alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Borgestad kyrkje

Borgestad kyrkje er ei langkyrkje frå 1907 på Borgestad i Skien kommune i Vestfold og Telemark.  Borgestad er eit sokn i  Skien prosti.

Byggverket er i stein og skal ha 475 plassar.  Ho er utsmykt mellom anna med glassmåleri av Emanuel Vigeland.

Kyrkja vart gjeven av statsminister Gunnar Knudsen etter ønskje frå den 16 år gamle dødssjuke dottera hans.

Bakgrunnsstoff
 Grenland.no - om kyrkja
 Om Borgestad sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
 Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen
 «Kirkebøker, Telemark» på nettstaden til Arkivverket 
 Olav Skjevesland: Visitasforedrag, 2004
 Eldre fotografi av Borgestad kyrkje på nettstaden til Nasjonalbiblioteket
 

Kyrkjer i Skien
Henrik Nissen
norske kyrkjer frå 1907
Kulturminne i Skien
Kyrkjer i Skien prosti
Langkyrkjer i Agder og Telemark bispedømme
Aragvi

Aragvi er ei elv i Georgia på sørsida av Kaukasusfjella. Ho er 112 km lang og nedslagsfeltet dekkjer eit område på 2 724 km². Elva renn over eit underlag av sandstein, skifer og kalkstein. Demninga og vasskraftverket som er bygd i elva produserer mykje av elektrisiteten i Georgia. Demninga stod ferdig i 1986 og danna Zjinvali-reservoaret. Nær reservoaret ligg slottet Ananuri og ei kyrkje for Jomfru Maria sin himmelfart. 

Aragvi munnar ut i Mtkvari nokre kilometer nedanfor demninga, ved Mtskheta.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Aragvi River» frå ,  den 28. mai 2007.

Bakgrunnsstoff 
 Geografisk skildring av Aragavibassenget
 Sosioøkonomisk kart over Aragavibassenget

Elvar i Georgia
Bzipi

Bzipi (abkhasisk skrift Бзыҧ, georgisk ბზიფი, russisk Бзыбь) er den største elva i Abkhasia vest i Kaukasus. Ho renn nedover frå Store Kaukasus og ut i Svartehavet i to greiner. Ho har ei lengd på 110 km og eit nedslagsfelt på 1 510 km²

Bzybdalen går mellom fjellkjedene Bzipi, Gagra og nokre andre fjellkjeder i Store Kaukasus. Ein veg frå Svartehavet til den kjende innsjøen Ritsa går langs elva. 

Elva er ei populær elv for kajakkpadling og rafting.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Bzyb River» frå ,  den 28. mai 2007.  
 

Elvar i Georgia
Elvar i Abkhasia
Kaukasus
Tsjoloki

Tsjoloki (georgisk ჩოლოქი) er ei elv i Georgia som dannar grensa mellom den autonome provinsen Adsjaria og provinsen Guria. Eit stund på 1800-talet danna ho grensa mellom Tyrkia og Russland.

Under krimkrigen tvinga 13 000 russiske soldatar, som hovudsakleg bestod av georgiske militssoldatar under generalløyntnant prins Ivan Malkhazovitsj Andronnikov, Sinan Pasha sin tyrkiske styrke på 35 000 soldatar bort frå den venstre breidda av Tsjoloki den 4. juni 1854. 

Ein anna militærepisode fann stad 16. april 1918, då den georgiske nasjonalgarden under generalløyntnant Giorgi Mazniasjvili slo tilbake den tyrkiske invasjonsstyrken. 

Brua over Tsjoloki var hovudvegen mellom Adsjaria og resten av Georgia, men vart sprengd i stykke 2. mai 2004 av den avsette leiaren av sjølvstyret. Den adsjariske leiaren Aslan Abasjidze kalla sprenginga «ei preventiv handling for å unngå ein mogeleg militæraksjon frå dei sentrale georgiske styresmaktene».

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Choloki River» frå ,  den 28. mai 2007.  
 

Krimkrigen
Elvar i Georgia
Adsjaria
Inguri

Inguri er ei elv vest i Georgia. Ho er 213 km lang og har sitt utspring på grensa til den autonome republikken Abkhasia. Elva spelar ei viktig rolle for vasskraftproduksjonen i området. 

Elva har sitt utspring høgt i Kaukasusfjella nær det høgaste fjellet i Georgia, Sjkhara, og snor seg gjennom fjelldalane mot nordvest før ho snur sørvestover og munnar ut i Svartehavet nær Zugdidi.

Etter den georgisk-abkhasiske konflikten (1992-1993) har både Georgia og Abkhasia troppar langs elva. Russland har òg fredsbevarande styrkar her. Det einaste lovlege kryssingspunktet er den 870 meter lange Inguribrua, som vart bygd av tyske krigsfangar frå 1944 til 1948. Det finst òg fleire ulovlege overgangar over elva. 

Elva spelar ei viktig rolle i georgisk kraftproduksjon. I 1988 vart Inguridemningen bygd med ei høgd på 240 meter. Dette er den største konstruksjonen i Kaukasus. Han har ein kapasitet på 1,1 millionar kubikkmeter vatn, og vasskraftverket produserer 4,5 millionar kW energi per år, om lag 40 % av den nasjonale energiproduksjonen. Kapasiteten er 1 300 megawatt.

Bakgrunnsstoff 
 Inguribrua, kontrollposten mellom Georgia og Abkhasia
 Inguridemningen, statistikk og bilete

Kjelde 

Elvar i Abkhasia
Elvar i Georgia
Kodori

Kodori (abkhasisk Кәыдры, Kwydry; georgisk კოდორი, Kodori) er den nest lengste elva i Abkhasia, den sjølvstyrte republikken i Georgia. Ho har sitt utspring der elvane Sak'en og Gvandra renn i hop. 

Elva renn gjennom Kodoridalen.

Elvar i Georgia
Elvar i Abkhasia
Kaukasus
Psou

Psou (georgisk ფსოუ, russisk Псоу) er ei elv vest i Kaukasus, og renn nedover den sørlege sida av Store Kaukasus og dannar grensa mellom Abkhasia, den sjøvstyrte republikken i Georgia, og Russland. Elva munnar ut i Svartehavet. Ho har ei lengd på 57 km og eit nedslagsfelt på om lag 420 km². Psoudalen grensar til fjellkjeda Gagra i Abkhasia i aust.

Elvar i Russland
Elvar i Georgia
Elvar i Abkhasia
Rioni

Rioni (georgisk რიონი Rioni) er den viktigaste elva vest i Georgia. Ho har utspringet i Kaukasusfjella, i regionen Ratsja og renn vestover mot Svartehavet, der ho munnar ut nord for byen Poti. Byen Kutaisi, ein gong hovudstad i det antikke Colchis, ligg ved elva. 

Byen var kjend for dei gamle grekarane som Phasis (gresk: Φάσις), og vart først nemnd av Hesiod i verket hans Theogony, og seinare av fleire andre forfattarar. Sokrates refertete i Phaedo at den delen av verda han kjende til låg mellom Pillarane til Herkules og elva Phasis.

Namnet på fasan (pheasant på t.d. engelsk) kjem av det greske namnet på elva, sidan det var her ein først møtte på desse fuglane i antikken.

Kjelder 
 Concise Dictionary of English Etymology, Oxford University Press, T.F. Hoad, 1996

Elvar i Georgia
Terek

Terek (russisk Терек; georgisk თერგი, Tergi; avarisk Терек) er ei stor elv nord i Kaukasus, som renn gjennom Georgia og Russland på veg mot Kaspihavet. Ho har utspring i fjellsida til Kazbek i Georgia og renn så nordover gjennom Nord-Ossetia og byen Vladikavkaz. Ho snur så austover og renn gjennom Tsjetsjenia og Dagestan før ho deler seg i to greiner, som begge munnar ut i Kaspihavet. Nedanfor byen Kizljar dannar dei eit sumpaktig elvedelta som er om lag 100 km breitt.

Elva er ein naturressurs i området, og vert nytta til kunstig vatning og produksjon av vasskraft i dei øvre delane.

Dei største byane langs Terek er Vladikavkaz, Mozdok og Kizljar.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Terek» frå ,  den 28. mai 2007.  
 

Elvar i Georgia
Elvar i Russland
Elvar i Nord-Ossetia
Elvar i Kabardino-Balkaria
Elvar i Tsjetsjenia
Elvar i Dagestan
Elvar i Stavropol kraj
Athaulf

Athaulf er namnet på den andre kongen over vestgotarane. Han tok over etter Alarik og rådde frå 412 til 415. Athaulf er òg rekna som den første kongen av Toulouse-kongedømet.

Athaulf vart kalla til Italia frå Pannonia, der han var hovding for ein stor sambandshær av gotarar og hunarar. Som svoger av Alarik vart han rekna å vera av same ætta, og av høg byrd.

Då Alarik døydde utan ervingar, vart Athaulf vald til konge for visigotane. Under hans førarskap var visigotane i Italia til utpå året 413, då dei drog seg ut. I krisa som rådde valde romarane under keisar Honorius å tilby gotarane bustad i Gallia. I 413 kom det til herjing i Gallia, og stor uvisse om rettane visigotane hadde der. Keisaren drog seg frå avtala med gotarfolket, slik han før hadde svike Alarik, og Athaulf sette hæren til å herje i søre Gallia. Denne ufreden vara ved til 414, etter at Athaulf vart hardt såra under eit åtak på Massilia. Same våren ekta han søstera av keisar Honorius, Galla Placidia. Ho hadde vore eit viktig tingingskort i feiden mellom Athaulf og keisaren. Dei vart gift i Narbonne, og Athaulf bar romerske klede under bryllaupet.

Fallet 

Tidleg på året 415 drog Athaulf folket sitt utor søre Gallia. I september same året vart han stukken ned i Barcelona av ein av vaktene sine, kalla Eberwolf. Grunnen som var gjeven var at Athaulf i si tid hadde drepe ein av dei gotiske underhovdingane. I dette drapet ligg det eit krav om blodhemn, med òg ei trette om leiarskapen mellom dei gotiske hovdingane. Den som sytte for at Athaulf miste livet var ein Sigerik, som rådde ei veke. Sigerik vart drepen av den neste visigotarkongen, Wallia.

Jordanes skriv: «Kongsmakti yver vesegotane gav dei Atavulf, skyldingen åt Alarik, ein ovkar både til kropp og sjel; han var sakte ikkje so høgvaksen, men han var vel ihopkomen og andletsfager...

...Tridje året etter at han kua Gallia og Spania laut han livet lata (415); det var ein Evervulf som han jamnt hadde til løye fordi han såg so snodig ut; so rende han sverdet sitt i magen på kongen til slutt. Då han var død, sette dei Sigerik til konge; men han au vart drepen med svik av sine eigne, og miste snøgt både rike og liv.»

Herwig Wolfram meiner Athaulf står som symbol på ei utvikling for gotarane, frå «barbarfolk» til «kulturfolk», og frå fotsoldatar til ryttarfolk. Med Athaulf er den førti år lange gotiske «diasporaen» slutt, og dei har fått seg eit nytt heimland. Gotarane flytta ikkje på seg meir etter hans tid.

Kjelder 

 Jordanes: Gotesoga
 Herwig Wolfram: The Goths

Vestgotiske herskarar
Døde i 415
Kamtsjatka oblast

Kamtsjatka oblast (russisk Камчатская область) var fram til 1. juli 2007 ein provins i Russland og eit av føderasjonssubjekta i den russiske føderasjonen. Hovudstaden var Petropavlovsk-Kamtsjatskij, arealet 472 300 km² og innbyggjartalet 358 801 (2002). Den nordlege delen av Kamtsjatka oblast utgjorde tidlegare det sjølvstyrte distriktet (okrug) Korjakia. Korjakia var både ein del av Kamtsjatka oblast, og samstundes eit eige føderasjonssubjekt. Denne litt forvirrande situasjonen tok slutt 1. juli 2007, då Kamtsjatka oblast og Korjakia vart slått saman til det nye føderasjonssubjektet Kamtsjatka kraj. Dette vart godkjend i ei folkerøysting 23. oktober 2005.

Demografi 
Ved folketeljinga i 2002 var folket i Kamtsjatka oblast for det meste etniske russarar (80,9 %). 5,8 % var ukrainarar. Den største urfolksgruppa var korjakar, som utgjorde 2,0 % av folketalet. Desse bur hovudsakleg i Korjakia, der dei utgjorde 26,7 % av folket. Som i mange andre delar av arktisk Russland var folketalet i Kamtsjatka oblast sterkt minkande. I 1989 var folketalet 471 932. Frå 1989 til 2005 sokk folketalet med 25,4 %. Over halvparten av folket budde i hovudstaden Petropavlovsk-Kamtsjatskij (196 000 i 2005).

Historie 
Urfolka korjakar, itelmenar, evenar, aleutar og tsjuktsjarar budde på Kamtsjatka før russarane kom dit. Russarane nådde først Kamtsjatka på slutten av 1600-talet, mellom anna ved ekspedisjonane til Semjon Dezjnjov og Vladimir Atlasov. På 1700-talet var det etablert permanente russiske busetjingar på Kamtsjatka. Petropavlovsk vart grunnlagd som festning i 1740. I 1812 budde det om lag 3200 urfolk og 2500 russarar i området. Petropavlovsk vart angripen av ein britisk-fransk styrke under Krimkrigen i 1854, men vart ikkje erobra. Etter at Alaska vart seld til USA i 1867 mista området betydning for Russland, og på slutten av 1800-talet oppretta amerikanarane fleire handelsstasjonar i området. Etter den russiske revolusjonen oppnådde Sovjetunionen kontroll over området i 1923. Kamtsjatka oblast låg under Khabarovsk kraj fram til 1956 då det vart eige oblast.

Bakgrunnsstoff 
 Artikkel frå NUPI

Tidlegare russiske føderasjonssubjekt
Holmedal

Holmedal er ei bygd og tidlegare tettstad i Askvoll kommune i Sunnfjord. Staden ligg på nordsida av Dalsfjorden. Riksveg 608 og 609 går gjennom bygda.

Knivfabrikken Helle Fabrikker og Holmedal kyrkje ligg i Holmedal.

Geografi i Askvoll
Sunnfjord
Bygder i Vestland
Utgåtte tettstader
Wallia

Wallia, Valia eller Valja er rekna som den fjerde kongen over vestgotarane og den andre etter at dei kom til Spania. Han tok over etter Athaulf. Wallia fullførte den gotiske hertakinga av Spania. Han rådde frå 415 til 418.

Wallia vart vald frå ei rekkje med kongsemne etter at Athaulf var fallen. Opphavleg var han esla til å halde fram med krigen mot romarane, men laut først kome i rette med andre vanskar: det fanst ikkje mat. Visigotane kom seg over Den iberiske halvøya utan vanskar, og Wallia esla seg til Afrika. Han vart stansa i dette av di visigotane ikkje kunne stort om sjøfart. For å skaffe korn laut Wallia gå inn på audmjukande vilkår med romarane, og gje over Galla, enka etter Athaulf.

I Spania førte Wallia krig mot vandalane og alanane, men dei let svebarane vera.

Wallia laut stri med krava den romerske keisaren sette til kvar gotarane kunne slå seg ned, og at keisaren la seg opp i kvar grensene for landet skulle gå. Keisaren rekna seg framleis som øvste leiar av dei landa som no var skjenkt til visigotane. Soleis laut Wallia framleis finne seg i å vera vasall under keisaren.

Jordanes skriv: «Gotekongen Valja rasa so fælsleg mot vandalane at han jamvel vilde sett etter deim til Afrika, um han ikkje hadde vorte stogga av same ulukka som hende Alarik fyrr då han vilde yver. Då han hadde vunne eit strålande namn i Spania og ein ublodig siger, drog han seg attende til Toulouse. Han jaga ut fiendane or nokre provinsar og lét romarriket få deim, soleis som han hadde lova. Lang tid etter vart han sjuk og gjekk or heimen.» (Gotesoga, omsett av Sigmund Skard).

Wallia i kulturen 
Wallia er truleg utgangspunktet for forteljingane om den visigotiske sogekongen Walter av Aquitaine.

Kjelder 

 Jordanes: Gotesoga
 Herwig Wolfram: The Goths

Vestgotiske herskarar
Spansk historie
Døde i 419
De facto

De facto kjem frå latin og tyder «faktisk» eller «i røynda». De facto er det motsette av de jure som tyder «etter lov». Om noko er de facto er det som regel allment anerkjend.

I juridiske situasjonar tyder de jure det som lova seier, medan de facto viser til korleis lova faktisk vert tolka og nytta.

Sjå òg 
 De jure
 Sovande paragraf

Latinske ord og uttrykk
Juridisk terminologi
De jure

De jure (opphavleg skrive de iure) kjem av latin og tyder «av rett/i følgje lova». 
Skiljet de facto og de jure vert nytta når det er eit vesentleg skilje mellom den reint formelle rettstilstanden, og korleis det er i praksis. 

Til dømes vert regjeringa i Noreg utpeikt de jure av Kongen, medan han de facto ikkje har hatt full råderett over utpeikinga sidan 1840-talet.

Sjå òg 
De facto

Latinske ord og uttrykk
Juridisk terminologi
Statsvitskap

fr:Liste de locutions latines#D
Abkhasia

Abkhasia (abkhasisk Аҧсны (Apsny), georgisk აფხაზეთი (Apkhazeti), russisk Абхазия (Abkhazija)) er ein de facto sjølvstendig republikk innanfor grensene til Georgia. Han ligg ved austkysten av Svartehavet og grensar til Russland i nord. Ingen internasjonale organisasjonar eller land har anerkjend sjølvstyret til Abkhasia, og han vert rekna som ein autonom republikk av Georgia (georgisk: აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკა, abkhasisk: Аҧснытәи Автономтәи Республика) med Sukhumi som hovudstad. 

Ei lausrivingsrørsle av etniske abkhasarar kravde sjølvstende frå Georgia i 1992 og dette utløyste den georgisk-abkhasiske konflikten frå 1992 til 1993, der den georgiske hæren måtte sjå seg slått. Dette førte vidare til masseutflytting av georgiarar frå Abkhasia. Trass i våpenkvile i 1994 og med fredsbevarande SN-styrkar i området, har ein ikkje kome fram til noko løysing på konflikten, og området er framleis delt mellom dei to rivaliserande styresmaktene. Over 83 % av området er kontrollert av den russiskstøtta separatistregjeringa i Sukhumi, medan resten er styrt av representantar av ein de jure regjering i Abkhasia, det einaste organet som er internasjonalt anerkjend som styresmakt i Abkhasia. Han held til i Kodoridalen, som Georgia har kontroll over.

Geografi 

Abkhasia dekkjer eit areal på om lag 8 600 km² i dei vestlege områda av Georgia. Kaukasusfjella ligg i nord og nordaust langs grensa mellom Abkhasia og Russland. I aust og søraust ligg den georgiske regionen Samegrelo-Zemo Svaneti; og i sør og søraust Svartehavet. 

Abkhasia er svært fjellkledd, og Store Kaukasus, med enkelte andre fjellkjeder som utstikkarar, dominerer store delar av området med djupe dalar innimellom. Dei høgaste toppane i Abkhasia ligg i nordaust, og fleire strekkjer seg over 4 000 meter. Den komplekse topografien gjer at store delar av naturen i Abkhasia er urørt, og berre kystområda og dalane er dyrka, der ein produserer te, tobakk, vin og frukt. 

Mange elvar med utspring i Kaukasusfjella renn gjennom Abkhasia. Dei største elvane er Kodori, Bzyb, Ghalidzga og Gumista. Elva Psou fungerer som grense mellom regionen og Russland, medan elva Inguri er grense mellom Abkhasia og resten av Georgia. Det finst fleire innsjøar i området, og Ritsa er den mest kjende av desse.

Klima 

Sidan Abkhasia ligg ved Svartehavet og vert verna frå kald nord- og austavind av Kaukasusfjella, er klimaet svært mildt. Kystområda har eit subtropisk klima med ein årleg normaltemperatur på 15 °C. Klimaet vert gradvis kaldare med høgda. Abkhasia får relativt mykje nedbør og varierer frå 1 100 til 1 500 mm langs kysten til 1 700 til 3 500 mm i dei høgare fjellområda.

Bakgrunnsstoff 

 President of the Republic of Abkhazia. Offisiell side 

 
Omstridde område i Georgia
Georgia
Ikkje-anerkjende statar
Kodoridalen

Kodoridalen (òg kalla Kodorigjelet, georgisk კოდორის ხეობა) er ein elvedal i Abkhasia, den sjølvstyrte republikken i Georgia, og fungerer som ei grense mellom republikken og resten av Georgia. Dei øvre delane av dalen var lenge den einaste delen av Abkhasia som den sentrale georgiske regjeringa hadde kontroll over, og vart kalla Øvre Abkhazia (georgisk ზემო აფხაზეთი, Zemo Abkhazeti). I 2008 tok russisk-abkhasiske styrkar kontroll over dalen.

Kodoridalen ligg i dei øvre områda av elva Kodori, nordaust i Abkhasia. Med ei høgd på mellom 1 300 og 3 984 meter dekkjer området over fleire typar landskap. Klima er nesten alpint og fuktig. I løpet av eit år kjem det normalt 1 600 til over 2 000 mm. Middeltemperaturen varierer frå om lag -3 °C i januar til 14 °C i juli. 

Fleire landsbyar ligg oppover dalen, og dei største er Sjkhara, Omarisjara, Zemo Azjara, Kvemo Azjara og Lata.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Kodori Valley» frå ,  den 16. mai 2019.

Bakgrunnsstoff 
 Kodori ved blacksea.free.fr

Abkhasisk geografi
Georgisk geografi
Dalar i Asia
Pisco

For byen Pisco sjå Pisco.

Pisco (quechua pisqu, 'liten fugl') er eit chilensk og peruansk brennevin laga av druer frå vinområda i dei to landa. Pisco er det mest utbreidde og typiske brennevinet i Peru, Bolivia og Chile. Han blir brukt i cocktailen pisco sour, som er ikonisk for både Chile og Peru.

Det har oppstått ein tvist mellom dei to produsentlanda om retten til å produsere brennevinet som ein eksklusivt kulturvare fordi både Chile og Peru reknar pisco som sitt nasjonalbrennevin. I Peru vert det hevda at pisco oppstod i byen Pisco, medan chilenarane har gjeve landsbyen La Unión det nye namnet Pisco Elqui for å gå imot argumentet frå Peru.

Bakgrunnsstoff 

Brennevin
Chevrolet Corvette

Chevrolet Corvette er ein amerikansk sportsbil lansert i 1953. Bilen vert tilverka av General Motors i Bowling Green i Kentucky i USA.

Bakgrunnsstoff 

Chevrolet
Sportsbilar
Skipingar i 1953
Hage

Ein hage er eit avgrensa område der det vert dyrka pryd- og nyttevekstar. 

Ordet har same rot som «hegn», slik tydde «hage» opphavleg eit innhegna område. I moderne tyding er ordet bruka sidan 1600-talet, og har i somme samanhengar trengt bort ordet «gard». Spesialiserte hagar er til dømes grønsakshagar, urtehagar og eplehagar. Hamnehage viser framleis til eit inngjerda beiteområde, medan barnehagen berre har hegna til felles med den tradisjonelle hagen.
 
Hagar og parkar utgjer ein spesiell type kulturminne ved at dei på den eine sida er menneskeskapte anlegg, på den andre sida kultivert natur. Hagane har oppigjennom åra vore til nytte ved at dei har vore ein stad for produksjon av nyttevekstar, dei har gjeve rom for leik og kvile, og dei har gjeve eigarane status andsynes lokalmiljø og gjester frå verda utanfor.

Historiske hagar 

«Edens hage» med rennande vatn, fire verdshjørne og tre med frukter har i periodar vore eit ideal i europeisk hagekunst. Babylons hengande hagar var eit av verdas sju klassiske underverk.

Norsk hagehistorie 
 

I Noreg har enkle, inngjerda hagar for nytte og pryd eksistert frå førhistorisk tid. Med røter i krossdelte klosterhagar frå  mellomalderen vart ein folkeleg utgåve av den geometrisk inndelte renessansehagen utbreidd over heile landet. Den meir storslegne barokkhagen var mindre utbreidd i Noreg.

Den engelske landskapshagen braut med dei rette linene og den formklypte vegetasjonen i hagane frå renessansen og barokken. Norsk natur låg godt til rette for denne frie stilen, og over størstedelen av landet kom det små landskapsparkar med treklyngjer og store grasflater, oppdemde bekkeløp, spaserstiar og paviljongar. I 1800-talshagen dominerte landskapsstilen òg, men då helst i mindre utgåve. Men element som grusstiar, frittliggjande blomebed med sommmarblomar, lysthus og kjøkkenhage høyrde med. 

Nyformalismen braut med landskapsstilen, og tok opp element frå renessansen og barokken: eit rettvinkla grunnplan, mjukna opp med hardføre staudar, roser og blomande buskar. Hagane vart inndelte i mange rom ved hjelp av gjerde eller klipte hekkar. 

Funksjonalismehagane vart innretta for aktiv bruk med ubrotne plenflatar for leik og samvære, utan arbeidskrevjande blomebed overalt. Staudebed vart lagde i kanten av plenen eller langs hellelagde gangstiar som berre gjekk der det var høgst naudsynt. Hagen vart ramma inn med buskplantingar. Hagen skulle vere lettstelt, tanken om historiske ideal var vraka. For mange var «naturtomta» med eit tilsynelatande urøyvd landskap den beste hagen.

Sjå òg 
 Hagebruk
 Gartnar
 Botanisk hage

Kjelder 

 Riksantikvaren: Gamle hager – undersøkelse og restaurering
 UMB Status og innflytelse med hagekunst 
 Falk og Torp (1906): Etymologisk ordbog over det norske og det danske sprog

Bakgrunnsstoff

 
Hagebruk
Avstengde område
Whalsay



Whalsay (av norrønt Hvalsey, 'Kvaløy') er ei øy i Shetlandsøyane i Skottland. Øya ligg austom Shetland Mainland og hadde i 2001 vel 1030 innbyggjarar. Øya er frodig og relativt tett busett. Dei viktigaste næringsvegane er fiskeria og jordbruket (crofting).

Viktigaste landsbyen er Symbister sør på øya. Der har fiskeflåten heimehamn. Ferjene til og frå Mainland går mellom Symbister og Laxo og Vidlin. Til vanleg er det to ferjer som går i trafikk mellom Symbister og Laxo. Ferjene går kvart 45. minutt, og overfarten tek om lag 30 minutt. Når vêret er for hardt og sjøen for grov går ferjene til Vidlin i staden for til Laxo. Denne turen tek i godt vêr om lag 45 minutt, men i dårleg vêr kan det ta mykje lenger tid. 

Øya har òg ei flystripe, ho ligg ved Skaw nord på øya.

Andre landsbyar er Clate, Isbister, Sandwick, Saltness, Challister og North Park. 

Ved Skaw ligg Skaw Taing som er ein 18-hols golfbane, den nordlegaste i Storbritannia.

Whalsay er òg kjend som «bonny isle».

Utviklinga av folketalet på Whalsay

Bakgrunnsstoff

Nettstader 
 «Whalsay» frå Gazetteer for Scotland
 scottishislands.org.uk 
 Shetland in Statistics 2006 frå shetland.gov.uk

Fotnotar

Andre nettstader 
 Lydprøvar på Whalsaydialekten

Denne artikkelen byggjer på «Whalsay» henta frå Wikipedia på engelsk 29. mai 2007.

Stadnamn av norrønt opphav i Skottland
Øyar i Shetlandsøyane