alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
71

71 var eit normalår som byrja på ein tysdag i den julianske kalenderen. I samtida i Romarriket var det kjend som året då Augustus og Nerva var konsular (eller sjeldnare, år 824 ab urbe condita).

Hendingar 
 Romarane grunnla ein festning dei kalla Eboracum nord i Britannia. Festningen blei seinare til byen York.

 Titus blei æra med ein triumf etter å ha gjort ende på opprøret i Judea. I triumftoget blei jødiske fangar og skattar plyndra frå Tempelet i Jerusalem viste fram. Selotleiaren Simon bar Giora blei piska og kvelt i Forum Romanum.

 Rabbel II Soter blei konge av Nabatea. Han var den siste kongen av riket.

Fødde

Døde 
Simon bar Giora, jødisk opprørsleiar
Åtaket på D/S «Romsdal» og M/K «Norden»

D/S «Romsdal» og M/K «Norden» vart angripne av allierte fly 23. mars 1945. D/S «Romsdal» vart angripe midt på Herøyfjorden, medan M/K «Norden» vart angripe på Leinevika. Til saman vart 5 personar drepne og 5 såra i åtaket på dei sivile båtane.

Åtaket 
D/S «Romsdal» gjekk i rutetrafikk på Nordvestlandet og hadde denne dagen akkurat sett i land nokre passasjerar i Herøy kommune då allierte fly av typen Mosquito frå Banff Strike Wing løyste skot mot båten. 1 passasjer vart drepen med det same, medan to omkom av skadane like etter. 1 passasjer til vart såra, men overlevde saman med 3 av mannskapet som òg vart såra.

Same dag var fly frå Dallachy Strike Wing av typen Beaufighter i området og gjekk til åtak på fiskebåten M/K «Norden» i Leinevika. To av fiskarane om bord miste livet og ein vart såra. Teljingar i etterkant viste at båten vart treft av minst 40 kuler. M/K «Norden» låg tett oppunder land under åtaket og folk som var på land måtte òg søkje dekning då det var stor spreiing av skota.

Frå rapportane 
8 beaufighterar frå 489. skvadron i Dallachy Strike Wing hadde ordre om å angripe skip på hamna i Ålesund, då det hadde kome rapportar om ein tysk kovoi. Med seg hadde dei 32 beaufighterar frå 144. skvadron, 455. skvadron og 489. skvadron, 1 mosquito frå RAF si filmavdeling, 12 mustangar frå 65. skvadron og 2 fly av typen ASR Warwicks frå 279. skvadron. Flya som letta frå flybasen i Dallachy i Skottland bomma i fylgje rapporten på Ålesund grunna tåke og dis, og kom i staden inn over Hareidlandet. Etterkvart vart M/K v feilaktig angripen. Sivile augnevitne frå åtaket seier at det var sol og klårt vêr denne dagen, noko som ein også kan sjå på bilete og film teke av filmflyet til RAF. Sannsynlegvis er også sjølve åtaket filma, då opptak frå åtaket på Lysaker er funne.

Banff Strike Wing hadde med seg førtito mosquitoar og tolv mustangar for åtak på skip ved Stad, Ålesund og Dalsfjord og vart etterkvart involvert i åtaket på D/S «Romsdal». 143. skvadron og 235. skvadron var med på dette oppdraget.

Sjå òg 
 Åtaket på D/S «Lysaker»

Herøy i Møre og Romsdal under andre verdskrigen
Hendingar i 1945
Folkemål

For målbladet med same namn, sjå Folkemål (tidsskrift).

I norsk samanheng betyr nemninga folkemål vanlegvis det faktisk tala språket til vanlege folk i bygd og by, det reelle fleirtalsmålet i landet, norsken slik han eigentleg er. 

Bokmålet er eit bokmål, og ikkje eit folkemål, sjølv om radikalt bokmål kan seiast å liggje relativt nær folkemålet i den søraustlege delen av landet, dersom det blir skrive nokolunde konsekvent.

Mellom nynorskingane har det vore eit stort ordskifte mellom dei som står for folkemålslinja og dei som står for den nasjonale linja. 

Den nasjonale linja har enkelt sagt gått på å gjenreise eit «reint» norsk mål, fritt for merke etter «koloniherrespråket» dansk og med klår samanheng til det norrøne skriftspråket. Denne linja fører i sin logiske konsekvens til ein sterk purisme i ordtilfanget, der ein prøver å lage nye ord som er «norskare» eller meir i samsvar med norrønt enn dei som faktisk blir bruka av folket. Likeeins til val av former som samsvarar mest mogleg med norrønt og den indre bygnaden i språket, sjølv om dei er lite utbreidde i folkeleg daglegtale. I Noreg er høgnorsk uttrykk for slik tenking. Islandsk og delvis færøysk er au normerte etter nasjonal tenking.

Folkemålslinja har i motsetning til dette gått på å fremje folket sitt eige mål, slik det blir bruka i daglegtalen, også med dei påverknader i ordtilfanget som kjem frå lågtysk og dansk. Tendensar til å sjå ned på talemåla fordi dei er påverka av dansk eller bokmålet tar folkemålstilhengarar avstand frå. For å sette det på spissen: Viss det hadde vore slik at folk flest faktisk hadde snakka dansk eller bokmål her i landet, så hadde det vore greitt at dei skreiv det au. Men slik er det ikkje, for vanleg bokmål representerer i røynda ein snever geografisk og sosial basis i høgare sosiale lag på Søraustlandet, og står sterkt berre på grunn av det kulturelle hegemoniet denne eliten har, ifølgje folkemålstilhengarane. Dei meiner at nynorsk er meir folkeleg enn bokmål fordi det har den grunnleggjande strukturen som mesta alle norske dialektar har, mellom anna med konsekvent trekjønnsordning.

Folkemålstilhengarar er ofte relativt positive til radikalt bokmål i tillegg til nynorsk, og til «eit samnorsk mål på folkemålets grunn». Men folkemålstanken skil seg frå den teknokratiske varianten av samnorskideen, som la vekt på effektivitetsgevinsten i å sameine dei to skriftmåla. For folkemålsmenneske er det alltid den sosiale frigjeringa som ligg i respekten for det faktisk tala målet til vanlege folk som er kjernen. I denne samanhengen også at skriftspråket skal byggje på dette faktiske talemålet.

Norsk språk
Nynorsk
Billy the Kid

Henry McCarty (), betre kjend som Billy the Kid men også som William Henry Bonney, var ein amerikansk kriminell på 1800-talet som heldt seg i grensestrøka for europeisk busetjing i dagens USA (American frontier) og var med i Lincoln County War. Det er blitt sagt at han drap 21 menneske, eitt for kvart år av livet hans, men det rette talet er truleg nærare 9 (fire aleine og fem med hjelp frå andre). McCarty hadde blå augo, jamne kjakar og var uvanleg vennleg.

Litteratur 
 The Old West: The Gunfighters, Paul Trachtman, (Time Life Books; 1974) 
 DesertUSA: "The Desert's Baddest Boy" (engelsk)
 The Last Escape of Billy the Kid (engelsk)

Bakgrunnsstoff 
 Om Billy the Kid (engelsk)
 Billy the Kid: Lovlaus legende (engelsk)
 Billy the Kid and Posse? (engelsk)
 Billys gravstein (engelsk)
 Kriminalbiblioteket: Billy the Kid  (engelsk)

Den ville vesten
Brotsfolk
Å

Å er den tjueniande og siste bokstaven i det norske alfabetet. Han blir brukt i norsk, svensk, dansk, vallonsk, chamorro, og ein del i finsk og i samiske språk.

Ringen over A-en utvikla seg frå ein liten a som blei skriven over denne bokstaven for å syna lydendringa frå /a/ til /å/. På liknande vis fekk me omlydsteiknet ¨, to prikkar over ein vokal, frå ein liten e skriven over bokstaven. Ringen finst òg som aksentteikn for visse bokstavar i nokre språk, som u.

Bruk av Å

I Norden 
Ein brukte bokstaven til å skriva skandinaviske språk allereie i mellomalderen, etter at ein hadde bytta runene ut mot det latinske alfabetet. På grunn av tysk innverknad slutta ein å bruka Å-en på dansk, og han mangla dermed òg på norsk i førstninga. Svensk hadde derimot halde på bokstaven.

Ettersom å hadde stått for á i norrønt, blei han skriven med to a-ar på dansk. Dette skapte etter kvart problem dersom ein ønska å skriva å og a etter kvarandre. Særleg gjaldt dette det nye norske landsmålet, til dømes i ordet «sjaaande». Skulle det lesast «sjaånde» eller «sjåande»?
Rettskrivinga av 1917 innførte bokstaven å for begge målformene, og han blei også teken inn igjen i dansk i 1948. Den gamle måten å skriva å på, aa, finst fortsatt i gamle namn og i datasamanhengar der ein manglar eit skandinavisk teiknsett. Namn som bruker aa som å-lyd blir sorterte alfabetisk under å.

I det svenske alfabetet kjem bokstaven rett etter Z, i rekkefølgja Å, Ä, Ö, medan han kjem heilt sist i det danske og norske. I finsk blir bokstaven berre brukt i namn av svensk opphav.

I vallonsk 
På byrjinga av nittenhundretalet tok ein til med å bruka å for å skriva austlege dialektar av vallonsk. Gjennom byen Liège vart bruken spreidd til alle desse områda, og han blei seinare teken i bruk for det nye vallonske skriftspråket som er meint å dekka heile Wallonia.

Opphavleg hadde lyden same verdi som på norsk. Etterkvart som han breidde om seg, kom å òg til å stå for både open og lukka /o/ og lang /a/. Der ein ikkje skriv standardisert vallonsk, kan ein skriva desse lydane med au, ô eller â ut frå uttale.

Eiga tyding 

Over heile verda kan Å stå for lengdeeininga Ångström (1 Å = 10–10 meter) , som ikkje høyrer til SI-systemet.

«Å» er også eit ord i seg sjølv, både på norsk, svensk og dansk. Det kan tyda «bekk» eller «elv» på alle tre språka, og er infinitivsmerke i nynorsk og bokmål og i mange svenske dialektar. 

Elles er «å» ein preposisjon på norsk og svensk, men denne er mest berre bruka i samansetningar som «åtak», «oppå» med avstyttinga «på» og i nokre faste uttrykk som «å nyo», «å hovde» (norsk) og «å andra sidan» (svensk).

I tydinga «bekk» har Å gjeve namn til fleire stader i Skandinavia. Desse er ikkje uventa nokre av verdas kortaste stadnamn.

Å vert òg nytta for å uttrykka forundring, eller som eit uttrykk for at ein lyttar og syner interesse når nokon fortel nyhende. Lyden vert då vanlegvis trekt ut til ein lang å. 

 I Noreg
 Å i Meldal
 Å i Åfjord
 Å i Lofoten
 Å i Andøy
 Å i Vest-Agder
 I Sverige
 Å i Söderhamn
 Å i Norrköping
 I Danmark
 Å på Fyn

Det latinske alfabetet
Ligaturar
Pave

Pave er tittelen til den øvste leiaren av den katolske kyrkja. Paven er formelt biskop av Roma og statsoverhovud for Vatikanstaten. Den øvste leiaren for den koptiske kyrkja blir og kalla pave.

Historie 
Den katolske kyrkja reknar pavestillinga for å ha blitt stifta av sjølvaste Jesus Kristus, som utnemnde apostelen Peter til overhovud for dei som skulle følgja han. Paven blir då òg ofte omtala som «Peter sin etterfølgjar». Andre titlar som blir brukte er den opphavleg heidenske «Pontifex Maximus» (øvste brubyggjar) og «Servus Servorum Dei» (Tenar av Guds tenarar).

Ordet «pave» kjem frå latin papa, som tyder ‘far’. Dette blei brukt til å tiltala biskopar, men frå 300-talet var det berre brukt som tittel for biskopen av Roma.

Pavemakt 
Tidlegare styrte pavane over store delar av Italia, men denne kyrkjestaten forsvann i 1870 då han blei innlemma i den nye italienske staten. Paven trekte seg då tilbake til Vatikanet og nekta å ha noko med Italia å gjera. Først i 1920-åra klarte den dåverande italienske leiaren, Benito Mussolini, å oppnå forsoning med paven.

Liste over pavar 

Til tider har det vore meir enn éin pave. I ettertid har éin av dei fått status som den ekte paven, medan dei andre blir rekna som motpavar. Desse står i lista i kursiv.

Paverekkja går langt tilbake, og nokre opplysingar er usikre. Ho blir nå og då oppdatert. Denne lista er basert på den offisielle lista frå Vatikanet som blir gjeven ut i årboka for den katolske kyrkja, Annuario Ponteficio.

Frå byrjinga til 250

250–498

498–752

752–1003

1003–1254

1254–1503

1503–1758

1758-2005

Merknadar 

Nummereringa av pavar er feilaktig for tre namn:
 Stefan II vart feilaktig kalla Stefan III, og dette hang att lenge, slik at alle dei som tok dette namnet går under to ulike nummer. Det reelle er sett fyrst, med det feilaktige i parentes.
 Det finst ingen Martin II eller Martin III. Ved ei feiltaking tok ein Marinus I og Marinus II for å vere same namn, slik at han som skulle vore Martin II vart Martin IV.
 Johannes XVI er ein motpave, men sidan statusen hans var uklår i lang tid går den offisielle pavelista rett frå Johannes XV til Johannes XVII.

Den katolske kyrkja
 
Religiøse leiarar
Kyrkjelege titlar
Vatikanstaten
Farskap
Å i Lofoten

Å (lokal uttale: Åg) er eit tidlegare fiskevær i Moskenes kommune i Lofoten. 
Tradisjonelt har fiskeri vore ein viktig næringsveg, særleg torskefiske og vidare produksjon av tørrfisk og tran, men turistnæringa er blitt stadig viktigare.

Det finst to museum her, Lofoten Tørrfiskmuseum og Norsk Fiskeværsmuseum.

Kjende åværingar 
 Hans-Erik Dyvik Husby, songar i Turboneger

Sjå òg 
 Andre stader som heiter Å

Geografi i Moskenes
Fiskevær i Nordland
Haustkrokus

Haustkrokus blir bruka som namn på to ulike plantar:
 Naken jomfru el. tidlaus (Colchicum autumnale Linné) — ein giftig pryd- og nytteplante som særleg er viktig for utvinning av colchinin.
 Haustblomstrande artar av krokus, som t.d. Crocus speciosus og safrankrokus (Crocus sativus).
Tidløyse

Colchicum autumnale — ofte kalla naken jomfru eller tidlaus på norsk, men òg stundom kalla «haustkrokus» (sjå fleirtyding der) — er ein giftig pryd- og plante som særleg er viktig for utvinning av kolkisin («colchicin»)  — eit viktig lækjemiddel for behandling av sjukdommar som urinsyregikt og familiær middelhavsfeber. Colchicum skil seg frå krokus ved at blomstrane har seks pollenberarar i motsetnad til dei tre pollenberarane åt krokusen.

Skildring og vekst
Planten er fleirårig og veks frå ein oppsvulma del av stilken som kan minna om ein lauk. Blomane kjem om hausten, før blada, og dette har gjeve opphav til namnet naken jomfru. Det kjem ein eller to blomar frå kvar stilkrot. Dei minner om krokus, men har altså fleire pollenberarar og har alltid ei form for lilla, gjerne kvit inst i blomen. Dei tynne blada blir rundt 30 cm høge. 

Naken jomfru kjem opphavleg frå Vest-Asia, men har spreidd seg til store delar av det eurasiske kontinentet på eiga hand, og er blitt flytta til Nord-Amerika og New Zealand av menneske. Han er både brukt som hageplante og veks vilt.

Gift og medisin
Ein kan blir forgifta av berre ei lita mengd tidlaus. Symptoma minner om arsenikkforgifting, med oppkast, ei brennande kjensle i munnen og halsen, diaré, magesmerter og nyresvikt. Deretter kan ein døy av lungesvikt. Det finst inga særskilt motgift, i staden kan ein behandla ein som er blitt forgifta ved å pumpa han

Dei gamle grekarane er dei første til å skildra haustkrokusen som ein giftplante, men bysantinske og arabiske lækjarar tok til å bruka han som medisin mot ulike former for gikt. I moderne medisin bruker ein innhaldsstoffet kolkisin mot familiær middelhavsfeber, urinsyregikt (tidlegare podagra) og fleire typar kreft. Planten blir òg brukt som homøopatisk medisin mot ei rekke lidingar.

Bakgrunnsstoff

Giftige plantar
Planteliv i Europa
Planteliv på New Zealand
Takson namngjevne av Carl von Linné
Familiær irsk feber

Familiær irsk feber (FIF) er ein autosomal dominant sjukdom som liknar på familiær middelhavsfeber ved dei primære symptoma periodisk feber med buksmerter. FIF skil seg ut frå familiær middelhavsfeber ved at FIF er dominant medan FMF normalt er recessiv. Nyare forsking har òg vist at FEVH-mutasjonane som er karakteristiske for FMF ikkje er typiske for FIF-pasientar.

Kjelder 
M.F. McDermott ... [et.al.]: «Exclusion of the familial Mediterranean fever locus as a susceptibility region for autosomal dominant familial Hibernian fever,» i Journal of Medical Genetics, vol. 35 (1998), s. 432–434.
M.F. McDermott ... [et.al.]: «Linkage of familial Hibernian fever to chromosome 12p13,» i ''Am J Hum Genet, vol. 62 (1998) nr. 6, s. 1446–51.

Sjå òg 
 Familiær middelhavsfeber

Periodisk feber
Genetiske sjukdommar
Keltarar
Sør

Sør (sø eller syd i enkelte dialektar) er ei av dei fire himmelretningane, kompassretningane eller verdshjørna og vert som oftast forkorta med S. Ho er motsett av nord og har rette vinklar til aust og vest.

Sør er rekna som retninga mot den sørlege enden av aksen som jorda roterer rundt, kalla Sørpolen eller den geografiske sørpolen. Sørpolen ligg i Antarktis. Magnetisk sør er retninga mot den magnetiske sørpolen som ligg eit stykke unna den geografiske.

 På kompasset er sør gitt ved retninga 180 grader eller 200 gon.
 Dersom ein er vendt aust, er sør retninga til høgre.
 På ein flyplass vil ei sørvendt landingsbane ha nummer 18 etter kursen til det landande flyet (180 grader).

Ein nyttar ofte sudlegare strok for å snakke om område som ligg sør for oss, og då gjerne sør om ekvator. Syden vert først og fremst nytta om sør-Europa, og då særskilt når ein snakkar om ferie, til dømes sydenferie. Etterkvart har syden i denne samanhengen vorte brukt om andre solfylte feriestader.

Sjå òg 
 :kategori:sørlegaste punkt
 Nord
 Aust
 Vest

Orientering
Nevø

Nevø er ei slektskapsnemning for sonen til nokon sin bror eller syster. Ein kan òg nytta ordet brorson eller systerson for å vidare klargjera slektskapet.

Ordet «nevø» kjem frå fransk neveu, av latin nepos med same tyding. Det tilsvarande ordet for jenter, «niese», har ei liknande avleiing. Ei anna nemning for jenter og gutar nokon er onkel eller tante til er onkel- eller tantebarn. Desse nemningane kan opplevast som mindre formelle enn «niese» og «nevø».

Kjende nevøar 
Ole, Dole og Doffen er nevøane til Donald Duck

Sjå òg 
Nepotisme

Kjelder
 , , 
Er det lov å skrive tantebarn? ved foreldreportalen.no

Slekt
franske ord og uttrykk
Pave Johannes Paul I

Johannes Paul I () var pave frå 26. august 1978 til han døydde berre 33 dagar seinare. Han rakk ikkje å setje sitt preg på paveembetet, men vart etter innsetjinga samanlikna med Johannes XXIII. Eigenskapar som særleg vert trekt fram i omtalen av han er vennlegheit og audmjukskap.

Før pavevalet 
Den komande paven var fødd Albino Luciani, i Forno de Canale, som no heiter Canale d'Agordo, i Belluno i Italia. Han studerte ved bispedømmet Belluno sitt seminar, og vart ordinert som prest den 7. juli 1935. Han tok seinare ei doktorgrad i teologi ved Det pavelege universitet Gregoriana i Roma. Frå 1937 til 1947 var han viserektor ved seminaret i Belluno, og underviste òg i dogmatisk teologi, moralteologi, kyrkjerett og kyrkjekunst. 

I 1948 vart han pro-generalvikar, og i 1958 generalvikar for bispedømet Belluno. I 1958 vart han så utnemnd til biskop av Vittorio Veneto av Johannes XXIII. Han deltok i alle sesjonar av det andre Vatikankonsil (1962–1965). 15. desember 1969 vart han utnemnd til patriark av Venezia av Paul VI, og 5. mars 1973 til kardinal av same pave. 

Etter Pave Paul VI sin død vart Luciani vald til pave den 26. august 1978, og innsett neste dag. Angeluspreika hans på innsetjingsdagen viste han som ein varm person med sans for humor, og imponerte tilhøyrarane sterkt.

Den smilande paven 

Etter valet gjorde Johannes Paul det klart at han ynskte å «menneskeleggjere» paveembetet. Han fortalde offentleg at han hadde vorte knallraud av flauheit då han fekk vete at Paul VI hadde utnemnt han til patriark av Venezia. Som fyrste pave uttalte han seg i eintalsform, som «eg» og ikkje «vi». I talane slik dei er bevart for ettertida går ikkje dette alltid fram; dei vart gjerne endra til det tradisjonelle majestetiske fleirtal før dei vart trykt i pressemeldingar og L'Osservatore Romano.

Johannes Paul I var òg den fyrste som avviste sedia gestatoria, berestolen som paven tradisjonelt har brukt. Han gjekk likevel med på å bruke den etter at rådgjevarane hadde forklart han gongen hans verka upassande; han var plattfot og gjekk difor på ein spesiell måte. Etter at han var død har plattfotheita vorte trekt fram som eit positivt, menneskeleg trekk ved han. 

Han var svært skeptisk då han vart vald, og måtte overtalast til å akseptere embetet. Han skal ha sagt til kardinalane: «Måtte Gud tilgje dykk for det dykk har gjort for mi skuld»; bemerkninga skal ha vorte levert med det smilet som gav han tilnamnet «Den smilande paven». Mottoet hans var Humilitas, «audmjuke».

Bakgrunnsstoff

Johannes Paul 01
Pave Benedikt XV

Benedikt XV () var pave frå 3. september 1914 til han døydde i 1922.

Benedikt var fødd Giacomo della Chiesa i ein adeleg familie i Genova. Han tok den juridiske doktorgraden i 1875, og studerte seinare ved presteskolar og ved Vatikanets diplomatakademi, før han gjorde karrière som diplomat i teneste for pavestolen.

I 1907 avslutta han den diplomatiske tenesta og vart erkebiskop av Bologna. I 1914 vart han utnemnd til kardinal, og i den eigenskapen heldt han ei tale ved utbrotet av fyrste verdskrig om kyrkja sin posisjon og kyrkja sine plikter, der han la vekt på kyrkja måtte vere nøytral, fremje fred og bote all liding. Konklavet opna i slutten av august, og den 3. september vart Giacomo della Chiesa vald til pave. Han tok namnet Benedikt XV.

Pontifikatet hans vart dominert av krigen og alle omkastingane som følgde med. Han organiserte omfattande humanitære aksjonar, mellom anna skipa han eit byrå som skulle hjelpe krigsfangar frå alle nasjonar å kontakte familiane sine, og gjorde fleire forsøk på å forhandle fred (mellom anna det velkjente pavelege forslaget frå 1917), men alle sider såg på han som vennlegsinna ovanfor fienden og var uvillige til å akseptere vilkåra han føreslo. Vatikanet vart ikkje tekne med i fredsforhandlingane då krigen slutta, men paven skreiv ut ein encyklika, Pacem Dei munus, der han bad om internasjonal forsoning. I etterkrigstida la han ned mykje arbeid i å utvikle den kyrkjelege administrasjonen til betre å kunne handtere det nye samfunnet som utvikla seg.

Bakgrunnsstoff 

Italienske pavar
Folk frå Genova
Døde av lungebetennelse
Derrick

Derrick var ein velkjend og populær tysk krimserie for fjernsyn. Han vart produsert av ZDF, ORF og SF DRS i 281 episodar mellom 20. oktober 1974 og 16. oktober 1998. Hovudrolla som detektiven sjefinspektør Stephan Derrick, som løyste kompliserte mordsaker i München, hadde Horst Tappert. Den trufaste assistenten hans, Harry Klein, vart spelt av Fritz Wepper.

Serien er eksportert til 100 land, og var i tillegg til Tyskland særleg populær i Japan, Kina, Frankrike, Italia og Noreg.

Tyske fjernsynsseriar
Krimseriar
Fjernsynsseriar frå 1970-åra
Fjernsynsseriar frå 1980-åra
Fjernsynsseriar frå 1990-åra
The Late Show with David Letterman

The Late Show with David Letterman, kalla David Letterman-show på norsk, er eit timelangt komi- og prateprogram produsert og leia av David Letterman frå Ed Sullivan-teateret på Broadway i New York. Programmet debuterte 30. august 1993 og vert sendt av CBS i USA og TVNorge i Noreg. Programmet vart og vist hjå NRK 2 nokre år. Programmet sin musikkdirektør og leiar av husbandet The CBS Orchestra er Paul Shaffer.

Ifylgje august 2004-utgåva av programmet sitt interne nyhendebrev har The Late Show, i løpet av dei 11 åra, hatt 2264 sendingar, 4082 gjestar og 1668 musikalske opptredenar.

Letterman involverer ofte staben til programmet i sketsjar, blant andre Shaffer, programannonsør Alan Kalter, inspisient Biff Henderson, scenearbeidarane Pat Farmer og Kenny Sheehan, plakatgut Tony Mendez og assistent Stephanie Birkitt. Rupert Jee som er eigaren av butikken Hello Deli er og med i forskjellige innslag.

Mor til programleiar David Letterman, Dorothy Letterman(no Mengering) er og til tider på skjermen. I mange år var ho berre med via telefon, men i 1994 gjorde ho debut på tv-skjermen under OL på Lillehammer. Der hadde ho et intervju med blant andre Hillary Clinton. Ho var og Letterman si utsending til OL i 1998, Nagano, Japan og 2002 Salt Lake City, Utah, då saman med Biff Henderson. Ho pleier og å komme til programmet rundt morsdagen og bursdagen hennar.

Eit tidlegare «crew-medlem» Calvert DeForest også kjent som Larry «Bud» Melman var ofte brukt i sketsjar. Han var med frå starten på NBC i 1982, der han brukte namnet Larry "Bud" Melman) og blei også med David Letterman over til CBS i 1993. Der måtte han ta i bruk sitt verklege namn: Calvert DeForest. Han var med heilt fram til 2002.

Nordmenn som har gjesta Late Show 

Sissel Kyrkjebø (2 gonger), Maria Mena, Liv Arnesen, Mona Grudt og Sondre Lerche er dei 5 norske som har opptrådt hjå David Letterman. Eskil Rønningsbakken var invitert, men droppa opptredenen sin i protest på grunn av politiske standpunkt.

Regelmessige segment 
 Top Ten List
 CBS Mail Bag
 Stupid Pet Tricks
 Pat & Kenny Read Oprah Transcripts
 Know Your Current Events
 Will It Float?
 Is This Anything?
 Dr. Phil's Words of Wisdom
 Trump or Monkey?
 Dwight the Troubled Teen

Bakgrunnsstoff 
 Nettstad hjå CBS
 Side hjå IMDb

Late Show with David Letterman, The
Late Show with David Letterman, The
Fjernsynsseriar frå 1990-åra