alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Infinitt verbform

Ei infinitt verbform er ei verbform som ikkje er bøygd i tempus og/eller modus, og som ikkje kan stå som einaste verbform i ei setning. I norsk er infinitiv, perfektum partisipp og presens partisipp (betre: perfektiv og imperfektiv partisipp) infinitte verbformer.

Lingvistisk morfologi
Grunnfrekvens

Grunnfrekvens er den lågaste frekvensen i ein periodisk svinging. Som regel er ei periodisk svinging ikkje reint sinusforma, men kan tenkjast samansett av ei rekkje sinusforma harmoniske svingingar, det vil sei svingingar der frekvensen er ei heilt mengd gonger grunnfrekvensen.

Sjå òg 
 deltone
 overtone

Kjelder 
 grunnfrekvens. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/grunnfrekvens

Akustikk
Stemming
Fourieranalyse
Haplologi

Haplologi er ein fonologisk prosess som gjer at ein av to like lydrekkjer fell bort. Ei haplologisk form av haplologi ville ha vore haplogi.

Fonologi
Imperativ

Imperativ eller bydeform er eit grammatisk trekk i kategorien modus. Imperativ uttrykkjer befaling eller oppfordring. I mange språk er imperativ uttrykt ved verbstammen, jf. norsk kom!. Som personbøygd kategori har imperativ eit defekt paradigme, utan første person eintal (vi befalar ikkje oss sjølv noko). Første person fleirtal er derimot ikkje uvanleg, tydinga blir då la oss kome. Jf. finsk.

 2. person eintal: tule
 3. person eintal: tulkoon
 1. person fleirtal: tulkaamme
 2. person fleirtal: tulkaa
 3. person fleirtal: tulkoot

Imperativ i nynorsk språk 
I norsk lagar vi som hovudregel imperativ av verbet ved å sløyfe infinitivsendinga (-a eller -e).
 å kaste - kast!
 å hoppe - hopp!
 å dømme - døm!

Når stammen endar på trykksterk vokal, fell imperativen saman med infinitiven:
 å stå - stå!

På nynorsk kan vi, om vil vil, la imperativ av verb som endar på a i perfektum og preteritum vere lik infinitivsforma:
 å kaste - kast! eller kaste!
 å smuldre - smuldr! eller smuldre!
 å sykle - sykl! eller sykle!

Dei som brukar a-infinitiv, skriv
 å kasta - kast! eller kasta!''''
 å smuldra - smuldr! eller smuldra! å sykla - sykl! eller sykla!Når verb av kaste-kasta-typen har ein stamme som endar på ein j, endar også imperativen på j:
 å herje - herj! eller herje! å hesje - hesj! eller hesje!Men når verb av dømme-dømde-typen har ein rotstamme som endar på en j, fell j-en bort i imperativ:
 å hengje - heng! å tenkje - tenk!

Kjelder 
 Språkrådet om imperativ

Lingvistisk morfologi
Modus
Indikativ

Indikativ er eit grammatisk trekk i kategorien modus. Indikativ uttrykkjer ikkje noka spesiell haldning til talehandlinga frå talaren si side. I norsk står alle verb som står i presens eller preteritum, også i indikativ.

Modus
Infinitiv

Infinitiv er den grammatiske utgangsforma av verb. Infinitiv er ein del av latinsk grammatikk og tyder ubestemt (infinitus). Vi tek ofte utgangspunkt i infinitivet når vi skal omtale eit verb eller ramse opp dei øvrige grammatiske formene av verbet. 

Infinitiv er ei infinitt verbform. Infinitivar fungerer syntaktisk som substantiv, dei er dermed substantiviske verbformer, t.d. å danse er artig, der infinitiven å danse er i same posisjon i setninga som eit substantiv vanlegvis ville ha vore.

Infinitiv i norsk 

På norsk er infinitiv markert med infinitivsmerket å, og ved at det vert lagt ein -a eller -e til den konsonantfinale ordstomnen. Verb som ender på vokalen i ordstomnen, får ikkje denne bøyingsendinga i infinitiv. Refleksive verb får i nynorsk infinitivsendinga -ast eller -as, eller -st attåt ordstomnen.

Døme:
 å høyra eller å høyre
 å sjå
 å høyrast
 å slåst

Av dei nordiske språka har islandsk og svensk halde på den norrøne endinga -a i infinitiv, medan ho i dansk er redusert til ein -e. I norsk bokmål endar infinitiv på -e. I norske dialekter og i nynorsk vert både endinga -a og -e bruka. Endinga -a vert bruka i klassisk nynorsk slik han var utforma av Ivar Aasen, midlandsnormalen brukte kløyvd infinitiv. Infinitiv på -e vart tillaten sideform ved rettskrivinga av 1917 og jamstilt med a-infinitiv ved læreboknormalen av 1959.

Infinitivsmerke 

Infinitivsmerket å er utvikla frå ein preposisjon at. Tilvarende infinitivsmerke på grannespråka er att i svensk, at i dansk, zu i tysk, to i engelsk og de i romanske språk.

Sjå òg 
 kløyvd infinitiv
 nordlege e-mål

Kjelder 
 Einar Lundeby og Ingavld Torvik, 1969: Språket vårt gjennom tidene
 Olav T. Beito 1986: Nynorsk grammatikk

Lingvistisk morfologi
Homonymi

Homonymi er ein semantisk relasjon som uttrykkjer at to likelydande språklege uttrykk har ulik tyding (frå gresk omo- lik, onyma namn). 

Døme på homonymi er norsk tak, som kan tyde «det å halde fast i noko» eller «stor plåte som lukkar av eit hus eller eit rom oppover», eller bank «stad der det er mogleg å låne pengar, og som ein kan låne pengar til» og «juling».

Homonyme ord har ulik grunntyding, til forskjell frå polysemi.

Semantikk
Kuusamo

Kuusamo er ein by i Finland. Han ligg nordaust i Norra Österbotten, i Uleåborgs län. Kommunen vart grunnlagd i 1868, og Kuusamo har hatt bystatus sidan 2000. Byen er kjend for Rukatunturi-bakken.

Namnet sitt fekk Kuusamo frå sjøen Kuusamosjøn i byrjinga av 1690-åra. Vi veit ikkje sikkert kva namnet kjem av, men kuusi tydar 'gran' og suffikset -mo viser ofte til stader.

Historie

Folketalsutvikling

1800-talet 

[3]

1900-talet 

[1] [3]

2000-talet 

[1]

Avstandar 
 Helsingfors 796 km
 Jyväskylä 545 km
 Kajana 246 km
 Uleåborg 215 km
 Rovaniemi 192 km
[5]

Nabokommunar 
 Posio
 Salla
 Suomussalmi
 Taivalkoski

Vennskapskommunar 
 Hørning - Danmark
 Avesta - Sverige
 Askøy - Noreg
 Louhen piiri - Karelia, Russland
[4]

Kjelder 
 Finsk wikipedia
 Tilastokeskus (5/2005)
 Väestörekisterikeskus (5/2005)
 Ervasti, Seppo: Johdatus Kuusamon Historiaan (verkkoversio)  (5/2005)
 Kuusamon kaupungin kotisivut (5/2005)
 Tiehallinto  - Paikkakuntien välimatkoja Suomessa 
 Verohallinto
 Kansalaisen Karttapaikka - Kuusamon koordinaatit

Bakgrunnsstoff 
 Kuusamon kaupunki
 Ruka
 Kuusamon Pallo-Karhut 

Byar i Finland
Skipingar i 1868
Artikulasjon

Artikulasjon er ei innsnevring i talekanalen danna for å produsere språklydar. Artikulasjonsstad og artikulasjonsmåte avgjer korleis lyden kjem til å høyrast ut.

Artikulasjonsstad 
Artikulasjonsstaden til ei språklyd er den staden i munnen, svelget eller strupehovudet der vi finn det sterkaste innsnevringa når denne lyden blir uttala. Det finst språklydar med berre eín artikulasjonsstad, andre med dobbel artikulasjonsstad og atter andre med ein primær artikulasjonsstad og ein sekundær artikulasjonsstad.

Artikulasjonsmåte 
Artikulasjonsmåten til ein språklyd er graden og typen av innsnevring som ein finn på artikulasjonsstaden til denne språklyden.

Fonetikk
Artikulasjonsmåte

Artikulasjonsmåte er graden eller typen av innsnevring på ein artikulasjonsstad.

Fonetikk
Tale
Artikulasjonsstad

Artikulasjonsstaden til ei språklyd er den staden i munnen, svelget eller strupehovudet der vi finn det sterkaste innsnevringa når denne lyden blir uttala. Det finst språklydar med berre éin artikulasjonsstad, andre med dobbel artikulasjonsstad og atter andre med ein primær artikulasjonsstad og ein sekundær artikulasjonsstad. Artikulasjonsstadene i munnen blir definerte ved å nemne ein nedre artikulator (også kalla aktiv artikulator) og ein øvre artikulator (eller passiv artikulator, medan dette systemet ikkje er gjennomført i svelget og strupehovudet.

Aktive/nedre artikulatorar i munnen

Passive/øvre artikulatorar i munnen

Artikulasjonsstader i munnen, svelget og strupehovudet 

Fonetikk
Artikulator

Artikulator er den delen av talekanalen som blir brukt til å produsere ein språklyd. Døme på artikulatorar er tungespiss, tungeblad, tungerygg, det mjuke ganeseglet.

Fonetikk
Artikulatorisk fonetikk

Artikulatorisk fonetikk er den delen av fonetikken som studerer taleproduksjonen, det vil seie korleis mennesket nyttar taleorgana for å frambringe språklydar. Taleproduksjonen har fire komponentar eller mekanismar:
 Luftstraumsmekanismen
 Fonasjonsmekanismen
 Den nasal-orale mekanismen
 Artikulasjonsmekanismen
Sidan artikulasjonsmekanismen er ein av dei fire mekanismane, har det blitt føresleg å kalle heilskapen for organisk fonetikk i staden for artikulatorisk fonetikk.

Fonetikk
Bindingsteori

Bindingsteori er læra om korleis ulike typar nomenfrasar kan og ikkje kan vera koreferente med ein annan nomenfrase innanfor ein og same frase eller setning. Leddet som viser til eit anna er bunde av leddet det er koreferent med, dette leddet er bindaren. I bindingsteorien er ein anafor ein konstituent som må vere bunde. Pronomen, på si side, kan, men må ikkje, vere bunde. Setninga Far bad oss rydde opp etter han er tvitydig, han kan vere koreferent med, og dermed bunde av far, men det kan også vere fritt, dvs. hente referansen sin frå konteksten.

Syntaks
Semantikk
Demonstrativ

Demonstrativ er ei undergruppe av ordklassen determinativ. Demonstrativa peiker ut ein bestemt referent i motsetnad til andre, moglege referentar. Døme: den, denne, som i det var denne boka eg meinte.

Ordklassar
Diakritisk teikn

Diakritikon, diakritiske teikn eller diakritiske symbol er modifikasjonsteikn som blir sett over, under, framfor eller bak ein bokstav i ulike skriftsystem. Dette markerer ein annan uttale for bokstaven enn han ville hatt utan teiknet.

Diakritikon i alfabet
Det latinske alfabetet nyttar fleire aksentteikn som endrar lyden av ein bokstav. Døme på desse er tilde og akutt aksent. Slike teikn kan vera diakritikon på eitt språk, men ganske enkelt del av ein bokstav på eit anna. Til dømes blir u og ü sett på som ulike bokstavar i språk som tysk, estisk og ungarsk, medan dei er den same i mange romanske språk.

Diakritikon i andre skriftsystem
Mange austlege skriftsystem bruker diakritiske teikn for å visa kva vokallyd ein skal uttala ein konsonant med. Teikna kan òg brukast for å visa dobbel konsonant, fråvære av vokal, eller framande lydar.

Diakritikon i fonetiske alfabet
I fonetisk transkripsjon blir det diakritiske teiknet sett til eit grunnsymbol for å markere lydverdien meir nøyaktig. Nokre fonetiske alfabet baserer seg på eit lite sett grunnsymbol, og eit stort sett diakritika, som til dømes det finsk-ugriske fonetiske alfabetet. Andre, som IPA, har fleire grunnsymbol, og gjev dei diakritiske teikna ein meir marginal plass.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

fonetikk
skrift
Egressiv

Ein egressiv luftstraum er (i fonetikken) namnet på ein luftstraum som er utgåande, jf. ingressiv. Dei aller fleste språklydar er dermed egressive språklydar.

Fonetikk
Ingressiv

Ein ingressiv luftstraum er i fonetikken namnet på ein luftstraum som er inngåande, jf. egressiv. Dei aller fleste språklydar er egressive språklydar, men i visse språk er også ingressive lydar i bruk, som i den norske og svenske interjeksjonen ju «jo».

Termen ingressiv blir òg nytta i morfologien om verb, verbformer og avleiingar som uttrykker byrjinga av hendingar eller tilstandar. Relaterte termar er inseptiv og inkoativ (den siste termen er mest brukt om tilstandar, og inkoativt aspekt). Ingressive tydingar kan uttrykkast ved 
 hjelpeverb
 t.d. «byrja å _»
 avleiingar
 på norsk har me nokre uproduktive avleiingar, t.d. «ljos» → «ljosna»
 nordsamisk har den produktive avleiinga -goahti, t.d. ohcat («å søkja») → ohcagoahtit («å byrja å søkja»)
 bøyingar, men då er den ingressive tydinga ofte sekundær eller tvitydig

Sjå òg 
 Aspekt i grammatikken
 Imperfektiv
 Egressiv

Kjelder

Fonetikk
Morfologi
Eigenfrekvens

Eigenfrekvens (frå tysk Eigenfrequenz), naturleg frekvens, eller resonansfrekvens, er den frekvensen som eit 2. ordens system oscillerer med. På grunn av dempinga, som alltid er tilstades i eit praktisk system, vil svingningane døy ut om det ikkje vert tilført energi.

Andreordens mekanisk system 
I eit 2. ordens mekanisk system er det massen til lekamen M (kg) og fjørstivheita k (m/N) som avgjer eigenfrekvensen:

.

Alternativt kan ein nytta den mekaniske ettergivenheita,  (N/m]):

.

Eininga til frekvensen Hz. Mekaniske resonatorar finn ein i fjøringa på bilar, tonearm/pickup på platespelarar og så vidare.

Andreordens elektrisk system 
I eit 2. ordens elektrisk RLC-krins er det induktansen L (H) og kapasitansen C (F) som avgjer eigenfrekvensen:

.

Elektriske resonatorar finn ein i filter i radiomottakarar, delefilter i høgtalarar, antialiasingfilter plassert før AD-omformarar og så vidare.

Resonanskammer 
Avhengig av dei fysiske dimensjonane i høve til bølgjelengda har eit elektromagnetiske resonanskammer, som ein maser eller ein laser, fleire ståande bølgjer i ein, to, eller tre dimensjonar. Det same har akustiske resonatorar. Eigenfrekvensane til dei ståande akustiske bølgjene i eit rektangulært rom, til dømes, kan uttrykkast

,

der c er lydfarten, ,  og  er lengda, breidda og høgda til rommet, ,  og  er indeksane til modane (dei ståande bølgjene) i x-, y- og z-dimensjonane. Kvar av desse frekvensane høyrer til ein 2. ordens resonans (ei ståande bølgje), kalla ein «mode».

Referansar 

Akustikk
Elektronikk
Bølgjemekanikk
Fallande diftong

Ein fallande diftong er ein diftong med ein artikulasjon der tungestillinga blir heva og som har tyngdepunktet i den første vokalkomponenten. Døme på fallande diftong er finsk pieni, työ, Suomi «liten, arbeid, Finland», der første komponent (i, y, u) er høgare enn andrekomponent, e, ö, o. Jf. stigande diftong.

Fonologi
Femininum

Femininum eller hokjønn er eit grammatisk trekk i kategorien genus, primærfunksjonen til femininum er å klassifisere substantiv som viser til referentar av (biologisk) hokjønn.

Femininum vert i norsk markert med den ubundne artikkelen ei eller den bundne endinga -a (eller -i), og hokjønnsord vert viste til med pronomenet ho

Grammatisk genus
Lingvistisk morfologi
Hapax legomenon

Eit hapax legomenon er eit einskildtilfelle. I morfologien er eit hapax legomenon, eller ein hapax, ei ordform som opptrer berre ein gong i ei tekstsamling. Innanfor utforskinga av produktivitet er hapaxane viktige, ein avleiingsprosess er produktiv viss ein stor del av resultata av denne prosessen resulterer i hapaxar.

Lingvistisk morfologi
Lukka staving

Ei lukka staving er ei staving med koda eller stavingsutlyd, dvs. det er ei staving som endar på ein ikkje-stavingsberande konsonant. Jf. open staving.

Fonologi
Polysemi

Polysemi (av gresk poly- «mange» og sem «tyding») er i semantikken eit fenomen der eitt leksem har fleire relaterte tydingar som har sprunge ut frå ei grunntyding (i motsetning til homonymi, kor det er ulike grunntydingar). 

Slår ein opp ordet bank, vil ein først finne (iallfall) to homonyme tydingar, men innanfor desse finst det fleire relaterte tydingar. Dei eine tydinga kan delast inn i dei to polyseme tydingane «slag» eller «juling», medan den andre kan delast inn i dei polyseme tydingane «institusjon som driv pengehandel», «bygning kor ein bank held til», «lagringsstad», «pott i hasardspill». 

Dei polyseme tydingane til ei hovudtyding er historiske kognatar, dei kjem opphavleg frå eit ord som har gått gjennom tydingsforskyvingar (dette er resultat frå diakron lingvistikk). Av og til kan grensene mellom homonymi og polysemi vere veldig uklåre; viss tydingsvariantane til eit ord gjennom tidene har vandra langt nok frå kvarandre kan ein definere dei som homonyme i staden for polyseme, sjølv om dei har same opphav. 

Polyseme tydingar kan vere kopla saman ved forskjellige tydingsrelasjonar, som metafor eller metonymi. 

Semantikk
Stavingsberande

Ein stavingsberande språklyd er ein språklyd som kan danne kjernen i ei staving. Vokalar er stavingsberande. I visse språk, som t.d. norsk er også nokre konsonantar stavingsberande. Det gjeld i tilfelle berre sonorantar, i norsk gjeld det berre nasalar, i praksis som regel n, jf. båtn for «båten».

Fonologi
Stavingsframlyd

Stavingsframlyd eller opptakt er den delen av stavinga sm kjem før stavingskjerna. Dei fleste språka tillet berre enkle opptaktar, mens andre, kan ha både tre og fire konsonantar i framlyd.  

Fonologi
Fonotaks
Staving

en:Syllable#Onset
Stavingsutlyd

Stavingsutlyd, utlyd eller koda er i fonetikken nemninga for ein språklyd som står til slutt i eit ord, i motsetnad til framlyd og innlyd. Stavingsutlyden er den siste delen av ei staving, den delen som kjem etter stavingskjerna. Stavingsutlyd og stavingskjerne i lag dannar stavingsrimet. 

Eit eksempel er ordet fjell der ll står i utlyd (i motsetnad til ordet alle, der ll står i innlyd).
Ei staving som har koda blir kalla for ei lukka staving, mens ei staving som ikkje har det er ei open staving. Ordet ma.te har to opne stavingar, mens ordet mak.te har ei lukka og ei open (stavingsgrensa vart markert med punktum).

Reglar 
Nokre språk er bygde opp slik at dei berre kan ha få eller enkle stavingsutlydar. I japansk er til dømes desse lydane tekne frå ei lita gruppe konsonantar som må stå åleine i slutten av ei staving. Andre språk, som norsk og engelsk, kan ha mange ulike konsonantar og samansetjingar sist i stavingar.

Når japansk tek inn lånord frå engelsk, kan desse ulike språklydreglane skapa problem. Desse kan løysast ved å leggja til ei staving, slik som i «biiru» (øl), frå engelsk «beer», der det er lagt til ei ekstra open staving for å unngå stavingsutlyden /r/.

Døme 

fonologi
staving
Fonetikk

en:Syllable#Coda
Stigande diftong

Ein stigande diftong er ein diftong med ein artikulasjon der tungestillinga blir senka og som har tyngdepunktet i den andre vokalkomponenten. Døme på stigande diftong er norsk heisann, øy, gaule. Jf. fallande diftong.

Fonologi
Kongeørn

Kongeørn (Aquila chrysaetos) er den nest største fuglen i Noreg. Vekta er på 3–6 kg, og ho har eit vengespenn på opp til 225 cm. Reiret ligg som regel utilgjengeleg til under eit overheng i ein stupbratt fjellvegg.

Utsjånad 
Den vaksne kongeørna er mørkebrun med gyllengul isse og nakke og er utfarga etter om lag sju år. Kongeørna er forplantningsdyktig etter fem–seks år, og paret held saman i livslangt «ekteskap». Ungfuglen har lyse felt både på under- og oversida av vengene. Det er vanleg at folk forvekslar kongeørna med den mykje mindre fjellvåken, som har lysare venger med ein karakteristisk mørk flekk under vengeknoken.

Utbreiing og levevis 

Kongeørna er utbreidd i Europa, Asia, Nord-Afrika og Nord-Amerika.

Kongeørna er revirtru og nyttar same reiret år etter år. Enkelte år kan ho stå over hekkinga. Andre år kan ho nytte reservereiret som ho har ein annan stad. Havørna og hønsehauken kan òg ha reservereir. Reiret legg ho helst på ei hylle med overheng i ein bratt fjellvegg, eller i toppen av ei stor furu eller gran.

Rovfuglane startar ruginga når fyrste egget er lagt. Andre egget legg dei to eller tre dagar seinare. Det vert såleis aldersforskjell på ungane, og berre den som ser på dei vaksne når dei kjem med mat, får servering. Den minste blir kua av den største, og svelt som regel i hel. På denne måten veks det som regel opp ein unge i kvart reir. Rugeperioden varer i 40–45 dagar, og ungen vert i reiret i 70–80 dagar.

Freding 
I 1846 vart det innført skotpremie på kongeørna i Noreg, og bestanden gjekk kraftig tilbake. Fyrst i 1968 vart kongeørna freda, og i dag er bestanden stabil. I 2008 rekna ein med at det hekka mellom 1200 og 1450 par i Noreg.

Arten var oppført på norsk raudliste 2006 over artar som nær trua, men på raudlista frå 2010 vart kongeørna ikkje lenger rekna som trua..

Kjelder 
Referansar

Bakgrunnsstoff 

Haukefamilien
Fuglar i Noreg
Koda

For koda i lingvistikk, sjå stavingsutlyd

Koda (italiensk «coda», 'hale') er eit musikkuttrykk som viser til avsluttinga av eit musikkstykke gjennom uthaling. Koda starta som enkle avsluttingsakkordar, men er blitt utvikla til ei innvikla kunstform, særleg av komponistar som Beethoven.

Musikknotasjon
Italienske ord og uttrykk
א

, eller alef, er den første bokstaven i det hebraiske alfabetet. Lydverdien til alef er ustemd glottal lukkelyd, og bokstaven blir gjerne transkribert som «’». I mange former av hebraisk uttale er alef for stum konsonant å rekne. Alef har talverdien éin.

I matematikken vert alef nytta som symbol for kardinaltal.

Det hebraiske alfabetet
ב

, eller bét, er den andre bokstaven i det hebraiske alfabetet. Lydverdien til bét er stemd bilabial lukkelyd når han har dagésj, og bokstaven blir da gjerne transkribert som «bb» eller «b». Ein bét utan dagésj kan uttalast anten som «b» (vanleg blant sefardím frå Vest-Europa, Algerie og Syria), som «w» (sefardím frå Gibraltar og témaním (jemenittiske jødar) eller som «v» (vanleg blant sefardím frå Marokko og Balkan, blant askenasím og i moderne israelsk hebraisk). Bét har talverdien to.

Det hebraiske alfabetet
ג

, eller gímel, er den tredje bokstaven i det hebraiske alfabetet. Lydverdien til gimel er i utgangspunktet stemd velar lukkelyd når han har dagésj, og bokstaven blir da gjerne transkribert som «gg» eller «g». Ein gímel utan dagésj kan uttalast anten som «g» (vanleg blant sefardím frå Storbritannia, askenasím og i moderne israelsk hebraisk), som ein stemd velar frikativ (blant tyske og skandinaviske sefardím og blant mange mizrahím) eller som ein ustemd velar frikativ (blant nederlandske sefardím). Gímel har talverdien tre.

det hebraiske alfabetet
ד

, eller dálet (òg kalla dáled), er den fjerde bokstaven i det hebraiske alfabetet. Lydverdien til dálet er i utgangspunktet stemd dental lukkelyd når han har dagésj, og bokstaven blir da gjerne transkribert som «dd» eller «d». Ein dálet utan dagésj kan uttalast anten som «d» (vanleg blant dei fleste europeiske sefardím, alle askenasím og i moderne israelsk hebraisk) eller som ein stemd dental frikativ (blant mizrahím og enkelte sefardím) . Dálet har talverdien fire.

det hebraiske alfabetet
ה

, eller hé, er den femte bokstaven i det hebraiske alfabetet. Lydverdien til hé er i utgangspunktet ustemd glottal approksimant anna enn i ordutlyd, der han er stum anna enn når han har mappík. Anna enn når héen er stum blir han gjerne transkribert som «h». Hé har talverdien fem.

Det hebraiske alfabetet
ר

, eller résj, er den tjuande bokstaven i det hebraiske alfabetet. Lydverdien til résj er i utgangspunktet stemd alveolar vibrant/flapp (sefardisk og delvis askenasisk uttale) eller stemd uvular approksimant (moderne israelsk hebraisk). Résj blir normalt transkribert som «r». Résj har talverdien 200.

det hebraiske alfabetet
Høy

Høy er ei nemning på gras som har vorte tørka, sokalla tørrfôr. Graset vert tørka ved at det ligg ute til ein tek det inn i høyonna. 
I tørkinga kan graset anten liggja på bakken eller verta hengd opp på ei hesje. «Å hesja» tyder å leggje gras på hesje.

Etter mekaniseringa av jordbruket har det blitt mindre vanleg med høy og hesjing.
Graset kan i staden verta pakka i rundballar, eller lagt i silo.

Sjå òg 
 Hesje
 Slåttonn
 Såte

Bakgrunnsstoff

Landbrukshistorie
Fôrmiddel
Jordbruk
Brian McFadden

Brian Nicholas McFadden (), òg kjend som Bryan, er ein irsk songar, tidlegare medlem i gutegruppa Westlife.

Irske songarar
Fakultetet for humaniora, samfunnsvitskap og lærarutdanning ved UiT Noregs arktiske universitet

Fakultetet for humaniora, samfunnsvitskap og lærarutdanning (HSL) ved UiT Noregs arktiske universitet er eit av seks fakultet ved universitetet. Fakultetet er eit resultat av ei samanslåing av tidlegare fakultet for humanistiske fag, samfunnsfag og avdeling for lærarutdanning.

Fakultetet er delt inn i sju institutt og fire forskingssentra:

 Institutt for språk og kultur (ISK)
 Institutt for filosofi og førstesemesterstudier (IFF)
 Institutt for arkeologi, historie, religionsvitskap og teologi
 Institutt for samfunnsvitskap (ISV)
 Institutt for lærerutdanning og pedagogikk (ILP)
Institutt for barnevern og sosialt arbeid
Institutt for reiseliv og nordlige studier

 Senter for fredsstudier (CPS)
 Barentsinstituttet
 Senter for kvinne- og kjønnsforskning (KVINNFORSK)
 Senter for samiske studier (SESAM)

HSL tilbyr, som einaste universitet i landet, studium i finsk og samisk.

Bakgrunnsstoff
 Fakultetet si heimeside

UiT Noregs arktiske universitet