alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Granavollen runestein

Granavollen runestein er ein runestein som står på austsida av Nikolaikyrkja på Granavollen i Gran kommune i Oppland fylke. Nikolaikyrkja er òg kjent som den eine av dei to Systerkyrkjene på Gran. I runologien er steinen kjent som N63 Gran kyrkje I.

Teksta på steinen er frå sein vikingtid, rundt 1050, og er til minne om ein bror av søskenflokken som fekk teksta rissa inn.

På steinen står det:᛫ᛋᛦᚿᛁᚱ᛬ᛆᚢᚿᛆᚱ᛬ᚱᛦᚴᛁᚢ᛬ᚱᛁᛋᚦᛐᚢ᛬

—(ᚠ)ᛐᛁᚱ᛬ᛆᚢᚠᛆ᛬ᛒᚱᚢᚦᚢᚱ᛬ᛋᛁᚿ᛬ᚼᛁᛆᛚᛒᛁ᛬

ᚴᚢᚦ᛫ᛋᚮᛚ᛫ᛆᚢᚠᛆ På norrønt blir dette: 

 Synir Aunar rykiu reistu (ep)tir Aufa bróðdur sinn. Hjalpi Gud sál Aufa

Dette kan bli omsett til:

 Aun R...s søner reiste (steinen) etter Aufi,  bror sin. Gud hjelpa Aufis sjel.

Sjå òg 

 Dynnasteinen

Referansar 

<div class="references-small">
Denne artikkelen bygger på «Granavollen runestein» frå ,  den 25. november 2019.

Bakgrunnsstoff

 
Kulturminne i Gran
Hadeland
Runesteinar i Noreg
Sider utan gjennomgåtte omsetjingar
Grindheimsteinen

Grindheimsteinen er ein runestein frå Grindheim kyrkje i Etne kommune i Hordaland.

Steinen er første gong nemnt i eit brev frå biskop Paaske til Ole Worm i 1626, her har han òg laga ei teikning av innskrifta. Steinen låg då i kyrkjegardsmuren. Wilhelm Koren Christie rapporterte i 1837 at steinen enno låg der, og steinen vart undersøkt av Oluf Rygh i 1866. I 1905 vart han henta ut frå muren og reist opp att inntil nordveggen av kyrkja. Innskrifta er:

 þormoþr:r(a)isti: st(a)in:þana

 aftir:þormoþ:suiþanta:foþur:sin

På norrønt vert det: þormóđr reisti steinn þenna eptir þormóđ svìđanda, fǫđur sinn.

På moderne norsk vert det: «Tormod reiste denne steinen etter Tormod Svidande, far sin». Runene vert datert til midten eller slutten av 1000-talet.

Kjelder 

<div class="references-small">
Denne artikkelen bygger på «Grindheimsteinen» frå ,  den 25. november 2019. 
 oppgav desse kjeldene: 

 
Kulturminne i Etne
Runesteinar i Noreg
Sider utan gjennomgåtte omsetjingar
Disneytoon Studios

Disneytoon Studios, opphavleg Disney MovieToons, var eit amerikansk animasjonsstudio som produserte animerte langfilmar, hovudsakleg «rett på video»-filmar, men òg einstaka filmar som i si tid var vist på kino. Studioet var ei avdeling av Walt Disney Animation Studios, som begge vart del av Walt Disney Studios, ei avdeling av The Walt Disney Company.

Studioet produserte 47 langfilmar, som starta med DuckTales the Movie: Treasure of the Lost Lamp i 1990. Den siste filen det produserte var Tinker Bell and the Legend of the NeverBeast i 2015.

Kjelder 

Nedleggingar i 2018
Skipingar i 1990
USA-amerikanske animasjonsstudio
Runeinnskriftene på Hennøy

Runeinnskriftene på Hennøy er i alt ni runeinnskrifter på ei steinblokk på Hennøya i Bremanger kommune i Vestland. Blokka ligg i ei sørvendt vik på vestsida av øya. Vika ligg ut mot eit trongt sund mellom øya og fastlandet. Dette har opp gjennom tida vore ein mykje brukt ankerplass.

Sommaren 1925 var Johs Bøe ved Vingen for å dokumentera helleristingane der. Han fekk då høyra om runane på Hennøya og laga eit notat om dei. Det var først i 1935 at han og Magnus Olsen fekk høve til å reisa ut og registrera innskriftene.

Innskrift I 
Består av eitt ord:

 þorþr

Dette er mannsnamnet Tor.

Innskrift II 
Denne er også berre eitt ord:

 atres

Det er mannsnamnet Anders.

Innskrift III 

 her:lago:þeir men er komo af

 risa lade meþ loþnu skipi af (g)ulli

 ok þet er i þessum steini

På norrønt er det: Hér lágu þeir menn, er kómu af Risalandi međ hlǫđnu skipi af gull. Ok þat er i þessum steini.

På moderne norsk blir det: «Her låg dei mennene som kom frå Risaland med skipet lasta med gull. Og det (gullet) er i denne steinen».

Innskrift IV 
Dette er ei særs fragmentarisk innskrift. Den einaste bevarte delen av innskrifta er:

 ...þerunar þæ...

Rúnar þessar..., dvs. «Desse runene....»

Innskrift V 
Òg denne er særs fragmentarisk:

 ...aik... ortir:ra...

Denne innskrifta er ikkje tydd.

Innskrift VI 

 ræist:ramr:iotun:runar

«Den ramme jotunen reiste runene.» (Ram i tydinga vond, frekk.) Magnus Olsen meiner innskriften henspiller på trollet i Hornelen, som ligg rett nord for Hennøya.

Innskrift VII 
Denne inskrifta er også eit fragment:

 ...ok hænta...

Denne innskrifta er ikkje tydd.

Innskrift VIII 
Innskrifta er skadd ved at eit hjørne av steinen er slegen av. Slutten av teksta manglar.

 ǫmotr:ræist:þeir:...þo:sa...

På norrønt: Ǫgmundr reist. þeir liđu ... På moderne norsk vert det: «Ogmund rista (runene). Dei fòr ...»

Innskrift IX 
Òg på denne innskrifta manglar slutten:

 samađr:resti:runar:þæsar er uas utanb ...

På norrønt er det: Sá mađr risti runar þessar, es vas útanb ... «Den mannen rista runer som var utanb...»

Ristingane er registrert av Riksantikvaren med ID nr. 66762.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Runeinnskriftene på Hennøy» frå ,  den 25. november 2019.

Litteratur

Bakgrunnsstoff 
 

Kulturminne i Bremanger
Hennøy
Sider utan gjennomgåtte omsetjingar
Hønensteinen

Hønensteinen var ein runestein som vart funnen ein gong før 1817 på garden Hønen i Norderhov på Ringerike (garden heiter no Ringvoll), like ved Norderhov kyrkje. Steinen gjekk tapt ein gong etter 1825. Runene er av same type som dei på Dynnasteinen, noko som daterer innskrifta til ca. 1040.

I 1823 vart steinen avteikna og skildra av antikvar Lorentz Diderik Klüwer. Han skildrar funnstaden som ein svær gravhaug som skal ha lege i området mellom Tanberggardane og Hønen. Steinen hadde lege rett under markoverflata, og han var to alen lang, åtte tommar brei og fire tommar tjukk. Runene var rissa inn langs den eine sidekanten, dei var svakt innteikna, men Klüver fekk laga ei god avtegning. Rapporten til Klüwer, som låg oppbevart på ved Bergen Museum, kome bort ein gong på 1830-talet. Heldigvis fekk Wilhelm F.K. Christie høve til å ta ein avskrift av Klüver sitt manus før det forsvann. Ut frå dette har Sophus Bugge tolka innskrifta til:

 Ùt ok vitt ok þurfa
 þerru ok àts
 Vinlandi à isa
 i òbugd at kòmu
 auð mà illt vega
 [at] deyi àr

Bugge si omsetjing var:

De kom udi (i Havet) og over store Strækninger og trængende til Klæde at tørre sig paa og til Mad bort imod Vinland op paa Ise i Ubygden. Ondt kan tage Lykken bort, saa man dør tidlig.

Sophus Bugge si tolking vakte oppsikt, og eggja blant anna Fridtjof Nansen til å spekulera på norrøn busetjing i Vinland. Andre var ikkje fullt så entusiastiske, og trekte fram dei viktige kjeldekritiske argumenta mot å stola for mykje på teksta. I 1951 presenterte Magnus Olsen si tolking av innskrifta, òg etter Christies manuskript:

 utuk uit urba þiruu(k) as uin ka(lt) a isa inbuk þa þk(ua)mn auþmilt uika tani ar

På norrønt skulle dette verta, ifølgje Olsen: 

 Ut ok vitt ok þurfa
 þerri ok áts
 vindkalda á ísa
 i óbygd at koma.
 Auð má illt vega,
 at deyi ár

Omsett til moderne norsk skulle dette verta:
Ut (mot vest) og fjernt (over havet) og trengande til handklede og mat kom dei inn (til land) opp på vindkalde isar, (fram) i ubygd. Vondt at ein skal døy tidleg - kan ta lukka bort.

Med «ubygd» meiner Olsen at ein heller burde tolka det som austkysten av Grønland.

Biletkunstnaren Harald Vibe (1877–1965) skreiv ein artikkel om denne steinen, på side 30 i det lokalhistoriske tidsskriftet Heftet Ringerike i 1954. Innskrifta har mange gonger vorte trekt fram i samband med problematikken kring kontakten med Vinland, men ho vert generelt  sett på som sterkt omdiskutert.

Kjelder

<div class="references-small">
Denne artikkelen bygger på «Hønensteinen» frå ,  den 25. november 2019.

Litteratur 

 
Runesteinar i Noreg
Norderhov
Kulturminne i Ringerike
Sider utan gjennomgåtte omsetjingar
Hårbergsteinen

Hårbergsteinen er ein runestein frå Hårberg i Rissa kommune i Trøndelag.
Steinen stod opphavleg i tunet på Hårberg, men vart på eit ukjend tidspunkt lagt som vegdekke i hovudvegen, som gjekk gjennom tunet. Deretter vart steinen teken opp og brukt som bygningsstein i ein fjøsmur. I 1927 vart fjøset rive, steinen vart teken ut og innskrifta vart oppdaga. Theodor Petersen ved Vitskapsmuseet vart varsla, han kom ut til Hårberg og fekk teke ei førebels skildring av steinen. I 1956 vart steinen henta inn til museet, der han enno er ein del av samlingane. 

Teksta er:

 utar raisti stain aft(ir) ..(au)rn fauþur sin

På norrønt er det: Óttar reisti stein eptir Ǫrn (eller Bjǫrn), fađur sin

På moderne norsk vert dette: «Ottar reiste stein etter Ørn (eller Bjørn), far sin». 

Innskrifta er frå midten av 1000-talet.

Kjelder

<div class="references-small">
Denne artikkelen bygger på «Hårbergsteinen» frå ,  den 25. november 2019.

Litteratur 

 
Kulturminne i Indre Fosen
Runesteinar i Noreg
Kjøleviksteinen

Kjøleviksteinen er ein runestein frå garden Kjølevik i Strand kommune i Ryfylke i Rogaland.

I 1878 fann den unge læraren på Idse, Torgils Didriksen Hillesland, runesteinen i Kjølevik. På bakgrunn av funnet skreiv han eit brev til antikvar Nicolay Nicolaysen med opplysning om at det fanst ein runestein i området. Agronom Anda tok æra for funnet i 1882. Runesteinen låg då som overliggar i inngangen til ein potetkjellar på garden, men han fekk vita at steinen opphavleg hadde stått på ei gravrøys saman med ein annan stein. Om det òg hadde vore innskrift på denne steinen er uklart, og det har ikkje vore mogleg å finna han att. 

Steinen vart kjøpt inn av Universitetets Oldsaksamling, og sommaren 1883 vart han send til Kristiania. Her stod Steinen i mange år i foajeen i Historisk museum, men i 1999 vart han flytt til foajeen i det nye Universitetsbiblioteket i Georg Sverdrups hus på Blindern. I 1982 vart ein kopi av steinen sett opp ved Vatland grendehus ved Kjølevik.

Innskriften er ein av dei få med eldre runer, språket er urnordisk, og daterer innskrifta til folkevandringstida, ca. 400-450: 

 hadulaikaR ek hagustaldaR hlaiwido magu minino

På moderne norsk vert det: Hadulaik. Eg Hagustald haugla sonen min. Ein går frå ut at Hadulaik er namnet på sonen, men det har òg vore antydd at han  kan vera runeristeren.

Kjelder

<div class="references-small">
Denne artikkelen bygger på «Kjøleviksteinen» frå ,  den 25. november 2019.  
 
Strand kommune
Runesteinar i Noreg
Norsk historie
Sider utan gjennomgåtte omsetjingar
Knestangsteinen

Knestangsteinen er ein runestein frå garden Knæstang i Norderhov i Ringerike kommune i Viken.
Hausten 1939 vart det funne ei steinhelle med runeinnskrift på Knæstang. Konservator Sverre Marstrander ved Universitetets Oldsaksamling drog ut for å henta steinen og undersøkja funntilhøva. Funnstaden låg i dyrka mark, men ikkje langt frå eit gammalt vegfar. Steinen er i dag magasinert ved Kulturhistorisk museum. Han inneheld fire separate innskrifter:

Knestang 1 er ei kort innskrift der runa þ er den einaste som kan identifiserast.

Knestang 2 består av fire runer:  f u þ o

Knestang 3  består av fem runer:  þ e (t) h (?)

Knestang 4 er ei lengre innskrift som kjem frå andre halvdel av 1100-talet:

 sim(e)on risti runar þa æs þeir foru bali ouk kolbiorn mnaþ þorbini s(e)ndi mani

På norrønt vert det:

Simeon risti rúnar, þá es þeir fòru, Balli ok Kolbjǫrn. Man náđ Þorbinni sendimani.

Og på moderne norsk:

Simeon rista runar då dei fòr, Balle og Kolbjørn. Dei har nok nådd (dvs. møtt) Torbjørn sendemann.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Knestangsteinen» frå ,  den 25. november 2019.

Litteratur 

 

Norderhov
Runesteinar i Noreg
Kulturminne i Ringerike
Raya and the Last Dragon

Raya and the Last Dragon er ein animert fantasyfilm av Walt Disney Animation Studios. Han er den 59. langfilmen som er laga av studioet, og er regissert av Paul Briggs og Dean Wellins, i samarbeid med John Ripa. Filmmanuset er laga av Adele Lim.

Filmen hadde premiere den 12. mars 2021 i USA.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 
Norske filmmeldingar 
 Filmdagbok (4/6)
NRK P3 Filmpolitiet (4/6)

Animasjonsfilmar
Disney-filmar
Filmar frå 2021
Filmar frå USA
Kvammesteinen

Kvammesteinen var ein stor runestein som stod på Kvamme i Vik kommune i Sogn og Fjordane.
Biskop Niels Paaske omtalte steinen og teikna av runene på den i 1626. Den stod nede ved sjøen, skreiv Paaske, ikkje langt frå naustet, men den var velt då han skildra den. Han skreiv òg at den var sju sjællandske alen høg, det vil seia omtrent 4,4 meter. 
Steinen har med andre ord vore ein av dei høgaste runesteinane i landet. Etter 1626, året for Paaskes skildring, er det ingen som har kunna gje noka forklaring på kva som har skjedd med steinen. Det har vore gjort mange forsøk på å finna steinen, eller fragment av han, men forgjeves. Paaske fekk heldigvis teikna av runene:

 krimr:birsa:sunr:risti:stin:þinat:þu(r) ...

 katis:sunar:is:hir:uas:haukuin:is:stina:sia:st...

På norrønt vert det: Grímr Bersason reisti stein þenna at þor (...) son Ketilssonar, es hér vas hoggvin es steinn sjá stendr.

På moderne norsk er det: «Grim Bersason reiste denne steinen etter Tor (...) son av (...) Ketilsson, som vart hogd [ned] her der denne steinen står». 

Runene er frå tidleg 1000-tal.

Kjelder 

<div class="references-small">
Denne artikkelen bygger på «Kvammesteinen» frå ,  den 25. november 2019. 
 oppgav desse kjeldene: 
  Artikkelen oppgir flere kilder, fra 1626 til 1947.
 
Kulturminne i Vik
Runesteinar i Noreg
Sider utan gjennomgåtte omsetjingar
Verdscupen i alpine greiner 1974/Menn

Verdscupen i alpine greiner for menn i 1974-sesongen tok til  tok til 8. desember 1973 i Val-d’Isère i Frankrike og vart avslutta 10. mars 1974 i Vysoké Tatry i dåverande Tsjekkoslovakia. Turneringa omfatta 21 tevlingar. Tevlingane fordelte seg på 7 slalåmrenn, 7 storslalåmrenn og 7 utforrenn. Alle renna fann stad i Europa.

Piero Gros frå Italia sikra seg FIS-pokalen framom landsmannen Gustav Thöni, medan Hansi Hinterseer frå Austerrike vart tredjemann i turneringa.

Samanlagt

Slalåm

Storslalåm

Utfor

Kjelder

<div class="references-small">
Denne artikkelen bygger på «Alpiner Skiweltcup 1973/74» frå ,  den 25. november 2019.  
 

Alpine greiner
Sport i 1974
Verdscupen i alpine greiner 1974/Kvinner

Verdscupen i alpine greiner for kvinner i 1974-sesongen tok til 6. desember 1973 i Val-d’Isère i Frankrike og vart avslutta 8. mars 1974 i Vysoké Tatry i dåverande Tsjekkoslovakia. Turneringa omfatta 17 tevlingar. Tevlingane fordelte seg på 6 slalåmrenn, 6 storslalåmrenn og 5 utforrenn. Alle renna fann stad i Europa.

Annemarie Moser-Pröll frå Austerrike var i ei klasse for seg og vann verdscupen på suverent vis. Landskvinna Monika Kaserer vart nummer 2 og Hanni Wenzel frå Liechtenstein kom på tredjeplassen.

Samanlagt

Slalåm

Storslalåm

Utfor

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Alpiner Skiweltcup 1973/74» frå ,  den 25. november 2019.  

Alpine greiner
Sport i 1974
Morkensteinen

Morkensteinen var ein runestein frå garden Morken, som ligg ca. to kilometer søraust for Manger kyrkje ved Radøyveien i Radøy kommune i Hordaland.

Steinen vart første gong skildra av Frantz Wolf i 1810, som fortel at han stod «i en Biergkløft». Seinare vart steinen studert av både Wilhelm F.K. Christie og biskop Jacob Neumann. I 1868 fortel Nicolay Nicolaysen at steinen ca. 20 år tidlegare var vorten slegen i stykke og brukt til å byggja ein potetkjellar. Ingen har sidan funne noko spor etter steinen. Med Christies teikning som basis har språkforskaren Magnus Olsen tolka innskrifta:

 pal reist runar þesar umþrinink

På norrønt vert det Páll reist runar þessar um þrining.

På moderne norsk vert det «Pål reiste desse runene ved Trinitatis» (dvs. treeiningssundag; første sundag etter pinse.)

Kjelder

<div class="references-small">
Denne artikkelen bygger på «Morkensteinen» frå ,  den 25. november 2019.

Litteratur 

 
Kulturminne i Alver
Runesteinar i Noreg
Nerheimsteinen

Nerheimsteinen er ein runestein frå Ølen i Vindafjord kommune i Rogaland.

Steinen vart første gong skildra av Wilhelm F.K. Christie i 1841, då låg han som klopp over ein bekk på garden Nerheim. Året etter kom grunneigaren med steinen til Bergen og selde han til Christie for «2 Speciedaler og en Pot Brændevin». Christie sørgde så for å få steinen til Bergens Museum. Steinen er rikt dekorert med dyreornamentikk, og innskrifta er:

 ormorgun:(h)iltarsungærimek

På norrønt vert det: Ormr Gunnhildarson gerđi mek.

På moderne norsk vert det: «Orm Gunnhildson gjorde meg». 

Innskrifta er datert til slutten av 1000-talet. Dekoren på steinen er truleg noko eldre enn innskrifta.

Kjelder

<div class="references-small">
Denne artikkelen bygger på «Nerheimsteinen» frå ,  den 25. november 2019.

Litteratur 

 

Kulturminne i Vindafjord
Runesteinar i Noreg
Oddasteinen

Oddasteinen var ein runestein frå Odda kyrkje i Ullensvang.

I 1649 skildra prost Gert H. Miltzow denne steinen, som hadde lege på kyrkjegarden og som han hadde fått flytta inn i kyrkja. Ved skildringa la Miltzow ei teikning av innskrifta. I 1830 kunne likevel Jens Edvard Kraft rapportera at steinen ikkje lenger var å finna, korkje inne i eller utanfor kyrkja. Ifølgje Miltzow si skisse skal innskrifta ha vore:

 ...tn:artiþ:inkibiarkar:er:primr:

 nottom:firi:mariu:messo:i:fostu:

På norrønt vert det: Ártiđ Ingibjargar er þrimr nóttum fyrir Maria messu í fǫstu.

Og på moderne norsk: «Ingebjørgs sjelemessedag er tre netter før Mariamesse i fasta». 

Runene vert datert til mellomalderen.

Kjelder

<div class="references-small">
Denne artikkelen bygger på «Oddasteinen» frå ,  den 25. november 2019.

Litteratur 

 

Kulturminne i Ullensvang
Runesteinar i Noreg
Odda
Oddernessteinen

Oddernessteinen er ein runestein frå Oddernes kyrkje i Kristiansand i Vest-Agder. Steinen stod opphavleg rett austom kyrkja, men vart i 1990 flytta inn i våpenhuset. Han er registrert av Riksantikvaren med ID nr. 43167.

Steinen vert først omtalt i 1639, då biskop Wegner vitja staden. Han var då på oppdrag frå Ole Worm, som førebudde verket Monumenta Danica, og han gav ei skildring av steinen med teikning av dei to innskriftene.

Begge innskriftene er skrive med den yngre runerekkja, og dei er datert til ca. 1030-1040. Den eine innskriften (N209) er rista på den eine flatsida av steinen, og er nesten utviska. Det kan lesast:

 ....ur- (n)iriþs| |sun is| |st(a)in sa

Dette vert tolka som  ... Neriðs son er steinn sá, på moderne norsk vert det «Etter (NN) Nerids son er denne steinen», eventuelt «Til minne om Tore Neridsson er denne steinen».

Den andre innskrifta på smalsida av steinen (N210) er mykje lengjer, og er betydeleg meir oppsiktsvekkande:

 aRintr × karþi × kirkiu × þesa × kosunr × olafs × hins × hala × a oþali × sinu

Worm tolka delar av denne teksta, nemleg Olafs hins halte som «Olav den heilage», og dette vert attgjeve i Monumenta Danica. I 1805 var Martin Friedrich Arendt ved Oddernes, og gav ei fullstendig lesing av teksta: Eyvind gerði kirkiu þessa, guðsonr Olafs hin helga, à oðali sinu; på moderne norsk: «Eivind gjorde denne kyrkja, gudsønn av Olav den heilage, på sin odel». Denne tolkinga fekk støtte av autoritetar som Sophus Bugge og Magnus Olsen. Andre har likevel tolka nøkkelordet halt annleis, og meiner det kan ha ein anna tyding enn heilag. Med det verta inntrykket rokka av at Olav den heilage har vore inne i biletet her. Enno er tolkinga av denne innskrifta omdiskutert.

Kjelder 

 

<div class="references-small">
Denne artikkelen bygger på «Oddernessteinen» frå ,  den 25. november 2019.  
 
Kulturminne i Kristiansand
Historie i Kristiansand
Norsk historie
Runesteinar i Noreg
Sider utan gjennomgåtte omsetjingar
Opedalsteinen

Opedalsteinen er ein runestein frå Opedal i Ullensvang herad i Hordaland.

I prost Gert Miltzow sitt verk Presbyterologia frå 1679 omtalar han to liksteinar frå Opedal kyrkjegard, den eine med runeinnskrift. I 1825 freista biskop Jacob Neumann å finna att runesteinen, men forgjeves. I 1890 vart steinen likevel funnen av sokneprest Johannes Brochmann. Han låg då som trappestein føre inngangen til ein bygning på staden, og var temmeleg nedslite. Brochmann sørgde for å få sendt steinen til Bergens Museum. Innskrifta er freista tydd fleire gonger, dette er tolkinga til Aslak Liestøl (d. 1983):

 (ar)tiþæirikser:þa: er fimno(tom) er

På norrønt vert det: Ártiđ Eiriks er þá er fimm nóttum er ....

På moderne norsk vert tolkinga: «Eiriks sjelemesse er når (det) er fem netter (før eller etter ein ukjend dato)».

Runene vert daterte til mellomalderen.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Opedalsteinen» frå ,  den 25. november 2019.

Litteratur 

 

Kulturminne i Ullensvang
Runesteinar i Noreg
Sider utan gjennomgåtte omsetjingar
Reistadsteinen

Reistadsteinen er ein runestein funnen ved Reistad på Hidra i Flekkefjord kommune i Agder.

Steinen vart funnen ved nydyrking av ei myr rundt 1850. Han vart lagt saman med annan rydningstein i ei rydningsrøys, og der vart han liggjande nokre år. Så var det at nokon la merke til skriftteikn som var hogd inn på den eine sida. Det vart konstatert at det var ei innskrift i den eldre runerekkja. Då vart steinen teke hand om, frakta til Kristiania og sett opp i Universitetshagen. I dag er han magasinert ved Kulturhistorisk museum. 

Innskrifta er m.a. tolka til:

 yðingr ek vakr nam reit

Som på moderne norsk blir: Yding. Eg Vakr har teke jorda til eige.

Kjelder
<div class="references-small">
Denne artikkelen bygger på «Reistadsteinen» frå ,  den 25. november 2019.  

Flekkefjord kommune
Norsk historie
Runesteinar i Noreg
Sider utan gjennomgåtte omsetjingar
Marry Áilonieida Somby

Marry Ailonieida Somby eller Marry Aslaksdatter Somby () er ein norsk samisk forfattar, teaterarbeidar og biletkunstnar, fødd i Sirma (Sirbmá) i Tana og busett i Tromsø.

Somby debuterte i 1976 med Ámmul ja alit oarbmælli, som var den første barneboka skriven på samisk. Boka kom på norsk året etter med tittelen Ammul og den blå kusinen. Samiske myter og folketru er sentrale tema i barnebøkene hennar, som har kome ut både på norsk og nordsamisk. I tillegg til barnebøker har Somby også skrive prosa og poesi for vaksne, og ho har laga fleire teaterstykke. Ho var tidleg oppteken av det globale urfolksperspektivet og budde i fleire år blant urfolk i Nord-Amerika. Ein kan sjå påverknaden frå dette opphaldet i fleire av verka hennar. 

Somby var ein av initiativtakarane til å stifta Samisk forfatterforening i 1979.

Somby og illustratøren Biret Máret Hætta blei nominerte til Nordisk råds barne- og ungdomslitteraturpris for det samiske språkområdet i 2016 for boka Čerbmen Bizi – Girdipilohtta (2013). Boka blei omsett til norsk av Somby med tittelen Reinkalven Lille Bizi – den flygende pilot (2014).

Bibliografi 
 Ráiddostallan  (1983) / Raiden går (1993)
 Solens datter : et samisk eventyr / Beaivvas nieida (1990) (også svensk utgave)
 Uhcastáloš  (1993)
 Guovžža gazza ; ja Guovssahasa lávlla (1993)
 Krigeren, elskeren og klovnen = Mu apache ràhkesvuohta (1994), dikt, samisk og parallelltekst
 Ráhkisvuoða soahki. Beaivváš sámi teáhter , 1996
 Samisk skyggespill. Med Anne Helgesen. Dukketeatermanus, 1998
 Okto = Alene; et drama om John Andreas Savio. Beaivváš sámi teáhter , 2002
 Bajándávgi  (2004)
 Onkel Gunnar koker saus (2012)
 Čerbmen Bizi : girdipilohtta (2013)
 Stáinnak : mánaid/nuoraidromána (2016)

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Marry Ailonieida Somby» frå ,  den 25. november 2019. 
 oppgav desse kjeldene: 
 somban.com: portretter og bokomslag
 Birkeland, Risa, Vold. Norsk barnelitteraturhistorie. 2. utg. Samlaget, 2005 ISBN 82-521-5933-8
 Morten Haugen (red.). Barnas forfatterleksikon. Damm, 2003
 Marry Áilonieida Somby i SNL

Bakgrunnsstoff
Presentasjon av Marry Ailonieida Somby i Forfatterkatalogen på Forfattersentrums nettsider

Norske barnebokforfattarar
Norske dramatikarar
Samiske forfattarar
Nordsamiskspråklege forfattarar
Folk frå Tana