Polynesiske språk

Dei polynesiske språka er ei undergruppe av dei oseaniske språka, ei grein av dei austronesiske språka. Gruppa polynesiske språk omfattar om lag 30 språk med til saman ein million brukarar. Dei fleste brukarane bur i Mikronesia og Melanesia. Dei mest kjende polynesiske språka er tongansk, samoansk, tahitisk, maori og hawaiisk. 

Det einaste språket i den polynesiske språkgruppa som har hatt eit eige skriftsystem er rapanui, språket på Påskeøya. Alle levande polynesiske språk vert skrive med det latinske alfabetet.

Språka er kjent for å ha eit svært enkelt lydsystem med mellom åtte og tolv konsonantar og fem vokalar. Fleire konsonantar etter kvarandre vert ikkje brukt. Dette fører til at språka har mange homonym. Grammatikalsk sett er språka analytiske, sidan dei ulike grammatikalske tydingane vert uttrykte ved bruk av partiklar.

Ord som «tabu» og «tatovering» er europeiske låneord frå det polynesiske språket tahitisk.

Polynesisk innanfor austronesisk 

 Austronesisk
 Formosa-gruppe
 Malayo-Polynesisk
 Vest-Malayo-Polynesisk (med filippinisk, malayisk, java, sumatransk, borneo-språk, malagasy etc)
 Sentral-aust-Malayo-Polynesisk
 Sentral-Malayo-Polynesisk
 Aust-Malayo-Polynesisk
 Sør-Halmahera - vest-Nyguinea - gruppe
 Oseansk
 Admiralitetsøyene
 Vestoseanisk (med Nyguinea-språk, Meso-Melanesisk)
 Sentral-austoseansk
 Søraust-Salomon
 Santa Cruz
 Vanuatu
 Nykaledonia
 Loyalitetsøyene
 Mikronesisk
 Sentral-Pasifisk
 Fiji-Rotuma
 Polynesisk

Klassifikasjon og einskildspråk 

Polynesisk kan bli delt inn i Tonga-Niue-gruppa, Samoa-gruppa og aust-Polynesisk. Dei to siste blir også samla under nemninga kjernepolynesisk.

 Polynesisk
 Tonga-Niue-gruppa
 Tonga (125.000 talarar)
 Niue (8.000)
 Kjernepolynesisk
 Samoa-gruppa
 Samoansk (430.000)
 Uvea-aruppa
 Wallisisk (aust-Uvea) (17.000)
 Niuafo'ou (700)
 Ellice-gruppa
 Tuvalu (11.000)
 Kapingamarangi (3.000), Nuguria (200), Nikumanu (200), Nukuoro (1.000)
 Ontong Java (2.000), Sikaiana (1.000), Takuu (200)
 Futuna-gruppa
 West-Uvea (Faga-Uvea) (2.000) (Ouvea-Atoll der Loyalty-Inseln)
 Futuna (aust-Futuna) (8.000), Futuna-Aniwa (600)
 Emae (200), Mele-Fila (2.000), Pilenia (1.700), Rennell (3.500)
 Tikopia (3.500), Anuta (400)
 Tokelau (4.000)
 Pukapuka (2.000) (Cook-øyene)
 aust-Polynesisk
 Rapa (500)
 Marquesas-gruppa
 Hawaiisk (1.000, andrespråk 8.000, etnisk 240.000)
 Mangareva (2.000)
 Marquesanisk (5.500) (variantar: Nord, sør)
 Tahiti-gruppa
 Tahitisk (125.000) 
 Māori (60.000, etnisk 310.000) (Ny Zeeland)
 Rarotonga (40.000)
 Tuamotu (14.000), Rakahanga-Manihiki (5.000), Penrhyn (600), Austral (8.000)
 Rapanui (2.500) (austerinsel)

Tala for talarar er frå Ethnologue 2005 og nettlenkja til slutt i artikkelen.

Polynesiske lydsamanlikningar

Tabell etter Nevermann 1947

Polynesiske ordsamanlikningar 

Tabellen viser korleis dei polynesiske språka varierer seg i mellom. Avstanden språka i mellom er omtrent som den mellom tysk og nederlandsk eller den mellom spansk og portugisisk.

Litteratur 
 Lynch, John: Pacific Languages. An Introduction. University of Hawai'i Press, Honolulu 1998.
 Lynch, John, Malcolm Ross & Terry Crowley (Hrsg.): The Oceanic Languages. Routledge, London - New York 2003.
 Adelaar, Alexander & Nikolaus P. Himmelmann (Hrsg.): The Austronesian Languages of Asia and Madagascar. Routledge, London - New York 2005.

Bakgrunnsstoff 
 Ernst Kausen, Die Klassifikation des Polynesischen innerhalb der austronesischen Sprachen. (DOC)

Fotnoter 

Austronesiske språk