alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Andíparos

Andíparos (gresk Αντίπαρος), i antikken kalla Oliaros, er ei øy i Hellas som høyrer til Kykladane i Egearhavet. Ho ligg berre om lag 1 km vest for Páros, ein båttur som berre tar 10 minutt frå Poúnda, ei lita hamn på Páros.

Andíparos er eigen kommune, og frå 2011 høyrer øya administrativt til under periferieininga Páros i periferien Dei sørlege egeiske øyane.

Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunen Andíparos 1 211 innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 1 102 innbyggjarar.

Øya har ei 57 km lang kystlinje. Dei fleste av innbyggjarane bur i landsbyen Andíparos eller Kástro på nordkysten og arbeider med jordbruk og fiske. Øya er 12,5 km lang og 5,5 km brei med eit areal på 35 km². Vest for Andíparos ligg den vesle øya Despotikó.

Turisme 
Den størst turistattraksjonen på øya er ei stalaktittgrotte på sørkysten. Det er mange strender på øya og den største er Psaraliki, der dei fleste turistane dreg til. Det er òg andre strender og restaurantområde på øya, men desse er vanskelegare å nå.

Byar og tettstader
Byane og tettstadene i kommunen er:

Småøyar i kommunen:
 Despotikó (0)
 Dipló (0)
 Kávouras (0)
 Revmatonísi (0)
 Strongylí (0)
 Tsimindíri (0)
 Firá (0)

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell heimeside

Kjelde 

 J. P. de Tournefort, Relation d'un voyage au Levant (1717); English edition, 1718, vol. i. p. 146

Andiparos
Andiparos
Andiparos
Andiparos
Petter Andersson Dass

Petter Andersson Dass ( Petter Dass d.y.) () var ein norsk godseigar på Helgeland, fødd på Alstahaug prestegard. Han var son til Rebekka Lorentzsdotter Angell og sokneprest Anders Dass, og soneson til diktarpresten Petter Dass.

Petter Dass (d.y.) flytta inn på Tjøtta gard i 1738, same året som han gifta seg med Susanna Elisabeth Margrethe Bergmann (død 15. april 1744). Dei gjorde Tjøttagarden til eit godssentrum. Etter faren ervde han jordegods og tienderettar i Tjøtta, Vefsn, Alstahaug, Rana og Lurøy. I 1750 kjøpte han allmenningane i Helgeland av staten.

Petter Dass (d.y.) hadde ingen barn då han døydde, og godset han hadde bygd opp, vart selt på auksjon til Isach Coldevin d.e. på Dønnes slik at eigedommane vart ein del av Dønnesgodset.

Kjelder: 

 Axel Coldevin: Jordegods og storgårder i Nord-Norge Lokalhistorisk forlag Espa 1989
 Erik Berntsens slektssider

Petter Dass
Folk frå Alstahaug
Nordmenn frå 1700-talet
Planteplankton

Planteplankton eller fytoplankton er planktonorganismar med fotosyntese. Desse er som regel for små til å bli sett med det blotte auga, iallefall individuelt. Dersom det er mykje planteplankton i vatnet kan ein likevel sjå dei som eit grønt skjer i vatnet. Dette kjem av klorofyll i cellene deira eller av pigment i såkalla fycobiliprotein.

Økologi 
Planteplankton får energien sin frå fotosyntese, ein prosess som krev lys. Difor lever dei i den såkalla eufotiske sona; det solopplyste overflatelaget i havet, fjorden, innsjøen e.l. Opp til 90 % av oksygenet i atmosfæra kjem frå fotosyntetiserande planteplankton. I tillegg til dette er planteplankton det grunnleggjande elementet i så godt som alle marine næringskjeder.

I tillegg til lys treng planteplanktonet ymse næringsstoff for å kunne veksa. Dette er hovudsakleg makronæringsstoff som nitrat, fosfat og silikat, men òg jarn er viktig. Særleg i Sørishavet er det lite jarn i omløp, noko som gjer at mengda planteplankton der er lita. Nokre forskarar meiner ein bør gjødsla slike potensielle algefelt med jarn som eit mottiltak mot CO2-utslepp.

Typar av planteplankton 
Ordet planteplankton vert nytta om alle foto-autotrofe mikroorganismar i akvatiske næringsnett. Dette omfattar mange ulike grupper - i motsetnad til på landjorda, kor dei fleste autotrofar er plantar, omfattar planteplankton både alger, protistar, bakterier og arkebakterier. Me kjenner til om lag 5000 artar marint planteplankton.

Målt i tal på individ er dei viktigaste gruppene planteplankton diatomèar, cyanobakterier og dinoflagellatar, sjølv om det òg eksisterer mange andre grupper alger. Ei gruppe, coccolithophoridane, er delvis ansvarleg for store utslepp av dimetyl-sulfid (DMS) i atmosfæra. DMS vert omdanna til sulfat, som igjen trekkjer til seg vassmolekyl og dannar skyer. 

I oligotrofe havområde som Sargassohavet består planteplanktonet for det meste av særs små celler, kalla pikoplankton. Som regel tyder dette store mengder cyanobakterier (Prochlorococcus, Synechococcus) og pikoeukaryotar som Micromonas.

Plankton
Herøybrua

Herøybrua er ei bru mellom Gurskøya og Leinøya i Herøy kommune i Møre og Romsdal. Brua er 544 meter lang, lengste spenn er 170 meter, og seglingshøgda er 32 meter. Brua vart opna av kong Olav V den 4. september 1976. Den er ein del av riksveg 654.

Bakgrunnsstoff 

Vegbruer i Møre og Romsdal
Vegar i Herøy i Møre og Romsdal
Fritt frambygg-bruer
Bruer opna i 1976
1976 i Noreg
Håbrann

Håbrann (Lamna nasus) er ein stor hai som lever i temperert til kaldt vatn over heile verda. Han er rekna som ein sårbar art, og har vorte foreslått til FNs konvensjon om internasjonal handel med truga artar (CITES).

Kjenneteikn 
Det mest karakteristiske kjennemerket til håbrannen er ein kvit strek som skil ryggfinnen frå sjølve ryggen. Elles er han mørkt blågrå på oversida og kvit på undersida. Håbrannen er tungt bygd og kan nå lengder på 3,7 m med ei vekt på 160-250 kilo.

Levesett 
Håbrannen lever stort sett pelagisk på djupner frå 0-700 m, men ein kan òg stundom treffa på dei ved kysten. Han trivst best i kaldt vatn frå om lag 5 °C til 10 °C, men har vorte funne ned til 1 °C og opp til 23 °C.

Han vert rekna som ein av dei raskaste haiartane, og kan stundom hoppa heilt opp frå vatnet. Dette er det rett nok særs sjeldan ein ser. Sidan han er så rask, tek han òg mykje rask fisk, t.d. makrell, og seglfisk. Han tek òg mykje sild.

Håbrannen er ovovivipar, det vil seie at avkommet modnast i egg som ligg inne i kroppen til mora. Yngelen er 60-80 cm lang når ho føder dei levande. Hoa brukar om lag dobbelt så lang tid på å bli kjønnsmogen som hannen.

Status 
Håbrannen brukar lang tid på å bli kjønnsmogen og får berre 1-5 ungar i kullet. Dette gjer han særs sårbar for overfiske. Frå 1960-talet har fangstane gått ned frå over 1000 tonn til om lag 20 tonn i 2002. Det vert tilrådd å ikkje tillata fangst av arten, og handel med finnar frå han er forbode i EU.

Bakgrunnsstoff 
 Håbrann hjå Artsdatabanken 
 Håbrann hjå FishBase

Haiar
Kalk

Kalk er eit vanleg namn for kalsiumkarbonat CaCO3 eller kalsiumoksid CaO. Kalk er òg eit generelt omgrep for ulike naturlege mineral og material som kan bli framstilt frå dei, der karbonat, oksid og hydroksid av kalsium dominerer.

Desse materiala er bruka i store mengder som byggemateriale og byggestein. Materiala omfattar òg kalkprodukt, betong og morter og kjemiske halvfabrikata.

Industriell utnytting 
 Sjå òg Kalkbrenning og Sement

Bergartane som desse materiala kjem frå, er oftast kalkstein eller krit, og er først og fremst bygd opp av kalsiumkarbonat. Bergartane kan bli skore i blokker, pulveriserast eller knusast, og dei kan også bli endra kjemisk til brukbare stoff. Innan landbruk blir det kalla landbrukskalk.

Kalsiumoksid blir kalla brent kalk av di det blir laga ved gløding eller brenning av kalkstein eller anna som inneheld kalsiumkarbonat, CaCO3. Blanda med ei viss mengd med leire får ein sement.

Slemma i vatn (H2O) heiter kalken leska kalk.
 CaCO3 = CaO + CO2
 CO2 + H2O = H2CO3

Sement slemma i vatn heiter mørtel.

Kalk kan verke irriterande på hud og auge.

Førekomst i naturen 
Kalk finst i naturen særleg som plankton med kalkskal som lever i havet; til dømes foraminiferar. Også muslingar har kalkskal. 

Kalkstein er ein bergart som utgjer 10 % av jordskorpa.

Kalkbrot i Noreg 
Sjå sement, Oslofeltet

 Brevik
 Kjøpsvik
 Slemmestad

Sementfabrikkar 
 Norcem

Bruk av kalk 
 Bygningsmateriale
 Murverk
 Kalkmaling
 Kalking av vassdrag og jord

Materiale
Kalsiummineral
Oksydmineral
Elling Nilsson Villand

Elling Nilsson Villand, daud i 1720, var ein av dei førande bøndene i øvre Hallingdal tidleg på 1700-talet. Han var leiar for oppstanden i Hovet i 1713.

Liv og ætt 

Elling var son av Nils Olsson Villand. Nils hadde nærpå sytt for at garden søre Villand hadde gått utor ætta, men Elling fekk kjøpt heile bruket attende over nokre år. Han byrja i 1686 med fire lobbøl, og hadde fått samla alt i 1699. 

Elling gifta seg med Åse Sveinsdotter Brattåker frå Hol. Dei hadde tre døtrar saman, Ragnhild Ellingsdotter Villand, som vart gift med Blank-Ola, og så Margit og Siri.

Politisk virke 

Den store nordiske krigen førte mange ekstra skattar over bygdefolket i Noreg. Attåt skattlegginga vart bøndene tvinga til å huse dragonar frå den ståande hæren, noko som vart ei ekstra utgift for mange. I 1713 førte dette til bondereising, som tok til i Hovet, og spreidde seg nedetter til Ål. Grunngjevinga for oppstanden var den såkalla «dagskatten» frå 1712, som bøndene nekta å betala. Leiaren for oppstanden var Elling Villand, og han fekk støtte av bonden Olav Hovdegard frå Ål. Tidleg på året 1713 vart det nedsett ein kommisjon for å granske saka. Utover hausten var det framleis lite innkome av dagskatten, og soldatar vart sende til gardane for å krevja han inn. Då dei kom til Villand, svara Elling at han ikkje kjende til denne skatten, og nekta å betala dagskatt. Svaret Elling gav, er skrive ned: 

Vi troer iche Kongen ved af dem, men de Sysselherrerne her hiemme har det i mellem sig. Ieg har noch penge og kand betalle siger hand... men Fanden smætte i mig...Ieg troer iche een schall betalle 1 skilling her i bøygden.

Soldatane heldt fram frå gard til gard og fekk det same svaret. Då vart dei vare at bøndene hadde samla seg mot dei, og Elling førte dei. Skatten vart nekta betalt på same vis i Holet og i Ål. Men dei som hadde vore med på dette, vart tekne og sette på Akershus festning hausten 1714. Elling vart peikt ut som hovudmann, og laut gjera straffarbeid på festninga i to år. Ola Hovdegard fekk tre. Det synte seg i høyringa at Elling hadde fare med agitasjon mellom bøndene, og samla dei til motstand. I oktober 1714 vart straffa mildna til seks månader, og Elling slapp ut i desember same året. Han sat i 219 dagar. Men domen kravde at alt han åtte skulle overdragast til kongen, bo og middel. Dette vart av ein eller annan grunn ikkje panta ut, og Elling sat på Villand til han døydde.

Kjelder 
 Lars Reinton: Villandane, 1939

Folk frå Hol
Døde i 1720
Norske opprørarar
Habbestad

Habbestad er ei lita bygd i Bømlo kommune. Nærmare bestemt ligg bygda nordom Storavatnet nær Svortland. Bygda grensar til Gåsland i aust, Storavatnet i sør, Sjøvoll i vest og havet i nord.

Busetnader i Bømlo
Thirasía

Thirasía (gresk Θηρασία), òg kalla Therasia, er ei lita øy i Hellas som høyrer til Kykladane i Egearhavet. Ho ligg vest for Santoríni og har 319 innbyggjarar (2011). Santoríni og Therasía vart skilde frå kvarandre under Det minoiske utbrotet som sprengde bort store delar av dei to øyane.

Thirasía høyrer til kommunen Santoríni (Thíra), som er ein del av periferieininga Thíra i periferien Dei sørlege egeiske øyane. Hovudbyen heiter Manolás eller Thirasía by.

Landsbyar 
 Manolás (Thirasía by) (160)
 Potamós (113)
 Ajía Iríni (39)
 Órmos Kórfou (5)
 Agriliá (2)

Referansar

Kjelde

Referansar 

Thirasia
Thirasia
Skhinoúsa

Skhinoúsa (gresk Σχοινούσα) er ei lita øy i Hellas som høyrer til Kykladane i Egearhavet. Ho har eit areal på 8,5 km², er 5,5 km lang og på det breiaste 4 km.

Skhinoúsa var tidlegare eigen kommune, men inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Náxos og dei små Kykladane, som er ein del av periferieininga Náxos i periferien Dei sørlege egeiske øyane.

Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunaleininga Skhinoúsa 227 innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 211 innbyggjarar.

Øya ligg mellom Iráklia og Kéros, og like sør for Náxos.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Schinoussa» frå ,  den 23. september 2016.

Referansar 

Skhinousa
Skhinousa
Skhinousa
Skhinousa
Iráklia

Iráklia (gresk Ηράκλεια), er ei lita øy i Hellas som høyrer til Kykladane i Egearhavet.

Iráklia var tidlegare eigen kommune, men inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Náxos og dei små Kykladane, som er ein del av periferieininga Náxos i periferien Dei sørlege egeiske øyane.

Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunaleininga Iráklia 141 innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 36 innbyggjarar.

Øya ligg mellom Náxos og Íos ved naboøyane Skhinoúsa, Koufonísia, Donoúsa og Amorgós. Hamna heiter Ájos Jeórjos, medan hovudlandsbyen vert kalla Panajía. Dei største grottene i Kykladane ligg på Iráklia. Ein kan nå Iráklia med båtar frå Pireus, Náxos og Páros.

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell side

Kjelde 

Iraklia
Iraklia
Iraklia
Iraklia
Kéros

Kéros (gresk Κέρος) er ei lita øy i Hellas som høyrer til Kykladane i Egearhavet. Øya har eit areal på 15 km² og er ikkje busett. Det høgaste punktet er 432 moh. Ho var ein viktig stad for Den kykladiske sivilisasjonen som blømde rundt år 2500 fvt.

Kéros høyrde til den tidlegare kommunen Koufonísia, men inngår frå 2011 i kommunen Náxos og dei små Kykladane, som er ein del av periferieininga Náxos i periferien Dei sørlege egeiske øyane.

Øya ligg mellom Amorgós og Náxos, like sør for Koufonísia og aust for Skhinoúsa.

Kéros er særskild kjend for marmorstatuar med flate andlet som seinare inspirerte Pablo Picasso og Henry Moore.

Referansar

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Keros» frå ,  den 15. august 2007.  
 

Keros
Amorgós

Amorgós (gresk Αμοργός) er ei øy i Hellas, den austlegaste øya i Kykladane i Egearhavet og den øya i gruppa som ligg nærast Dodekanesane. Øya har eit areal på 126 km².

Amorgós er eigen kommune, og frå 2011 høyrer øya administrativt til under periferieininga Náxos i periferien Dei sørlege egeiske øyane.

Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunen Amorgós 1 973 innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 397 innbyggjarar.

På grunn av plasseringa til Amorgos var ho ein av dei første stadane at jonarar kom til frå dei joniske byane Milet, Halikarnassos og Efesos på veg til Kykladane og det greske fastlandet.

I antikken hadde øya tre sjølvstendige byar med sjølvstyre og same valuta. Storleiken og det kunstneriske arbeidet på bymurane til Areksini, dei antikke tårna på øya, dei antikke gravene, steinreiskapane, inskripsjonane, vasane og andre lekamar viser at Amorgós var ein blømande sivilisasjon i antikken. Namnet på dei tre byane er Arkesini, Minoa og Aigiali eller Melania. Dei ligg alle på vestsida av øya der ein kan finne naturlege hamner.

Amorgós vert òg kalla Yperia, Patagy eller Platagy, Pagali, Psikhia, og Karkisia. Ein del av øya vert kalla Aspis, der det antikke tempelet til gudinna Afrodite stod.

Øya vart filma i Luc Besson sin film Det store blå.

Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:

Dei andre busetnadene på øya:

Småøyar i kommunen:
 Káto Andikéri (2)
 Liadí (0)
 Pláka Liadioú (0)
 Viókastro store (0)
 Viókastro vesle (0)
 Grambonísi (0)
 Nikoúria (0)
 Ánydros (0)
 Gramvoússa (0)
 Kisíri (0)
 Patelídi (0)
 Feloúka (0)
 Psalída (0)
 Áno Andikéri (0)

Referansar

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Amorgos» frå ,  den 15. august 2007.

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell nettstad
 Virtuelle rundturar på Amorgós
 Katápola i bilete
 Bilete frå Amorgós

Kykladane
Periferieininga Náxos
Kommunar i periferien Dei sørlege egeiske øyane
Byar og tettstader i periferieininga Náxos
Komatsu D575

Komatsu D575 er den største bulldosaren som vert produsert i dag (2007). Dei fleste D575'ane vert nytta i nordamerikanske koldagbrot. 

D575 er 11.7 m lang og 4.88 m høg og har ei frigångshøgd på 74.5 cm. Skjeret er 7.4 m breitt og 3.6 m høgt og fraktar med seg om lag 69 m3 med kol. Maskina er på 152 tonn og har ei motoreffekt på 858 kW (1167 hk). Belta har ei kontaktflate på 9.4 m2 og eit marktrykk på 158 kPa/m2.

Bakgrunnsstoff 
 Spesifikasjonar for D575.
 Bilete av D575 i arbeid.

Kjelde 

Bulldosarar
Flatmakkar

Flatmakkar (Platyhelminthes, frå gresk platy, 'flat' og helminth, 'makk') er ei rekke av relativt ukompliserte dyr med blaut kropp. Det er kjent om lag 25 000 artar, noko som gjer gruppa til den største grupperinga innanfor acoelomatane, og dei lever i fuktige omgjevnadar over heile verda. Dei fleste er frittlevande, men ganske mange artar lever òg parasittisk.

 
Dyr
Anáfi

Anáfi (gresk Ανάφη) er ei øy i Hellas som høyrer til Kykladane i Egearhavet. I 2001 hadde øya 273 innbyggjarar. Ho ligg aust for øya Santoríni (Thíra).

Anáfi er eigen kommune, og frå 2011 høyrer øya administrativt til under periferieininga Thíra i periferien Dei sørlege egeiske øyane.

Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunen Anáfi 271 innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 256 innbyggjarar.

Øya har stort sett vore ukjend for ferierande i lang tid, men dei siste åra har ho vorte ein meir populær turiststad. Ho er ei svært lita øy med bratte klipper som gjev flott utsyn over sjøen og vakre solnedgangar.

I følgje gresk mytologi fekk øya namnet sitt fordi ho dukka opp frå djupet for å gje argonautane ein tilfluktsstad under ein kraftig storm. Andre seier at namnet kjem av det ikkje finst slangar på øya («An Ofis» tyder «utan slangar»). På øya står klosteret Panajía Kalamiótisσa og eit tempel bygd for guden Apolona.

Byar og tettstader
Byane og tettstadene i kommunen er:

Småøyar i kommunen:
 Makrá (0)
 Pakhiá (0)
 Ftená (0)

Referansar

Kjelde 

Anafi
Anafi
Anafi
Anafi
Donoúsa

Donoúsa (gresk Δονούσα), òg kalla Donoussa, Denousa eller Denoussa, er ei øy i Hellas som høyrer til Kykladane i Egearhavet. I antikken vart ho kalla Stenosa eller Spinosa. I lag med Amorgós er ho ei av dei austlegaste øyane i øygruppa.

Donoúsa var tidlegare eigen kommune, men inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Náxos og dei små Kykladane, som er ein del av periferieininga Náxos i periferien Dei sørlege egeiske øyane.

Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunaleininga Donoúsa 167 innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 141 innbyggjarar.

Donoúsa ligg om lag 25 km nord for Amorgós (Katápola), 7 km frå den vesle øygruppa Mákares og 15 km aust for Náxos. Ho er berre 14 km² og består av fjell, åsar, steinar og nokre buskar. Det høgaste punktet er 385 m. Donoúsa har ei lita hamn med båttransport til Náxos og Amorgós.

Referansar

Kjelder 

Donousa
Donousa
Donousa
Donousa
Gustav Rasmussen

Gustav Rasmussen () er ein norsk Ap-politikar og diktar frå Stord.

Gustav Rasmussen er tilsett som arbeidsleiar i Aker Stord. Han er vidkjend for dei små humoristiske dikta, eller morgonsteva som han kvar morgon sender ut til hundrevis av tilsette i Aker Kværner. Han har og gjeve ut boka «Skråblikk», som inneheld eit utval av morgonsteva hans. Rasmussen representerer Stord Arbeidarparti i kommunestyret og formannskapet i Stord kommune.

Lokalpolitikarar i Stord
Ap-politikarar i Hordaland
Norske lyrikarar
Folk frå Stord
Unitarisme

Unitarisme er kristne retningar som voks fram etter reformasjonen og som førte til etablering av frie trudomssamfunn utan felles dogme og utan felles organisasjon. 

Felles for dei fleste unitarkyrkjene er at dei meiner at læra om treeininga strider mot trua på at Gud er éin, derav namnet «unitar» (frå latin: unitas, som tyder einskap). Verken Kristus eller Heilaganden har guddommeleg natur; Jesus er i staden halden for å vere eit menneske med usedvanlege eigenskapar. Vidare er fornuften og det moralsk nyttige ei norm for religiøs sanning. 

Likevel står den enkelte unitar fritt til sjølv å bestemme sitt tilhøve til læra om treeininga og andre dogme. Unitaristane vil heller samle seg om Jesu lære, enn å stridast om dogmatiske detaljar som dei opplever som uvesentlege.

Historie: 
Trusretninga blir òg kalla socianisme etter teologen og samfunnsgrunnleggaren Fausto Sozzini (d. 1604). 
Unitarkyrkja oppstod som kyrkjesamfunn på 1560-talet som ein direkte følgje av reformasjonen i Transilvania og Polen. I Ungarn og Romania er unitarkyrkjene rekna som nasjonale kyrkjer, og dei har ei sams samanhengande historie som går attene til 1568. Dei første unitarinspirerte kyrkjene i Polen døydde ut som kyrkjesamfunn på 1600-talet. 

I Noreg vart samfunnet etablert i 1895. Blant dei mest kjende norske unitarar finn vi Hans Tambs Lyche, Kristofer Janson, Herman Haugerud og ekteparet Nina og Edvard Grieg. I Noreg er unitarismen i dag representert ved Den norske unitarkirke.

Kjelder 
 Verdens religioner, Politikens forlag 1974

Bakgrunnsstoff 
 Center for Socinian Studies
 Dictionary of Unitarian and Universalist Biography
 Kjende unitarar
 Unitarforbundet Béd Dávid (Den norske unitarkirke)

Kristne retningar
Protestantiske kyrkjesamfunn
Gávdos

Gávdos (gresk Γαύδος) er den sørlegaste øya i Hellas, like sør for den store naboøya Kreta, som ho administrativt er ein del av. Saman med dei omliggande småøyane dannar ho ein eigen kommune i periferieininga Khaniá i periferien Kreta. Ho er òg det sørlegaste punktet i Europa.

Geografi 
Øya ligg 50 km sør for Khóra Sfakión og har eit areal på 33 km². I 2011 budde det 152 personar fast på øya. Om sommaren kan folketalet derimot stige til over 3 500, dei fleste av desse er nudistar. Hamna på øya heiter Karavés, medan hovudlandsbyen heiter Kastrí. Den sørlegaste landsbyen Vatsianá har berre nokre få personar som bur permanent.

Historie 
Gávdos har vore busett sidan steinalderen. Gávdos har stundom vore identifisert som den mytiske staden Ogygia der Kalypso heldt Odyssevs som fange. Arkeologiske funn har vist at romarane var aktive på øya. På denne tida vart plantelivet på øya overutnytta, og dette starta ein erosjonsprosess som framleis held fram.

Apostelen Paulus segla i le av Gávdos på si siste reise til Roma. Etter å ha forlate Kreta tok ein storm fatt i skipet hans og blåste det ut av kurs, slik at han passerte nær øya. Dette vert gjenfortalt i Apostelgjerningane 27,16.

Seinare, under tida under Austromarriket hadde øya 8 000 innbyggjarar og hadde tre biskopar og ein erkebiskop. Under den osmanske perioden, som varte frå 1665 til 1895 vart Gávdos kalla Gondzo. I denne perioden minka folketalet til berre 500 i 1882. Ein referanse til sarasenarane har overlevd på øya - ei strand er kalla Sarakinikó, som tyder av sarasenarane på gresk.

I 1930-åra vart øya nytta som ein stad for kommunistar i eksil, meir enn 250 menneske vart sende her av dei greske styresmaktene, mellom anna Markos Vafiadis. Urbaniseringa tok til på 1960-talet i Hellas, men starta alt i 1950-åra på Gávdos. Under denne perioden kunne øybuarane byte land på Gávdos med tidlegare tyrkiske område på Kreta, som hadde vorte tilgjengelege via staten. På Kreta danna dei ein gemeinschaft kalla Gavdiótika.

Byar og tettstader
Byane og tettstadene i kommunen er:

Småøyar i kommunen:
 Gavdopoúla (0)

Kjelder 
<div class="references-small">
Denne artikkelen bygger på «Gavdos» frå ,  den 15. august 2007.

Referansar 

Gavdos
Gavdos
Gavdos
Gavdos