alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Tunsberg

Tunsberg er eit namn på byen Tønsberg, med røter i norrøn tid.

Sjå òg 
 Tunsberg bispedøme
 Tunsberghus - ein festning på toppen av Slottsfjellet
 Sættargjerda i Tunsberg
 Tunsberg Township i Minnesota

Bakgrunnsstoff 
 Tunsbergs historie i middelalderen til 1536 Vevutgåve:
Tønsberg: Høgskolen i Vestfold, 2000 

Tønsberg kommune
Dei sytten provinsane

Dei sytten nederlandske provinsane var ein personalunion i Nederlanda på 1500-talet. Området svarer omtrent til Nederland, Belgia, Luxembourg, litt av Frankrike (Artois, Nord) og litt av Tyskland.

Dei sytten provinsane 

 Grevskapet Artois
 Grevskapet Flandern (inkl. Lille, Douai og Orchies)
 Dominium Mechelen
 Grevskapet Namur
 Grevskapet Hainaut
 Grevskapet Zeeland
 Grevskapet Holland
 Hertugdømmet Brabant og Markgrevskapet Antwerpen
 Hertugdømmet Limburg og Overmaas' område 
 Hertugdømet Luxemburg
 Dominium Utrecht 
 Dominium Friesland
 Dominium Gelre (etter 1543)
 Dominium Groningen
 Drenthe (ein del av Herredømet Overijssel, med Lingen)
 Dominium Overijssel med Wedde og Westwoldingerland)
 Grevskapet Zutphen
Det blå området mellom Lille og Mons er byen Tournai, som også blir rekna med til dei sytten provinsane, mens fyrstbispedømmet Liège i grønt ikkje er ein av dei.

Tidlegare vasallstatar
 
Tidlegare monarki i Europa
Skipingar i 1482
Nedleggingar i 1581
Tidlegare land i Nederland
Audi

Audi er eit tysk bilmerke som sidan 1964 har vore ått av Volkswagen.

Soge 
Selskapet vart grunnlagt den 14. november 1899 av August Horch som A. Horch & Cie, og sende ut sin fyrste bil i 1901. Selskapet vart til Audiwerke GmbH i 1909. I 1932 vart Audiwerke slege saman med tre andre tyske bilselskap, DKW, Horch og Wandrer, for å forma eit nytt selskap, Auto Union AG. Auto Union fekk den karakteristiske logoen med dei fire ringane. Daimler-Benz AG kjøpte fleirtalet av aksjane i Auto Union i 1958, og selde dei vidare til Volkswagenwerk AG i 1964. Volkswagen gjorde Audi til dotterselskap i 1966.

«Audi» tyder «høyr» på latin. Dette namnet kom i bruk i 1909 som ei omsetjing av etternamnet til grunnleggjaren August Horch. Grunnen til det var at Horch hadde forlate det opphavlege selskapet etter at han rauk uklar med dei andre eigarane, og dimed miste eineretten til merket «Horch».

Kjelder 

Tyske bilmerke
Skipingar i 1909
Stegastein

Stegastein er ein fire meter brei og 30 meter lang utstikkar i limtre og stål som dannar eit utsiktspunkt 640 m.o.h. frå Snøvegen, Fv. 243 Aurland-Lærdal, ned mot Aurlandsvangen og Aurlandsfjorden. 

Han vart opna i 2006. Konstruksjonen er ein del av satsinga Nasjonale Turistvegar i regi av Statens Vegvesen, og har vekt internasjonal oppsikt.

Bakgrunnsstoff 
 Om Stegastein hjå Statens Vegvesen
 laamer.com  har mange bilete
 Trude Knutzen: «Stegastein» på nettstaden til Sogn og Fjordane Fylkesarkiv

Aurland kommune
Turistvegar i Noreg
Aurlandsvangen

Aurlandsvangen er kommunesenter i Aurland kommune. Tettstaden har  og ligg på austsida av Aurlandsfjorden, der Aurlandselvi renn ut i fjorden. Frå Aurlandsvangen er det 10 km til Flåm og 32 km til Lærdalsøyri (gjennom Lærdalstunnelen).

Her ligg Vangen kyrkje.

Folketalsutvikling

Sjå òg 
 Tettstader i Sogn og Fjordane

Kjelder 
 SSB: «Tettsteder og sentrumssoner. 1. januar 2005. Sogn og Fjordane»

Geografi i Aurland
Tettstader i Vestland
Kommunesenter i Vestland
Smykkestein

Ein smykkestein er ein stein eller eit anna materiale brukt i eit smykke. Det er vanleg å bruka edel- og halvedelsteinar som smykkestein, men ein kan også bruka vanlege steinar, gjerne i polert utgåve, og visse harde naturmateriale, som rav og perler. Smykkesteinar blir valde ut frå utsjånad, til dømes ved at dei reflekterer lys eller har ettertrakta fargar. Nokre av dei, som sjeldne edelsteinar og naturlege perler, kan vera særs kostbare.

Bakgrunnsstoff 

 
Pynt
Dyre ting
Smykke
Steinar
Mineral
Målrøystingar



Grunnlag 

Ordninga med lokale folkerøystingar om opplæringsspråket i den einskilde lokale skulen skal vere bokmål eller nynorsk er eit viktig element i det norske lokaldemokratiet, og eit viktig mål på kva innbyggjarane i skulekrinsane sjølve meiner når dei må ta aktivt stilling til språkspørsmålet. Det er her resultatet av målstriden syner seg, og det er avgjerande for kva slags opplæringsmål dei ungane får og dermed i høg grad kva mål dei for det meste vil nytte gjennom livet. Etter måten få elevar byter frå bokmål til nynorsk som hovudmål di eldre dei vert, medan andre vegen er meir utbreidd.

 

Tilgjengelege data for målrøystingar går attende til 1965, og sidan då har det vore halde røystingar i 400 skulekrinsar. Den typiske skulemålsrøystinga har gitt eit svært jamt resultat, men i vedtaks form har likevel resultatet oftare vore bokmål enn nynorsk. I mange krinsar har det vore fleire røystingar, i somme fall fire. Av dei 264 krinsane med røystingar i perioden var det 70 som heldt på nynorsken, medan 194 enda med bokmål. Mange av krinsane er seinare lagde ned, såleis at det i dag er 50 krinsar med nynorsk og 146 med bokmål attende av desse. For eit fullstendig oversyn av målrøystingar i perioden 1965–2004, sjå Nynorsk faktabok 2005 og for perioden 1992–2008, sjå Noregs Mållag – Årsmelding 2008–2009 .

Sidan tusenårsskiftet 

I perioden 2000–2010 er det dette biletet som teiknar seg: I 84 % av tilfella er det nynorsk som er nytta målform før røystinga. Nynorsken har sigra i 26 av 69 (38%) godtekne røystingar i dette tidsrommet. Berre ein gong, ved Sviland skule i Sandnes, har ein gått frå bokmål til nynorsk etter målrøysting i perioden, men dette var ein opphavleg nynorskkrins som gjekk til bokmål året før. For ein bokmålskrins, Florø barneskule, gav målrøystinga knapp margin for å halde på bokmålet, men deltakinga var låg. Etter vedtak i kommunestyret gjekk krinsen likevel over til nynorsk, sidan skulen har eit stort fleirtal elevar som har valt nynorsk.

Fylkesvis oversyn 

Ser ein fylkesvis på resultata, så er det stor forskjell på kor god nynorsken klarer å halde stand mot bokmålet. Dei verste fylka i så måte er Telemark, Aust-Agder og Nord-Trøndelag, kor alle krinsane har gått over til bokmål, og i Buskerud og Hordaland er det ei stor overvekt av krinsar som endra til bokmål. I Oppland, Vest-Agder og Møre og Romsdal er det mesta jamt mellom krinsane som nynorsken har halde på og dei som er tapt. Målet held mykje betre stand i Rogaland, og i Sogn og Fjordane er det altså det spesielle høve at ein bokmålskrins endrar til nynorsk, og såleis gjer nynorsken mesta einerådande i det fylket. I einskilde kommunar har det gått spesielt hardt utover nynorsken, i dei tre byane Bergen, Notodden og Steinkjer har i alt 13 krinsar endra til bokmål. Totalt i perioden har nynorsken halde stand i 18 krinsar og fått ein ny, medan bokmålet har halde på sju krinsar og teke 32 nye, det vil seie at berre ein av tre krinsar med målrøysting held framleis på nynorsken i desse åra.

 
Notar:
1)4 i Notodden.
2)Alle i Bergen.
3)5 i Steinkjer.

Kjelder 
 Nynorsk faktabok 2005
 Nyhende frå nynorskverda - nynorsk.no

 
Nynorsk
Utdanning i Noreg
Eskimoar

Eskimo er eit omgrep brukt om urfolk frå polarområda nord i Amerika, lengst aust i Russland og på Grønland. Det kan anten visa til alle folka som tradisjonelt heldt til i desse områda og snakkar eskimoisk-aleutiske språk, eller berre til inuittar som kjem frå Grønland og Nord-Amerika og talar inuittspråk. Namnet 'eskimo' er eit utgruppenamn, lånt inn som internasjonalt vandreord via fransk esquimaux, opphavleg frå innu ayas̆kimew, av uklar tyding, kanskje ‘person med truger' og først brukt om mikmaqar og huronar, seinare som samlenamn for inuittar, aleutar og yupikfolk.

Referansar 

Algonkinske ord og uttrykk
Nordamerikanske urfolk
Déjà vu

Déjà vu (fransk for allereie sett) er ei nemning for ei kjensle av at ein tidlegare har opplevd noko ein i røynda opplever for første gong. 

Omgrepet vart første gongen bruka av franskmannen Emile Boirac i boka hans L'Avenir des sciences psychiques. Kjensla av déjà vu blir følgt av ei sterk kjensle av attkjenning, og ofte ei underleg eller nifs stemning.

Sjå òg 
 Paramnesi

Franske ord og uttrykk
Kjensler
Hermann Jónasson

Hermann Jónasson () var statsminister i Island i to bolkar. Fyrste gonga sat han frå 28. juli 1934 til 16. mai 1942 og den andre perioden var frå 24. juli 1956 til 23. desember 1958. 

Hermann Jónasson var far til Steingrímur Hermannsson som vart islandsk statsminister på 1980-talet.

Andre nettstader 
 Alþingi.is - Hermann Jónasson

Denne artikkelen byggjer på artikkelen «Hermann Jónasson» henta frå Wikipedia på svensk 9. januar 2007.

Islandske statsministrar
Panamakanalen

Panamakanalen er ein stor kanal som skjer gjennom den smalaste delen av Panama. Kanalen er 80 km lang og opna i 1914. Han gjer det mogeleg for skip å ta «snarvegen» frå Atlanterhavet til Stillehavet og omvendt via Gatúnsjøen. 5 % av verdshandelen går gjennom kanalen.

Dimensjonar 

Panamakanalen er vel 80 km lang. Han har to sett med sluser på stillehavssida, Miraflores- og Pedro Miguel-slusene, og Gatun-slusene på atlanterhavssida. Kvart slusekammer er 305 meter langt, 33,5 meter breidt og 24 meter djupt.

Kanalen har to løp slik at det kan gå skip i begge retningar samstundes. Høgdeskilnaden frå havet til Gatunsjøen er 26 meter. Samanlikna med Suezkanalen vart det tatt ut tre gonger meir masse då Panamakanalen vart bygd, totalt 204 millionar kubikkmeter (268 millioner kubikkyards).

På atlanterhavssida har slusene massive stålportar som er 21 meter høge og veg 745 tonn kvar, men dei er allikevel så godt balansert at dei bare krev ein 30 kW (40 hestekrefter) motor for opning og lukking. På stillehavssida, ved Miraflores, er slusene 24 cm høgare og er utsett for mykje større tidvasskilnader.

Merknadar

Kjelder

Delar av denne artikkelen bygger på «Panamakanalen» frå ,  den 16. januar 2022.  
 

Sjøfart i Panama
Kanalar
Skipingar i 1914
Tryggvi Þórhallsson

Tryggvi Þórhallsson () var statsminister på Island frå 28. august 1927 til 3. juni 1932. Han representerte partiet Framsóknarflokkurinn.

Islandske politikarar
Islandske statsministrar
Plagiat

Plagiat vil seie å kopiere kva andre har sagt, skrive eller spelt inn, og på alle moglege slags måtar distribuere dei offentleg. Spesielt blant forfattarar, musikarar og oppfinnarar har dette fenomenet vore utbreidt. Òg diverse oppfinningar har vorte plagiert opp gjennom tidene. Fenomenet plagiat - eller plagiering - gjeld forøvrig berre ferdige produkt. Vanlegvis gjev åndsverkslova automatisk copyright til ferdige produkt, som til dømes bøker, komposisjonar og andre ting. Uferdige produkt, som til dømes idéar, vert ikkje råka av verken copyright eller åndsverkslova.

Opphavsrett
Målrøystingar 2000-2009

Oversyn over folkerøystingar om opplæringsmål i norske skulekrinsar i åra 2000–2009.

Kjelder 

 Språkfakta 2010
 Noregs Mållag - Årsmeldingar 

Målrøystingar
Nynorsk
Aker Elektro

Aker Elektro (AEL), tidlegare Stord Elektro og Aker Kværner Elektro, er eit industriselskap i Aker Solutions-gruppa. AEL leverer elektro-, instrument- og telekommunikasjonsutstyr og -tenester til olje- og gassindustrien, hovudsakleg på norsk sokkel. AEL har avdelingar på Stord, i Stavanger, i Bergen og i Stjørdal. Firmaet har om lag 1530 tilsette.

Historie 
Firmaet vart skipa på Stord i 1946, då under namnet Stord Elektro.

Då Aker Maritime og Kværner vart slegne saman til Aker Kværner, vart Kværner sine elektro- og automasjonsavdelingar overførte til Aker Elektro. Firmaet skifta seinare namn til Aker Kværner Elektro. Hovudkontoret vart flytta frå Stord til Stavanger på 2000-talet. AEL er i dag leiande i Noreg på sitt fagområde. Då Aker Kværner skifta namn til Aker Solutions i 2008, vart firmaet heitande Aker Elektro att.

Norske industriselskap
Næringsliv på Stord
Skipingar i 1946
Aker Solutions
Elektronskal

Eit elektronskal er ei gruppe elektronbanar med same avstand frå atomkjernen. Det er eit elektron i kvar bane og det er eit maksimalt tal på kor mange banar det er i kvart skal. Det er maksimalt sju elektronskal rundt ein atomkjerne. Eit skal må vera fullt før det kan vera elektron i skalet utanfor. Kor mange elektron atomet har blir kalla elektronkonfigurasjonen til atomet.

Atomfysikk
Kvantemekanikk
Tupiar

Tupiar er eit at dei største urfolka i Brasil. Dei snakka opphavleg tupi-guarani-språk.

Tupiar spreidde seg til store delar av Brasil for over 2000 år sidan. Då europearar først kom til området på 1500-talet budde det tupiar langs heile kysten frå Amazonasmunninga til sør i delstaten São Paulo. Dei levde i ulike stammegrupper som kunne måla nokre hundre til fleire tusen folk, til dømes tupiniquim, tupinambá, potiguara, tabajara, caetés, temiminó og tamoios.Tupiane dreiv jordbruk og dyrka mellom anna mais, maniok, søtpotet, graskar, bønner, jordnøtter, bomull og tobakk. Dei ulike stammane låg ofte i krig med kvarandre eller andre folkegrupper i området.

Etter at kolonitida byrja blei tupiar drepne, tekne som slavar eller gjekk opp i den nye brasilianske folkesettinga. Fleire brasilianarar har dermed noko tupiopphav. Det finst også nokre få grupper att som har ein eigen tupi-identitet og følgjer gamle tradisjonar.

Kjelder 

 
 Denne artikkelen bygger på «Tupi people» frå , den 21. september 2010.

Bakgrunnsstoff 
 Brazilian Tribes  ved balagan.org.uk

Brasilianarar
Brasiliansk historie
Amerikanske urfolk
Mauna Loa

Mauna Loa (hawaiisk for 'langt fjell') er ein aktiv skjoldvulkan på Hawaii. 
Han har ei høgd på 4 169 moh., men er heile 9 170 meter høgare enn havbotnen han står på, og heile fjellet er bygd opp av rundt 65 000-80 000 km³. Mauna Loa er dermed den største aktive vulkanane i verda i dag. 

Sidan 1832 har vulkanen hatt 39 utbrot, det siste i 1984. Området hadde mykje jordskjelvaktivitet i 2004, men fekk likevel ingen utbrot det tiåret.

Kjelder 

 Mauna Loa Volcano, soest.hawaii.edu
 «Mauna Loa - Earth's Largest Volcano», wr.usgs.gov

Bakgrunnsstoff 

Vulkanar på Hawaii
Dalsfjorden på Sunnmøre

For andre tydingar, sjå Dalsfjorden.

Dalsfjorden er ein 17 kilometer lang fjordarm av Voldsfjorden i Volda kommune på Sunnmøre. Den største djupna i fjorden er 209 m.

Fjorden har innløp mellom Bjørkvoll i nord og Rysteneset i sør. Frå her går fjorden nesten rett sørover. 

På austsida av fjorden har ein i retning innover: Kornberg, Nautvik og Dale.
Inst i fjorden ligg Steinsvik.
På vestsida av fjorden i retning utover har ein: Åmelfot, Innselset, Aksnes, Dravlausbygda, som inneheld: Løvik, Holen, Lisjemyra, Dravlaus, Ulvestadbygda som inneheld Sætre, Lauvstad og Ulvestad og Velsvik. 

Det ligg ein barneskule på Lauvstad og ein barne- og ungdomsskule i Dravlausbygda.

Dalsfjord kyrkje ligg på Dravlaus i Dravlausbygda.

Fjorden er omgjeven av høge fjell og fjordsidene i den indre delen av fjorden stig bratt opp til 600-800 meter over havet. 

Anleggsarbeidarar frå Dalsfjorden spesialiserte seg midt på 1800-talet i å bygge fyr, fyrlykter og sjømerke langs norskekysten. Deira verksemd har fått sitt minnesmerke i heimbygda, Dalsfjord fyrmuseum.

Fv5890 går langs begge sider av fjorden. Det går ferje mellom Lauvstad og Volda.

Dalsfjord var eigen kommune, skild ut frå Volda frå 1. januar 1924, fram til den igjen blei slått saman med Volda frå 1. januar 1964 til den nye Volda kommune.

Sjå òg 
 Volda

Bakgrunnsstoff 
Nettside for Dalsfjord fyrmuseum

Fotnotar 

Fjordar i Volda
Fjordar på Sunnmøre
Urea

Urea er eit amid med kjemisk formel CH4N2O. Det vil seia ei organisk sambinding som inneheld nitrogen og ei karbonylgruppe. Sambindinga er òg kjend under namna urinstoff og karbamid. Det systematiske namnet er karbonsyrediamid. Reint urea er eit kvitt, krystallinsk, luktfritt stoff.

Oppdaging 

Urea vart oppdaga av Hilaire Rouelle i 1773 . Stoffet var den første organiske sambindinga som vart syntetisert frå uorganiske utgangsstoff. Dette vart gjort i 1828 av Friedrich Woehler. Han danna stoffet i ein reaksjon mellom kaliumcyanat og ammoniumsulfat under eit forsøk på å framstilla ammoniumcyanat (NH4CNO). Ved å danna urea motbeviste han vitalisme, teorien om at kjemikaliane i levande organismar var fundamentalt ulike andre materiale. Dette vart starten på fagfeltet organisk kjemi.

Bruk 

Urea har mange bruksområde. Nokre eksempel er:
 Som bestanddel i gjødsel. Urea er ei ganske billig kjelde til nitrogen.
 Som ingrediens i nokre hudkremar, badeoljar o.l. 
 Som råstoff i produksjon av nokre typar plast.
 Som råstoff i produksjon av nokre typar lim (urea-formaldehyd eller urea-melamin-formaldehyd). Den siste er vassfast.
 Karbamid har e-nummer E-927b og vert mellom anna brukt i tyggegummi.

Framstilling 

Stoffet kan utvinnast av urin og var den første organiske sambindinga som vart framstilt kunstig i laboratoriet. 

I dag vert urea produsert i store mengder ved direkte reaksjon mellom ammoniakk (NH3)og karbondioksid (CO2).

Biologisk rolle 

Urea er eit avfallsstoff frå nedbryting av protein. Det vert utskilt gjennom urinen.

Bakgrunnsstoff 

 
Ureasyklusen
Funksjonelle grupper
Nitrogenmetabolisme
Gjødsel
Bulkkjemikal
Ekskresjon
Lymfevæske
Essensielle lækjemiddel
Sioux

Sioux er eit siouxspråk som blir tala av rundt 20 000 siouxfolk i USA og Canada. Det blir delt inn i tre hovudgrupper: Lakota (lakȟóta), vest-dakota (yankton-yanktonai eller dakȟóta) og aust-dakota (santee-sisseton eller dakhóta).

Folkegrupper som tradisjonelt har tala siouxspråk blir kalla siouxfolk. Desse igjen tilhøyrer gjerne stammar med namn etter kva språk dei snakker.

Språkdøme

Fonetiske skilnader
Tabellen under viser skilnader i uttale av ulike ord mellom ulike typar sioux og dei nærskilde nakotaspråka assiniboine og stoney, som ikkje er rekna som gjensidig forståelege med sioux.

Skilnader i ordtilfang

Siouxdialektane har store skilnader i ordforråd. Her har yankton-yanktonai meir til felles med lakota enn med santee-sisseton. Døme:

Bakgrunnsstoff
Sioux, språkomtale med døme ved omniglot.com
Lakota:
Lakota ved inext.cz
Lakota for beginners ved unilang.org

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Sioux language» frå ,  den 3. februar 2013.  
 

Språk i USA
Sioux
Einskildspråk
Mjølne

Mjølne eller Mjolne (òg kalla Mjølner; norrønt Mjǫllnir) er hammaren og viktigaste våpenet til Tor i norrøn gudelære. Ifølgje Den yngre Edda ville hammaren alltid nå målet sitt, og slå så hardt brukaren måtte ønskja. Om han vart kasta mot noko, ville han aldri bomma, og heller ikkje flyga så langt at han ikkje ville finna tilbake til eigaren. Mjølne kunne òg bli så liten at han kunne berast inni trøya. Tor brukte hammaren mot jotnar og andre uvesen, som Midgardsormen.

Soger 
Ifølgje Skaldskaparmål i Snorre-Edda lagde dei to dvergane Brokk og Sindre hammaren på oppdrag frå Loke. Ettersom han hadde vedda hovudet sitt på at dei ikkje ville kunne laga like fine ting som Ivaldesønene, prøvde Loke, i flugeham, å hindra dei i arbeidet. Då dei skulle laga hammaren, lukkast han i å få Brokk til å stoppa å blåsa med belgen eit bel, og hammaren fekk dermed eit litt for kort skaft.

Trymskvida fortel om korleis hammaren ein gong fall i hendene til jotnane, og Tor og Loke måtte bruka list for å få han attende.

Bruk 

Torshammaren blei brukt som smykke i norrøn tid. Det er særleg funne mange hammaranheng i område med sterk kristen påverknad, som sørlege Noreg, søraustre Sverige og Danmark. Ettersom hammaren kan minna mykje om dei likearma kristuskrossa som var vanlege blant kristne på denne tida, kan ein tenka seg at å bera torshammaren som smykke var ein måte å hevda den gamle trua på. Ein finn også hammaren avbilda på runesteinar frå Danmark og Sør-Sverige, tidvis med innskrifter som ber Tor om å vaka over døde. Igjen kan dette vera eit svar på kristen skikk med å be Gud om vern for dei døde.

I nyare tid har mange nyheidenske åsatruande teke i bruk hammaren som symbol. Ein finn også hammaren i bruk som meir eller mindre symbolsk pynt i fleire andre miljø, til dømes innan tungmetallmusikk, særleg svartmetall og vikingmetall. Elles finn ein Mjølne i kommunevåpenet til Torsås i Kalmar län og i logoen til Bornholm Museum på Bornholm.

Kjelder 
 
 Denne artikkelen bygger på «Mjolnir» frå , den 10. september 2009. 
  oppgav desse kjeldene:
  
 
 

Norrøn mytologi
Norrøn religion
Åsatru
Mytologiske våpen
Effektivitet

Effektivitet i sosialøkonomisk forstand tyder det å oppnå ei høg verdiskaping samstundes som ein ikkje nyttar mykje ressursar. (Busch, Johnsen og Vanebo, 2002). 

Effektiviteten til noko avheng såleis av kva vi meiner med verdiskaping, og kva vi meiner med ressursbruk. Dette er tema som ein i få tilfelle vil bli sams om. Samstundes er ikkje alltid all verdiskaping og ressursbruk målbar. Likevel nyttast omgrepet som ei oppfordring for kva ein ynskjer å oppnå på mange felt i livet, gjerne utan at ein klargjer kva ein legg i dei underliggjande omgrepa verdiskaping og ressursbruk.

Omgrepet vert ofte forvirra med det relaterte omgrepet produktivitet. Produktivitet tyder likevel ein størst mogleg produksjon av noko i forhold til ressursbruken. Effektivitetsomgrepet er med andre ord vidare.

Kjelder 
 T. Busch, E. Johansen, J.O. Vanebo: Økonomistyring i det offentlige. 3.utgåve. Oslo, 2002.

Organisasjonsteori
Økonomi
Adveksjon

Adveksjon er transport av skalare storleikar i eit vektorfelt. Eit døme på adveksjon kan vere transport av varme, fukt eller salinitet i hav eller atmosfæren, men alle substansar og storleikar kan advekterast i alle slags væsker. Adveksjon er ein viktig prosess i danninga av orografiske skyer og nedbør frå skyer. Adveksjon følgjer isobarflater og derfor i hovudsak horisontale. Adveksjonsoperatoren i høgde- (z) og trykkoordinatar (p) er:

.

der vektoren v og skalarane u og v er dei horisontale komponentane av straumen, w er den vertikale komponenten av straumen. x og y er den horisontale posisjonen, medan z er høgda.

Meteorologi 

I meteorologi og fysisk oseanografi viser adveksjon ofte til transport av ein storleik i atmosfæren eller havet, som varme, fukt eller salinitet. Meteorologisk eller oseanografisk adveksjon følgjer isobarflater og er derfor hovudsakleg horisontal. Adveksjon er viktig for danninga av orografiske skyer og nedbørsdanninga i skyer, som ein del av vasskrinslaupet.

Andre storleikar 
Adveksjonslikninga gjeld òg viss storleikar som vert advektert er representert av ein sannsynstettleiksfunksjon i kvart punkt. Å gjere greie for diffusjon vert derimot vanskelegare i slike tilfelle.

Sjå òg 
 Adveksjonslikninga
 Jordatmosfæren
 Vind

Atmosfærisk dynamikk
Vektorrekning
Fysisk oseanografi
Hyperbolske partielle differensiallikningar
Likningar frå væskedynamikk
Konveksjon
Varmeoverføring