alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Troy

Troy er eit britisk masseeiningssystem for mynt og edelmetall. Det har symbolet tr. Det vart innført i 1527 med pound troy (lb tr) som normaleining for masse, og vart i 1878 erstatta av pound averdupois (lb, tidl. lb av) som normaleining, men vart enno brukt fram til 1991. 

Frå 1963 var ounce troy (oz tr) (480 gr eller 31,1035 gram) og pennyweight (dwt) (24 gr = 1,55517 g)  dei einaste einingane i troy-systemet som var tillate brukt.

Kjelder 
Troy. (2009, 15. februar). I Store norske leksikon. Henta 16. november 2013 frå http://snl.no/troy.

Målesystem
Måleiningar for masse
Edelmetall
Geir Einang

Geir Einang () er ein norsk tidlegare skiskyttar frå Vestre Slidre, fødd i Øvre Årdal. Han vann to bronsemedaljar for Noreg i stafett, høvesvis i 1989 og 1991, og vart norsk meister på 10 km i 1988.

Aktiv
Einang deltok for Noreg i vinter-OL 1988 i Calgary, der han som best vart nummer 11 på 10 km. Seinare OL-sesongen vart han noregsmeister på 10 km, med god margin til toaren Eirik Kvalfoss. Under VM i skiskyting 1989 i Feistritz an der Drau gjekk Einang saman med Sylfest Glimsdal, Gisle Fenne og Eirik Kvalfoss på det norske stafettlaget som tok bronse. To år seinare, under VM i skiskyting 1991 i Lahti fekk han ein ny bronsmedalje i same øvinga, då saman med Kvalfoss, Jon Åge Tyldum og Fenne. I same meisterskapen gjekk han inn til femteplass på 10 km og sjetteplass på 20 km. Han deltok utan suksess i vinter-OL 1992 i Albertville.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Geir Einang» frå ,  den 17. november 2013.

Bakgrunnsstoff 
 

Norske skiskyttarar
Norske deltakarar under vinter-OL 1988
Skiskyttarar under vinter-OL 1988
Norske deltakarar under vinter-OL 1992
Skiskyttarar under vinter-OL 1992
Folk frå Vestre Slidre
Thomas Andrews

Thomas Andrews () var ein irsk kjemikar og fysikar som utførte viktige arbeid om faseovergangar mellom gassar og væsker. Han oppdaga mellom anna gassane sin kritiske temperatur Han var lenge professor i kjemi ved Queen's University of Belfast.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Thomas Andrews (scientist)» frå ,  den 17. november 2013.  
 

Medlemmar av Royal Society
Irske kjemikarar
Irske fysikarar
Britiske kjemikarar
Britiske fysikarar
Folk frå Belfast
Royal Medal
Medlemmar av Royal Society of Edinburgh
Elevar ved University of Glasgow
Elevar ved Universitetet i Paris
Elvar ved University of Edinburgh
Torbjørn Sikkeland

Torbjørn Sikkeland () var ein norsk fysikar. 

Han tok dr.philos. i 1966 og var forskar ved Institutt for Atomenergi (Institutt for energiteknikk) frå 1952 til 1956, og ved University of California, Berkeley frå 1957 til 1969. Han vart professor i eksperimentalfysikk ved NTH i 1969 og hadde stillinga fram til 1993. Han arbeidde mykje med kjernefysikk, strålingsbiofysikk og nærskylde fagområde. Sikkeland var medoppdagar av dei transurane grunnstoffa nobelium og lawrencium.

Kjelder
 

Norske kjernefysikarar
Norske fysikkprofessorar
Norske fysikarar
Professorar ved NTH
Folk frå Sarpsborg
Grunnstoffoppdagarar
Tormod Hallstein Høgåsen

Tormod Hallstein Høgåsen () er ein norsk fysikar. Høgåsen har arbeidd mykje med teorien for strukturen til elementærpartiklane og kreftene som verkar mellom dei. Han har òg drive eksperimentelle undersøkingar med mössbauereffekt og sonoluminescens.

Han tok dr.techn. i 1964. Han var forskar ved mellom anna Universitetet i Paris, ved CERN og ved State University of New York. Han vart dosent ved Universitetet i Oslo i 1969, og professor der i 1984.

Kjelder
 

Norske fysikarar
Norske fysikkprofessorar
Professorar ved Universitetet i Oslo
Folk tilknytte CERN
Triplett-tilstand

Triplett-tilstand er for eit atom eller molekyl karakterisert ved at to elektron har parallelle spinn. Til saman gjev dette dei to elektrona eit totalt kvantemekanisk spinn som er lik 1. Elektrona har tre mogelege innstillingshøve (+1,0 eller -1).

Kjelder
 Eeg, Jan Olav. (2009, 15. februar). Triplett Tilstand. I Store norske leksikon. Henta 17. november 2013 frå http://snl.no/triplett-tilstand.

Kvantemekanikk
Rotasjonssymmetri
Spektroskopi
Sylfest Glimsdal

Sylfest Glimsdal () er ein norsk tidlegare skiskyttar frå Fagernes. Han fekk VM-gull med Noreg i lagøvinga i 1999 og VM-sølv i same øvinga i 1992, samt VM-bronse i stafett i 1989. I 1992-sesongen vart han nummer tre i verdscupen i skiskyting.

Aktiv
Under VM i skiskyting 1989 gjekk Glimsdal andreetappen det norske stafettlaget som tok bronsemedaljar, dei andre på laget var Geir Einang, Eirik Kvalfoss og Gisle Fenne.

I 1992-sesongen kom Glimsdal på tredjeplass samanlagt i verdscupen i skiskyting, etter landsmannen Jon Åge Tyldum og svenske Mikael Löfgren. Under VM same året, arrangert i Novosibirsk, fekk han sølv i lagøvinga saman med Gisle Fenne, Frode Løberg og Jon Åge Tyldum.

I sin siste sesong som aktiv på toppnivå, 1998, gjekk han saman med Ole Einar Bjørndalen, Egil Gjelland og Halvard Hanevold Noregs lag inn til VM-tittel i lagøvinga.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Sylfest Glimsdal» frå ,  den 17. november 2013.

Bakgrunnsstoff 
 

Norske skiskyttarar
Kongepokalvinnarar i skiskyting
Norske deltakarar under vinter-OL 1988
Skiskyttarar under vinter-OL 1988
Norske deltakarar under vinter-OL 1992
Skiskyttarar under vinter-OL 1992
Norske deltakarar under vinter-OL 1994
Skiskyttarar under vinter-OL 1994
Folk frå Nord-Aurdal
Fysisk konstant

I naturvitskapen er ein fysisk konstant ein storleik der den numeriske verdien ikkje vert endra. Ein fysisk konstant kan vere avleidd frå ei fysisk lov, eller han kan vere ein fundamental naturkonstant (universalkonstant) som må avgjerast ved måling.

Tabell med universalkonstantar

Tabell med elektromagnetiske konstantar

Tabell med atomiske og nukleære konstantar

Tabell med fysisk-kjemiske konstantar

Fotnotar 
1Verdiane er gjevne i såkalla konsis form. Talet i parentes er standardavviket, som er verdien multiplisert med relativt standardavvik. 
2Dette er dette er den internasjonalt brukte verdien for volt funnen ved Josephsoneffekten.
3Dette er den internasjonalt brukte verdien for ohm funnen ved kvantehalleffekten.

Litteratur 
John D. Barrow, 2002. The Constants of Nature. Pantheon Books.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Fysisk konstant» frå ,  den 17. november 2013. 
 oppgav desse kjeldene: 
 CODATA Recommendations – 2002 CODATA Internationally recommended values of the Fundamental Physical Constants
Løten kyrkje

Løten kyrkje er ei langkyrkje i Løten kommune i Innlandet fylke. Kyrkja vart oppført i stein omkring år 1200 og vart utvida til om lag dobbel lengde på 1800-talet etter planar av Otto Schønheyder og med Herman Frang som byggmeister. Sakristiet fekk si noverande form i 1950-åra.

På kyrkjegarden aust for kyrkja står eit gravkapell (innvigd 1916) som truleg vart teikna av Henry Bucher. Prestegarden ligg nord for kyrkja og klokkargarden på sørsida.

Litteratur

Bakgrunnsstoff
 
 O. Westgaard: Løiten kirke: optegnelser (Bokhylla.no)
 Løten kommune 
 

Kyrkjer i Løten
Kulturminne i Løten
Norske steinkyrkjer frå mellomalderen
Langkyrkjer i Hamar bispedømme
Kyrkjer i Hamar domprosti
Norske kyrkjer frå 1200-talet
Valkyrkjer i 1814
Freda bygg i Innlandet
Samfundet De Nio

Samfundet De Nio er eit svensk litterært akademi med ni medlemmer.
Det blei stifta 14. februar 1913 i Stockholm etter Lotten von Kræmer sitt testamente, med føremål om å fremja litteratur, fred og kvinnesaken. 

Dei ni medlemmene i samfunnet blir valde på livstid, men kan til motsat frå medlemmer i Svenska Akademien trekka seg. Fire stolar er reserverte for kvinner og fire for menn. Stol 1, ordstyrarposten, tilhøyrer annankvar gong ein mann og ei kvinne. Ordstyraren sidan 1988 har vore Inge Jonsson.

Utgjevingar og prisar  
I åra 1916–1925 og i 1930 gav samfunnet ut årboka Vår Tid. Frå 1938 til 1983 gav det ut Svensk litteraturtidsskrift. Sidan 2003 har dei gjeve ut Samfundet De Nios litterära kalender. 

Samfundet De Nio delar ut desse litteraturprisane: 
 De Nios Stora Pris 
 Lotten von Kræmers pris 
 De Nios översättarpris 
 Stina Aronsons pris 
 John Landquists pris 
 Karl Vennbergs pris 
 De Nios Vinterpris 
 Samfundet De Nios Astrid Lindgren-pris 
 Anders och Veronica Öhmans pris 
 De Nios lyrikpris
 Samfundet De Nios Särskilda pris

Medlemmer  
Noverande:
 Stol nummer 1 – Inge Jonsson 
 Stol nummer 2 – Nina Burton 
 Stol nummer 3 – Anders R. Öhman 
 Stol nummer 4 – Kerstin Ekman 
 Stol nummer 5 – Gunnar Harding 
 Stol nummer 6 – Agneta Pleijel 
 Stol nummer 7 – Niklas Rådström 
 Stol nummer 8 – Madeleine Gustafsson 
 Stol nummer 9 – Johan Svedjedal

Opphavlege medlemmer:
 Stol nummer 1 – Viktor Almquist 
 Stol nummer 2 – Selma Lagerlöf 
 Stol nummer 3 – Karl Wåhlin 
 Stol nummer 4 – Ellen Key 
 Stol nummer 5 – Erik Hedén 
 Stol nummer 6 – Kerstin Hård af Segerstad 
 Stol nummer 7 – Göran Björkman, sekretær
 Stol nummer 8 – Anna Maria Roos 
 Stol nummer 9 – John Landquist ¹

Kjelder  
Denne artikkelen bygger på «Samfundet De Nio» frå ,  den 17. november 2013. 
 oppgav desse kjeldene:
 Erik Lindorm, Gustaf V och hans tid 1907–1918 (1979) ISBN 91-46-13376-3
 Samfundet De Nios webbplats

Bakgrunnsstoff  
 Offisiell netttstad for Samfundet De Nio 

Svensk litteratur
 
Skipingar i 1913
Volt-ampere reaktiv

Volt-ampère reaktiv, «var» (skriven i minusklar) er eininga som vert nytta for reaktiv effekt. Dimensjonen svarar til watt, men det er ofte ynskjeleg å skilje han frå den aktive effekten som vert gjeven i watt. Tilsvarande vert voltampere eller VA nytta om tilsynelatande effekt.

Omgrepet kjem frå fransk Volt-Ampère-réactif, og vart føreslått av den rumenske elektroingeniøren Constantin Budeanu på byrjinga av 1930-talet, og deretter fastlagt av International Electrotechnical Commission (IEC).

Kjelder

Elektrisitet
Måleiningar for effekt
Vekt

Ei vekt er eit instrument som skal kunne måle massen til ein lekam. Måleprosessen vert kalla veging frå verbet å vege. Måleresultatet vert kalla massen. Feilaktig vert instrument som måler krefter (i newton) òg ofte kalla vekter.

Instrumentet vekt blir hovudsakleg bygd opp på to forskjellige måtar, fjørvekt og skålvekt. Dei to målemetodane er grunnleggande forskjellige:
Fjørvekta finn krafta lekamen vert trekt mot jorda med eller tyngda til lekamen på staden der veginga føregår. 
Skålvekta samanliknar massen til lekamen med ein referansemasse, som vert kalla lodd.

Sidan ein med veging oftast vil finne massen til lekamen, er det berre skålvekta som er prinsipielt korrekt. Fjørvekta ville vise heilt andre resultat på månen og har nokre små avvik på jorda; ca. 0,5 % skilnad mellom polane og ekvator.

Måling av masse med likearma skålvekt
 
Definisjon

dvs.

Med skålvekter veg ein ein lekam ved at ein likearma vektbjelke vert utbalansert av fleire lodd med kjende massar. Storleiken til gravitasjon er likegyldig og eim måler tilhøvet mellom kreftene (eining Newton) som dei to massen (den ukjende massen og ein kjend referansemasse) vert trekt til jorda med. Ved å samanlikna desse kreftene finn ein så den ukjende massen, med eining kg. Noko gravitasjon må det derimot vere til stades for at skålvekta skal fungere.

Masse kan òg målast uten gravitasjon, ut frå Newton si andre lov:
,
der f er krafta som verkar på lekamen, m er massen til lekamen og a er akselerasjonen til lekamen.

Måling av masse med ulikearma skålvekt
 
Definisjon

dvs.

Slike skålvekter vert ofte kalla for bismer og var ofte å sjå i tidlegare handel. På eit bismer kan opphengingspunktet eller referansemassen flyttast inntil ein oppnår balanse. Massen til lekamen blir så utrekna.

Måling av masse med fjørvekt

Definisjon

Med ei fjørvekt måler ein tyngda til ein lekam ved at ei elastisk fjør vert deforma av krafta som lekamen får i gravitasjonsfeltet til jorda. Deformasjonen er lineært avhengig av krafta som verkar på fjøra. Det som målast er difor ei kraft og ikkje eigentleg ein masse. Krafta er proporsjonal til produktet av gravitasjonskrafta til jorda og massen til lekamen. Krafta blir likevel ikkje gjeve i N, men i kg sidan skalaen er forfalska og har som vilkåar at tyngdekrafta til jorda er ein fast storleik på 9,81 m/s².

Moderne digitale kjøkken- og personvekter er fjørvekter.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Vekt» frå ,  den 17. november 2013.

Bakgrunnsstoff
Måleinstrument
Terje Krokstad

Terje Krokstad () er ein tidlegare skiskyttar frå Krokstadøra i Snillfjord. Han vann ein bronsemedalje under VM i skiskyting 1982 i Minsk, og vart norsk meister på 10 km same sesongen.

Aktiv
Krokstad fekk sin VM-debut i 1978, då han vart nummer 13 på 10 km. Han deltok for Noreg i Vinter-OL 1980 Lake Placid og vart nummer 17 på 10 kilometer. To år seinare tok han bronsemedaljen på 20 km under verdsmeisterskapen i Minsk, bakom verdsmeisteren Frank Ullrich som representerte DDR og landsmannen Eirik Kvalfoss. Krokstad var på plass under  Vinter-OL 1984 Sarajevo, der han enda opp med verte nummer 18 på 20 km.

Krokstad vart norsk meister på 10 km på Steinkjer i 1982, og tok elles tre individuelle sølvmedaljar og like mange bronsemedljar under noregsmeisterskapane i tida 1978-85.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Terje Krokstad» frå ,  den 17. november 2013.

Bakgrunnsstoff 
 

Norske skiskyttarar
Noregsmeistrar i skiskyting
Norske deltakarar under vinter-OL 1980
Skiskyttarar under vinter-OL 1980
Norske deltakarar under vinter-OL 1984
Skiskyttarar under vinter-OL 1984
Folk frå Snillfjord
Volumeining

Volumeiningar er einingar som vert nytta for å avgjere volumet eller den romlege storleiken til lekamar. SI-eininga for volum er kubikkmeter eller m³. Han er lik volumet av ein terning med sider lik ein meter. I tillegg vert eininga liter mykje brukt, som er lik 1 kubikkdesimeter eller dm³. 

Volumeiningar er stundom avleidd av lengdeeiningar, men ofte er det teknisk vanskeleg å finne volumet nøyaktig ved hjelp av lengdemåling. I staden har ein målt volumet på den væskemengda lekamen fortrenger når han vert søkkt ned i ei væske. I eldre tider har som regel spesielle målekar vore normalar for volummåling.

Kjelder 
Holtebekk, Trygve. (2009, 15. februar). Volumenhet. I Store norske leksikon. Henta 16. november 2013 frå http://snl.no/volumenhet.

 
Eining
Sjusjøen fjellkyrkje

Sjusjøen fjellkyrkje er ei kyrkje frå 1962 i Ringsaker kommune i Innlandet. Kyrkja er for ein stor del bygd av lokal naturstein og utsmykka av lokale kunstnarar. Ho er eigd av ei stifting, men gudstenestene vert forretta av prestane i Ringsaker.

Litteratur

Bakgrunnsstoff 
 Ringsaker kyrkjelege fellesråd 
 
 

Kyrkjer i Ringsaker
Kyrkjer i Ringsaker prosti
Kulturminne i Ringsaker
Norske kyrkjer frå 1962
Ullern kyrkje i Sør-Odal

Ullern kyrkje er ei langkyrkje på Ullern i Sør-Odal. Det har vore kyrkje på staden sidan mellomalderen, då ho var vigd til Heilag-Olav. Dagens kyrkje vart teikna av Jacob Wilhelm Nordan og innvigd i 1868.

Under Vesleofsen i 1995 såg det ei stund ut til at kyrkja kunne tippe over. Det vart jobba intenst for å redde kyrkja, og ho står der enno.

Litteratur

Bakgrunnsstoff
  
 

Kyrkjer i Sør-Odal
Kyrkjer i Solør, Vinger og Odal prosti
Kulturminne i Sør-Odal
Norske kyrkjer frå 1868
Langkyrkjer i Hamar bispedømme
Jacob Wilhelm Nordan
Oppstad kyrkje

Oppstad kyrkje er ei krosskyrkje på Oppstad i Sør-Odal kommune i Innlandet. Det har vore kyrkje på staden sidan mellomalderen, og dagens kyrkje er om lag den fjerde i rekkja. Ho vart oppført i 1725 — berre eit par år etter den store kyrkjeauksjonen — og avløyste ei kyrkje på 1600-talet som var i dårleg stand. Tårnet er frå den tidlegare kyrkja.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 
 Kirkenorge.no 
 Artemisia.no
 

Kyrkjer i Sør-Odal
Kyrkjer i Solør, Vinger og Odal prosti
Kulturminne i Sør-Odal
Norske kyrkjer frå 1725
Krosskyrkjer i Noreg
Rosemåla kyrkjer
Pyroklastisk straum

Pyroklastisk straum (av gresk pyro- og «isundbroten»), òg kalla nuée ardente, er ein tettleiksstraum av pyroklastisk materiale, ei blanding av ofte særs varme gassar og partiklar som vert utstøytt ved visse typar vulkanutbrot. Straumen flyttar seg særs raskt nedover i terrenget og er derfor særs farleg for omgivnadane. Pyroklastiske bergartar vert avsett der straumen stoppar opp. I permtida vart det danna slike i Oslofeltet, t.d. lathusporfyren ovanom Sørkedalen.

Eit kjent døme er frå vulkanen Montagne Pelée på Martinique, som under utbrotet i 1902 øydela byen Saint-Pierre og tok livet av 30 000 innbyggjarar i byen.

Kjelder 
Pyroklastisk strøm. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 17. november 2013.
Bryhni, Inge. Nuée ardente. (24. februar 2012). I Store norske leksikon. Henta 17. november 2013.

Vulkanologi
Vulkanar
Vulkanske bergartar
Asir

'Asir eller 'Aseer (arabisk عسير, ʿAsīr) er ein region i Saudi-Arabia heilt sørvest i landet, kalla opp etter stamma Asir.  Det har eit areal på 81 000 km² og eit estimert folketal på kring 2,2 millionar innbyggjarar. Han deler ei kort grense mot Jemen. Hovudbyen i regionen er Abha, medan andre byar er Khamis Mushayt, Qal'at Bishah og Bareq. 

Tyrkiske styrkar etablerte seg i området i 1872 og hevda ei form for overhøgd over det fram til dei vart drivne ut ved hjelp av italiensk hjelp i 1911. Asir kom i 1922–26 under styringa til Ibn Saud, og vart etter ein oppreist i 1930 heilt teke opp i Saudi-Arabia.

Geografi

Fjella innanfor den smale kystsletta når opp til kring 3000 moh. og går over til ørkenstepper i det indre. Delar av Asir er nasjonalpark. Det regnar kring 300-500 mm i to regntider. Den viktigaste er i mars og april, og den andre er om sommaren. Området høyrer til dei meir råmne og tempererte områda på Den arabiske halvøya. På bratte og terrasserte fjellsider vert det dyrka kaffi, hirse, kveite, bomull og dadlar. Det er mykje husdyrhald i området.

Guvernement 
Regionen er vidare delt inn i seks guvernement (folketal frå 2010):
Abha (+600 000)
Al-Namas  (+105 000)
Bareq (+50 000)
Bisha (+325 800)
Khamis Mushait (+835 000)
Tanomah (+65 000)
Dhahran Aljanoub (+55 000)
Tathlith (+60 000)
Sarat Ubaida (+45 000)

Historie 
I 25 fvt. marsjerte Aelius Gallus legionane sine sørover frå Egypt for å ta kontroll over området langs handelruta mellom Middelhavet og det som i dag er Jemen og Hadhramaut. Romarane ønskte kontroll over desse rutene fordi dei var desperate etter pengar og håpte å få større inntening med å erobre Marib, hovudstaden i Jemen, og få kontroll over røykjelseshandelen, som då var ein dyr vare. Toktet vart derimot ein katastrofe. 

I 1920 byrja 'Abd al-'Aziz, som grunnla Saudi-Arabia, å ta attende områda som huset Sa'ud hadde tapt og samla det meste av halvøya under sitt styre. Som ein del av felttoget sende han beduinske wahhabi-krigarar, kalla Ikhwan, for å ta 'Asir, og frå den tid vart 'Asir kontrollert av huset Sa'ud. Frå 1934 vart situasjonen formelt ordna då Taif-avtalen vart signert mellom Saudi-Arabia og Jemen. 

På denne tida var regionen i stor grad ukjend for Vesten. I 1932 vart H. St. John Philby ein av dei første europearane som utforska og kartla området, men han publiserte ikkje observasjonane sine før i 1952. 

Under den jemenittiske borgarkrigen i 2015, då Saudi-Arabia gjekk til åtak mot houthiane, invaderte houthiane regionen og gjekk til åtak på saudiarabiske militære stillingar.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Asir» frå ,  den 14. mars 2016. 
 oppgav desse kjeldene: 
 Mackey, Sandra. The Saudis: Inside the Desert Kingdom. Updated Edition. Norton Paperback. W.W. Norton and Company, New York. 2002 (first edition: 1987). ISBN 0-393-32417-6 pbk.

Bakgrunnsstoff 

 Asir National Park : Splendid Arabia, An Online Guide to the Kingdom of Saudi-Arabia

 
Asir
Pyroklastisk bergart

Pyroklastiske bergartar er bergartar som er samansett av vulkanske brotstykke, pyroklastar, og vulkansk oske som vert utstøytt ved eksplosive vulkanutbrot. 

Pyroklastiske bergartar kan variere i klaststorleikar frå dei største agglomerata til særs fin oske og tuff. Pyroclastar av ulik storleik vert klassifisert som vulkanske bomber, lapilli og vulkansk oske. Oske vert rekna for å vere pyroklastisk fordi han er eit fint støv som består av vulkanske bergartar. Ein av dei mest spektakulære formene for pyroklastiske avsetningar er ignimbritt, som vert avsette i særs varme blandingar av gass og oske i pyroklastiske straumar.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Pyroclastic rock» frå ,  den 17. november 2013.  
 
Pyroklastisk bergart. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 17. november 2013 frå http://snl.no/pyroklastisk_bergart.

Petrologi
Vulkanologi
Vulkanske bergartar
Vulkanisme

Vulkanisme er prosesser der magma, fragment og gassar frå det det indre av jorda (eller andre planetar) vert førte opp til overflata, der dei dannar vulkanar.

Sjå òg
plutonisme

Kjelder 
Vulkanisme. (2009, 15. februar). I Store norske leksikon. Hentet 17. november 2013 fra http://snl.no/vulkanisme.
Allogenetisk

Allogenetisk (tyder «til allogen») er i geologi og geomorfologi om fenomen som er oppstått andre stader. Det vert til dømes nytta om bergartar som er transportert frå eit anna område (skyvedekke) og elvar som renn i gjennom ei annan klimasone enn der nedbørsfeltet ligg. Det motsette er autogenetisk.

Sjå òg
 allogenetisk korrosjon

Kjelder 
Allogenetisk. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 17. november 2013 frå http://snl.no/allogenetisk.

Geologi
Geomorfologi
Allogenetisk korrosjon

Allogenetisk korrosjon er ei kjemisk forvitring av karstbergartar som kalkstein og dolomitt, skapt av vatn som kjem frå nedbørsfelt utanfor karstområdet. Dette vatnet er umetta på dei minerala karstbergarten består av, slik at korrosjonen blir intensivert der det først kjem i kontakt med karstbergarten. Allogenetisk korrosjon er difor konsentrert i punkt eller linjer i kanten av karstområde.

Kjelder 
Allogenetisk korrosjon. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 17. november 2013 frå http://snl.no/allogenetisk_korrosjon.

Karst
Forvitring
Autogenetisk

Autogenetisk (av «autogen») syner til fenomen som er oppstått på staden (in situ). I geologi og geomorfologi kan det vere mineral som er oppstått i ei bergart som allereie er avsett, til dømes vekst av kalkspat på korna i ein sandstein, eller om drenering som er oppstått i same bergartstype. Det motsette er allogenetisk.

Sjå òg
autogenetisk korrosjon

Kjelder 
Autogenetisk. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 17. november 2013 frå http://snl.no/autogenetisk.

Geologi
Geomorfologi
Autogenetisk korrosjon

Autogenetisk korrosjon er ei oppløysing av kalkstein og andre karstbergartar skapt av vatn som utelukkande har falle som nedbør innanfor karstområdet. Korrosjonen frå autogenetisk vatn er jamnare fordelt i karstområdet enn allogenetisk korrosjon.

Kjelder 
Autogenetisk korrosjon. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 17. november 2013 frå http://snl.no/autogenetisk_korrosjon.

Karst
Forvitring
Slottskapellet

Slottskapellet er eit kapell i Slottet i Oslo. Det stod ferdig i 1844, nokre år før sjølve slottet vart fullført. På kongelosjen finn ein årstalet 1843 og kongemonogrammet til Karl Johan, men han døyde før kapellet vart fullført.

Det er ikkje gravplass ved kapellet.

Litteratur

Bakgrunnsstoff
 Slottskapellet på Kongehuset.no
 Kyrkjesøk – Slottskapellet, Oslo 

Kyrkjer i Oslo
Kyrkjer i Oslo Domprosti
Kulturminne i Oslo
Norske kyrkjer frå 1840-åra
Balch-ventilasjon

Balch-ventilasjon er ventilasjonsforhold i grotter eller gruver med minst to inngangar i ulik høgd og med det høve for trekk av same type som i skorsteinar. Om vinteren er bergmassen, på grunn av jordvarme, varmare enn luftmassane på overflata, og trekken går oppover i gjennom systemet. Dette fører til sterk avkjøling i veggane og store isdanningar nær dei nedre inngangane. Om sommaren er luftmassane på overflata varmare enn bergmassen, og trekken går motsett veg. Dersom passasjane er lange og lufta har låg råme, vil han på grunn av fordamping frå dei fuktige grotteveggene, bli kjølt så mykje ned at ablasjonen av ismassen blir mindre enn vinterakkumulasjonen, slik at det det blir danna ei isgrotte.

Kjelder 
Balch-ventilasjon. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 17. november 2013 frå http://snl.no/balch-ventilasjon.

Grottegeologi