alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Mamallapuram

Mamallapuram eller Mahabalipuram er ein kystby i Tamil Nadu som er vidkjend for det gamle, vakre strandtempelet sitt og annan tidleg dravidisk arkitektur frå 600- til 800-talet. Byen blei sett på UNESCO si liste over verdas kulturarv i 1985.

Byen ligg om lag seks mil sør for Chennai. Han var hamneby for pallavariket, og er kalla opp etter kongen deira, Mamalla. Sanskritnamnet Mahabalipuram skal koma frå demonkongen Mahabali.

I Mamallapuram finn ein holetempel, ratha eller uthogde stridsvogner, relieff og frittståande tempel. Dei fleste bygningane og statuane er hogde ut frå enkeltsteinblokker, og er typiske eksempel på tidleg dravidisk arkitektur med klare buddhistiske element. 

Folk som bur i området har fleire myter om tempelet og den tidlegare byen som låg ved Mahabalipuram. Tempelet skal ha vore eitt av sju, som saman med byen dei høyrde til ein dag blei slukt av ei flodbølgje. Flodbølgja i desember 2004 avdekte fleire ruinar i Mahabalipuram som kan stamma frå endå eit tempel og sjølve byen frå 600-talet.

Viktige bygg i Mamallapuram 

 Eit stort relieff 9 x 27 meter som anten viser Arjuna som oppnår det han vil frå gudane ved å utøva harde og vanskelege bøner, eller elvegudinnga Ganga som kjem ned frå himmelen.

 Strandtempelet med utsyn over Bengalbukta, men med inngangen frå vestsida mot innlandet. Tempelet blei bygd opp igjen stein for stein etter å ha blitt teken av ein syklon.
 Fem stridsvogner (Pancha ratha) i stein med namn etter dei fem pandavabrørne: Arjuna, Bhima, Yudhishtra, Nakula og Sahadeva.

Elles i Mamallapuram er det fire spreidde steinstridsvogner og talrike tempel.

I landsbyen finst òg ein svær, rund, balanserande stein som blir kalla «Krishna si smørkule».

Bakgrunnsstoff 

Byar i Tamil Nadu
Verdsarv i India
Verdsarv i Sør-Asia
Herøynytt

Herøynytt var ei nettavis på Sunnmøre. Nettstaden vart skipa i 2002, og lagt ned i 2018.

Nettavisa hadde kontor i Fosnavåg og faste tilsette i redaksjon og marknad. Herøynytt drifta òg tenester som nettkamera, bruktmarknadsplass, eiga skipstrafikkteneste og skipslister.

I 2010 vart Herøynytt kjøpt opp av mediehuset Sunnmørsposten. Nettavisa vart drive vidare som eige medie, men vart gradvis gjort om til ei rein avisside for Sunnmørsposten sine artiklar. I samband med oppkjøpet av papiravisa Vestlandsnytt i 2017, varsla Sunnmørsposten at Herøynytt ville bli avvikla ved lansering av Vestlandsnytt på nett.

Herøynytt vart tatt av nett ved utgangen av februar 2018, etter 16 års drift.

Referansar

Norske nettaviser
Tidlegare norske aviser
Tidlegare aviser i Møre og Romsdal
Herøy kommune i Møre og Romsdal
Norske aviser etter namn
Aviser skipa i 2002
2002 i Noreg
Nedleggingar i 2018
Fisk

Fisk er kaldblodige virveldyr som lever i vatn. Dei har finnar, skjel og spord, og pustar for det meste med gjeller. Det finst opp mot 30.000 fiskeslag, og dei lever overalt der det finst vatn. 

Som biologisk systematisk omgrep er ordet unøyaktig, sidan ordet vert nytta om fleire ulike klassar som ikkje er nærare i slekt med kvarandre enn med t.d. amfibium. Ein seier det er ei parafyletisk gruppe.

Studiet av fisk heiter iktyologi.

Anatomi 

Fisk er ei stor og evolusjonært sett gamal gruppe organismar som lever i vatn under ei rekkje ulike miljøtilhøve. Dette gjer at det eksisterer stor formvariasjon mellom dei, sjølv om dei òg har fleire fellestrekk.

Kroppen til ein fisk er som regel straumlinjeforma, ofte med ei viss form for flattrykking frå sidene eller vertikalt. Det finst òg mange fiskar med avlange, slangeliknande kroppar. Kroppen vert delt inn i hovudet, kroppen og halen; ei inndeling som ikkje alltid er synleg frå utsida av fisken.

Alle fisk unnateke slimål har finnar. Dei kan vera para, som bryst- og bukfinnane, eller upara, som halefinnen. Hjå strålefinnefisk består dei av eit tynt hudlag på eit skjelett av mjuke og harde finnestrålar, med musklane plasserte ved rota. Kjøtfinnefisk har musklar integrert i sjølve finnane. Bruskfisk som hai har harde og stive finnar dei ikkje kan røra på, og sym difor med heile kroppen. Niauge manglar para finnar.

Fiskesystematikk 
Tidlegare vart fiskane rekna som ei klasse Pisces, men dette har ein gått vekk frå i dag. Forskarar meiner fisk er ei parafyletisk gruppe, sidan alle kladogram som omfattar alle fiskar òg er nøydde til å omfatta etterkommarane deira tetrapodane: amfibium, krypdyr, fugl og pattedyr. Omgrepet er difor ikkje gyldig i moderne biologisk systematikk.

Dyr som vert omtalt som fisk i daglegtale fell under desse gruppene:

 Fisk utan kjevar
 Slimål (klasse Myxini)
 Niauge
 Fisk med kjevar
 Klasse Placodermi (utdøydde panserfiskar)
 Klasse Chondrichthyes (bruskfisk: hai, skate, havmus)
 Klasse Acanthodii (utdøydd)
 Overklasse Osteichthyes (beinfisk)
 Klasse Actinopterygii (strålefinnefisk)
 Underklasse Chondrostei (bikirar, stør)
 Underklasse Neopterygii
 Infraklasse Holostei (m.a. pansergjedder)

 Infraklasse Teleostei (ekte beinfisk)
 Klasse Sarcopterygii (kvastfinnefisk)
 Underklasse Coelacanthimorpha (coelacanthar)
 Underklasse Dipnoi (lungefisk)

Fisk som mat 

Fisk er ei viktig kjelde til protein, vitamin A og D, jod, selen og ikkje minst omega 3-feittsyrer. Over ein milliard menneske har fisk som viktigaste proteinkjelde.

Tradisjonelle norske måtar å eta fisk er luta, raka, graven, røykt, speken, kokt, dampa, bakt, steikt, som pinnar, som pudding, som kake, i grateng, turka og utvatna. Nyare måtar er rå i sushi eller ceviche.

Bakgrunnsstoff 

 FishBase er ei stor kunnskapsdatabase om fisk.

Biologi
Virveldyr
Hav
 
Sjømat
Brunskogsnigel

Brunskogsnigel (Arion vulgaris), også kjend som brunsnigel eller mordarsnigel, er ein brunfarga landsnigel som nyleg er komen til Noreg. Arten er lenge blitt forveksla med iberiaskogsnigel.

Snigleinvasjon 
Opphavleg kjem sniglane frå Sør-Frankrike. Gjennom import av jord og plantedelar har dei spreidd seg til Nord-Europa.

Brunskogsnigel er ein invasiv art i Noreg som først blei påvist i 1988. Den første staden snigelen heldt til var på Stord, men han spreidde seg snøgt og finst no langs heile norskekysten nord til Trondheimsfjorden. Det nordeuropeiske klimaet har passa han betre enn det søreuropeiske, og den nye sniglearten er årsak til at bestanden av vanlege skogsniglar går tilbake. Det er likevel mogleg for brunskogsnigelen å kryssa seg med vanleg skogsnigel.

Utsjånad og levevis 

Snigelen er raudbrun av farge med mørkare hovud og tentaklar. Yngre sniglar har lengdeband på sidene av kroppen og kappen. Vaksne sniglar blir som regel sju til femten cm lange. Dei et levande planter og hageavfall, og er rekna som eit problem i hagar, åkrar og gartneri. Han kan òg eta andre døde sniglar, og blir difor òg kalla kannibal- eller mordarsnigel.

Livssyklusen går over eitt år der vaksne individ legg opptil 400 egg om sommaren og hausten, før den døyr om vinteren. Egga klekker etter eit par veker og larvane overvintrar i jordholer og komposthaugar. Føda til brunskogsnigelen består av levande planter, hageavfall og døde artsfrendar.

Nedkjemping av brunskogsnigelen 
Brunskogsnigelen vert av menneska sett på som eit skadedyr, og han blir prøvd nedkjempa med mange metodar. Salt vert ofte nytta for å ta «kverken» både på iberiaskogsnigelen og andre sniglar, ettersom saltet tørkar ut snigelen på stutt tid. Problemet mange møter med denne metoden, er at dei døde sniglane særs ofte trekkjer til seg nye hordar med kannibalistiske iberiasniglar.

Eit anna botemiddel er å helle øl i ein isboks som ein så set i hagen, eller ved vegkanten der ein har observert snigelen. Øldunsten vil tiltrekkja seg sniglane som så druknar nede i isboksen. 

Nokre stader vert moskusender brukte for å verta kvitt sniglane. Desse endene et brunsniglar.

Ein siste utveg er å bruka gift i kampen mot sniglane.

Bakgrunnsstoff 
 Universitetet i Bergen
 

Sniglar
Magna Carta

Magna Carta, latin for Det store papiret, bokstavleg tala, er eit engelsk charter frå 1215 som avgrensa makta til dei engelske monarkane, i dette tilfellet kong Johan, slik at dei ikkje fekk absolutt makt (einevelde, absolutisme). Magna Carta var resultatet av usemjer mellom paven og kong Johan og baronane hans over rettane til kongen. Magna Carta kravde at kongen gav frå seg visse rettar og respekterte visse juridiske prosedyrer, og at han godtok at makta til kongen kunne bindast av lova. Magna Carta blir av mange sett på som første steget i ein lang historisk prosess som leidde til konstitusjonelt styre.

Den viktige retten i den engelskspråklege verda om at ingen frie menn kan straffast utan å bli dømt av likemenn (ein jury) etter lovane i landet sitt kjem frå Magna Carta.

Bakgrunnsstoff 
 The British Library
 magnacharta.com 

Engelsk historie
Styresett
Historiske dokument
Skipingar i 1215
Verdsminne
Motstand

Motstand kan syna til:

Fysisk motstand 
 Akustisk motstand
 Elektrisk motstand
 Mekanisk motstand

Andre typar motstand 
 Politisk motstand
Afrikaans

Afrikaans er eit språk som først og fremst blir tala av dei kvite boerane i Sør-Afrika. Dei er etterkommarar etter innvandrarar som kom frå Nederland via Java på 1600-talet. Språket afrikaans byggjer derfor i grunnen på nederlandsk, og blir mellom anna kjenneteikna av ein delvis forenkla grammatikk og ein del språklån frå malayisk, afrikanske språk (bantuspråk og khoisanspråk), portugisisk og andre språk. 

I 1991 vart afrikaans tala av om lag 6 200 000 menneske i Sør-Afrika. Av desse var 100 000 tospråklege, med engelsk som andrespråk. Dessutan vart afrikaans då tala som andrespråk av 4 millionar sørafrikanarar. Afrikaans sin del av folket låg midt på 1990-talet på 15 prosent. I 2006 hadde språket berre 4 740 000 talarar i Sør-Afrika, og rundt 200 000 elles i verda.
Afrikaans blir tala av mindre grupper av innbyggjarar i Australia, Botswana, Canada, Lesotho, Malawi, Namibia, New Zealand, Zambia og Zimbabwe.

Grammatikk 

Afrikaans er eit analytisk språk, det mest analytiske av alle indo-europeiske språk.

Verb 

Infinitiv og presens er alltid homonym, med unntak av verbet wees «å vere», som har presensforma is, og verbet hê «å ha», som er het i presens. Verba kongruerer ikkje med subjektet. Som i mange tyske dialektar har preteritum vorte erstatta av perfektumsforma. «Eg brekk» er ek breek, men «eg brakk» er ek het gebreek. Futurum har ikkje noko separat form, men blir uttrykt med hjelpeverbet sal «skal», ek sal kom, «Eg blir å komme».

Substantiv 

Afrikaans har ikkje grammatisk genus. Numerus blir markert med suffiks, enten -e eller -s. Afrikaanse substantiv blir ikkje bøygd i kasus. Afrikans uttrykkjer bestemtheit med hjelp av determinativa die (bestemt) og n (ubestemt).

Adjektiv 

Når adjektiv står føre substantiv i bestemt form, får dei lagt til eit suffiks -e, og i ein del tilfelle skjer det også fonologiske endringar i stammen.

Syntaks 

Afrikaansk syntaks minner mykje om syntaksen i nederlandsk. Afrikaans er eit V2-språk og eit SOV-språk, jf. Hy is siek vs. Ek weet dat hy siek is.

Nokre språkdøme

Kjelder 

Vestgermanske språk
Einskildspråk
Språk i Sør-Afrika
Vestgermanske språk

Dei vestgermanske språka er engelsk, frisisk, nederlandsk, afrikaans, plattysk (lågtysk), høgtysk og jiddisch. Dei inngår mellom dei germanske språka, som er den største språkgruppa mellom dei indo-europeiske språka. 

Det opphavlege germanske språket er ukjent i dag, da ein ikkje har skriftlege kjelder. Ein har likevel kunna konstruere eit urgermansk språk gjennom jamføring av dei ulike germanske språka. Dette språket utvikla seg til dei ulike germanske språka som sidan har funnest da germanske folkegrupper begynte å spreie seg over Nord-Europa i tida rundt Kristi fødsel. 

Dei germanske språka brukar å bli oppdelte i tre språkgrupper, austgermanske språk, nordgermanske språk og vestgermanske språk. Dei austgermanske språka har døydd ut. Dei nordgermanske språka kallar vi òg nordiske språk.

Germanske språk
Fennoskandia

Fennoskandia viser til eit geografisk område sett saman av den skandinaviske halvøya, Finland, Kola og Karelen. Området er ei halvøy med avgrensing gjennom Nord-Russland frå Finskebukta mot Kvitehavet.

Fennoskandia som omgrep gjer nytte for seg i fagfelt der politiske grenser er uviktige, til dømes innan geologiske, arkeologiske og biologiske studiar. 

Innanfor geologien blir omgrepet nytta på den delen av jordskorpa som dette området og delar av Austersjøen kviler på. Eit vanleg engelsk namn på dette geologiske fenomenet er the Baltic Shield.

I ein kulturell kontekst vil Fennoskandia vere meir eller mindre eit synonym for Norden for å legge vekt på dei nære samband mellom finsk, samisk og skandinavisk folk og kultur.

Bakgrunnsstoff
Geological Map of the Fennoscandian Shield 

Norden
Halvøyar i Europa
Europeisk geologi
Direktoratet for naturforvalting

Direktoratet for naturforvalting (DN) var eit rådgjevande og utøvande statleg direktorat underlagt Miljøverndepartementet. Det hadde ansvaret for forvalting av natur i Noreg fram til det blei  slått saman med Klima- og forurensningsdirektoratet til Miljødirektoratet den 1. juli 2013.

Direktoratet blei oppretta som Direktoratet for jakt viltstell og ferskvannsfiske i 1965. Det endra namn til Direktoratet for naturforvalting i 1985.

DN hadde ca. 350 tilsette og hadde kontor i Trondheim. Å forvalte naturen vil seie å arbeide for å ta vare på mangfaldet i naturen også for kommande generasjonar, å verne om dyr og plantar, å styrkje allmennretten og å etterkomme internasjonale pliktar som CITES.

Kjelder

Delar av denne artikkelen bygger på «Direktoratet for naturforvalting» frå ,  den 14. april 2015.

Bakgrunnsstoff 
 DN på verdsveven

Miljøvern i Noreg
Tidlegare norske statsetatar
Skipingar i 1965
Skipingar i 1985
Nedleggingar i 2013
Poi

Poi referer til ei form for sjonglering med ballar der ballane er festa i snorer. Ordet poi kjem frå maori og tyder 'ball'. 

Kvar ball er festa med ei snor og halde i ei hand, ballane vert svinga i varierande sirkulære mønster rundt kroppen. Tradisjonelt var poi praktisert av kvinner som ei øving for å auke fleksibilitet i handledd og hender, og for menn for å auke styrkje i armar og å betre koordinasjonen. Ein framføringskunst vart utvikla og blir no praktisert først og fremst av kvinner.

Somme seier at det opphavleg var mindre kunst og meir nytte på den måten at poi var arbeid for å lage tradisjonell mat: ein festa poi til ei snor og svinga han for å gje fart mot eit hardt underlag. 

I dag har poi ei auka popularitet langt utover grensene til New Zealand.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Poi (juggling)» frå ,  den 8. august 2005.

Bakgrunnsstoff 

Newzealandsk kultur
Balleikar
Utøvande kunst
Ord frå maori
Maorikultur
Olje- og energidepartementet

Olje- og energidepartementet (OED) har som hovudoppgåve å legge rette for ein samordna og heilskapleg energipolitikk. Eit overordna mål er å sikre høg verdiskaping gjennom effektiv og miljøvennleg forvalting av energiressursane.

Olje- og energidepartementet blei oppretta 1. januar 1997 med utgangspunkt i delen av det tidlegare Nærings- og energidepartementet som arbeidde med olje- og energispørsmål. 

Energisektoren hadde også sitt eige departement i perioden 1978-1992. Olje- og energidepartementet vart 11. januar 1978 skild ut frå Departementet for industri og handverk, som samstundes endra namn til Industridepartementet. 

Direktorat organisert under Olje- og energidepartementet er Oljedirektoratet (OD) og Noregs vassdrags- og energidirektorat (NVE).

Politisk leiing 
Terje Aasland frå Arbeidarpartiet har vore statsråd og sjef for departementet frå 7. mars 2022.

Sjå også 
 Norske olje- og energiministrar

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Olje- og energidepartementet - regjeringa.no
 Regjeringa.no - statsrådar og statssekretærar i OED 
 Norsk samfunnsvitskapleg datateneste si historiske oversyn over departement 1947-2005 

Norske departement
Oljedirektoratet

Oljedirektoratet (OD) er eit norsk statleg forvaltningsorgan med hovudkontor i Stavanger og kontor i Harstad. OD har om lag 215 tilsette. Direktoratet er styresmaktene sin reiskap for å regulere petroleumsverksemda i landet, slik at petroleumsressursane blir forvalta best mogleg med minst mogleg konsekvensar for miljøet. Oljedirektoratet er underlagd Olje- og energidepartmentet. Saman fastset dei rammevilkår og regulerer utbreiinga av verksemda i samsvar med stortingsvedta og lovverk.

Oljedirektoratet forvaltar data og informasjon om ressursar, aktivitet og avtaleverk.

OD blei oppretta i 1972, samtidig med Statoil. Fredrik Hagemann var direktør frå starten og fram til 1997. Tidlegare hadde direktoratet ein kombinert rolle som tilretteleggar for ressursforvaltninga og kontrollør i samband med arbeidsmiljø og tryggleik (HMS) på norsk kontinentalsokkel. Frå 2004 blei arbeidsmiljø- og tryggleiksfunksjonane skild ut og det nye Petroleumstilsynet (Ptil) oppretta. Gunnar Berge var oljedirektør frå 1997 til 2007.

Bente Nyland blei konstituert som oljedirektør frå 26. juni 2007. Den 21. desember 2007 blei ho utnemnd til oljedirektør av Kongen i statsråd for ein periode på seks år. 

I januar 2009 fekk OD SSØ-prisen for 2009 frå Senter for statlig økonomistyring for sitt mot i val av organisasjonsform. Frå 1998 til 2009 utvikla Oljedirektoratet ein flat, lagbasert og fleksibel organisasjon - i motsetning til tradisjonelt hierarki.

Bakgrunnsstoff 
 Oljedirektoratet sin nettstad

Petroleumsverksemd i Noreg
Norske statsetatar
Skipingar i 1972
Petroleumstilsynet

Petroleumstilsynet er eit norsk statleg tilsynsorgan som er lagt inn under Arbeids- og inkluderingsdepartementet. Petroleumstilsynet har ansvar for tryggleik, beredskap og arbeidsmiljø innan petroleumsverksemd i Noreg. Tilsynet har hovudkontor på Ullandhaug i Stavanger. Frå 1. januar 2004 vart Petroleumstilsynet etablert som eit sjølvstendig tilsynsorgan. 

I tillegg til verksemda som går føre seg på norsk kontinentalsokkel har Petroleumstilsynet fått ansvar for tilsyn med petroleumsanlegg på land. Ansvaret gjeld petroleumsanlegga og røyrleidningssystema på Kårstø, Kollsnes, Stura, Tjeldbergodden, Mongstad, Melkøya og Slagentangen og eventuelle framtidige, integrerte petroleumsanlegg på land.

Etatsansvaret omfattar alle fasar av petroleumsverksemda, som ved planlegging, prosjektering, bygging og bruk av innretningar, og ved seinare fjerning, eventuelt. Regjeringa har lagt følgjande oppgåver til Petroleumstilsynet:

Ved eige tilsyn og i samarbeid med andre styresmakter på HMS-området skal Petroleumstilsynet sikra at petroleumsverksemda og tilknytt verksemd vert følgde opp på ein heilskapleg måte. Petroleumstilsynet skal vidare driva informasjons- og rådgjevingsarbeid overfor dei aktørane som tek del i denne verksemda, få i stand føremålstenelege samarbeidsrelasjonar med andre HMS-styresmakter nasjonalt og internasjonalt og aktivt medverka til kunnskapsoverføring i samfunnet generelt på området helse, miljø og tryggleik. Petroleumstilsynet skal gje fråsegn til overordna departement om saker som er under handsaming i departementet, og assistera departementet på førespurnad i andre saker.

I vidaste forstand er alt arbeid i Petroleumstilsynet innretta mot at petroleumsverksemda skal vera forsvarleg med tanke på helse, miljø og tryggleik. Departementet har gjeve følgjande retningsliner for Petroleumstilsynet sine oppgåver:
Oppfølginga skal vera systemorientert og risikobasert. Oppfølginga skal koma i tillegg til og ikkje som erstatning for den oppfølginga av eiga verksemd som næringa sjølv står for. Rollene Petroleumstilsynet har som høgrisiko-/teknologitilsyn og arbeidstilsyn, skal avvegast mot kvarandre på ein balansert måte. Medverknad og partssamarbeid inngår som viktige føresetnader for og prinsipp i det arbeidet som Petroleumstilsynet utfører.

Bakgrunnsstoff 
 Petroleumstilsynet sin nettstad

Norske statsetatar
Petroleumsverksemd i Noreg
Skipingar i 2004
Målekolbe

Ein målekolbe er ein avrunda kolbe med lang hals, brukt i laboratorium for å måla volum av væsker nøyaktig. Målekolbar finst i storleikar frå 10 ml til 10 l. Eit merke på halsen viser kor væska skal stå når volumet er rett. 

Ofte vert dei brukt for å laga løysningar med kjende volum og konsentrasjonar. Ei kjend mengd av eit stoff vert da løyst i litt av løysemiddelet, ofte vatn, før væske vert fylt i til merke. Kolben, med kork, må så snus nokre gonger for at alt skal blandast.

Laboratorieutstyr
Ting av glas
Ukrainsk

Ukrainsk er eit austslavisk språk på den slaviske greina av dei indoeuropeiske språka. Det blir tala som morsmål av om lag 47 millionar menneske, av dei bur om lag 31 millionar i Ukraina, der det er offisielt språk. Resten fordeler seg på 25 andre statar. Ukrainsk blir skrive med det kyrilliske alfabetet, men det ukrainske alfabetet har nokre bokstavar som er annleis enn dei russiske.

Ukrainsk høyrer saman med russisk og kviterussisk til den austslaviske språkgruppa. På 1700-talet utvikla det seg attmed kyrkjeslavisk eit ukrainsk skriftspråk som sprang ut frå folkemålet. På 1800-talet blomstra ukrainsk som litteraturspråk, men i 1876 kom det eit vidtgåande forbod mot ukrainskspråklege publikasjonar og anna bruk av språket, fordi tsaristiske tenestemenn ottast separatisme. Dette vara til 1906. Den mest framståande ukrainske diktaren på 1800-talet, Taras Sjevtsjenko, vart elles send i indre eksil til Kasakhstan for tekstane sine.

Med skipinga av ein sjølvstendig ukrainsk republikk i 1918 vart ukrainsk for første gong statsspråk, det var det òg i Den ukrainske sovjetrepublikken. Likevel dominerte russisk i vitskap, litteratur og media. Derfor har omgangsspråket til folk flest sterk russisk påverknad. Dette ser ein klart når ein samanliknar med ordbruken i det sterke ukrainske miljøet i Canada. Men språket deira verkar eksotisk og forelda for innanlands-ukrainarane. 

Med sjølvstendet i 1991 vart ukrainsk einaste offisielle språket i den nye staten. Det var mykje strid om dette, da 22 prosent av folkesetnaden i Ukraina er russarar, og også mange etniske ukrainarar i den austlege delen av landet berre talar russisk. Det finst òg ei munnleg blandingsform mellom russisk og ukrainsk, kalla sursjyk. 

På grunn av denne historiske utviklinga er språkspørsmålet for mange ukrainarar enno eit brennbart politisk tema, som blir heftig diskutert.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

 Norsk-ukrainsk ordliste

Austslaviske språk
Slaviske språk
Språk i Ukraina
Einskildspråk
Bulgarsk

Bulgarsk språk høyrer til den sørslaviske gruppa på den slaviske greina av dei indoeuropeiske språka. Det blir tala av om lag 9 millionar menneske, først og fremst i Bulgaria (ca 7,3 millionar), men òg i Hellas, Romania, Nord-Makedonia, Kviterussland og Tyrkia. Attåt bulgararane talar òg folkegruppa pomakane bulgarsk. 

Det finst fleire dialektar. Det bulgarske skriftspråket er i stor grad tufta på dialektane i det sentrale Bulgaria rundt byen Veliko Turnovo.

Bulgarsk skriftspråk brukar det kyrilliske alfabetet, med somme landsspesifikke særtrekk. For småbokstavar blir ofte såkalla kursivformer bruka også i opprett skrift. Da desse delvis skil seg sterkt frå dei russiske standardformene som også finst i dei fleste leksika, oppstår det for folk utan særleg kjennskap til dei slaviske språka (turistar osv.) ofte problem når dei skal lese til dømes gateskilt.

Ordforrådet er i hovudsak slaviske arve-ord. Låneord kjem framfor alt frå gresk og tyrkisk språk. Bulgaria var lenge underlagt det tyrkiske Osmanske riket. Sidan 1800-talet har det vore fleire freistnader på å byte ut tyrkiske ord med slavismar, som oftast stammar frå russisk. Dette har gitt verknader mest på skriftspråket, det munnlege kvardagsspråket er som før rikt på tyrkiske element. 

Bulgarsk grammatikk skil seg på fleire punkt frå andre slaviske språk. Berre i bulgarsk og makedonsk finst det artiklar. Det finst ikkje kasus (bortsett frå pronomena), i staden brukar ein preposisjonskonstruksjonar.

Det bulgarske alfabetet

Litteratur  

 Göteborgs universitet, Institutionen för slaviska språk - Sammanfattning av bulgariskans grammatik -- Komprimert men nyttig oversyn over bulgarsk grammatikk.

Sørslaviske språk
Slaviske språk
Språk i Bulgaria