alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Sinober

Sinober eller cinnabaritt er eit raudt mineral, ein trigonal modifikasjon av kvikksølv(II)-sulfid, HgS. Det inneheld i rein tilstand 86,2 % kvikksølv og
er det klårt viktigaste kvikksølvmineralet. Større førekomstar finst i Spania (Almadén), Slovenia (Idrija), Italia (Monte Amiata), Kina (Hunan-provinsen), Russland (Ural), Mexico og USA (California). Mineralet vart tidlegare brukt som raud målarfarge, men er erstatta av kunstig framstilt sinober. Ein svart, kubisk modifikasjon av HgS finst i naturen som det langt sjeldnare mineral metacinnabaritt.

Namnet er av orientalsk opphav, der siste delen kan ha samanheng med arabisk apar, 'raudt støv'. Det har kome til norsk over gresk kinnabari, fransk cinabre'  og tysk Zinnober.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Sulfidmineral
Kvikksølvmineral
Trigonale mineral
Tradisjonell kinesisk medisin
Alkymistiske stoff
Giftige mineral
Skapolitt

Skapolitt, tidlegare werneritt, ei gruppe tetragonale mineral som kjemisk står plagioklas-feltspata nær. Fargen er vanlegvis kvit eller grå. Den kjemiske samansetjinga kan uttrykkjast som ei gruppe på tre feltspatmolekyl knytte til natriumklorid eller kalsiumkarbonat: 3NaAlSi3O8·NaCl (endeleddet marialitt) og 3CaAl2Si2O8·CaCO3 (endeleddet meionitt). Blandingsledd mellom desse blir kalla mizzonitt og dipyr. 

Skapolittmineral er temmeleg utbreidd. Det finst i Noreg mellom anna i kontaktsonene til Oslofeltet, i gabbroar, på apatittgangar og i einskilde granittpegmatittar i området Bamble–Arendal. Skapolitt er ofte danna på rekning av plagioklas ved tilførsel av klorhaldige løysingar.

Kjelder
Skapolitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/skapolitt.

Bakgrunnsstoff

Tektosilikat
Tetragonale mineral
Sklerometer

Eit sklerometer er eit instrument for måling den absolutte hardleiken til eit mineral. Det vart først konstruert av T.J. Seebeck i 1833. Ein stålspiss eller diamant med kjent belastning rissar i materialen og hardleiken blir målt av djupna og forma til risset.

Sjå òg 
 Mohs hardleiksskala
 Skleroskop

Kjelder
Sklerometer. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/sklerometer.

Betong
Hardleiktestar
Måleinstrument
Metallurgi
Mineralogi
Skleroskop

Eit skleroskop er eit apparat til måling av eit hardleiksgraden til eit material. Det registrerer kor høgt ei kule eller liknande sprett etter fall ned på materialen frå ei avgjort høgd. Ved denne metoden er det eigenleg elastisitetseigenskapane som blir målt.

Sjå òg 
 Mohs hardleiksskala
 Sklerometer

Kjelder
Skleroskop. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/skleroskop.

Materiallære
Måleinstrument
Skolesitt

Skolesitt, scolecitt eller skolezitt er eit fibrig zeolittmineral som inneheld kalsium. Den kjemiske formelen er CaAl2Si3O10·3H2O. 

Skolesitt vart først skildra frå Kaiserstuhl i Baden-Württemberg i 1813. 

Det er lite utbreitt i Noreg men finst i Sulitjelma og Lier.

Kjelder
Skolesitt. (11. mars 2012). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/skolesitt.

Bakgrunnsstoff
Mineralgalleri

Kalsiummineral
Aluminiummineral
Zeolittar
Skoroditt

Skoroditt er eit mineral som blir danna ved forvitring av arsenhaldige ertsar. Det er kjemisk eit jern(III)-arsenat, FeAsO4·2H2O. Mineralet er påvist frå Drag i Tysfjord og Blystadlia i Rælingen.

Skoroditt vart oppdaga i Erzgebirge i Sachsen i Tyskland. Det har namn frå det greske Skorodion, «kvitlauksaktig». Når det vert varma opp luktar det kvitlauk.

Kjelder
Skoroditt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/skoroditt.

Bakgrunnsstoff

Jernmineral
Arsenatmineral
Oksydmineral
Ortorombiske mineral
Skutteruditt

Skutteruditt er eit tinnkvitt mineral, eit kubisk koboltarsenid, CoAs3. Det er ein viktig bestanddel i einskilde koboltmalmer. Smaltitt eller smaltin er ein varietet med underskot på arsen, CoAs3−x.

Det vart oppdaga i koboltførekomstane ved Skutterud på Modum i Noreg i 1845.

Kjelder
Skutteruditt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/skutteruditt.

Koboltmineral
Arsenidemineral
Kubiske mineral
Slavikitt

Slavikitt er eit gulaktig mineral som blir danna ved forvitring av sulfidhaldige skifrar. Den kjemiske formelen NaMg2Fe5(SO4)7(OH)6· 33H2O.

Det er identifisert frå Bøverdalen og er kalla opp etter F. Slavik (1876–1957), ein tsjekkisk mineralog.

Kjelder
Slavikitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/slavikitt.

Natriummineral
Magnesiummineral
Jernmineral
Smaragd

Smaragd er ein særs kostbar edelstein. Det er ein ven, djupgrøn varietet av beryll. Fargen kjem av mindre mengder av krom eller vanadium.

Smaragdar var handelsvare på den tidlegaste kjende edelsteinsmarknaden, i Babylonia om lag 4000 fvt. Egyptiske gruver var hovudkjelda for smaragdar i den vestlege verda fram til 1500-talet, då finare kvalitetar frå Colombia etter kvart overtok. Colombia (Muzo, Chivor) er i dag den leiande produsenten. Blant dei større produsentlanda finst i tillegg Brasil, Zambia, Pakistan, Afghanistan, Madagaskar og Russland. Førekomstar er kjende i Noreg frå Byrud ved Minnesund (tidlegare gruvedrift). Særs gode smaragdar blir framstilt kunstig, men òg desse er kostbare.

Smaragdar vert vanlegvis fasettslipte og den vanlegaste forma er rektangulær eller kvadratisk (smaragdslip eller trappeslip).

I samansetjingar er namnet smaragd uheldigvis òg brukt om andre grøne edelsteinar, til dømes orientalsk smaragd (safir, korund), brasiliansk smaragd (turmalin) og uralsk smaragd (granatmineralet andraditt).

Kjelder
Smaragd. (13. mars 2012). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014.

Bakgrunnsstoff

Aluminiummineral
Berylliummineral
Edelsteinar
Syklosilikat
Heksagonale mineral
Smektitt

Smektitt er eit samleomgrep for ei gruppe leirmineral som svell i kontakt med vatn. Dei er sjiktsilikat med utbyttbare kation og varierande vassinnhald mellom sjikta. Dei viktigaste minerala i denne gruppa er montmorillonitt, beidellitt, hectoritt, nontronitt, saponitt og volkonskoitt.

Sjå òg  
 leirmineral

Kjelder
Smektitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/smektitt.

Fylosilikat
Jordkjemi
Leirmineral
Smergel

Smergel er mineralet korund i mørk og urein form, oftast forureina av magnetitt eller hematitt. Det finst som massar i metamorfe og magmatiske bergartar. Det vert mellom anna nytta på grunn av den særs store hardleik (9) som slipe- og poleringsmiddel. Det er store førekomstar mellom anna i Hellas (Naxos og Samos), Tyrkia, USA (Chester i Massachusetts) og Russland (Ural).

Kjelder
Smergel. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/smergel.

Jernmineral
Aluminiummineral
Oksydmineral
Slipemiddel
Korundvarietetar
Sodalitt

Sodalitt er eit kubisk mineral som tilhøyrer feltspatoida. Det finst i nefelinsyenittar og fonolittar. Fargen er oftast blå eller grå. Viser i mange tilfelle ein sterk oransje fluorescens. Ein varietet som er raudleg på friskt brot, men som raskt mistar fargen ved lyspåverknad, blir kalla hackmanitt. Sodalitt er i Noreg mellom anna kjent frå nefelinsyenittpegmatittar ved Langesundsfjorden og på Seiland i Finnmark.

Sodalitt er eit klorhaldig silikat av natrium og aluminium. Til sodalittgruppa høyrer tre andre kubiske mineral som inneheld sulfat eller svovel i staden for klor. 

Mineralet vart oppdaga i 1811 i Ilimaussaq intrusjonskompleks i Grønland, men vart ikkje viktig som ornamentstein før 1891, då store mengder vart oppdaga i Ontario i Canada.

Sodalittgruppa 

 sodalitt Na8Al6Si6O24Cl2
 nosean Na8Al6Si6O24(SO4)·H2O
 lasuritt (Na,Ca)8(Al,Sei)12(O,S)24(SO4)
 hauyn (Na,Ca)4-8Al6Si6(O,S)24(SO4,Cl)1–2

Kjelder
Sodalitt. (2012, 20. januar). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/sodalitt.

Bakgrunnsstoff

Feldspatoid
Sodalittgruppa
Halidmineral
Aluminiummineral
Edelsteinar
Kubiske mineral
Spat

Spat er eit namn for somme lyse, gjennomskinelege mineral med utprega kløyv, til dømes feltspat, fluoritt (flusspat), kalsitt (kalkspat), sideritt (jernspat) og barytt (tungspat).

Kjelder
Spat. (2009, 13. mars). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/spat.

Bakgrunnsstoff 
Virtual cave tour

krystallar
Mineralogi
Grottegeologi
Sperrylitt

Sperrylitt er eit tinnkvitt, kubisk mineral, eit platina-arsenid (PtAs2) med pyritt-struktur. Det er mellom anna kjend frå Canada (Ontario), Sør-Afrika (Transvaal) og Russland (Sibir). I Noreg er det ein sjeldan førekomst i gullførande sand frå Finnmark og i einskilde nikkelførekomstar.

Det vart oppdaga av Francis Louis Sperry, ein amerikansk kjemikar, i 1889 ved Sudbury.

Kjelder
Sperrylitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/sperrylitt.

Bakgrunnsstoff

Platinamineral
Arsenidemineral
Pyrittgruppa
Kubiske mineral
Spinell

Spinell er eit kubisk mineral, eit magnesiumaluminiumoksid, MgAl2O4. Det kan innehalde noko krom (picotitt) eller jarn (pleonast eller ceylonitt).

Klåre, farga varietetar blir brukt som edelstein, særleg den raude spinellrubinen frå Myanmar og Sri Lanka. Elles kan mineralet vere fargelaust, grønt eller blått. Vanleg spinell finst i metamorfe bergartar, særleg i marmor og i alluviale førekomstar.

Spinellar vert òg laga syntetsisk i fleire fargar og er ein populær smykkestein.

Kjelder
Raade, Gunnar. (19. juni 2012). Spinell: mineral. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/spinell%2Fmineraler.
Raade, Gunnar. (15. februar 2009). Spinell: syntetisk. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/spinell%2Fsyntetisk.

Bakgrunnsstoff

Aluminiummineral
Kubiske mineral
Edelsteinar
Magnesiummineral
Spinellgruppa
Spessartin

Spessartin er eit raudt, oransjeraudt til gult mineral, ein manganhaldig granat. Den kjemiske samansetjinga er Mn3Al2(SiO4)3. Spessartin er ein granat i pyralspitt-serien og dannar ofte kjemiske blandingsrekkjer med granatane almandin og pyrop. Det finst særleg på granittpegmatittar og i manganrike omvandlingsbergartar. Kjende førekomstar i Noreg er Byneset ved Trondheim, Iveland og Bykle i Aust Agder. Klår spessartin kan nyttast som smykkestein.

Det er kalla opp etter Spessart i Tyskland.

Kjelder
Spessartin. (2012, 9. november). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/spessartin.

Manganmineral
Aluminiummineral
Granatgruppa
Spinellgruppa

Spinellgruppa er ei i gruppe kubiske oksidmineral med generell formel AB2O4, der A kan vere til dømes magnesium, toverdig jarn, mangan, sink, kopar, nikkel eller titan, og B kan vere aluminium, treverdig jarn (evt toverdig), krom og meir. 

I tillegg til minerala nemnde nedanfor, finst såkalla tiospinellar med same struktur, men der oksygenet er erstatta av svovel (til dømes linneitt, carrollitt, siegenitt, polydymitt, violaritt, daubréelitt).

Spinellgruppa

 Spinell MgAl2O4
 Hercynitt Feal2O4
 Galaxitt MnAl2O4
 Gahnitt ZnAl2O4
 Magnesioferritt MgFe2O4
 Magnetitt FeFe2O4
 Jakobsitt MnFe2O4
 Franklinitt ZnFe2O4
 Trevoritt NiFe2O4
 Cuprospinell (Cu,Mg)Fe2O4
 Magnesiokromitt MgCr2O4
 Kromitt FeCr2O4
 Ulvöspinell O4

Kjelder
Raade, Gunnar. (15. februar 2009). Spinell: oksidmineraler. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/spinell%2Foksidmineraler.
Spodumen

Spodumen er eit mineral i pyroksengruppa, eit litiumaluminium-silikat, LiAlSi2O6. Det finst på granittpegmatittar og er eit viktig råstoff for framstilling av litiumsambindingar, særleg i USA. Klåre typar blir brukt som edelsteinar: kunzitt (ljos fiolett) og hidenitt (grøn). 

Spodumen vart først skildra i 1800 etter ein førekomst ved typelokaliteten på Utö i Södermanland i Sverige. 

Spodumen er i Noreg kjent som eit sjeldan mineral frå ein granittpegmatitt ved Ågskaret i Meløy kommune i Nordland.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Aluminiummineral
Edelsteinar
Inosilikat
Litiummineral
Monokline mineral
Pyroksengruppa
Sprøglimmer

Sprøglimmer er eit kalsiumhaldig glimmermineral som i motsetnad til andre glimmerar ikkje er elastisk fleksible ved bøying, men blir plastisk deformert i likskap med klorittar. Til sprøglimmergruppa høyrer blant anna clintonitt, Ca(Mg,Al)3(Al3Si)O10(OH)2 og margaritt. Òg kloritoid har vore rekna til denne gruppa, men høyrer strukturelt sett ikkje til glimmerane.

Kjelder
Sprøglimmer. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/spr%C3%B8glimmer.

Fylosilikat
Spydglans

Spydglans er ei eldre nemning for ein del metalliske mineral (sulfosalt) som dannar langstrakte krystall, til dømes koparspydglansen wittichenitt, Cu3BIS3, og
blyantimonspydglansen jamesonitt, Pb4FeSb6S14.

Kjelder
Spydglans. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/spydglans.

Svovelsaltmineral
Stannitt

Stannitt eller stannin er eit stålgrått, metallisk mineral med formel Cu2FeSnS4. Det krystalliserer tetragonalt og finst ofte i saman med kassiteritt (tinnstein). Det kan ha lokal tyding til ei viss grad som tinnerts. Det er påvist i mikroskopiske mengder frå fleire norske malmførekomstar, mellom anna Bjørkåsen og Bleikvassli. Eit eldre namn på mineralet er tinnkis.

Mineralet vart først skildra i 1797 etter ein førekomst i Wheal Rock i St. Agnes i Cornwall i England.

Kjelder
Stannitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/stannitt.

Koparmineral
Jernmineral
Tinnmineral
Sulfidmineral
Tetragonale mineral
Stassfurtsalt

Stassfurtsalt er kalium- og magnesiumsalt (kainitt, carnallitt, polyhalitt, pikromeritt og fleire) som blir utvunne frå saltleiene ved Stassfurt i Tyskland. Desse har stor tyding som kaliumgjødning og for kjemisk industri.

Sjå òg
 abraumsalt

Kjelder
Stassfurtsalter. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/stassfurtsalter.

Kaliummineral
Magnesiummineral
Salt
Staurolitt

Staurolitt er eit raudbrunt mineral som opptrer i aluminiumrike metamorfe bergartar, særleg i glimmerskifrar og gneisar, ofte saman med kyanitt og granat. Det er eit hydroksylhaldig jernaluminium-silikat, Fe2Al9(Si,Al)4O22(OH)2. Hardleiken er stor, 7–7½. Mineralet dannar karakteristiske krossforma tvillingar, med vinkel på 90 eller 60°. Krystallsymmetrien er monoklin (pseudorombisk). 

I Noreg er det mellom anna kjent i større krystall frå Nesodden ved Oslo og frå Trondheimsfeltet. Staurolittførande bergartar har vore brukt som møllestein (mellom anna selbukvernstein).

Kjelder
Staurolitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/staurolitt.

Bakgrunnsstoff

Magnesiummineral
Jernmineral
Sinkmineral
Aluminiummineral
Nesosilikat
Monokline mineral
Stelleritt

Stelleritt er eit ganske sjeldan mineral i zeolitt-gruppa med samansetjing CaAl2Si7O18·7H2O. 

Det er kalla opp etter Georg Wilhelm Steller (1709–1746) som var ein tysk oppdagar og zoolog, som oppdaga mineralet. 

I Noreg er det kjent mellom anna frå sølvførande gonger på Kongsberg og frå jernmalmførekomstar ved Arendal.

Kjelder
Stelleritt. (19. mars 2012). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/stelleritt.

Aluminiummineral
Kalsiummineral
Tektosilikat
Zeolittar
Stephanitt

Stephanitt er eit sølvhaldig ertsmineral med formel Ag5SbS4. 

Under namnet schwarzerz vart det nemnt av Georgius Agricola i 1546, og har sidan vore kjend som «svart sølvmalm» (tysk Schwarzgultigerz), sprø sølvmalm (Sprödglanzerz), og anna. Namnet stephanitt vart føreslått av W Haidinger i 1845 etter erkehertug av Austerrike Stefan Frans Viktor av Habsburg-Lorena (1817-1867). 

Det er påvist som eit sjeldan mineral frå sølvførekomstane på Kongsberg og mikroskopisk frå Espeland blyførekomst i Vegårshei.

Kjelder
Stephanitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/stephanitt.

Bakgrunnsstoff

Sølvmineral
Antimonmineral
Svovelsaltmineral
Ortorombiske mineral
Stetinditt

Stetinditt er eit sjeldant, gult til fargelaust tetragonalt mineral i zirkon-gruppa med kjemisk formel Ce4+SiO4. Første gongen mineralet vart skildra var på material frå Stetind i Tysfjord i Nordland. 

Stetinditt finst saman med mineral som fluoritt, törnebohmitt-(Ce), kvarts, kozoitt-(Nd), hundholmenitt-(Y), hematitt, calsioancylitt-(Ce), bästnesitt og andre.

Kjelder
Selbekk, Rune S. (12. mars 2012). Stetinditt. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/Stetinditt.

Zirkongruppa
Ceriummineral
Stilbitt

Stilbitt er eit mineral med kvit eller gulaktig, brunleg til raudleg farge. Det er det mest utbreidde av zeolittminerala, og finst gjerne i nekforma aggregat, ofte saman med heulanditt. Den kjemiske formelen er NaCa2Al5Si13O36·14H2O og det krystalliserer monoklint.

Ein gong vart heulanditt og stilbitt rekna som identiske mineral. Etter ein fann ut at dei var forskjellige, i 1818, vart namnet desmin foreslått for stilbitt, og dette namnet vert framleis nytta i Tyskland. 

Det er funne ei rekkje stader i Noreg.

Kjelder
Stilbitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/stilbitt.

Bakgrunnsstoff

Tektosilikat
Natriummineral
Kalsiummineral
Aluminiummineral
Zeolittar
Monokline mineral
Stillwellitt

Stillwellitt er eit sjeldan mineral. Det er eit trigonalt borosilikat av lantanoidar og kalsium (Ce,La,Ca)BSiO5. 

Det vart først skildra i 1955 etter ein førekomst ved typelokaliteten i Mary Kathleen-gruva, 55 km aust for Mount Isa i Queensland i Australia. Det vart kalla opp etter den australske mineralogen Frank Leslie Stillwell (1888-1963).

Det er funne i nefelinsyenittpegmatitt ved Langesundsfjorden.

Kjelder
Stillwellitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/stillwellitt.

Nesosilikat
Lantanidmineral
Stilpnomelan

Stilpnomelan er eit glimmerliknande mineral som opptrer i visse lågmetamorfe skifrar og i einskilde jernmalmførekomstar. Mineralet er eit hydroksylhaldig silikat med komplisert samansetjing, vesentleg med kalium og to- og treverdig jarn. Den kjemiske formelen er K(Fe2+,Mg,Fe3+)8(Si,Al)12(O,OH)27.

Det vart først skildra i 1827 etter ein førekomst i Mähren i Tsjekkia. 

I Noreg er det mellom anna kjent frå einskilde grønsteinar og fyllittar, og dessutan frå druserom i grefsensyenitt i Oslofeltet og frå granittpegmatitt i Evje.

Kjelder
Stilpnomelan. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/stilpnomelan.

Fylosilikat
Stinkspat

Stinkspat eller antozonitt er eit svartfiolett mineral. Det er eit radioaktivtt påverka fluoritt som luktar ubehageleg når han vert knust.

Kjelder
Stinkspat. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/stinkspat.

Bakgrunnsstoff
Antozonite at Mindat.org.

Fluorsambindingar
Strålingseffektar
Stishovitt

Stishovitt er eit mineral som består av silisiumdioksid, SiO2, og som berre er stabilt ved særs høge trykk. Det vart skildra 1962, er tetragonalt og har same struktur som rutil (TiO2), med silisium i 6-koordinasjon. Tettleiken er relativt høg, 4,35 g/cm3. I dei andre polymorfe formene av SiO2er silisium i 4-koordinasjon, og dei har lågare tettleikar. Stishovitt er funne i meteorittkrater og er danna ved trykk på over 100 000 atm. Det opptrer saman med coesitt, ein annan modifikasjon av SiO2, som oppstår ved trykk på over ca. 30 000 atm.

Stishovitt vart kalla opp etter Sergej M. Stisjov, ein russisk fysikar som først laga mineralet syntetisk i 1961. Det vart oppdaga i eit meteorittkrater i 1962 av Edward C. T. Chao.

Kjelder
Stishovitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/stishovitt.

Bakgrunnsstoff
Eigenskapane til stishovitt

Kvartsvariantar
Superharde stoff
Kollisjonsmineral
Stolzitt

Stolzitt er eit relativt sjeldan sekundærmineral som består av blywolframat, PbWO4. Det krystalliserer tetragonalt og er isotypt med scheelitt, powellitt og wulfenitt.

Det vart først skildra i 1845 etter ein førekomst i Krusne Hory (Erzgebirge) i Tsjekkia og kalla opp etter Joseph Alexi Stolz frå Teplice i Böhmen.

Kjelder
Stolzitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014.

Bakgrunnsstoff

Blymineral
Wolframmineral
Tetragonale mineral
Stormogulen

Stormogulen er ein vidkjend diamant, den største som noko sinne er funne i India. Han vart funnen kring 1650 i Golcondagruvene ved Hyderabad. Han fekk namnet sitt ved at han tilhøyrde stormogulen. Som råstein vog han om lag 770 karat, slipt 273 karat. Han var svakt blågrøn og heilt gjennomsiktig. 

Stormogulen forsvann etter mordet på den dåverande eigaren Nadir sjah i 1747, moglegvis er han seinare oppdelt. Det er vorte hevda at Kohinoor- og Orlov-diamanten vart omslipt av Stormogulen.

Kjelder
Stormogulen. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/Stormogulen.

Bakgrunnsstoff
Stormogulen
Våren 1941, Stormogulen, Star of South Afrika s. 143, 2pp.

Indiske diamantar
Stromeyeritt

Stromeyeritt er eit sølvhaldig ertsmineral, AgCuS. 

Det vart oppdaga i 1832 i det sentrale Böhmen i Tsjekkia, og kalla opp etter den tyske kjemikaren Friedrich Stromeyer som utførte dei første analysane av mineralet.

Det er påvist i små mengder frå ein malmførekomst i Grongfeltet, der det opptrer saman med mckinstryitt, (Ag,Cu)2S.

Kjelder
Stromeyeritt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/stromeyeritt.

Koparmineral
Sølvmineral
Sulfidmineral
Strontianitt

Strontianitt er eit kvitt eller svakt farga mineral, eit strontiumkarbonat, SrCO3. Det krystalliserer rombisk og er isomorft med aragonitt. Det finst særleg på gangar i kalk- og mergelbergartar. 

Minarelet vart namngjeven i 1791 ëtter lokaliteten Strontian i Argyllshire i Skottland, der grunnstoffet strontium vart oppdaga året før.  

Det er utgangsmateriale for framstilling av strontiumsambindingar.

Mineralet er ikkje kjent frå Noreg.

Kjelder
Strontianitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/strontianitt.

Bakgrunnsstoff 

Lochaber
Strontiummineral
Karbonatmineral
Aragonittgruppa
Ortorombiske mineral
Skotsk geologi
Strüveritt

Strüveritt er eit svart metallisk mineral, (Ti,Ta,Fe)3O6. Det utgjer tantal-analogen til ilmenorutil og dannar blandkrystall med denne. 

Mineralet er identifisert frå ein granittpegmatitt i Tørdal i Telemark.

Det er kalla opp etter den italienske mineralogen G. Strüver (1842–1915).

Kjelder
Strüveritt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/str%C3%fvt.veritt.

Titanmineral
Tantalmineral
Jernmineral
Studtitt

Studtitt er eit gult sekundært uranmineral med kjemisk formel UO4· 4H2O. 

Studtitt vart opphavleg skildra av Vaes i 1947 frå prøvar frå Shinkolobwe i Katanga koparboge i Katanga (Shaba) i Den demokratiske republikken Kongo, og har sidan vorte funne fleire andre stader. Mineralet vart kalla opp etter Franz Edward Studt, ein engelsk geolog som arbeidde for belgiarane. 

Det er påvist frå ein granittpegmatitt i Kraudsherad.

Kjelder
«Studtitt» (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014.

Bakgrunnsstoff

Uranmineral
Oksydmineral
Radioaktivt avfall
Sulfosalt

Sulfosalt er eit samleomgrep for ertsmineral som inneheld tungmetall (bly, kopar, sølv) saman med svovel, antimon eller arsen. Ved mange gruver har desse minerala stor økonomisk tyding. Til sulfosalta høyrer mellom anna dei såkalla fahlertsane, raudgyldigertsar, jamesonitt og stephanitt.

Kjelder
Sulfosalter: mineralogi. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/sulfosalter%2Fmineralogi.
Supergen

Supergen er eit omgrep nytta om ein mineralførekomst som er danna sekundært ved avsetning frå nedgåande løysingar. Ein supergen anrikningssone blir danna ofte like under oksidasjonssonen i ein malmførekomst.

Kjelder
Supergen. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/supergen.

Økonomisk geologi