Språket sakha

Sakha eller jakutisk er eit tyrkisk språk med ca. 363 000 talarar som blir snakka i republikken Sakha i Russland. Talarane blir kalla jakutar, og kallar seg sjølv for sakha.

Ved folketeljinga i 2010 oppgav 450 100 menneske at dei meistra sakha, dette omfatta ikkje berre dei som brukte det som morsmål. Ved same folketeljing var talet på etniske jakutar 478 100.

Klassifisering 
Sakha er eit medlem av den nordlege greina av dei tyrkiske språka, i lag med ahor, tuvinsk og dolgansk i tillegg til sakha. Den nordtyrkiske språkfamilien er ei undergruppe av dei tyrkiske språka, som nokre lingvistar meiner er medlem av eit større altaisk språkfamilie. 

På same måten som finsk, ungarsk og tyrkisk, har sakha vokalharmoni, er agglutinerande og manglar grammatisk genus. Ordstilling er som regel Subjekt Objekt Verb.

Geografisk utbreiing 
Sakha blir snakka hovudsakleg i republikken Sakha. Det blir også snakka av jakutar i Khabarovsk kraj og i små diasporasamfunn i andre delar av Russland, Tyrkia, og andre delar av verda. Dolganarane er eit folk med ein annan etnisk identitet enn jakutane, men dei snakkar ein versjon av sakha som dei fleste ser på som ein dialekt, og ikkje eit eige dolgansk språk. Dolganane held til i Krasnojarsk kraj. Sakha blir brukt som lingua franca av andre etniske minoritetar i republikken Sakha.

Fonologi (lydlære) 
Eit karakteristisk trekk ved sakha er vokalharmoni. Viss den første vokal i eit sakha-ord er ein fremre vokal, vil resten av vokalane i ordet også vere fremre: kelin «rygg»: e er ein open urunda fremre vokal, i er lukka, urunda, fremre.

Konsonantar

Vokalar

Skriftsystem 

Jakutisk blir skrive med det kyrilliske alfabetet: som vart laga for sakha i 1939 som ein ledd i den sovjetiske språkpolitikken, det består av det russiske alfabetet pluss 5 bokstavar i tillegg: Ҕҕ, Ҥҥ, Өө, Һһ, Үү.

Lydverdiar

Grammatikk

Spørjeord 
Spørjeord i sakha blir ståande in-situ; dei blir ikkje flytta fram til starten av setninga. Her er nokre døme:
tuox «kva», kim «kven», xaydax «korleis», xas «kor mykje», xanna «kvar», xannɯk «kva slags».

Litteratur 
Sakhafolk har ein munnleg litteraturtradisjon med epos kalla olonkho som tradisjonelt blir framførte av veltrente songarar. Eposa tek for seg sakhamytologi og soger. Fleire olonkho-dikt er blitt skrivne ned og omsette sidan 1800-talet, men berre nokre få eldre utøvarar av olonkho-tradisjonen er att. Dei har skipa eit program for å læra opp unge til å synga desse verka på språket sitt og gjenoppliva tradisjonen, men på ein noko omforma måte.

Den første publikasjonen på sakha var del av Nicolaas Witsens bok publisert i 1692 i Amsterdam.

I 2005 fekk Marianne Beerle-Moor, leiaraen for Institute for Bible Translation, Russia/CIS, heidra  med ordene av sivilt mot av Republikken Sakha for omsetjinga av Det nye testamentet til sakha.

Ordtilfang på sakha og andre språk

Talord

Døme 
Artikkel 1 av Menneskerettsfråsegna:

Fotnotar 

Denne artikkelen bygger på «Yakut language» frå ,  den 30. oktober 2022.

Bibliografi

Bakgrunnsstoff 

 Sakha Open World - Орто Дойду  - Nettside for sakha på nettet: Nyhende, poesi, musikk, typesnitt, forum (på sakha, Unicode)
 Baayaga-landbyen si heimeside - nyhende om og av folka i Baayaga (på sakha)
 Sakhalyy suruk  - Sakha Unicode-typesnitt og tastatur for Microsoft PC

Tyrkiske språk
Språk i Russland
Einskildspråk