alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Ostankino-tårnet

Ostankino-tårnet (russisk Останкинская телебашня, Ostankinskaja telebasjnja) er eit friståande fjernsyn- og radiotårn i Moskva i Russland. Det er 540 meter høgt og vart teikna av Nikolaj Nikitin. Tårnet har ein roterande restaurant i 300 meter høgde. 

Bygginga starta i 1963 og tårnet stod ferdig i 1967.Det var då den høgaste frittståande bygningen i verda dei neste åtte åra, før CN Tower vart bygd i Toronto i Canada i 1976. I 1994 var det planar om å sette på ei ny antenne som ville gjere tårnet 561 meter høgt, men på grunn av manglane finansiering vart ikkje dette utført.

Etter Ostankino-tårnet stod ferdig vart ei rekkje høge tårn bygd i andre sosialistland, som i Kiev, Tasjkent, Almaty, Riga, Berlin, Vilnius, Tallinn, Jerevan, St. Petersburg og Baku. Sjølv om desse var over 300 meter høge var dei ikkje like høge som Ostankino. 

Det har har vore fleire brannar i tårnet, og 27. august 2000 mista tre menneske livet i ein brann like over restauranten. 
Ein ny brann 25. mai 2007 var mindre alvorleg, og brannen vart isolert til utsida av tårnet, folk vart evakuerte og brannen vart sløkka utan nokon skadde.

Kjelder 

Tårn i Russland
Byggverk i Moskva
Arbat

Gamle Arbat (russisk Старый Арбат - Stranyj Arbat) er ei gågate i Moskva som går frå Arbatplassen til Smolenskajaplassen, som er ein del av Hageringen. Gamle Arbat har rykte på seg som den mest turistprega gata i Moskva med mykje underhaldning og suvernirbutikkar. Ho skil seg frå Nye Arbat som går parallelt til Gamle Arbat og har skyskraparar i stål, betong og glas. 

Arbat vart først nemnd i 1493 som ein veg som gjekk frå Kreml til Smolensk. Opphavet til namnet er tatarsk og tyder «forstad» (det same som Rabat). På 1500- og 1600-talet vart det bygd flotte kyrkjer langs vegen, mellom anna ei som vart måla av Vasilij Polenov, Ein gardsplass i Moskva (1879).

På 1700-talet vart Arbat av den russiske adelen rekna som det flottaste bustadområde i Moskva. Gata vart nesten heilt øydelagd av ei brann under okkupasjonen til Napoleon av Moskva i 1812 og måtte så gjennoppbyggast. Aleksander Pusjkin budde her ein kort periode og det står ein statue av han og kona, Natalie, føre dette huset. Ein annan kjend forfarfattar frå Arbat var Andrej Belyj. 

På 1900-talet vart gata noko renovert i Art Nouveau og konstruktivistiske stilar. Den mest originale bygningen i denne nye trenden er Melnikov-huset. Gata endar ved Hageringen, markert med det praktfulle bygget til Utanriksdepartementet. Samstundes vart dei fleste av kyrkjene langs Arbat rive ned.
 

Sidan 1986 har det vorte sett opp særeigne gatelykter langs Arbat. Her står fleire statuar, mellom anna av prinsesse Turandot føre Vakhtangov teater og ein annan av Bulat Okudzjava, ein sovjetisk visesongar, bard og diktar, som skreiv fleire songar om Arbat. Under perestrojka vart gata eit samlingspunkt for ulike ungdomsrørsler (som hippiar eller pønkar), samt gatemusikarar og kunstnarar. Viktor Tsoj-muren i ei av sideegatene til Arbat (Krivoarbatskij Pereulok) er eit av minnesmerka frå desse turbulente åra. Sjølv i dag samlar russisk ungdom seg på Arbat for å spele songane til Tsoj og andre russiske artistar. 

Arbat er hovudkvarter for oljeselskapet TNK-BP, som held til i ein moderne bygning i starten av gata. I gata ligg mange restaurantar, som The Hard Rock Cafe. Mange av desse restaurantane er retta mot turistar i Moskva og vert av mange moskovittar rekna som for dyre og for dårlege samanlikna med andre delar av byen. Det er òg enkelte billigare restaurantar og kafear, som Mu-Mu.

Bakgrunnsstoff

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Arbat Street» frå , den 6. november 2008. 
 

Gater i Moskva
Chandrayaan-1

Chandrayaan-1 er India sin første månesonde og blei skoten opp 22. oktober 2008 frå Satish Dhawan romsenter på søraustkysten av India. Sonden har med seg ei rekkja instrument som til saman veg 55 kg. Av desse har det infraraude spektrometeret (SIR-2) norsk deltaking i form av ei kontrolleining utvikla ved Universitetet i Bergen. Mål med sonden er å observera månen i synleg lys, infraraudt, nær-infraraudt og i høg- og lågenergisk røntgenstråling. Chandrayaan-1 ber òg med seg ein nedslagssonde med ei vekt på 35 kg. Denne ber med seg ein radarhøgdemålar, eit kamera og eit massespektrometer.

Namnet Chandrayaan kjem frå sanskrit og tyder 'månefartøy'.

Bakgrunnsstoff 

 Offisiell heimesida

Kjelder 

Indisk romfart
Månesondar
Moskva City

Moskva City (russisk skrift Mocквa Cити) er eit nytt område i Moskva. Målet er å skape eit område som blandar underhaldning, arbeid og bustader, og skal verte det første av sitt slag i Russland og heile Aust-Europa. Dei lokale styresmaktene i Moskva gav løyve til å starte bygginga i 1992. Området som skal utbyggast dekkjer ein kvadratkilometer og her låg tidlegare stort sett fabrikkar og industriar.

Bygg

Tårn 2000 
Tårnet består av 34 etasjar og er eit kontorbygg. Det står på høgresida av Moskvaelva. Tårnet er knytt til området via ei gangbru over elva. I tårnet finst underjordisk parkering, restaurant og annan underhaldning. Tårnet er 104 meter høgt, vart påbegynt i desember 1996 og stod ferdig hausten 2001.

Aquaparken 
Ein stor fornøyelsespark som kjem til å innehalde eit badeland, eit femstjerneshotell og parkering. Badelandet kjem til å ta opp det meste av fornøyelsesparken med fleire basseng og sklier. I tillegg vil det vere eit kjøpesenter, restaurant og kafear.

Det sentrale galleriet 
Det sentrale galleriet er eit av dei meir komplekse byggverka i Moskva City. Tårnet står på område 6,7 og 8, og er i to delar, ein under og ein over jordoverflata. Bygginga tok til i starten av 2005 og stod ferdig hausten 2008.

Hovudstaden 
Komplekset Hovudstaden skal symbolisere Moskva og St. Petersburg. Det ligg i område 9 og består av to tårn med høgder på 268 og 234 meter. Tårna står ferdig hausten 2010.

Naberesjnajatårna 
Naberesjnajatårna ligg i område 10. Tårn A er på 17 etasjar og stod ferdig i 2004, medan Tårn B på 27 etasjar stod ferdig oktober 2005. Tårn C består av 59 etasjar og stod ferdig i 2007. Med ei høgd på 268,4 meter er dette den høgaste bygningen i Europa. Totalt kosta tårna 200 millionar dollar.

Transportterminalen 
Transportterminalen kjem til å verte møteplass for ulike metrolinjer, light rail-linjer og annan offentleg transport. Her kjem det til å vere kontor, hotell, ein klinkk og parkering. Bygginga starta i januar 2005 og står ferdig i løpet av 2015.

Eurasia Tower 
Eurasis skal romme kontor, kasino og annan underhaldning. Skyrskraparen vil verte 309 meter høg og ha 72 etasjar. Bygginga starta i 2004 og skal stå ferdig i løpet av 2009.. Prisen på bygget er totalt 250 millionar dollar.

Føderasjonstårnet 
Føderasjonstårnet kjem til å verte den høgaste skyskraparen i Europa når det står ferdig. Bygget består av tre bygningar. Torn A har 93 etasjar og blir 360 meter høgt, Tårn B 62 etasjar og 242 meter høgt, og Tårn C er eit spir på 506 meter. Bygginga starta i 2004 og vert rekna å stå ferdig i løpet av 2014.

Mercury City Tower 
Bygginga starta i 2005 og er planlagt ferdig i slutten av 2008.. Det kjem til å verte 339 meter høgt med 75 etasjar og vil fram til Føderasjonsstårnet står ferdig vere den høgaste bygningen i Europa.

Nordtårnet 
Tårnet inneheld kontor, ein konsterhall, treningssenter, restaurantar, kafe, klinikkar og parkering. Det er 108 meter høgt og består av 27 etasjar.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Moskva City» frå , og «Moscow International Business Centre» frå  den 6. november 2008.

Bakgrunnsstoff 

Byggverk i Moskva
Moskva City
Ålesund lufthamn, Vigra

Ålesund lufthamn, Vigra er ein flyplass plassert midt på øya Vigra i Giske kommune utanfor Ålesund. Flyplassen blei opna i 1958. 

Flyplassen har sidan fått nytt terminalbygg 1986, og forlenga rullebane i tillegg til modernisering av tårnet og tilgang til radar. 

Ålesund lufthamn Vigra fylte 50 år 7. juni 2008, men planane om flysamband til Ålesund er mykje eldre. Allereie i 1919 la den dåverande Lufttrafikkommisjonen fram ein plan som omfatta Vestlandsruta Stavanger — Bergen – Ålesund — Trondheim. Ruta var tenkt i første omgang basert på sjøfly, men ein var open for høvet til seinare nytte landfly.

Den første landinga på Vigra blei gjort den 19. mai 1958, av ein militær Otter frå Gardermoen. Den 7. juni same år kom den første offisielle landinga på den då 1.600 meter lange rullebana. 3.000 personar var møtt opp for denne hendinga.
Nordvestlandet sin første flyplass var eit faktum. Braathens SAFE fekk konsesjon for ruta Oslo – Ålesund. Ein DC-4 blei brukt på daglege flygingar.

I kontrolltårnet starta det i 1958 med to flygeleiarar og to assistentar, i dag er det ni flygeleiarar og fire LTT-fullmektigar, samt ein flygeleiar på overføringstrening. Rullebaneretning er 07/25, og i 1995 blei rullebana forlenga til 2.314 meter.

Same år blei eit av Forsvaret sine Sea King-helikopter frå 330-skvadronen stasjonert på Vigra. I 1999 blei helikopteret flytta til Rygge. 

I 1998 tok Vigra i bruk radar som hjelpemiddel, fram til då brukte flygeleiarane prosedyrekontroll. Diverre står det like ved radaren ei radiomast som dannar ein blindsektor på cirka 11 grader. Denne gjer også sitt til å komplisere trafikkavviklinga. 

Dei som i seinare år har trafikkert flyplassen er i all hovudsak SAS, med ruter til Oslo, Trondheim og Bergen. Nokre selskap er også stasjonert på flyplassen, som Helitrans med Jetstream 31/32 og Lufttransport med Beechcraft King Air 200. I tillegg har Lufttransport stasjonert eit Aerospatiale 65 redningshelikopter ved sjukehuset i Ålesund, omtrent 15 kilometer søraust for flyplassen.

Destinasjonar 

 Air Baltic (Riga)
 Norwegian Air Shuttle (Oslo)
 SAS (Bergen, Trondheim, Oslo)
 Operert av Cimber Air (København)

Charter 
 Air Europa (Las Palmas)

Bakgrunnsstoff 
 Ålesund lufthamn hos Avinor

Kjelder 

Flyplassar i Møre og Romsdal
Samferdsle i Giske
Samferdsle i Ålesund
Skipingar i 1958
Byggverk i Ålesund
Martin Weinek

Martin Weinek () er ein austerriksk filmskapar fødd i Leoben. Han er mest kjend fra den austerrikske fjernsynsserien Kommissær Rex i rolla som Ispektør Fritz Kunz.

Filmografi 
 1989: Calafati Joe (Fjernsynsserie)
 1999-2004: Kommissær Rex (Fjernsynsserie): Fritz Kunz
 2004: Silentium
 2005: Grenzverkehr
 2006: Unter weißen Segeln (Episode Träume am Horizont)
 2007: Die Rosenheim-Cops (Episode Liebe bis zum Ende)
 2007: Kommissær Rex (Episode L'Incontro): Fritz Kunz
 2008- Kommissær Rex: Fritz Kunz

Bakgrunnsstoff 
 Link ORF 

Austerrikske filmregissørar
Austerrikske skodespelarar
Ågestaverket

Ågestaverket (ASEA) var det første kjernekraftverket i Sverige. Bygginga starta i 1957 og verket stod ferdig i 1962. Kraftverket var i drift frå 1964 til 1974 og gav hovudsakleg fjernvarme til bydelen Farsta i Stockholm, saman med små mengder elektrisitet (12 MWe og 68 MW termalt). Det er alment akseptert at dei underjordiske reaktorane hadde militære føremål og kunne produsere plutonium.

Selskapa Elverk og Statens Vattenfallsverk bygde Ågestaverket. Før det stod ferdig vart ein større reaktor, Marviken eller R4, bygd. R4-reaktoren skulle nyttast til både elektrisitet og plutoniumproduksjon, men vart kansellert i 1970.

Ågestareaktoren, med 10 MW, var mykje mindre enn seinare svenske reaktortypar. Reaktoren var ein del av eit prosjekt kalla Svenska Linjen, eit internasjonalt initiativ om å nytte naturleg uran (ikkje opprika) som brensel i kommersielle kraftverk. Kraftverket vart mellom anna lagt ned på grunn av låge oljeprisar og dårleg økonomi.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Ågesta Nuclear Plant» frå , den 7. november 2008. 
 

Kjernekraftverk i Sverige
Skipingar i 1962
Nedleggingar i 1974
Åger

Åger er eit juridisk uttrykk som i følgje Straffelova er «ved rettshandel utnytter noens nød, lettsinn, uforstand eller avhengighetsforhold til å oppnå eller betinge et vederlag som etter de foreliggende omstendigheter står i et påtagelig misforhold til det som ytes». Åger vert straffa med bøter og/eller fengsel inntil to år. 

I daglegtale tyder det ofte å ta ulovlege eller urimeleg høge renter på lån av pengar. Både Bibelen og Koranen inneheld forbod mot urimeleg utbytte på pengelån. I mellomalderen og tidleg moderne tid var det ein langvarig teologisk/moralsk debatt om i kva tilfelle renter var rekna som syndig. Dette hindra likevel ikkje kyrkja sjølv frå å gjera pengetransaksjonar som ho elles ville rekna som ulovleg som følgje av finansieringsbehov.

Etikk
Brotsverk
Finans
Wiggo Aadnevik

Wiggo Aadnevik () er ein norsk grafikar og målar, oppvaksen og busett i Kristiansand. Han er utdanna frå Statens Håndverks- og Kunstindustriskole og Statens Kunstakademi, ved Aage Storstein og Reidar Aulie. Aadnevik hentar for ein stor del sine motiv frå Sørlandet.

Utsmykkingar
Kristiansand posthus

Bakgrunnsstoff 

Fædrelandsvennen, 15.10.04: Kristiansands gode maler har laget nær 1500 bilder. Nå kan vi nyte 75 av dem.

Norske grafikarar
Norske målarar
Folk frå Kristiansand

nb:Wiggo Aadnevik
Per Aabel

Per Pavels Aabel () var ein norsk skodespelar, teiknar, dansar, koreograf og instruktør.

Liv og arbeid 
Per Aabel var son av skodespelaren Hauk Aabel, og fekk utdanning innan teikning i Paris og ballett i London. Hans første kunstneriske oppdrag var å illustrere ei barnebok, men han ofra raskt teiknekarrieren til fordel for dansen. Som ballettdansar debuterte han i 1921 på Mayol i balletten Carneval. Etter å ha vore danselærar i Oslo i fleire år, fekk han i 1926 sitt første instruktøroppdrag ved Nationaltheatret. Først i 1931 debuterte han som skodespelar på Det Nye Teater. 

Aabel var direktør for Carl Johan-Teatret i perioden 1933 til 1938. Saman med mellom andre Thorolf Reiss og Wenche Foss stod han bak ei rekkje førestillingar i den lystigaste og mest groteske sjangeren. Aabel og Foss utvikla ein timing og eit samspel som skulle verte vidareført i andre samanhengar i tiår framover. Han var tilsett ved Centralteatret frå 1938 til 1940 og ved Nationaltheatret frå 1940 til 1972. Som pensjonist arbeida han frilans, og gjesta Nationaltheatret jamleg. Han deltok under 100-årsjubileumet til teateret i 1999, berre veker før han døydde. Aabel var då 97 år gamal.

Som teatermann med brei fagbakgrunn vart Per Aabel ein sentral kulturpersonlegdom innan norsk scenekunst og underhaldning i størstedelen av førre hundreår. Han spelte ei rekke roller, særleg i komediar, på teater og i film, mellom anna i fleire Holberg-stykke og som populær opplesar av H. C. Andersen sine eventyr.

Prisar og utmerkingar 

 Per Aabel vann Peer Gynt-prisen i 1972.
 Per Aabel fekk statens æreslønn frå 1973. 
 Han vann Spellemannprisen 1975 i open klasse.
 Han mottok Storkors av St. Olavs Orden i 1988. 
 I 1988 vann han Amandaprisen sin heiderspris. 
 Ein statue av han, utført av Nina Sundbye, vart avduka utanfor Nathionaltheatret i 1999. 
 Han vart gravlagd på statens kostnad.

Litteratur 
 Alene på scenen : Per Aabel og tekstene hans. Ole Lillo-Stenberg (red.). Andresen & Butenschøn, 2001. ISBN 82-7694-071-4
 Hansen, Jan Erik. Kjære Per Aabel. Cappelen, 1993. ISBN 82-02-13805-1
 Lunde, Reidar. Per Aabel. Nasjonalforlaget, 1943. (I serien Små filmbiografier)
 Aabel, Per. Den stundesløse Per Aabel. Gyldendal, 1980 ISBN 82-05-12409-4
 Aabel, Per. Du verden. Oslo: Prent, 1950
 Munthe, Margrethe. Askepot og den nysgjerrige kone : Barnekomedier. Illustrert av Per Aabel. Steenske forlag, 1917

Bakgrunnsstoff 
 nb.no Om Nasjonalbiblioteket si Per Aabel-samling
 Nathionaltheatret sitt rollearkiv 

Skodespelarar ved Nationaltheatret
Norske dansarar
St. Hallvard-medaljen
St. Olavs Orden
Skodespelarar frå Oslo
Vinnarar av Spellemannprisen
Norske forfattarar av erindringsbøker
Vinnarar av Amandaprisen
Skodespelarar frå 1900-talet
Stjernehop

Stjernehopar er grupper av stjerner som er bundne saman av gravitasjon. Dei to hovudtypane av stjernehopar er kulehopar og opne stjernehopar, der dei førstnemnde kan ha opp til fleire millionar stjerner og dei sistnemnde opp til nokre tusen.

Bakgrunnsstoff 

 Hubble-bilete av stjernehopar

Kjelder 

 Denne artikkelen baserer seg på «Stjernehoper (Cluster)»  i ordlista på Institutt for teoretisk astrofysikk sine heimesider.
Ingebrigt

Ingebrigt eller Ingebrikt er ein norsk variant av mannsnamnet Engelbrekt som har opphav i den gamal-høgtyske etniske nemninga angil, «angler», og gamal-høgtyske berath, «skinande, berømt».

Kjende namneberarar 

 Ingebrigt Olsson Nordås (1784 - 1851), norsk stortingsmann
 Ingebrigt Flønæs (1843 - 1933), norsk stortingsmann
 Ingebrigt Præsthus (1849 - 1891), norsk stortingsmann
 Ingebrigt Fjørtoft (1859 - 1927), norsk døvelærar
 Ingebrigt Vik (1867 - 1927), norsk bilethoggar
 Ingebrigt Davik (1925 - 1991), norsk forfattar
 Ingebrigt S. Sørfonn (f. 1950), norsk politikar
 Ingebrigt Håker Flaten (f. 1971), norsk jazzmusikar

Mannsnamn
Open stjernehop

Opne stjernehopar (òg kalla galaktiske hopar) er grupper av stjerner laust bundne saman av gravitasjon. Opne stjernehopar er mindre og meir lause i forma enn kulehopar, den andre typen av stjernehopar. Opne stjernehopar kan innehalda so få som eit titals stjerner, og sjeldan fleire enn nokre tusen. Til liks med dei fleste stjernehopar, blir opne stjernehopar danna ut av den same molekylskya, og alle medlemmane i hopen har difor same alder. 

Nokre få stjernehopar har vore kjende sidan antikken, mellom anna Hyadane, Pleiadane og Praesepe (M44). Mange opne stjernehopar blei inkluderte i Messierkatalogen, og endå fleire i New General Catalogue (NGC).

Opne stjernehopar kan lett bli forstyrra i samansetnad av tidvasspåverknad frå galaksen dei ligg i og gjennom møte med interstellare skyer. Dei minste og lettast bundne opne stjernehopane lever ikkje lengre enn nokre få millionar år før dei går i oppløysning.

Opne stjernehopar er berre å finna i galakseskivene.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

 Hubble-bilete av opne stjernehopar

 
Stjernehopar
Ingelin

Ingelin er eit kvinnenamn som består av ledda inge, frå den norrøne guden Ing, og lin. Namnet kan vera bygd på kvinnenamn som byrjar med Inge-, som Ingeborg, og Iselin.

Ingelin har namnedag den 7. november.

Namneberarar 
 Ingelin Killengreen (f. 1947), norsk jurist og politimeister
 Ingelin Røssland (f. 1976), norsk forfattar og journalist
 Ingelin Reigstad Norheim (f. 1984), norsk artist frå musikkduoen Garness

Kvinnenamn
Tvilling

Tvillingar er to søsken som har blitt til av same svangerskap og har vore saman i livmora. Tvillingar kan oppstå ved at to eggceller blir befrukta i same syklus (toegga tvillingar), eller av at eitt befrukta egg deler seg til to foster (einegga tvillingar). Einegga tvillingar har likt arvemateriale - dei er svært like kvarandre og har alltid same kjønn. Toegga tvillingar er like ulike kvarandre som vanlege søsken, men har same alder.

Einegga og toegga tvillingar

Einegga tvillingar oppstår når eit befrukta egg deler seg i to, og blir til to individ. Eit befrukta egg har berre eit genmateriale, slik at einegga tvillingar vil vere genetisk like. Dei kan ha felles morkake og fostersekk, eller ha kvar sin, alt etter når i svangerskapet delinga i to individ fann stad. Er delinga særs sein, kan tvillingane vere samangrodde i kvar andre i større eller mindre mon, såkalla siamesiske tvillingar. Siamesiske tvillingar er difor alltid likekjønna. Om dei kans kiljast frå kvarnadre ved operasjon, er avhenging av om dei har livsviktige organ saman, eller ikkje.

Toegga tvillingar er resultatet av at to egg blir befrukta. Dei har kvar sin fostersekk og kvar si morkake, og er ikkje meir genetisk like enn vanlege sysken.

Frekvens
I Noreg omfattar rundt 1 % av alle svangerskap tvillingar. Noko under halvparten av desse er einegga. Talet på eingegga tvillingar er likt hjå alle folkeslag, medan talet på toegga tvillingar kan variera. Sidan toegga tvillingar oppstår ved eggløysing av meir enn eitt egg i ein menstruasjonssyklus, kan sjansen for å få toegga tvillingar vera større for enkeltindivid som har arva større sannynlegheit for dette, og for eldre kvinner. 

Tvillingsvangerskap er også vanlegare ved kunstig befrukting der ein set inn meir enn eitt befrukta egg i livmora. Frekvensen av tvillingsvangerskap har dermed auka i takt med bruk av kunstig befrukting.

Ulike dyrartar har ulik frekvens av fleirfødslar. Somme artar får sterilt avkom dersom tvillingane er ulikt kjønna. Dette gjeld mellom anna ku. For dei fleste artar er dette ikkje eit problem.

Teikn på fleirbarnsgraviditet 
 Rask vektauke under første trimester.
 Livmora er større enn venta.
 Sterk svangerskapsrelatert kvalme og oppkast.
 Meir fosterrørsle enn det den gravide har oppplevde ved tidlegare svangerskap.
 Unormale resultat ved blodprøvar under første trimester.
 Fleire foster er synlege ved ultralydsundersøking.

Komplikasjonar ved fleirbarnsgraviditetar 
Fleirbarnsgraviditar har auka risiko for:

 Prematur fødsel 
 Låg fødselsvekt
 Preeklampsi
 Svangerskapsdiabetes
 Tvillingtransfusjonssyndrom, der eitt av fleire barn som deler morkake får tilført for mykje blod og eit anna for lite, noko som kan vera til fare for begge.

Sjå òg
Trillingar
Fleirlingar

Kjelder

Bakgrunnsstoff
Tvillinger og trillinger (svangerskap) ved nettdoktor.no
Tvilling­foreldre­foreningen

Biologi
Synkrotronstråling

Synkrotronstråling er elektromagnetisk stråling send ut av ladde partiklar som fer med relativistisk fart i eit magnetfelt. Strålinga vert send ut grunna akselerasjonen magnetfeltet utset partiklane for. Synkrotronstråling er nært knytt til bremsestråling der eit fritt elektron vert deakselerert av eit ion utan å verta fanga inn.

Bylgjelengda til synkrotronstrålinga går ned når energien til elektronet aukar. Synkrotronstråling er sterkt polarisert og produserer mykje av strålinga frå Krabbetåka, pulsarar, og radiogalaksar.

Kjelder 
 Denne artikkelen baserer seg på artiklane «synchrotron radiation» s.399 og «free-free transition» s. 148 i «Phillip's Astronomy Encyclopedia» utgjeven i 2002.

Partikkelfysikk
Elektromagnetisk stråling
Eksperimentell partikkelfysikk
Hauk Aabel

Hauk Erlendssøn Aabel () var ein norsk skodespelar og visesongar som vart utnemnd til riddar av St. Olavs Orden i 1934 og som òg fekk Kongens fortenestmedalje i gull. 

Han var son av legen og høvesdiktaren Andreas Aabel (1830—1901) og debuterte på Christiania Theater i 1897, men slo først igjennom 1899 på Sekondtheatret med den storkomiske, lettbeinte og dumlystige antikvitetshandlaren Snild i Gustav Wied sin Erotik. 1900—1904 var han knytt til Nationaltheatret, frå 1904 til Centraltheatret, der han som den naive bondeguten Ola Lia forma ein populær figur.

I 1917 byrja Hauk Aabel å spele i stumfilmar i Sverige. Han vendte så tilbake til Noreg i 1927, der han deltok i fleire filmar, den siste i 1939, som far til Tutta Rolf i den svenske filmen Valfångare.

Hauk Aabel var far til den populære skodespelaren Per Aabel (1902–99).

Filmografi 
 Troll-Elgen (1927) i rolla som direktør Piper.
 Den store barnedåpen (1931) i rolla som kyrkjetenar Evensen (første norske lydfilm).
 En Glad gutt (1932) i rolla som Ola Nordistua.
 Jeppe på bjerget (1933) i rolla som Jeppe.
 Du har lovet mig en kone! (1935) i rolla som professoren.
 Morderen uten ansikt (1936)
 Ungen (1938) I rolla som Krestoffer.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Ballade.no om Hauk Aabel 

Norske skodespelarar
Folk frå Førde
St. Olavs Orden
Kongens fortenestmedalje i gull
Skodespelarar frå 1800-talet
Skodespelarar frå 1900-talet
Ola Aabakken

Ola Aabakken () er ein norsk offiser frå Vågå.

Frå 1985 til 1987 var han stabssjef for 6. divisjon, og frå 1990 til 1993 sjef for operasjonsstaben ved Forsvarets Overkommando. I 1994 vart han Chief of Staff ved AFNORTHWEST, før han i 1997 vart direktør ved Forsvarets Høgskole. Dette var han fram til 2000.

Gradar
 1985: Oberst
 1990: Generalmajor
 1994: Generalløytnant

Norske generalar
Folk frå Vågå