alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Namnet Fred

Fred er eit engelsk førenamn eller kortnamn med fleire moglege opphav. Det kan vera ei kortform av mannsnamna Fredrik eller Alfred, eller av kvinnenamn som Alfreda, Frederica eller Winifred. Det kan dermed knytast til tydinga 'fred'. Freddy og Freddie er nærskylde namn.

Fred har norsk namnedag den 14. november.

Bruk 
Fred er utbreidd som mannsnamn, særleg i USA. I 1990 bar 378 925, eller 0,2 %, av mennene i landet det, noko som gjorde det til det 71. mest utbreidde.

I Noreg var namnet mest populært ved slutten av andre verdskrigen, då 0,6 % av nyfødde fekk namnet. Det blei jamt brukt på 1950-talet av rundt 0,1 % av nyfødde, og på 1960-talet av rundt 0,2 %, før bruken gjekk ned mot slutten av 1900-talet. I 2008 var det 1 827 som heitte Fred i Noreg.

Kjende namneberarar 
 Fred Astaire (1899–1987), USA-amerikansk skodespelar og scenedansar
 Fred. Olsen (f. 1929), norsk skipsreiar
 Fred Anton Maier (f. 1938), norsk skeiseløpar
 Fred Åkerström (1937-1985), svensk visesongar
 Fred Karlsson (f. 1946), finsk språkvitar
 Fred Vargas (f. 1957), fransk kvinneleg forfattar
 Fred Børre Lundberg (f. 1969), norsk kombinertløpar

Oppdikta personar 
 Fred Flintstone, amerikansk teiknefilmfigur

Kjelder 

 http://www.thinkbabynames.com/meaning/1/Fred
 http://www.thinkbabynames.com/meaning/0/Fred

Kortnamn
Førenamn av engelsk opphav
Mannsnamn
Den russisk-svenske krigen 1741-1743

Den russisk-svenske krigen 1741-1743 (svensk hattarnas ryska krig) braut ut i 1741 då Sverige under hattpartiet og fransk diplomatisk påverknad erklærte krig mot Russland. Ein svensk armé under Charles Emil Lewenhaupt skulle gjenerobra områda som dei hadde tapt til Russland under den store nordiske krigen (m.a. Karelen og Estland). Krigen var mislukka, mellom anna sidan svenskane hadde førebudd seg dårleg, både arméen og flåten var undertalige russarane og svenskane var både dårleg utrusta og trente.

Forløp 
Sverige erklærte krig 8. august 1741 med 8000 svenske og finske soldatar ved den russiske grensa, nær Villmanstrand og Fredrikshamn. Målsettinga var å truga den russiske hovudstaden St. Petersburg og utløyse eit statskupp. Kuppet var planlagt av franske og svenske diplomatar, og planen var å styrte Anna Leopoldovna, som var venleg innstilt mot Austerrike. Kuppet vart gjennomførst i desember, men den nye tsarinna, Elisabeth av Russland, sveit løfte sitt om å overføre landområda tilbake og heldt fram krigen. 

Trugselen mot den russiske hovudstaden hadde enda alt 3. september då 20 000 russarar under feltmarskalk Peter von Lacy avanserte frå Viborg mot Villmanstrand og slo den svenske hærføraren Charles Lewenhaupt. I juni 1742 hadde den 35 000 mann sterke russiske arméen lukkast å tvinge 17 000 svenskar bort frå Fredrikshamn. Lewenhaupt sin posisjon vart så tvinga tilbake til Helsingfors. I august gjekk Lacy inn i Borgå og Nyslott, og omringa den svenske hæren nær Helsingfors. Den 19. august fekk Lewenhaupt og Buddenbrock ordre om å kome seg tilbake til Stockholm. Leinga vart no overført til oberst Jean Louis Bousquet. Han teikna under kapitulasjonen 24. august. Den russiske hæren erobra seinare heile Finland i det som er vorte kalla den vesle ufreden.

Etter at den russiske hæren hadde tatt Åbo kom Aleksander Rumjantsev og Ernst Nolken saman for å diskuterte eit fredsforslag. Tsarinna lovde å forlate Finland på vilkår at Adolf Fredrik, som hadde slekt inngift i tsarfamilien, skulle utnemnast til tronarving. Hattarane gjekk med på forslaget i håp om at Adolf Fredrik skulle få betre fredsvilkår frå tsarinna.

Medan fredsforhandlingane drog ut, øydela den russiske flåten ein svensk flotilje nær Korpo. Lacy følgde opp sigeren med å segle frå Kronstadt og gjere eit åtak på mot det svenske fastlandet, noko han hadde erfaring frå den store nordiske krigen. Då flåten hans nærma seg Umeå i 1743 kom omsider nyhendene om Freden i Åbo.

Etterkvernad 
Med Freden i Åbo mista Sverige nok eit landområde i Finland til Russland. Sverige fekk no ei landegrense som var vanskelegare å forsvare, noko som skulle kome til syne 65 år seinare. 
Lewenhaupt vart avretta på grunn av at han mislukkast med felttoget.

Sjå òg 
 Den vesle ufreden
 Den austerrikske arvefølgjekrigen

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Hattarnas ryska krig» frå , den 13. november 2008. 

Russisk-svenske krigen 1741-1743
Russisk-svenske krigen 1741-1743
Svenske krigen 1741-1743
Konfliktar i 1742
Konfliktar i 1743
Krigføring i tidleg moderne tid
Villmanstrand

Villmanstrand (utt. med trykk på siste stavinga, finsk Lappeenranta) er ein by og kommune som ligg attmed den største innsjøen i Finland, Saimen. Han er den 13. største byen i landet, med 71 855 innbyggjarar (2009). Villmanstrand ligg i landskapet Södra Karelen.

Historie 
Byen fekk byrettar i 1649 av dronning Kristina av Sverige.

I 1741 vart slaget ved Villmanstrand utkjempa her mellom svenske og russiske styrkar under den russisk-svenske krigen 1741–1743. Slaget enda med russisk siger.

Bakgrunnsstoff 

Byar i Finland
Road Movie av R.E.M.

Road Movie er ein dokumentar / eit konsertopptak med gruppa R.E.M frå verdsturnéen deira for promotering av albumet Monster. Han vart utgjeven seint i 1996, og inneheld konsertopptak frå Omni Theater i Atlanta i Georgia i USA i løpet av dei tre siste dagane av turneen i 1995.

Filmen er delvis ein oppfølgjar til dokumentaren Tourfilm, som viser turnéen dei hadde i 1989 for å promotere albumet Green.

Innhald 
 «I Took Your Name»
 «What’s the Frequency, Kenneth?»
 «Crush with Eyeliner»
 «Undertow»
 «The Wake-Up Bomb»
 «Revolution»
 «Losing My Religion»
 «Binky the Doormat»
 «Orange Crush»
 «Strange Currencies»
 «Tongue»
 «Man on the Moon»
 «Country Feedback»
 «Find the River»
 «The One I Love»
 «Star 69»
 «Let Me In»
 «Everybody Hurts»
 «It’s the End of the World as We Know It (And I Feel Fine)»

Under «Let Me In» spela Mike Mills opp-ned på gitaren til Kurt Cobain, fordi Cobain var keivhendt.

Musikarar 
R.E.M:

 Bill Berry – trommer, perkusjon, bass, vokal
 Peter Buck – gitar
 Mike Mills – bass, tangentbord, vokal
 Michael Stipe – vokal

Gjestemusikarar:

 Amanda Brown – fiolin
 Nathan December – gitar
 Scott McCaughey – gitar, tangentbord

R.E.M.
Amberg

Amberg er ein by i Bayern i Tyskland. Han ligg i Oberpfalz, om lag halvvegs mellom Regensburg og Bayreuth. I 2006 hadde han 44 000 innbyggjarar.

Historie 

Byen vart først nemnd i 1034 som Ammenberg i eit dokument der keisar Konrad II tildelte biskopen av Bamberg handels-, toll- og skipsfartrettane i denne byen. Men det finst spor av busetnad på staden som er minst 200 år eldre. Amberg vart eit viktig handelssenter i mellomalderen. Eksporten var hovudsakleg jernmalm og jernprodukt, mens dei viktigaste innførslevarene var salt og korn. I 1269 kom byen i lag med Bamberg under Wittelsbach-familien som styrte Bayern. 

I 1329 fall byen og heile Oberpfalz til ei grein av Wittelsbach-familien og vart ikkje lenger ein del av hertugdømet Bayern. I 1387 gjekk Amberg saman med byen Sulzbach og jernverkseigarar frå Nürnberg inn i den såkalla «Große Hammereinung», dvs. «den store hammarverksamanslutninga», som er mellom dei første kartella i europeisk industrihistorie. På 1500-talet vart byen omvendt til lutheranismen, men den herskande familien klarte ikkje å innføre den meir radikale kalvinismen då innbyggjarane gjorde motstand. 

I 1628 vart Amberg og Oberpfalz igjen ein del av kurfyrstedømet Bayern. Innbyggjarane fekk eit val om å gå tilbake til katolisismen eller forlate byen for alltid. Mange familiar reiste frå byen til dei frie keisarbyane Regensburg og Nürnberg.

Amberg var regionshouvdstad i Oberpfalz fram til 1810 då denne funksjonen vart flytta til den større byen Regensburg.

Den gamle bykjernen i Amberg vart ikkje skadd under den andre verdskrigen. I staden for atterreising vart derfor vøling og vedlikehald det viktigaste arbeidet i etterkrigstida, særleg frå 1970-åra. Etter den andre verdskrigen vart Bayern del av den amerikanske sektoren, og Amberg vart heimstad til Pond Barracks, ein amerikansk base. Basen vart nedlagd i 1992.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Amberg» frå , den 13. november 2008. 
 Historikar Johannes Laschinger på nettsidene til Amberg by

Bakgrunnsstoff 

Byar i Bayern
Toljatti

Toljatti eller Togliatti (russisk Толья́тти) er ein by i Samara oblast i Russland. Han er det adminsitrative senteret i Stavropolskij rajon og har like over 700 000 innbyggjarar. Han er den største byen i Russland som ikkje er hovudstad i eit føderasjonssubjekt. 

Han vart grunnlagd i 1737 som ei festning kalla Stavropol-na-Volge (russisk Ста́врополь-на-Во́лге) av den russiske politikaren Vasilij Tatisjtsjov. Under bygginga av Volga vasskraftverk i 1950-åra vart byen lagt under vatn av Kujbysjovreservoaret ved Volga og byen vart flytta og heilt bygd opp att på ein ny stad. I 1964 fekk byen namnet Toljatti (etter Palmiro Togliatti, ein minister i det italienske kommunistpartiet.

Toljatti er eit stort industrisentrum. Mest kjend er bilfabrikken Lada, den største bilfabrikken i Russland. Byen har òg maskin-, kjemi- og næringsmiddelindustri, seks universitet og høgskular, fleire museum, eit filharmoniorkester, teater og kulturhus. Han er òg kjend som ein idrettsby.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Tolyatti» frå , den 13. november 2008.

Bakgrunnsstoff 

 Satellittbilete på Google Maps

Byar ved Volga
Busetnader grunnlagde i 1737
Krasnodar

Krasnodar (russisk Краснода́р) er ein by sør i Russland ved elva Kuban. Han er det administrative senteret i Krasnodar kraj.

Historie 

Byen har opphav som festninga Jekaterinodar bygd av kosakkar for å forsvare grensa til Det russiske keisarriket og for å krevje russisk eigarskap over Circassia, som òg Det osmanske riket ønskte. På første halvdel av 1800-talet voks Jekaterinodar til eit travelt senter for kuban-kosakkane. I 1888 hadde byen om lag 45 000 innbyggjarar og vart eit livleg handelssenter i Sør-Russland. I 1897 vart ein obelisk til minne om den 200 år lange historia til kuban-kosakkane reiste i Jekaterinodar.

Under den russiske borgarkrigen skifte byen eigarar fleire gonger mellom den raude arméen og frivilligheitshæren, og mange kuban-kosakkar var anti-bolsjekvikar som støtta den kvite rørsla. Under den andre verdskrigen vart Krasnodar okkupert av Tyskland mellom 12. august 1942 og 12. februar 1943. Byen vart hardt råka under kampane, men gjenoppbygd og renovert etter krigen.

Bakgrunnsstoff 
 Bilete frå Krasnodar 

Busetnader grunnlagde i 1794
Oddfrid

Oddfrid er eit kvinnenamn som kjem frå det norrøne namnet Oddfriðr, samansett av 'odd, spyd' og 'vakker'. Namnet vart teke i bruk att i norsk på slutten av 1800-talet, men har aldri fått særleg utbreiing.

Oddfrid har namnedag 15. november.

Bruken av namnet i Noreg 

 Ved folketeljinga i 1801 var ingen kvinner registrerte med dette namnet 
 Ved folketeljinga i 1900 var det 9 registrerte med namnet Oddfrid eller Odfrid 
 I 2009 er det 224 kvinner Oddfrid  til første fornamn, 7 heiter Odfrid.

Sjå òg

Kjelder 
 Folketeljingar i Digitalarkivet
 Olav Veka 1991: Namneboka, Det Norske Samlaget ISBN 82-521-3604-4

Kvinnenamn
Førenamn av norrønt opphav
Oddvar

Oddvar er eit mannsnamn med opphav i norrøne oddr, «spiss», og enten norrøne varr, «forsiktig», eller urnordiske *warjaR, «forsvarer».

Merk at det nylaga namnet Oddvard har ein annan etymologi.

Kjende personar med namnet 
Personane i lista er ordna kronologisk etter fødselsår.
 Oddvar Berrefjord (1918-1999), norsk statsråd
 Oddvar Hansen (1921-2011), norsk fotballspelar
 Odvar Nordli (1927-2018), norsk politikar og tidlegare statsminister 
 Oddvar Torsheim (f. 1938), norsk målar, teiknar og grafikar
 Oddvar Nes (1938-2016), norsk språkprofessor
 Oddvar Flæte (f. 1944), fylkesmann i Sogn og Fjordane
 Per Oddvar Hildre (f. 1950), norsk kordirigent. 
 Oddvar Myklebust (f. 1950), ordførar i Sandøy
 Oddvar Brå (f. 1951), norsk langrennslaupar
 Per Oddvar Johansen (f. 1968), norsk jazzmusikar
 Erik Oddvar Eriksen, norsk professor og samfunnsvitar

Etternamn
 August Martinius Oddvar (1877–1964), norsk skodespelar
Mannsnamn
Førenamn av norrønt opphav
Izjevsk

Izjevsk (russisk Иже́вск; udmurtisk Ижкар, Ižkar), frå 1985 til 1987 kalla Ustinov (russisk Усти́нов), etter Dmitrij Ustinov, er hovudstaden i republikken Udmurtia i Russland. Han ligg ved elva Izj vest i Uralfjella.

Byen var tidlegare ein ingeniørby og vart grunnlagd som ein stad der det vart gjort alle slags former for metallarbeid, hovudsakleg produksjon av maskineri og våpen. Izjevsk er ein av dei mest kjende våpenbyane i Russland, og det var her Mikhail Kalasjnikov utvikla det kjende geværet AK-47. Kalasjnikov bur framleis i Izjevsk. Det finst òg ein bil- og motorsykkelfabrikk i byen som har merket IZJ (ИЖ). 

Under sovjettida var Izjevsk ein lukka by som var stengd for utlendingar på grunn av dei mange militære fabrikkane som låg her.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Izhevsk» frå , den 14. november 2008.

Bakgrunnsstoff 

Busetnader grunnlagde i 1760
Lukka byar
Metylacetylen

Metylacetylen eller propyn er eit alkyn med formelen C3H4. Strukturformelen er CH3-C≡CH.

Bruksområde 
Propyn er ikkje så farleg og vanskeleg å handtere som acetylen, men brenn med nesten like høg temperatur. Det blir difor brukt blanda med acetylen som sveisegass når ein treng særleg høg temperatur på sveiseflamma.

Propyn kan også brukast som rakettbrennstoff, på grunn av det høge energiinnhaldet og det relativt høge kokepunktet. 

Alkyn
Brenngassar
Rakettbrensel
Filmen Parallel

Parallel er ein film som samlar musikkvideoane av R.E.M. sine låtar frå albuma Automatic for the People og Monster. Filmen vart utgjeven på VHS i 1995 og på DVD i 2000. Han inneheld ingen bonusvideoar, men songtekstane for kvar video kan visast som undertekstar.

Innhald 
 «Flowers» 
 «Drive»
 «Surveillance»
 «Man on the Moon»
 «Mercer Loop»
 «The Sidewinder Sleeps Tonite»
 «Midtown»
 «Everybody Hurts»
 «Fish and Boots»
 «Nightswimming»
 «X-Rays»
 «Find the River»
 «Runt»
 «What’s The Frequency, Kenneth?»
 «Flying Furniture»
 «Bang and Blame»
 «Delinquents»
 «Star 69»
 «Chinatown»
 «Strange Currencies»
 «Hula Hoops and Bubble Gum»
 «Crush With Eyeliner»
 «Star Me Kitten»
 «R.E.M. A B C» (Utdrag frå dokumentaren Rough Cut frå 1995)

R.E.M.
Filmar frå 1995
Multefamilien

Multefamilien (Mugilidae) er ei gruppe strålefinnefiskar i ordenen Perciformes. Han omfattar rundt 80 artar, fleire av dei viktige matfiskar.
Familien har kosmopolitisk utbreiing med fiskar i kyststrok både i tropiske og tempererte hav og ein del i ferskatn.

Multar har lakseliknande kropp, store skjel og liten munn. Dei har to korte ryggfinnar, den fremste med fire piggstråler.

Dei er stimfiskar som lever av algar, kiselalgar og detritus. Multar er utbreidde i alle tropiske og tempererte hav, og tre artar finst i norske farvatn. Dei lever hovudsakleg i kystfarvatn og brakkvatn, men nokre vandrar opp i ferskvatn. Liza abu er stasjonær i ferskvatn.

Nokre artar 
 tjukkleppa multe (ganske vanleg i Sør-Noreg)
 gullmulte (sjeldan gjest i Noreg)
 tynnleppa multe (sjeldan gjest i Noreg)
 springmulte
 ekte multe
 leppemulte
 Liza abu
 Liza haematocheila

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Multer» frå ,  den 25. juni 2017. 
 oppgav desse kjeldene: 
 
 
 
 
 
 

 
Strålefinnefiskar
Fiskefamiliar
Tábor

Tábor er ein by i Tsjekkia i regionen Sør-Böhmen. Han er kalla opp etter fjellet Tabor i Israel, men namnet vart raskt populært og tyder i dag noko slikt som «leir» på tsjekkisk

Byen vart grunnlagd våren 1420 av Petr Hromádka av Jistebnice og Jan Bydlínský frå Bydlín, som høyrde til den mest radikale greina av hussittane, og vart raskt kjend som taborittar. Byen er kjend for åra han fungerte som eit sosialistisk bondesamfunn. Denne anda vart hylla i Smetana sin «Song for Fridom», som vart gjort kjend i den engelsketalande verda av Paul Robeson.

Den historiske delev av byen ligg på toppen av ein isolert ås, som er skild frå landområda omkring av elva Lužnice og ein stor innsjø, som hussittane gav det bibelske namnet Jordán. Innsjøen, som vart danna i 1492, er det eldste reservoaret av sitt slag i Mellom-Europa. Tábor er historisk kjend fordi han vart erobra av kong Georg av Poděbrady i 1452, ei hending som gjorde ende på taborittane sin innflytelse som politisk og relegiøs gruppe.

Sjølv om mykje av dei gamle festningsverka er øydelagde er borga i Tábor (Hradiště Hory Tábor) framleis bevart med mange minner frå fortida. I sentrum av byen ligg Žižka-plassen som berre smale gater fører til, slik at det var vanskeleg å nå han i krigsperiodar. Under gamlebyen er ein labyrint av eit tunnelsystem, som oppstod då innbyggjarane grave ut kjellarar og knytte desse saman. Om lag 1 km av tunnelsystemet er i dag ope for turistar. 

Midt på plassen står ein statue av Jan Žižka, den største av husittarleiarane. Her ligg òg ei kyrkje og rådhuset.

Kjelde 
 Denne artikkelen bygger på «Tábor» frå , den 14. november 2008. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff 
 Ei nettside om byen 
 Historiske bilete av byen
 Tunnelane med bilete 

Tabor
Tabor
Blanklefse

Blanklefse er ei lefse med leivar baka av fint kveitemjøl eller rugmjøl, eventuelt iblanda noko byggmjøl. Når lefsene er halvsteikte, vert dei kjølte ned, og påført eit gnu laga av skumma råmjølk, potetmjøl og sikta rugmjøl. Gnuet vert laga som ei tjukk røre og gnidd inn med flathanda til lefsa vert blank og fin. Så vert lefsa steikt vidare til alt er tørt, men ikkje så hardt at gnuet gulnar. 

Tørre lefseleiar kan liggje lenge utan å bli skjemt. Leiven vert bløytt før han vert påsmurd. Nokre stader er det vanleg å ete blanklefsa med gomme. 

Blanklefsa er kjend på Helgeland, i Salten og i Lofoten under namna gnekkalefs', kvitlefse og gammaldagslefse.

Kjelder 
 Anne Severinsen: «Blanklefse, kvitlefse leer gnekkalefs' - ei lefse med mange namn og lange tradisjonar» i Årbok for Helgeland 2008 ISBN 978-82-90148-68-2

Bakverk
Mat frå Helgeland
Linz

Linz er den tredje største byen i Austerrike og hovudstad i delstaten Oberösterreich. Han ligg nord i sentrale delar av Austerrike, om lag 30 km sør for grensa til Tsjekkia på begge sider av elva Donau. Byen har om lag 190 000 innbyggjarar og i storbyområdet om lag 271 000 innbyggjarar.

Historie 
Byen vart grunnlagd av romarane, som kalla han Lentia, men det var då alt ein keltisk busetnad her kalla Lentos. Byen vart først nemnd i 799. Byen var ein lokal administrasjonsstad i Det tysk-romerske riket, og ein viktig handelsstad som knytte saman fleire handelsruter på begge sider av Donau og vidare til Böhmen, Polen og Baltikum i nord, og Italia i sør. Byen var den siste der den habsburgske keisaren Fredrik III levde sine siste år, og var derfor ein kort periode den viktigaste byen i heile riket. Han mista status til Wien og Praha etter keisaren døydde i 1493.

Ein viktig innbyggjar frå byen var Johannes Kepler, som levde her fleire år medan han studerte matematikk. 15. mai 1618 oppdaga han planetane si rørslelov. Det lokale offentlege universitetet er kalla opp etter Kepler, Johannes Kepler Universitet Linz. Ein annan kjend innbyggjar var Anton Bruckner, som var her mellom 1855 og 1868 som lokal komponist og kyrkjeorganist i byen. Den lokale konserthallen, Brucknerhaus, og ein lokal privat musikk- og kunstskule er kalla opp etter han. 

Adolf Hitler vart fødd i grensebyen Braunau am Inn, men flytta til Linz i barndommen, der han voks opp. Hitler sine foreldre er gravlagde i Leonding, nær Linz. Hitler gjekk på Realschule i Linz. Hitler hadde store arkitektoniske planar for Linz og ønskte at han skulle verte det store kultursenteret i Det tredje riket. For å auke dei økonomiske tilhøva i Linz sette Hitler i gang ei stor industrialisering i Linz like før og under den andre verdskrigen. Mange fabrikkar vart demontert i det Tsjekkoslovakia, som Tyskland nett hadde fått herredøme over, og flytta til Linz. Eit av desse var Hermann-Göring-Werke som framleis eksisterer i dag som Voestalpine stålselskap. Linz vart eit stort industrisenter med produksjon av kjemikaliar og stål for krigsmaskineriet til nazistane. 

Mauthausen-Gusen, nær Linz, var den siste av dei nazistiske konsentrasjonsleirane som vart frigjeve av dei allierte. Medan leiren var i drift var det fangane her som hogg ut steinen som Hitler nytta i dei prestisjetunge byggprosjekta sine rundt om i Riket. 

Etter krigen tente Donau, som renn gjennom Linz, som grense mellom dei russiske og amerikanske okkupasjonstroppane. Nibelungen-brua som går over Donau frå Hauptplatz (hovudplassen) var på denne tida Linz si utgåve av Checkpoint Charlie. Nibelungen Brücke med dei to bruhovuda er det einaste byggverket frå planen til Hitler som vart ført opp i Linz.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Linz» frå , den 14. november 2008.

Bakgrunnsstoff 

 Linz - biletrundtur i Linz
 360°-panorama frå Linz

Byar i Austerrike
Byar ved Donau
Oberösterreich
Kommunar i Oberösterreich
François-Marie de Broglie

François-Marie de Broglie, seinare 1. duc de Broglie, (), den tredje sonen til Victor-Maurice de Broglie, var ein fransk militær leiar. Han vart kalla opp etter bestefaren, som var den første comte de Broglie i Frankrike.

Han gjekk inn i hæren i tidleg alder og hadde ei variert karrière før han 23 år gammal vart oberstløytnant i kavaleriregimentet til kongen. 

Han tente kontinuerleg under den spanske arvefølgjekrigen og var til stades under slaget ved Malplaquet. Han vart generalløytnant i 1710 og tente med Villars i det siste felttoget i krigen og ved slaget ved Denain. I fredstida heldt han fram karrièren innan militæret og i 1719 vart han generaldirektør for kavaleriet og dragonane. Han vart òg sett til diplomatiske oppgåver og var ambassadør i England i 1724.

Krigen i Italia førte han ut i felten att i 1733, og året etter vart han fransk marskalk. I felttoget i 1734 var han ein av dei øvstkommanderande på den franske sida, og kjempa i slaga ved Parma og Guastalla. Ei kjend hending då han så vidt klarte å rømme då fienden storma forlegningen hans i Secchia (slaget ved Quistello) natt til 14. september 1734.

I 1735 vart han erstatta av marskalk de Noailles. Han vart generalguvernør i Alsace då Fredrik den store uventa vitja Strasbourg i 1740.

I 1742, under den austerrikske arvefølgjekrigen vart Broglie kommandør av den franske hæren i Tyskland, men leiareigenskapane hans svikta han. Han hadde alltid vore forsiktig og trygg, og mangla fleksibilitet og djervskap. Det einaste han lukkast med i krigen var å erobre område Sahay (25. mai 1742), som han fekk tittelen hertug av Broglie for og vart pair av Frankrike. Han returnerte til Frankrike i 1743 og døydde to år seinare. 

Han var far til Victor-François de Broglie og Charles-François de Broglie.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «François-Marie, 1st duc de Broglie» frå , den 14. november 2008. 
  oppgav desse kjeldene: 
 
 

Franske marskalkar
Franske diplomatar
Hertugar av Broglie
Franskmenn i den austerrikske arvefølgjekrigen
Franskmenn i den polske arvefølgjekrigen
Franskmenn i den spanske arvefølgjekrigen
Kłodzko

Kłodzko (tsjekkisk Kladsko; tysk Glatz; latinsk Glacio) er ein by sørvest i Polen i Nederschlesiske voivodskap. Han ligg midt i Kłodzkodalen ved elva Nysa Kłodzka.

Kłodzko er sete i Kłodzko fylke, men sjølve byen er ein separat urban gmina). I 2006 hadde han 28 250 innbyggjarar. Kłodzko er det største handelssenteret, og eit viktig trafikknutepunkt, i området. På grunn av dei mange historiske monumenta i byen vert han stundom kalla «Vesle Praha». Kulturelt og tradisjonelt har byen vore ein del av Böhmen, og var administrativt ein del av Schlesien sidan 1763.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Kłodzko» frå , og «Gdynia» frå  den 14. juni 2008.

Bakgrunnsstoff 

Byar i Polen
Nederschlesiske voivodskap
Böhmen