alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Khabarovsk kraj

Khabarovsk kraj (russisk skrift Хабаровский край) er eit territorium (kraj) i Russland og eit av føderasjonssubjekta i den russiske føderasjonen. Hovudstaden er Khabarovsk, arealet er 788 600 km² og innbyggjartalet er 1 343 900 (2010).

Geografi 
Khabarovsk kraj ligg ved stillehavskysten, i den sentrale delen av det russiske fjerne austen. I sør har territoriet grense til folkerepublikken Kina, i aust ligg Okhotskhavet og Japanhavet - delar av Stillehavet. Over 70 % av territoriet er berglendt - høgste punktet, i fjellkjeda Suntar-Khajata, ligg 2 933 meter over havet. I sør renn elva Amur gjennom territoriet og ut i havet. Denne elva heiter Heilongjiang på kinesisk side. Den transsibirske jernbanen går gjennom området.

78 % av territoriet er skogdekt. Det finst store førekomstar av kol og tinn og uutnytta oljeførekomstar. Ellers finst det reservar av mange ulike metall, til dømes jern, gull og sølv. Berre om lag 8 % av arealet er jordbruksland - det vert dyrka litt kveite, havre, bygg, soyabønner og poteter her. Det er mange elvar og innsjøar i området, og det er eit populært reisemål for jegerar og fiskarar frå andre delar av Russland.

Folkesetnad 
Dei største byane er Khabarovsk (577 400) og Komsomolsk-na-Amure (263 900).

Etniske russarar er i klart fleirtal i befolkninga. Ved folketeljinga i 2010 var dei største etniske gruppene:
 Russarar: 88,1 %
 Ukrainarar: 2,0 %
Det bur òg fleire urfolksgrupper i området, desse utgjorde ved folketeljinga små minoritetar:
 Nanaiar: 11 009 (0,8 %)
 Evenkar: 4101 (0,3 %)
 Ultsjar: 2621 (0,2 %)
 Nivkhar: 2149 (0,2 %)
 Evenar: 1128 (0,1 %)
 Udegejar: 620
 Negidalar: 480
 Orotsjar: 441

Historie 

Dei første russiske oppdagarane kom til dette området på midten av 1600-talet. Dei nådde Okhotskhavet i 1639 og bygde eit fort. I 1650 nådde oppdagaren Jerofej Khabarov elva Amur. Området er i dag oppkalla etter han. Russarane i dette området kom etter kvart i konflikt med kinesiske interesser, og i 1689 forlét russarane området rundt Amur under Nertsjin-avtalen.

På midten av 1800-talet kom russarane attende. Dei oppdaga at det gjekk an å segla opp Amur med havgåande skip, og i 1858 vart fortet Khabarovka - dagens by Khabarovsk - bygd ved Amur-elva. Grensa med Kina vart regulert ved ein avtale same år. Etter den russiske revolusjonen var Khabarovsk i hendene på kontrarevolusjonære styrkar - kvitegardistar - mellom 1918 og 1920. Den administrative eininga Khabarovsk kraj vart oppretta i 1938. I 1991 vart det Jødiske autonome området, som hadde vore underlagt Khabarovsk kraj, lausreve.

Fotnotar

Bakgrunnsstoff 
 Khabarovsk kraj sine offisielle heimesider på russisk og engelsk
 Kommersant artikkel  på engelsk

Russiske føderasjonssubjekt
Khabarovsk

Khabarovsk (russisk skrift Хаба́ровск, kinesisk 伯力, Bólì) er ein by i Russland i det russiske fjerne austen, og hovudstad i Khabarovsk kraj. Khabarovsk har om lag 575 000 innbyggjarar og ligg i innlandet ved elva Amur, 30 kilometer frå grensa til Folkerepublikken Kina. 

Byen ligg ved den Den transsibirske jernbanen og har internasjonal flyplass og elvehamn. Etter den andre verdskrigen vart det halde rettssaker mot japanske krigsforbrytarar her.

Historie 
Området var opphavleg ein del av Kina, av det mandsju-styrte kinesiske riket, og vart då kalla Boli. Den mandsjurske busetjinga oppstod på 1100-talet.

26. mars 1652 vart kosakkar angripe av eit mandsjurisk kavalier nær Atsjansk (russisk Ачанск), eit russisk fort som ligg der Khabarovsk ligg i dag, men dei klarte ikkje å ta fortet. I 1654 møtte ein mandsjursk-koreansk hær ein russisk hær i slaget ved Hutong (hangul: 후퉁강 hanja: 厚通江 (混同江)), som dei mandsjuriske-koreanske styrkane vann. Fire år seinare, i 1658, sendte Hyojong igjen troppar for å hjelpe Qing-dynastiet mot Russland; 260 koreanske musketerar og kanKorean musketeers og kanonérar vart sendt mot russarane under ein amur-koassak, Onufrij Stepanov (russisk Онуфрий Степанов-Кузнец). Dei mandsju-koreanske styrkane møtte russarane ved Sjarhody (kinesisk 沙尔虎达, russisk Шарходы/Шарходе, hangul 의례목성 (어라이무청)), ved munningen av elva Sungari, og tok livet av 270 russarar og dreiv dei ut av det mandsjuriske områet. Desse felttoget vert i koreanske krøniker kalla Nasun Jeongbeol (hangul 나선정벌, hanja 羅禪征伐, russisk Усмирении России).

I 1858 vart området avstått til Russland etter Aigun-traktaten. Dei russiske styrkane grunnla ein militær utpost kalla Khabarovka (russisk Хаба́ровка) kalla opp etter denne russiske utforskaren Jerofej Khabarov. Utposten vart seinare eit viktig industrisenter i regionen. 

Byen ligg der Ussuri munnar ut i Amur, om lag 800 km nord for Vladivostok og mellom byane går det nattog langs den transsibirske jernbanen. Til Moskva er avstanden langs jernbanen 8523 km.

I 1894 vart ei avdeling av Det russiske geografiske forbundet oppretta i Khabarovsk og dei grunnla bibliotek, teater og museum i byen. Sidan den gong har kulturlivet i Khabarovs blomstra. Mykje av den opphavlege historia til urinnbyggjarane er godt bevart i museum og ved stader som busetnadane Nanaj i Sikhatsji-Aljan, der det finst 1300 år gamle klippemålingar. Khabarovsk kunstmuseum har ei samling av gamle russisk ikon.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 

Busetnader grunnlagde i 1858
Verdsrommet

Verdsrommet eller det ytre rommet er den delen av universet som ligg utanfor atmosfæren til jorda og mellom himmellekamar. Verdsrommet er ikkje heilt tomt, men likner eit vakuum ved at det har ein særs låg partikkeltettleik. I det ytre verdsrommet er trykket ca. 10−14 pascal, kring 10 molekyl per milliliter. Av partiklar finn ein hovudsakleg hydrogen og helium i plasmaform, nøytrinoar og kosmisk støv, i tillegg til elektromagnetisk stråling, magnetfelt og kosmisk stråling.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Outer space» frå ,  den 18. mai 2019.
Røntgenstråling

Røntgenstråling er ein type ioniserande elektromagnetisk stråling som har særskilde eigenskapar i høve til biologisk materiale. Strålinga har kortare bølgjelengd enn ultrafiolett stråling, men lengre bølgjelengd enn gammastråling, det vil seie ca. mellom ti nanometer og ti pikometer.

Bruk 
Strålinga kan mellom anna trenga gjennom mjukt vev i menneskekroppen, men ikkje skjelettet eller tyngre stoff som bly. På grunn av dette blir det mykje brukt mellom anna innan helsevesenet til å ta bilde av innsida av kroppen. Strålinga blir òg brukt innan materialundersøking og krystallografi. 

Strålinga kan òg skada kroppen og aukar risikoen for å få kreft. På den andre sida blir ho òg brukt til å drepa kreftsvulstar i stråleterapi.

Historie 
Fysikaren Wilhelm Röntgen oppdaga strålinga i 1895, og tok det første røntgnebildet, av handa til kona si. For dette fekk han den første Nobelprisen i fysikk i 1901.

Sjå òg
røntgenastronomi
røntgendiffraksjon
røntgenkrystallografi
røntgenrøyr

Kjelder 

 Røntgen på fysikknett.no 
 :no:Røntgenstråling
 :sv:Röntgenstrålning
 :da:Røntgenstråling

Bakgrunnsstoff 
 Korleis skapa røntgenstråling på uio.no  

 
Radiografi
Elektromagnetisk spektrum
Medisinsk fysikk
Oppdagingar i 1895
Per Olaf Lundteigen

Per Olaf Lundteigen () er ein norsk senterpartipolitikar og stortingsrepresentant frå Buskerud.

Lundteigen vart fødd i Øvre Eiker. Han er utdanna sivilagronom hos Norges landbrukshøgskole (seinare UMB) i 1977. Han arbeider til vanleg som gardbrukar. I perioden 12. mai 1999 til 17. mars 2000 sat Lundteigen som statssekretær i Kommunal- og regionaldepartementet.

På Stortinget har Lundteigen representert Buskerud fylke i perioden 1993-97, var ute av tinget i to stortingsperiodar, før han vart vald inn att for Buskerud og Senterpartiet i 2005.

Verv i stortingskomitéar 
 1993–1997 varamedlem av Valgkomiteen.
 1993–1997 medlem av Den utvidede utenrikskomitéen.
 1993–1997 medlem av Finanskomiteen.

Bakgrunnsstoff 
 
 VG.no (15.09.05): Redaktør må spise fjøslue (etter at Lundteigen kom inn att på Stortinget i 2005)

Stortingsrepresentantar frå Sp
Stortingsrepresentantar for Buskerud
Stortingsrepresentantar 1993-1997
Stortingsrepresentantar 2005-2009
Stortingsrepresentantar 2009-2013
Stortingsrepresentantar 2013-2017
Stortingsrepresentantar 2017-2021
Stortingsrepresentantar 2021-2025
Studentar ved Noregs landbrukshøgskule
Folk frå Øvre Eiker
Jaroslavl oblast

Jaroslavl oblast (kyrillisk skrift Ярославская область) er ein provins i Russland og eit av føderasjonssubjekta i den russiske føderasjonen. Hovudstaden er Jaroslavl, arealet er 36 400 km² og innbyggjartalet er 1 272 500 (2010).

Jaroslavl oblast ligg sentralt plassert i den europeiske delen av Russland, og grensar til Moskva oblast i sør. Området er stort sett bylgjande sletteland, høgste punktet er berre 294 meter over havet. Dei øvre delane av elva Volga renn gjennom provinsen, i ei strekning på 340 kilometer. Klimaet er kontinentalt, med middeltemperatur i januar på -10° celsius, og i juli 18° celsius.

Provinsen har ingen vesentlege mineralførekomstar. Volga er demma opp ved Rybinsk og dannar her ein stor kunstig innsjø. Det vert drive intensivt jordbruk, 34 % av provinsen er dyrka mark. Dei viktigaste avlingane er poteter, grønsaker og lin. Det vert òg dyrka rug, kveite, bygg og havre. Jaroslavl oblast har mykje industri, det viktigaste er ingeniør- og metallindustri.

Folkesetnad 
Dei største byane er Jaroslavl (591 500 ibuarar) og Rybinsk (200 800).

Dei største etniske gruppene ved folketeljinga i 2010 var:
 Russarar: 92,1 %
 Ukrainarar: 0,7 %

Historie 

Jaroslavl oblast ligg i det gamle russiske kjernelandet, og var frå 800-talet del av den eldste russiske statsdanninga, Kievriket eller Kiev Rus. Her ligg den eldste byen i nord-Russland, Rostov, som første gongen er nemnt i 862, dessutan byen Uglitsj (kjend sidan 937) og Rybinsk (grunnlagd 1071). Byen Jaroslavl vart grunnlagd i 1010 av den kievske storfyrsten Jaroslav den vise (Jaroslav Mudryj). Ettersom Kievriket gjekk i oppløysing vart både Jaroslavl, Uglitsj og Rostov på 1200-talet senter for uavhengige fyrstedøme, medan andre delar av provinsen var del av fyrstedømet med senter i Vladimir. I 1238 vart området erobra av mongolane, og byane vart plyndra og sterkt øydelagde. På 1400-talet ekspanderte fyrstedømet i Moskva inn i området. Jaroslavl vart overtatt av Moskva i 1463 og Rostov i 1474.

I 1796 vart Jaroslavl provinshovudstad i ein eigen Jaroslavl provins.

Under den russiske revolusjonen kom området under sovjetisk kontroll frå starten, i oktober 1917. Eit kontrarevolusjonært opprør i Jaroslavl i juli 1918 vart brutalt slått ned. I 1936 vart det noverande Jaroslavl oblast oppretta.

Fotnotar

Bakgrunnsstoff 
 Jaroslavl oblast sine offisielle heimesider  
 Kommersant artikkel  

Russiske føderasjonssubjekt
Ásgeir Ásgeirsson

Ásgeir Ásgeirsson () var den andre presidenten på Island, frå 1952 til 1968. 

Han hadde teologisk utdanning og tok ein førsteklasses eksamen frå Háskóli Íslands (Universitetet på Island) i Reykjavík i 1915, men vart sett på som for ung til å verta prestevigsla. I 1923 vart han innvald i Alltinget for partiet Framsóknarflokkurinn (det islandske Senterpartiet). Han var president i Alltinget då det feira 1000-årsminnet sitt på Þingvellir i 1930. Ásgeir Ásgeirsson vart finansminister i 1931 og statsminister i 1932. Han gjekk ut av Framsóknarflokkurinn i 1934, men vart vald til Alltinget som uavhengig kandidat inntil han gjekk inn i det sosialdemokratiske partiet på Island. I Alltinget sat han til 1952, då han vart vald til den andre presidenten på Island. Han vart attvald utan motkandidat i 1956, 1960, og 1964.

Asgeir Asgeirsson
Asgeir Asgeirsson
Eravati

Eravati (burmesisk ဧရာဝတီ), eng. Ayeyarwaddy, tidlegare Irrawaddy, er den største elva i Burma, og har lenge vore viktig for transport og jordbruk. Ho har utspring like nord for den burmesisk-kinesiske grensa i dei tibetanske fjella før ho flyt gjennom dei sentrale delane av Burma og renn ut i Andamanhavet i eit niarma elvedelta.

Geografi og ferdsel 
Eravati er rundt 2 170 km lang og bekkenet har ei flatevidd på rundt 411 000 km². 

Vatn frå elva blir brukt til irrigasjon, særleg i dei sentrale delane av Burma, der nedbørsmengden er liten. Ho er òg den viktigaste vassvegen i landet, og var lenge den einaste transportvegen inn i landet. Under kolonitida var Eravati kjend som vegen til Mandalay, den viktigaste ferdselsåra frå havet til den kongelege hovudstaden. Store skip kan følgja elva 1600 km innover til Myitkyina, deretter gjer store sandbanker og øyar navigasjonen vanskeleg. I dag tek mange turistar cruiseturar langs elva. I mange år var det berre ei bru som kryssa elva, Inwabrua.

Namnesoge 
Namnet Eravati er pali og kjem sannsynlegvis frå sanskrit «airavati», som er namnet til guden Indra sin elefant. Namnet blei òg brukt om ei mytologisk elv i hinduismen, og er blitt kopla til den moderne elva Ravi.

Elva har gjeve namn til irrawaddydelfinen, Orcaella brevirostris, som mellom anna held seg her. Tidsskriftet The Irrawaddy har òg teke namnet sitt frå elva.

Bakgrunnsstoff

Kjelder 
 myanmar-information.net 
 myanmarelitetours.com 
 survivalskills.blogs.com
 roadtomandalay.com 
 :no:Irrawaddy
 :sv:Irrawaddy
 :en:Ayeyarwady River

Elvar i Kina
Elvar i Myanmar
Militært forsvar

Forsvar er i militær samanheng ei av dei tre hovudstridsformene, der dei andre er åtak og opphaldande strid. Forsvaret kan òg vera ei nemning på heile militæret og eventuelt sivilforsvaret i eit land.

Ein bruker forsvarsstrid når ein vil stoppa fienden i eller halda han ute frå eit visst område. Forsvar er til dømes nødvendig når ein ikkje har nok styrkar til åtak.

Forsvar i ulike land

Det norske forsvaret omfattar til dømes dei fire militære greinene i landet, medan Det japanske forsvaret består av sjølvforsvarstyrkar som har sivil status. Det sveitsiske forsvaret er sett saman av milits- og militære styrkar.

Kjelder

Militærvesen
Funcom

Funcom er eit norsk dataføretak som vart starta i 1993 av Erik Gløersen, Tyr Neilsen, Andre Backen, Gaute Godager, og Olav Mørkrid. Selskapet er kjend for dataspel som «Drømmefall», «Age Of Conan» og det nettbaserte rollespelet «Anarchy Online». Av dei opphavlege grunnleggarane er berre Gaute Godager igjen inne i selskapet.

Funcom vart registrert på Oslo Børs den 13. september 2005. I 2006 hadde selskapet rundt 180 tilsette, med omtrentleg 120 som held til i Oslo.

Den 14. mars i 2007 sendte selskapet ut ei pressemelding der dei gjekk inn for berre å selje spel som treng internett for godkjenning. Grunnen skal vere ulovleg nedlasting som har gjeve store tap.

Lanserte spel

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

Spel frå Funcom 
 Drømmefall
 Age Of Conan
 Anarchy Online
 Den Hemmelege Verda

Produsentar av dataspel
Skipingar i 1993
Kristján Eldjárn

Kristján Eldjárn () i Reykjavík) var den tredje presidenten på Island, frå 1968 til 1980.

Han voks opp i i Tjörn i Svarfaðardal. Foreldra var Þórarinn Kr. Eldjárn, som var bonde og lærar i Tjörn, og Sigrún Sigurhjartardóttir. Han tok eksamen i arkeologi ved Københavns Universitet og underviste seinare ved Háskóli Íslands (Universitetet på Island). I 1957 fekk han ein doktorgrad for undersøkingane sine om heidenske gravskikkar på Island. Seinare blei han leiar av Nasjonalmuséet på Island.

Ved presidentvalet i 1968, der han stilte mot ambassadør Gunnar Thoroddsen, låg han først under på meiningsmålingane. Motkandidaten hadde først 70% tilslutnad på målingane, men Kristján Eldjárn vann valet med 65,6 % av røystene, i eit val der valdeltakinga låg på heile 92,2%. Han vart attvald utan motkandidat i 1972 og 1976.

Islandske presidentar
Neue Synagoge i Berlin

Neue Synagoge (den nye synagogen) er ein stor synagoge i Oranienburger Straße i bydelen Mitte i Berlin. Han vart bygd mellom 1859 og 1866 som hovudsynagoge for jødane i Berlin. Med sin praktfulle orientalsk-mauriske stil med inspirasjon frå Alhambra er Neue Synagoge eit viktig arkitektonisk verk frå midten av 1800-talet i Berlin.

Utkastet til bygningen vart utarbeidd av Eduard Knoblauch, da han vart sjuk, tok Friedrich August Stüler over arbeidet med bygningen og utførte dei indre romma.

Bygning 

Fasaden mot Oranierburger Straße er rikt arrangert med formsteinar og terrakotta, aksentuert med farga glasursteinar og eit lett tilbaketrekt inngangsparti. Blikkfang er kuppelen, flankert av to små paviljongliknande kuppeltårn på sidefløyene. Attom fasaden var vestibylen og hovudsalen med plass til 3000 menneske. Bygningen er òg eit viktig minnesmerke frå tidleg jarnbygging; det nye byggstoffet jarn er tydeleg synleg i form av jarnsøyler og er òg bruka i kuppelkonstruksjonen og i den tapte golvstrukturen i hovudsalen.

Historie 

Under rikskrystallnatta i 1938 vart synagogen stukken i brann, men brannen vart sløkt. Bygningen var på dette tidspunktet allereie freda og unngjekk dermed meir øydelegging. I 1943 vart han sterkt skada av bomber. Hovudbygningen er bevart, og er vorte omdanna til Centrum Judaicum, men blir ikkje lenger bruka som synagoge.

Kjelder 
 «Neue Synagoge» på Bokmålswikipediaen

Byggverk i Berlin
Synagogar i Tyskland
Code Napoléon

Code Napoléon (eigentleg kalla Code civil des français eller dei franske sin sivile kode), er ei tidlegare sivil lov i Frankrike. Code Napoléon vart laga av Napoléon Bonaparte. Lova tredde i kraft 21. mars 1804.

Fransk historie
Franske lover
Napoleonstida
Omelett

Omelett er ein matrett basert på egg, som både kan vera enkel og innvikla. Ordet har opphav i fransk, og omelettar vert ofte rekna som ein del av det klassiske franske kjøkenet.

Den enklaste typen omelett er vispa egg tilsett nokre få krydder som vert steikt i ei panne. For å gjera måltidet fyldigare kan ein tilsetja ei rekkje andre ingrediensar, som mjølk, grønsaker, kjøt og smakstilsetjingar. Korleis røra vert vispa har òg mykje å seia for den ferdige omeletten. Det skal mellom anna vera betre å bruka ein gaffel enn ein visp for å piska egga, slik at eggekviten held saman og omeletten blir luftig.

Bakgrunnsstoff

Kjelder 
 :fr:omelette
 Nynorskordboka

Eggeretter
The Times

The Times er ei britisk avis som kjem ut dagleg over heile landet, og som tradisjonelt har vore sett på som svært etterretteleg. 
Avisa blei grunnlagd i 1785 av John Walter. Ho blir i dag utgjeven av News International, eit dotterselskap av News Corporation som mediemagnaten Rupert Murdoch eig.

Format 
I over to hundre år kom The Times ut i stort avisformat. I 2004 følgde ho eksempelet til The Independent (ei anna stor britisk avis) og bytta til tabloidstorleik.

Opplag 
Avisa hadde i november 2005 eit gjennomsnittleg dagleg opplag på
692 581, ein rekord for den noverande redaktøren Robert Thomson. Dette er høgare enn konkurrenten The Daily Telegraph i laussal, men det totale salet av Telegraph er 905 955 på grunn av rundt 300 000 abonnentar.

«Ekte» tabloidaviser hadde mykje større opplag, størst i England for The Sun med
3 274 855.

Historie 
The Times var den første avisa som sende eigne korrespondentar utanlands, og den første som brukte krigsreportarar. W. H. Russell, som følgde den britiske hæren i Krimkrigen, fekk stor innverknad med stykkene han sende til avisa.

Bakgrunnsstoff 
 Vevstad for The Times
 Sitat frå The Times

Kjelder 
 :nb:The Times
 :en:The Times

Times
Times
Skipingar i 1785
Stumfilm

Stumfilm er eit omgrep brukt om film som berre innheld bilete utan lydspor. Teknologien til å produsera film kom på 1870-talet, men den eldste gjenverande filmen er i frå 1888 av Louis Le Prince. Filmen vert kalla «Roundhay Garden Scene» og er berre to sekund lang.

Stumfilm tar ofte i bruk tekstskilt for å forklare handling og for å få fram replikkar. Filmane vart òg ofte akkompagnert av lydeffektar og musikk for å skape stemning. 

I løpet av 1920-talet og 1930-talet vart talefilmen gradvis meir vanleg, og sidan er det berre laga få stumfilmar, slik som Jacques Tati sin Les Vacances de Monsieur Hulot (1953) og Mel Brooks sin Silent Movie (1976). The Artist kom ut i 2012 og er den siste stumfilmen som har blitt produsert (2014).

Produksjon 
På slutten av 1800-talet vart fotoutstyret teknisk forbetra, slik at det var mogleg å ta mange bilete etter kvarandre på kort tid, og då celluloiden vart oppfunnen, hadde ein eit materiale som var sterk nok til å bli ført gjennom ein projektor.

Brødrene Lumiere 
Brødrane Auguste Lumiere (fødd 19. oktober 1862, død 10. april 1954) og Louis Lumière (fødd 5. oktober 1864, død 6. juni 1948) var to franske oppfinnarar og forskarar.

Brødrane var særlig kjent for avgjerande eksperiment innan fargefotografi, der dei blant anna utvikla autokrommetoden, som kordinerte farger osb. og for verdas første filmframvisar, kalla kinematografen

Brødrane Lumiere vaks opp i Lyon. Faren deira, Antoine var malar og fotograf, og etablerte etter kvart eit studio i Lyon. Auguste og Louis tok til å arbeide i studioet og familiebedrifta vaks. Faren utfordra Lumiere brødrane til å laga eit apparat som kombinerte levende bilete med projeksjon, og 13. februar 1894 fekk dei patent på apparatet. Det var denne utfordringa frå faren som gjorde at verdas første filmframvisar vart oppfunnen. 

Brødrene Lumières arbeid førte til den første offentlege filmvisinga på Grand Cafe på Bulevard des Capucines, like ved Operaplassen i Paris den 28. desember 1895. Filmen viser arbeidarar som forlet fabrikken.

Bakgrunnsstoff

Film
Liveigenskap

Liveigenskap var eit slaveriliknande system for jordbrukarar i store delar av Europa i mellomalderen. Dei liveigne jordbrukarane var underlagt ein godseigar, og dette tilhøvet vart overført gjennom arv. Eit kjenneteikn på ein liveigen var at jordbrukaren ikkje kunne flytta utan løyve frå godseigaren. På den andre sida kunne godsherren ofte heller ikkje tvinga jordbrukaren til å flytta. Ein liveigen skilde seg frå ein slave i og med at ingen eigde den liveigne direkte. Trass i dette var ein liveigen personleg knytt til eit landområde, eit gods eller ein storgard. Den liveigne måtte arbeida for godseigaren og betala ei årleg avgift, mot å få dyrka eit jordstykke.

Liveigenskapen vart avskaffa fram mot slutten av 1700-talet i store delar av Europa. I Frankrike vart liveigenskapen avskaffa i samband med den franske revolusjonen. I Russland vart ordninga avskaffa i 1861. I Sverige (med Finland), Noreg og Sveits vart ikkje liveigenskap innført.

I Sverige (med Finland) hadde ein statare som hadde sitt motsvar i Danmark indsidder.

Sjå òg 
 føydalisme
 vornedskap
 slave
 stavnsbåndet
 statare
 husmann

Landbrukshistorie
Aleksandr Tsjajanov

Aleksandr Vasiljevitsj Tsjajanov () var ein russisk økonom, som arbeidde med teoriar innan landbruksøkonomi i Sovjetunionen.

Han var positiv til landbrukskooperativ, men var skeptisk til einsidig samling til store gardsbruk. Av Josef Stalin vart han kritisert for å «forsvara kulakkane». I 1930 vart Tsjajanov arrestert i ei sak mot «arbeidarjordbrukarpartiet» (Трудовая крестьянская партия). Organisasjonen NKVD hadde konstruert saka, og gjeve ho namn etter ei science fiction bok skriven av Tsjajanov på 1920-talet. I åra etter sat han mykje i fengsel. Han vart i oktober 1937 arrestert nok ei gong, og til slutt skoten. 

Tsjajanov er mest kjend for sine teoriar om økonomien til hushald innan landbruket. Mange bolsjevikar såg på sjølveigande bønder som kapitalistar. Tsjajanov argumenterte med at bøndene sin økonomi hadde sin eigen logikk, som ikkje var kapitalisme. Eit hushald innan landbruk er ei eining både for produksjon og forbruk. Målet for slike hushald er å oppnå eit minstemål av levestandard. Trass i dette var ikkje var ikkje slike hushald profittmaksimerande i kapitalistisk tyding.

Litteratur 

 http://cpd1.ufmt.br/ichs/territorios&fronteiras/artigos/2010-1-8.pdf  

 Daniel Thorner (red): A. V. Chayanov on The theory of peasant economy, The University of Wisconsin Press 1986, ISBN 0-299-10570-9 (hardcover), ISBN 0-299-10574-1 (paperback)

Russiske økonomar
Folk frå Moskva