alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
211 Isolda

211 Isolda er ein svært stor og mørk hovudbelteasteroide. Han er klassifisert som ein C-type-asteroide og er sannsynlegvis samansett av enkle karbonsambindingar.
Han blei oppdaga av Johann Palisa 10. desember 1879 i Pola, Italia og namnsett etter Isolde, helten frå legenda om Tristan og Isolde.

Referansar 
 Database for baneelementa til asteroidane (engelsk)
 Forholda rundt oppdagingar av småplanetar (engelsk)
 Ljoskurvedata for asteroidar (engelsk)

Isolda
Isolda
Isolda
212 Medea

212 Medea er ein svært stor hovudbelteasteroide. Han er nokså mørk i farge.

Asteroiden blei oppdaga av Johann Palisa 6. februar 1880 i Pola, Italia og blei namnsett etter heksa Medea i gresk mytologi.

Referansar 
 Database for baneelementa til asteroidane (engelsk)
 Forholda rundt oppdagingar av småplanetar (engelsk)
 Ljoskurvedata for asteroidar (engelsk)

Medea
Medea
213 Lilaea

213 Lilaea er ein stor hovudbelteasteroide. Han er klassifisert som ein F-typeasteroide, og på same måte som C-typeasteroidane er samansettinga enkel og karboninnhaldet er høgt. 

Han blei oppdaga av C. H. F. Peters 16. februar 1880 i Clinton, New York USA.

Asteroiden blei namnsett etter Lilaea, ei naiade i gresk mytologi.

Referansar 
 Database for baneelementa til asteroidane (engelsk)
 Forholda rundt oppdagingar av småplanetar (engelsk)
 Ljoskurvedata for asteroidar (engelsk)

Lilaea
Lilaea
Lilaea
Lilaea
214 Aschera

214 Aschera er ein hovudbelteasteroide. Han er klassifisert som ein E-typeasteroide. Asteroidar av denne typen er svært ljose, og Aschera er ikkje noko unntak sidan han har ei av dei lysaste overflatane til alle asteroidane. Over halvparten av mottatt solljos blir reflektert.

Han blei oppdaga av Johann Palisa 29. februar 1880 i Pola, Italia og er namnsett etter gudinna Aschera frå Sidonia.

Referansar 
 Database for baneelementa til asteroidane (engelsk)
 Forholda rundt oppdagingar av småplanetar (engelsk)
 Ljoskurvedata for asteroidar (engelsk)

Aschera
Aschera
Aschera
Aschera
215 Oenone

215 Oenone er ein typical hovudbelteasteroide.

Han blei oppdaga av Viktor Knorre 7. april 1880 i Berlin. Asteroiden blei den fyrste av dei fire Knorre oppdaga.

Asteroiden blei namnsett etter Oenone, ei nymfe i gresk mytologi.

Referansar 
 Database for baneelementa til asteroidane (engelsk)
 Forholda rundt oppdagingar av småplanetar (engelsk)

Oenone
Oenone
Oenone
216 Kleopatra

216 Kleopatra er ein hovudbelteasteroide som blei oppdaga av Johann Palisa 10. april 1880 i Pola, Italia. Han er namnsett etter Kleopatra, dronning av Egypt. 

Kleopatra har ein av dei mest bisarre utsjånadane i solsystemet. Ved å sende radarsingal som blir reflektert ac asteroiden har ei gruppe forskarar ved radioteleskopet i Arecibo i Puerto Rico greidd å lage ein datamodell av fasongen hans. Da oppdaga dei at han såg ut som bein ein vanlegvis gir til bikkjer. Den beste forklaringa på dette er at det er to omtrent like store asteroidar som har kollidert og «lima» seg saman i staden for å bryte frå kvarandre. Ein tilsvarande asteroide er kanskje 624 Hektor.

Kleopatra er ein relativt stor asteroide, måla er 217 · 94 · 81 km. Samansettinga er typisk M-typeasteroidar, med andre ord så er han metallisk, samansett av nikkel-jern. Han er sett på som eit laust samansett porøst objekt.

Bakgrunnsstoff 
 Astronomar får fram bilde av eit gigantisk metallisk bikkjegnagebein – NASA-artikkel (engelsk)
 Ein asteroide for bikkjer  (engelsk)

Referansar 
 Database for baneelementa til asteroidane (engelsk)
 Forholda rundt oppdagingar av småplanetar (engelsk)
 Ljoskurvedata for asteroidar (engelsk)

Kleopatra
Kleopatra
Kleopatra
Kleopatra
217 Eudora

217 Eudora er ein stor hovudbelteasteroide av X-typen.

Han blei oppdaga av J. Coggia 30. august 1880 i Marseilles. Det var den fjerde asteroideoppdaginga hans.

Asteroiden blei namnsett etter Eudora, ei av hyadene i gresk mytologi.

Referansar 
 Database for baneelementa til asteroidane (engelsk)
 Forholda rundt oppdagingar av småplanetar (engelsk)
 Ljoskurvedata for asteroidar (engelsk)

Eudora
Eudora
Eudora
218 Bianca

218 Bianca er ein relativt stor hovudbelteasteroide. Som ein S-typeasteroide er han samansett av ei blanding av silikatstein og jern-nikkelmetallar.

Han blei oppdaga av Johann Palisa 4. september 1880 i Pola, Italia og blei namnsett etter operasongaren Bianca Bianchi.

Bianca er au namnet på ein måne rundt planeten Uranus.

Referansar 
 Database for baneelementa til asteroidane (engelsk)
 Forholda rundt oppdagingar av småplanetar (engelsk)
 Ljoskurvedata for asteroidar (engelsk)

Bianca
Bianca
Bianca
219 Thusnelda

219 Thusnelda er ein typisk hovudbelteasteroide. Han er klassifisert som ein S-typeasteroide og er sannsynlegvis samansett av ei blanding av silikatar og metallar. Han er au lys i farge.

Han blei oppdaga av Johann Palisa 30. september 1880 i Pola, Italia og blei namnsett etter Thusnelda, kona til den germanske krigaren Arminius.

Referansar 
 Database for baneelementa til asteroidane (engelsk)
 Forholda rundt oppdagingar av småplanetar (engelsk)
 Ljoskurvedata for asteroidar (engelsk)

Thusnelda
Thusnelda
Thusnelda
220 Stephania

220 Stephania er ein hovudbelteasteroide av X-typen.

Han blei oppdaga av Johann Palisa 19. mai 1881 i Wien.

Namnet er til ære for prinsesse Stephanie av Belgia.

Referansar 
 Database for baneelementa til asteroidane (engelsk)
 Forholda rundt oppdagingar av småplanetar (engelsk)
 Ljoskurvedata for asteroidar (engelsk)

Stephania
Stephania
Stephania
221 Eos

221 Eos er ein heller stor hovudbelteasteroide. Han er klassifisert som ein K-typeasteroide.

Den store asteroidefamilien Eos er namnsett etter han.

Han blei oppdaga av Johann Palisa 18. januar 1882 i Wien og blei namnsett etter Eos, den greske guden for morgongry.

Referansar 
 Database for baneelementa til asteroidane (engelsk)
 Forholda rundt oppdagingar av småplanetar (engelsk)
 Ljoskurvedata for asteroidar (engelsk)

Eos
Eos
Eos
Eos
Eos
222 Lucia

222 Lucia er ein stor hovudbelteasteroide. Han er klassifisert som ein B-type-asteroide.
Lucia er ein medlem av asteroidefamilien Themis.

Han blei oppdaga av Johann Palisa 9. februar 1882 i Wien og namnsett etter Lucia, dattera til utforskaren Graf Wilczek.

Referansar 
 Database for baneelementa til asteroidane (engelsk)
 Forholda rundt oppdagingar av småplanetar (engelsk)
 Ljoskurvedata for asteroidar (engelsk)

Lucia
Lucia
Lucia
Lucia
824

824 (romartal DCCCXXIV)

Hendingar

Utlandet

Noreg

Fødde

Døde
823

823 (romartal DCCCXXIII)

Hendingar

Utlandet

Noreg

Fødde

Døde
822

822 (romartal DCCCXXII)

Hendingar

Utlandet

Noreg

Fødde

Døde
821

821 (romartal DCCCXXI)

Hendingar

Utlandet

Noreg

Fødde

Døde
820

820 (romartal DCCCXX)

Hendingar

Utlandet

Noreg

Fødde

Døde
819

819 (romartal DCCCXIX)

Hendingar

Utlandet

Noreg

Fødde

Døde
818

818 (romartal DCCCXVIII)

Hendingar

Utlandet

Noreg

Fødde

Døde
817

817 (romartal DCCCXVII)

Hendingar

Utlandet

Noreg

Fødde

Døde
816

816 (romartal DCCCXVI)

Hendingar

Utlandet

Noreg

Fødde

Døde
815

815 (romartal DCCCXV)

Hendingar

Utlandet

Noreg

Fødde

Døde
814

814 (romartal DCCCXIV)

Hendingar 
 Ludvig den fromme vart konge over frankarane etter faren, Karl den store.
 Bulgarar omleira Konstantinopel.
 Keisar Leo V av Austromarriket sigra over bulgarane etter at khanen deira Krum døydde.

Fødde 
 Keisar Wuzong av Tang

Døde 
 28. januar: Karl den store, frankisk konge og keisar av Imperium Romanum.
 13. april: Krum av Bulgaria
813

813 (romartal DCCCXIII)

Hendingar

Utlandet

Noreg 
 Etter dei frankiske årbøkene var det i Vestfold dette året eit opprør mot dei danske kongane. Halvdan den milde skal ha vunne sjølvstende for Vestfold i følgje Ynglingatal og Den eldste Noregshistoria.

Fødde

Døde
812

812 (romartal DCCCXII)

Hendingar

Utlandet

Noreg

Fødde 
 (ca 812) - Kong Donald I av Skottland

Døde
811

811 (romartal DCCCXI)

Hendingar

Utlandet

Noreg

Fødde

Døde
810

810 (romartal DCCCX)

Hendingar

Utlandet

Noreg

Fødde

Døde
809

809 (romartal DCCCIX)

Hendingar

Utlandet

Noreg

Fødde

Døde
808

For trommemaskinen frå Roland, sjå Roland TR-808.

808 (romartal DCCCVIII)

Hendingar

Utlandet

Noreg

Fødde

Døde
807

807 (romartal DCCCVII)

Hendingar

Utlandet

Noreg

Fødde

Døde
806

806 (romartal DCCCVI)

Hendingar

Utlandet

Noreg

Fødde

Døde
805

805 (romartal DCCCV)

Hendingar

Utlandet

Noreg

Fødde

Døde
804

804 (romartal DCCCIV)

Hendingar

Utlandet

Noreg

Fødde

Døde
803

803 (romartal DCCCIII)

Hendingar

Utlandet

Noreg

Fødde

Døde
802

802 (romartal DCCCII)

Hendingar

Utlandet

Noreg

Fødde

Døde
801

801 (romartal DCCCI)

Hendingar

Utlandet 
 29. desember - Ludvig den fromme tek Barcelona frå maurarane.

Noreg

Fødde

Døde
Kalligrafi

Kalligrafi (frå gresk καλος ‘god’/‘vakker’ og γραφειν ‘skrive’/‘risse’) er kunsten å skrive bokstavar på ein kunstferdig måte. 

I Vesten bruker ein primært ein breikanta skrivereiskap til å laga kalligrafi, og denne reiskapen bidrog til å utforme og prege vestleg skrift frå romarane si tid (100-talet) til oppfinninga av boktrykkjarkunsten på 1400-talet. Under renessansen var litera antica (antikvaskrifta) fyrst ei handskriven bokstavform som så vart utgangspunktet for bokskrifta. Denne bokstavforma vert framleis brukt i bøker og til kontinuerlege tekstmengder. I 1906 bidrog Edward Johnston til ein renessanse for vestleg kalligrafi, mellom anna med boka si Writing, Illuminating and Lettering. I dag er kalligrafi ei sjølvstendig kunstform, ei viktig øving for typedesignarat og eit handverk i seg sjølv.

Bakgrunnsstoff

 
Biletkunst
Skrivekunst
Skrift
Apollon

Apollon var ein viktig gud i gresk mytologi, ansvarleg for lys, musikk og sanning. Apollon hadde fleire funksjonar, der den viktigaste var som orakel. Denne rolla kan sporast attende til gudinnekulten i Delfi. Men Apollon var også jeger, lege og musikar. I klassisk tid erstatta han Helios som solgud.

Ifølge soga var Apollon son av Zevs og Leto. Han vart fødd saman med tvillingsyster si Artemis på øya Dílos dit mora hans hadde flykta frå den vreide Hera, kona til Zevs.

Apollon var i konflikt med gudane Dionysos, Pan og Hermes som alle hadde tilknyting til dyrehald. Dette har vorte tolka som eit produkt av rivaliseringa mellom ulike nomadiserande gjetefolk. 

Opphavleg skal Apollon ha vore ein solgud og ein av dei tolv olympiske gudane. Han blir vanlegvis framstilla som ein ung mann med vakre ansiktsdrag. Han gifta seg aldri, men hadde mange kjærastar, både gutar og jenter, og fekk mange ungar med dei sistnemnde.

Greske gudar
Solgudar
Lund

Lund er eit etternamn og eit stadnamn. Namnet har opphav i norrønt språk lundr, som tyder 'liten skog'. Når stadnamnet Lund finst nær ei kyrkje eller ein kultstad er det mogleg at namnet siktar til ei heilag lund. 

 Lund kommune i Skåne i Sverige
 Lund kommune i Rogaland fylke
 Lund bydel i Kristiansand

Stader i Noreg 
Med mindre anna er nemnt er desse stadane gardar.

Akershus 
 Lund i Hurdal
 Lund i Nannestad
 Lund i Nes
 Lund i Ullensaker
 Lund i Skedsmo
 Lund i Enebakk
 Lund i Rælingen
 Lund i Fet
 Lund i Aurskog-Høland
 Lund i Asker
 Lund i Bærum
 Lund i Ås

Østfold 
 Lund i Aremark
 Lund i Askim
 Lund i Eidsberg
 Lund i Fredrikstad
 Lund i Halden
 Lund i Marker
 Lund i Rakkestad
 Lund i Råde
 Lund i Skiptvet
 Lund i Spydeberg
 Lund i Trøgstad

Vestfold 
 Lund i Larvik
 Lund i Stokke
 Lund i Tjøme

Hedmark 
 Lund i Eidskog
 Lund i Elverum
 Lund i Grue
 Lund i Kongsvinger
 Lund i Løten
 Lund i Rendalen
 Lund i Ringsaker
 Lund i Stange
 Lund i Tolga
 Lund i Trysil
 Lund i Tynset
 Lund i Våler

Oppland 
 Lund i Gausdal
 Lund i Gjøvik
 Lund i Jevnaker
 Lund i Lesja
 Lund i Lunner
 Lund i Nord-Aurdal
 Lund i Nordre Land
 Lund i Skjåk
 Lund i Søndre Land
 Lund i Vang
 Lund i Østre Toten
 Lund i Øystre Slidre

Buskerud 
 Lund i Kongsberg
 Lund i Lier
 Lund i Røyken
 Lund i Ål

Telemark 
 Lund i Drangedal
 Lund i Fyresdal
 Lund i Siljan
 Lund i Skien

Aust-Agder 
 Lund i Evje og Hornnes
 Lund i Birkenes

Vest-Agder 
 Lund i Kristiansand (bydel)

Rogaland 
 Lund på Finnøy
 Lund kommune
 Lund i Suldal
 Lund i Tysvær
 Lund i Vindafjord

Hordaland 
 Lund på Askøy
 Lund i Bergen
 Lund i Eidfjord
 Lund i Fusa
 Lund i Kvinnherad
 Lund i Masfjorden
 Lund i Os
 Lund i Voss

Sogn og Fjordane 

 Lund i Eid
 Lund i Gloppen
 Lund i Gulen
 Lund i Hornindal
 Lund i Lærdal

Møre og Romsdal 
 Lund i Gjemnes
 Lund i Rauma
 Lund i Sande

Sør-Trøndelag 
 Lund i Bjugn
 Lund i Hemne
 Lund på Hitra
 Lund i Meldal
 Lund i Melhus
 Lund i Oppdal
 Lund i Rennebu
 Lund i Roan
 Lund i Skaun
 Lund i Trondheim

Nord-Trøndelag 
 Lund i Frosta
 Lund i Levanger
 Lund i Lierne
 Lund i Nærøy (bygd og gard)
 Lund i Steinkjer
 Lund i Verdal

Nordland 
 Lund i Alstahaug
 Lund i Brønnøy
 Lund i Fauske
 Lund i Hemnes
 Lund i Meløy
 Lund i Steigen

Troms 
 Lund i Balsfjord
 Lund i Bardu
 Lund i Kvænangen
 Lund i Kåfjord
 Lund i Lyngen
 Lund i Målselv
 Lund i Nordreisa
 Lund i Storfjord
 Lund i Sørreisa

Norske stadnamn
Svenske stadnamn
Skog
Norske slektsnamn
ZTV

ZTV er ein reklamefinansiert fjernsynskanal som vert kringkasta av Viasat i Sverige og tidlegare også til Noreg. ZTV byrja å sende i Sverige i februar 1991. Då var kanalen berre eit program på TV3 og TV4. Den norske versjonen av kanalen ZTV byrja å sende nyttårsaftan 2002. Kanalen sender musikkvideoar, situasjonskomediar og filmar.

Sjå òg 
 TV3
 Viasat 4
 TV8
 TV1000

 Svenske fjernsynskanalar
 Norske fjernsynskanalar

Bakgrunnsstoff 
 ZTV  - Noreg
 ZTV  - Sverige

Viasat
Skipingar i 1992
Svenske fjernsynskanalar
TV1000 Plus One

TV1000 Plus One var ein  fjernsynskanal som er kringkasta av Viasat, og sender dei same programma som TV1000 med ein times forskyving (viss ein film byrjar kl. 18.00 på TV1000, så byrjar han kl. 19.00 på TV1000 Plus One).

Bakgrunnsstoff 

 http://www.viasat.no

Viasat
Filmkanalar
Skipingar i 2004
Nedleggingar i 2010
Svenske fjernsynskanalar
TV1000 Classic

TV1000 Classic er ein fjernsynskanal som er kringkasta av Viasat, og sender klassiske filmar.

Bakgrunnsstoff 
 http://www.viasat.no
 http://www.tv1000.no 

Viasat
Filmkanalar
Skipingar i 1989
Svenske fjernsynskanalar
223 Rosa

223 Rosa er ein stor hovudbelteasteroide. Han er au med i asteroidefamilien Themis.

Han blei oppdaga av Johann Palisa 9. mars 1882 i Wien.

Grunnen til namnet er ikkje kjend.

Referansar 
 Database for baneelementa til asteroidane (engelsk)
 Forholda rundt oppdagingar av småplanetar (engelsk)

Rosa
Rosa
Rosa
Rosa
224 Oceana

224 Oceana er ein relativt stor hovudbelteasteroide. Samansettinga hans er sannsynlegvis markert ved høg del jern-nikkel.

Han blei oppdaga av Johann Palisa 30. mars 1882 i Wien.

Asteroiden blei namnsett etter Stillehavet.

Referansar 
 Database for baneelementa til asteroidane (engelsk)
 Forholda rundt oppdagingar av småplanetar (engelsk)
 Ljoskurvedata for asteroidar (engelsk)

Oceana
Oceana
Oceana
225 Henrietta

225 Henrietta er ein svært stor ytre hovudbelteasteroide. Han er klassifisert som ein F-type-asteroide.

Asteroiden høyrer til Cybele-familien og er sannsynlegvis i ein 4:7 baneresonans med Jupiter.

Han blei oppdaga av Johann Palisa 19. april 1882 i Wien og namnsett etter Henrietta, kona til astronomen Pierre J. C. Janssen.

Referansar 
 Database for baneelementa til asteroidane (engelsk)
 Forholda rundt oppdagingar av småplanetar (engelsk)
 Ljoskurvedata for asteroidar (engelsk)

Henrietta
Henrietta
Henrietta
Henrietta
226 Weringia

226 Weringia er ein typisk hovudbelteasteroide. Han har ei lysfarga overflate.

Han blei oppdaga av Johann Palisa 19. juli 1882.

Asteroiden blei namnsett etter Währing, den delen av Wien asteroiden blei oppdaga frå.

Referansar 
 Database for baneelementa til asteroidane (engelsk)
 Forholda rundt oppdagingar av småplanetar (engelsk)
 Ljoskurvedata for asteroidar (engelsk)
 Ljoskurve- og kartdata på nummererte asteroidar frå nr. 1 til 52225 (engelsk)

Weringia
Weringia
Weringia
227 Philosophia

227 Philosophia er ein stor hovudbelteasteroide.

Han blei oppdaga av P.P. Henry 12. august 1882 i Paris og namnsett etter filosofi.

Referansar 
 Database for baneelementa til asteroidane (engelsk)
 Forholda rundt oppdagingar av småplanetar (engelsk)

Philosophia
Philosophia
228 Agathe

228 Agathe er ein liten hovudbelteasteroide. 

Han blei oppdaga av Johann Palisa 19. august 1882 i Wien.

Referansar 
 Database for baneelementa til asteroidane (engelsk)
 Forholda rundt oppdagingar av småplanetar (engelsk)

Agathe
Agathe
Agathe
229 Adelinda

229 Adelinda er ein stor, mørk ytre hovudbelteasteroide. Han er klassifisert som ein C-type-asteroide og er sannsynlegvis samansett av enkle karbonsambindingar.

Han er ein del av Cybele-familien og sannsynleg i 4:7 baneresonans med Jupiter.

Han blei oppdaga av Johann Palisa 22. august 1882 i Wien.

Asteroiden blei namnsett etter Agathe, dottera til astronomen Theodor von Oppolzer.

Referansar 
 Database for baneelementa til asteroidane (engelsk)
 Forholda rundt oppdagingar av småplanetar (engelsk)
 Ljoskurvedata for asteroidar (engelsk)

Adelinda
Adelinda
Adelinda

vec:Lista de asteroidi#229 Adełinda
230 Athamantis

230 Athamantis er ein relativt stor hovudbelteasteroide. Han er klassifisert som ein S-typeasteroide og er sannsynlegvis samansett av ei blanding av silikatar og metallar. 

Han blei oppdaga av K. de Ball 3. september 1882 i Bothkamp. Det var den einaste asteroideoppdaginga hans.

Asteroiden blei namnsett etter Athamantis, dattera til den mytiske greske Athamas som var konge av byen Orchomenus.

Referansar 
 Database for baneelementa til asteroidane (engelsk)
 Forholda rundt oppdagingar av småplanetar (engelsk)
 Ljoskurvedata for asteroidar (engelsk)

Athamantis
Athamantis
Athamantis
Målesylinder

Ein målesylinder vert brukt til å måla volum av væsker. På sida av sylinderen er det merkt av ein skala som vert brukt når volumet skal lesast av. Målesylindrar finst i storleikar frå nokre få milliliter til fleire liter. 

For meir nøyaktige volummål må ein bruka pipetter eller byretter.

Bakgrunnsstoff 

Laboratorieutstyr
TV1000 Nordic

TV1000 Nordic er ein fjernsynskanal som er kringkasta av Viasat, og sender filmar frå dei nordiske landa.

Bakgrunnsstoff 
 http://www.viasat.no
 http://www.tv1000.no 

Viasat
Filmkanalar
Skipingar i 1989
Svenske fjernsynskanalar
TV1000 Action

TV1000 Action er ein fjernsynskanal som er kringkasta av Viasat, og sender actionfilmar, thrillarar og skrekkfilmar.

Bakgrunnsstoff 
 http://www.viasat.no
 http://www.tv1000.no 

Viasat
Filmkanalar
Skipingar i 2004
Svenske fjernsynskanalar
TV1000 Family

TV1000 Family er ein fjernsynskanal som er kringkasta av Viasat, og sender filmar for born og ungdom, samt komediar og romantiske filmar.

Bakgrunnsstoff 
 http://www.viasat.no
 http://www.tv1000.no 

Viasat
Filmkanalar
Skipingar i 2004
Svenske fjernsynskanalar
Finn Borgen Førsund

Finn Borgen Førsund () er ein norsk historikar frå Leirvik i Hyllestad kommune som har skrive kring 20 bøker om lokalhistoriske emne frå Sogn og Fjordane.

Finn Borgen Førsund er far til Randi Førsund.

Bibliografi

Bøker

I tidsskrift - eit utval
Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

Bakgrunnsstoff
Om Finn Borgen Førsund i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

Norske historikarar
Folk frå Hyllestad
Forfattarar frå Hyllestad
Norske sakprosaforfattarar
Monopol

Sjå òg brettspelet Monopol

Monopol (av gresk monos, ein, og polein, å selje) tyder i økonomien at ein part har skaffa seg herredøme over sal. Særmerke for monopol er mangelen på konkurranse.

Monopol kan dannast ved at ein einaste person eller føretak kontrollerer ein ressurs, til dømes Rockefeller-monopolet i USA på slutten av attenhudretalet. Monopol kan òg dannast av staten dersom han ønskjer å kontrollera ei vare, som i Noreg, der Vinmonopolet einerett (og dermed herredøme) på sal av sprit og vin.

Økonomi
Brettspelet Monopol

Monopol er det bestseljande brettspelet i verda. Spelet går ut på å gå rundt eit brett og kjøpa eigedomar, samstundes som ein står i fare for å mista pengane sine til andre. 

Målet i spelet er å bli den rikaste spelaren ved å få størst mogleg monopol på eigedomar, og å tvinge dei andre spelarane til å gå konkurs ved kjøp, sal og leige av tomter med hus og hotell.

Spelet er laga i ei rekkje versjonar. Den klassiske forma har eigedomar frå den verkelege verda, og desse er tilpassa til ulike land. I Noreg vert spelet selt med gater i Oslo, i Storbritannia med gater i London osb. Enkelte nyare versjonar, som Star Wars-utgåva, bruker fiktive stader.

Monopol
Oppfinningar frå USA
Clas Ohlson

Clas Ohlson handelsføretak. Grunnlagt 1918 i Insjön, Dalarna av Clas Ohlson (1896-1979). Clas Ohlson AB er eit handelsføretak som sidan 1999 har vore notert på OM Stockholmsbörsen. I sortimentet er det om lag 15.000 artiklar. Sal skjer via postordre i heile Norden og i butikkar i Sverige, Noreg og Finland.

Bakgrunnsstoff 

 Clas Ohlson si heimeside i Noreg

Svenske føretak
Skipingar i 1918
Stellers sjøku

Stellers sjøku (Hydrodamalis gigas) var ei stor sjøku som heldt til i Beringhavet. Ho er no utdøydd.

Utsjånad og levevis 
Sjøkua var mykje større enn dei nolevande manatane og dugongen. Ho kunne bli rundt 8 meter lang og vega mellom fire og ti tonn. (Desse overslaga over vekta er svært usikre). Ho likna ein stor sel, og hadde to tjukke sveiver framme. Desse var utan skilde fingerbein. Stellers sjøku kunne ikkje dykke, men flaut på overflata.

Naturforskaren Georg Steller oppdaga dyret i 1741 då han stranda saman med oppdagaren Vitus Bering utanfor Kamtsjatkahalvøya. Han fann ein liten bestand i dei kalde vatna rundt Beringøya og Mednyj i nærleiken. Naturforskaren sa om dyret at det alltid levde i vatnet, at huda var svart og tjukk, «som borken på ei gamal eik», hovudet var lite i tilhøve til kroppen, og det hadde ikkje tenner, berre to flate kvite bein oppe og nede i munnen. Dyra levde på tare, og der dei hadde beita vart store mengder stilkar og røter av desse plantane vaska til lands.

Nedgang 
Mannskapet til Bering slakta ei av sjøkyrne etter at dei hadde vore stranda i seks veker. Dei fann ut at kjøtet smakte som kalv, var svært haldbart, og gav dei mykje næring. Då sjømenn og fangstfolk følgde i Bering sitt kjølvatn, drap dei sjøkyr for kjøtet sin del. Sjøkyrne fanst berre i eit lite tal på eit avgrensa område allereie då Steller skildra dei. I 1768, mindre enn tretti år etter at ho vart oppdaga, var Stellers sjøku utrydda. 

Steller sjølv døyde før han kunne publisere notata sine frå opphaldet på Bering-øya, så det ein veit om dyra kjem frå dei upubliserte notata hans, og studiar av skjelettrestar.

Kjelder 
 Reynolds JE og DK Odell. Manatees and Dugongs. Facts on file, 1991. ISBN 0-8160-2436-7

Bakgrunnsstoff

Utdøydde dyr
Sjøpattedyr
dugongar
Artar som har vorte utrydda som følgje av menneskeleg verksemd
Kjemisk formel

Ein kjemisk formel viser kva grunnstoff ei kjemisk sambinding er samansett av, og korleis. Om sambindinga er kovalent, viser formelen kor mange atom av kvart grunnstoff som er med i molekylet. Det kjemiske symbolet vert brukt for grunnstoffet. Talet på atom av dette stoffet i sambindinga vert vist ved eit senka tal. Til dømes inneheld eit metanmolekyl eit karbonatom og fire hydrogenatom. Da vert den kjemiske formelen CH4. 

Ein enkel måte å skriva formelen for eddiksyre på er C2H4O2, men det finst fleire sambindingar som inneheld desse atoma. Ved å skriva CH3COOH får ein fram litt av strukturen i molekylet. 

 
Kjemisk nomenklatur
Notasjon
Hertz

Hertz er ei SI-avleia eining for måling av frekvens.
Symbolet for hertz er Hz.

Eininga har fått namnet etter den tyske fysikaren Heinrich Rudolf Hertz, som gav viktige bidrag til vitskapen om elektromagnetisme.

Éin hertz er «ei svinging (eller hending) per sekund», 100 Hz blir då «hundre (hendingar) per sekund». Eininga kan bli brukt om alle periodiske hendingar. Til dømes kan ein seie at ei klokke tikkar med frekvensen 1 Hz.

Den inverse funksjonen av frekvens er tid (periode); slik blir ein frekvens på 1 Hz ein periode på eitt sekund. Ein frekvens på 1 MHz svarer til ein periode på eitt mikrosekund.

Bruk av eininga hertz 

Hertz → Kilohertz (103 Hz) → Megahertz (106 Hz) → Gigahertz (109 Hz) → Terahertz (1012 Hz) → Petahertz (1015 Hz) → Exahertz (1018 Hz)

SI-avleia einingar