alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Gunnar Bakke

Gunnar Bakke () er ein norsk politikar (Frp). Bakke blei vald til ordførar i Bergen kommune frå oktober 2007, og hadde stillinga fram til 2011.

Bakke har sete i bystyret for Frp sidan 1995. Bakke var også styreleiar i busselskapet Gaia der kommunen har hatt store eigarinteresser. Han var tidlegare dagleg leiar i Baker Brun i Bergen.

Ordførarar i Bergen
Norske forretningsfolk
Politikarar frå Bergen
FrP-ordførarar i Hordaland
Heroes

Heroes er ein USA-amerikansk science fiction-TV-serie frå 2006, skapt av Tim Kring. Serien handlar om personar som har fått overnaturlege evner gjennom evolusjon. Serien gjekk på kanalen NBC i 2006 og blei ein stor suksess.
Den første sesongen var på heile 23 episodar, som kvar varte i om lag 41 minutt.

USA-amerikanske fjernsynsseriar
Fjernsynsseriar frå 2000-åra
Fjernsynsseriar frå 2010-åra
TV-program på NBC
Barstadvik

Barstadvik er ei bygd på Vartdalsstranda i Ørsta kommune på Sunnmøre.

Geografi 

Barstadvik er ein dal med godt jordbruksland i dalbotnen og høge fjell på kvar side av dalen. Barstaddalen ligg nord-sør mot Storfjorden i nord. På vestsida av dalen ligg fjellet Klovekinn med den karakteristiske Masdalskloven med toppen Klovetinden 949 moh. På austsida av dalen ligg Romestrandshornet 911 moh. og Ramoen 1419 moh. Ein sidedal til Barstaddalen er Molladalen, ein dalbotn omkransa av høgalpint landskap med piggar og taggar som vert mykje brukt av fjellklatrarar.

Nedom Coop-Marked Barstadvik, ligg badestranda Playa del Kaia. Playa del Kaia er ein fin liten sandstrand. Om sommaren er der toalett og dusj som vitjande kan bruke.

Samfunn 

Bygda har samvirkelag med bensinpumper. Barstadvik har eige vassverk ved Romestrand. Bygda har og eige kloakknett. Ho har landpostbod. På 1960-talet bygde ein eit nytt stort samfunnshus her etter at det gamle brann ned nokre år tidlegare. 

Næringsveg har tradisjonelt vore landbruk med grasproduksjon, storfe- og sauehald og fjordfiske. Om sumaren har bøndene sleppt sau på beite i fjella rundt bygda. Revefarmar har vore vanlege i bygda, men denne næringa er sterkt redusert. Turisme er ein aukande næringsveg. Barstadvik har landbasert fiskeoppdrettsanlegg. Bygda ligg nær Ålesund. Mange pendlar dit på arbeid. 

I Barstadvik finn ein desse matrikkelgardane:
Romestrand, 
Volle, 
Erdal, 
Barstad, 
Melbø og
Lynge.

Samferdsel 

 går gjennom bygda. Fylkesveg 5910, 5,6 kilometer, går på båe sider av dalføret. Lengst mot sør går det bomveg til Barstadsetra. Her går merka rås til Molladalen. Til Ålesund kjem ein om ein tek ferje frå Festøya til Solavågen.

Grunnkrinsen Barstadvik 
Grunnkrinsen Barstadvik omfattar i tillegg til dei ovanfor nemnde matrikkelgardane i Barstadvika, også matrikkelgarden Festøya mot nord, og dei tre matrikkelgardane i Bukta krins mot sør: Rotneset, Rot og Masdal. Per 1. januar 2009 hadde grunnkrinsen Barstadvik 319 innbyggjarar ifølgje SSB.

Kjelder

Geografi i Ørsta
Bygder i Møre og Romsdal
Vlieland

Vlieland (frisisk Flylân) er ein kommune og ei øy nord i Nederland. Kommunen har berre ein stor by, Oost-Vlieland (vestfrisisk East-Flylân). Han er den nest minste kommunen i Nederland etter Schiermonnikoog.

Vlieland er ei av Dei vestfrisiske øyane og ligg i Vadehavet. Ho ligg mellom Texel og Terschelling. Vlieland er kalla opp etter Vlie.

Størstedelen av landskapet på øya består av sanddyner, men det er nokre skogområde og små enger òg. Ein stor del av øya, den vestlege delen, består hovudsakleg av sand og øya vert derfor stundom kalla «Sahara i norden».

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell side
 Offisiell turistside

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Vlieland» frå , den 11. februar 2008. 
 

Dei frisiske øyane
Kommunar i Friesland
Øyar i Nederland
Terschelling

Terschelling (frisisk Skylge) er ein kommune og ei øy nord i Nederland og er ei av Dei vestfrisiske øyane. 

Øybuarane i Vadehavet er kjend som særs resursfulle og nyttar alt som driv i land på øyane. Det er få tre på øya som kan nyttast til tømmer, så dei fleste gardane og låvane er bygd med master som er berga frå skipsvrak. Øya er omringa av kjende skipsvrak og sjølv i dag driv mange containerar i lang som har blest av dekk på lasteskip i Nordsjøen. Det meste kjende skipsvraket ved Terschelling er kanskje «Lutine». Bjølla frå dette skipet heng i dag i Lloyd's of London. Eit anna kjend skip er «Oka 18», som sokk nær byen Formerum. Fram til nyleg har skorsteinen på skipet stikke opp av sjøen. 

Hovudnæringa til Terschelling er turisme. Det er noko jordbruk, men store delar av øya har vorte eit naturreservat. 

Terschelling har ferjesamband frå Harlingen på fastlandet.

Historie 

Øya slik ho er i dag vart forma i mellomalderen frå eit sandområde kalla De Schelling i vest og den opphavlege øya Wexalia i aust. Namnet Wexalia, Wuxalia eller Wecsile er mellomaldernamnet på den austlege delen av Terschelling. Dette namnet forsvann derimot på slutten av mellomalderen. 

Dei eldste spora etter menneske på Terschelling er frå rundt 850, då ei lita trekyrkje vart bygd på ein ås nær Seerijp eller Striep. Åsen vart seinare nytta som gravplass og vert i dag kalla Strieperkerkhof.

Tidlegare var det ei viss spenning mellom innbyggjarane vest på øya, som hovudsakleg var sjømenn, og innbyggjarane aust på øya, som hovudsakleg var bønder. I 1612 førte dette til at øya vart delt i to sjølvstendige politiske einingar, Vest-Terschelling og Aust-Terschelling. Først etter den franske okkupasjon på byrjinga av 1800-talet vart Terschelling samla igjen. 

I 1666 vart Vest-Terschelling plyndra av engelskmennene. Den engelske flåten planla opphavleg å gå til åtak på den nederlandske handelsflåten som låg til kai ved kysten av Vlieland, som er naboøya i vest. Då dei nederlandske fartøya trekte seg tilbake mot Terschelling følgde engelskmennene etter og øydela 150 nederlandske skip og gjekk i land i hamna på Vest-Terschelling. Byen vart brend ned, ei hending som fekk namnet Holmes-bålet etter den engelske admiralen Holmes. Året etter, i 1667, utførte nederlendingane under De Ruyter sin kommando ein hemnaksjon og påførte den engelske marinen eit kraftig slag under raidet på Medway (òg kalla slaget ved Chatham), som enda den andre engelsk-nederlandske krigen.

Bakgrunnsstoff 

 Offisiell nettside
 Offisiell turistside
 Kart over Terschelling

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Terschelling» frå , den 11. februar 2008. 
 

Dei frisiske øyane
Kommunar i Friesland
Øyar i Nederland
Persille

Persille (lat. Petroselinum crispum) er ei plante i persilleslekta i skjermplantefamilien. Den er den mest utbreidde krydderurta i verda. Planta blir særleg mykje brukt i mattradisjonar frå Europa og Midt-Austen.

Persille er ei toårig plante som smakar best det første året og blomstrar det andre året. Persille er rik på karoten (som blir omforma til A-vitamin i kroppen), C-vitamin, jern og kalsium.

Blomstrane er gule i motsetnad til den giftige arten hundepersille (Aethusa cynapium) som har kvite blomstrar. Blada er tredobbelt finna og hos dyrka former ofte sterkt krusete ("kruspersille").

Det finst ei rekke kultivarar. Desse blir delt i to grupper.

Grupper 
 Bladpersille (P. crispum Foliosum-Gruppa) - inneheld sortar med både slette og krusete blad. Dei blir derfor kalla kruspersille eller bladpersille avhengig av korleis blada ser ut. Dei blir vanlegvis nytta som krydder eller til dekorasjon. To vanlege kultivarar i handelen er kruspersille (Petroselinum crispum var. crispum) og bladpersille (Petroselinum crispum var. neapolitanum eller Petroselinum neapolitanum).
 Persillerot (P. crispum Tuberosum-Gruppa) - blir nytta som rotgrønnsak.

Persille i mat 
I delar av Europa og i Vest-Asia blir mykje mat servert med hakka persille. Den friske smaken går godt med fisk. I Noreg er det vanleg med persillesmør til fisk. I Danmark er den ein av hovudingrediensane i den kjente retten stegt flæsk med persillesovs. På grunn av sitt høge innhald av klorofyll er persille godt eigna til å nøytralisere dårleg ande. Persille blir derfor ofte nytta saman med kvitlauk.

Rettar som inneheld ukokt persille bør ikkje nyttast som restemat då persillen har jordbakteriar på seg. Bakteriane får gode høve for vekst i lunka mat og dannar giftstoff som menneske ikkje kan tole. Desse giftstoffa kan ikkje kokast ut av den gjenoppvarma maten. I tillegg er somme av jordbakteriane sporedannande, såleis at dei heller ikkje kan drepast ved koking i samband med gjenoppvarming. Det er derfor tilrådd å aldri ta vare på restar av retter der den rå persillen ikkje har vore kokt.

Helserisiko 
Gravide bør ikkje få i seg store mengder persille. Det er tryggt med normale mengder i mat, men store mengder kan ha uterotoniske effektar.

Bakgrunnsstoff 

 Den virtuella floran - Persille
 Fødevarestyrelsen - Persille
 Persille.dk - Persille matoppskrifter

Referansar 

Skjermplantefamilien
Urter
Krydder
Jarnbaneskjene

Jarnbaneskjena er togets veg. Dette gjer at tog kan køyra. Ei jarnbane består normalt av to parallelle skjener (vanlegvis av stål), som oftast med eit underlag av tverrliggande sviller av tre eller betong på eit lag med grus eller pukk (knust stein), såkalla ballast. Svillene held skjenene fast i ein konstant og standardisert avstand frå kvarandre, kalla sporvidd.

Sporvidder 
Sporvidd er målet mellom dei parallelle skjenene. Denne må i dei fleste tilfella vera konstant, slik at toget ikkje sporar av. Det nasjonale jarnbanenettet i Noreg har ei sporvidd på 1435 mm, ei sporvidd som er kjend som normalspor Dersom sporvidda er smalare enn 1435 mm vert det kalla smalspor, i motsett fall heiter det breispor.

Leieskjener 
På enkelte jarnbanestrekningar (hovudsakleg over bruer) kan det vera eit ekstra sett med skjener i midten, desse vert kalla for leieskjener. Leieskjenene skal halda toget på plass i sporet i tilfelle ei avsporing. Dersom eit tog hadde spora av på ei bru utan leieskjener kunne det hamna så langt utanfor profilet at det i verste fall ramla i elva.

Profil og masse 
Jarnbaneskjener finst i ulike vektklassar. Di høgare massen er, di tyngre og raskare tog kan nytta sporet. Til gjengjeld er skjener med stor masse dyrare å anlegga. (merk: også andre forhold enn skjenemassen avgjer farten og massen til toget).
Masseen til skjener vert oppgjeven i kg/m. Vanleg skjenemasse på norske hovudlinjer er 49 kg/m.

Sjå òg 
 Sporvidd
 Jarnbane
 Tog

Jarnbane
Trond Espen Seim

Trond Espen Seim () er ein norsk skodespelar. 

Seim gjekk ut frå Teaterhøgskulen i 1996 og blei først tilknytt Rogaland Teater og Den Nasjonale Scene.

Det Seim har vorten mest kjend for er nok rolla som Varg Veum i kriminalhistoriene til Gunnar Staalesen.
Hausten 2006 blei det klart at han skal spille privatetterforskaren Varg Veum i ein ny film- og TV-serie basert på krimbøkene til Gunnar Staalesen. Det skal lagast fleire filmar både for kino og TV og den første hadde premiere i 2007, og heiter Bitre Blomster.

Prisar 
 Seim blei heidra med Heddaprisen i 2000.
 I 2008 vann Seim Amandaprisen i klassen beste mannlege hovudrolle for rolla si som Varg Veum i Varg Veum - Falne Engler.

Filmografi 
 2008 - Tornerose .... Varg Veum
 2007 - Bitre Blomster .... Varg Veum
 2006 - Isola ... Aksel
 2004 - Hawaii, Oslo ... Vidar
 2002 - Jeg er Dina ... Offiser
 1998 - 1732 Høtten ... Gustav

TV-opptredener 
 2006 Senkveld med Thomas og Harald (gjest)
 2004 & 2005 Først & sist (gjest, to episoder)
 2004 Svarte penger, hvite løgner (mini-serie) ... Sverre
 2004 Store studio (gjest)
 2004 Nettopp nå (gjest)

Seim, Trond Espen
Seim, Trond Espen
Vinnarar av Heddaprisen
Ostspitze

Ostspitze (4,632 moh) er ein fjelltopp i Monte Rosa-massivet i Wallis-Alpane i Sveits. Han er den nest høgste av fjelltoppane i massivet og også den nest høgste i heile Sveits.

Fyrste gong nokon var på toppen var i 1854. Då var det ikkje klårt kva for ein av toppane som var den høgste, Ostspitze eller nabotoppen Dufourspitze.

Kjelder 
Denne artikkelen byggjer på «Ostspitze» henta frå Wikipedia på engelsk 2. mars 2008. Den engelske artikkelen oppgjev desse kjeldene:

 Dumler, Helmut and Willi P. Burkhardt, The High Mountains of the Alps, London: Diadem, 1994
 Collomb, Robin G., (ed.), Pennine Alps Central, London: Alpine Club, 1975

Bakgrunnsstoff 
 Om Monte Rosa på nettstaden SummitPost

Fjell i Alpane
Fjell i Sveits
Fjell i Valais
Suicide Squeeze Records

Suicide Squeeze Records er eit uavhengig plateselskap frå Seattle i Washington som vart stifta i august 1996. Plateselskapet har utgjeve musikk frå band og artistar som Modest Mouse, Minus the Bear, Elliott Smith, Pedro the Lion og Red Stars Theory.

Artistar som har jobba med Suicide Squeeze Records

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Suicide Squeeze Records» frå , den 12. februar 2008. 
 .

Elsterne lenkjer 
 Offisiell heimeside

USA-amerikanske plateselskap
Skipingar i 1996
CO2-ekvivalent

CO2-ekvivalent er ein omrekningsfaktor som gjer det mogleg å samanlikne utsleppa av forskjellige gassar. Utgangspunktet for omrekningsfaktoren er drivhuseffekten ved utslepp av CO2. 

Ei eining CO2-ekvivalentar er ei mengd klimagass som har same evne til å bidra til drivhuseffekten som CO2. Denne felles eininga vert bruka for å kunne summere drivhuseffekten av klimagassar med ulik GWP-verdi. 

For omrekning av utslepp til CO2-ekvivalentar nyttast faktorar for GWP-verdiar (Global Warming Potential) gjevne etter internasjonale standardar (IPCC 1995).

Bakgrunnsstoff 
 SSB

Global oppvarming
Riksveg 5

Riksveg 5 (Rv5) er ein stamveg som går mellom Ytre Sunnfjord og Indre Sogn i Sogn og Fjordane fylke. Vegen (unnateke ferjestrekninga og felles trasé med E39) er 152,7 km lang.

Med utgangspunkt der Europaveg 16 går inn i Lærdalstunnelen, omtrent fem kilometer sørom Lærdalsøyri, går vegen nordvest til Sogndal og Fjærland og derfrå nordover til Jølster og så vestover til Florø.

Historikk 
Delstrekninga mellom Skei og Fjærland vart opna i 1986 av tidlegare visepresidenten i USA, Walter F. Mondale.

Strekninga mellom Fjærland og Sogndal vart ferdig i 1994.

Ny veg på stekka Brandsøy–Svarthumle vart opna 6. juli 2005 etter at det hadde pågått arbeid sidan 1999.

Kommunar og knutepunkt

Endepunkt Fugleskjærsgata, Florø →  Hurtigruta, bilar kan takast med
 Kommunal veg → Fv545 til 
 Fv548 frå Florø samfunnshus til Brandsøy (5,9 km)
 Fv548 Brandsøy
  Helgøytunnelen (238 m)
  Sundafjelltunnelen (1883 m)
  Grovanestunnelen (47 m)
  Grov
  Hatlesettunnelen (41 m)
 Fv542 frå Eikefjord til  Stavang (21,8 km)
  Hovlandstunnelen (183 m)
  Storebru
  Naustdalstunnelen (5970 m)

 Fv512 frå Jonstad til Nes → Gamle Riksveg 5 over Ramsdalsheia
  Naustdal

  Bjørnsnestunnelen (288 m)
  Hornnestunnelen (191 m)
  Klettatunnelen (284 m)
 Fv481 frå Storehagen til Botnen
   Førde, felles trasé til Skei i Jølster
 →  vidare til  i Gaular kommune
  Fv484 frå Krohnborg til Vie
 Fv482 frå Sunde til Masdal (7,0 km)
  Moskog

 Fv451 Vassenden
 Fv454 frå Ålhus til Indrebø og attende (5,7 km)
 Fv454 Ålhus
   Skei
 Fv451 frå Kjøsnes via  Kjøsnesbrua til Vassenden (22,6 km)
  Kleivatunnelen (907 m) (291 m er rasoverbygg)
  Streksvora I (40 m) (rasoverbygg)
  Streksvora II (93 m) (rasoverbygg)
  Bjørnabakktunnelen (434 m) (84 m er rasoverbygg)
  Førenestunnelen (302 m) (rasoverbygg)
  Støylsnestunnelen (2630 m]
  Fjærlandstunnelen (6397 m)

  Bøyabreen
 Fv152 frå Bøyaøyri til Distad (6,3 km),  Norsk Bremuseum
  Holmahaugtunnelen (88 m)
  Bergstunnelen (2595 m)
 Berge
  Fjærlandsfjorden
  Frudalstunnelen (6758 m)
 Fv211 frå Selseng til Sogndal (18,9 km)
 Fv212 frå Nedrehagen til Lerheim (3,6 km)
 Sogndalsfjøra
   Stedje, felles trasé til Nes
 Fv211 Sogndal
  Nes
  Loftesnesbrua (210,5 m)
 Kjørnes
 Fv214 frå Valeberg til Fimreite (15,4 km)
  Sogn folkemuseum
  Arm frå Bjørk til Kaupanger (2,4 km)  Kaupanger stavkyrkje
 Ferje om sommaren til Frønningen og Gudvangen
 Fv213 frå Porsmyri til  (8,0 km)
  Amlatunnelen (2969 m)
  Ferje frå Mannheller (15 min., 2 turer/time)

 til Fodnes
  Aspevik
  Fodnestunnelen (6604 m)
  Heller bru (142 m)
  Naustbrui
  Arm frå Lærdalsøyri til Havnen (0,5 km)
  Fv243 (Aurlandsvegen/Snøvegen) frå Havnen til   Fossheim ved Aurlandsvangen i Aurland kommune
 Lærdalsøyri
  Gamle Lærdalsøyri
  Hauge kyrkje
 Fv271 Sviggum → 
   Eri  Lærdalstunnelen

Bakgrunnsstoff 
 Ferjeinfo Fodnes-Mannheller

Denne artikkelen byggjer på «Riksvei 5» henta frå Wikipedia på bokmål 13. januar 2010.

Riksvegar
Ferjesamband i Vestland
 
Vegar i Lærdal
Vegar i Sogndal
Vegar i Sunnfjord
Vegar i Kinn
DreamWorks Records

DreamWorks Records var eit amerikansk plateselskap som var skipa i 1996 av David Geffen, Steven Spielberg og Jeffrey Katzenberg som eit dotterselskap av DreamWorks. Det var nedlagt i 2005.

Kjelde 

 Denne artikkelen bygger på «DreamWorks Records» frå , den 12. februar 2008.

USA-amerikanske plateselskap
Skipingar i 1996
Nedleggingar i 2005
Griend

Griend er ei lita øy i Vadehavet i Nederland som ikkje er busett. Ho ligg om lag 20 km sør for Terschelling og er ei av Dei vestfrisiske øyane. Øya her i dag eit areal på rundt 0,1 km².

Historie 

I mellomalderen var øya busett og hadde ein landsby med murar rundt og eit kloster. Som følgje av erosjon av kysten har Griend vorte mindre og mindre. I 1287 vart bustaden forlate og frå den tid og fram til 1700-talet var Griend berre busett av eit par bønder som bygde husa sine på ein kunstig ås. Rund år 1800 hadde Griend framleis eit areal på 0,25 km², men øya flytta seg søraustover med om lag 7 meter i året. På denne tida flytta dei siste busetjarane og ho vart nytta som beitemark og dyrking av høy for innbyggjarane på Terschelling. I tillegg vart det samla inn egg frå måse og terne

I 1916 vart retten til å kutte gras på øya kjøpt av Vereniging Natuurmonumenten, ein union som ville verne naturen og som òg prøvde å hindre innsamlinga av egg frå fuglekoloniane. Etter Afsluitdijk stod ferdig i 1933 auka erosjonen ytterlegare, men trass i dette eksisterer øya framleis i dag. Den noverande posisjonen er søraust for plasseringa i mellomalderen.

Griend i dag 

I dag står det berre ei hytte på øya og sommaren vert ho nytta av fuglekikkarar og biologar. Ho er ikkje open for ålmenta. Sidan Griend ikkje er verna av dike flyttar ho seg sakte austover. For å hindre at ho forsvann heilt var det bygd eit par demningar og i 1990 vart det bygd ei låg sanddike på nordsida. Sidan den gong har øya vokse noko.

Natur 

På Griend finn ein den største kolonien av splitterner i Vest-Europa. I tillegg finn ein makrellterne, isterne, ærfugl, gravand, tjeld og raudstilk og stundom jordugle hekkar her. Under bygginga av sanddika vart øya òg kolonisert av lita skogmus

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Griend» frå , den 12. februar 2008. 
 

Dei frisiske øyane
Øyar i Nederland
Dinitrogenoksid

Dinitrogenoksid (N2O) eller lystgass er ved romtemperatur og atmosfærisk trykk ein  fargelaus, ikkje-brennbar gass med ein behageleg, lett søtleg lukt. Gassen har fått namnet «lystgass» på grunn av måten av påverkar menneske som inhalerer han, og av same grunn vert han bruka som bedøvingsmiddel, både av tannlegar og jordmødrer.

Teknisk bruk 
Dinitrogenoksid brukast som
 bedøvingsmiddel
 drivgass til næringsmiddel på sprayflaske, for eksempel fløytekrem
 oksideringsmiddel for stempelmotorar: Dinitrogenoksid leverer meir oksygen til forbrenninga pr. volumeining enn atmosfærisk luft.
 vernande atmosfære i potetgullposar.

Verknad på kroppen 
Innanding av lystgass gjer at menneske kjenner mindre smerte. Gassen kan òg gje årsak til  eufori, svimling og i somme tilfelle ei svakt afrodisisk verknad. Store dosar over kort tid kan  føre til mild kvalme eller varig svimmelheit. Gassen i seg sjølv er ikkje giftig, men han kan fortrenge oksygenet i innandingslufta og dermed føre til kveling.
Lang tids bruk i store mengder er forbunde med symptomer som minner om mangel på B12-vitamin; blodmangel og skader på nervesystemet. Mange merkar òg lattergass på høyrsla, slik at all lyd ei kort stund høyrest metallisk ut.

Dinitrogenoksid som rusmiddel 
Det finst døme på misbruk av dinitrogenoksid som eit rusmiddel, noko som er årsak til at gassen vert fasa ut til fordel for andre bedøvingsmiddel. I ca. 30 statar i USA er det forbode å bruke dinitrogenoksid.

Lystgass som drivhusgass
Globalt er lystgass den tredje viktigaste naturlege klimagassen ved sidan av CO2 og metan. Konsentrasjonen av lystgass i atmosfæren har auka med ca. 18 prosent sidan 1750. 

Den viktigaste kjelda til naturleg lystgass er mikrobiologisk aktivitet i jordsmonnet som omdannar ulike nitrogensamanbindingar til lystgass. Landbruksverksemd aukar tilførselen nitrogenhaldig mineralgjødsel og husdyrgjødsel til jorda, slik at det vert danna meir lystgass. 

Utsleppa av lystgass frå vegtrafikken aukar, sidan lystgass mellom anna vert danna som eit biprodukt i avgass-katalysatorar.  
I Noreg bidrog lystgass med ni prosent av det samla klimagassutsleppet i 2005. Omtrent 44 prosent av utsleppet kjem frå landbruk og 41 prosent frå mineralgjødselproduksjon.

Historikk 
Dinitrogenoksid vart oppdaga i 1772 av Joseph Priestley, og i 1790-åra eksperimenterte Humphry Davy saman med nokre venner (deriblant poetane Samuel Taylor Coleridge og Robert Southey) med å inhalere gassen. Dei oppdaga fort at dinitrogenoksidet verka sløvande  på smertesansen utan at personen heilt mista medvitet, og sidan vart stoffet bruka som bedøving.

Kjelder
Miljøstatus Norge - Lystgass som klimagass

Bakgrunnsstoff 

Uorganiske nitrogensambindingar
Einkomponentdrivstoff
5-HT3-antagonistar
Glysinreseptoragonistar
Nikotinantagonistar
NMDA-reseptorantagonistar
Aerosoldrivstoff
Dissosiative stoff
Euforiserande stoff
Positive allosteriske GABAA-reseptormodulatorar
Generelle anestetika
Rakettoksidantar
Gasstransmitterar
Drivhusgassar
Industrigassar
Yrkeshygiene
Sniffestoff
Ameland

Ameland (vestfrisisk It Amelân) er ein kommune og ei øy i Dei vestfrisiske øyane utanfor kysten av Nederland. Ho består stort sett av sanddyner. Det går ferje frå Holwerd på fastlandet til øya.

Landsbyar 
 Ballum
 Buren (Bueren)
 Hollum
 Nes

Historie 

Øya vart først nemnd som Ambla på 700-talet og betalte skatt til grevskapet Holland fram til 1424 då Ritske Jelmera erklærte øya for eit friherskap (vrijheerschap). 

Sjølv om Holland, Friesland og Det tysk-romerske riket slost mot dette sjølvstendet, vart ho verande eit friherskap fram til familien Cammingha døydde ut i 1708. Etter dette vart den frisiske statthaldaren Johan Willem Friso av Orange-Nassau herre over Ameland og etter han sonen hans, som var statthaldar for heile Nederland, Vilhelm IV av Orange, og barnebarnet Vilhelm V av Orange. 

Berre i grunnlova frå 1813 vart øya endeleg ein del av Nederland (provinsen Friesland). Dei nederlandske kongane og dronningane har framleis tittelen Vrijheer van Ameland i dag.

I 1940 vart øya okkupert av Tyskland og sidan ho var av liten militær verdi invaderte dei allierte aldri øya. Dei tyske styrkane vart derfor verande på øya fram til 2. juni 1945, nesten ein månad etter Nazi-Tyskland kapitulerte.

Språk 
Ameland er den einaste av dei frisiske øyane som det ikkje blir tala frisisk på i dag. Grunnen kan vera at det har vore stort nederlandsk nærvær på øya gjennom tidene.

Turisme 
Ameland er som dei andre frisiske øyane eit populært turistmål. Turistane er hovudsakleg frå andre delar av Nederland og frå Tyskland.

Bakgrunnsstoff 

 Offisiell side

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Ameland» frå , den 12. februar 2008. 
 

Dei frisiske øyane
Øyar i Nederland
Kommunar i Friesland
Engelsmanplaat

Engelsmanplaat eller Kalkman er ein liten sandbanke mellom øyane Ameland og Schiermonnikoog i Nederland. Øya er ein del av Dei vestfrisiske øyane i Vadehavet sør i Nordsjøen.

Kjelder
Delar av denne artikkelen bygger på «Engelsmanplaat» frå ,  den 12. februar 2008.  
 

Dei frisiske øyane
Øyar i Nederland
Kuvøse

Kuvøse er eit medisinteknisk apparat som blir nytta for å gje eit stabilt miljø til for tidleg fødde born. Ei kuvøse er som regel heilt lukka, med luker over opningane ein stikk armane gjennom ved handsaming av ungen. I kuvøsa kan ein regulere temperatur og luftfuktigheit.

Neonatologi
Intensivmedisin
Sjukepleie