alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Sameland

Sameland (nordsamisk: Sápmi eller Sámeednan, historisk òg kalla Lappland) er namnet på dei tradisjonelle leveområda til samane. Samane har leveområda sine i fire land: Noreg, Sverige, Finland og Russland. Sameland strekkjer seg frå Kolahalvøya i nordaust til Engerdal i Hedmark og Idre i Midt-Sverige i sørvest. Området blir på samisk kalla Sápmi, Sábme eller Saemie.

Ordsoge
Opphavet til ordet saemie (sørsamisk) eller sápmi (nordsamisk) er eit lån til ur-samisk/finsk frå urbaltisk *žeme ’land’ (jf. russisk земля [zemljá], som i Novaja Zemlja, ’Nyland’) til urfinsk-samisk *šämä ’landet (i nord)’, dvs. den delen av Finland baltarane hadde kontakt med. Dette ordet gjennomgjekk seinare den særfinske lydendringa š → h (ei lydendring som vi ikkje fekk i samisk), så vi fekk Häme, namnet på området Tavastland (der Lahtis ligg). I samisk gjekk ordet i staden gjennom lydendringa š → s, og i sterkt stadium i nordlege dialektar også gjennom dissimileringa m → pm, slik at vi fekk Sápmi, ’Sameland’. Det same ordet *sämä lånte baltarane attende frå finnane (før lydendringa š → h i finsk) som namn på Finland, i forma *šāma. Denne forma dukka så opp i seint urfinsk-samisk som *šāma. Lang ā vart til lang ō i sein urfinsk, vi fekk *sōme, som framleis er den estiske namnet på Finland (Soome), og deretter diftongering av lange midtvokalar og e → i i slutten av ord i overgangen til moderne finsk, slik at sluttresultatet er Suomi. Dei som budde i «Det egentliga Finland» (Åboland), tavastlendingane og samane, dvs. suomalaiset, hämäläiset og sápmelaččat har altså alle etnonym som går attende til same lånord, ordet for ’land’ i urbaltisk.

Sjå òg 
 Samar
 Samiske språk

Kjelder

Bibliografi
 Koivulehto, Jorma 1993: Suomi. Virittäjä s. 400-408 pdf

Finsk geografi
Norsk geografi
Russisk geografi
Svensk geografi
Emne knytte til samar
Kjønna formeiring

Kjønna formeiring eller seksuell reproduksjon er ei form for formeiring der arvematerialet frå to organismar blir brukt til å danna avkom, til forskjell frå ukjønna formeiring, der berre éin organisme er opphav til avkom. Bakteriell konjugasjon er ein liknande prosess for utveksling av arvemateriale blant bakteriar, men er ikkje det same som kjønna formeiring.

Kjønna formeiring er den viktigaste formeiringsmåten for fleircella organismar: Nesten alle dyr og, i det minste delar av tida, plantar. Det eldste kjende dømet på kjønna formeiring er frå eukaryotar (raudalgen Bangiomorpha pubescens) som levde under steniumtida, for mellom 1 og 1,2 milliardar år sidan.  Kjønna formeiring spreidde seg, truleg fordi det tillét utviklinga av komplekse fleircella organismar. Ein annan fordel er genetisk rekombinasjon som gjer at foreldre kan ha avkom der genene er rekombinerte, det vil seia at avkommet er forskjellig frå foreldra og innbyrdes. Dette kan gjeva ei heil gruppe evolusjonære føremoner.

Innan kjønna formeiring finn ein to viktige prosessar: Meiose, celledeling som fører til halvering av kromosomtalet i nye kjønnsceller, og befrukting, der to ulike kjønnsceller smelter saman og oppnår det fulle kromosomtalet ved å blanda arvematerialet. Ein art kan ha kjønna formeiring der indidivid har eitt av to kjønn, i mange høve hannkjønn og hokjønn, etter kva type kjønnscelle dei produserer. Ulike kombinasjonar av kjønnsceller er mogleg: Isogami, der kjønnscellene frå dei ulike organismane er like kvarandre, og heterogami, der dei er ulike. Oogami er ei form for heterogami der eine kjønnscella, eggcella, er stor og urørleg, medan den andre typen, sædcella, er liten og rørleg.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Sexual reproduction» frå ,  den 26. februar 2011.  

 

Formeiring
Kjønn
Oppreist

Oppreist eller opprør er væpna reising mot riksskipnaden eller styresmaktene. Etter folkeretten vert oppreist tydt som ei nasjonal sak, minder opprørarane vert godtekne som ein krigførande part. Ved alle høve strid det mot folkeretten at andre statar stør ein oppreist.

Etter den norske straffelova frå 22. mai 1902 §§ 98 og 99 vert oppreist straffa med mellom 5 og 20 år i fengsel - ved særlege høve opp til 21 år. Etter den militære straffelova paragraf 52 er ein oppreist at fleire personar i hærtenesta saman freistar øva vald eller tvang mot eller neittar å lyda ordrane til nokon av høgre rang eller mynd. Oppreist vert straffa strengt - ved særlege høve med livstid.

Kjelder

 

tt:Баш күтәрү
Disney XD Skandinavia

Disney XD Skandinavia (eller Disney XD) er ein fjernsynskanal for born, kringkastet i Noreg, Sverige, Danmark, Finland, Island, Algerie, Bahrain, Djibouti, Egypt, Irak, Jordan, Kuwait, Libanon, Libya, Mauritania, Marokko, Oman, Palestina, Qatar, Saudi-Arabia, Sudan, Syria, Tunisia, Dei sameinte arabiske emirata, Vest-Sahara og Jemen.

Skandinavia, Disney XD

en:Disney XD#International channels
Disney XD Japan

Disney Channel Japan (eller Disney XD) er ein fjernsynskanal for born, kringkastet i Japan.

Japan, Disney XD

en:Disney XD#Japan
Torbjørn Falkanger

Torbjørn Getz Falkanger () var ein norsk skihoppar, fødd i Strinda i Sør-Trøndelag. Han vann sølvmedaljen i hopprennet under Vinter-OL 1952 i Oslo. Med startnummer 38 av dei 44 deltakarane hoppa han i fyrste omgang 68 meter og leia med eitt poeng på Arnfinn Bergmann. Men i andre omgangen landa han på 64 meter, eit hopp som gjorde at han hamna 4,5 poeng bak Bergmann, som hadde hoppa på eit tidleg startnummer. Under opninga av vinterleikane avla Falkanger den olympiske eiden.

Falkanger vart noregsmeister i skihopp tre gongar; 1949, 1950 og 1954. I tillegg tok han sølv i 1952 og bronse i 1953. Sesongane 1949 og 1950 vann han også hopprennet i Holmenkollen. Under VM i 1950 i Lake Placid kom han på femteplassen. I det neste VM på ski, i Falun 1954, vart han nummer seks.

Falkanger var medlen av Byåsen IL, og vart tildelt Holmenkollmedaljen i 1953.

Besteplasseringar i internasjonale meisterskap og renn
1948: Nr 5 i Holmenkollen
1949: Vinnar av Hollmenkollrennet
1950: Vinnar av Hollmenkollrennet. Nr 5 i VM i Lake Placid
1952: Sølvmedalje i OL i Holmenkollen
1953: Nr 3 i Hollmenkollen
1954: Nr 6 i VM i Falun
1955: Nr 2 både i Holmenkollen og i Svenska skidspelen i Nässjö

Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap
1949: Gullmedalje
1950: Gullmedalje
1952: Sølvmedalje i Porsgrunn
1953: Bronsemedalje
1954: Gullmedalje på Kongsvinger
1955: Nr 4 på Voss

Et par månader føre Vinter-OL 1956 fall Falkanger i Holmenkollen og pådrog seg ein skade som sette stoppar for hans tid som aktiv skihoppar.

Kjelder
P. Chr. Andersen: Den nye olympiaboken. Oslo, 1957
Bokmålwikipedia

Norske skihopparar
Vinnarar av Holmenkollmedaljen
Folk frå Trondheim
Eidsvoll kyrkje

Eidsvoll kyrkje er ei krosskyrkje (kyrkje med grunnplan forma som ein kross) bygd i stein i Eidsvoll kommune på Romerike i Viken fylke, Borg bispedømme. Den eldste parten av kyrkja er frå mellomalderen, om lag 1200, men slik kyrkja no står, er ho eit resultat av fleire oppattbyggingar etter brann, utvidingar og restaureringar. Dei gamle kyrkjebøkene vart òg øydelagde i ein brann.
Eidsvoll kyrkje kan vere den eldste krosskyrkja i stein i Noreg. Kong Olav den heilage skal ha vore til messe i «Eids kyrkju» i 1017, og sørskipet i kyrkja skal ha hatt eit Olavsaltar, altså eit altar for den Sankt Olav som kongen vart gjort til nokre få år etter at han vart drepen under slaget på Stiklestad.

Kyrkjeområdet har vore eit sentrum i gamal tid. I nærleiken av kyrkja finst ein hulveg som har vore nytta i fleire hundre år, og Tingvoll der Eidsivatinget hadde sin samlingar i mellomalderen, ligg attmed kyrkja. Arkeologiske utgravingar og granskingar som vart gjort i grunnen innanfor koret og tverrskipet i kyrkja i samband med restaureringsarbeid i 1964 og 1965, fekk fram kristne aust-vestorienterte gravleggingar som var eldre enn kyrkja; dei døde var lagt i enkle kister av tre utan gravgods av noko slag. Då somme av gravene dels låg under murveggane på kyrkja, andre i jordlag med stein og kalk som var falle ned under byggjearbeidet på kyrkja, er det grunn til å rekne med at det har stått ei eldre kyrkje på staden med ei litt anna plassering, truleg vest i det som no er tverrskipet på dagens kyrkje.

Eidsvoll kyrkje er restaurert 1885, 1965 og etter ein brann i 2000. Altertavla i kyrkja, frå 1765, vart restaurert etter ein brann i 1883, restaurert på nytt i 1915, seint på 1960-talet og på nytt etter brannen i 2000, då dei tre målarstykka i altertavla, som er måla med oljefargar på lerret med motiv frå Kristi lidingssoge, måtte takast hand om av konserveringsatelieret ved NIKU (Norsk Institutt for kulturminneforskning) i Oslo på grunn av brannskadar. Altertavla er ein trekonstruksjon i tre avtakande høgder i barokk stil, med eit målarstykka i nedste høgda som syner nattverden, i midterste høgda krossfestinga, og i øvste høgda Kristus som står opp frå dei døde.

Bakgrunnsstoff 
 
 
 Sigrid og Håkon Christie: Eidsvoll kirke i «Norges Kirker»
 Kirkesøk – Eidsvoll kirke
 

Kyrkjer i Eidsvoll
Kulturminne i Eidsvoll
Norske steinkyrkjer frå mellomalderen
Kyrkjer i Øvre Romerike prosti
Krosskyrkjer i Noreg
Valkyrkjer i 1814
Freda bygg i Viken
Music of the Sun

Music of the Sun er Rihannas debutalbum og blei utgitt 26. august 2005.

Innhald 

Musikkalbum frå 2005
Rihanna-album
Your Disco Needs You

«Your Disco Needs You» er ein discosong skriven av den australske songaren Kylie Minogue saman med Guy Chambers og Robbie Williams for det sjuande Minogue-albumet Light Years (2000). Han vart produsert av Guy Chambers og Steve Power.

Informasjon 
Songen vart utgjeven som den femte singelen frå albumet i byrjinga av 2001 i utvalde område og vart ein hit i Australia der han nådde tjuandeplass på hitlista. 

Den originale albumversjonen inneheld fire linjer talt på fransk. Under same økt spelte Minogue inn versjonar med desse linjene på andre språk inkludert tysk, spansk og japansk.

Format og sporliste 
Tysk CD 1
 Your Disco Needs You – 3:32
 Your Disco Needs You (Almighty Mix Edit) – 3:29
 Your Disco Needs You (Almighty Mix) – 8:22
 Your Disco Needs You (German Version) – 3:32
 Password – 3:49

Tysk CD 2
 Your Disco Needs You (Casino Mix) – 3:38
 Your Disco Needs You – 3:32
 Your Disco Needs You (Almighty Mix) – 8:22
 Please Stay (7th District Club Flava Mix) – 6:33

Australsk CD
 Your Disco Needs You – 3:33
 Your Disco Needs You Almighty Mix Edit) – 3:29
 Your Disco Needs You Almighty Mix) – 8:22
 Your Disco Needs You (Casino Mix) – 3:38
 Your Disco Needs You (German Version) – 3:32
 Password – 3:49

Topplisteplasseringar

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Your Disco Needs You» frå , den 26. februar 2011.

Bakgrunnsstoff 
Your Disco Needs You på Allmusic

Kylie Minogue-songar
Songar frå 2000
Singlar frå 2001
Songar skrivne av Kylie Minogue
A Girl Like Me

A Girl Like Me er det andre albumet til Rihanna og blei utgitt 19. april 2006.

Innhald

Kjelder

Denne artikkelen byggjer på «A Girl Like Me» frå ,  den 27. februar 2011.  

Musikkalbum frå 2006
Rihanna-album
Good Girl Gone Bad

Good Girl Gone Bad er Rihannas tredje album og blei utgitt 5. juni 2007.

Innhald

Kjelder

Denne artikkelen byggjer på «Good Girl Gone Bad» frå ,  den 27. februar 2011.  
 

Musikkalbum frå 2007
Rihanna-album
Elektriske fenomen

Elektriske fenomen er vanlege eller uvanlege hendingar som kan forklarast ut frå elektrisitet. Elektriske fenomen er ein noko vilkårleg inndeling av elektromagnetiske fenomen.

Somme døme er: 

Biefeld–Brown-effekt — Effekten vert ofte kalla elektrohydrodynamikk (EHD) eller stundom elektro-væskedynamikk, eit motbart til den kjende magnet-hydrodynamikken. 
Berøringselektrifisering — Fenomenet der ein får elektrifisering ved kontakt. Når to lekamar rører kvarandre, kan stundom lekamane spontant bli ladd (ein negativ, ein positiv).
Likestraum — Likestraum gjennom ein leiar som ein leidning frå høg til lågt potensial. 
Elektroluminescens — Fenomenet der eit material utstråler lys når ein elektrisk straum passerer gjennom det, eller finst i eit sterkt elektrisk felt. 
Elektrisk leiing — Rørsle av elektriske ladde partiklar gjennom eit overføringsmedium. 
Elektrisk støyt — Fysiologisk reaksjon hos ein biologisk organisme når det passerer elektrisk straum gjennom kroppen. 
Ferroelektrisk effekt — Fenomenet der visse ioniske krystallar kan syne eit spontant dipolmoment. 
Induksjon —  Fenomen der eigenskapen til ein krets der energien vert lagra i form av eit elektromagnetisk felt. 
Lyn —  kraftig naturleg elektrostatisk utlading under eit torevêr. Den brå elektriske utladinga produserer eit kraftig lys. 
Fotokonduktivitet —  Fenomen der eit material vert meir leiande på grunn av absorpsjon av elektromagnetisk stråling som synleg lys, ultrafiolett lys eller gammastråling. 
Fotoelektrisk effekt —  Utsending av elektron frå ei overflate (vanlegvis metallisk) når ho vert utsett for eller absorberer elektromagnetisk stråling (som synleg lys og ultrafiolett stråling). 
Piezoelektrisk effekt — Kor mykje spenning visse krystall kan generere når dei vert utsett for mekanisk stress. 
Pyroelektrisk effekt — Potensialet skapt i visse material når dei vert oppvarma. 
Statisk elektrisitet —  Ei klasse fenomen som omfattar ubalanset ladning i ein lekam, typisk for ladningar med stor nok spenning til å produsere synleg tiltrekking, avvising og gneistar. 
Gneistar — Elektrisk nedbryting av eit medium som vert produsert i ei plasmautladning, liknar gneisten som kjem når straum går gjennom eit normalt ikkje-leiande medium som luft. 
Tellurisk straum — Ekstremt lågfrekvent elektrisk straum som skjer naturleg over store undergrunnsområde eller nær jordoverflata. 
Termoelektrisk effekt — Seebeck-effekten, Peltier-effekten og Thomson-effekten
Friksjonselektrisk effekt — Type kontaktelektrifisering der lekamar vert elektrisk ladd etter å ha kome i kontakt med kvarandre og så vert fråskilde.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Electrical phenomena» frå ,  den 27. februar 2011.
Rated R

Rated R er Rihannas fjerde album og blei utgitt 20. november 2009.

Innhald

Kjelder

Denne artikkelen byggjer på «Rated R» frå ,  den 27. februar 2011.  
 

Musikkalbum frå 2009
Rihanna-album
Marly-la-Ville

Marly-la-Ville er ein kommunar i departmentet Val-d'Oise i Île-de-France nord i Frankrike. Kommunen har om lag 5500 innbyggjarar.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Marly-la-Ville» frå ,  den 27. februar 2011. 
 oppgav desse kjeldene:
INSEE
Association of Mayors of the Val d’Oise

Bakgrunnsstoff
Offisiell side (fransk)
Mérimée database - kulturarv (fransk)

Kommunar i Val-d'Oise
Loud

Loud er Rihannas femte album og blei utgitt 12. november 2010.

Innhald

Kjelder

Denne artikkelen byggjer på «Loud» frå ,  den 27. februar 2011.  
 

Musikkalbum frå 2010
Rihanna-album
Louis Guillaume Le Monnier

Louis-Guillaume Le Monnier (stundom skriven Lemonnier) () var ein fransk naturvitar. 

Han var fødd nær Vire som son av Pierre Le Monnier (1675–1757), som sjølv var vitskapsmann og medlem av Det franske vitskapsakademiet. Den eldre broren til Louis-Guillaume var astronomen Pierre Charles Le Monnier.

Louis-Guillaume Le Monnier arbeidde innan fysikk, geologi, medisin og botanikk. I 1739 deltok han på ekspedisjonen til César-François Cassini de Thury og Nicolas Louis de Lacaille for å strekkje meridianen til Paris og dokumentere gruver og geologien og botanikken langs ruta. Same året byrja han å arbeide på sjukehuset i Saint Germain en Laye som lækjar. Han forska på elektriske fenomen og sende straum frå eit Leydenglas gjennom ein leidning som var kring 1850 meter lang, og konkluderte med at straumen forplanta seg augneblikkleg i leidningen. Den seinare forskinga hans på elektriske fenomen omfatta torevêr og «finvêrstilhøve».

Publikasjonane var:

Leçons de physique expérimentale, sur l'équilibre des liqueurs et sur la nature et les propriétés de l'air (1742). 
Observations d'histoire naturelle faites dans les provinces méridionales de France, pendant l'année 1739 (1744).
Recherches sur la Communication de l'Elektriskité (1746).
Observations sur l'Elektriskité de l'Air (1752).

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Louis Guillaume Le Monnier» frå ,  den 27. februar 2011. 
 oppgav desse kjeldene: 
 

Franske botanikarar
Franske fysikarar
Medlemmar av Royal Society
Tiberius Cavallo

Tiberius Cavallo () var ein italiensk fysikarar og naturfilosof. 

Han var fødd i Napoli, der faren var fysikar. 

I 1771 kom han til England for å studere til å bli kjøpmann, men han gjekk snart inn mot vitskapen. Han gjorde fleire utbetringar på vitskaplege instrument. Han vart Fellow of the Royal Society i 1779..

Cavallo vert ofte omtalt i litteraturen som oppfinnar av Cavallo-multiplikatoren, eit apparat som vert nytta for å forsterke små elektriske ladingar, slik at dei kan observerast og målast i eit elektroskop. Han arbeidde med kjøleteknikk og arbeidet hans påverka pioner-ballongføraren Jean-Pierre Blanchard.

Verk

Han publiserte fleire verk innan forskjellige retningar i fysikk, inkludert: 
 A Complete Treatise on Electricity (1777)
 Treatise on the Nature og Properties of Air and other permanently Elastic Fluids (1781)
 History og Practice of Aerostation (1785)
 Treatise on Magnetism (1787)
 Elements of Natural and Experimental Philosophy (1803)
 Theory and Practice of Medical Electricity (1780)
 Medical Properties of Factitious Air (1798).

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Tiberius Cavallo» frå ,  den 27. februar 2011. 
 oppgav desse kjeldene:
 

Folk frå Napoli
Italienske fysikarar
Engelske fysikarar
Medlemmar av Royal Society
Giovanni Battista Beccaria

Giovanni Battista Beccaria () var ein italiensk fysikar, fødd i Mondovì. Han var medlem av den religiøse ordenen til Dei fromme skulane frå 1732, der han studerte, og seinare underviste i, grammatikk og retorikk. Samstundes lærte han seg matematikk.

Han vart professor i eksperimentell fysikk, først ved Universitetet i Palermo, så Universitetet La Sapienza i Roma og fekk deretter ei liknande stilling ved Torino i 1748. Han underviste sidan fyrstesøner av Chablais- og Carignan-ættene, og budde sidan i Torino. I mai 1755 fekk «fellow»-medlemskap i Royal Society i London, og publiserte fleire artiklar om elektrisitet i Philosophical Transactions of the Royal Society. 

Beccaria gjorde mykje, både gjennom eksperiment og framstillingar, for å spreie kunnskapen om den elektriske forskinga til Benjamin Franklin og andre.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Giovanni Battista Beccaria» frå ,  den 27. februar 2011. 
 oppgav desse kjeldene:

Italienske fysikarar
Medlemmar av Royal Society
Folk frå Mondovì
Kvalsundskipet

Kvalsundskipet er eit såkalla myrfunn. To båtar frå jarnalderen vart funne i ei myr i Kvalsund i Herøy kommune på Sunnmøre, og det største av dei går under namnet Kvalsundskipet. Funnet vart utgrave i løpet av tre veker i juli månad  1920. Ved C-14-datering er det tidfest til 690±70 e.Kr.
Båtane var knuste, lagde i myra, og dekt med eit tynt torvlag.

Kvalsundfunnet vart tolka og rekonstruert Fredrik Johannessen i samarbeid med Haakon Shetelig,som var hovedansvarlig for utgravningene.
Lengda på Kvalsundskipet har vore 18 meter, breidda 3,20 meter og djupgåande 0,78 meter. Det vert sett på som ein forløpar til vikingskipa. Skipet har hatt 10 årepar. Styret har vore på høgre side og festa som på seinare vikingskip.

I 1973 vart det bygd ein rekonstruksjon av Kvalsundskipet i full storleik. Bygginga vart utført av Sigurd Bjørkedal i Bjørkedalen. Dette skipet har vore plassert ved Sunnmøre Museum. Siste åra har det vore i for dårleg forfatning til brukast på sjøen.

Utifrå funnmateriala har det vore vanskeleg å fastslå om Kvalsundskipet har hatt seglføring. Det vart ikkje funne restar etter seglfeste. Dei høge stamnane gjer at det vert sett på som truleg at det var rigga for segl. Det  har vore gjort forsøk med å segle det nybygde Kvalsundskipet. Det vart då rigga med eit lågt råsegl. Desse forsøka viste at skipet hadde brukbare segleigenskapar.

Den minste båten i Kvalsundfunnet, var ein færing på 9,55 meter.

Kjelder

Vikingskip.com

Museumsskip
Robåtar
Arkeologiske funn i Noreg
Rekonstruksjonar av skip
Båtar frå Sunnmøre
Horace-Bénédict de Saussure

Horace-Bénédict de Saussure () var ein sveitsisk naturforskar og far til Nicolas-Théodore de Saussure. 

Saussure var 1762-1786 professor i fysikk og filosofi i Genève. Han gjorde studiet av Alpane og Jurafjella, og studerte dei geologiske, meteorologiske, fysiske og plantegeografiske tilhøva der. Han studerte òg termikk, og korleis lekamar utvidar seg når dei vert varma opp. I 1783 fann han opp hårhygrometeret. Resultatet av forskinga si skreiv han ned i Voyages dans les Alpes (fire volum, 1779-1796). 

Saussure slutta seg ikkje til nokre av dei stridande geologiske skulane, heller ikkje sette han opp noko nytt geologisk system, som ofte var vanleg der.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Horace-Bénédict de Saussure» frå ,  den 27. februar 2011. 
 oppgav desse kjeldene: 
http://runeberg.org/nfcd/0456.html
 
Sveitsiske botanikarar
Sveitsiske fysikarar
Sveitsiske geologar
Sveitsiske meteorologar
Sveitsiske professorar
Folk frå Geneve
Medlemmar av Royal Society
Medlemmar av Det kongelege svenske vitskapsakademiet
Elektrometer

Eit electrometer er eit elektrisk instrument for å måle elektrisk ladning eller elektrisk potensialskilnadar. Det finst mange forskjellige typar, får historiske handlaga mekaniske instrument til elektroniske apparat med stor presisjon. Moderne elektrometer er basert på vakuumrøyr eller faststoff-teknologi og kan nyttast til å spennings- og ladningsmålingar med særs lite tap av straum, ned til 1 femtoampere. Eit enklare, men liknande instrument, elektroskopet, virkar på liknande måte, men indikerer berre den relative storleiken til spenninga eller ladningen.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Electrometer» frå ,  den 27. februar 2011. 
 oppgav desse kjeldene: 
 Dr. J. Frick, Physical Technics; Or Practical Instructions for Making Experiments in Physics  Translated By John D. Easter, Ph.D. - J. B. Lippincott & Co., Philadelphia 1862
 Robert Mfurgeson Ph.D. Electricity -   William og Robert Chambers, London og Edinburgh 1866
 Silvanus P. Thompson, Elementary Lessons in electricity og Magnetism. - Macmillan og Co. Limited,  London  1905
 Jones, R. V., Instruments og Experiences -  John Wiley og Sons, London  1988

Bakgrunnsstoff 

Elektrisitet
Elektriske måleinstrument
CISV

CISV (tidlegare Children′s International Summer Villages) er ein barne- og ungdomsorganisasjon som arbeider for fred gjennom utveksling av barn og ungdom. Målet er å skape globale venskap og auke forståinga mellom folk og najonar. CISV er religiøst og partipolitisk uavhengig. Den internasjonale organisasjonen CISV vart skipa i 1951, og den norske greina CISV Noreg har vore med sidan star­ten. CISV Noreg er med i LNU.

Historie
Initiativtakaren til CISV var dr. Doris Twitchell Allen, ein amerikansk psykolog. Ho fekk ideen til CISV i 1946, då store delar av Europa låg i ruinar etter andre verdskrigen. I 1951 vart den fyrste barneleiren arrangert i Cincinnati i USA.

Organisasjon
CISV International har hovudkontor i Newcastle upon Tyne på Dei britiske øyane, men det meste av aktiviteten foregår lokalt. Over 70 land er med (pr 2012).

Gallery

Referansar

Bakgrunnsstoff
CISV
CISV Norge 
Camp kids were given global mission, Cincinnati Post 2001 
Skipingar i 1951
Charles-Augustin de Coulomb

Charles Augustin Coulomb () var ein fransk fysikar og ingeniør. Han kom fram til Coulomblova. 

Frå 1802 var han i offentleg teneste som rådgjevar ved innføringa av standardar for mål og vekt. Frå 1804 var han generalinspektør for det franske undervisningsvesenet. Coulomb fann opp på ny og utvikla torsjonsvekta som gjorde han i stand til å utføre presisjonsmålingar av krefter mellom elektriske ladningar. I 1785 påviste han at krafta, K, mellom to ladningar, q1 og q2, er proporsjonal med produktet av ladningane, og omvendt proporsjonal med kvadratet av avstanden, r, mellom dei. Seinare viste Coulomb at tilsvarande lov òg gjeld for kraftverknaden mellom to magnetiske polar. Coulomb utforma i tillegg friksjonslovene.

Dei viktigaste verka hans om elektrisitet og magnetisme finst i sju avhandlingar frå åra 1785–89. 

Eininga coulomb (symbol C) for elektrisk ladning er kalla opp etter han.

Kjelder 

Franske fysikarar
Franske ingeniørar
Folk frå Angoulême
Medlemmar av Det franske vitskapsakademiet
Fysikarar på 1700-talet