alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Gustav Lorentzen

Sjå òg Gustav Lorentzen (1915-1995).

Gustav Lorentzen () var ein norsk musikar, humorist og forfattar. Best kjend som Ludvigsen i duoen Knutsen & Ludvigsen (1970–1986). Karriere som soloartist etter at duoen vart oppløyst i 1986. Forfattar av fleire bøker for barn. Han skreiv bøker som handlar om barn sine rettar, og om omsorg og terapi overfor barn. Nasjonal goodwill-ambassadør for UNICEF frå 1993. Gustav Lorentzen vann Spellemannsprisen i alt seks gonger.

Lorentzen fekk hjartestans og døydde brått under eit orienteringsløp i Bergen.

Utgjevingar (utval)

Musikk 
Knutsen og Ludvigsen
 1970: Knutsen og Ludvigsen 
 1972: Brunost no igjæn? 
 1974: Knutsen og Ludvigsen nr. 3 - Tut 
 1975: Ned med Nidaros (som Bakklandet Bassangforening) 
 1976: Du milde Mosart (med Bakklandet Bassangforening og Arve Tellefsen 
 1980: Fiskepudding! Lakrisbåter! 
 1983: Juba Juba 
 1984: Knutsen & Ludvigsen samleplate (samlealbum)
 1996: Knutsen & Ludvigsens beste (samlealbum)
 1997: Knutsen & Ludvigsens vær'ste (samlealbum)
 2008: Dum og deilig: Knutsen & Ludvigsens beste (samlealbum)

Soloplater
 1987: Ludvigsens Hostesaft, Notabene
 1990: Bli blid!, Norsk Plateproduksjon
 1992: 1. klasse, Norsk Plateproduksjon
 1995: Kanskje kommer kongen, CNR (konsertalbum) 
 1997: Amadeus, CNR 
 2004: Mine beste for barn, Universal Music (samlealbum)

Bøker 
Barnebøker
 1990: Apen som ville se bak : en ødelagt ABC, ABC
 1991: De villeste, våteste og verste vitsene fra Ludvigsens vitsetelefon, vitsebok for barn
 1991: Johnny Pyjamas og supersabotørene
 1998: Min Max
 1999: Hest i huset: snille og ville vers
 2000: Prompeboken
 2001: Politimannen som brukte smokk
 2009: Barske ramperim
 2009: Spille i band, handbok for ungdom

Bøker for vaksne
 1995: Barn og rasisme, med Magne Raundalen
 2000: Over broen, rettleiing i å drive barnegrupper for krigsflyktningar, med A-E Røssland, Marianne Straume og Magne Raundalen
 2001: Et liv for barn, red. med Atle Dyregrov og Kjell Raaheim
 2002: Filledukke, roman
 2005: Gruppearbeid i flyktningefamilier, med Atle Dyregrov og Magne Raundalen

Prisar (utval) 
 Spellemannprisen, to gonger med Knutsen & Ludvigsen, fire gonger som soloartist
 Sør-Trøndelag fylkes kulturpris
 Unicefs ærespris
 Nøffs Ærespris
 Teskjekjerringprisen
 Gammleng-prisen
 Kardemommestipendiet
 Trondheim kommunes kulturpris

Kjelder 
 Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Nettstaden til Gustav Lorentzen/Ludvigsens

Norske skodespelarar
Norske komikarar
Norske musikarar
Norske songarar
Norske forfattarar
Norske barnebokforfattarar
Folk frå Bergen
Vinnarar av Spellemannprisen
Vinnarar av Teskjekjerringprisen
The Saami A Cultural Encyclopaedia

The Saami A Cultural Encyclopeaedia er eit leksikon om samiske emne, redigert av Ulla-Maija Kulonen, Irja Seurujärvi-Kari og Risto Pulkkinen. Leksikonet vart publisert i papirformat av Suomalaisen Kirjallisuuden Seura i 2005. Før det hadde delar av leksikonet vore tilgjengeleg på nettet i eit par år.

Leksikonet vart opphavleg skrive av bidragsytarane på ulike språk, som regel deira eige morsmål, og nettversjonen speglar denne språklege variasjonen, med at artiklane er lagt ut på dei språka dei vart skrive på (men ikkje på samisk). Det var i utgangspunktet meininga å publisere leksikonet på ulike språk, m.a. nordsamisk, men til no er det berre den engelske versjonen som er utgjeve.

Fokus for leksikonet er å framstille samisk kultur og språk på ein tverrfagleg måte, og å presentere resultata frå den tradisjonelt fleirspråklege forskingslitteraturen på engelsk. Leksikonet er på 500 tospalta sider, og inneheld ca. like mange artiklar.

Bakgrunnsstoff 
 Den elektroniske versjonen

Oppslagsverk
Samisk samfunnsforsking
Unio

Unio er ei samanslutning for norske arbeidstakarorganisasjonar. Unio er samansett av 14 ulike forbund for universitets- og høgskuleutdanna, og organiserer primært offentleg tilsette. Samanslutninga hadde  medlemar i 2022. Unio vart skipa under namnet UHO i 2001.

Medlemsorganisasjonar i Unio er Utdanningsforbundet, Norsk Sykepleierforbund, Forskerforbundet, Politiets Fellesforbund, Norsk Fysioterapeutforbund, Norsk Ergoterapeutforbund, Det norske maskinistforbund, Akademikerforbundet, Norsk ergoterapeutforbund, Norsk radiografforbund, Presteforeningen, Bibliotekarforbundet, Norsk tannpleieforening, Skatterevisorenes Forening og Det norske Diakonforbund. 

Leiar i Unio er Ragnhild Lied.

Bakgrunnsstoff 
 Nettstaden til Unio

Norske fagforeiningar
Skipingar i 2001
Magnus Ulleland

Magnus Ulleland () var ein norsk filolog. Han var professor i romansk filologi ved Universitetet i Oslo frå 1974 til 1996. Mellom anna har han omsett Dante sitt verk Den guddomlege komedien til nynorsk. Han fekk Oversetterprisen i 1998.

Verk 
 Giovanni Boccaccio – humanist og sogeforteljar (1972)
 Italiensk grammatikk
 Italiensk-norsk / norsk-italiensk ordbok

Omsetjingar 
 Giovanni Boccaccio: Dekameronen (Il Decamerone. 3 bd., 1969–71)
 Benvenuto Cellini: Livssoga mi (1974)
 Dante Alighieri: Den guddomlege komedien (La divina commedia. 3 bd., 1993–96)
 Alessandro Manzoni: Dei trulovade (I promessi sposi)

Norske filologar
Norske omsetjarar
Medlemmar av Det Norske Videnskaps-Akademi
Folk frå Flora
Moral

Moral (frå latin moralis, moris, som tyder 'sed, skikk') viser til normer og verdiar til korleis eit individ eller ei gruppe menneske meiner det er rett å leva. Handlingar og haldningar som følgjer desse reglane blir kalla moralske, medan noko som bryt med dei blir kalla umoralske. Synet på kva som er moralsk kan variera mellom ulike kulturar, subkulturar, generasjonar og på individuell basis. Fleire tenkjarar har likevel hevda at det finst ein absolutt moral med moralske reglar som gjeld alle.

Moral og etikk er nærskylde omgrep. Ofte viser «moral» til konkrete handlingar, medan «etikk» viser til teorien som ligg bak (moralfilosofi). I filosofien har ein hovudsakleg tre retningar som freistar å svara på korleis ein handlar moralsk rett: dygdsetikk, utilitarisme og pliktetikk.

Bakgrunnsstoff 
 «Test Your Morality» ved bbc.co.uk
 Morality-artiklar ved psychologytoday.com
 Morality i Stanford Encyclopedia of Philosophy

Kjelder 

 

 etikk og moral  ved statvoks.no 

 
Etikk
Filosofi
Anders Svor Museum

Anders Svor Museum i Volda er eit kunstmuseum, oppført til minne om bilethoggaren Anders Svor, som var frå bygda. Museumsbygget, som inneheld dei fleste av arbeida til bilethoggaren, i alt 450 arbeid, vart opna i Hornindal i 1953. 

I 1992 vart museet utvida og skulptursamlinga fekk betre utstillingsrom. Museet inneheld no også eit galleri med plass for eigne gjesteutstillingar. 

Anders Svor sin kunst er kjenneteikna av det enkle, reine og rotekte. Arbeida hans har ei naturalistisk form, ofte med eit romantisk drag. Anders Svor er ein av fylket sine mest viktige kunstnarar gjennom tidene, og ein sentral kunstnar i si samtid, forankra som han var i «den store tradisjonen». Han er representert kringom i landet med fleire større arbeid, mellom anna i Nasjonalgalleriet i Oslo.

Bakgrunnsstoff 
 Heimeside

Museum i Møre og Romsdal
Volda kommune
Skipingar i 1953
Hypatia av Alexandria

Hypatia av Alexandria (ca. 370–415) var ein populær hellenistisk kvinneleg filosof, matematikar og lærar som levde i Alexandria i Egypt, og som bidrog mykje til det intellektuelle fellesskapet i byen. Fleire verk blir tilskrivne henne av seinare kjelder, desse omfattar kommentarar til Arithmetica av Diophantus, Conics av Apollonius og verka til Ptolemeus, men ingen av desse kommentarane har overlevd. Brev skrivne til henne av eleven hennar Synesius gir ein idé om hennar intellektuelle miljø. Ho var av den platonske skulen. Det er hevda at Hypatia var med og fann opp astroloben og hydrometeret. 

Hypatia var dotter av Theon, som også var læraren hennar og tilknytt Museet i Alexandria, som låg attmed eller omfatta Biblioteket i Alexandria. Hypatia underviste ikkje i museet, men tok mot elevar i sin eigen heim. Ho vart leiar for platonistskulen i Alexandria cirka år 400. Ho underviste i matematikk og filosofi. 

I 391 hadde den dåverande kristne patriarken i Alexandria, Theofilus, øydelagt nokre heidenske tempel i byen, og desse øydeleggingane kan ha vedrørt Biblioteket. Same året hadde keisar Theodosius I kome med eit forbod mot ymse sider ved heidendomen, og kristne over heile Romarriket starta ein stor kampanje for å øydeleggje eller kristne heidenske heilagdomar. 

Hypatia var ikkje kristen, altså heidning, og ho vart til slutt pint i hel av ein kristen mobb. I kor stor grad den kristne patriarken Cyril stod attom drapet er det usemje om. 

Hypatia kan ha vore den første «heksa» som vart drepen under dei kristne hekseforfølgingane. Måten ho vart pint i hel på, med at kjøtet vart skrapa av beina på kroppen hennar, synest å høve med straffa for hekseri slått fast av den kristne keisaren Konstantin II. 

Patriarken Cyril vart elles kanonisert (heilaggjord) etter han døydde. Biblioteket i Alexandria vart brent heilt ned og fullstendig øydelagt.

Kjelder 
 Den engelskspråklege wikipediaen

Bakgrunnsstoff 

 Hypatia World: Nettstad som fremjer framhald av arbeidet til Hypatia
 

Kvinner i historia
Tenkjarar frå gresk antikk
Matematikarar frå gresk antikk
Folk avretta ved flåing
Fødde i 370-åra
Døde i 415
Judits bok

Judits bok er eit gammaltestamentleg apokryft skrift også kalla ei deuterokanonisk bok. Desse skriftene er inkludert i den ortodokse og katolske bibelen og i dei septuagintiske skriftene, men ikkje i den protestantiske eller jødiske bibelen. Judits bok fortel om hendingar som skal ha skjedd tidleg i historia til Israel.

Handling 

I Judits bok blir det fortalt at Assyria gjekk til åtak på israelittane under ein hærførar kalla Holofernes. Ei enke som heitte Judit gjorde likevel inntrykk på hærføraren og han heldt eit stort gjestebod for ho. Då han i berusa tilstand har fått ho med seg inn på eit rom, drep ho han med hans eiga sverd. Åtaket til assyrarane blir dermed stoppa.

Judits bok i kulturen 
Forteljinga frå Judits bok har inspirert ei rekkje kunstverk innan tekst, musikk og biletkunst.

Biletkunst 
Kombinasjonen av sensualitet og vald innanfor ein bibelsk kontekst har appellert til mange kunstnarar og kunstkjøparar gjennom tidene, på samme måte som forteljinga om Johannes døyparen og Salome. 

Donatello laga ein skulptur av Judit og Holofernes rundt 1455. Andre renessansekunstnarar som skildra paret var Botticelli, Giorgione, Tizian og Paolo Veronese. Dei er også avbilda i Det sixtinske kapellet dekorert av Michelangelo. Lucas Cranach den eldre er ein av fleire tyske renessansekunstnarar som avbilda Judit. Av barokkmålarar som har brukt motivet kan nemnast Caravaggio, Leonello Spada, Bartolomeo Manfredi, Rembrandt, Peter Paul Rubens og Eglon van der Neer. Artemisia Gentileschi avbilda seg sjølv i rolla som Judit. I nyare tid har både Jean Charles Cazin, Franz von Stuck og Gustav Klimt brukt motivet.

Litteratur 
Den angelsaksiske Nowellkodeksen inneheld, saman med mellom anna Beowulfdiktet, eit dikt om Judit. Under den italienske renessansen valde Lucrezia Tornabuoni Judit som ein av fem figurar frå bibelhistoria ho skildra i dikt. Den norske barokkdiktaren Petter Dass gjenfortalde soga i ei av sine Trende Bibelske Bøger udi Riim. På 1500-talet blei hendingane i boka omtalt av franske diktarar som Guillaume Du Bartas, Gabrielle de Coignard og Anne de Marquets. På 1800-talet skreiv den russisk-jødiske dramatikaren Abraham Goldfaden eit drama over historia.

Musikk 
Motetten Spem in alium (1570) av Thomas Tallis for åtte kor brukar tekst frå Judits bok. Soga har inspirert oratorium av komponistar som Vivaldi, Mozart, Scarlatti, Hubert Parry og Francisco António de Almeida. Alessandro Scarlatti skreiv oratoriet La Giuditta i 1693, Antonio Vivaldi skreiv Juditha triumphans i 1716 medan Wolfgang Amadeus Mozart skreiv La Betulia Liberata (KV 118) i 1771. Eit nyare oratorium blei skrive av Arthur Honegger i 1925. Det er også skrive operetter og operaer om emnet.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Judits bok» frå , og «Book of Judith» frå  den 29. september 2006.

Bakgrunnsstoff 
 Judits bok i bibel.no

Bibelen
Kristne skrifter
Jødiske skrifter
Hanukká
Hekseforfølging

Hekseforfølgingar var tradisjonelt leiting etter hekser eller prov for hekseri, som kunne føre til ei rettssak for den personen som var skulda. Hekseforfølging finst framleis i lokalsamfunn der religiøse eller kulturelle verdiar fordømer hekse-praksis og okkultisme. Meir generelt kan termen brukast om forfølging av ein oppfatta fiende, oftast ikkje-konforme grupper, ei forfølging prega av ekstreme fordomar og utan omsyn til faktisk skuld eller uskuld. 

I mange hundre år trudde kristne at djevelen verka gjennom menneske og dyr. Det var omfattande forsøk på å utrydde den påståtte innverknaden frå djevelen, retta mot menneske som vart skulda for å tene han. Folk som var mistenkte for å vere besette av djevelen vart stilte for retten. Desse rettssakene var einsidig retta inn på å finne den som var skulda for hekseri skuldig. 

Det er ulike syn på kva tid og korfor dei store hekseforfølgingane tok til, men inkvisisjonen til den katolske kyrkja vart systematisk involvert frå 1400-talet. Likevel var det i protestantiske land at forfølgingane var mest utbreidde. Mange mistenkte var kvinner som levde i småbyar, landsbyar og bygder der dei kanskje praktiserte naturmedisin eller som jordmødrer, men ofte var det rett og slett fattige uutdanna kvinner som ikkje hadde mektige venner. Kristne styresmakter såg på alle uttrykk for ikkje-kristen spiritualitet med intenst hat og paranoia. 

Dei viktigaste formene for prov i mange hekseprosessar var oppnådd ved «prøving». Dette omfatta tortur av fælaste slag, blant anna glovarme klyper, tommeskruver og mange andre liknande metodar. Heksefinnarane bruka systematisk grov tortur for å presse fram tilståingar og fordømingar av venner, slektningar og grannar. Vanlege avrettingsmåtar var levande brenning, henging og drukning. Historikarar reknar med at mellom 40 000 og 60 000 menneske vart avretta som hekser i den perioden da dei fleste prosessane fann stad, mellom ca 1450 og ca 1750.

Kjelder 

<div class="references-small">
Denne artikkelen bygger på «Witch-hunt» frå ,  den 25. mai 2006.  
 

Kyrkjehistorie
Religiøs forfølging
Heksekunst
Rettshistorie
Rettssaker
Metaforar
Massehysteri
Massepsykologi
Victoriafalla

Victoriafalla er ein foss i elva Zambezi. Høgaste fall er 108 meter. Fossen er størst mot slutten av regntida i mars/april. Fossen ligg på grensa mellom Zambia og Zimbabwe.
Victoriafalla er regulerte til straumproduksjon.

Sjå òg 
 Iguazúfalla

Fossar i Zambia
Fossar i Zimbabwe
Verdsarv i Zimbabwe
Koronarkrinsløpet

Koronarkrinsløpet eller koronarsirkulasjonen er eit krinsløp som forsyner blod til hjartemuskelen. Dei blodårene som forsyner oksygenrikt blod til hjartemuskelen kallast kranspulsårer, koronarkar, kransarteriar eller koronararteriar (av latin cor - 'hjarte'). Dei er ein del av krinsløpssystemet, men ein reknar som oftast koronarkrinsløpet som eit eige krinsløp.

Kranspulsårene går av frå livpulsåra rett etter aortaklaffen. Det er stor variasjon i korleis dei ligg, men den vanlegaste varianten er ei åre til venstre og ei til høgre (lat. arteria coronaria cordis sinistra og dextra) frå livpulsåra. Kranspulsårene ligg i all hovudsak utanpå hjartet.

kardiologi
Hjarte-karsystemet
Hjartet
Tilla Valstad

Mathilde Georgine Valstad, oftast kalla Tilla, () var ein norsk forfattar. Ho var fødd i Tønsberg, med etternamnet Christiansen, og døydde i Asker.

Tilla Christiansen utdanna seg til lærar ved den private Nissen Lærerinneskole i Kristiania, og arbeida fyrst som lærar i Tønsberg. Her gifta ho seg med boden og møbelsnikkaren Otto Valstad (1862-1950) frå Hvalstad i Asker, og dei flytta til Kristiania, året etter til Øvre Valstad i Asker, som var garden Otto var oppvaksen på. Der vart dei næraste grannane til Hulda og Arne Garborg. Ei rad kunstnarar, forfattarar og kulturpersonlegdomar busette seg i dette området, som difor vart kalla på folkemunne både Kunstnardalen og Målkroken, då mange av dei var kjende personar som brukte og arbeidde for landsmålet og norsk folkeleg kultur, og hadde heimane til ektepara Valstad og Garborg som samlingsstader: Garborg, Rasmus Løland, Rasmus Steinsvik, Olav Nygard og andre.

Litteratur 
Fidjestøl, Alfred. 2014. Frå Asker til Eden : historia om askerkretsen 1897-1924. Oslo: Samlaget. ISBN 978-82-521-8459-4
Nilsen, Karl, 2019 (1979), Blant kunstnere i det gamle Asker, 2. utgåva, redigert at Randi Gunderson Malm, Asker og Bærum Historielag, ISBN 978-82-90095-23-4

Bakgrunnsstoff 
 Kåre Glette: TILLA VALSTAD - TØNSBERGS FØRSTE MODERNE FORFATTAR 
 Kunstnere i Akershus: Tilla (Mathilde Georgine) Valstad (f. Christiansen)
 Svein Lundby: "Jorda er rik, og hu er trofast"

Valstad
Folk frå Tønsberg
Sogn og Fjordane fiskar- og småbrukarparti

Sogn og Fjordane fiskar- og småbrukarparti var eit politisk parti som stilte til val i Sogn og Fjordane ved stortingsvalet i 1945. Listetoppen var Ole H.K. Molnes frå Florø. Partiet fekk 6,7 % av røystene i Sogn og Fjordane, dette var ikkje nok til å oppnå representasjon på Stortinget.

Tidlegare norske politiske parti
Hjelp de fremmede hjem ellers mister vi landet vårt

Hjelp de fremmede hjem ellers mister vi landet vårt var eit politisk parti leia av Jack Erik Kjuus. Partiet stilte aldri til val. Partiet var eitt av to parti som gjekk saman då Kjuus slo dette saman med det andre partiet sitt, Stopp Innvandringen, til Hvit Valgallianse i 1995.

Tidlegare norske politiske parti
Innvandringskritiske parti
Jah

Jah er ei forkorting av Guds namn JHVH i Bibelen. Namnet blir og brukt om Gud i den religiøse rastafaribevegelsen. Det kjem frå hebraisk יָהּ og er ein del av uttrykket halleluja: «lovpris Jah».

Rastafarirørsla
Gud i monoteistiske religionar
Halleluja

Halleluja er ein språkleg interjeksjon. Opphavet er hebraisk () – av  (‘lovpris’) og  (Jah) – altså «lovpris Jah». «Jah» heng saman med, og blir ofte oppfatta som ein stuttversjon, av namnet på den jødisk-kristne guden JHVH. Det blir m.a. brukt som eit religiøst lada gledesrop av både jødar og kristne.

I Den katolske kyrkja 

I Den katolske kyrkja blir ordet brukt i samband med lesinga av Evangeliet under Ordet si liturgi, ved at lesinga startar med eit trefaldig halleluja og eit hallelujavers. I fastetida bruker ein ikkje ordet halleluja, då det er eit gledesrop som ikkje passar for denne tida. Ved påskevigilien tar ein igjen i bruk utropet, ofte på ein spesielt høgtideleg måte. Bakgrunnen for denne bruken av Halleuja er den tidlege kristne gudstenesta, sml. Op 19,1. 3-4. 6.

Annan bruk 
 Alleluia-sekvensar var mykje nytta i gregoriansk song.
 Halleluja-koret frå Händel sitt oratorium Messias er ei særs kjend bruk av ordet.
 «Hallelujah» er namnet på ein song av Leonard Cohen.

Kristendom
Jødedom
Liturgi
Kristen liturgi
Lovord
Bibelske ord og uttrykk
Interjeksjonar
Hebraiske ord og uttrykk
Lordi

Lordi er eit hardrockband frå Rovaniemi i Finland. Dei er kjende for monsterkostyma sine. Dei representerte Finland i Eurovision Song Contest 2006 og kom på 1. plass.

Medlemmer 
 Tomi Putaansuu - Vokal
 Jussi Sydänmaa - Gitar
 Hiisi - Bass
 Mana - Trommer
 Hella - Keyboard

Tidlegare medlemmer 
 Sami Keinänen - Bass (1996-1999)
 Sami Wolking - Bass (1999-2002)
 Niko Hurme - bass (2002-2005)
 Erna Siikavirta - Keyboard (1997-2005)
 Sampsa Astala - Trommer (2000-2010)
 Tonmi Lillman - Trommer (2010-2012)
 Leena Peisa - Keyboard (2005-2012)
 Samer el Nahhal - Bass (2005-2019)

Album 
 Get Heavy (2002)
 The Monsterican Dream (2004)
 The Arockalypse (2006)
 Deadache (2008)
 Babez for Breakfast (2010)
 To Beast or Not To Beast (2013)
 Scare Force One (2014)
 Monstereophonic – Theaterror vs. Demonarchy (2016)
 Sexorcism (2018)
 Killection (2020)
 Lordiversity (2021)

Video 
 Would You Love a Monsterman? (2002)
 Devil is a Loser (2003)
 Blood Red Sandman (2004)
 Hard Rock Hallelujah (2006)
 Who's Your Daddy? (2006)
 Would You Love A Monsterman? 2006 (2006)
 It Snows In Hell (2006)
 Bite It Like A Bulldog (2008)
 This Is Heavy Metal (2010)
 The Riff (2013)
 Scare Force One (2014)
 Hug You Hardcore (2016)
 Naked in My Cellar (2018)
 I Dug a Hole in the Yard for You (2019)
 Believe Me (2021)

Finske rockegrupper
Finske Eurovision Song Contest-deltakarar
Eurovision Song Contest-vinnarar
Musikkgrupper skipa i 1996
Eurovision Song Contest 2006-deltakarar
Marcel Bezençon Awards-vinnarar
Holvene

Dei øvre og nedre holvenene (latin vena cava superior og inferior) er to store vener som tømmer blod frå det store kretsløpet i hjartet hos mennesket. Dei tømmer seg i høgre framkammer. Av det deoksygenerte blodet som returnerer til hjartet er berre blodet frå koronarkretsløpet som går utanom holvenene.

Øvre holvene 
Øvre holvene blir danna av dei to venae anonymae som går saman i den stutte øvre holvena. I tillegg kjem vena azygos inn rett før holvena går inn i høgre framkammer ovantil.

Ein anatomisk variant er ein persisterande venstresidig øvre holvene som tømmer seg i høgre framkammer via koronarsinus. Dette er ein rest frå fostertida og er til stades hos om lag 3 promille av befolkninga. Tilstanden er ikkje farleg. Som regel, men ikkje alltid, er då venstresidig vena anonyma ikkje til stades.

Nedre holvene 

Nedre holvene ligg bak bukhinna (lat. peritoneum) på høgre side av ryggraden. Ho tek imot blod frå beina, bekkenområdet, levra (og gjennom ho tarmane) og nyrene. Ho kjem inn i hjartet i høgre framkammer nedanfrå og baktil. Der ligg ein kraftig fold, valvula Eustachi, og styrer blodstraumen mot framkammerskiljeveggen. Dette har ein viktig funksjon i fosterkretsløpet.

Vena azygos 
Vena azygos drenerer blod frå området mellom ribbeina og nokre andre område. Ho er knytt både til nedre og øvre holvene.

Kardiologi
Hjarte-karsystemet
Hjartet
Klarinett

Klarinett er eit musikkinstrument i treblåsarfamilien. Namnet kjem av italiensk clarino som tydar trompet, og suffikset -et som tydar liten, fordi dei første klarinettane hadde ein lyd som likna trompeten. Klarinettar kjem i mange variantar, men når ein seier klarinett meiner ein vanlegvis sopranklarinett. Det finst òg lokale variantar, som til dømes meråkerklarinetten.

Klarinettar vert laga av spesielle treslag eller, om det gjeld billige modellar, komposittmaterial og plastikk. Lyden vert generert av ei flis (røyrblad) som vibrerer når ein blæs. Klarinetten har eit stort omfang, nesten fire oktavar. Dynamisk kan ein klarinett spele svakare enn dei fleste andre instrument.

Ein person som speler klarinett vert kalla klarinettist. Nokre døme på kjende klarinettistar er Benny Goodman, Artie Shaw, Sabine Meyer, Martin Fröst, Michael Collins og Hans Christian Bræin.

Galleri

Treblåseinstrument