alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Dobbel fiolinkonsert av Bach

Konsert for to fiolinar, strykarar og continuo i d-moll, BWV 1043, òg kjend som Dobbel fiolinkonsert, er kanskje eit av dei mest kjende verka til Johann Sebastian Bach og vert rekna som eit av dei beste musikkverka frå seinbarokken. Bach skreiv stykket mellom 1717 og 1723, medan han var Kapellmeister i Anhalt-Köthen. I 1739, i Leipzig, lagde han eit arrangement for to cembaloar, transponert til c-moll, BWV 1062. I tillegg til to solistar, er konserten instrumentert for strykarar og basso continuo.

Konserten er kjend for det lette, men likevel uttrykksfulle forholdet mellom fiolinane gjennom heile verket. Den musikalske strukturen av stykket nyttar ein imitasjon av ein fuge og mykje kontrapunkt.

Konserten består av tre satsar: 
 Vivace
 Largo ma non tanto
 Allegro

I 1940 lagde George Balanchine ein ballett av denne musikken kalla Concerto Barocco.

Den første satsen av stykket finst i Woody Allen-filmen Hannah and her Sisters.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Double Violin Concerto (Bach)» frå ,  den 27. april 2010. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff 
 
 Grove Music Online om J.S. Bach
 

Konsertar av Johann Sebastian Bach
Bach Dobbel fiolinkonsert

de:Violinkonzerte (Bach)#Doppelkonzert für zwei Violinen d-Moll BWV 1043
Ho Siri

Ho Siri var namnet på trepøsen som tidlegare vart brukt som toalett ombord i fartøy. Ho hadde gjerne eit volum på 10–12 liter, var solid lagga, og hadde ein tamp i handtaket. Før bruk vart ho fylt med ei passeleg mengd vatn. Den som skulle bruke pøsen sette seg på ein eigna stad på dekk. Etter bruk vart ho skyld med sjø henta med ein kastepøs. Ho Siri hadde gjerne sin faste plass i eit stativ ved rekkja.

Kjelde 
 Bjørn Foss: Fra seil til vannjet (Norsk Maritimt Forlag, 2002).

Skipsterminologi
Avføring
Reinsemd
Voodoo

Voodoo (òg skrive vaudou, vodou og vodun; av fonspråket i Benin, «guddom, ånd») er ein synkretisk religion eller ei sekt med opphav i det karibiske landet Haiti. Det er ei blanding av stammereligionar frå Vest-Afrika, arawakiske religionar og katolsk kristendom som vart til då det kom afrikanske slavar til Haiti på 1500-talet, og dei vart tvinga til å konvertere til religionen til slavehaldarane. Dei klarte likevel i stor grad å halde på dei tradisjonelle afrikanske truene sine.

Han er svært myteomspunnen og mest kjend for den såkalla voodoodokka, som visstnok skal kaste ei forbanning over personen ho symboliserer, og fenomenet zombiar (levande døde). Det finst eit utal variantar av voodoo, men felles for dei alle er sjamanisme og bruk av naturmedisin. Nemninga vert også ofte brukt om liknande kultformer andre stader i Karibia og nordaust i Sør-Amerika. Dessutan finst det ein liknande kult som har vore utbreidd blant svarte i sørstatane i USA under namnet «hoodoo».

Kjelder 
 «Haitian Vodou» på Wikipedia på engelsk, innhenta 27. april 2010.
 «Voodoo» på Wikipedia på bokmål og riksmål, innhenta 27. april 2010.
 «Voodoo» av Axel Sommerfeldt og redaksjonen hjå Store norske leksikon, innhenta 27. april 2010.

Referansar 

 
Haitisk kultur
Afroamerikansk religion
Mystikk
Sjamanisme
Valter Birsa

Valter Birsa () er ein slovensk fotballspelar som har spela i angrep for Auxerre i den franske toppdivisjonen, Ligue 1, og for det slovenske landslaget. Han vart den yngste slovenske A-landslagsspelaren nokon gong, då han debuterte for landslaget som 18-åring.

Slovenske fotballspelarar
Sochaux-spelarar
Auxerre-spelarar
Milivoje Novaković

Milivoje Novakovič () er ein slovensk fotballspelar som har spela i angrep for Köln i tysk Bundesliga, og for det slovenske landslaget.

Novakovič har spelt for klubbar i Austerrike og Bulgaria før han kom til Köln. Han var toppskårar i den bulgarske toppdivisjonen med Liteks Lovetsj i 2005/06-sesongen, og toppskårar i 2. bundesliga i Tyskland i 2007/08-sesongen. I 2008/09-sesongen var han Köln sin toppskårar i Bundesliga med 16 seriemål, og i 2009/10-sesongen var han det same, men denne gongen med berre 6 seriemål. Han var toppskårar for det slovenske landslaget under kvalifiseringa til fotball-VM i 2010, med 5 mål.

Bakgrunnsstoff

Slovenske fotballspelarar
Köln-spelarar
Rustam Qosimjonov

Rustam Qosimjonov (usbekisk skrivemåte), namnet ofte skrive Rustam Kasimdzjanov, (), er ein usbekisk sjakkspelar, stormeister i sjakk og FIDE-verdsmeister i sjakk 2004.

Han blei verdsmeister etter å ha vunne VM i sjakk 2004. Dette var ei svært kontroversiell turnering. Den blei arrangert i Tripoli, hovudstaden i Libya. Problemet var deltaking for dei israelske spelarane, som aldri kom til å vere med på grunn av motstridande opplysningar om visum og andre problem. I solidaritet boikotta fleire stormeistrar turneringa. Andre toppspelarar valde å ikkje delta av andre grunnar. Åtte av dei ti sterkaste spelarane i verda deltok ikkje, av desse dei fem fremste.

Men Qosimjonov spelte ei svært sterk turnering, der han slo ut så sterke spelarar som Vassilij Ivantsjuk, Aleksandr Grisjtsjuk, Veselin Topalov og Michael Adams. Han beheldt VM-tittelen til neste VM i 2005.

I 2005 deltok Qosimjonov i VM i sjakk 2005, ei turnering i San Luis i Argentina mellom 8 spelarar. Denne turneringa vart ingen suksess for Qosimjonov.
 
I 2007 deltok Qosimjonov i kandidatturneringa som kvalifiserte til deltaking i VM i sjakk 2007, men han blei slått ut i første runde av Boris Gelfand.

Den høgaste ratingen Qosimjonov har hatt var 2706 pr 1. oktober 2001.

Bakgrunnsstoff 
 «Rustam Kasimdzhanov» sine sjakkparti hos Chessgames.com
 Ratingkort for «Rustam Kasimdzhanov» hos FIDE 

Usbekiske sjakkspelarar
Stormeistrar i sjakk
Verdsmeistrar i sjakk
Ludovic Obraniak

Ludovic Obraniak () er ein fransk fotballspelar med polsk bakgrunn som har spela på midtbanen for Lille i den franske toppdivisjonen, Ligue 1, og for det polske landslaget. Obraniak sin bestefar kom frå Polen. Han spelte éin venskapskamp for Frankrike sitt U21-landslag, men på A-landslagsnivå var han interessert i å spela for Polen sitt landslag. Han vart polsk statsborgar 5. juni 2009, og 12. august 2009 spelte han den første landskampen sin for Polen, og skåra begge måla i ein 2-0-siger i ein venskapskamp mot Hellas.

Franske fotballspelarar
Polske fotballspelarar
Metz-spelarar
Lille-spelarar
Spelarar i Fotball-EM 2012
Eren Derdiyok

Eren Derdiyok () er ein sveitsisk fotballspelar som har spela som spiss for Bayer Leverkusen i tysk Bundesliga, og for det sveitsiske landslaget.  Foreldra hans er kurdarar frå Tyrkia.

Derdiyok var med på å vinna den sveitsiske ligaen med Basel i 2008, og spelte for Basel i Meisterligaen i 2008/09-sesongen, der han mellom anna skåra mot Barcelona på bortebane. 28. mai 2009 skreiv han under på ein fireårskontrakt med den tyske toppklubben Bayer Leverkusen.

Derdiyok debuterte for det sveitsiske A-landslaget 6. februar 2008 borte mot England, og skåra i den første kampen sin. Han var med i Sveits sin tropp til fotball-EM i 2008, der han var den yngste spelaren i turneringa, 19 år gammal.

Sveitsiske fotballspelarar
Basel-spelarar
Bayer Leverkusen-spelarar
Tranquillo Barnetta

Tranquillo Barnetta () er ein sveitsisk fotballspelar som har spela på midtbanen for Bayer Leverkusen i tysk Bundesliga, og for det sveitsiske landslaget. Foreldra hans kjem frå Italia.

Sveitsiske fotballspelarar
St. Gallen-spelarar
Bayer Leverkusen-spelarar
Hannover 96-spelarar
Spelarar i Fotball-VM 2014
Strøymingspumpe

Strøymingspumper, òg kalla rotodynamiske pumper eller kinetiske pumper er ein av dei to hovudkategoriene av pumper. Den andre er fortrengingspumper. Strøymingspumper vert igjen delte inn i radial- og aksialpumper. Ei sentrifugalpumpa er ei radial strøymingspumpe, fordi veska vert pressa ut langs radien til drivakselen. Ei propellpumpa er ei aksial strøymingspumpa, der straumen ut av pumpa går langs akselen.

Pumper
Andrea Bocelli

Andrea Bocelli () er ein italiensk tenorsongar og crossover-artist.
Bocelli har eit breitt repertoar av pop- og klassisk musikk, og vert rekna som ein av verdas leiande tenorar.

Han vart blind i ei fotballulukke i ein alder av 12. Seinare vart han uteksaminert frå å ha studert jus, før han begynte sin musikalske karriere. Sidan 1994 har han selt over 70 millionar plater over heile verda, og i 2010 vart han heidra med ei stjerne på Hollywood Walk of Fame.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Andrea Bocelli» frå , den 28. april 2010. 

Bocelli, Andrea
Blinde musikarar
Bocelli, Andrea
Andrea Bocelli
Bocelli, Andrea
Hollywood Walk of Fame
Brit Award-vinnarar
Tainoar

Tainoane var ei amerikansk urfolksgruppe frå Karibia. Dei levde på Dei store Antillane: Cuba, Hispaniola, Puerto Rico og Jamaica og på Bahamasøyane. Dei var i nær slekt med arawakane, ei folkegruppe som framleis lever langs det nedre løpet til Orinoco i Sør-Amerika og langs kysten eit stykke austover frå munningen av denne. Arkeologar har konkludert med at tainoane har utvandra frå dette området i hundreåra like etter byrjinga av vår tidsrekning, og med kanoar har dei forflytta seg gradvis lenger nordover langs øyane i øykjeda som vert omtala som Dei små Antillane. Rundt 1000-talet har dei etablert seg på Puerto Rico og Hispaniola, noko seinare på Cuba og Bahamas. På øyane i Dei små Antillane har tainoane seinare vorte undertrykte av dei etterfølgjande karibane, som var eit krigarfolk, medan tainoane var eit meir fredeleg folk. Medan karibane tok kontrollen over Dei små Antillane, heldt tainoane fram det isolerte livet sitt på Dei store Antillane.

Før tainoane kom, var øyane busette av eit primitivt folkeslag som tainoane omtala som guanahatabeyar. Dei vart gradvis drivne vekk, og då spanjolane kom til øyane i 1492, levde guanahatabeyane framleis berre lengst vest på Cuba og på den sørvestlege halvøya på Hispaniola. Cuba er tainoane sitt eige namn på den største øya. Den øya spanjolane døypte Hispaniola, og som i dag er delt mellom Haiti og Den dominikanske republikken, hadde fleire namn blant tainoane – både Hayti, Bohio og Cibao – medan Puerto Rico hadde namnet Borinquen. Bahamasøyane vart omtala som Lucayos. Språket deira, taino, som er utdøydd i dag, høyrde til den arawakiske språkfamilien, som elles var utbreidd nord i Sør-Amerika.

Tainoane livnærte seg ved jordbruk og fiske. Dei dyrka mykje maniok og andre rotfrukter, men også mais, peanøtter og bomull. Kor mange dei var i 1492, er omstridt, men det er truleg at det berre på Hispaniola var ein million menneske eller meir. Femti år seinare var nesten alle utrydda, mellom anna grunna sjukdommar som europearane hadde med seg og tvangsarbeidet dei vart utsette for. Den undertrykkinga og utnyttinga som koloniherrane stod for, vart i samtida skildra av dominikanarmunken Bartolomé de Las Casas.

Kjelder 

 

«Taino» på Wikipedia på bokmål, innhenta 27. april 2010.
«Taino» av Jon Schackt hjå Store norske leksikon, innhenta 28. april 2010.

Karibia
Amerikanske urfolk
Plantasje

Ein plantasje er ei større landbrukseining der oftast berre éin vekst vert dyrka, og i stor stil. Dette vert også kalla monokultur eller monokultivering. Døme på plantasjeplanter er kaffi, sukker, te, tobakk, bomull, gummipalmar, frukttre osb.

Som plantasje reknar ein vanlegvis store landbrukseiningar i tropane og subtropane som, i tillegg til å ha spesialisert seg på éin type vekst eller éin type husdyr, utnyttar billeg lokal arbeidskraft. Spesialisert produksjon i stor skala og billeg arbeidskraft bidreg sterkt til at produkt som til dømes bananar og appelsinar er lågprisprodukt i den rike delen av verda. 

Plantasjane finst i fyrste rekkje i Latin-Amerika, det sentrale og sørlege Afrika og Søraust-Asia.

Kjelder 
«Plantasje» på Wikipedia på bokmål og riksmål, innhenta 28. april 2010.
«Plantasje» hjå Store norske leksikon, innhenta 28. april 2010 (lisensiert under CC-BY-SA).

Landbruk
Hydraulisk sprang

Eit hydraulisk sprang er eit fenomen i hydraulikk som ein ofte kan sjå i opne straumkanalar, som elvar og avløp. Når væske med høg fart strøymer ut i ei sone med lågare fart, skjer det ei forholdsvis brå heving (eit sprang eller ei ståande bølgje) i væskeoverflata. Den rasktflytande straumen vert raskt bremsa ned og auken i høgda omformar noko av den opphavlege kinetiske energien i straumen til potensiell energi, der noko energi går tapt gjennom turbulens til varme. I ein open straumkanal, som ei elv, vil dette kome til syne som ei ståande bølgje, på liknande måte som ei sjokkbølgje oppstår. 

Fenomenet er avhengig av farten til væska i utgangspunktet. Om den opphavlege farten er under ein kritisk fart, så skjer det ikkje noko sprang. Om farten berre så vidt er over den kritiske farten skjer det ein overgang forma som ei bølgje. Om den opphavlege farten aukar enno meir, vert overgangen meir brå, fram til farten vert så stor at bølgja bryt og krøllar seg attende mot seg sjølv. Når dette skjer kan spranget oppstå i lag med kraftig turbulens, kjølvatn, innblanding av luft og bølgjer på overflata. 

Det er hovudsakleg to måtar å sjå hydrauliske sprang på og ein har vanlegvis nytta to forskjellige namn om kvar av dei. Mekanismane bak dei er derimot lik. 

Dei to hovudmåtane er:

 Stasjonært hydraulisk sprang - hurtigstraumande vatn går over i eit stasjonært sprang til langsamtstraumande vatn, som vist på biletet.

 Tidvassbølgje - ein vegg eller ei bølgje som flyttar seg oppover ei elv som renn nedover. Om ein ser på dette som eit referansesystem som flyttar seg langs bølgjefronten, så kan ein sjå at dette er fysisk likt eit stasjonært sprang.

Hydraulisk sprang i atmosfæren
Det kan òg oppstå hydrauliske sprang i luftstraumen over fjell i atmosfæren. Når lufta strøymer over eit fjell vert det danna ei bølgje, ei fjellbølgje. Om dei atmosfæriske tilhøva er riktige, kan dette skape hydrauliske sprang på lesida av fjellet. Desse er særs turbulente og kan vere farleg for luftfarten.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Hydraulic jump» frå ,  den 28. april 2010.

Bakgrunnsstoff 
Current Knowledge In Hydraulic Jumps And Related Phenomena. A Survey of Experimental Results, Hubert Chanson (2009) i European Journal of Mechanics B/Fluids, Vol. 28, No. 2, s. 191-210 (DOI: 10.1016/j.euromechflu.2008.06.004)

Hydraulikk
Væskedynamikk
Bølgjemekanikk
Dutty Boukman

Dutty Boukman eller Boukman Dutty (død ca. 1791) var ein jamaikanskfødd houngan, eller haitisk prest, som gjennomførte ein religiøs seremoni i Haiti der det vart lova fridom for slavane. Denne seremonien vert rekna som ei medverkande årsak til slaveopprøret som markerte byrjinga av den haitiske revolusjonen,

Boukman Dutty var ein sjølvlærd slave som var fødd på Jamaica. Namnet hans var eit kallenamn, der den fyrste delen tyder «skiten» (engelsk dirty), og den andre «bokmann». Han vart etter kvart seld av den britiske slavehaldaren sin til ein fransk plantasjeeigar etter at han prøvde å lære andre jamaikanske slavar å lese. Den nye slavehaldaren sette han til å vere slavedrivar, og seinare kusk. Nokre har også tolka namnet hans som at han var muslim, sidan ein også i Afrika viste til muslimar som «bokmenn»: «Det er truleg at Boukman var ein jamaikansk muslim som hadde ein koran, og at det var slik han fekk kallenamnet sitt.»

I august 1791 opptredde Boukman i rolla som houngan (prest) saman med ei afrikanskfødd prestinne, og gjennomførte ein fridomsseremoni på Bois Caïman i fjella nord i landet og profeterte at slavane Jean-François Papillon, Georges Biassou og Jeannot Bullet skulle kome til å leie ei motstandsgruppe og eit opprør som skulle frigjere slavane på Saint-Domingue. Eit dyr, som symboliserte den ville, frie, og utemjande spirituelle krafta til skogen og forfedrane, vart ofra, ein la av ein eid, og Boukman og prestinna kom med sterke oppmodingar om å ta hemn over dei franske undertrykkjarane og «verte kvitt av guden til undertrykkjarane.» Encyclopedia of African Religion seier at: «Blod frå dyret, og ifølgje nokre, frå menneske òg, vart gjeve til deltakarane så dei skulle drikke det for å verne lagnadene sine i lojalitet overfor frigjeringa av Saint-Domingue.» Ei veke seinare var 1 800 plantasjar øydelagde og 1 000 slavehaldarar drepne.  
Boukman var ikkje den fyrste som prøvde å få i gang eit slaveopprør i Saint-Domingue: Padrejean hadde prøvd det same i 1676, og François Mackandal i 1757. Storleiken hans, den krigarliknande utsjånaden og det fryktelege temperamentet gjorde han til ein effektiv leiar, slik at han vart ei medverkande kraft for den haitiske revolusjonen.

Kjelder 
«Dutty Boukman» på Wikipedia på engelsk, innhenta 28. april 2010.

Referansar 

Jamaicanarar
Haitisk historie
Slaveopprørarar
Elyaniv Barda

Elyaniv Felix Barda () er ein israelsk fotballspelar som spelar i angrep for Racing Genk i den belgiske toppdivisjonen, og på Israel sitt landslag. Han var med på å vinna den israelske fotballserien med Maccabi Haifa i 2004 og 2005.

Israelske fotballspelarar
Genk-spelarar
Framtidsfylket

Framtidsfylket er eit norsk føretak som er eit samarbeidsprosjekt mellom bedrifter og det offentlege i Vestland for å rekruttere menneske med høgare utdanning til fylket.

Framtidsfylket ønskjer å vere Sogn og Fjordane si eiga merkevare for jobb og rekruttering, og omfattar i 2020 nettstaden framtidsfylket.no, Framtidsfylket Trainee og Framtidsfylket Karrieremesser. På messene, som vert haldne i Oslo, Bergen og Trondheim, har arbeidsgjevarar frå Vestland stand og marknadsfører seg sjølve overfor potensielle tilflyttarar ved dei største utdanningsinstitusjonane. 

Målet med nettstaden framtidsfylket.no er å inspirere fleire potensielle tilflyttarar og heimflyttarar til å sjå etter jobbar i Vestland, samtidig som det skal vere lettare for bedriftene å nå ut til denne gruppa. Portalen formidlar òg informasjon om regionane og kommunane i fylket.

Framtidsfylket er eit samarbeidsprosjekt mellom bedrifter og det offentlege i Sogn og Fjordane. Frå 2020 opphøyrte Sogn og Fjordane som fylke, etter at samanslåinga med Hordaland trådde i kraft. Sidan har Framtidsfylket arbeida for heile Vestland fylke med eit samla mål om rekruttering og auka tilflytting.

Dagleg leiar er i dag Linda Hovland, medan styreleiar er Nandor Helgheim. I dag har dei gjort seg bemerka gjennom drift av Norges største regionale traineeprogram, jobbportal og karrieremesser. Alt dette blir gjort med eit mål om rekruttering og auka tilflytting til Vestland. Gjennom marknadsføring og innhaldsproduksjon av video, tekst og bilete, skal Framtidsfylket inspirere potensielle tilflyttarar og arbeidstakarar.

Historie 
Prosjektet starta med nettstaden framtidsfylket.no, som vart oppretta då ni traineear ønskte å formidle det dei sjølve har erfart av positive opplevingar i Sogn og Fjordane. Traineeane var tilsette i Vestlandsforsking, Sparebanken Sogn og Fjordane, Høyanger Næringsutvikling og Sogn og Fjordane Energi.

Då arbeidet med nettportalen var sluttført, valde vertsbedriftene ovanfor, saman med Hotel Alexandra og Domstein, å stifte selskapet Framtidsfylket AS våren 2008. Sommaren 2009 gjennomførte Framtidsfylket ein emisjon. I 2010 var selskapet eigd av 25 offentlege og private verksemder.

Finansieringa som gjorde prosjektet mogleg frå start kom frå Fylkesmannen i Sogn og Fjordane, Sogn og Fjordane fylkeskommune, NHO Sogn og Fjordane, IT-forum Sogn og Fjordane, Sogn Regionråd, Sunnfjord 2020, Sunnfjord Næringsutvikling og REKOMP-stiftinga.

Eigarar
Dei fire største eigarane er Framtidsfylket, Accountor Gloppen, Hotel Alexandra, Aurland ressursutvikling (2020). Firmaet har også 527 andre eigarar.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
Nettstaden til Framtidsfylket

Sogn og Fjordane fylke
Georges Biassou

Georges Biassou var ein tidleg leiar for slaveopprøret i Saint-Domingue i 1791 som førte til den haitiske revolusjonen. Saman med Jean-François Papillon og Jeannot Bullet vart han profetert som leiar av revolusjonen av voodoopresten Dutty Boukman.

Som ein del andre slaveleiarar, slåst han med dei spanske rojalistane mot dei franske revolusjonære styresmaktene i det koloniserte Haiti. I denne perioden fekk han Jeannot Bullet drepen for særs vondskapsfull krigføring.

Etter at han hadde vorte slegen av ein tidlegare alliert, Toussaint L’Ouverture, som hadde gått over til å slåst for franskmennene då dei lova å frigjere slavane, heldt Biassou fram i teneste hjå Spania. Han trekte seg ut av Saint-Domingue i 1795, og flytta saman med familien til Florida, som då var del av den spanske kolonien Cuba.

I Florida bytte Biassou førenamn til Jorge. Dei spanske leiarane sette han i spissen for den svarte militsen i Florida. Han byrja å byggje aliansar der då svogeren gifta seg med ein flyktning frå Sør-Carolina. Florida hadde gjeve rom for både plantasjeeigarar og slavar under den amerikanske revolusjonen.

Kjelder 
«Georges Biassou» på Wikipedia på engelsk, innhenta 28. april 2010.

Referansar 

Haitiarar
Haitisk historie
Slaveopprørarar
Toussaint L’Ouverture

Pierre François Marie Dominique Toussaint de Bréda L’Ouverture () var leiaren av den haitiske revolusjonen, og dermed også Haiti si frigjering frå Frankrike. Han vart fødd som slave på ein plantasje som var ått av greven av Bréda, som han tok etternamn etter. Han levde under relativt gunstige forhold fram til han vart frigjeven i 1776, og hadde skapt seg eit namn som ryttar og botanikar då verknadene av den franske revolusjonen nådde Haiti. Leiarane av revolusjonen erklærte, inspirerte av Rousseau, at alle menneske var frie, men vart tvinga til å avstå frå å avskaffe slaveriet etter påverknad frå slaveeigarane. Dette førte i 1791 til omfattande slaveopprør i Haiti, som då var ein fransk koloni under namnet Saint-Domingue.

I 1793 allierte L’Ouverture seg med Spania, som hadde den austlege delen av øya Hispaniola, altså det som i dag er Den dominikanske republikken. Spania var då i krig med Frankrike, i ein del av dei franske revolusjonskrigane. Seinare same år invaderte også Storbritannia Saint-Domingue og okkuperte kystane.

4. februar 1794 ratifiserte det jakobinardominerte nasjonalkonventet eit tilbod om frigjeving for alle slavar som var lojale mot revolusjonen. Tilbodet hadde kome frå utsendingen Léger-Félicité Sonthonax 29. august 1793. Dette leidde til at L’Ouverture tok styrkane sine med til den franske revolusjonære arméen, der han vart brigadegeneral. Han sigra over Storbritannia og Spania i fleire slag, og vart i praksis leiar for Saint-Domingue. Han erklærte seg likevel lojal mot Den fyrste franske republikken. I 1801, då han også hadde erobra den spanske delen av Hispaniola, lét han det gå ut ei grunnlov for eit sjølvstendig Haiti.

Då Napoléon Bonaparte vart leiar for Frankrike, prøvde han å få i gang att slaveriet i Saint-Domingue. I mai 1802 kapitulerte L’Ouverture til styrkane til Napoléon (leidde av Charles Leclerc, svogeren til Napoléon) på det vilkåret at han framleis var ein fri mann, og at troppane hans skulle innlemmast i den franske arméen. Leclerc braut likevel løftet sitt og tok L’Ouverture til fange ein månad seinare. L’Ouverture vart ført til Frankrike, der han døydde av kulde, svolt og mishandling på festninga Fort de Joux i Jurafjella i 1803. Men det at L’Ouverture var død, var ikkje slutten på frigjeringskampen. Det var ikkje før 1. januar 1804, då Jean-Jacques Dessalines erklærte den nye staten Haiti sjølvstendig, at landet verkeleg var fritt.

Kjelder 
«François Toussaint l'Ouverture» på Wikipedia på svensk, innhenta 28. april 2010.

Haitiarar
Haitisk historie
Dei franske revolusjonskrigane
MINUSTAH

United Nations Stabilization Mission In Haiti (fransk: Mission des Nations Unies pour la stabilisation en Haïti, MINUSTAH) er ei fredsskapande innsatsgruppe frå SN i Haiti som har vore i drift sidan 2004. Ho har både ein militær og ein sivil komponent. Den militære komponenten er samansett av ein fleirnasjonal styrke der den brasilianske hæren stiller med den største kontingenten og med leiarskap. I mai 2008 omfatta styrken 9 055 uniformerte personar, der 7 174 av dei var militære og 1 881 politi. Den sivile komponenten av MINUSTAH omfattar både internasjonalt og lokalt rekruttert personell. 

Mandatet til MINUSTAH går fram til oktober 2010. Hédi Annabi, som var den dåverande øvste sivile leiaren for gruppa, omkom under jordskjelvet i Haiti 2010.

Kjelder 
«MINUSTAH» på Wikipedia på bokmål og riksmål, innhenta 28. april 2010.

SN
Haitisk historie