Fritz Wedel Jarlsberg

Fredrik «Fritz» Hartvig Herman Wedel Jarlsberg () var ein norsk jurist og diplomat. Wedel Jarlsberg gjorde karrière i det norsk-svenske diplomatiet og spelte ei sentral rolle under unionsoppløysinga i 1905. Han har vorte vurdert som ein av Noregs viktigaste diplomatar i fyrste tredel av 1900-talet, og vart tilboden stillinga som utanriksminister tre gonger, og var også tiltenkt stillinga ved to andre høve.

Bakgrunn 
Fritz Wedel Jarlsberg var døypt Fredrik, men vart kalla Fritz, og brukte dessutan slekta sin barontittel, trass i at adelstitlar vart avskaffa i Noreg før han vart fødd. Han var son av hoffmarskalk Frederik (Fritz) Joachim Wedel Jarlsberg og Juliane Cathrine Wilhelmine Wedel Jarlsberg. Han vart gift fyrste gong i 1883 med Alice Thekla Louise von Wagner (1861–1913) og andre gong i 1916 med baronesse Mary von André, f. Palmer (1859–1941).

Han tok juridisk embetseksamen i 1879 og hadde ei lang karriere i utanrikstenesta. Han var sekretær i Utanriksdepartementet i Stockholm 1882, konstituert legasjonssekretær i Wien 1885, året etter i London der han i 1889 vart konstituert chargé d'affaires. Deretter var han sendemann (ambassadør) i Madrid 1891, Lisboa frå 1902 og København i 1905. Frå 1906 var han sendemann i Madrid og Lisboa (til 1921) og Paris (til 1930).

I 1929 selde Wedel Jarlsberg eigedomen Skaugum til kronprins Olav for kr. 120 000. Det var lenge trudd at Skaugum var ei bryllaupsgåve til kronprinsparet, men i 2009 vart det avdekt at Kong Haakon måtte betale for overdraginga. Taksten var på kr. 550 000.. Det vil seie at kongen fekk kjøpt eigedomen for ca en 1/4 av det den var verd, og at 3/4 av verdien var ei gåve.

Unionsoppløysinga 
Etter 7. juni-vedtaket i 1905 stilte Wedel Jarlsberg seg til disposisjon for regjeringa Michelsen  og fungerte som regjeringa si utsending i København.

Under Karlstadforhandlingene arbeidde han for at stormaktene skulle vere klare til å gripe inn dersom det skulle kome til brot i forhandlingane. Seinare var han Noreg sin forhandlingsleiar i København i samband med valet av prins Carl til Noregs konge.

For innsatsen hadde Wedel Jarlsberg vorte lova posten som utanriksminister, men Løvland heldt fram i stillingen.

Svalbardtraktaten 
Wedel Jarlsberg var forhandlingsleiar i Paris ved utarbeidinga av Svalbardtraktaten (Paristraktaten) av 1920 som gav Noreg suverenitet over Svalbard.

Wedel Jarlsberg Land på Svalbard er oppkalla etter han.

Mount Wedel-Jarlsberg i Antarktis er kalla opp etter den første kona hans, Alice.

Utmerkingar 
Wedel Jarlsberg vart i 1892 utnemnd til riddar av St. Olavs Orden, forfremja til kommandør av 1. klasse i 1896 og i 1904 mottok han storkors, i 1925 utvida til storkors med kjede. Han var innehavar av Kroningsmedaljen 1906 og Kong Haakon VIIs jubileumsmedalje 1905–1930.

Han var også innehavar av ei rekke utanlandske ordenar:

 Storkors av den danske Dannebrogordenen
 Riddar av 1. klasse av den badenske Zähringerløvas orden
 Storkors av den franske Æreslegionen
 Storkors av den portugisiske Vår kjære Frue av Villa Viçosas orden
 Storkors av den portugisiske Kristusordenen
 Storkord med stjerne av den portugisiske Tårn- og sverdordenen
 Storkors av den spanske Karl IIIs orden
 Storkors av den spanske Isabella den katolskes orden
 Kommandør av 1. klasse av den svenske Nordstjerneordenen
 Rettsriddar av den prøysiske Johanniter-ordenen
 Den austerrikske Jernkroneordenen av 3. klasse

Bibliografi 
1932 – Reisen gjennem livet
1946 – 1905 : Kongevalget

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Fritz Wedel Jarlsberg» frå ,  den 15. desember 2010.  
 .

Fotnotar

Litteratur 
Amundsen, O. Delphin: Den Kongelige norske Sankt Olavs orden 1847–1947. Oslo: Grøndahl & Søns Forlag, 1947.
Andersen, Gordon: «Vår glemte kongemaker i 1905». I: Aftenposten, 21. mai 2005. (Les)
Andersen, Roy: «Wedel Jarlsberg ble gjort til syndebukk». I: Aftenposten, 7. juni 2005. (Les)
Berntzen, Arve B.: «Wedel Jarlsberg fortjener oppreisning». I: Aftenposten, 10. juni 2005. (Les)
Bomann-Larsen, Tor: «Kongeplanen som kollapset». I: Aftenposten, 6. juni 2005. (Les)
Bratberg, Terje: «Fritz Wedel Jarlsberg». I: Norsk biografisk leksikon, 2. utgave, 2002. (Les)
Brekke, Jørgen: «Jakten på blått blod». I: Levende Historie, nr. 6 2009, s. 14–23.
Hagen, Per Erik: «Måtte betale for Skaugum». I: Budstikka, 29. april 2009. (Les )
Kielland, T.: «Minister Wedel Jarlsberg». I: Samtiden, 1942.

St. Olavs Orden
Nordstjerneordenen
Æreslegionen
Dannebrogordenen
Norske diplomatar
Wedel-Jarlsberg-slekta
Folk tilknytt Svalbard