alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Karl Hugo Strunz

Karl Hugo Strunz () var ein tysk mineralog. Han er mest kjend for å ha skapt Nikkel-Strunz-klassifiseringa

Han var professor ved Technische Universität i Berlin. Han utarbeidde Mineralogische Tabellen som kom i første utgåva i 1941 og som framleis er det mest brukte klassifikasjonssystem for mineral på krystallkjemisk grunnlag. Han gav i lag med P. Ramdohr ut Klockmanns Lehrbuch der Mineralogie (16. opplag 1978).

Kjelder
Raade, Gunnar. (2009, 15. februar). Karl Hugo Strunz. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/Karl_hugo_strunz.

Tyske mineralogar
Folk frå Weiden in der Oberpfalz
Elevar ved Ludwig Maximilian Universitet i München
Theodor Scheerer

Karl Johan August Theodor Scheerer () var ein tysk-norsk bergmann og mineralog. 

I 1830-åra var han kjemikar og hyttemeister ved Modum Blaafarveværk, og frå 1841 lektor i metallurgi, proberkunst og fabrikklære ved Universitetet i Christiania. Scheerer oppdaga, skildra og sette namn på heile 16 nye sjeldne mineral frå norske pegmatittgangar, der fem framleis gjeld som førstegangsskildringar (euxenitt-(Y), wøhleritt, polykras-(Y), melifanitt og astrofyllitt). Han oppdaga nikkelmineralet pentlanditt frå Espedalen og påviste nikkelinnhaldet i dei norske nikkelførande kismalmane. Frå 1848 var han professor ved Bergakademiet i Freiberg i Sachsen. 

Han gav ut Lehrbuch der Metallurgie (2 bind, 1846–53).

Kjelder

Norske mineralogar
Tyske mineralogar
Professorar ved Universitetet i Oslo
Blaafarveværket
Folk frå Berlin
Nordre älv

Nordre älv er ei om lag 16 kilometer lang elv i Sverige. Elva går ut frå Göta älv ved Kungälv og munnar ut i den breie Nordre älvs fjord i Kattegat, og skil såleis øya Hisingen frå fastlandet i nord, medan Göta älv skil øya frå fastlandet i sør.

Då djupna av Nordre älv berre er om lag to meter ved utløpet i havet, er elva normalt berre nytta av småbåtar. For å hindre at for mykje vatn renn i havet gjennom Nordre älv i staden for gjennom Göta älv ved til dømes høg vasstand i Kattegat, er det i Nordre älv bygd ein slags demning, eit skjermingsverk,  Ormo skärmanläggning, som kan opnast for båttrafikk etter førehandstinging når tilhøva ligg til rette for det. Dette skjermingsverket, som er fjernstyrt, skal særleg syte for at vassføringa i Göta älv er stor nok til at saltvatn frå havet ikkje kjem opp i denne elva og inn i det vassinntaket ved Lärje som forsyner Gøteborg med drikkevatn frå elva.

Namnet Nordre älv vart teken i bruk fyrst på 1700-talet. Tidlegare var elva kalla Kongälv, Göta älv eller berre Älven. I nærleiken av tettstaden Ytterby på fastlandssida av elva låg i mellomalderen byen Konghelle (svensk: Kungahälla) som allereie på tusentalet var ein viktig norsk by i det dåverande norske Båhuslen, og som var ein forløpar til dagens Kungälv. Plasseringa av det opphavlege Konghelle er påvist ved arkeologiske utgravingar, då det ikkje finst anna att etter byen enn spor under jordoverflata.

Referansar

Bakgrunnsstoff
Det svenske Sjöfartsverkets opplysningar om segling gjennom Ormo skärmanläggning og vidare opp elva på strekninga Ormo - Kungälv og inn i Göta älv. 

Elvar i Sverige
Kongernes Jelling

Kongernes Jelling er utstillingsbygninga for Jellingmonumenta og namnet på formidlingssenteret som ligg ved gravhaugane i Jelling. Det er ei avdeling av Nationalmuseet i København.

Museet viser korleis Jellingsteinane antakeleg såg ut opphavleg og presenterer ny kunnskap om vikingtida.  Museet er teikna av Wohlert Arkitekter.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Kongernes Jelling» frå ,  den 9. august 2014 revisjon 12972114

Bakgrunnsstoff

Museum i Danmark
Verdsarv i Danmark
Nationalmuseet
Vejle kommune
Museum skipa i 2000
2000 i Danmark
Verdsarven i Danmark

Verdsarven i Danmark omfattar sju oppføringar på UNESCO si verdsarvsliste. I tillegg kjem ei oppføring på Grønland. Oppføringane i Danmark er kulturarv og naturarv og den grønlandske naturarv.  I tillegg har landet fem framlegg på den tentative lista og to av dei gjelder Grønland.

Danmark underteikna UNESCO-konvensjonen 25. juli 1979. Det er Kulturstyrelsen som har hovudansvar for verdsarvkonvensjonen. 

Den første danske verdsarvstaden var Jellingmonumenta som vart teke med på lista i 1994.

Verdsarvstader
Desse stadene i Danmark står på verdsarvlista. Årstalla viser til når stadene vart teke med på lista av UNESCO.

På Grønland finst ein verdsarvstad.

Oppføringar på den tentative lista
Desse oppføringane er leverte inn av Danmark til den tentative lista, som omfattar plasser kvart land vurderer å nominere som verdsarv. Årstallet angjev når framlegget blei ført opp av Unesco. 

Grønland har to oppføringar på den tentative lista og begge er frå 2003.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Verdensarven i Danmark» frå , den 9. august 2014 revisjon 13234893
Kronborg i Malmö

Kronborg er eit bustadområde i Västra Innerstaden i Malmö i Sverige som har fått namn etter Kronborg slott i Helsingør i Danmark. Namn på gater og kvartal i bydelen har òg vorte henta frå Danmark på liknande måte.

Bustadsområdet vart utbygd på andre halvparten av 1940-talet og frametter, hovudsakleg med bustadblokker i fire til seks høgder, og dessutan eit punkthus på fjorten høgder. Dei fleste blokkene er eigd av bostadsrättsföreningar, som er den svenske versjonen av det som i Noreg vert kalla burettslag. Mellom blokkene er det vide grasflater.

I området ligg det fleire skular, mellom anna Parkskolan og friskulane Bladins internationella skola, Humfryskolan og 4ans Gymnasium.

Bakgrunnsstoff
 Omtale av Kronborg i Riksantikvarieämbetet - Bebyggelseregistret

Malmö
Saffloritt

Saffloritt er eit metallisk mineral som er tinnkvitt til grått og med den kjemiske samansetjinga CoAs2. Det opptrer oftast i massiv form, men kan òg danne stjerneforma tvillingar. Det finst hovudsakleg på kobolt-nikkel-arsenførande mineralgangar. 

Mineralet har namn etter fargestoffet safflor, som vart produsert ved røsting av koboltmalm.

I Noreg er det kjent frå Sulitjelma.

Kjelder
Saffloritt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/saffloritt.

Bakgrunnsstoff

Koboltmineral
Jernmineral
Arsenidemineral
Ortorombiske mineral
Safirin

Safirin er eit blåleg eller grønleg mineral med hardleik 7½. Det er eit magnesium-aluminiumsilikat, (Mg,Al)8(Al,Sei)6O20, med monoklin eller triklin symmetri. Det finst i einskilde metamorfe bergartar, òg påvist fleire stader i Noreg.

Kjelder
Safirin. (2009, 14. mars). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/safirin.

Bakgrunnsstoff

Magnesiummineral
Aluminiummineral
Inosilikat
Edelsteinar
Salisk

Salisk syner til lyse mineral som kvarts, feltspatar og feltspatoidar og er dessutan brukt om magmatiske bergartar som er rike på slike mineral. Uttrykket er eigenleg knytt til det normative mineralinnhaldet i bergartane.

Sjå òg
 felsisk
 mafisk
 femisk

Kjelder
Salisk. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/salisk.

Mineralogi
Saltutvinning

Saltutvinning er utvinning av salt som anten skjer i saltgruver ved bryting eller oppløysing av steinsalt (halitt) frå saltleier, eller ved inndamping av sjøvatn (havsalt). 

Førekomstar av halitt vart nemnde ved Stassfurt sør for Magdeburg i Tyskland så tidleg som i 1195. I saltgruvene i Wieliczka i Polen og Slănic-gruva i Romania er det brote salt heilt sidan romartida.

Somme stader er steinsaltet så forureina av leire, gips og liknande at det ikkje kan brytast direkte. I staden hogg ein ut eit kammer som så blir fylt med vatn. Saltløysinga som oppstår i vatnet vert så kokt inn. Slike saltleier finst i Dürnberg-gruvene ved Hallein sør for Salzburg i Austerrike og er i dag ein stor turistattraksjon.

Mange tysk-austerrikske namn med forstavinga Salz- eller Sol- (til dømes Salzkammergut og Solbad i Austerrike) minner om den gamle saltutvinninga

Salt er òg sidan oldtida vorte vunne ut frå sjøvatn, som blir stengt inne i store, grunne basseng, der det dampar inn i sola. Dette fungerer best i solrike, varme land, og heller dårleg i nordlegare land. I Dei nordlegaste landa har ein likevel gjort mange forsøk på vinne ut salt av sjøvatn, anten ved hjelp av saltkokeri eller ved å la vatnet fryse ut.

Sjå òg 
Saltmarsjen

Kjelder 

Salt
Gruvedrift
Sanidin

Sanidin er eit mineral, ein glasaktig, homogen kalinatronfeltspat, (K,Na)AlSi3O8, med monoklin symmetri og med uordna fordeling av aluminium og silisium. Krystallutviklinga er gjerne tavleforma, mineralet er oftast fargelaust, men kan òg vere bleikt gult, raudt eller grønt. Sanidin er ein høgtemperaturfase som er særs utbreidd i friske vulkanske bergartar.

Sjå òg  
 feltspat

Kjelder
Sanidin. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/sanidin.

Feltspat
Monokline mineral
Saponitt

Saponitt er eit leirmineral som tilhøyrer smektitt-gruppa, det vil sei det er eit sjiktsilikat med utbyttbare kation mellom sjikta. 

Saponitt vart først skildra i 1840 etter ein førekomst i Lizard Point i Landewednack i Cornwall i England.  

I Noreg er det mellom anna kjent frå Veo i Jotunheimen og Sirevåg ved Flekkefjord.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Leirmineral
Smektittgruppa
Kalsiummineral
Jernmineral
Magnesiummineral
Aluminiummineral
Saussuritt

Saussuritt er eit mineral, ein opphavleg kalsiumrik plagioklasfeltspat som ved relativt låg temperatur er omdanna til eit aggregat av albitt og zoisitt eller epidot. 

Det vart kalla opp etter den sveitsiske oppdagaren Horace Benedict de Saussure, som fann det i fjellsida av Mont Blanc.

Sjå òg
 saussurittgabbro

Kjelder
Saussuritt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/saussuritt.

Feltspat
Edelsteinar
Samarskitt

Samarskitt er eit svart, bekaktig, radioaktivt mineral som finst på granittiske pegmatittgangar, ofte saman med columbitt. Den kjemiske samansetjinga er særs komplisert, mineralet er i hovudsak eit oksid av niob, tantal, yttrium, lantanoidar, uran med fleire. Mineralet opptrer i metamikt tilstand. Yttrotantalitt er eit nærskyldt mineral der tantalinnhaldet er høgare enn niobinnhaldet.

I Noreg finst det særleg i Østfold, ved Spro på Nesodden og i Iveland. 

Samarskitt vart først skildra i 1847 etter ein førekomst i Miass i Ilmenfjella sør i Uralfjella i Russland. Grunnstoffet samarium vart først isolert frå ein prøve av samarskitt i 1879. Samarium vart kalla opp etter samarskitt som igjen vart kalla opp etter den russiske gruvedirektøren Vasilij Samarskij-Bykhovets (1803–1870).

Kjelder
Samarskitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014.

Bakgrunnsstoff

Uranmineral
Yttriummineral
Lantanidmineral
Jernmineral
Niobmineral
Tantalmineral
Oksydmineral
Ortorombiske mineral
Electrolux Assistent

Assistent er ein kjøkkenmaskin introdusert av Electrolux i 1940. Han var designa av Alvar Lenning og vart ein stor seljar for Electrolux.

Historie

Kjelder

Kvitvarer
Saussurittgabbro

Saussurittgabbro er ein bergart der feltspaten har vore utsett for ein omvandlingsprosess kalla saussurittisering.

Kjelder
Saussurittgabbro. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/saussurittgabbro.

Metamorfe bergartar
Scheteligitt

Scheteligitt er eit sjeldant mineral skildra frå granittpegmatitt i Iveland av H. Bjørlykke i 1937. Det høyrer til pyroklorgruppa og har komplisert samansetjing med mellom anna wolfram, antimon og yttrium.

Det er kalla opp etter J. Schetelig.

Kjelder
Scheteligitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/scheteligitt.

Pyroklorgruppa
Wolframmineral
Antimonmineral
Yttriummineral
Scheelitt

Scheelitt er eit oftast grått, gulkvitt eller brunt mineral og ein viktig wolfram-malm. Kjemisk sett er det eit kalsiumwolframat, CaWO4 som krystalliserer tetragonalt. Det er særs tungt og tettleiken er kring 6 g/cm3. Det fluorescerer kraftig i ultrafiolett ljos, frå blåkvitt for rein scheelitt til sterkt gult med aukande molybdeninnhald (isomorf blandbarheit med powellitt, CaMoO4).

Scheelitt vart først skildra i 1781 etter ein førekomst i Bispbergs klack i Säter i Dalarna i Sverige, og kalla opp etter Carl Wilhelm Scheele (1742–1786). 

I Noreg er det kjent frå mellom anna Ørsdalen i Bjerkreim (saman med wolframitt) der det tidlegare var gruvedrift og frå einskilde molybdenittførekomstar. Mineralet er dessutan ganske utbreidd i kontaktsonene til Oslofeltet  (Skreia, Grua, Eikeren). Spesielt store krystall er kjent frå Korea og Kina.

Kjelder
Scheelitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/scheelitt.

Kalsiummineral
Wolframmineral
Edelsteinar
Tetragonale mineral
Schiller

Schiller er eit omgrep nytta om ein spesiell bronseliknande glans hos einskilde mineral på grunn av indre refleksjon, til dømes hos bronzitt, som òg vert kalla schillerspat. Meir generelt vert det nytta om fargespel i ein krystall, som kjem av vanlegvis mikroskopiske inneslutningar. Det finst hos fleire mineral. 

Spesielle nemningar er irisering (iridescens), labradorisering og opalisering.

Kjelder
Schiller. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/schiller.

Tyske låneord
Krystallografi
Schoepitt

Schoepitt er eit gult sekundært uranmineral, UO3·2H2O. 

Det vart først skildra from prøvar frå Shinkolobwe-gruva i Zaïre i 1923. Schoepitt vart kalla opp etter Alfred Schoep (1881–1966), mineralogiprofessor ved Universitetet i  Gent i Belgia.

Det er påvist frå Sunnmøre og Evje.

Kjelder
Schoepitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/schoepitt.

Uranmineral
Oksydmineral
Schröckingeritt

Schröckingeritt er eit gulgrønt, sekundært uranmineral, NaCa3(UO2)(CO3)3SO4F·10H2O. 

Schröckingeritt vart først skildra i 1783 frå ein førekomst i Jáchymov i Böhmen i Tsjekkia, og kalla opp etter oppdagaren, Julius Freiherr Schrockinger von Neudenberg (1814–1882).

Det er påvist frå Evje i Noreg.

Kjelder
Schröckingeritt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå
http://snl.no/schr%C3%B6ckingeritt.

Uranmineral
Karbonatmineral
Sulfatmineral
Schulenbergitt

Schulenbergitt er eit sekundært koparmineral med lys blågrøn farge. Den kjemiske formelen er (Cu,Zn)7(SO4,CO3)2(OH)10·3H2O. Det er kjent frå til kontaktførekomstar i Oslofeltet ved Konnerudkollen ved Drammen og Glomsrudkollen på Modum.

Det er kalla opp etter Oberschulenberg i Harz i Tyskland.

Kjelder
Schulenbergitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/schulenbergitt.

Koparmineral
Sinkmineral
Segregasjon i mineralogi

Segregasjon eller magmatisk segregasjon er eit omgrep i mineralogi nytta om ein konsentrasjon av einskilde mineral ved krystallisasjon av eit magma. Ein del verdifulle malmførekomstar (segregasjonsmalmar) er danna på denne måten, anten i form av tidleg utkrystalliserte metalloksid eller frå ein sulfidsmelte som skilst ut som ein ublandbar fase i eit silikatmagma.

Kjelder
Segregasjon: mineralogi. (2012, 11. juli). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/segregasjon%2Fmineralogi.

Mineralogi
Sekundærmineral

Eit sekundærmineral er eit mineral som hovudsakleg blir danna ved kjemisk forvitring av eit primærmineral, til dømes i oksidasjonssonen i ertsførekomstar.

Kjelder
Raade, Gunnar. (14. februar 2009). Sekundærmineral. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/sekund%C3%A6rmineral.

Mineral
Forvitring
Sellaitt

Sellaitt er eit relativt sjeldant, fargelaust til kvitt mineral som består av magnesiumfluorid, MgF2. Det krystalliserer tetragonalt med same struktur som rutil, TiO2. 

Det vart først skildra i 1868 og kalla opp etter den italienske gruveingeniøren og mineralogen Quintino Sella (1827–1884). Typelokalitet er Gébroulazbreen i Val Thorens i Savoie i Rhône-Alpes i Frankrike. 

Det finst i særs små mengder på druserom i ekeritt ved Gjerdingselva i Nordmarka ved Oslo.

Kjelder
Sellaitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/sellaitt.

Halidmineral
Tetragonale mineral
Magnesiummineral
Senaitt

Senaitt er eit svart, metallisk mineral med kjemisk formel Pb(Ti,Fe,Mn)21O38, nærskyldt med daviditt. Det er kjent frå syenittpegmatitt i Tvedalen ved Larvik.

Det er kalla opp etter J. da Costa Sena, ein brasiliansk vitskapsmann.

Kjelder
Senaitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014.
Senaite Mineral Data, webmineral.com

Blymineral
Titanmineral
Jernmineral
Manganmineral
Sepiolitt

Sepiolitt er eit magnesiumhaldig leirmineral med kjemisk formel Mg4Si6O15(OH)2·6H2O, eit sjiktgittersilikat med framtredande kjedestruktur. Det opptrer i massiv form som merskum. Det kan òg vere bestanddel av einskilde former for bergkork, bergtre og liknande. 

Det vart først skildra i 1847 etter ein førekomst i Bettolino i Baldissero Canavese i provinsen Torino i Piemonte i Italia. Namnet kjem av likskapen til dei porøse beina til ein akkar frå det greske, sepion.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Leirmineral
Fylosilikat
Magnesiummineral
Ortorombiske mineral
Seranditt

Seranditt er eit manganmineral med formel Na(Mn2+,Ca)2Si3O8(OH). Mineralet vart oppdaga i Guinea i 1931 og kalla opp etter J. M. Sérand. 

Det har vanlegvis lyseraud farge. Det dannar ein blandkrystallserie med kalsiummineralet pektolitt. Seranditt er funnet i vene krystall frå Mont Saint-Hilaire i Quebec i Canada. 

Det er påvist som eit sjeldant mineral i syenittpegmatitt i Tvedalen ved Larvik.

Kjelder
Seranditt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/seranditt.

Bakgrunnsstoff

Triklinske mineral
Natriummineral
Manganmineral
Kalsiummineral
Hydroksidmineral
Inosilikat
Sericitt

Sericitt er ein finskjela lys glimmer (muskovitt), og finst mellom anna i metamorfe bergartar (sericittskifer og liknande). Det vert danna ved låg temperatur som omvandlingsprodukt, særleg av feltspat (sericittisering).

Kjelder
Sericitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/sericitt.
Mindat

 
Fylosilikat
Serpentin

Serpentin er ei mineralgruppe av hydroksylhaldige magnesiumsilikat Mg3Si2O5(OH)4. Dei er viktige bestanddelar i mange bergartar på lågt
metamorfosetrinn, som kleberstein, grønskifer og andre. 

Serpentin blir oftast danna ved hydrotermal omvandling av magnesiumrike silikat, særleg olivin. 

Dei tre hovudtypane av serpentin er lizarditt, antigoritt og krysotil (serpentinasbest).

Serpentinmineral finst mange stader, òg i Noreg. Vent gulgrøn til grøn edelserpentin frå Modum er brukt mellom anna som prydstein til fasadar.

Serpentingruppa 

 Amesitt Mg2Al(Al SiO5)(OH)4
 Antigoritt Mg3Si2O5(OH)4
 Lizarditt
 Krysotil
 Greenalitt Fe3Si2O5(OH)4

Kjelder
Raade, Gunnar. (14. februar 2009). Serpentin: mineral. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014.

Bakgrunnsstoff

 *
Jernmineral
Magnesiummineral
Fylosilikat
Serpieritt

Serpieritt er eit ljost blått koparhaldig sekundærmineral, Ca(Cu,Zn)4(SO4)2(OH)6·3H2O. 

Mineralet er kalla opp etter den italienske gruveingeniøren G. Serpieri (1832–97).

Det er kjent frå Glomsrudkollen på Modum.

Kjelder
Serpieritt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/serpieritt.

Koparmineral
Kalsiummineral
Sinkmineral
Sfærolitt

Ein sfærolitt er eit tilnærma kuleforma krystallaggregat, bygd opp av krystallnåler i radiær ordning. Sfærolittane varierer i storleik frå mikroskopisk små til nevestore. Det finst særleg i lavaer, der dei opphavleg vart danna som glasskuler som seinare er devitrifisert, det vil sei dei har krystallisert, i kalksediment og i holrom i ulike bergartar.

Glashaldige sfærolittar er kjent i store mengder frå overflata til månen, og mange ber merke av å vere slengd ut som prosjektil.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Vulkanske bergartar
Kollisjonsmineral
Petrologi
Sfaleritt

Sfaleritt eller sinkblende er eit mineral som består av sinksulfid med varierande mengder jarn. Det inneheld gjerne òg noko mangan og kadmium og dessutan mindre mengder av gallium, indium og germanium. Det har sterk glans og særs varierande farge, vanlegvis gul, brun eller svart. Reint sinksulfid er fargelaust. Sfaleritt kan lett spaltast i seks retningar etter flatene til rombedodekaederet. Det finst på hydrotermale ertsgangar og kontaktførekomstar, ofte saman med galenitt, pyritt og chalkopyritt.

Sfaleritt er den viktigaste sinkmalmen. Mineralet er særs utbreidd òg i Noreg, særleg i kontaktsonene til Oslofeltet  (Hakadal, Grua, Modum, Drammensdistriktet) og som underordna bestanddel av kismalmene i Den kaledonske fjellkjeda, som sfaleritt tidlegare vart utvunne frå som biprodukt. Særleg var det betydeleg produksjonen ved Bleikvassli og Mofjellet i Rana.

Wurtzitt er ein sjeldnare heksagonal modifikasjon av ZnS som blir danna ved høgare temperaturar.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Edelsteinar
Sulfidmineral
Sinkmineral
Kubiske mineral
Siderotil

Siderotil er eit sulfatmineral, FeSO4·5H2O, som vert danna ved forvitring av pyritt. Det er identifisert frå Hardanger.

Det vart først skildra i 1891 etter ein førekomst i Idrija-gruva i Idrija i Slovenia.

Kjelder
Siderotil. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/siderotil.

Sulfatmineral
Jernmineral
Triklinske mineral
Siegenitt

Siegenitt er eit nikkel- og kobolthaldig ertsmineral med formel (Ni,Co)3S4og kubisk spinellstruktur. Det er relativt utbreitt i mikroskopiske mengder. I Noreg finst det rikaste førekomstane frå Raipas koparfelt i Alta.

Det vart først skildra i 1850 etter ein førekomst i Stahlberggruva i Müsen i Siegerland i Nordrhein-Westfalen i Tyskland og kalla opp etter lokaliteten.

Kjelder
Siegenitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/siegenitt.

Thiospinellgruppa
Kubiske mineral
Silika

Silika eller silisiumdioksid, SiO2, tidlegare òg kalla kiselsyre finst som mineral i fem ulike krystallinske modifikasjonar. Desse fem er kvarts, tridymitt, cristobalitt, coesitt og stishovitt. Det finst òg i kryptokrystallinsk form som kalsedon, i amorf, hydratisert tilstand som opal, og som glas (lechatelieritt).

Silika kan òg finnast i bunden form i silikat.

Kjelder
Silika. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/silika.

Silisiumsambindingar
Keramiske material
Eldfaste material
Hjelpestoff
Sillimanitt

Sillimanitt er eit aluminiumsilikat med same kjemiske samansetjing som andalusitt og kyanitt, Al2SiO5 (polymorfi). Det krystalliserer rombisk. Mineralet opptrer oftast i fibrige aggregat (fibrolitt) og kan vere fargelaust, kvitt, grått eller brunt. Det finst i regionalmetamorfe bergartar og er vanleg fleire stader i Noreg, til dømes i Bamble og i området Søndeled–Songe på Sørlandet. Ved oppvarming til 1300 °C blir det danna eit høgeldfast material (mullitt), men sillimanitt finst ikkje så rikeleg at det har nokon særleg økonomisk tyding.

Sillimanitt er kalla opp etter den amerikanske kjemikaren Benjamin Silliman (1779–1864). Det vart først skildra i 1824 etter ein førekomst i Chester i, Middlesex County i Connecticut i USA.

Kjelder
Sillimanitt. (11. mars 2012). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/sillimanitt.

Aluminiummineral
Nesosilikat
Ortorombiske mineral
Smithsonitt

Smithsonitt eller sinkspat, tidlegare calamin, er eit kvitt eller svakt farga mineral som består av sinkkarbonat, ZnCO3. Det tilhøyrer kalsittgruppa (isomorfi). Det vert danna sekundært etter sfaleritt. Det vert utvunne som sinkmalm mellom anna i Mexico og USA. Det er sjeldan i Noreg.

Smithsonitt vart identifisert med hemimorfitt før ein forstod at dei var to eigne mineral. Dei to minerala liknar mykje på kvarandre og namnet kalamin er brukt om begge, noko som har ført til forvirring. Smithsonitt vart namngjeven i 1832 av François Sulpice Beudant etter den engelske kjemikaren og mineralogen James Smithson (ca. 1765–1829), som oppretta Smithsonian Institution og som først identifiserte mineralet i 1802.

Kjelder
Smithsonitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/smithsonitt.

Bakgrunnsstoff

Karbonatmineral
Sinkmineral
Kalsittgruppa
Karbonat
Trigonale mineral