alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Litjsundbrua

Litjsundbrua er ei fritt frambygg-bru på riksveg 680 i Aure kommune i Møre og Romsdal. Brua kryssar Litjsundet mellom Jørnøya og Ertvågsøya. Saman med Imarsundbrua forbinder ho øyane Tustna og Stabblandet med Ertvågsøya, og erstatta ferjestrekninga mellom Aukan og Vinsternes. Litjsundbrua er 300 meter lang og har tre spenn, det lengste på 160 meter. Imarsundprosjektet blei opna 15. januar 2007.

Sjå au 
 Bruer i Noreg
 Bruer i Noreg etter lengd

Bakgrunnsstoff 
 Statens vegvesen: Litjsundbrua 
 Statens vegvesen: Imarsundprosjektet 
 Tidens Krav: Litjsundbrua landfast

Vegbruer i Møre og Romsdal
Fritt frambygg-bruer
Betongbruer
Vegar i Aure
Bruer opna i 2007
2007 i Noreg
Imarsundbrua

Imarsundbrua er ei stålkassebru i Aure kommune i Møre og Romsdal fylke. Brua kryssar Imarsundet mellom Stabblandet og Jørnøya. Ho blei opna 15. januar 2007 av samferdselsministeren, og dermed er det ferjefri veg frå Tømmervåg til kommunesenteret Aure og vidare til Kyrksæterøra og Trondheim. Imarsundbrua er 550 meter lang, med fem spenn, det lengste på 120 meter. Ho er ein del av riksveg 680, og saman med Litjsundbrua erstattar ho ferjestrekninga Aukan–Vinsternes. Ferjeoverfarten tok 15 minutt og ferja gjekk ein gong i timen.

Bakgrunnsstoff 
 Statens vegvesen: Imarsundbrua 
 Statens vegvesen: Imarsundprosjektet

Sjå au 
 Bruer i Noreg
 Bruer i Noreg etter lengd

Vegbruer i Møre og Romsdal
Vegar i Aure
Byggverk i Aure
Kassebruer
Bruer opna i 2007
2007 i Noreg
George Stephens

George Stephens () var ein engelsk arkeolog og filolog som det meste av livet arbeida i Norden, spesielt med å tolke runeinskripsjonar.

Stephens var son til presten John Stephens og hustrua Rebecka Eliza Rayner. Han studerte ved University College London. I 1834 gifta han seg med Mary Bennett og flytta til Sverige, der han studerte nordisk litteratur og folkeminne frå mellomalderen. Ei samling av eventyr han gjorde saman med Gunnar Olof Hyltén-Cavallius blei til ei bok som kom ut fyrste gong i 1844, og deretter i stadig nye opplag. Stephens flytta seinare til Danmark der han blei forelesar i engelsk språk og litteratur ved Københavns Universitet i 1851. I 1855 blei han professor her. Han gav jamleg ut det engelske tidsskriftet The Gentleman's Magazine. Mot det som ofte blir hevda så oppdaga han ikkje det angelsaksiske fragmentet av diktet Waldere, men han var den fyrste som gav det ut i omsetjing og original tekst (København i 1860). I 1877 gjorde Uppsala universitet han til doctor honoris causa, æresdoktor.

Bibliografi 
 Bihang till Frithiofs Saga, episk dikt af Es. Tegnér 1841, på engelsk: Frithiofs Saga a Legend of the North by Es. Tegnér
 Conversational outlines of English grammar : intended as an easy introduction to that language... (Stockholm, 1837).
 Förteckning öfver de förnämsta brittiska och fransyska handskrifterna uti Kongl. bibliotheket i Stockholm (Stockholm, 1847)
 Svenska folksagor och äfventyr, saman med G. O. Hyltén-Cavallius. 1844-1849, illustrert utgave i 1875.
 Revenge, or Woman's Love: a melodrama in five acts (Copenhagen and London, 1857) (Den svenske kongen Erik Seiersæl er ein av hovudpersonane)
 The rescue of Robert Burns, February 1759 (Cheapinghaven (= København), 1859)
 The Old-Northern runic monuments of Scandinavia and England, 4 volumes (London og København i 1866–1901)
 Old Norse fairy tales (1882)
 The runes : whence came they (London, 1894)

Filologar
Professorar ved Københavns Universitet
Folk frå Liverpool
Aysgarthfossane

Aysgarthfossane er tre fossar i elva Ure i Yorkshire Dales i England. Dei strekkjer seg over nesten halvannan kilometer, og har stor vassføring når det er nedbør.

Fossane har dratt til seg besøkande i meir enn to hundre år. John Ruskin, J.M.W. Turner og William Wordsworth er blant dei som har vore der og beskrive fossane i lyriske vendingar. En scene i Robin Hood: Tyvenes prins ble spilt inn ved det øvre fallet. 

Langs fossane går det stigar der ein får utsikt over elva. Det er rik flora og fauna der. Kyrkja St. Andrew's church ligg like ved, denne har ein av dei største kyrkjegardane i England. 

I fjernsynsprogrammet Seven Natural Wonders blei Aysgarthfossane tatt med som eit av undra i nord.

Fossar i England
Geografi i North Yorkshire
Gurjevsk i Kaliningrad oblast

Gurjevsk (russisk Гу́рьевск, tysk Neuhausen, litauisk Romuva) er ein by i Kaliningrad oblast i Russland med om lag 11 000 innbyggjarar. Han ligg rundt 10 km nordaust for Kaliningrad. 

Byen vart grunnlagd som Neuhausen i 1262 av Den tyske riddarordenen. Han vart ein del av Hertugdømet Preussen i 1525 og Kongeriket Preussen i 1701. Han låg under provinsen Aust-Preussen og vart ein del av Det tyske keisardømet i 1871.

Etter den andre verdskrigen i 1945 vart byen annektert av Sovjetunionen. Den tyske folkesetnaden vart evakuert, utvist og erstatta med russarar. Året etter vart bynamnet endra til Gurjevsk.

Busetnader grunnlagde på 1200-talet
Gusev

Gusev (russisk Гу́сев, tysk Gumbinnen, litauisk Gumbinė, polsk Gąbin) er ein by i Kaliningrad oblast i Russland med om lag 30 000 innbyggjarar. Han ligg om lag 120 km aust for Kaliningrad.

Byen vart grunnlagd av Den tyske riddarordenen på 1200-talet som grunnlag festningar i området. Albrecht av Preussen sørgde for at byen og området vart ein del av hertugdømet Preussen då dette vart oppretta i 1525. På gamle kart er byen oppført som Kulligkehmen, medan namnet Gumbinnen (truleg frå litauisk gumbine, som tyder krokete stav/kjepp) er nytta frå 1580. 

Byen vart angripe av tatarar 1656 og råka av pest tidleg på 1700-talet og desse hendingane svekka byen. «Soldatkongen» Fredrik Vilhelm I av Preussen ønskte å styrke byen og gav han byrettar 24. mai 1724.

Byen var administrasjonssenter i Regierungsbezirk Gumbinnen i Kongedømet Preussen i provinsen Aust-Preussen. Gumbinnen vart ein del av Det tyske keisardømet ved den tyske samlinga i 1871. Slaget ved Gumbinnen vart utkjempa ved byen i 20. august 1914 og var eit av dei innleiande slaga på austfronten under første verdskrigen. Det tyske nederlaget her førte fram til slaget ved Tannenberg som vart kom seks dagar etter.

Under det nasjonalsosialistiske styret var Gumbinnen eit militærdistrikt i Königsberg militærområde og var mellom anna heimstad for 206. Depot-Abteilung.

21. januar 1945 vart Gumbinnen erobra av den raude armeen. Året etter, 7. september 1946, fekk han namnet Gusev etter den sovjetiske kapteinen Sergei Ivanovij Gusev (fødd 1918) som vart drepen i kampane rundt byen i januar 1945 og vart posthumt tildelt tittelen Helt av Sovjetunionen 19. april 1945.

I den sovjetiske perioden låg byen innanfor eit avstengd område og etter Sovjetunionen fall har byen hatt stor arbeidsløyse, opptil 25 % etter offisielle tal. Byen næringsliv er hovudsakleg innanfor elektro, fôrproduksjon og tekstilindustri.

Busetnader grunnlagde på 1200-talet
Shtetlar
Gvardejsk

Gvardejsk (russisk Гварде́йск, tysk Tapiau, litauisk Tepliava, polsk Tapiawa) er ein by i Kaliningrad oblast i Russland med om lag 13 000 innbyggjarar. Han ligg ved elva Pregolja, rundt 40 km aust for Kaliningrad.

Historie 

Staden vart første gong nemnt i 1255 som eit fort som høyrte til gammalprøyssarar. Den tyske riddarordenen bygde ei borg der i 1283–90 og ordenen sine arkiver vart oppbevart i borga frå 1469–1722. Tapiau vart ein del av Hertugdømet Preussen i 1525 og Kongeriket Preussen i 1701. Han låg under provinsen Aust-Preussen. Tapiau vart ein del av Tyskland gjennom samlinga av Tyskland i 1871.

I motsetnad til mange andre byar i området slapp Tapiau stort sett uskadd unna den andre verdskrigen. Etter krigen var over i 1945 vart han annektert av Sovjetunionen og namnet vart endra til Gvardejsk i 1946. Den tyske folkesetnaden vart anten evakuert eller utvist og erstatta med russarar.

Bakgrunnsstoff 
 Nettsted om Gvardejsk/Tapiau  (russisk)
Krasnoznamensk i Kaliningrad oblast

For byen i Moskva oblast sjå Krasnoznamensk i Moskva oblast.

Krasnoznamensk (russisk Краснознаменск, tysk Lazdenen eller Haselberg, litauisk Lazdynai, polsk Łazdyny) er ein by i Kaliningrad oblast i Russland med om lag 3500 innbyggjarar. Han ligg ved elva Šešupė, rundt 130 km aust for Kaliningrad. 

Før den andre verdskrigen var byen ein del av den tyske provinsen Aust-Preussen. Til 1938 vare det tyske namn Lazdenen, men sidan det var av gammalprøyssisk opphav endra nazistane det til Haselberg («Hasselberget») i 1938. Etter krigen var over i 1945 vart området annektert av Sovjetunionen. Den tyske folkesetnaden vart evakuert eller utvist og erstatta med russarar. Namnet på byen vart då endra til Krasnoznamensk.

Kjelder 
 Delar av denne artikkelen bygger på «Krasnoznamensk (Kaliningrad oblast)» frå , den 29. januar 2009. 
 

Busetnader grunnlagde i 1576
Ladusjkin

Ladusjkin (russisk Ла́душкин, tysk Ludwigsort, litauisk Liudvigsortas) er ein by i Kaliningrad oblast i Russland med om lag 4000 innbyggjarar. Han ligg rundt 25 km sørvest for Kaliningrad. 

Byen vart grunnlagd som Ludwigsort i 1314 og ligg like ved breidda av Wisłalagunen og ruinane av Balga-borga til Den tyske riddarordenen.

Etter Sovjetunionen annekterte Aust-Preussen etter den andre verdskrigen vart bynamnet i 1946 endra til Ladusjkin etter soldaten Ivan Ladusjkin som året før vart drepen like ved.

Kjelder 
 Delar av denne artikkelen bygger på «Ladusjkin» frå , den 29. januar 2009. 
 

Busetnader grunnlagde i 1310-åra
Mamonovo

Mamonovo (russisk Мамоново, tysk Heiligenbeil, polsk Święta Siekierka eller Świętomiejsce, litauisk Šventpilis) er ein by i Kaliningrad oblast i Russland med om lag 7000 innbyggjarar. Han ligg rundt 50 km sørvest for Kaliningrad.

Den tyske riddarordenen grunnla Heiligenstadt nær ein gammalprøyssisk busetnad og endra seinare namnet til Heiligenbeil. Som ein del av Kongeriket Preussen og seinare Tyskland låg han i Aust-Preussen. 

Mot slutten av den andre verdskrigen fall Heiligenbeil-lomma til den raude armeen etter kraftige kampar mellom januar og mars 1945. Byen vart fullstendig øydelagd i kampane. Etter krigen vart området annektert av Sovjetunionen og innlemma i Kaliningrad oblast. Den tyske folkesetnaden vart utvist og erstatta med russarar. Bynamnet vart endra til Mamonovo, etter den sovjetiske kommandanten Nikolai Mamonov som vart drepen ved Pultusk 26. oktober 1944.

Kjelder 
 Delar av denne artikkelen bygger på «Mamonovo» frå , den 29. januar 2009. 
 

Busetnader grunnlagde i 1300-åra
Byen Neman

Neman (russisk Неман, tysk Ragnit, litauisk Ragainė, polsk Ragneta) er ein by i Kaliningrad oblast i Russland med om lag 12 000 innbyggjarar. Han ligg ved elva Neman, rundt 100 km nordaust for Kaliningrad. 

Raganite (Ragainė) var opphavleg ein baltisk busetnad. Storhertugdømet Litauen gjorde krav på han sidan 1200-talet. I 1289 vart han erobra av Den tyske riddarordenen, som bygde ei gotisk borg der. Borga vart kalla Landeshütte, men namnet kom aldri i vanleg bruk og namnet Ragnit (etter den lokale elva) vart framleis nytta. 

Etter den andre verdskrigen vart byen annektert av Sovjetunionen. Bynamnet vart endra til Neman og han vart ein del av Kaliningrad oblast i Russland. Den tyske folkesetnaden vart anten evakuert eller utvist og vart erstatta av russarar.

Bakgrunnsstoff 
 Neman — Ragnit (russisk)

Kjelder 
 Delar av denne artikkelen bygger på «Byen Neman» frå , den 29. januar 2009. 
 

Busetnader grunnlagde på 1200-talet
Nesterov

Nesterov (russisk Не́стеров, tysk Stallupönen eller Ebenrode, litauisk Stalupėnai, polsk Stołupiany) er ein liten by i dagens Kaliningrad oblast i Russland med om lag 5000 innbyggjarar.

Historie 

I mellomalderen var dette området folkesett av det gammalprøysiske folket nadruvianarane. Områda deira vart erobra av Den tyske riddarordenen og innlemma i staten deira i Preussen med namnet Stallupönen etter elva (Stalupė i litauisk) i nærleiken. Deå Den tyske orden vart sekularisert i 1525, vart Stallupönen ein del av hertugdømet Preussen, seinare arva av huset Hohenzollern og vart ein del av markgreveskapet Brandenburg i 1618. Byen vart ein del av Kongeriket Preussen i 1701 og administrert som ein del av provinsen Aust-Preussen frå 1773. Under den prøyssisk-styrte tyske samlinga i 1871 vart Stallupönen ein del av Det tyske keisardømet.

I august 1914 vart byen og området rundt åstad for Slaget ved Stallupönen mellom Russland og Tyskland, noko som var med på å innleie kampane ved austfronten under første verdskrigen.

Byen har ein litauisk minoritet og Litauen ønsket derfor utan hell å få byen overført til landet etter første verdskrigen. I 1938 meinte dei tyske nazistiske styresmaktene at Stallupönen ikkje høyrdest tysk nok ut og endra namnet til Ebenrode.

Mot slutten av den andre verdskrigen vart byen okkupert av den raude armeen og området vart overført til Russiske SFSR i 1945 som ein del av Kaliningrad oblast. 

Den tyske folkesetnaden i byen vart hovudsakleg evakuert vestover, eller forvist. Byen fekk namnet Nesterov etter Sergej Nesterov, ein sovjetisk krigshelt som vart drepen i nærleiken. 

I dag er Nesterov administrasjonssenteret for Nesterovskij-disktriket og er eit kulturelt senter for den litauiske minoriteten i Russland. Han ligg rett ved den russisk/litauiske grensa på jernbanelinja som knyt Kaliningrad oblast med Moskva.

Kjende personar frå Stallupönen 
 Friedrich Dulk (fødd 1788), kjemikar og farmasøyt som skreiv verket Preußische Pharmakopöe 
 Felix Steiner (1896-1966), offiser som deltok både i første og andre verdskrigen
 Klaus Theweleit (1942-), tysk litteraturvitar og kulturteoretikar.

Kjelder 
 Delar av denne artikkelen bygger på «Nesterov» frå , den 29. januar 2009.
Oziorsk i Kaliningrad oblast

For byen med same namn i Tsjeljabinsk oblast sjå Oziorsk i Tsjeljabinsk oblast.

Oziorsk (russisk Озёрск, tysk Darkehmen – 1938-1945: Angerapp, litauisk Darkiemis, polsk Darkiejmy) er ein by i Kaliningrad oblast i Russland med om lag 5000 innbyggjarar. Han ligg ved elva Angrapa, rundt 100 km søraust for Kaliningrad.
Pionerskij

Pionerskij (russisk Пионе́рский, tysk Neukuhren, litauisk Naujieji Kuršiai) er ein by i Kaliningrad oblast i Russland med om lag 12 000 innbyggjarar. Han ligg ved Austersjøen, rundt 30 km nordvest for Kaliningrad. 

Han vart grunnlagt av Den tyske riddarordenen i 1254 som Neukuhren. Etter den andre verdskrigen vart han annektert av Sovjetunionen. Den tyske folkesetnaden vart utvist og erstatta med russarar. I 1946 fekk han bystatus og namnet vart endra til Pionerskij, etter organisasjonen Unge pionerar av Sovjetunionen. 

Den vesle hamna i byen, som tidlegare mest vart nytta av fiskeflåten, er no mykje nytta av seglbåtar og til strandturisme.

Kjelder 
 Delar av denne artikkelen bygger på «Pionerskij» frå , den 29. januar 2009.

Bakgrunnsstoff 

Busetnader grunnlagde på 1200-talet
Polessk

Polessk (russisk Поле́сск, tysk Labiau, polsk Labiawa, litauisk Labguva) er ein by i Kaliningrad oblast i Russland med om lag  8000 innbyggjarar. Han ligg ved elva Dejma, rundt 40 km nordaust for Kaliningrad. 

Den tyske riddarordenen bygde ei borg her og gav ho namnet Labiau. Han vart ein del av Hertugdømet Preussen. Labiauavtalen mellom Brandenburg og Sverige vart underskriven her 20. november 1656.

Etter den andre verdskrigen vart byen annektert av Sovjetunionen og den tyske folkesetnaden vart utvist. I 1946 vart bynamnet endra til Polessk.

Polesskkanalen starta i byen og går mot nordaust.

Busetnader grunnlagde på 1200-talet
Pravdinsk

Pravdinsk (russisk Правдинск, tysk Friedland in Ostpreußen, litauisk Romuva, polsk Frydląd) er ein by i Kaliningrad oblast i Russland med om lag 4000 innbyggjarar. Han ligg ved elva Łyna, rundt 50 km søraust for Kaliningrad.

Historie 
Byen vart grunnlagd i 1312 av Den tyske riddarordenen i Preussen, ved ein vadestad over elva. Med namnet Friedland («fredeleg land») vart byen innlemma i Hertugdømet Preussen etter sekulariseringen av Den tyske ordenen i 1525 og vart ein del av Kongeriket Preussen i 1701 og i Det tyske keisarriket i 1871.

Byen vart erobra av den raude armeen under den andre verdskrigen og vart saman med resten av Aust-Preussen annektert av Sovjetunionen som følgje av Potsdamkonferansen i 1945. Den tyske folkesetanden vart anten evakuert eller utvist. Bynamnet vart endra til Pravdinsk.

Kjelder 
 Delar av denne artikkelen bygger på «Pravdinsk» frå , den 29. januar 2009.

Bakgrunnsstoff 

Busetnader grunnlagde i 1310-åra
Slavsk

Slavsk (russisk Славск, tysk Heinrichswalde, polsk Jędrzychowo, litauisk Gastos) er ein by i Kaliningrad oblast i Russland med om lag 5000 innbyggjarar. Han ligg rundt 80 km nordaust for Kaliningrad. 

Busetnader grunnlagde på 1200-talet
Sovetsk i Kaliningrad oblast

Sovetsk (tysk Tilsit; russisk Сове́тск; litauisk Tilžė; polsk Tylża), er ein by i den noverande Kaliningrad-enklaven i Russland med om lag 45 000 innbyggjarar. Byen ligg ved elva Nemunas og hadde 42 456 innbyggjarar i 2008. Byen var tidlegare ein del av Aust-Preussen og var då kjend som Tilsit. Ved slutten av andre verdskrigen vart han okkupert av den raude armeen og sivilfolkesetnaden vart drive bort.

Historie 

Tilsit si historie starta med den tyske riddarordenen, som oppførte festninga Burg Tilsit 1406-1409. Det oppstod snart ein busetnad her som frå slutten av 1400-talet utvikla seg til eit økonomisk senter i regionen. I 1552 fekk Tilsit bystatus av hertug Albrecht av Preussen. Under sjuårskrigen 1758-1762 vart byen okkupert av russiske styrkar, men kom stort sett uskadd frå det. Det same var tilfellet då troppane til Napoleon var innom byen under den fjerde koalisjonskrigen i 1807. Same året skreiv Napoleon og Tsar Aleksander I av Russland under ein ikkje-åtakspakt i Tilsit (Tilsit-avtalen). 

På 1800- og 1900-talet fanst det mange litauiske forbund i byen sidan regionen hadde ein stor litauisk minoritet. Fram til 1914 voks Tilsit som følgje av omfattande trelastindustri og ein vidkjend produksjon av ost. Den kjende Tilsiter-osten vart funne opp og produsert av innvandrande nederlandske bønder. I 1832 fekk byen direkte vegsamband til Königsberg og i 1865 vart han knytt til det prøyssiske jernbanenettet. Under første verdskrigen var byen okkupert i to månader av russiske styrkar. I 1939 hadde byen om lag 56 000 innbyggjarar. 

Andre verdskrigen var slutten for Tilsit som tysk by. I 1943 vart han råka av dei første allierte bombeåtaka. I oktober 1944 hadde austfronten rykt så nær at folkesetnaden vart evakuert. Men etter ei mellombels tysk militær offensiv valde ein del av innbyggjarane å vende tilbake. Då den raude armeen invaderte Aust-Preussen i januar 1945 hamna Tilsit i sentrum for åtaket. Han vart erobra 20. januar 1945 etter at eit intenst sovjetisk artilleribombardement hadde øydelagd 80 % av busetnaden. Ved freden vart byen som ein del av dei allierte sine avtalar frå Potsdamkonferansen ein del av ekslaven Kaliningrad oblast. Den gjenverande tyske folkesetnaden vart deportert eller utvist. Byen vart russifisert med tilflytta russarar og kviterussarar under det nye namnet Sovetsk. Under den kalde krigen var Sovetsk underlagt strenge militære restriksjonar og var stort sett stengd for utlendingar. 

Då Sovjetunionen kollapsa vart Sovetsk ein russisk grenseby til Litauen. Det har sidan vorte lettare for tilreisande å vitje byen.

Kjelder 
 Delar av denne artikkelen bygger på «Sovetsk i Kaliningrad oblast» frå , den 29. januar 2009. 
 

Busetnader grunnlagde på 1200-talet
Svetlogorsk i Kaliningrad oblast

Svetlogorsk (russisk Светлого́рск, tysk Rauschen, litauisk Raušiai) er ein by i Kaliningrad oblast i Russland med om lag 11 000 innbyggjarar. Han ligg ved Austersjøen, rundt 35 km nordvest for Kaliningrad.

Historie 

Svetlogorsk ligg i den historiske regionen Samland i Aust-Preussen. Ein gammelprøyssisk fiskarlandsby kalla Ruse-moter (tyder kjeller-området) på staden der Svetlogorsk ligg i dag vart første ogng nemnd i 1258. Den tyske riddarordenen erobra gradvis landet og forvrengte namnet til Rause-moter, Raushe-moter og til slutt; Rauschen.

Tidleg på 1800-talet var staden ein fasjonabel tysk feriestad. 24. juni 1820 vart det offisielt anerkjend som kurstad. Bygginga av Königsberg-banen i 1900 auka populatiteten til feriestaden. Ein kabelbane og ein galoppbane vart bygt i Rauschen før den andre verdskrigen. 

I 1945 vart Rauschen erobra av Sovjetunionen. Byen vart ein del av Kaliningrad oblast og i 1946 vart bynamnet endra til Svetlogorsk.

Økonomi og næringsliv 
Han er i dag ein populær sommerferiestad på grunn av sine strender, spa, klubbar og attraksjonar.

Bakgrunnsstoff 
 Svetlogorsk si historie

Kjelder 
 Delar av denne artikkelen bygger på «Svetlogorsk i Kaliningrad oblast» frå , den 29. januar 2009.
Svetlyj

Svetlyj (russisk Све́тлый, tysk Zimmerbude, litauisk Cimerbūdė) er ein by i Kaliningrad oblast i Russland med om lag 20 000 innbyggjarar. Han ligg ved Wisłalagunen, rundt 25 km vest for Kaliningrad. 

Han vart grunnlagd i 1640 som Zimmerbude og var ein del av Aust-Preussen til 1945. I 1947 vart namnet endra til Svetlyj. Han fekk bystatus i 1955.

Busetnader grunnlagde i 1640
Tsjernjakhovsk

Tsjernjakhovsk (russisk Черняхо́вск, tysk Insterburg, litauisk Įsrūtis, polsk Wystruć) er ein by i Kaliningrad oblast i Russland med om lag 40 000 innbyggjarar. Han ligg rundt 80 km aust for Kaliningrad.

Historie 
Den tyske riddarordenen grunnla borga Insterburg i 1336. Ein busetnad voks fram rundt borga og denne busetnaden, som òg vart kalla Insterburg, fekk byrettar i 1583. Insterburg vart ein del av Hertugdømet Preussen og seinare Aust-Preussen i Kongeriket Preussen. 

Byen vart ein del av Det tyske keisardømet i 1871. 

Under den andre verdskrigen vart Insterburg tungt bomba av britiske Royal Air Force 27. juli 1944. Byen vart storma av styrkar frå den raude armeen den 21. januar 1945. Insterburg vart etter krigen overført frå Tyskland til Sovjetunionen som eit ledd i Potsdam-konferansen. Den tyske folkesetnaden i byen vart anten evakuert eller utvist og vart erstatta med russarar. I 1946 vart namnet Insterburg endra til Tsjernjakhovsk, etter den sovjetiske generalen (seinare marskalk) Ivan Tsjernjakhovskij.

Bakgrunnsstoff 
 Nettsted for Tsjernjakhovsk, med mange bilete frå Tsjernjakhovsk og Insterburg, gamle og nye bykart og byen si historie.
 Tsjernjakhovsk nettportal

Kjelder 
 Delar av denne artikkelen bygger på «Tsjernjakhovsk» frå , den 29. januar 2009. 
 

Busetnader grunnlagde i 1330-åra
Zelenogradsk

Zelenogradsk, (russisk Зеленогра́дск, tysk Cranz, litauisk Krantas) er ein by i Kaliningrad oblast i Russland med om lag 12 000 innbyggjarar. Han ligg ved Austersjøen i Samland, nær Den kuriske neset, rundt 30 km nord for Kaliningrad.

Byen er ein populært stad for helgeturar for innbyggjarar i Kaliningrad.

Historie 

Staden der Zelenogradsk ligg i dag var opphavleg ein prøyssisk fiskarlandsby, nær Kaup, ein prøyssisk by på Austersjøkysten i vikingtida. Området kom under Den tyske riddarordenen og vart busett av tyskarar. Det tyske namnet Cranz, opphavleg Cranzkuhren, kjem frå det gammalprøyssiske ordet krantas, som tyder «kysten». 

Staden vart verande ein liten fiskarlandsby fram til 1800-talet, då landsbyen vart det fremste badeferiestaden på kysten av Aust-Preussen i Kongeriket Preussen, særskild etter at det vart bygt ei jernbanelinje frå Königsberg (no Kaliningrad) i 1885. Frå 1816–1895 var han kjend som das königliche Bad, eller «den kongelege badestaden». Trass i tilstrøyming av turistar var fiskeindustrien sterk og røykt flyndre var ein regional delikatesse. Staden hadde over 6 000 innbyggjarar før den andre verdskrigen, men hadde ikkje bystatus.

Området vart okkupert av Sovjetunionen under den andre verdskrigen og så annektert som ein del av Russland. Byen vart derimot lite skadd av krigshandlingane. Den tyske folkesetnaden flykta eller vart utvist etter krigen var over. Namnet på landsbyen vart endra frå Cranz til Zelenogradsk eller «Grøn by» på russisk og fekk bystatus etter 1945.

Turistindustrien vart vanskjøtta under den kalde krigen og den førande rolla til Zelenogradsk vart overteken av den nærliggande byen Svetlogorsk (tidlegare Rauschen). Dette har endra seg noko sidan 1990. Zelenogorsk har vorte meir populær igjen og mange rike moskovittar eig private hus i området.

Bakgrunnsstoff 
 Wiskiauten, arkeologisk utgraving frå vikingtida

Kjelder 
 Delar av denne artikkelen bygger på «Zelenogradsk» frå , den 29. januar 2009. 
 

Busetnader grunnlagde på 1200-talet