alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Akira Kurosawa

Akira Kurosawa (), japansk 黒澤 明, Kurosawa Akira, også 黒沢 明, var ein japansk filmregissør, produsent og manusforfattar. Han er rekna som ein av dei største filmregissørane gjennom tidene, og hadde stor innverknad på fleire Hollywoodregissørar. Det best kjende verket hans er De syv samuraier frå 1954.

Bakgrunnsstoff

Japanske filmregissørar
Døde av hjerneslag
Slottet i Versailles

Slottet i Versailles (fransk Château de Versailles), ofte berre kalla Versailles, er eit kongeleg slott i Versailles vest for Paris sentrum.

Det majestetiske slottet og parken rundt blei oppført av Ludvig XIV, kjend som Solkongen, for å visa fram makta si og for å flytta frå opprørske Paris.

Slottet er kjend for ei rekke historiske hendingar, som utropinga av Det tyske keisarriket i 1871 etter at Frankrike tapte den fransk-prøyssiske krigen, og Versaillestraktaten som blei utforma og underskriven her etter første verdskrigen.

Det barokke slottet i Versailles inspirerte monarkar og andre byggherrar rundt om i Europa til å oppføra liknande bygg. Det står i dag på UNESCO-lista over verdsarva.

Bakgrunnsstoff 

Verdsarv i Frankrike
Barokkbygg i Frankrike
Slott i Île-de-France
Museum i Île-de-France
Allan K. Jepsen

Allan Kierstein Jepsen () er ein dansk fotballspelar som i 2010/11-sesongen spelar for Horsens i den danske fotballigaen. Han har spela 24 landskampar på Danmark sitt U21-lag og to på A-landslaget. Frå mars 2006 til 2009 spelte han venstreback i Vålerenga.

Danske fotballspelarar
Vålerenga-spelarar
AGF-spelarar
Hamburg-spelarar
Heerenveen-spelarar
Aalborg-spelarar
Randers-spelarar
Alemannia Aachen-spelarar
Horsens-spelarar
Folk frå Kolding
Stortingsvalet 1927

Stortingsvalet 1927 vart halde i Noreg hausten 1927.

Resultat 

¹ Mandat på felleslister oppført på dei einskilde partia.

Om resultatet 
Arbeidarpartiet hadde før valet slått seg saman att med Socialdemokratane og gjorde eit brakval. Dei vart det største partiet i landet, noko dei har vore sidan. Høgre som sat med regjeringsmakta før valet, vart den største taparen og Høgreregjeringa til Ivar Lykke gjekk av til fordel for Christopher Hornsrud si regjering, den første Arbeidarparti-regjeringa i landet. Venstre gjekk òg tilbake, for femte val på rad. Likevel kom partiet snart til regjeringsmakt att. Arbeidarpartiregjeringa sat berre ei kort tid, før endå eit regjeringsskifte førte Venstre sin Johan Ludwig Mowinckel si andre regjering til makta.

Kjelder 
 Hvem Hva Hvor 1940 (Oslo, 1939)
 Statistisk Sentralbyrå

1927
Val i 1927
Hendingar i 1927
1927 i Noreg
Stortingsvalet 1924

Stortingsvalet 1924 vart halde i Noreg hausten 1924.

Resultat

Om resultatet 
Dette valet var det einaste stortingsvalet då alle dei tre partia til den sosialistiske arbeidarrørsla stilte til val: Socialdemokratane hadde gått ut av Arbeidarpartiet i 1921 og beheldt i 1924 dei åtte mandata dei vann då, medan Kommunistpartiet braut ut i 1923 og vann seks mandat ved dette valet. Arbeidarpartiet tapte fem mandat. Bondepartiet fekk god utteljing for ein svak framgang i røystetal med fem nye mandat, medan både Venstre og Høgre gjekk tilbake. For Venstre sitt tilfelle var dette det fjerde valet på rad med tilbakegang. Grunna den fragmenterte politiske situasjonen, som gjorde det umogleg for nokon å danna fleirtalsregjering, vart Venstreregjeringa til Johan Ludwig Mowinckel likevel sitjande fram til 1926, då ho vart erstatta av ei Høgre/Frisinna Venstre-regjering under Ivar Lykke.

Kjelder 
 Hvem Hva Hvor 1940 (Oslo, 1939)
 Statistisk Sentralbyrå

1924
Val i 1924
Hendingar i 1924
1924 i Noreg
Stortingsvalet 1921

Stortingsvalet 1921 vart halde i Noreg hausten 1921. Dette var det første stortingsvalet i Noreg som vart heldt ved forholdstalsval, i det gamle systemet var det fleirtalsval i einmannskrinsar. Dette gav eit Storting med ei meir rettferdig fordeling av plassane i høve til stemmetala. Samstundes vart talet på stortingsrepresentantar auka med 24 til 150.

Resultat

Om resultatet 
Den gamle valordninga hadde særleg slått negativt ut for Arbeidarpartiet. Omlegginga av valordninga ved dette valet førte dermed til kraftig framgang for Arbeidarpartiet i talet på representantar med 11 nye, sjølv om partiet gjekk sterkt attende i talet på røyster. Tilbakegangen i røystetal skuldast i stor grad partisplittinga som hadde ført til danninga av Norges Socialdemokratiske Arbeiderparti tidlegare på året. Det nye partiet kom òg inn på Stortinget med åtte mandat. Dette var òg det første valet der Landmandsforbundet stilte over heile landet. Dette gav rørsla, som ved neste val stilte som "Bondepartiet", 17 representantar. Dette gjekk i stor grad på bekostning av Venstre, som var den store taparen, både i røystetal og mandat. Venstreregjeringa til Otto Albert Blehr vart likevel sitjande fram til 1923, og etter eit år med Høgreregjering under Otto Bahr Halvorsen og Abraham Berge fekk Venstre tilbake regjeringsmakta før neste stortingsval i 1924, under Johan Ludwig Mowinckel si første regjering.

Kjelder 
 Hvem Hva Hvor 1940 (Oslo, 1939)
 Statistisk Sentralbyrå

1921
Val i 1921
Hendingar i 1921
1921 i Noreg
Artikler 1993-2004

Artikler 1993-2004 er ei bok, ei artikkelsamling, av Dag Solstad. Han har samla all artiklane frå 1993 til 2004 til ein bunt slik at dei skal bli lettere å finne. Boka kom ut på Forlaget Oktober i 2004, ho er på 320 sider, ISBN 82-495-0294-9.

Dag Solstad
Sakprosabøker
Bøker frå 2004
Maria Høgetveit Berg

Maria Høgetveit Berg () kjem frå Vinje i Telemark. Ho har vore kultursjef i Ål i Hallingdal og er utdanna lærar. I 1981 vart ho vald til leiar i Noregs Mållag, og det var fyrste gong ei kvinne hadde det vervet. Ho var med i interimstyret til Landssamanslutninga av Nynorskkommunar, og har vore aktiv i Norsk folkemusikk- og danselag og leiar i FolkOrg sidan 2009. Maria Høgetveit Berg er gift med Hallgrim Berg.

Berg, Maria Høgetveit
Berg, Maria Høgetveit
Berg, Maria Høgetveit
Dante Alighieri

Dante Alighieri () var ein italiensk forfattar frå mellomalderen. Han er kjend berre som Dante, og for å ha skrive Den guddomlege komedien (La Divina Commedia). Verket er rekna som eit høgdepunkt innan verdslitteraturen og litteratur i mellomalderen. Eit grunnlag for eit moderne italiensk språk vart lagd i og med verket. 

Dante Alighieri vart fødd i Firenze. Firenze var byen han skulle sjå som «heime» resten av livet, og byen spela ei stor rolle i forfattarskapet. Han studerte grammatikk, retorikk, skolastisk logikk og teologi. Han lærde seg å skriva bra, og han studerte og las flittig det som var av anerkjend litteratur på den tida. I 1283 debuterte han som diktar med ei sonette, som han sende rundt til dei kjende diktarane i Firenze. Då var han 18 år gamal. Sonetten skulle seinare verta det første diktet i diktsamlinga Vita Nuova, som tyder nytt liv. Dette verket var det første av Dante sine større verk. Dei første tekstane hans var i stor grad kjærleiksdikt, mellom anna skreiv han eit hyllingsdikt til «dei 60 venaste kvinnene i Paris». Denne perioden av Dante si dikting vara fram til han vart meir oppteken av politikk enn dikting.

Bakgrunnsstoff 

Italienske forfattarar
Folk frå Firenze
Mellomalderforfattarar
Renessansen
Adriaen van der Werff

Adriaen van der Werff () var ein nederlandsk barokkmålar.

Van der Werff levde og døydde i Rotterdam, men verka òg i Düsseldorf. Han måla særleg religiøse og mytologiske motiv, i tillegg til portrett. Han var ein av dei mest vidkjende nederlandske målarane på si tid, og tente store pengar på kunsten sin. Fram til 1800-talet var han rekna som ein av dei største kunstnarane i landet, men i dag er han sett på som ein dyktig, men noko sentimental og gjentakande mindre viktig målar.

I tillegg til måling var han òg arkitekt, og utforma fleire elegante hus i Rotterdam.

Kjelder 
 Web Gallery of Art

Denne artikkelen bygger på «Adriaen van der Werff» frå ,  den 13. mars 2006.  
 

Nederlandske arkitektar
Nederlandske målarar
Barokkmålarar
Hallgrim Berg

Hallgrim Berg () er ein norsk Høgre-politikar frå Ål i Buskerud. Han vart innvald på Stortinget frå Buskerud i 1981.

Berg var vararepresentant på Stortinget i periodane 1977–1981, 1981–1985 og 1997–2001. Hallgrim Berg har vore aktiv målmann i mange år, og sat i arbeidsutvalet til Noregs Mållag frå 1968 til 1970, og har vore leiar i Ål og Torpo Mållag. Han er gift med Maria Høgetveit Berg.

Hallgrim Berg er og ein god utøvar på munnharpe og seljefløyte, og ein god dansar. Han har gjeve ut fleire plater med tradisjonsstoff frå Ål, og skrive fleire bøker og artiklar om folkemusikken i Hallingdal (mellom anna ein utførleg biografi om spelemannen Odd Bakkerud).

Stortingskomitéar 
 1981–1985, 1985–1989 og 1989–1993: Medlem i Kyrkje- og undervisningskomitéen
 1985–1989: Varamedlem i Valkomitéen
 1989–1993: Medlem i Samferdslekomitéen
 1993–1997: Medlem i Familie-, kultur- og administrasjonskomitéen

Bakgrunnsstoff 
 Stortinget.no - Biografi

Målfolk
Stortingsrepresentantar 1981-1985
Stortingsrepresentantar 1985-1989
Stortingsrepresentantar 1989-1993
Stortingsrepresentantar 1993-1997
Norske folkemusikarar
Folk frå Ål
Stortingsrepresentantar frå Høgre
Niccolò Machiavelli

Niccolò Machiavelli () var ein italiensk forfattar, statsmann, diplomat og filosof. Han levde i Firenze i renessansen. Hovudverka er Fyrsten (1513) og Drøftingar av dei første ti bøkene hjå Titus Livius (1513–21). 

I dag er kanskje Machiavelli mest kjend for si tilnærming til omgrepet makt. Temaet vart teke opp i boka Fyrsten. Boka er like mykje ei praktisk handbok for leiarar i maktbruk, som ei filosofisk drøfting av omgrepet makt. Machiavelli si tilnærming til makt er like aktuell i dag som på 1500-talet. Enkelte kritiserer tankane hans om makt for å vera utslag av kynisme.

Hans E. Kinck skreiv ei lengre utgreiing om Machiavelli og samtida hans, og eit skodespel om mannen, Mot Karneval. Kinck meinte Machiavelli skreiv Fyrsten som han gjorde av di han hadde mist alle illusjonar om ein god leiar for Italia. Alle fyrstane han opplevde i samtida mangla det han meinte skulle til for å nå dei måla som var naudsynte. Kinck nytta og Machiavelli for å åtvara mot fascismen som voks fram i Italia på den tida skodespelet Mot Karneval vart til. 

Musikk til verka Mandragola og Clizia vart skrive av den samtidige komponisten Philippe Verdelot.

Nokre verk 
 Discorso sopra le cose di Pisa, 1499
 Del modo di trattare i popoli della Valdichiana ribellati, 1502
 Del modo tenuto dal duca Valentino nell' ammazzare Vitellozzo Vitelli, Oliverotto da Fermo, etc., 1502
 Discorso sopra la provisione del danaro, 1502
 Decennale primo, 1506
 Ritratti delle cose dell'Alemagna, 1508-1512
 Decennale secondo, 1509
 Ritratti delle cose di Francia, 1510
 Discorsi sopra la prima deca di Tito Livio, 3 vol., 1512-1517
 Il Principe, 1513 (Fyrsten)
 Andria, 1513 (?)
 Mandragola,
 Della lingua (dialog), 1514
 Clizia, 1515 (?)
 Belfagor arcidiavolo, 1515
 Asino d'oro, 1517
 Dell'arte della guerra, 1519-1520 
 Discorso sopra il riformare lo stato di Firenze, 1520
 Sommario delle cose della citta di Lucca, 1520
 Vita di Castruccio Castracani da Lucca, 1520
 Istorie fiorentine, 8 bøker, 1521-1525
 Frammenti storici, 1525.

Bakgrunnsstoff 

 Detaljert biografi 
 Alrunen. Komedie i fem akter (1971) Magnus Ulleland si omsetjing av Mandragola 

Italienske filosofar
Italienske forfattarar
Renessanseforfattarar
Sandro Botticelli

Sandro Botticelli, eigentleg Alessandro di Mariano Filipepi () var ein italiensk kunstmålar.

Botticelli sine mest vidgjetne malarstykke med scener frå mytologien si verd er Venus' fødsel, Våren, Pallas sigrar over ein kentaur og Venus og Mars. Tankevekkjande, men fylt med ro, har dei farga oppfatninga om antikken heilt sidan dei vart måla. Saman med madonnaene og store, omfattande arbeid som til dømes Kongane si tilbeding, utgjer dei Botticelli sine mest karakteristiske kunstverk.

Talentet til Botticelli vart tidleg oppdaga. På byrjinga av 1480-talet budde han i Roma, der han utførte fresker i Det sixtinske kapellet. Mot slutten av hundreåret hadde han økonomi til å kunna driva ein stor verkstad. På grunn av den revolusjonen innan målarkunsten som Leonardo da Vinci og Michelangelo sette i gang, vart han mindre populær. I tillegg fekk han dårleg helse på sine eldre dagar

Nokre verk

Bakgrunnsstoff

Renessansekunstnarar
Italienske målarar
Målarar frå 1400-talet
Målarar frå 1500-talet
Folk frå Firenze
Edvard Os

Edvard Os ( var ein norsk offiser og norsk domsmann frå Eid kommune i Nordfjord. Han var sjef for Varanger bataljon 1933–1940 og forsvarssjef i Aust-Finnmark 1939–1940. Han moderniserte drifta av organisasjonane Noregs Ungdomslag og Noregs Mållag som dagleg leiar for båe to i åra 1913–1927. Han var driftsstyrar i Noregs Boklag 1927–1932. I 1908 vart han varaformann i Kristiania Unge Venstre, det første lokallaget av Unge Venstre som vart stifta, og i 1909 vart han styremedlem i det første styret i Noregs Unge Venstre.
Edvard Os har også gitt ut bøker under psevdonymet Lars Busk.

Bibliografi

Bøker

I tidsskrift - eit utval
Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

Kjelder
 Ord gjennom år : dikting og diktarar frå Sunnfjord og Nordfjord 1700-1986 : med bibliografi : ein antologi ved Carl Lauritz-Iversen. Naustdal : Sogn og Fjordane forlag, 1990

Bakgrunnsstoff
Om Edvard Os i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane
 
 
 

Os, Edvard
Os, Edvard
Norske offiserar
Forfattarar frå Eid
Norske dramatikarar
Norske sakprosaforfattarar
Einskildmenn
Fellesliste

Ei fellesliste er ved norske stortingsval ei liste der to eller fleire parti stiller til val saman i ein valkrins. Felleslister mellom ulike borgarlege parti var vanleg ved stortingsvala mellom 1949 og 1981, då det ikkje var høve til å inngå listesamband. Før stortingsvalet 1989 vart det igjen forbode å inngå listesamband, men til gjengjeld vart ordninga med utjamningsmandat innført, noko som gjorde det uaktuelt for dei fleste partia å stilla felleslister. I 1993 stilte likevel minipartia Pensjonistpartiet og Felles Framtid fellesliste i eit fylke.

Motivasjonen for å delta i felleslister var å hindra at stemmer vart «bortkasta» på småparti som likevel ikkje ville få mandat i eit fylke, men som, ved å stilla til val, tok stemmer bort frå andre parti som stod dei nær politisk. Eit fiktivt døme kan vera stortingsvalet i Rogamark fylke. Me tenkjer oss at Rogamark fylke har fem stortingsmandat. Fire parti, Geitepartiet, Sauepartiet, Kupartiet og Ulvepartiet stiller til val. Meiningsmålingane tyder på at Ulvepartiet har 49 % oppslutning, Sauepartiet 22 % og Geitepartiet 21 %, medan Kupartiet ligg an til 8 %. Avhengig av korleis mandatutrekninga foregår er det mogleg å tenkja seg at Ulvepartiet då vil enda opp med tre av mandata, medan Sauepartiet og Geitepartiet får eit mandat kvar, og Kupartiet ingen. Dersom Geitepartiet, Sauepartiet og Kupartiet derimot stiller til val i ei fellesliste vil dei til saman frå 51 % av stemmene mot Ulvepartiet sine 49 %. Då vil felleslista få tre mandat, og Ulvepartiet berre to. Fordelinga av mandata innad i felleslista ville då bli avgjort ved forhandlingar om korleis lista skulle setjast opp i forkant av valet. Sjølv om Kupartiet ikkje skulle få ein av sine kandidatar på ein av dei tre første plassane kunne det likevel vera naturleg å delta i felleslista for å redusera antal mandat for Ulvepartiet, iallfall dersom Kupartiet fann at det hadde meir til felles med Geitepartiet og Sauepartiet enn Ulvepartiet.

I den praktiske politikken vart det ofte slik at to eller fleire av dei borgarlege partia, Høgre, Kristeleg Folkeparti, Senterpartiet/Bondepartiet, Venstre eller Det Liberale Folkepartiet/Det Nye Folkepartiet stilte felleslister saman, for å redusera antal mandat som gjekk til Arbeidarpartiet. Kva parti som stilte saman med kva varierte frå fylke til fylke, og frå val til val, avhengig av kvart parti si oppslutning og forholda mellom partia. Det året felleslister vart mest brukt var i 1949, då 6,2 % av røystene gjekk til ulike felleslister. Det einaste dømet på ei sosialistisk fellesliste var i 1969, då Sosialistisk Folkeparti og Norges Kommunistiske Parti stilte fellesliste i Bergen.

Etter at ordninga med utjamningsmandat vart innført før stortingsvalet 1989 gir det ikkje lenger meining å stilla felleslister. Stemmer som er "bortkasta" i den forstand at dei ikkje gir utteljing i mandat i ein særskilt valkrins, blir nemleg no tald med i utrekninga av utjamningsmandat, og kan difor likevel gje vinst i form av ein stortingsplass.

Norsk politikk
Ganesja

Ganesja er ein mindre mektig, men mykje elska gud innan hinduismen. Han er lett å kjenna på elefanthovudet sitt, og blir gjerne framstilt som tjukk og godsleg, ridande på ei mus eller dansande. Ganesja er særleg gud for byrjingar og visdom. Ein finn gjerne statuar av han ved inngangen til sjivatempel, og mange skuleelevar ber til han før viktige prøvar. Det finst ei rekke soger om guden, mellom anna blir det sagt at det var han som skreiv ned storverket Mahabharata.

Guden har mange namn. Dei viktigaste er sanskritnamna Ganesja, Ganapati og Vinájaka, som alle tyder 'hærleiar', Gadsjamukha, 'elefantfjes', og det tamilske Pillaijar blant tamilar, som tyder 'vyrde son'.

Tilbeding 
I tillegg til å helsa Ganesja først når ein går inn i tempel, påropar ein gjerne Ganesja ved byrjinga av sjaivistiske rituale. Guden blir òg feira årleg på fødselsdagen sin, i ei høgtid som blir kalla ganesjotsav eller ganesj tsjatorti i månaden bhadrapad (august eller september). Dette er ei svært populær høgtid i Sør- og Vest-India, og blir særleg feira i Maharashtra ved at ein senker gipsstatuar av guden i vatn under mykje festivitas.

Familie 
Ganesja er sonen til Parvati, som i mange soger skapte han åleine, eller av Parvati saman med Sjiva. I nokre tradisjonar er han ein evig ungkar, men i andre har han to koner — Buddhi (intellekt) og Siddhi (andskraft), begge døtrer av Brahma.

Utsjånad 

Ganesja ser ganske underleg ut, og det at nokon med så rar utsjånad kan vera ein gud skal mellom anna få tilbedarar til å forstå at dei må sjå forbi det ytre. Men heile utsjånaden til Ganesja kan òg forklarast symbolsk:

 Elefanthovudet viser til truskap og intelligens.
 Dei store øyra står for visdom, evna til å lytta til folk som søker hjelp og å tenka over andelege sanningar.
 Den store vomma står for grøderikdom og fred. Guden har evna til å svelga ulukkene i universet og verna verda.

Forteljingar 
Ganesja blei fødd med eit vanleg hovud, men då han var liten blei det bytta ut med hovudet til ein ung elefant. Det finst fleire forklaringar på korleis dette gjekk føre seg. Ei soge seier at Sjani (guden for planeten Saturn), på oppfordring frå Parvati, retta det ulukkesbringande blikket sitt mot Ganesja slik at hovudet fall av og flaug vekk. Ei anna fortel at den mektige demonen Gadjasura, som hadde elefantform, bad om at hovudet hans alltid skulle bli hugsa, og at Sjiva oppfylte ønsket hans ved å setja det på kroppen til sonen sin. Den best kjende historia er likevel at det var Sjiva sjølv som kappa hovudet av guten då han stod vakt for Parvati, som bada, og ikkje ein gong ville sleppa ektemannen forbi.

Eit anna særtrekk ved guden er at den eine støyttanna hans er knekt. Som regel er grunnen gjeven for dette at han trengde ein skrivereiskap då Vyasa dikterte Mahabharata for han og griffelen knekte, for vismannen skulle ikkje stoppa medan han resiterte diktet. Andre soger fortel at guden brukte støyttanna for å drepa ein demon som hadde fått vern mot alle slags våpen, eller at han braut henne av i sinne for å forbanna Tsjandra, måneguden, som lo av han.

Bakgrunnsstoff 

Hindugudar
Visdomsgudar
Tsjeljabinsk oblast

Tsjeljabinsk oblast, (russisk Челябинская область) er ein provins i Russland og eit av føderasjonssubjekta i den russiske føderasjonen. Hovudstaden er Tsjeljabinsk, arealet er 87 900 km² og innbyggjartalet er 3 551 000 (2005).

Bakgrunnsstoff 
 Tsjeljabinsk oblast sine nettsider på russisk og engelsk.
 Artikkel frå Kommersant på engelsk.

Russiske føderasjonssubjekt
Virveldyr

Virveldyr, ryggbeinsdyr eller ryggradsdyr (Vertebrata) er den største gruppa innan ryggstrengdyr, med om lag 60 000 artar, og inneheld blant anna menneske. Ho er den best undersøkte dyregruppa, men totalt sett er ho nokså liten — berre 5 % av alle kjende artar, og ein halv prosent av alle antatte artar, er virveldyr.

Virveldyra skil seg frå resten av ryggstrengdyra ved at dei har danna ein ryggsøyle av brusk eller bein. Dei fleste har òg utvikla to par lemmer og ein hjernekasse.

Ein har spora virveldyr tilbake til ostracodermiar, primitive fiskar som levde under silurtida (444–409 millionar år sidan), og til conodontar, ei gruppe ålaktige dyr som hadde fleire par beinete tannplater.

Eigenskapar 
Fleire endringar oppstod i stamarten til alle virveldyra, og har halde seg i meir elle mindre uendra form:

 Forbetra hjerne og sanseapparat. Hjernedelane som allereie fanst, for- og mellomhjerne, blei utvida bakover med midthjerne, hjernebru og forlenga marg. Mellomhjernen gav opphav til linseauge, som gjer det mogleg å ikkje berre skilja mellom lyst og mørkt, men også å fokusera. I tillegg oppstod sidelinjeorganet, som mellom anna kan sansa rørsle i vatn. Eit avsnitt av dette organet blei forskjøve inn i hovudet der det danna labyrinten, eit kombinert hørsels-, likevekts- og rørsleesorgan.

 Eit indre bruskskjelett som verna om sanseorgana, svelget og ryggstrengen. Stamarten til virveldyra hadde òg beinplater i huda, eit såkalla dermalskjelett.

 Gjellene blei til andedrettsorgan. Gjellene som hadde oppstått i den tidlegare stamarten til deuterostomiane hadde hatt som funksjonen å leia vatnet som hamna i tarmen under næringsopptak ut. 

 Kretsløpssystemet fekk eit hjarte med framkammer (atrium), hjartekammer (ventriculum) og klaffar. Blodet inneheld raude blodlekamar.

 Ekskresjonsorgana var ikkje lenger fordelte i heile kroppen, men blei samla til eitt par nyrer med kvar sin urinleiar.

Inndeling 
Virveldyra kan delast inn i grupper ut frå slektskap:

 Slimålar (som faktisk manglar virvellekamar)
 Niauge
 Kjevemunnar
 Bruskfiskar
 Heilhovudfiskar
 Haiar og skater
 Osteognathostomata («beinkjevemunnar»)
 Sarcopterygii («kjøttfinna dyr»)
 Kvastfinnefiskar
 Lungefiskar
 Landlevande virveldyr
 Amfibie
 Amniondyr
 Pattedyr
 Sauropsid
 Skjelpadder
 Lepidosauria («skjeløgler»)
 Bruøgle
 Skjelkrypdyr
 Archosauria («urøgler»)
 Krokodillar
 Fuglar
 Strålefinna fiskar
 Bikirar
 Størfisk
 Ekte beinfisk
 Dynnfisk
 Pansergjedde
 Eigentlege beinfiskar' Kjelder Denne artikkelen bygger på «Virveldyr» frå ,  den 14. mars 2006.  
 Denne artikkelen bygger på «Hvirveldyr» frå , og «Vertebrate» frå  den 14. mars 2006.''

Bakgrunnsstoff

Virveldyr
Zoologi
Høgmellomalderen

Høgmellomalderen er ei periode av europeisk historie, den midtre delen av mellomalderen (etter tidleg mellomalder og før seinmellomalderen). Høgmellomalderen er rekna å ha omfatta 1000-talet og 1200-talet. 

I dette tidsrommet såg Vest-Europa større stabilitet og vekst. Det blei fleire menneske, 
klimaet var varmt og gunstig for jordbruk, og skog- og myrområde blei rydda og folkesette. Det blei bygd ei rekkje kyrkjer i ny gotisk stil.

Barbarinvasjonar og vikingraid var stort sett slutt, og det blei utvikla statar i Norden og Ungarn, rike bystatar i Italia, og tidlegare statar som Frankarriket voks og fornya seg. Bortsett frå mongolinvasjonane kom ingen større trugsmål utanfrå. I staden oppfordra den katolske kyrkja kristne europearar til å ta tilbake landområde som var blitt muslimske gjennom Reconquista og fleire krosstog i Midt-Austen.

Norsk høgmellomalder 
I Noreg er høgmellomalderen rekna for perioden frå 1184 til 1319, frå slaget ved Fimreite til Noreg gjekk inn i personalunion med Sverige.

Tidsline 
 1054 Det store skismaet. Det endelege skiljet mellom den katolske og den ortodokse kyrkja.
 1066 Slaget ved Hastings. England kom under normannisk styre.
 1071 Slaget ved Manzikert. Seldsjukkar overvann styrkar frå Bysantinarriket.
 1095 Fyrste krosstoget
 1291 Akko, den siste europeiske utposten i Midtausten, vart teken av Mamelukkane under Khalil.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «High Middle Ages» frå ,  den 16. desember 2009.  
 
Middle Ages: The High Middle Ages on Columbia Electronic Encyclopedia at infoplease

Mellomalderen
 

pt:Idade Média#Baixa Idade Média