: Akademie-Verlag. 
Stewart, John M. (1989) 'Kwa'. In: Bendor-Samuel & Hartell (eds.) The Niger-Congo languages. Lanham, MD: The University Press av America.
Westermann, Diedrich Hermann (1952) Languages av West Africa (Handbook av African Languages Part II). London/New York/Toronto: Oxford University Press.

 *
Volta-Kongospråk
Blodtrykk

Blodtrykk er trykket blodet øver på veggen i blodårene. Dersom ein ikkje gjer særskild merksam på noko anna tyder blodtrykk «systemisk arterielt blodtrykk», altså blodtrykket i dei store pulsårene (ikkje lungepulsåra). Den vanlegaste plassen å måle det er på overarmen, her går arteria brachialis.

Hjarte-karsystemet
Blodtrykk
Resesjon

Ein resesjon er ein tidsperiode med nedgang i BNP, altså negativ økonomisk vekst, i to eller fleire kvartal på rad. Resesjonar fører gjerne med seg aukande arbeidsløyse og anten fallande eller sterkt aukande prisar (deflasjon eller stagflasjon).

Ein langvarig eller særleg alvorleg resesjon blir kalla ein depresjon. Den best kjende depresjonen følgde i kjølvatnet av børskrakket på Wall Street i 1929. Denne blir kalla den store depresjonen.

Økonomi
Lars Sonck

Lars Eliel Sonck () var ein finsk arkitekt.

Bygningar teikna av Lars Sonck 

Finske arkitektar
GNU Grand Unified Boot loader

GNU GRand Unified Boot loader, og kjend som GNU GRUB eller berre GRUB er ein operativsystemlastar for Linux. Denne vert utvikla av Free Software Foundation og er fri programvare lisensiert under GNU General Public License.

GRUB har i dei fleste Linuxdistribusjonar tatt over rolla som standard operativsystemslastar for forgjengaren LILO.

Sjå òg 
 LILO

Fri programvare
Linux
IS/LM-modellen

IS/LM-modellen er ein makroøkonomisk modell for ein lukka økonomi. Modellen vart utvikla i 1937 av John Hicks (og vidareutvikla av Alvin Hansen) i eit forsøk på å formalisere dei tankane John Maynard Keynes presenterte i The General Theory of Employment, Interest, and Money. IS/LM-modellen er svært kjent og standard pensum i innføringskurs i makroøkonomi. IS/LM står for Investment Saving / Liquidity preference Money supply.

Modellen 
Modellen studerer korleis pengepolitikk og finanspolitikk påverkar BNP og rentenivået i ein økonomi med ledige ressursar/arbeidsløyse. Fokuset er på etterspørselssida i økonomien og alle prisar er faste. Det sistnemnde betyr at modellen ser på økonomien på kort sikt.

Modellen inkluderer tre marknader, to av dei blir representert grafisk:
IS-kurva: Viser alle kombinasjonar av BNP (Y) og rentenivå (i) som gjev likevekt i varemarknaden
LM-kurva: Viser alle kombinasjonar av BNP og rentenivå som gjev likevekt i pengemarknaden

Det er desse kurvene som har gjeve modellen namnet sitt. I tillegg til varemarknaden og pengemarknaden, har modellen òg ein marknad for obligasjonar. På grunn av Walras' lov, som seier at det er likevekt i alle n marknadene dersom det er likevekt i n-1 av dei, blir likevel ikkje obligasjonsmarknaden studert eksplisitt - han ligg skjult i bakgrunnen. Punktet der IS- og LM-kurva kryssar kvarandre, viser såleis kva kombinasjonar av BNP og rentenivå som gjev likevekt i alle marknadene i økonomien samtidig.

Dei finanspolitiske instrumenta offentleg kjøp av varer og tenester (G) og skatt (T) skiftar IS-kurva. Det pengepolitiske instrumentet pengemengde (M) skiftar LM-kurva. I tråd med keynesiansk tankegang kan styresmaktene dermed styre økonomien i retning av dei økonomiske måla sine.

Sjå òg 
Mundell-Fleming, som utvidar IS/LM-modellen til ein open økonomi
AS/AD-modellen, som inkluderer både tilbods- og etterspørselssida

Økonomiske kurver
Økonomiske modellar
Keynesianisme
Økonomi i 1937
John Hicks

Sir John Richard Hicks () var ein engelsk økonom. Særleg stor påverknad på økonomisk teori fekk han gjennom at han utvikla IS/LM-modellen, som eit forsøk på å formalisere dei tankane John Maynard Keynes presenterte i The General Theory of Employment, Interest, and Money.

Hicks vart tildelt Nobelprisen i økonomi saman med Kenneth Arrow i 1972. Gjennom karrieren arbeidde han ved fleire universitet, lengst ved Universitetet i Oxford, mellom anna ved Nuffield College.

Britiske økonomar
Britiske nobelprisvinnarar
Nobelprisen i økonomi
Sentralbank

Ein sentralbank (nasjonalbank) er ein institusjon som gjennomfører pengepolitikken i eit land eller ein region. 

Dei fleste landa i verda har ein sentralbank. Sentralbanken i Noreg heiter Noregs bank. Land som er i ein monetær union (felles valuta) har felles sentralbank. Eit døme på dette er Den europeiske sentralbanken, som er sentralbank for den Økonomiske og Monetære Unionen (ØMU) i EU. Andre døme er Sentralbanken for dei sentralafrikanske statane og Sentralbanken for dei vestafrikanske statane.

Kor stor makt sentralbanken har til sjølv å utforme retningslinene for pengepolitikken varierer. Til dømes utfører Noregs bank pengepolitikken på bakgrunn av eit mandat fastsett av regjeringa. Andre sentralbankar er meir uavhengige og opererer under reglar som hindrar eller sterkt reduserer innverknaden frå parlamentet eller regjeringa. Døme på slike er US Federal Reserve (USA), Bank of England og Den europeiske sentralbanken.

Rentestyring 
Sentralbanken fastset ei styringsrente som han brukar når han låner ut pengar til andre bankar. Renta vert justert for å oppnå ulike politiske og/ eller økonomiske målsetjingar. Typiske mål kan vera:

 Låg og stabil inflasjon (inflasjonsstyring)
 Jamn og høg sysselsetjing
 Halde ein fast valutakurs i større eller mindre grad

Den norske sentralbanken styrer i dag først og fremst etter ei målsetjing om låg inflasjon.

Andre arbeidsoppgåver 
 Utferde, kontrollere og trekkje tilbake lokal valuta
 Produsere og distribuere økonomisk statistikk
 Overvake banknæringa, forvalte regelverket som regulerer banknæringa
 Vera bankane sin bank og regjeringa sin bank
 Vakte og forvalte landet sine valutareservar og gullreservar
 Sørgje for at betalingssystemet i landet fungerer godt
 Vera långjevar i siste instans

Historie 
Sveriges Riksbank blir rekna for å vera verdas eldste sentralbank (1668), etterfølgt av Bank of England (1694).

Sjå òg 
 Sentralbankar i verda

Økonomi
Anabatisk vind

Anabatisk vind eller dalbris er ein vind som bles oppover ein skråning eller ei fjellside. Denne typen vind oppstår som regel om dagen i roleg og solrikt vêr. Ein ås- eller fjelltopp vert varma opp av sola, og overflata varmar igjen opp lufta like over. Lufta som er i same høgd som fjelltoppen over dalen eller ei flate ved sida av vert ikkje varma opp like mykje fordi det er lengre ned til overflata. Denne effekten kan verte enno større om dalbotn eller flata ligg i skugge, og på den måten får mindre solvarme. Lufta nær fjelltoppen vert dermed varmare enn den omliggande lufta i same høgd, og byrjar å stige (konveksjon). Dette skapar eit lite lågtrykk under den stigande lufta, og luft byrjar å strøyme opp fjellsida for å fylle lågtrykket. Den oppvarma lufta som stig opp frå fjelltoppen vert avkjølt adiabatisk når den stig, og kjem temperaturen under doggpunktet vil lufta kondensere. Det vil då dannast cumulusskyer. Desse kan produsere regn og innimellom torevêr. 

I høgda oppstår det ein motstraum frå dalsidene inn mot midten i høgda over dalbotn. Lufta som samlar seg her i høgda strøymer så nedover dalen i høgda. 

Retninga og forma på dalane, samt vêrtilhøva, er avgjerande for kor kraftig dalvinden vert, men i Noreg vert han sjeldan over 5-6 m/s i 10 meter over dalbotn. 

Det motsette av anabatisk vind er katabatisk vind som strøymer ned ei fjellside, ofte om natta på grunn av strålingsavkjøling.

Kjelder 
 

Vind
Bora

Bora er ein katabatisk vind frå mellom nord og nordaust i Adriahavet, Hellas, Russland og Tyrkia. Namnet kjem av figuren Boreas frå gresk mytologi, som tyder Nordavinden.

Boravinden oppstår ofte i Dalmatia og langs resten av austkysten av Adriahavet, og kjem ofte i form av vindkast. Boraen er vanlegast om vinteren, og er kraftigast når ein har eit høgtrykk over dei snødekte dinariske alpane på grensa mellom Kroatia og Bosnia-Herzegovina og eit lågtrykk over Adriahavet. Når lufta vert kaldare og tyngre om natta aukar boravinden. I tillegg deler ein vinden inn i to forskjellige typar, «klårvêrsbora» eller «mørk bora» (når det er skya).

Området som oftast får den kraftigaste boravinden er Velebitfjellrekkja i Kroatia. Denne fjellrekkja som går langs kysten fungerer som eit vêrskille mellom eit kontinentalt klima i dei indre områda og Adriaterhavskysten som har Middelhavsklima. For uerfarne seglarar kan boravinden vere farleg i dette området, sidan vinden brått kan starte på natta etter ein klår og roleg dag. Nær byar som Senj og Karlobag i Kroatia kan vindstyrken kome opp i 60 m/s.

Vinden utgjer òg ein stor del av klimaet i Krasområdet i Slovenia og i Trieste i Italia. Bygningar i dette området er ofte solide, og byane har ofte smale gater på grunn av vinden. Kraftig boravind har ein òg i Novorossiysk i Russland, der vinden kan kome opp i 60 m/s.

Kroatisk geografi
Vindar
Klima i middelhavsområdet
Chinook

Chinook er ein fønvind i indre område vest i Nord-Amerika der den kanadiske prærien og Dei store slettene møter fleire fjellkjeder. Han har opphav i ein våt, varm kystvind frå Stillehavet.

Ein sterk chinook kan få nesten 30 cm med snø til å forsvinne på ein dag. Snøen delvis smeltar og fordampar i den tørre vinden. Chinooken har òg stundom heva vintertemperaturen frå under -20 ºC til 10-20 ºC i løpet av eit par timar eller dagar. Rekorden er frå ein chinook den 15. januar 1972 i Loma i Montana då temperaturen steig heile 57 ºC på 24 timar, frå -48 ºC til 9 ºC.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Chinook wind» frå ,  den 3. september 2011. 
 oppgav desse kjeldene:

Vindar
Klima i USA
Klima i Canada
Grameenphone

Grameenphone er det største føretaket innan mobiltelefoni i Bangladesh. Det er eigd 62 % av det norske telefonselskapet Telenor og 38 % av Grameen Telecom. Selskapet gjev i samarbeid med Grameen Bank mikrokredittlån til fattige kvinner. Slik får dei råd til å kjøpa ein mobiltelefon, som dei lånar ut til folk. Gjennom eit lite påslag på ringeprisen tenar eigaren av mobiltelefonen nok til både å betala lånet og til sjølv å skaffa seg ei inntekt.

Omfang 
Det er i dag over 250 000 landsbytelefonar i Bangladesh. Kvinnene er organiserte i mobilselskapet The Village Phone Ladies. Landsbytelefontenesta i Bangladesh er tilgjengeleg for 60 millionar menneske og gjennomsnittleg telefonbruk for kvinnene i systemet er dobbelt så stor som for vanlege forretningsfolk. I område der vanleg infrastruktur for kommunikasjon i i liten grad er utbygd, skapar landsbytelefonane kontakt mellom landsbyar og folk som før ikkje hadde tilgjenge til slik kommunikasjon.

Sjå òg 
 Muhammad Yunus

Bakgrunnsstoff 
 Konsernsjef Jon Fredrik Baksaas i Telenor: Mikrokreditt i praksis
 Offisiell nettstad for Grameenphone
 Djuice Bangladesh 
 Offisiell heimeside for Bangladesh Telegraph and Telephone Board 
 Iqbal Quadir om The impact one cell phone can make on a village... TedTalks, July 2005

Bangladesh
Mikrofinans
Inlandsbanan

Inlandsbanan er ein jarnbane som går mellom Kristinehamn og Gällivare i Sverige. Banen er 1288 km lang.

Stasjonar (utval) 
Nokre av stasjonane på Innlandsbanan er:

Sjå au 
 Botniabanan

Bakgrunnsstoff 

Kollektivtransport i Sverige
Svenske jarnbanar
Skipingar i 1937
Vattenfall

Vattenfall AB er eit statleg svensk energiselskap.
Selskapet eig ei rad kraftverk i fleire land. I Sverige står kjerneenergi og vassenergi for ein stor del av enrgiproduksjonen til selskapet, mens det i Tyskland – gjennom dotterselskapet Vattenfall Europe  – og Polen satsar mykje på kolenergi.

Vattenfall vart grunnlagt i 1909 under namnet Kungliga Vattenfallsstyrelsen.
Den øvste  direktøren i selskapet er Øystein Løseth. 
Hovudkontoret ligg i Solna.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Vattenfall» frå ,  den 24. november 2013.

Bakgrunnsstoff
Offisiell nettstad

Skipingar i 1909
Svenske føretak
Energiføretak
Lule älv

Lule er ei elv i Norrbottens län i Sverige. Elva er 461 km lang og munnar ut i Bottenviken ved byen Luleå. Nedbørsområdet er på om lag 25 240 km². Lule älv er sterkt utbygd, og Vattenfall AB har aleine 15 kraftverk langs denne elva. Det største vasskraftverket i Sverige, Harsprånget, er utbygd med effekt på 977 MW.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Lule älv» frå ,  den 19. juni 2012.  
 

Elvar i Sverige
Norrbottens län
Grameen Bank

Grameen Bank (bengali: গ্রামীণ ব্যাংক) er ein bank i Bangladesh med fokus innan mikrofinans. Banken gjev mellom anna små banklån, kjend som mikrokreditt til fattige menneske utan store krav til trygging av lånet. Banken aksepterer òg innskot, tilbyr andre tenester, og administrerer fleire utviklingsretta verksemder, mellom anna føretak innan industri, telekommunikasjon og energi. Organisasjonen og grunnleggjaren, Muhammad Yunus, vart saman tildelt Nobels fredspris for 2006 «for deres bestrebelser for å skape økonomisk og sosial utvikling nedenfra».

Saman med Telenor, som eig 60 %, driv Grameen Bank mobiltelefonselskapet Grameen Phone.

Bakgrunnsstoff 
 Banken sin offisielle nettstad
 Artikkel i Bistandsaktuelt om mikrofinans - myter og virkelighet 
 Gi de fattige bank artikkel i Dagbladet av Dag Ekelberg

Utviklingshjelp
Mikrofinans
Bankar i Bangladesh
Vinnarar av Nobels fredspris
Jokkmokks kommun

Jokkmokk (nordsamisk Jåhkåmåhkke) ligg i det svenske länet Norrbottens län i landskapet Lappland. Administrasjonssenter i kommunen er Jokkmokk. Kommunen er den nest største kommunen etter Kiruna ut frå flatevidd. Kommunen grenser mot Noreg i vest og har grenser mot dei svenske nabokommunane Gällivare, Boden, Älvsbyn, Arvidsjaur og Arjeplog. 

Jokkmokk vart grunnlagt på byrjinga av 1600-talet då kong Karl IX av Sverige valde å skape kyrkje- og marknadsplassar i det nordlege Sverige. Vintermarknaden Jokkmokks marknad som vert halde kvart år i februar vart først gongen halden i 1605.

Sidan 1950-talet har Jokkmokk opplevd ein storstilt utbygging av vasskraftsressursane i kommunen og kraftprodusenten Vattenfall har vore hjørnestensbedrifta i kommunen. Kommunen står for 10% av vasskraftproduksjonen i Sverige, og Harsprånget er det største vasskraftverket i landet.

Geografi
Jokkmokk har store urørte naturområde, og nasjonalparkane Stora Sjöfallets nasjonalpark, Padjelanta, Sarek og Muddus ligg heilt eller delvis innanfor  kommunegrensene. I Sarek ligg fjellmassivet Sarektjåkkå med det nest høgaste fjellet i Sverige, Stortoppen på 2089 moh. Det er fleire store innsjøar i kommunen, som Virihaure, Vastenjaure, Akkajaure, Stora Lulevatten, Saggat og Skalka som vert drenert av Lule älv eller sideelva Lilla Luleälven. Fjellbyen Kvikkjokk ved innsjøen Saggat er eit ofte brukt utgangspunkt for turar inn i nasjonalparkane Sarek og Padjelanta.

E45 går gjennom kommunen, det same gjer jernbanestrekninga Inlandsbanan.

Samisk språk og kultur
Ein stor del av innbyggjarane i Jokkmokk kommune har samisk som heimespråk eller kunnskap i samisk. Ein av dei fem sameskulane i Sverige og sameskulestyret held til i Jokkmokk. Samisk har status som offisielt minoritetsspråk i kommunen. Ájtte fjäll- och samemuseum er hovudmusset for samisk kultur i Sverige og ligg i kommunen.

Tettstader
Jokkmokk kommune hadde tre tettstader i 2005.
Folketalet i tabellen er frå 31. desember 2005.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Jokkmokk kommune» frå ,  den 27. juni 2012. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell nettstad

 
Kommunar i Norrbottens län
Samiske kommunar
Dhaka

Dhaka er ein storby som er hovudstaden i Bangladesh. Dhaka har offisielt sju millionar innbyggjarar i sjølve byen (2008). Overslag går i retning av at det røynlege talet er 13 millionar innbyggjarar. Folketalet i området rundt Dhaka vart målt til 12.797.394 i 2008, ifylgje Engelsk Wikipedia.

Dhaka ligg ved elva Buriganga (Ganges og Brahmaputra). Dhaka er det industrielle, kommersielle og administrative senteret i Bangladesh, med produksjon av jute, ris og tekstilar.

Bakgrunnsstoff 

Hovudstader i Asia
Byar i Bangladesh
Busetnader grunnlagde i 1608
Ape

Aper eller apar (Haplorrhini) høyrer til primatane. Dei finst opphavleg i tropisk og subtropisk klima over heile verda (unnateke Madagaskar, der halvapene er dei einaste primatane). Gruppa omfattar òg mennesket, som i løpet av dei siste 100 000 år har spreidd seg til resten av klimasonena.

Spøkelsesapene har tidlegare vore rekna til halvapene, men er søstergruppa til resten av apene. Denne resten vert gjerne samanfatta som ekte aper (breinaseaper eller vestaper, menneskeaper og smalnaseaper eller dyreaper.)

Apene har til felles mellom anna at synet har teke over for luktesansen som den viktigaste sans. Morfologisk gir dette seg utslag i (a) tørre nasar (i motsetnad til halvaper og andre pattedyr, som har fuktige nasar) og (b) forholdsvis tettsitjande og framoverretta auge (som gir mindre synsfelt, men tredimensjonalt syn). Vidare er overleppa bevegeleg og ikkje todelt, men lukka. 

Dei ekte apene har mellom anna til felles at livmora er enkel (ikkje lenger delt i to «armar») og at talet patter er redusert til to.

Bakgrunnsstoff

Primatar
Ottawa

Ottawa er hovudstaden i Canada og den fjerde største byen i landet, grunnlagt i 1855 og har i dag 812 129 innbyggjarar. Byen ligg i provinsen Ontario ved breidda av elva Ottawa som er grensa mot provinsen Quebec. Byen er tospråkleg og det vert snakka både fransk og engelsk.

Ottawa er i ferd med å utvikle seg til eit senter for høgteknologi. Byen har to universitet, Universitetet i Ottawa og Carleton-universitetet.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

Hovudstader i Nord-Amerika
Busetnader grunnlagde i 1826
Byar i Ontario
Puerto Rico

Puerto Rico er ei øy i Det karibiske havet. Øya er eit sjølvstyrt territorium underlagt USA. Det formelle namnet er på engelsk Commonwealth of Puerto Rico. 

Christopher Columbus kom til Puerto Rico i 1493. Øya var ein spansk koloni fram til 1898 då USA erobra øya under den spansk-amerikanske krigen.

Usjølvstendige område
Øyar i Karibia
 
Tidlegare spanske koloniar