alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Lagmann

Ein lagmann er ein dommar som er leiar av ei avdeling i ein lagmannsrett. Ein lagmann er som andre fast tilsette dommarar ein embetsmann.

Namnet kjem opphavleg frå gamalt av, då ein lagmann fungerte som ein tillitsmann for bøndene. Lagmannen vart under Kong Sverre gjort om til kongeleg tenestemann, og fungerte i perioden 1274 til 1797 som ein dommar.

Leiaren for lagmannsretten har tittelen førstelagmann. Alle lagmenn må, som høgsterettsdommarar, ha fylt 30 år og avlagt juridisk embetseksamen med «beste karakter» (laud). 

Dei vanlege dommarane i lagmannsretten har tittelen lagdommar.

Lagmann blir også brukt om den lagdommaren som er formann i retten under rettsførehavinga, og som mellom anna gir rettsbelæring til lagretten (juryen) før lagretten trekkjer seg tilbake for å avgjere skuldspørsmålet.

Rettsvitskap
Embetstitlar
Juridiske stillingar
Meddommar

Ein meddommar  (eller lekdommar) er ein dommar som ikkje har  juridisk utdanning, men opptrer som dommar ut frå erfaringa si som samfunnsborgar og vanleg kunnskap om menneska og korleis samfunnet heng saman.

Hovudgrunnane for å ha lekfolk med i domstolane er eit ønske om å hindre at embetsmenn får for stor makt og at ein skal dømmast av sine likemenn.

Bakgrunnsstoff 
 «Lekdommer» frå Domstol.no

Rettsvitskap

sv:Nämndeman
Pavel Filonov

Pavel Nikolajevitsj Filonov () var ein russisk kunstmålar, kunstteoretikar og poet.

Liv

Yngre år 

Filonov vart fødd i Moskva. Fjorten år gammal, i 1897, flytta han til St. Petersburg der han tok læretimar i kunstmåling. I 1908 begynte han ved St. Petersburgs kunstakademi, han vart utvist frå akademiet i 1910.

Kunstteoretikar 
Dei neste fire åra, 1910–14, var han aktiv i kunstnargruppa Sojuz Molodjozjij (Ungdomsforbundet), grunnlagd av kunstmålarane Elena Guro og Mikhail Matjusjin. I 1912 skreiv Filonov artikkelen Kanon og lova, der han formulerte prinsippa for analytisk realisme, eller "anti-kubisme". I følgje Filonov skildrar kubismen delar av overflategeometrien åt gjenstandane, medan analytisk realisme skal skildre brokkar av gjenstandanes inste sjel. Han heldt fast ved prinsippa sine livet ut.

Under vignetten Universell blomstring (Mirovoj rastsvet) fremja Filonov ein arbeidsmetode som gjekk frå det partikulære til det generelle. Han meinte at objekta og felta skulle byggast opp frå små detaljar og bitar, og hevda at å gjere det omvendt ikkje var noko anna enn rein sjarlatanisme. Etter det formålet arbeidde han, og han kravde at studentane hans nytta svært små penslar når dei måla, og dei grannaste stiftar når dei teikna.

Leiande målar 
I åra 1913 til 1915 var Filonov nært knytt til Vladimir Majakovskij, Velimir Khlebnikov og andre futuristar. Hausten 1916 melde han seg til teneste i 1. verdskrigen og stridde ved den rumenske fronten. Filonov deltok i den russiske revolusjonen i 1917, han var formann av Den revolusjonære krigskomiteen i Dunaj-regionen.

I 1919 stilte han ut arbeid ved Den første frie utstilling av kunstnarar frå alle trendar i Eremitasjen i Petrograd. I 1923 vart han professor ved St. Petersburgs kunstakademi og medlem av Instituttet for kunstnarisk kultur (INKhUK). To år seinare organiserte han kunstnargruppa Meistrar i analytisk realisme, der meir enn sytti målarar deltok. Gruppa skal ha fungert fram til 1932. Arbeida deira fekk innverknad på suprematismen og ekspresjonismen.

I unåde 

Ei stor retrospektiv utstilling vigd Filonov sin kunst var i 1929 planlagd ved Det russiske museet. Men Sovjet-regjeringa forbaud utstillinga. Frå 1932 gjekk Filonov rundt og svalt, men nekta trass i dette å selje verka sine til private kunstsamlarar. Han ynskte å gje alle arbeida sine til Det russiske museet som ei gåve, for å få ein start på eit Museum for analytisk realisme. Filonov heldt fram å måle, heilt til han svalt i hel under den nazi-tyske beleiringa av Leningrad.

Ettertid 
Størstedelen av Filonov sine verk vart tatt vare på av søstera hans, Jevdokija N. Glebova. Ho lagra måleria i Det russiske museet sine arkiv og med tida donerte ho dei som gåve. Utstillingar av Filonov sine verk var lenge forbodne. I 1967 vart det gitt løyve til ei utstilling i Novosibirsk av Filonov sin kunst. I 1988 gav Det russiske museet grønt lys for Filonov-verk til samlingane sine. Den aller første internasjonale utstillinga av arbeida hans vart halden i Paris i 1989-90.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Pavel Filonov» frå , den 15. mars 2009. 

Russiske målarar
Målarar frå 1900-talet
Malung-Sälens kommun

Malung-Sälens kommun er ein kommune i Dalarnas län i Sverige. Kommunen grensar til tre andre kommunar i Dalarnas län, Älvdalens kommun i nord og nordaust, Mora kommun i aust og Vansbro kommun i søraust. I sør grensar han òg til Filipstads kommun og Hagfors kommun i sør, og til Torsby kommun i vest, alle tre i Värmlands län. I tillegg har kommunen ei grense til Noreg, nærare bestemt til Trysil kommune i nordvest. Administrasjonssenteret i Malung-Sälens kommun er Malung.

Skinnproduksjon har gamle anar i kommunen og dominerte næringslivet heilt fram til byrjinga av 1980-talet. I dag er verkstadindustri og turisme, mellom anna i Sälen, viktige næringar.

Administrativ historikk 
Dei tre kommunane Lima, Malung og Transtrand vart ikkje påverka av den fyrste landsomfattande kommunereforma i 1952, men heldt fram som eigne kommunar til den andre kommunereforma i 1971. Då vart dei slått saman til Malungs kommun. Administrasjonssenteret Malung var municipalsamhälle frå 1931 til 1957 som ein del av Malungs kommun.

1. mars 2007 avgjorde den svenske regjeringa at kommunen skulle få byte namn til Malung-Sälens kommun frå og med 1. januar 2008. Dette er unik og gjer han til den einaste kommunen i Sverige som har to stadnamn i kommunenamnet.

Kommunevåpenet 
Blasonering: På blå bakgrunn, ein hestesko, og ovanfor ein ståande klohammar, begge i gull.

Alle dei tre einingane som vart slått saman i 1971 hadde allereie eigne heraldiske våpen. Malung sitt hadde vorte fastsett i 1947 og byggjer på tingslagsseglet frå 1600-talet. Lima og Transtrand var også med i tingslaget, så det var naturleg å registrere det for den nye kommunen. Dette vart gjort i 1975. Hesteskoen og klohammaren har seinare endra farge frå gull til sølv.

Tettstader 
Det er ni tettstader i Malung-Sälens kommun.

Tettstadene i tabellen er ordna etter innbyggjartal per 31. desember 2005. Administrasjonssenteret er utheva.

Kjelder 
 Artikkelen var opphavleg basert på ei omsetjing av «Malung-Sälens kommun» på Wikipedia på svensk.
 «Malung – kommune» på Store Norske Leksikon.

Fotnotar 

 
Kommunar i Dalarnas län
Mora kommun

Mora kommun er ein kommune i Dalarnas län i Sverige. Kommunen grensar til seks andre kommunar i Dalarnas län. Desse er Orsa kommun i nordaust, Rättviks kommun i aust, Leksands kommun og Vansbro kommun i sør, Malungs kommun i vest og Älvdalens kommun i nordvest. I tillegg grensar han til éin kommune i Jämtlands län, Härjedalens kommun, i nord. Administrasjonssenteret i kommunen er Mora.

Kommunen ligg omkring den nordlege delen av innsjøen Siljan. Mora er ein skogrik kommune med mange småvatn og myrområde. Österdalsälven renn gjennom kommunen frå nord til søraust. Av industri kan knivproduksjon nemnast, og elles er turisme ei dominerande næring.

Administrativ historikk 
I 1893 vart municipalsamhället Mora Strand innlemma i Mora kommun. Dette barut ut i 1908 og vart til Morastrands köping. I 1959 vart kommunen og köpingen sameina att, under namnet Mora köping. Ved kommunereforma i 1971 vart Mora kommun oppretta av köpingen, samt landskommunane Sollerön, Våmhus og Venjan, som hadde vore uforandra kommunar sidan 1863.

Kommunevåpenet 
Blasonering: På raud bakgrunn, eit bilete av St. Mikael og draken, begge delar i gull.

Våpenet går tilbake til eit gammalt soknsegl, noko som tyder på at Mora kyrkje har vore helga til erkeengelen Mikael. Som våpen vart det fastsett for den dåverande Mora landskommun i 1946, medan Morastrands köping fekk eit anna våpen i 1947. Då desse einingane gjekk saman i 1958 vart våpenet til Mora teke i bruk for den nye eininga. Det same hende etter kommuneopprettinga i 1971.

Tettstader 
Det er tolv tettstader i Mora kommun.

Tettstadene i tabellen er ordna etter innbyggjartal per 31. desember 2005. Administrasjonssenteret er utheva.

Kjelder 
 Artikkelen var opphavleg basert på ei omsetjing av «Mora kommun» på Wikipedia på svensk.
 «Mora – kommune» på Store Norske Leksikon.

Fotnote 

 
Kommunar i Dalarnas län
Orsa kommun

Orsa kommun er ein kommune i Dalarnas län i Sverige. Kommunen grensar til to andre kommunar i Dalarnas län, Rättviks kommun i aust og Mora kommun i sør og vest. I tillegg grensar kommunen til Ljusdals kommun i Gävleborgs län i nord og Härjedalens kommun i Jämtlands län i nordaust. Administrasjonssenteret i kommunen er Orsa, som ligg 15 km nord for Mora.

Nord i Orsa kommun finn ein mykje furuskog i næringsfattig morenejord, men i sør er det ein meir fruktbar og artsrik sedimentberggrunn, mellom innsjøane Skattungen og Orsasjön. Det er også mykje myrmark i kommunen. Næringslivet er dominert av treindustri og turisme. Ein kjend attraksjon i kommunen er Orsa Grönklitt, som er eit skisenter og ein bjørnepark.

Administrativ historikk 
Orsa kommun omfattar i dag det same området som ved innføringa av kommunar i 1863. Administrasjonssenteret Orsa var municipalsamhälle frå 1902 til 1966.

Kommunevåpenet 
Blasonering: På gullbakgrunn, tre raude orsaslipesteinar, to øvst og éin nedst.

Slipesteinproduksjon har føregått svært lenge i området og slipesteinen finst òg på eit soknsegl frå 1720. Våpenet vart fastsett av kongen i 1943. . Det vart ikkje gjort nokon endringar i kommunen i samband med inndelingsreformene på 1950- og 1970-talet, men våpenet vart registrert hjå Patent- och registreringsverket ifølgje dei nye reglane for kommunevåpen i 1974.

Tettstader 
Det er to tettstader i Orsa kommun.

Tettstadene i tabellen er ordna etter innbyggjartal per 31. desember 2005. Administrasjonssenteret er utheva.

Kjelder 
 Artikkelen var opphavleg basert på ei omsetjing av «Orsa kommun» på Wikipedia på svensk.
 «Orsa» på Store Norske Leksikon.

Fotnote 

 
Kommunar i Dalarnas län
Rättviks kommun

Rättviks kommun er ein kommune i Dalarnas län i Sverige. Kommunen grensar til fire andre kommunar i Dalarnas län. Desse er Falu kommun i søraust, Leksands kommun i sør, Mora kommun i sørvest og Orsa kommun i vest. I tillegg grensar han til to kommunar i Gävleborgs län, Ovanåkers kommun i aust og Ljusdals kommun i nord. Administrasjonssenteret i kommunen er Rättvik.

Rättvik er ein jord- og skogbrukskommune med eit kupert og skogkledd terreng. Ein finn treindustri i kommunen, i tillegg til at det er lange tradisjonar for kalkutvinning. Turisme er også ei viktig næring i kommunen.

Administrativ historikk 
Boda landskommun braut 1. mai 1875 ut av Rättviks landskommun. I 1910 vart Rättviks municipalsamhälle oppretta. Ved kommunereforma i 1952 vart det ikkje gjort endringar i området, men i 1963 vart Boda sameina med Rättvik att og i 1966 vart municipalsamhället oppløyst. Rättviks kommun i si noverande form vart oppretta i 1974, då Ore vart innlemma.

Kommunevåpenet 
Blasonering: Firedelt skjold, felt 1 og 4 i raudt med ei ståande øks av gull, felt 2 og 3 i gull med to piler [i blått].

Våpenet vart fastsett for Rättviks socken i 1948, bileta kjem frå eit soknsegl frå 1600-talet. Også landkommunane som gjekk inn i Rättviks kommun på byrjinga av 1970-talet hadde eigne heraldiske våpen. Det fanst dermed tre våpen etter kommunereforma på byrjinga av 1970-talet. Det var den namngjevande eininga sitt våpen som vart vald til kommunevåpen og registrert hjå Patent- och registreringsverket i 1979.

Tettstader 
Det er seks tettstader i Rättviks kommun.

Tettstadene i tabellen er ordna etter innbyggjartal per 31. desember 2005. Administrasjonssenteret er utheva.

Kjelder 
 Artikkelen var opphavleg basert på ei omsetjing av «Rättviks kommun» på Wikipedia på svensk.
 «Rättvik» på Store Norske Leksikon.

Fotnotar 

 
Kommunar i Dalarnas län
Krister

Christer og Krister er mannsnamn danna som nordiske variantar Kristian, som tyder 'kristen'. Ei mellomform var Christiern.

Christer har namnedag den 15. mars i Noreg. Krister har svensk namnedag den 13. november, ein status det først fekk i 1986.

Bruk 
I Sverige var namnet mest brukt for nyfødde gutar på 1940- og 1950-talet.
I Noreg var namnet mest utbreidd som døypenamn mot slutten av 1980-talet, og blei gjeve til over 0,5 % av nyfødde rundt 1990.

I 2005 heitte 1,35 % eller 61 321 svenske menn Christer, og namnet var det 37. mest utbreidde. I Noreg var prosentdelen same året 0,12 %. I 2009 heitte 2898 norske menn Christer og 748 heitte Krister.

Namneberarar 
 Krister Henriksson (f. 1946), svensk skodespelar
 Christer Pettersson (1947–2004), svenske mistenkt for drapet på Olof Palme 
 Christer Sjögren (f. 1950), svensk songar, vokalist i Vikingarna
 Christer Fuglesang (f. 1957), svensk astronaut
 Christer Falch (f. 1969), norsk plateprodusent og tv-fjes
 Christer Torjussen (f. 1970), norsk komikar
 Krister Sørgård (f. 1970), norsk langrennsløpar
 Christer Basma (f. 1972), norsk fotballspelar
 Krister Trondsen (f. 1978), norsk langrennsløpar
 Christer Strøm (f. 1988), norsk musikar og filmskapar

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Christer» frå , og «Christer» frå  den 15. mars 2009. 
 

Mannsnamn
Nordiske førenamn
Namn knytte til kristendommen
Vardø kapell

Vardø kapell, òg kalla Steglnes kapell, er eit kapell som står ved kyrkjegarden på Steglneset, kring 200 meter sørom Vardøhus festning i Vardø by i Vardø kommune i Finnmark fylke. Kapellet er bygd som ei tømra langkyrkje i 1908. 

I 1907–1908 vart det laga til ny kyrkjegard i Vardø fordi det byrja verte plassmangel på den gamle, og kapellet vart bygd til i samband med dette. Byggmeister for kapellet var Lars Johnsen. Det finst lite av skriftlege kjelder om kapellet frå dei fyrste åra, men det ser ut til å ha vorte lite bruka. Ifylgje munnlege kjelder ynskte folk å ha gravferdene frå Vardø kyrkje, sjølv om det var den nye kyrkjegarden som skulle nyttast.

I motsetnad til Vardø kyrkje vart ikkje kapellet øydelagt undre andre verdskrigen. På 1990-talet måtte det restaurertast og det stod ferdigvøld i 1997. I seinare år har det vorte meir populært å nytte, og det vert no halde bryllaup og barnedåpar så vel som gravferdsgudstenester i kapellet.

Kjelder 
 Arkitekturguide for Nord-Norge og Svalbard: «Vardø kapell»
 «Oversikt over nåværende kirker» på nettstaden kirkekonsulenten.no

Referansar 

Bygningar i Finnmark og Nord-Troms frå før 1944
Kyrkjer i Vardø
Kyrkjer i Varanger prosti
Norske kyrkjer frå 1908
Dommarfullmektig

Ein dommarfullmektig er i Danmark og Noreg ein jurist som er mellombels tilsett som dommar.

Noreg 

I Noreg er ein dommarfullmektig ein mellombels tilsett dommar ved ein tingrett. Stillinga er i prinsippet ei nybyrjarstilling som skal gje røynsle og lærdom, og tilsettingstida er difor som hovudregel avgrensa til to år og skjer på andre vilkår og etter ei anna framgangsmåte enn for ordinære tingrettdommarar. Tilsettingstida kan forlengast, men kan samla ikkje vere på meir enn tre år, jf. domstollova § 55 g. Justisdepartementet kan gje reglar om unnatak frå dette.

Det er sterke avgrensingar for kva ein dommarfullmektig kan gjere utan å få ei særskild fullmakt, jf. domstollova § 23. Men slik fullmakt er så vanleg at alle dommarfullmektigar får dette. Fyrst får dommarfullmektigen ei spesiell, avgrensa fullmakt, seinare ei alminneleg fullmakt, likevel slik at det gjeld somme lovsette avgrensingar for fullmakta. Stort sett har dommarfullmektigane difor dei same oppgåvene som ein tingrettsdommar, då den viktigaste praktiske lovfastsette avgrensinga er at dommarfullmektigar ikkje kan vere dommar i ei straffesak som gjeld ei straffbar handling med ei strafferamme på over 6 år, jf. straffeprosesslova § 276, fjerde ledd.

Praksis i to år som dommarfullmektig stettar krava til å få advokatløyve, jf. domstollova § 220. Praksis i eitt år som dommarfullmektig stettar krava til prosedyrepraksis for å få advokatløyve, jf. advokatforskrifta § 8-1.

Meir detaljerte reglar om tilsetting av dommarfullmektigar, funksjonstid, løn, myndeområde med meire er gjeve i Justisdepartementet sitt Rundskriv G-46/1999

I motsetnad til dommarfullmektigane er tingrettsdommarar fast tilsette embetsmenn ved tingretten, utnemnd av Kongen i statsråd.
 Denne artikkelen bygger mellom anna på «Dommarfullmektig» frå , den 15. mars 2009. 
 

Titlar
Juridiske stillingar
Smedjebackens kommun

Smedjebackens kommun er ein kommune i Dalarnas län i Sverige. Kommunen grensar til tre andre kommunar i Dalarnas län, Ludvika kommun i vest og Säters kommun og Hedemora kommun i nord. I tillegg grensar han til Ljusnarsbergs kommun og Lindesbergs kommun i Örebro län i sørvest og Norbergs kommun, Fagersta kommun og Skinnskattebergs kommun i Västmanlands län i aust og søraust. Administrasjonssenteret i kommunen er Smedjebacken.

Smedjebacken er ein gammal bruksort som ligg ved sjøen Barken i vassystemet til Kolbäcksån. Gjennom tettstaden renn vatnet ned mot Mälaren gjennom Strömsholms kanal via Fagersta, Virsbo, Surahammar, Hallstahammar og Kolbäck. Sørvest i kommunen renn vassystemet til Hedströmmen ned mot Mälaren via Köping.

Landskapet i kommunen kupert og oppsprukke. Det er mange vatn og mykje myrmark. Smedjebackens kommun er ein del av Bergslagen og har lange gruvetradisjonar, men i dag har industriproduksjon teke over mykje med mellom anna stål- og verkstadindustri. Mange i kommunen pendlar, og då særleg til Ludvika.

Administrativ historikk 
Municipalsamhället Smedjebacken vart i 1895 innlemma i Norrbärke landskommun. Dette området fekk i 1918 namnet Smedjebackens köping og braut ut av Norrbärke kommun. Ved kommunereforma i 1952 vart Malingsbo kommun slått saman med Söderbärke kommun. Det vart ikkje gjort forandringar i Smedjebackens köping og Norrbärke landskommun. I 1967 vart Norrbärke innlemma i köpingen. I 1971 vart denne gjord om til Smedjebackens kommun, og i 1974 vart også Söderbärke innlemma.

Kommunevåpenet 
Blasonering: Eit delt skjold, det øvste feltet i sølv med ein raud tomasta seglbåt med sette segl, det nedste feltet i raudt med tre raude tannhjul, to øvst og eitt nedst..

Våpenet vart fastsett for köpingen i 1947. Slk det var vanleg i Dalarna, hadde også Norrbärke og Söderbärke eigne våpen. Desse gjekk ut av bruk og våpenet til köpingen vart registrert for kommunen i 1980.

Tettstader 
Det er seks tettstader i Smedjebackens kommun.

Tettstadene i tabellen er ordna etter innbyggjartal per 31. desember 2005. Administrasjonssenteret er utheva.

1 Ein mindre del av tettstaden ligg i Smedjebackens kommun, mesteparten ligg i Ludvika kommun.

Kjelder 
 Artikkelen var opphavleg basert på ei omsetjing av «Smedjebackens kommun» på Wikipedia på svensk.
 «Smedjebacken – kommune» på Store Norske Leksikon.

Fotnote 

 
Kommunar i Dalarnas län
Induksjonsomn

Ein induksjonsomn er ein elektrisk komfyr der oppvarminga skjer ved at det blir danna eit elektromagnetisk felt som induserer straum i dei stoffa som skal varmast opp. Det er to typar induksjonsomnar, låg- og høgfrekvensomnar. I lågfrekvente omnar skjer oppvarmingen ved at ladaren dannar ei kortslutta sekundærvikling. I høgfrekvensomnar blir straum indusert i det som skal varmast opp som virvelstraum.

Elektriske apparat
Kjøkenutstyr
Kvitvarer
Andreas Achenbach

Andreas Achenbach () i var ein tysk kunstmålar.

Achenbach byrja utdanninga si under Wilhelm von Schadow på kunstakademiet i Düsseldorf. Alt som 14-åring selde han sitt første måleri. I 1832 og 1833 reiste han saman med far sinr til Rotterdam, Amsterdam og Riga og måla hovudsakleg havsmiljø. Seinare vart han elev av Johann Wilhelm Schirmer. Stilarten hans dei første åra var romantikken, men etter at han busette seg i München i 1835 og trefte Louis Gurlitt endra han stil til realismen.

Achenbach gjorde fleire studiereiser, mellom anna i 1835 til Danmark, Noreg og Sverige der kan måla fallen i Trollhättan. I 1836 var han i Alpane og Tyrol og frå 1843 til 1845 i Italia. I 1846 reiste han attende til Düsseldorf og vart professor der. Han har hatt stor påverknad på norske landskapsmålarar.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Andreas Achenbach» frå , den 15. mars 2009. 

Tyske målarar
Målarar frå 1800-talet
Dean Acheson

Dean Gooderham Acheson () var ein USA-amerikansk politikar. Han var utanriksminister i Sambandsstatane i 1949-53. Ved Acheson-planen frå 1950 ville han gjera det mogleg for generalforsamlinga i SN å omgå vetoretten til stormaktene i Tryggingsrådet.

Kjelder 
 caplex.no

USA-amerikanske politikarar
USA-amerikanske utanriksministrar
Folk frå Connecticut
Døde av hjerneinfarkt
Gerrit Achterberg

Gerrit Achterberg () var ein lyrikar frå Nederland. Han vert rekna som ein av dei største i moderne nederlandsk lyrikk. I mellomkrigstida var han ein forløpar for den eksperimentelle lyrikken etter andre verdskrigen.

Kjelder 
 caplex.no

Nederlandske diktarar
Karachi

Karachi er den største byen og den opphavlege hovudstaden i Pakistan. Han er også det økonomiske senteret, viktigaste hamnebyen og eit transportknutepunkt i landet. Byen er i dag provinshovudstad for Sind. Karachi ligg ved Arabiahavet, like nordvest for Indusdeltaet.

Sidan grunnlegginga av Pakistan i 1947 har byen vakse kraftig, særleg sidan rundt 2000. Tettstadområdet Karachi er det niande folkerikaste i verda.
Ved folketeljinga i 2017 hadde byen  innbyggjarar.

Soge 
Karachi var opphavleg eit fiskarsamfunn. Han blei utvikla som handelshamn frå 1700-talet, då dei nærliggande elvehamnene Karak Bunder, Shah  Bunder og Kiti Bunder blei tilmudra.

Den moderne hamnebyen blei utvikla av britiske kolonistyresmakter på 1800-talet. Han kom under deira styre i 1839 og blei gjort til hovudstad i Sind etter at dei erobra området i  1843. Utbygginga av hamna og bygging av jernbane herfrå og innover i landet førte til vekst.

Då Pakistan blei danna i 1947 blei Karachi vald til hovudstad, og fekk ei stor mengd tilflyttarar frå India av indiske muslimar, kjend som mohadjirar. Frå 1947 auka 1951 folketalet i byen med 161 prosent.
Folkeveksten fortsette også etter at hovudstaden blei flytta til Rawalpindi og seinare Islamabad i 1959. I tillegg til den fortsette innvandringa frå India kom også tilflyttarar frå den pakistnanske landsbygda.

Dominansen frå dei innflytta mohadjirane i byen førte til konfliktar med den opphavlege befolkninga av sindhiar. Eit kvotesystem frå 1974 reduserte talet på mohadjirar i offentleg sektor frå 33 til 20 prosent. I 1983 blei partiet Mohajir Quami Movement (MQM) danna ut frå ei studentrørsle mot diskriminering. MQM vann lokalvalet i byen i 1992, men blei avsett av den pakistanske regjeringa i 1993. Konflikten hadde forårsaka spreidd vald sidan 1980-talet; på midten av 1990-talet blei samanstøyta valdsamare og fleire tusen blei drepne.

Økonomi og transport 
Karachi er endepunkt for det pakistanske jernbanenett og har ei stor internasjonal lufthamn. Den pakistanske marineflåten har også hamn her.

Byen er handelssentrum i landet og har også mykje eigen industri, som omfattar næringsmiddel-, tekstil-, sigarett-, sement-, elektro-, kjemisk og petrokjemisk industri.

Kultur og utdanning 

Byggeskikken i Karachi er prega av britisk koloniarkitektur, som kjøpesenteret Empress Market, Saint Patrick's Cathedral og Cantonment Railway Station. Lokale interesser har reist bygningar i retro- og moderne muslimsk stil, som Mohatta Palace (1927), Tooba-moskeen (1969) og mausoleet Mazar-e-Quaid (1970). 2000-talet har sett fleire skyskraparprosjekt.

Karachi huser Nasjonalmuseet i Pakistan frå 1950, som har store arkeologiske og etnografiske samlingar. Universitetet i Karachi blei grunnlagd i 1951. Det medisinske fakultetet ved Aga Khan-universitetet ligg her.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Karachi» frå , og «Karachi» frå  den 15. mars 2009.

Fotnotar

Bakgrunnsstoff 

Karachi
Byar i Pakistan
Tidlegare hovudstader
Sind