alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Hans Midelfart

Hans Christian Ulrik Midelfart () var ein norsk prest og eidsvollsmann.

Midelfart var fødd på Byneset prestegard i Sør-Trøndelag. Han vart cand. theol. i 1794. Sidan var han fyrst lærar ved borgarskulen og så på latinskulen i Trondheim. Sokneprest i Beitstad frå 1802, i tillegg prost i 'Vestre Innherad' frå 1806. 

Midelfart var ein opplysningsteolog med stor sans for skule og anna opplysningsverksemd. Arbeidet hans vart rosverdig omtala av biskop Peter Olivarius Bugge i Trondheim; «hans Skoleungdom karakteriseres som den 'mest dannede' i Stiftet». (DBL)

Midelfart representerte Nordre Trondhjems Amt under riksforsamlinga på Eidsvoll. Der var han medlem av konstitusjonskomiteen. Han deltok lite i dei politiske forhandlingane, med unnatak for skule- eller kyrkjesaker. Han høyrde til dei som oftast fylgde sjølvstendepartiet.

Henrik Wergeland omtala Midelfart som «En flink, liberalttænkende Geistlig af Falsens politiske Tro». Mellom anna tala han ope mot jødeparagrafen og gjekk inn for at danskar skulle ha tilgang til norske embete. Elles støtta han dei som arbeidde for at kyrkja skulle behalde eiga si og verdiane sine, men at avkastinga frå desse i størst mogeleg grad skulle gå til skulen.

Frå 1815 var Midelfart sokneprest i Skogn, dette embetet hadde han til han døydde på prestegarden i 1823. Straks før han døydde vart han vald til Stortinget 1824, men døydde altså før det vart opna i januar 1824.

Kjelder 
Tallak Lindstøl: Stortinget og Statsraadet 1814-1914. Kristiania, 1914
 Midelfarts biografi på nettstedet www.eidsvoll1814.no E1814
 Biografi i Dansk biografisk leksikon fra 1905 (på dansk) DBL

Eidsvollmenn
Norske prestar
Folk frå Trondheim
Alexander Møller

Alexander Christian Møller () var ein norsk lege og eidsvollsmann.

Møller var fødd i Kristiania, der faren hans var salmakar. Ti år gammal byrja han som elev ved Maschmann-apoteket i fødebyen. Sidan var han eitt år på apotek i Helsingør og tre år på Svaneapoteket i København. Under opphaldet i København studerte han samstundes medisin, var dagleg innom 'Frederiks hospital'. I fleire år var han amanuensis hos professor Tode, livmedikus Aaskow, og hoffmedikus Gulbrand. Frå 1788 var han amanuensis hos professor Collisen og attåt reservekirkurg på Holmen.

I 1792 tok Møller kirurgeksamen i København. Same året slo han seg ned som privatlege i Arendal. Frå 1796 var han distriktskirurg i 'Nedenes len' og Råbyggelaget. Embetet vart delt i 1803, då heldt han åleine fram i Nedenes len. Ei til nydeling fann stad i 1825, han arbeidde deretter i distriktet Vestre Nedenes. Han tok avskjed med full pensjon i 1835, men heldt fram å praktisere til 1843.

Møller var utsending for Arendal til riksforsamlinga i 1814. Også på det overordentlege storting 1814 var han representant for byen. I perioden 1814-42 var han stendig valmann, og tok ofte del i samfunnsnyttige aktivitetar og gav pengemidlar og gåver til tiltak som kom både byen og nasjonen til gode. Mellom anna ei større pengegåve til universitetet i Kristiania i 1811, og kr. 32000 til eit asyl i Barbu. Ivra for opplysning og naturvitskap, hadde ei stor mineralsamling. I 1832 var han ein av stiftarane av Arendals Museum.

Han døydde i Barbu i 1847.

Kjelder
 Tallak Lindstøl: Stortinget og Statsraadet 1814-1914. Kristiania, 1914

Bakgrunnsstoff 
 

Norske legar
Norske embets- og tenestefolk
Eidsvollmenn
Stortingsrepresentantar 1814
Stortingsrepresentantar for Aust-Agder
Folk frå Arendal
Politikarar frå Oslo
Eidatjørna

Eidatjørna er eit lite vatn i Bergen kommune i Hordaland. Det ligg ved Kalandseidet i Fana mellom Bahusvatnet og sjølve eidet. På andre sida av eidet ligg Kalandsvatnet. Eidatjørna er i røynda berre ei vik i Bahusvatnet, og berre eit 15 meter smalt og 30 meter langt sund, som lokalt berre vert kalla Sundet, ligg mellom dei. 

Vatnet høyrer til Osvassdraget. 

Langs breidda av vatnet ligg gardane Kaland i nord og nordaust, Fortunet i vest og Bahus i sør og søraust.

Kjelder
Bergenskart - stednavnskart 

Innsjøar i Fana
Lyshornet

Lyshornet (Lysehornet) er eit fjell i Bjørnafjorden kommune i Vestland. Fjellet har ei høgd på 405 meter over havet og er stort sett skogkledd. Toppen er derimot stort sett fri for tre og gjev flott utsikt mot Tysnes, Uskedalen og Møsnuken. 

Fjellet ligg like nord for Lyse kloster, som er ein populær utgangsstad for turar opp til toppen. 

Fjellet har ein primærfaktor på 327 meter mot det høgare Solbakkafjellet (457 moh). Sadelpunktet ligg ved Bahus.

Kjelder
 Norgesglasset 
 Lysehornet på westcoastpeaks.com

Fjell i Vestland
Geografi i Bjørnafjorden
Eidehaugen

Eidehaugen er ein blindveg i Fana bydel i Bergen kommune. Vegen ligg ved Kalandseidet og går sørover frå Kismulvegen, parallelt på vestsida av europaveg 39 eller Osvegen. Vegen er opp mot 500 meter lang. 

Namnet vart vedteke i 1991.

Knutepunkt 
 Kismulvegen
  Endepunkt

Kjelder 
 
 Nasjonal vegdatabank 

Vegar i Fana
Sæle i Bergen

Sæle eller Sele er ein gard i Fana i Bergen kommune langs sørsida av Kalandsvatnet. 

Det er framleis gardsdrift på garden.

Namn 
Namnet kjem frå norrønt sæla, som tyder «overflod» eller av sel som tyder «stølshus».

Historie 
Garden høyrte kring 1590 til prestebolet til Fana kyrkje. Frå 1870-1874 har garden vore i bondesjølveige.

Geografi 
Garden ligg i vest på sørsida av Kalandsvatnet og strekkjer seg sørover aust for Jordavatnet til Ulvvatnet. 

Garden grensar til Ytre Hamre i vest og sørvest, Kismul i aust og søraust, Indre Hamre i nordvest, Øvre Sandven i nord og Nedre Sandven i nordaust.

Kjelder 
 
 Bergenskart - stednavnskart 

Gardar i Fana
Kismulvegen

Kismulvegen  er ein veg som går langs heile sørsida av Kalandsvatnet frå Hamrevegen ved Hamre bro i vest til E39 Osvegen i aust ved Kalandseid. Vegen er 4.9 km lang. 

Vegen er kalla opp etter garden Kismul, som ligg langs vegen, og namnet vart vedteke i 1961. Delar av vegen følgjer den gamle traseen til Nesttun-Osbanen.

Knutepunkt 
 Fv167 Hamrevegen
  Sideveg parallelt til hovudvegen (320 m)
  Sideveg parallelt til hovudvegen (1,8 km) - følgjer den gamle trassen til Nesttun-Osbanen. I dag ein populær sykkelsti. 
 Sideveg mot nord (50 m)
 Sideveg mot nordvest (100 m)
 Sideveg mot sør (200 m)
 Tidlegare nemnde sykkelveg (1,8 km) kjem inn på hovudvegen att. Gang- og sykkelstien held fram som fortau. 
 Sideveg mot nord (100 m)
 Sideveg mot sør (1,8 km) til Ulvvatnet
 Sideveg mot søraust (1,1 km) til Grønlia. 
 Sideveg mot vest (650 m) til Ramdalstjørna
 Sideveg mot aust i sløyfe attende til Kismulvegen (320 m)
  parallelt til hovudvegen på nordsida (500 m)
 Sideveg mot sør (70 m)
 Sideveg mot sør (190 m)
  parallelt til hovudvegen på sørsida (1 km)
 Sideveg mot nord utover Framneset (550 m)
 Sideveg mot sørvest (210 m)
 Sideveg mot sør (150 m)
 Sideveg mot sør til parallell sideveg
 Sideveg mot nord (550 m) 
 Sideveg mot nordvest (90 m)
 Avkjørsel sørover mot Eidehaugen
 Sideveg mot sørvest som Kismulvegen (800 m)
 Avkjørsel nordover mot Ertrevågen
  Osvegen

Kjelder 
 
 Nasjonal vegdatabank 

Vegar i Fana
Eilert Ramm

Eilert Waldemar Preben Ramm () var ein norsk offiser og eidsvollsmann.

Ramm var fødd på Furnes i Hedmark, som son av ein offiser. Han var volontør i det sjællandske lette dragonregimentet i 1787. I 1790 vart han sekondløytnant i Oplandske Dragonregiment. Han steig i gradane, og vart sidan premierløytnant og i 1808 rittmeister. Samstundes vart han då sjef for den vangske skvadron, sidan for den sønnafjellske dragonregiment. Med denne styrken slo han ned uroa mellom bøndene i Hedmark i året 1818. År 1818 vart han overført til kavaleribrigaden. Major i armeen i 1825. Han tok avskjed frå det militære i 1829.

Ved sidan av sitt virke i det militære, arbeidde Ramm i tida etter 1814 som inspektør for den samordna militære og økonomiske oppmålinga.

Ramm var utsending frå Søndenfjeldske Dragonregiment under riksforsamlinga på Eidsvoll i 1814 og røysta med sjølvstendepartiet.

Han døydde i Vang i Hedmark.

Kjelder

Grønåsen, Ragnar A.:Eilert Waldemar Preben Ramm i Minner ifrå Vang 2002, 2002
Tallak Lindstøl: Stortinget og Statsraadet 1814-1914. Kristiania, 1914
 

Eidsvollmenn
Norske offiserar
Folk frå Ringsaker
Motorblokk

Motorblokk er den berande delen i stempelmotorar, plassert under topplokket. Ho inneheld sylindrar og kjølekappe. På toppen av blokka sit topplokket og på undersida botnpanna. Veivakselen er opplagra i blokka, og på moderne motorar er det som oftast eit lager mellom kvar sylinder, i tillegg til eit på kvar ende av veivakselen.

Blokka tener òg som feste for kopplingshuset og registerhjula. Komponentar som vasspumpa på motorar med væskekjøling, innsprøytingspumpa, forgassar, dynamo, startmotor, fordelar, olje- og drivstoffilter er ofte festa på blokka.

I dieselmotorar, som har større sylindertrykk enn forgassarmotorar, er blokka kraftigar bygd. Tidlegare førete dette til at massen vart mykje større enn for ein tilsvarande forgassarmotor, men utviklinga innan materialteknologi førte etter kvart til ein reduksjon i massen til blokka, slik at dieselmotorar kunne nyttast som kjøretøymotorar, fyrst i traktorar og lastebilar og seinare i personbilar.

Mange traktorar har ikkje ramme og motorblokka utgjer då ein bærande del av konstruksjonen.

Motordelar
Johan Henrik Rye

Johan Henrik Rye () var ein norsk jurist og politikar.

Rye var fødd i Bø i Telemark. Folketeljinga 1801 viser at han og ein eldre bror då losjerte hos ein lærar på katedralskulen i Kristiania. Tre år seinare gjekk han ut frå katedralskulen som student. År 1808 vart han fenrik ved marineregimentet i København. Han tok eksamen ved krigsskulen i 1809 og juridisk embetseksamen 1812. Frå 1809 til 1814 var han premierløytnant ved Københavns infanteriregiment; han vart då innvilga avskjed som dansk offiser.

Same året, 1814, vart han auditør ved Fredriksvern verft. Frå 1816 var han ekspedisjonssekretær i marinedepartementet, frå 1822 i finansdepartementet.

Rye vart byfut og sorenskrivar i Larvik i 1828. Deretter amtmann i Jarlsberg og Larvik amt frå 1831 til 1833. Etter dette var han høgsterettsassessor. I 1844 var han med å stifte Den norske livrenteforening, laga sjølv planen.

Rye var medlem av fleire kongelege kommisjonar. Den fyrste var ein om formannskapslova, 1833-34. Lengst sat han i lovkommisjonen, 1835-43, i den tida var han permittert frå høgsterett. Elles var han med og såg på den militære straffelova (1858), embetsverket for Kristiania (1858), og ei pensjonslov (1852). I den siste kommisjonen var han formann.

Rye vart vald til Stortinget frå Christiania i 1836, gjenvald både i 1839, 1842 og 1845. 1836 var han president i Lagtinget, 1836-37 var han stortingspresident saman med Søren Anton Wilhelm Sørenssen. På alle fem stortinga var han formann i budsjettkomiteen og medlem av Lagtinget. I 1845 var han medlem av riksretten. Mangeårig, 1837-66, medlem av bystyret for Kristiania.

Perioden 1844 til 1866 var Rye byskrivar i Kristiania.

I 1847 vart Rye utnemnd til riddar av St. Olavs Orden, i 1864 kommandør av same. Han vart også tildelt den danske Dannebrogordenen og den svenske Nordstjerneordenen.

Han døydde i Kristiania i 1868. Mathias Rye var sonen hans, Olaf Rye var bror hans.

Kjelder 
 Lindstøl, Tallak:Stortinget og Statsraadet 1814-1914. Kristiania, 1914
 
 Stortingspresidenter – stortinget.no

Fotnotar

Stortingspresidentar
Stortingsrepresentantar 1836-1838
Stortingsrepresentantar 1839-1841
Stortingsrepresentantar 1842-1844
Stortingsrepresentantar 1845-1847
Stortingsrepresentantar for Oslo
Norske amtmenn
Fylkesmenn i Vestfold
Norske høgsterettsdommarar
St. Olavs Orden
Dannebrogordenen
Nordstjerneordenen
Folk frå Bø i Telemark
Robert Adam

Robert Adam () var ein skotsk arkitekt. Saman med broren James var han ein leiande utøvar av nyklassisismen i England, og gav namn til den elegante Adam-stilen.

Kjelder 

Skotske arkitektar
Medlemmar av Royal Society
Elevar ved University of Edinburgh
Gravlagde i Westminster Abbey
Medlemmar av Royal Society of Edinburgh
Næringslivets Hovedorganisasjon

Næringslivets Hovedorganisasjon (NHO) er ein landsomfattande interesseorganisasjon som arbeider for å styrke konkurranseevna til norsk næringsliv. Medlemmene er næringslivsføretak med verksemd i Noreg.

Historie 
NHO vart stifta 1. januar 1989, då dei tre organisasjonane Norges Arbeidsgiverforening (N.A.F.), Norges Industriforbund (NI) og Norges Håndverkerforbund (NH) vedtok å slå seg saman. Før etableringa av NHO hadde N.A.F hovudansvaret for arbeidsgjevarfunksjonane, medan NI og NH arbeidde med ønæringspolitiske spørsmål. Den nye organisasjonen var frå starten av landsomfattande.

Dagens situasjon 
NHO er den største interesseorganisasjonen for norske verksemder. Det er hovudsakleg verksemder i den private sektoren som kan bli medlem i NHO. Statelege og kommunale føretak kan berre bli medlemmer om dei arbeider under vanlege konkurransemessige vilkår. Medlemskontingenten utgjer 1,25 promille av lønsutbetalingane den einskilde verksemda har per år, med eit minstebeløp på 500 kr.  Organisasjonen har i dag ca. 20 000 medlemmer, og dei fleste finst blant små og mellomstore føretak. Medlemsbedriftene har totalt ca. 508 000 arbeidsplassar, og samla bidreg NHOs medlemsbransjer med ca. 40 % av den økonomiske verdiskapinga. Lokalt er arbeidet organsiert med 15 regionforeiningar.

Tore Ulstein er president  og John G. Bernander er  administrerande direktør i NHO. Svein Oppegaard er direktør for arbeidslivspolitikk, Ole Erik Almlid er direktør for kommunikasjon og samfunn, Petter Haas Brubakk for næringspolitikk og Geir F. Høiby for organisasjon og økonomi.

NHO sitt arbeid 
NHO tek opp næringspolitiske saker som medlemsbedriftene er opptekne av. NHO gjennomfører tarifforhandlingar med arbeidstakerorganisasjonane (til dømes Landsorganisasjonen) på vegner av medlemsbedriftene. NHO gjev medlemsbedriftene advokathjelp ved tvistar om arbeidsrettslige spørsmål.

Landsforeiningar i NHO
Det er 21 landsforeiningar i NHO, og desse dekkjer ulike bransjar.

Abelia
Bensinforhandlernes Bransjeforening (BBF)
Byggenæringens Landsforening (BNL)
Energi Norge 
Fiskeri- og Havbruksnæringens Landsforening (FHL)
Logistikk- og transportindustriens Landsforening (LTL)
Mediebedriftenes Landsforening (MBL)
NHO Håndverk
NHO Idrett
NHO Grafisk
NHO Luftfart
NHO Mat og Bio 
NHO Mat og drikke 
NHO Reiseliv
NHO Service
NHO Transport
Norges Bilbransjeforbund (NBF)
Norsk Industri
Norsk Teknologi 
Oljeindustriens Landsforening (OLF)
Rederienes Landsforening (RLF)

Bakgrunnsstoff
Næringslivets Hovedorganisasjon

Denne artikkelen bygger på «Næringslivets Hovedorganisasjon» frå ,  den 14. mai 2010.  
 

Norske organisasjonar
Norsk arbeidsliv
Norsk næringsliv
Skipingar i 1989
Music for the Royal Fireworks

Music for the Royal Fireworks (HWV 351, «Musikk for kongeleg fyrverkeri») er ein musikalsk suite komponert av Georg Friedrich Händel i 1749 då han var tilsett hos kong Georg II av Storbritannia for fyrverkeriet i Green Park i London den 27. april 1749. Dette var for å feire slutten på den austerrikske arvefølgjekrigen og signeringa av Aix-la-Chapelle-traktaten i 1748.

 
Musikarane spelte i eit spesialbygt bygg som vart teikna av Servandoni, ein teaterdesigner. Musikk var bakgrunnsmusikk for det kongelege fyrverkeriet som var konstruert av Thomas Desguliers, son til presten og vitskapsmannen John Theophilus Desaguliers. Framsyninga var derimot ikkje like suksessfullt som musikken var. Den enorme trebygningen tok fyr etter at eit lågrelief av kong Georg II kollapsa. Musikken hadde vorte framført offentleg seks dagar tidlegare, den 21. april 1749, då det var ei full øving av musikken i Vauxhall Gardens.  Over tolv tusen menneske, som kvar betalte to shilling og seks pence, kom for å sjå, og skapte ein tre timar langt trafikkork av hestevogner fordi hovudruta sør for elva var stengd etter at ein boge i den nybygde London Bridge hadde kollapsa.

Då musikken vart publisert, ønskte Händel å presentere verket som ein ouverture, men krona hadde alt gjeve det tittelen «Music for the Royal Fireworks», som propaganda til fordel for den elles upopulære avtalen og monarken.

Musikk og instrumentering 
Music for the Royal Fireworks opnar med ein fransk ouverture og inneheld ein bourrée og to menuettar. 

Verket består av fem satsar:

<li>Ouverture: Adagio, Allegro, Lentement, Allegro
<li>Bourrée
<li>La Paix: Largo alla siciliana
<li>La Réjouissance: Allegro
<li>Menuett I og II

Det vart instrumentert for eit stor blåseensemble som bestod av 24 oboar, 12 fagottar (og ein kontrafagott), ni trompetar, ni valthorn, tre par pauker og fleire skarptrommer. 

Det fulle ensemblet speler på alle satsane bortsett frå den rolege Bourrée og den første menuetten, som berre vert spelt av oboar, fagottar (og strykarar).

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Music for the Royal Fireworks» frå ,  den 14. mai 2010. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff 
  

Musikkverk av Georg Friedrich Händel
Musikk i 1749
Geoelektrisk kartlegging

Geoelektrisk kartlegging er ein målemetode som måler variasjonar i den elektriske leiingsevna til undergrunnen for å finne ut den geologiske oppbygginga. 

Metoden har vorte nytta til å lokalisere vassførande lag, grusavsetningar og til å påvise svake soner i berggrunnen.

Kjelder

Seismologiske målingar
Geofon

Ein geofon er eit apparat som vert nytta til å registrere skjelvingar i undergrunnen som kjem av kunstige sprengingar. Skjelvingane forplantar seg gjennom jordlaga som elastiske bølgjer og geofon måler kor lang tid det for desse bølgjene å nå fram til utvalde observasjonspunkt. Dette vert særleg nytta innan petroleumsgeologien for å undersøke lagstillinga og andre geologiske tilhøve i undergrunnen. 

Når liknande undersøkingar vert gjort frå skip for å undersøke grunnen under havbotn, vert eit tilsvarande apparat kalla hydrofon.

Kjelder

Seismologiske målingar
Geokjemi

Geokjemi er studiet av den kjemiske samansettinga til jorda og andre planetar, dei kjemiske prosessane og reaksjonane som styrer samansettinga av bergartar og jord, og syklusane til stoff og energi som transporterer dei kjemiske komponentane i jorda, samt samspelet deira med hydrosfæren og atmosfæren. Geokjemien høyrer inn under geologien. 

Faget omfattar metodar og teknikkar som spenner frå statistiske studiar av til dømes den gjennomsnittleg samansettinga til mantelen, til praktisk bruk av elektronstråler for analyse av små mineralkorn. Innan eksperimentell geokjemi nyttar ein modellar for likevektsprosessar, men sidan prosessane i jorda kan skje over særs lang tid, er dei ikkje alltid enkle å rekne på. 

Geokjemi er viktig innan leiting etter malm. 

Dei viktigaste felta innan geokjemi er:
Isotopgeokjemi: Undersøking av den relative og absolutte konsentrasjonen av grunnstoff og isotopane deira i undergrunnen og på jordoverflata.
Utforsking av fordelinga og rørslene til grunnstoffa i ulike delar i jorda (jordskorpe, mantel, hydrosfære etc.) og i mineral for å avgjere underliggande system for fordeling og rørsler. 
Kosmokjemi: Analyse av fordelinga av grunnstoff og isotopane deira i universet.
Organisk geokjemi: Studie av rolla til prosessar og stoff frå levande eller tidlegare organismar.
Bruk i miljømessig, hydrologisk og mineralsk utforsking.

Den norske geologen Victor Goldschmidt var med på utviklinga av den moderne geokjemien og er i ettertida omtalt som «geokjemiens far», og ideane til faget vart utvikla av han i ei rekkje publikasjonar frå 1922 under tittelen Geochemische Verteilungsgesetze der Elemente.

Sjå òg 
 Petrologi

Kjelder
Delar av denne artikkelen bygger på «Geokjemi» frå ,  den 14. mai 2010.

Bakgrunnsstoff  
 Utdanning.no si yrkesskildring av geokjemikar

 
Geovitskap
Kjemi
Geokjemisk kart

Geokjemiske kart er kart som syner variasjonen av utvalde grunnstoff over eit område på jordoverflata. Ved hjelp av kjemiske analysar av bergartar, sediment frå jord, elv eller innsjø, torv, planterøter og meir, kan ein utarbeide desse karta. 

Geokjemiske kart er viktige under leiting etter naturressursar, for forureiningsstudiar, miljøvern, helseforsking (geomedisin), landbruk og arealforvaltning. 

I Skandinavia vart det det i 1980-åra utført eit geokjemisk kartleggingsprosjekt nord for 66 ºN kalla Nordkalott-prosjektet. Mellom anna vart det påvist luftboren nikkelforureining frå Russland.

Kjelder
 

Kart
Geokjemisk prospektering

Geokjemisk prospektering er ein undersøkingsmetode der ein nyttar kjemisk analyse av mange prøvar på jordoverflata til å leite etter råstoff. I denne metoden kan ein systematisk måla sporstoff eller kjemisk påverka eigenskapar i prøvar frå jord, sediment, stein, mikroorganismar, plantar, dyr og gassar.

Når ein teiknar inn resultat på eit geokjemisk kart, kan det gje ein indikasjon på kvar ein finn dei høgaste konsentrasjonane av forskjellige stoff i undersøkingsområdet.

Kjelder

Prospektering
Prospektering
Schrödingers katt

Schrödingers katt er òg namnet på eit vitskapsprogram på NRK. Sjå TV-programmet Schrødingers katt
 
Schrödingers katt er eit paradoks i kvantefysikk, sett fram av Erwin Schrödinger i 1935 for å visa at teorien om kvantemekanikk er ufullstendig. Tankeeksperimentet var ein del av eit lengre skrift som gjekk over fleire utgåver i Die Naturwissenschaften, årgang 1935. Seinare har paradokset hans mange gonger feilaktig vore framstilt som ein teori Schrödinger hadde.

Tankeeksperimentet går ut på at ein har eit radioaktivt atom i ein lukka boks saman med ein katt. Ein geigerteljar er kopla til ein hammar og ei flaske blåsyre inne i boksen. Viss atomet desintegrerer og geigerteljaren registrerer ein alfapartikkel, vil hammaren knuse flaska med syre slik at det blir frigjeve giftig cyanid og katten døyr. Lagnaden til katten er dermed knytt til bølgjefunksjonen til atomet. 

København-tolkinga av kvantemekanikk impliserer at etter ei stund er katten samstundes både død og levande. Likevel, når ein ser inn i boksen, vil ein sjå at katten anten lever eller er død, ikkje både levande og død. Dette demonstrerer at overgangen mellom endeleg og uendeleg ikkje er påvist før ein har gjort ei eksakt måling. 

Då Schrödinger seinare vart spurd om katten, vart han irritert og påpeikte at «det var på sett og vis ein spøk».

Kjelder
Artikkel om Scrödingers katt  hjå Norsk Fysikklærerforening
Schrödingers katt. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/Schr%C3%B6dingers_katt

Fysiske paradoks
Kvantemålingar
Tankeeksperiment i kvantemekanikk
Geologisk museum

Geologisk og paleontologisk museum vart oppretta i 1917 og er ein del av Naturhistorisk museum ved Universitetet i Oslo. Museet vart til på initiativ frå geologiprofessor Waldemar Christopher Brøgger, og publikum fekk tilgang til utstillingane frå 1920. Då bygginga av nybygget til museet på Tøyen vart starta i 1911, var det 100 år etter at mineralsamlinga ved Bergseminaret på Kongsberg vart overført til det nye universitetet.

Bygninga er teikna av Holger Sinding-Larsen.

Museet har ansvar for den vitskapelege samlinga til universitetet av bergartar, mineral og paleontologiske materiale. Museet husar òg eit forskingsbibliotek innanfor geologi. 

Museet er opent for publikum parallelt med Zoologisk museum i nabobygget. Dei to musea ligg i monumentale, nasjonalromantiske steinbygningar i Botanisk hage på Tøyen i Oslo.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Geologisk museum» frå ,  den 14. mai 2010.

Bakgrunnsstoff
Geologisk museum ved Naturhistorisk museum - Universitetet i Oslo.

Museum i Oslo
Tøyen
Universitetet i Oslo
Museum skipa i 1917
1917 i Noreg
Geomatematikk

Geomatematikk eller matematisk geovitskap er matematikk nytta innan petroleumsgeologi. 

Til dømes kan geomatematikk nyttast til å modellere prosessar som fører til samling av olje og gass i berggrunnen.

Kjelder

Bruksmatematikk
Petroleumsgeologi
Geopark

Ein geopark er eit geologisk viktig område med ein strategi for berekraftig utvikling. Eit område med status som geopark må kunne syne korleis dei geologiske føresetnadane har påverka biologisk mangfald, landbruk, busetnad, industriutvikling, samferdsel og kultur. 

Ein europeisk geopark er med i UNESCO sitt Global Network of Geoparks.

European Geoparks Network, EGN, vart skipa i 2000 med utgangspunkt i område i Frankrike, Tyskland, Hellas og Spania. UNESCO har vetorett innan EGN. Parkane vert i hovudsak finansiert frå ulike finansieringsprogram i regi av EU.

Den første geoparken i Skandinavia var Gea Norvegica Geopark, oppretta i 2006.

Kjelder

 
Verneområde