alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Lancashire

Lancashire er eit ikkje-metropolitansk grevskap i Nordvest-England. Det har fått namn frå byen Lancaster og vert stundom kalla County of Lancaster. Lancashire grevskapsråd held til i Preston. Lancaster vert likevel rekna som administrasjonsby. Lancashire vert stundom forkorta Lancs, opphavleg nytta av Royal Mail. Grevskapet har kring 1,5 millionar innbyggjarar og desse vert kalla lancastrians.

Lancashire vart grunnlagd på 1100-talet. I Domesday Book (1086) vert landområda her omtalte som ein del av Yorkshire. Området mellom elvane Mersey og Ribble var ein del av Cheshire. Då dei opphavlege grensene vart fastsett, grensa Lancashire til Cumberland, Westmorland, Yorkshire og Cheshire.

Lancashire steig fram under den industrielle revolusjonen som ein stor kommersiell og industriell region. Grevskapet bestod av fleire hundre møllebyar og bergverk. I 1830-åra vart om lag 85 % av all bomull i verda handsama i Lancashire. Accrington, Blackburn, Chorley, Darwen og Burnley var store bomullsspinneri-byar på denne tida. Blackpool var eit stort turistsenter for innbyggjarane i møllebyane i Lancashire, særleg under ferietida wakes week.

Grensene vart endra ein god del under reforma i 1974, då Liverpool og Manchester og områda rundt vart omgjort til dei metropolitanske grevskapa Merseyside og Stor-Manchester. På demme toda vart Furnesshalvøya ein del av Cumbria. I dag grenser grevskapet til Cumbria, Stor-Manchester, Merseyside og North og West Yorkshire. Hertugdømet Lancaster utøver retten til Krona i området kalla pfalzgrevskapet Lancaster.

Bakgrunnsstoff 
 Tradisjonar i Lancashire
 Kart over Lancashire 
 Offisiell turistside

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Lancashire» frå ,  den 22. november 2009. 
 oppgav desse kjeldene:

Skipingar i 1182
Wiltonien

Wiltonien (også Wilton-industrien eller Wilton-kulturen) er ei arkeologisk nemning for ein sørafrikansk mikrolittindustri som truleg byrja for rundt 15 000 år sidan. Det er funne Wilton-verktøy i Sør-Afrika, Zambia og Zimbabwe.

Industrien har namn etter funnstaden Wilton, ein gard i Kapp-provinsen i Sør-Afrika. Han blei først skildra av John Hewitt etter utgravingar på staden saman med C.W. Wilmot. Det er også funne bustader knytt til industrien ved Kalambo-fossane ved søraustre enden av Tanganyikasjøen.

Industrien kan samanliknast med europeisk mellomsteinalder. Seine funn frå industrien viser polerte steinverktøy.

Ein delvis overlappande, litt nordlegare mikrolittradisjon var Nachikufan.

Kjelder

Afrikansk historie
Sørafrikansk historie
Zambisk historie
Steinalderen
Lykt

Lykt er ei stasjonær eller bærbar lampe som i tidlegare tider ofte nytta olje som brennstoff. Fjøslykter, til dømes, var bærbare oljelykter. I maritim samanheng vert eit lite fyr kalla ei lykt.

Sjå òg 
 Lampe
 Lanterne
 Fyr
 Oljelampe
 Parafinlampe
 Snølykt

Lyskjelder
Gulpesnipe

Gulpesnipe (Pluvianellus socialis) er ein sjeldan og særeigen vadefugl som berre finst i det sørlegaste Sør-Amerika. Gulpesnipa er no plassert i sin eigen biologiske familie, Pluvianellidae i ordenen vade-, måse- og alkefuglar. Artsnamnet på norsk kjem av at vaksne fuglar kan gulpe opp føde til ungane, dette er unikt for vadefuglar. 

Denne arten er ikkje ein langdistansemigratant, sjølv om enkelte fuglar trekk lengre nord i det sørlege Argentina om vinteren. Arten hekkar i innlandet, deretter flyttar fuglane ut til kysten, og spesielt til elvemunningar om vinteren. Gulpesnipe har likskap med steinvendar i struktur og i levemåte, men han kan ikkje forvekslast med andre vadefuglartar. Oversida og brystet er lysegrå, og resten av undersida er kvit. Gulpesnipa har korte, raudfarga bein, svart nebb og raude auge. Ungfuglar har gulaktig farge i auge og bein, og fjørdrakta er grå med gradert tone. Ropet frå denne arten liknar lyden av duer.

Gulpesnipa hekkar nær vatn, gjerne ved saltsjøar, men det er rapportert om reir nær elvar òg. Para forsvarer territorium og begge foreldra deler på ruginga. Hoa legg to store egg på bakken, men vanlegvis er det berre ein unge som veks opp frå kvart kull. Eit unikt aspekt ved åtferda og fysiologien er metoden for å mate ungane. Ungane får nokre gonger føde som dei vaksne har lagra i kroa og gulpar opp.

Føda er små virvellause dyr som dei plukkar frå bakken eller som dei finn under småstein. Det har vore observert at dei samlar mark i nebbet på ein liknande måte som lunden samlar småfisk.

Arten var lenge plassert saman med loer i familien Charadriidae, men molekylære studiar tyder på at dei er knytt tettare til slirenebbar, den unike familien for Antarktis-regionen.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Magellanic Plover» frå , den 22. november 2009.

Fotnotar 

Vade-, måse- og alkefuglar
Norges Hindu Kultursenter

Sivasubramanaya Alayam, Norges Hindu Kultursenter er eit hindutempel som ligg i eit industrilokale i Martin Strandlis vei i drabantbyen Ammerud i Oslo. Det er eit Murugan-tempel, tilknytt sjivadyrking.

Tempelet blei oppretta i 1998 av tamilar fra Sri Lanka, tilknytte organisasjonen Norges Hindu Kultursenter.

Bakgrunnsstoff 

 Norgeshindu.com 
 Norsk Hindu Kultursenter ved lokalhistoriewiki.no

Sakralbygg i Oslo
Hindutempel
Tuss og Troll

Tuss og Troll er ein norsk teikneserie basert på eventyr. Teikneserien gjekk i Norsk Barneblad i tidsrommet 1944 - 1955. Sidan 1945, unnateke 1947, har Tuss og Troll kome som julehefte.

Innhald 
I starten var det norske folkeeventyr som vart teikna. Fyrste eventyret som var teikna, både i Norsk Barneblad og i juleheftet, var «Mons Raudskjegg». Seinare har det og vorte brukt eventyr av H.C. Andersen og frå 1001 natt. Likeeins er det brukt stoff frå lokale eventyrsamlingar.

Tekstskrivarar 
 Øyvind Dybvad, 1945-55 og 1993-2001
 Johannes Farestveit, 1956-86
 Olav Norheim, 1987 
 Anders Kvåle Rue, 1987
 Velle Espeland, 1992-99
 Gard Espeland, 2000-02
Nokre år var fleire av desse saman om teksta.

Teiknarar 
Øyvind Dybvad, som stod bak ideen om teikneserien, fekk Jens R. Nilssen som teiknar. Han teikna så lenge serien gjekk i Norsk Barneblad. Frå juleheftet i 1956 overtok Solveig Muren Sanden. Ho teikna trolla snillare enn Jens R. Nilssen. Han teikn troll og miljø i ein stil inspirert av Theodor Kittelsen. Siste åra har Håkon Aasnes teikna saman med Solveig Muren Sanden.

Kjelde 
 Knut A Brandal «Tuss og Troll - teikna eventyr» i Tuss og Troll Jula 2008
 aasentunet.no

Nynorske teikneseriar
Norske teikneseriar
Julehefte
Dalsbotn haldeplass

Dalsbotn haldeplass ligg i Flåmsdalen i Aurland kommune og er ein haldeplass på Flåmsbana. Haldeplassen vart opna i 1942 då bana vart opna for ordinær persontrafikk.

Dalsbotn haldeplass ligg på 200 moh., 13,90 kilometer frå Myrdal stasjon og 6,30 kilometer frå Flåm stasjon. For reisande frå Myrdal er Berekvam førre haldeplass og Håreina neste.

Fotnotar

Bakgrunnsstoff 
 Om Dalsbotn haldeplass på nettstaden til Jernbaneverket
 Om Dalsbotn haldeplass i Stasjonsdatabasen til Norsk Jernbaneklubb

Stasjonar på Flåmsbana
Jarnbanestasjonar opna i 1942
1942 i Noreg
Håreina haldeplass

Håreina haldeplass ligg i Flåmsdalen i Aurland kommune og er ein haldeplass på Flåmsbana. Haldeplassen opna i 1941 då det vart opna for noko persontrafikk på bana.

Håreina haldeplass ligg på 48 moh, 17,21 kilometer frå Myrdal stasjon og 2,99 frå Flåm stasjon. For reisande frå Myrdal er førre haldeplass Dalsbotn medan neste er Lunden.

Fotnotar

Bakgrunnsstoff 
 Om Håreina haldeplass på nettstaden til Jernbaneverket 
 Om Håreina i Stajonsdatabasen til Norsk Jernbaneklubb
 Eldre fotografi frå Håreina på nettstaden til Nasjonalbiblioteket

Stasjonar på Flåmsbana
Jarnbanestasjonar opna i 1941
1941 i Noreg
Broome County

Broome County er eit fylke i den amerikanske delstaten New York. Det har 200 536 innbyggarar (2000). Fylkets administrative senter er Binghamton.

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell nettstad

 Denne artikkelen bygger på «Broome County» frå ,  den 22. november 2009.  
 

Fylke i New York
Lockheed Martin

Lockheed Martin er ein stor produsent av passasjerfly, militærfly, rakettvåpen og romfartøy. Selskapet er ein av verdas største produsentar av forsvarsutstyr. Pr. 2005 er 95% av alle inntekter henta frå kontraktar med Forsvarsdepartementet i USA og andre utanlandske departement. Selskapet har 130 000 tilsette.
Lockheed Martin vart oppretta i 1995 gjennom ei samanslåing mellom Lockheed Corporation og Martin Marietta.

Utval av produkt frå Lockheed Martin 

 Trident-missil 
 F-16 Fighting Falcon (Produksjonen kjøpt opp frå General Dynamics i 1993) 
 F/A-22 
 C-130 Hercules 
 Diverse satellittar
 DSCS-3 satellittar
 Tiros-N satellitt
 A2100
 Martin Marietta 3000 
 Martin Marietta 4000 
 Martin Marietta 8000 
 Titan rakettar

Divisjonar

Luftfart 
 Lockheed Martin Aeronautics

Elektroniske system 
 Lockheed Martin Canada
 Lockheed Martin Maritime Systems & Sensors
 Lockheed Martin Missiles & Fire Control
 Lockheed Martin Simulation, Training & Support
 Lockheed Martin Systems Integration - Owego
 Lockheed Martin Transportation & Security Solutions

Informasjon & Teknologisystem 
 Sandia National Laboratories
 Knolls Atomic Power Laboratory
 Lockheed Martin Aircraft & Logistics Centers
 Lockheed Martin Information Technology
 Lockheed Martin Space Operations
 Lockheed Martin Systems Management
 Lockheed Martin Technical Operations
 Lockheed Martin Technology Ventures

Integrerte system og løysingar 
 Lockheed Martin Integrated Systems & Solutions
 Lockheed Martin Orincon
 Lockheed Martin STASYS

Romsystem 
 Lockheed Martin Space Systems

Bakgrunnsstoff 
 Lockheed Martin - Offisiell nettstad

Sjå og 
 Boeing
 McDonnell Douglas, no ein del av Boeing.
 Airbus

 Denne artikkelen bygger på «Lockheed-Martin» frå ,  den 23. november 2009.  
 

 
Føretak i Amerika
Skipingar i 1995
Lunden haldeplass

Lunden haldeplass ligg i nedre del av Flåmsdalen i Aurland kommune og er ein haldeplass på Flåmsbana. Haldeplassen vart opna i 1942 då bana vart opna for ordinær persontrafikk.

Lunden haldeplass ligg på 16 moh, 18,60	kilometer frå Myrdal stasjon og 1,60 kilometer frå Flåm stasjon. For reisande frå Myrdal er Håreina førre haldeplass, medan neste stopp er endestasjonen Flåm.

Fotnotar

Bakgrunnsstoff 
 Om Lunden haldeplass på nettstaden til Jernbaneverket 
 Om Lunden haldeplass i Stasjonsdatabasen til Norsk Jernbaneklubb
 Eldre fotografi frå Lunden på nettstaden til Nasjonalbiblioteket

Stasjonar på Flåmsbana
Jarnbanestasjonar opna i 1942
1942 i Noreg
Syracuse i New York

Syracuse er ein by i staten New York i USA. Byen er særleg kjend for universitet, Syracuse University, som òg vann den nasjonale college basketballigaen i i USA i 2003. Syracuse er òg kjend som vertskapsby for The Great New York State Fair som vert arrangert årleg.

Syracuse er namnet på fleire byar i USA. Truleg er dei oppkalla etter den italienske byen Siracusa på austkysten av Sicilia.

Vennskapsbyar 
  Tammerfors i Finland
  Chiayi i Taiwan

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Syracuse (New York)» frå Wikipedia på bokmål, den 22. november 2009. 

Byar i delstaten New York
Flåmsdalen

Flåmsdalen er ein 18 kilometer lang smal dal som strekkjer seg frå Myrdalsplatået på vel 800 moh. ned til Fretheim inst i Aurlandsfjorden i Aurland kommune i Vestland. Gjennom dalen renn den varig verna Flåmselvi, som har utspringet sitt nordom Hardangerjøkulen, og jarnbanen Flåmsbana går frå Myrdal og ned gjennom heile dalen til endestasjonen ved fjordbotn.

Bakgrunnsstoff 

 

Geografi i Aurland
Dalar i Vestland
Kjosfoss kraftverk

Kjosfoss kraftverk er eit vasskraftverk i Flåmsdalen i Aurland kommune i Vestland. 
Kraftverket utnyttar vantnet i Flåmselvi. Det er også eit anna mindre kraftverk lenger nede i elva, men elva er elles varig verna mot kraftutbygging.
Reinungavatnet er regulert mellom 765 og 763 moh og Seltuftvatnet mellom 812 og 808 moh .

Installert effekt er 3,5 MW med ein midlare årsproduksjon på 24 GWh.
Anlegget er eigd og vert drive av Bane Energi AS og det meste av straumen vert brukt til drift av jarnbane.

Staten kjøpte fallrettane i Kjosfossen i 1894 for å skaffe straum til anlegga ved Gravhalstunnelen på Bergensbanen.
Kraftstasjonen vart opna i 1898. 
Murane etter kraftstasjonen er framleis synlege frå utkikksplattforma ved Kjosfossen haldeplass på Flåmsbana. 

Då Flåmsbana vart bygd vart kraftverket opprusta og det vart bygd ny kraftstasjon litt nedom den gamle. 
Den nye kraftstasjonen vart starta opp 27. oktober 1944 og knapt ein månad seinare gjekk den fyrste turen med elektrisk motorvogn på bana.

Ved reguleringa i 1944 vart ein grusrygg ved Seltuftvatnet vaska ut, og det kom etter kvart for dagen brende steinar, trekol og slagg. Dette var spor etter jernvinne frå attende til eldre jarnalder.

Kjelder 
<div class="references-small">
 Denne artikkelen bygger på «Kjosfoss kraftverk» frå Wikipedia på bokmål, den 23. november 2009. Der vart denne kjelda gjeven:
 NVE

Fotnotar 

Kraftverk i Aurland
Kraftverk skipa i 1944
Gravhalstunnelen

Gravhalstunnelen på 5 311 meter er ein av dei lengste tunnelane på Bergensbanen. 
Tunnelen ligg mellom Upsete haldeplass og Myrdal stasjon i Aurland kommune i Vestland fylke, og er er bora gjennom fjellet Urdshovd som skil Flåmsdalen i aust frå Raundalen i vest. 
Tunnelen stod ferdig 7. april 1906, etter seks års arbeid. Han vart teken i bruk sommaren 1906, då linja frå Bergen til Myrdal vart sett i drift.  

Gravhalstunnelen var det største einskildprosjektet på Bergensbanen. 
Det vart bygd tilførselsvegar frå Flåm og Voss for å få frakta opp materiell til bygginga. 
Vegen frå Voss til Upsete stod ferdig i 1896. 
Deretter vart vegen frå Flåm til Vatnahalsen bygd. 
For å kunne bruke vegane vart dei brøytte av fleire hundre mann på våren. 
Etter brøytinga måtte vegane tørke fram til slutten av juni, før dei kunne nyttast i nokre hektiske månader.  

Opphavleg vart tunnelen planlagd driven 1,8 km for hand frå austsida. 
Fjellet var av den harde fjelltypen gneis, så arbeidet gjekk svært seint. 
Det vart difor bygd eit kraftverk i Kjosfossen slik at ein fekk elektrisk kraft til å kunne nytte trykkluftbor. 
Frå vestsida nytta ein hydrauliske boremaskiner. 
Til trass for vanskane vart kostnadane til tunnelprosjektet tre millionar kroner, noko som var rekna som svært lågt.

Tunnelen var den lengste på Bergensbanen frå han vart opna i 1909 fram til Ulrikentunnelen vart sett i drift i 1964.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Gravhalstunnelen» frå Wikipedia på bokmål, den 23. november 2009. Der vert denne kjelda gjeven:

Referansar

Bakgrunnsstoff 

 

Tunnelar på Bergensbanen
Jarnbanetunnelar opna i 1906
Samferdsle i Aurland
Jarnbanetunnelar i Vestland
Flåm Utvikling

Flåm Utvikling AS er eit reiselivsselskap som har til mål å styrke og vidareutvikle reiselivsnæringa i Flåm i Aurland kommune. Selskapet er eit dotterselskap til Aurland Ressursutvikling og vart stifta i 1997. 
Flåm Utvikling overtok frå 1. januar 1998 drifts-, produktutviklings- og marknadsføringsansvaret for Flåmsbana. NSB er likevel framleis driftsmessig ansvarleg for sjølve togføringa, og Jernbaneverket har ansvaret for skjenegang og signalanlegg.

Kjelder 
 «Historisk oversikt for Flåmsbana» på nettstaden til Flåmsbanemuseet

Næringsliv i Aurland
Reiseliv i Vestland
Skipingar i 1997
Lygra

Lygra er ei øy mellom Lurefjorden og Lureosen i Nordhordland. Øya ligg nordvest i Alver kommune. 
Lokalt vert øya kalla Luro, og ofte vert også øya Kalven, som ligg nordom Lygra med eit smalt sund mellom, og øya Børøyna, som ligg sørom, omtala som ein del av Lygra. Lygra er lang og smal, om lag 4 km lang og 800 meter på det breiaste.

Det er veg til øya som kom i 1972, og denne går over Børøyni og vidare inn til Seim der ein kjem inn på E39.

På Lygra ligg også ei rekkje gardar og Lyngheisenteret, som er eit informasjonssenter om kystlandskapet.

Det er kring 60 fastbuande (overslag frå 2009) og ein del fritidsbustader.

På øya ligg Lygra kyrkje frå 1892, og Lygra har vore kyrkjestad sidan mellomalderen.
Det også ein del gravminne ifrå vikingtida på øya.
På Kalven (øya nordom Lygra) ligg ein utgraven gard ifrå mellomalderen som ein reknar med vart aude under Svartedauden.

Det er snøggbåtstopp på flytebrygga nedom Lyngheisenteret som snøggbåten går innom etter forespurnad på sine ruter mellom Sogn og Bergen.

Kjelder

Referansar 

Øyar i Alver
Askeladdprisen

Askeladdprisen frå Norsk Barnebokforum  er ein ærespris som vert utdelt annakvart år til enkeltpersonar (forskarar, kritikarar, forfattarar,  illustratørar), grupper eller institusjonar «som gjennom virksomhet av kritisk, teoretisk, kunsnterisk eller praktisk karakter har bidratt til fremme av god barne- og ungdomslitteratur.» Prisen vart oppretta i 1981.

Vinnarar

1981: Tordis Ørjasæter, «for hennes arbeid med å spre kunnskap om bøker for og om funksjonshemmede»
1983: Harald Nordberg, «for fremragende innsats som billedbokkunstner»
1985: Jo Tenfjord, «for hennes mangeårige arbeid for Norsk Barnebokforum, hennes forfatterproduksjon, hennes oversettelser og hennes internasjonale arbeid som medlem av IBBY executive committee»
1987: Einar Økland, «for et originalt og banebrytende forfatterskap for barn og unge»
1989: Solveig Bøhle, «for hennes litteraturprogrammer for barn og unge i NRK»
1991: Inger Margrethe Gaarder, «for pedagogisk virksomhet, for et variert forfatterskap og arbeid som leder av Norsk Barnebokforum og medlem av IBBY executive committee»
1993: Norsk Barnebokinstitutt (NBI) ved Karin Beate Vold «for instituttets arbeid»
1995: NRK Barneradioen «for barneprogrammer gjennom mer enn 50 år» 
1997: Rogaland fylkesbibliotek, «for de nordiske kongressene annenhvert år med tema barnelitteratur»
1999: Mette Helfjord «for mange års arbeid i Statens Bibliotektilsyn og Det rådgivende utvalg med informasjon om barne- og ungdomsbøker»
2001: Per Olav Kaldestad «for forfatterskapet og arbeid med barnelitteratur i forbindelse med Årboka – litteratur for barn og unge»
2003: Cathrine Senje «for arbeid i Norsk Barnebokforum, for formidling, kurs og dokumentarbok for ungdom med emne 2. verdenskrig»
2005: Barnebok.no «for nybrottsarbeid gjennom 4 år»
2007: Widar Aspeli for sin innsats for barnelitteraturformidling gjennom Den kulturelle skolesekken, Norsk Litteraturfestival, skrivekurs og for forfattarskapen.
2009: Anne Horn for sin innsats som skolebibliotekar, som konsulent for barne- og ungdomslitteratur i Bibliotektilsynet og som forlagsredaktør 
 2011: Foreningen !les
 2013: NORLA  – Senter for norsk skjønn- og faglitteratur i utlandet
 2015: Forfatterstudiet ved Norsk barnebokinstitutt
 2017: Guri Fjeldberg, litteraturkritikar

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Askeladdprisen» frå ,  den 23. november 2009.

Bakgrunnsstoff 
 Ibby Nettstaden til Norske Barnebokforum

Norske litteraturprisar
Norsk barnelitteratur
Skipingar i 1981
Kaffisurrogat

Eit kaffisurrogat (eller kaffierstatning) er eit stoff som vert brukt til etterlikning av kaffi, til dømes i tider då kaffibønner er vanskeleg tilgjengeleg. Spesielt har brent sikori vore brukt til kaffisurrogat. Andre døme, frå den andre verdskrigen (1940–1945), er brent bygg, brende erter og løvetannrøter. 

Eit kaffisurrogat inneheld sjølvsagt ikkje koffein.

Kjelder 
 «Kaffesurrogat» på Caplex.no, innhenta 23. november 2009.

Kaffi
Aurland kraftverk

Aurland kraftverk er eit vasskraftverk i Aurland kommune i Vestland.  Kraftverket, som er det tredje største i Noreg, starta produksjonen i 1973 og var ferdig utbygd i 1989. Kraftverket vert også kalla Aurland I.

Tre peltonturbinar, kvar på 280 MW, utnyttar eit fall på 870 meter frå magasinet i Viddalsvatnet. Tilsiget er på 79 millionar m3 og nedslagsfeltet er på 56 km2. Midlare årsproduksjon er på 2002 GWh. Lengda på driftstunnelen er 3 km, og magasinkapasiteten er 196 millionar m3. 

Etter å ha vorte brukt til kraftproduksjon i Aurland kraftverk, renn vatnet ut i Vassbygdevatn og vert utnytta i Vangen kraftverk

Anlegget er eigd og vert drive av E-Co Energi.

Utnyttinga av vasskrafta i Aurlandsdalen og fjellområda rundt var omstridd og utbyggaren, Oslo Lysverker, måtte justere dei opphavlege planane slik at det vart teke meir omsyn til naturvern. Utbygginga var den første der sivil ulydnad mot eit stortingsvedtak vart brukt som kampmiddel mot vasskraftutbygging.

Fallrettane til vassdraga i området skaffa Oslo Lysverker seg allereie rett etter andre verdskrigen, men planar om utbygging vart fyrst sett i gang i 1969. 

I samband med utbygginga vart det bygd veg frå Aurland over fjellet til Hol kommune. Vegen er i dag Riksveg 50.  
Aurland kraftverk omfattar eit stort tal kraftstasjonar, magasin, tunnelar og bekkeinntak. Vatnet nyttast fleire gonger av kraftverk som ligg i ulik høgd i området.

Sjå òg 
 Aurland II kraftverk
 Aurland III kraftverk

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Aurland kraftverk»  henta frå Wikipedia på bokmål den 24. november 2009. Der vart desse kjeldene gjevne  
  
 E-Co energi 
 NVE

Fotnotar 

Kraftverk i Aurland
Kraftverk skipa i 1973
Aurland II kraftverk

Aurland II kraftverk er eit vasskraftverk i Stonndalen i Aurland kommune i Vestland. 

Kraftverket vart opna i 1983 og utnyttar to ulike fallhøgder og vatn som har vore brukt i Aurland III kraftverk.

Aurland II L - To francisturbinar kvar på 31,5 MW utnyttar eit fall på 110 meter frå Versterdalsvatn og Vetlebotnvatn. Tilsig til desse turbinane er på 560 millionar m3 og nedslagsfeltet er på 333 km2. Midlare årsproduksjon er på 189 GWh. Lengda på driftstunnelen er på 9,8 km. Magasinkapasiteten er på 10 millionar m3. 

Aurland II H - Ein francisturbin på 72 MW får vatn frå magasine i Berdalsvatn, Store Vargevatn, Svartevatn, Langavatn, Katlavatn, alle i fjellet. Fallhøgda er 480 meter, nedslagsfelt 92 km2, tilsig 111 millionar m3 og den midlare årsproduksjonen er på 218 GWh. Magasinkapasiteten er på 189 millionar m3. 

Etter å ha vorte brukt til kraftproduksjon i Aurland II vert vatne leida gjennom en tunnell til Viddalsvatnet og vidare til Aurland kraftverk.

Anlegget er eigd og vert drive av E-Co Energi.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Aurland II kraftverk» frå , den 24. november 2009. 
 
 E-Co energi 
 NVE

Kraftverk i Aurland
Kraftverk skipa i 1983
Føderalistpartiet i USA

Det amerikanske Føderalistpartiet var eit politisk parti som stod sterkt i den tidlege soga om USA. Stordomstida til partiet var mellom 1794 og 1826, og ein rad med tidlege amerikanske presidentar var tilslutta partiet. I desse åra stod partiet i motsetnad til republikanar-demokratane, som ikkje hadde skild lag enno. Partiet vart skipa av Alexander Hamilton og krinsen hans. Hamilton og venene hans ønskte ein sterk sentralstyring i den nye unionen, og om lag 1794 tok avisene til å kalle krinsen hans for "føderalistar". Dette namnet vart hengande ved partiet. Som rådgjevar for George Washington fekk partiet sterkt gjennomslag i den første regjeringa, og neste presidenten, John Adams, slutta seg til partiet. Samstundes var Adams uavhengig og ville ta eigne avgjerder som ikkje støtt høvde med Hamilton sine tankar, og desse to kom snøgt i trette. 

Etter at Hamilton døydde i 1804 mista partiet gradvis tilslutting, sjølv om det lenge stod sterkast nord i landet. 

Politikk i USA
Dissipasjon

Dissipasjon er eit omgrep i fysikken der mekaniske modar, som bølgjer eller svingingar, som mistar energi over tid, som regel på grunn av friksjon eller turbulens. Energitapet vert omdanna til varme der temperaturen til systemet aukar. Slike system vert kalla dissipative system. 

Til dømes seier ein at ei bølgje som får gradvis mindre amplitude dissiperer. Korleis dette går føre seg er avhengig av kva slags bølgje det er snakk om. Ei atmosfærisk bølgje vil til dømes dissipere nær overflata på grunn av friksjon mot landmassen, og i høgare nivå på grunn av strålingsavkjøling. 

Dissipasjonskreftene er dei som ikkje kan skildrast ved hjelp av hamiltonske likningar. Friksjon og liknande krefter fører til ein meir indirekte eller isotropisk energifordeling. 

I numerisk fysikk vert ein numerisk dissipasjon òg kalla ein «kunstig dissipasjon» eller «kunstig diffusjon». Dette tyder at når den reine adveksjonslikninga, som per definisjon er dissipasjonsfri, vert løyst av ein numerisk tilnærmingsmetode som reduserer amplituden og endrar forma på den opphavlege bølgja på liknande måte som ein diffusjonsprosess, så vert metoden sagt å innehalde dissipasjon.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Dissipation» frå , den 24. november 2009. 
 

Termodynamikk
Dynamiske system