alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Arnkjell Einarsson

Arnkjell Einarsson (Arnkel) eller Torv-Einarsson, var jarl på Orknøyane, truleg frå omkring 935 til 954.

Han er omtala i Orknøyingasoga, i soga om Håkon den gode (kap.4), soga om Olav den heilage (kap. 96) og i andre av dei norrøne sogene, der det er opplyst at Arnkjell var son til orknøyjarlen Einar Ragnvaldsson (Torv-Einar) og at han hadde to brør: Erlend og Torfinn (Torfinn Hausakljuv). Arnkjell hadde truleg òg ei syster som heitte Tordis.

Etter at Torv-Einar døydde, vart Arnkjell og brørne hans sams jarlar på Orknøyane. Det blir oftast rekna med at Einar døydde i 910, men tidsrekninga er usikker. Dette dødsåret gir ei uvanleg lang styrigstid for sønene hans (frå 910 til 954/963), og det verkar meir truleg at Einar kan ha levd lenger, kanskje til midten av 930-åra. Snorre skriv i soga om Olav den heilage (kap.96), at Eirik Blodøks kom til Orknøyane etter å ha blitt forvist frå Noreg, og då var Torv-Einar død. Truleg skjedde dette heilt på slutten av 930-åra. 

Frå Orknøyane drog Eirik Blodøks på hærferd til dei britiske øyane og Arnkjell og broren Erlend var i lag med han. Dei norrøne sogene har noko ulike skildringar av lagnaden til Eirik Blodøks, men mest truleg fall han i 954 i slaget ved Stainmore. I den angelsaksiske krønika for åra 948 og 954, finn vi òg støtte for at Eirik (Eric) sitt herredøme over Northumberland var slutt på denne tida.

i Orknøyingasoga (kap. 8) er det opplyst at i dette slaget miste begge brørne Arnkjell og Erlend livet, saman med Eirik Blodøks.

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Orknøyingenes saga omsett av Anne Holtsmark (Oslo 1970)
 Eirik 1 Haraldsson Blodøks Norsk biografisk leksikon

Folk frå vikingtida
Folk frå norrøn tid
Jarlar av Orknøyane
Folk frå 900-talet
Døde i 950-åra
Erlend Einarsson

Erlend Einarsson eller Torv-Einarsson, var jarl på Orknøyane, truleg frå omkring 935 til 954.

Han er omtala i Orknøyingasoga, i soga om Håkon den gode (kap.4), soga om Olav den heilage (kap. 96) og i andre av dei norrøne sogene, der det er opplyst at Erlend var son til orknøyjarlen Einar Ragnvaldsson (Torv-Einar) og at han hadde to brør: Arnkjell og Torfinn (Torfinn Hausakljuv). Erlend hadde truleg òg ei syster som heitte Tordis.

Etter at Torv-Einar døydde, vart Erlend og brørne hans sams jarlar på Orknøyane. Det blir oftast rekna med at Einar døydde i 910, men tidsrekninga er usikker. Dette dødsåret gir ei uvanleg lang styrigstid for sønene hans (frå 910 til 954/963), og det verkar meir truleg at Einar kan ha levd lenger, kanskje til midten av 930-åra. Snorre skriv i soga om Olav den heilage (kap.96), at Eirik Blodøks kom til Orknøyane etter å ha blitt forvist frå Noreg, og då var Torv-Einar død. Truleg skjedde dette heilt på slutten av 930-åra. 

Frå Orknøyane drog Eirik Blodøks på hærferd til dei britiske øyane og Erlend og broren Arnkjell var i lag med han. Dei norrøne sogene har noko ulike skildringar av lagnaden til Eirik Blodøks, men mest truleg fall han i 954 i slaget ved Stainmore. I den angelsaksiske krønika for åra 948 og 954, finn vi òg støtte for at Eirik (Eric) sitt herredøme over Northumberland var slutt på denne tida.

i Orknøyingasoga (kap. 8) er det opplyst at i dette slaget miste begge brørne Erlend og Arnkjell livet, saman med Eirik Blodøks.

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Orknøyingenes saga omsett av Anne Holtsmark (Oslo 1970)
 Eirik 1 Haraldsson Blodøks Norsk biografisk leksikon

Folk frå vikingtida
Folk frå norrøn tid
Jarlar av Orknøyane
900-talet
Døde i 950-åra
Evelin Jahl

Evelin Jahl, fødd Evelin Schlaak, () er ein tysk tidlegare friidrettsutøvar frå Annaberg-Buchholz i Sachsen som representerte Aust-Tyskland i diskoskasting og som vann to olympiske gullmedaljar og EM-gull i øvinga.

Aktiv
Schlaak overraska stort då ho vann diskostevlinga under Sommar-OL 1976 i Montréal framom Maria Vergova frå Bulgaria, og førehands-favoritten, verdsrekordhaldaren Faina Melnik frå Sovjetunionen. I 1978-esongen sette Jahl, som ho då heitte, verdsrekord i diskoskast med 70,72 m og ho gjekk sidan til topps i øvinga under europameisterskapen i Praha.

Den 10. mai 1980 sette Jahl ny verdsrekord med eit kast i Potsdam som målte 71,50 meter. To månader seinare forsvarte ho OL-tittelen ved Sommar-OL i Moskva. Nett som i 1976 hadde ho hardast konkurranse frå bulgarske Vergova, som hadde skifta namn til Maria Petkova. Men med to kast tett opp under 70 meter og dei fire lengste kast i tevlinga vann Jahl ein klar siger. 

Schlaak-Jahl vart austtysk meister i diskoskasting seks år på rad; 1976-81. Ho la opp som aktiv utøvar i 1982 grunna skade. Seinare hadde ho verv i det austtyske idrettsforbundet og i det internasjonale friidrettsforbundet (IAAF).

Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
OL 1976 i Montreal: Gullmedalje – 69,00 m, framom Marija Vergova (67,30 m)
EM 1978 i Praha:  Gullmedalje – 66,98 m, framom Margitta Droese (64,04 m)
OL 1980 i Moskva:  Gullmedalje – 69,96 m, framom Marija Petkova (67,90 m)

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Evelin Jahl» frå ,  den 14. august 2016.  
 

Austtyske idrettsutøvarar
Tyske diskoskastarar
Europameistrar i friidrett
Olympiske meistrar for Aust-Tyskland
Medaljevinnarar under sommar-OL 1976
Austtyske deltakarar under sommar-OL 1976
Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1976
Medaljevinnarar under sommar-OL 1980
Austtyske deltakarar under sommar-OL 1980
Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1980
Ljudmila Sjevtsova

Ljudmila Ivanovna Sjevtsova () er ein ukrainsk tidlegare friidrettsutøvar frå Taman som representerte Sovjetunionen. Ho vart olympisk meister på 800 meter i 1960.

Sjevtsova tok bronsemedaljen på 800 m under friidretts-EM i Bern i 1954. Året etter vart ho sovjetmeister på 400 m og 800 m, også i 1956 og -59 vann ho 800 m i sovjetmeisterskapen.

Den 3. juli 1960 sette ho verdsrekord på 800 m. Rekordtida 2.04,3 tangerte ho då ho to månader seinare spurta forbi australske Brenda Jones og vann gullmedaljen på distansen under sommarleikane i Roma. Ho vart sovjetmeister på yndlingdistansen i 1961 og -62, men vart slått ut i EM i friidrett 1962 i Beograd.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Lyudmila Shevtsova» frå ,  den 14. august 2016.  
 

Ukrainske friidrettsutøvarar
Sovjetiske friidrettsutøvarar
Karl Egil Johansen

Karl Egil Johansen () er ein norsk forfattar og professor i historie.  Han er fødd på Raudeberg i Vågsøy i Sogn og Fjordane og er busett i Bergen.

Johansen har skrive bøker og artiklar om kyst- og fiskerihistorie, kommune-, fylkes- og religionshistorie, jødisk historie og Midtausten, idrettshistorie og fagdidaktikk.

Bibliografi

Bøker

I tidsskrift - eit utval
Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

Kjelder
Fylkesleksikon for Sogn og Fjordane 
Norges Fiskeri- og Kysthistorie

Bakgrunnsstoff
Om Karl Egil Johansen i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

Forfattarar frå Vågsøy
Norske sakprosaforfattarar
Norske historikarar
Presenting Isaac Hayes

Presenting Isaac Hayes er debutalbumet til den amerikanske soulmusikaren Isaac Hayes. Albumet vart gjeve ut i 1968, på Enterprise og Atlantic Records. Plaga var den første utgjevinga på Stax Records-etiketten Enterprise. Hayes hadde arbeidd i fleire år som ein av dei viktigaste låtskrivarane, produsentane og studiomusikarane til Stax. 

Plata vart spelt inn etter ønske frå visedirektøren i Stax, Alvertis Isbell (Al Bell), og Hayes fekk med seg Booker T. & the MGs-medlemmane Al Jackson jr. og Donald «Duck» Dunn som ein jazz-trio. Dei hadde ingen songar på førehand for innspelinga, så dei tre musikarane improviserte det meste av innhaldet på albumet..

«Precious, Precious» vart spelt inn som eit atten minuttar langt jazzstykke. Dette vart fortkorta ned til under tre minutt og gjeve ut som singel. Både singelen og plata selde dårleg, og Hayes fortsette først platekarrieren sin etter at Stax mista heile katalogen sin til Atlantic Records medan dei prøvde å bryte seg laus frå Atlantic. Mangelen på material å gje ut gjorde at alle Stax-artistane, inkludert Hayes, måtte spele inn album. Dette førte til den suksessrike og banebrytande Hot Buttered Soul.

Etter at Hayes fekk suksess med Hot Buttered Soul, Black Moses og Shaft, gav Atlantic ut Presenting Isaac Hayes med tittelen In the Beginning.

Innhald

Medverkande 
Isaac Hayes - vokal, piano
Donald «Duck» Dunn  - bassgitar
Al Jackson jr. - trommer
Arif Mardin, Steve Cropper - miksing
Alvertis Isbell - oversyn
Bill Kington, API Photographers - fotografi
Loring Eutemey - plateomslag

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Presenting Isaac Hayes» frå ,  den 15. august 2016. 
 oppgav desse kjeldene:

Debutalbum frå 1968
Isaac Hayes-album
Stax Records-album
Atlantic Records-album
Engelskspråklege album
Album produserte av Al Bell
Al Bell

Al Bell () er ein USA-amerikansk plateprodusent, låtskrivar og plateselskapdirektør. Han er mest kjend for å ha vore direktør og medeigar i Stax Records, som heldt til i Memphis i Tennessee, den siste halvdelen av dei 19 åra selskapet eksisterte. 

Bell sitt tidlegare yrke var som platepratar i heimbyen Little Rock i Arkansas. Som produsent var han særs viktig for karrierane til soulstjernene til Stax, som Staple Singers og Isaac Hayes, The Emotions, The Dramatics og Mel and Tim. Bell var god på marknadsføring og dreiv «Memphis-stilen» ut internasjonalt, medan Stax vart til det nest største afroamerikanske selskapet i 1970-åra. I 2009 omtalte BBC Bell som «eit av soul-ikona» og «den drivande krafta bak Stax Records».

Etter karrieren sin i Stax, vart Bell direktør i Motown Records Group under omstruktureringa til MCA og Boston Ventures Group. Han starta sidan sitt eige selskap, Bellmark, som mellom anna gav ut Tag Team-singelen «Whoomp! (There It Is)» (1993). I dag arbeider Bell i det sjølvstendige musikkmiljøet i Memphis og driv ei musikkside på nettet og eit radioshow på AlBellPresents.com.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Al Bell» frå ,  den 15. august 2016. 
 oppgav desse kjeldene:

Afroamerikanske musikarar
Låtskrivarar frå Arkansas
USA-amerikanske plateprodusentar
Elevar ved Philander Smith College
Folk frå Brinkley i Arkansas
Stax Records
Øyvin Berg Grimnes

Øyvin Berg Grimnes () var byarkitekt i Ålesund, seinare òg bygningssjef. Han arbeidde i Ålesund frå 1919 til 1954, seinare var han privatpraktiserende arkitekt. 

Etter fullført utdanning ved Bergen tekniske skole i 1905 arbeidde han ved fleire arkitektkontor i USA i 10 år. I 1916 fekk han jobb hos Morgenstierne & Eide i Oslo. Der var han i tre år før han i 1919 flytta til Ålesund.

Øyvin Berg Grimnes var onkel til historikaren Ole Kristian Grimnes.

Bygg 
 Aspøy skole, Ålesund (oppført 1919-1922)
 Henrik Kaarstad-huset, Volda lærarskule (ferdig 1922)
 Løvenvold kino (ferdig 1923)
 Sjømanns kvile
 Langevåg kyrkje (1941-48)
 Øvre Gravlund  krematorium (1956)
 Valderøy kyrkje (1961)

Kjelder 
 Øivin Berg Grimnes i Kven er kven 1973
 Om Grimnes hos artemisia.no
 Lokalhistoriewiki har artikkel om faren hans Ole Kristian Grimnes
Denne artikkelen bygger på «Øyvin Berg Grimnes» frå ,  den 15. august 2016.  
 

Norske arkitektar
Folk frå Ålesund
Stax Records

Stax Records er eit USA-amerikansk plateselskap, opphavleg basert i Memphis i Tennessee.

Det vart skipa i 1957 som Satellite Records, men endra namn i 1961 til Stax Records. 
Namnet på selskapet er sett saman av namna til dei to grunnleggjarane, syskenparet Jim Stewart og Estelle Axton (STewart og AXton = Stax). 

Selskapet var ein stor faktor i utviklinga av Southern soul- og Memphis soul-stilen. Stax gav òg ut gospel, funk, jazz og blues. Dei var kjende for dei mange [[afroamerikanarar>afroamerikanske]] artistane sine, men vart grunnlagd av to kvite sysken. Både banda og dei tilsette i selskapet bestod av både kvite og svarte amerikanarar, som husbandet til selskapet, Booker T. & the M.G.'s, i ei tid då det framleis var rasestridar og spaningar i Memphis og Sørstatane.

Etter at den største stjerna på Stax, Otis Redding, døydde i 1967, og selskapet reiv seg laus frå distribusjonsavtalen sin med Atlantic Records i 1968, fortsette Stax hovudsakleg under den nye medeigaren, Al Bell. Dei neste fem åra utvida Bell drifta til selskapet, for å konkurrere med hovudrivalen til Stax, Motown Records i Detroit. I midten av 1970-åra førte fleire faktorar, mellom anna ein problematisk distribusjonsavtale med CBS Records, til at selskapet vart insolvent og måtte leggjast ned seint i 1975.

I 1977 fekk Fantasy Records tak i Stax-katalogen frå etter 1968 og utvalde innspelinga frå før 1968. Frå og med 1978 byrja Stax (no eigd av Fantasy) å signere nye artistar og gje ut ny musikk, i tillegg til at dei gav ut tidlegare Stax-musikk. Tidleg i 1980-åra stoppa dette opp og dei neste to tiåra var Stax i røynda berre eit selskap som gav ut tidlegare innspelingar. 

Etter at Concord Records kjøpte Fantasy i 2004, vart Stax-etiketten reaktivert og vert i dag nytta til å gje ut både musikk frå katalogen frå 1968-1976 og nyare innspelingar av moderne R&B- og soul-artistar. Atlantic Records eig framleis rettane til det meste av Stax-musikk frå 1959 til 1968.

Artistar på Stax

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Stax Records» frå ,  den 15. august 2016. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff
 Offisiell nettstad
 Stax Museum
 Historia til Stax
 The Stax Site - diskografi med alle album og singlar gjevne ut på Stax
 Stax/Volt-diskografi
 Stax/Satellite-diskografi
 Respect Yourself: The Stax Records Story - PBS-dokumentar 

 
USA-amerikanske plateselskap
Skipingar i 1957
Selskap baserte i Memphis i Tennessee
Jazz-plateselskap
Soul-plateselskap
Rhythm and blues-plateselskap
Progressive rock-plateselskap  
Concord Music Group
Afroamerikansk kultur
Musikk frå Tennessee
1957 i USA
Henrik Kaarstad-huset

Henrik Kaarstad-huset er det eldste huset ved Høgskulen i Volda og stod ferdig i 1922. Huset vart teikna av arkitekten Øyvin Berg Grimnes. Det er kalla opp etter Henrik Kaarstad, ein av grunnleggjarane og mangeårig rektor ved Volda lærarskule. Huset vart i 2015-2016 innvendig renovert for ca. 65 millionar kroner og fekk mellom anna oppgradert ventilasjon og brannsikring.

Kjelder

Bakgrunnsstoff
 Peder Bergem (red): Forkynning, fellesskap, forsking : Volda lærarskule 1895-1995, Høgskulen i Volda, ISBN 8299359007 

Bygningar ved Høgskulen i Volda
Byggverk ferdigstilt i 1922
Ivar Aasen-huset

Ivar Aasen-huset er eit hus på Høgskulen i Volda. Huset tilhøyrer Volda kommune og vart bygd i 1971 for å hyse Møre og Romsdal Distriktshøgskule, Volda. Huset var det første som vart bygd særskilt til ein distriktshøgskule.

Kjelder

Bygningar ved Høgskulen i Volda
Ivar Aasen
Byggverk ferdigstilt i 1971
Angelo Taylor

Angelo Taylor () er ein USA-amerikansk tidlegare friidrettsutøvar frå Albany i delstaten Georgia. Han vart olympisk meister på 400 meter hekk både i 2000 og 2008, og vann dessutan gullmedaljar i 4 x 400 meter stafett under OL 2008 og friidretts-VM 2009.

Aktiv
I sitt fyrste verdsmeisterskap i Sevilla sprang Taylor i 1999 den tredje etappen på USA sitt lag som vann 4 x 400 m stafett, for så, fleire år seinare, å verte frådømd gullmedaljane då det vart kjent at Jerome Young var dopa. Taylor var favoritt på 400 meter hekk under OL 2000 i Sydney, og vann ein spennande finale med fattige tre hundredels sekund margin til nestemann.

Dei neste sesongane nådde ikkje Taylor opp mot sitt tidlegare toppnivå, mykje grunna skadeproblem. Fyrst under VM 2007 i Osaka makta han å ta seg til finale, då på 400 meter flatt. Han tok bronsemedaljen på distansen, og han sprang ein etappe på USA sitt vinnarlag i 4 x 400 m stafett. Også under Sommar-OL 2008 i Beijing vann han gull med USA sitt lag på den lange stafetten, men før så langt kom, vann han sitt andre OL-gull på 400 meter hekk på suverent vis. Med vinnartida 47,25 var han langt føre landsmennene Kerron Clement og Bershawn Jackson som tok dei andre medaljane på tidene 47,98 og 48,06. 

Både i VM 2011 og OL 2012 tok Taylor seg til finale i 400 m hekk, utan å kunne vinne medalje i korkje. Derimot vann han gull i 4 x 400 m stafett i Daegu-VM i 2011 og sølv i same øvinga under London-OL 2012.

Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
VM 1999 i Sevilla: Frådømd gull i 4 x 400 m stafett
OL 2000 i Sydney: Gullmedalje på 400 m hekk – 47,50, framom Hadi Soua'an Al-Somaily (47,53)
VM 2001 i Edmonton: Utslått i semifinalane på 400 m hekk (nr 12 – 49,23)
OL 2004 i Aten: Utslått i semifinalane på 400 m hekk (nr 13 – 48,72)
VM 2007 i Osaka: Bronse på 400 meter – 44,32, gull på 4 x 400 m stafett
OL 2008 i Beijing: Gull på 400 m hekk – 47,25, og 4 x 400 m stafett
VM 2011 i Daegu: Gull på 4 x 400 m stafett, nr 7 i 400 m hekk – 49,31
OL 2012 i London: Sølv på 4 x 400 m stafett, nr 5 på 400 m hekk – 48,25

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Angelo Taylor» frå ,  den 15. august 2016.  
 

Friidrettsutøvarar frå USA
Hekkeløparar frå USA
Deltakarar under sommar-OL 2000
Deltakarar under sommar-OL 2004
Deltakarar under sommar-OL 2008
Deltakarar under sommar-OL 2012
Olympiske meistrar for USA
Marvell Thomas

Marvell Thomas () er ein afroamerikansk klaverspelar mest kjend for arbeidet sitt innan Memphis Soul, og som son av mannen kalla «Memphis's other King», Rufus Thomas. Systera hans, Carla Thomas, vart kalla «Memphis Queen» etter gjennombrotet hennar med «Gee Whiz (Look at His Eyes)».

Thomas vart fødd i Memphis i Tennessee, og studiokarrieren byrja då han var 17 år gammal. Han var først studiopianist hos Stax Records. Han spelte på dei første nasjonale hittane til selskapet, som «Burnt Biscuits» (av den kortvarige gruppa The Triumphs, seinare spelt av Booker T. & the MGs), barndomsvenen William Bell sin «You Don't Miss Your Water», og den første hitten til selskapet, «Cause I Love You» (med den då seksten år gamle Booker T. Jones på saksofon), ein duett av Rufus og Carla Thomas. Han spelte òg på somme av innspelingane til Wilson Pickett ved Stax og i Muscle Shoals. I Muscle Shoals spelte han òg med Clarence Carter, Eddie Hinton og Denise LaSalle.

Thomas arbeidd ofte som klaverspelar og arrangør, og spelte på album av Johnnie Taylor, The Staple Singers, Little Milton, The Emotions, Albert King, Mavis Staples, Yvonne Elliman og Etta James.

Thomas var medprodusent og spelte klaverinstrument på Isaac Hayes-albumet Hot Buttered Soul.

Thomas har turnert med The Temptations, vore musikalsk leiar for Peabo Bryson, faren Rufus Thomas, systera Carla Thomas og Isaac Hayes.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Marvell Thomas» frå ,  den 15. august 2016.  
 

USA-amerikanske klaverspelarar
Afroamerikanske musikarar
Ilke Wyludda

Ilke Wyludda () er ein tysk tidlegare friidrettsutøvar frå Leipzig som representerte Aust-Tyskland og seinare Tyskland i diskoskast og kulestøyt. Ho spesialiserte seg i diskoskasting og vart europameister i øvinga i 1990 og 1994, og olympisk meister i 1996. Frå 1989 til 1991 vann ho 41 strake sigrar, og vart einast slått av Tsvetanka Khristova under VM 1991.

Aktiv
Wyludda lukkast ikkje å kome med på Aust-Tyskland sitt lag til Sommar-OL 1988. Derimot sette ho den 13. september 1988, like etter olympiaden, å setje ein nærast uslåeleg juniorverdsrekord på 74,40 meter, to meter lengre enn vinnarkastet i OL.

Wyludda vann EM-gullet i diskos i 1990 og tok sølvmedaljen i øvinga i Tokyo-VM året etter. Dei neste sesongane var ho sett noko tilbake, grunna skadeproblem. Perioden 1994-96 var ho atter i den ypparste verdstoppen, og forsvarte EM-tittelen i Helsinki i 1994, før ho tok eit nytt VM-sølv i 1995. Under dei olympiske leikane i Atlantla 1996 var ho heilt i ei eiga klasse og vann diskostevlinga med over tre meters margin til sølvmedaljøren.

Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
VM 1987 i Roma: Nr 4 – 68,20 m
EM 1990 i Split:  Gullmedalje – 68,46 m, framom Olga Tsjernjavskaja (66,72 m)
VM 1991 i Tokyo: Sølvmedalje – 69,12 m, bakom Tsvetanka Khristova (71,02 m)
OL 1992 i Barcelona: Nr 9 – 62,16 m
VM 1993 i Stuttgart: Nr 11 – 60,42 m
EM 1994 i Helsinki:  Gullmedalje – 68,72 m, framom Ellina Zvereva (64,46 m)
VM 1995 i Göteborg: Sølvmedalje – 67,20 m, bakom Ellina Zvereva (68,64 m)
OL 1996 i Atlanta:  Gullmedalje – 69,66 m, framom Natalja Sadova (66,48 m)
EM 1998 i Budapest: Nr 6 – 63,46 m
OL 2000 i Sydney: Nr 7 – 63,16 m

Sjukdom
I desember 2010 førte ein infeksjon til at Wyludda måtte få amputert høgrebeinet frå låret. Ho har sidan delteke i handikappidrett, mellom anna var ho med ved Sommar-Paralympics i 2012.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Ilke Wyludda» frå ,  den 15. august 2016.  
 

Austtyske idrettsutøvarar
Tyske diskoskastarar
Deltakarar under sommar-OL 1992
Deltakarar under sommar-OL 1996
Deltakarar under sommar-OL 2000
Olympiske meistrar for Tyskland
Ingeniørbataljonen

Ingeniørbataljonen (INGBN) er ein taktisk kampstøttebataljon i Brigade Nord. Støtteavdelinga leverer operative ingeniørkapasitetar til Hærens operasjonar. Ingeniørbataljonen har som oppgåva å syta for at Brigade Nord kjem seg fram, uansett hindring. Bataljonen held til på Skjold garnison i Troms.

Ingeniørbataljonen består av om lag 660 soldatar og befal fordelt på sek kompani. Soldatar i bataljonen bruker, på lik linje med andre soldatar i Brigade Nord, den blå brigadebereten.

Historie 
I etterkrigstida hadde Hæren fleire ingeniørkapasitetar, spreidd utover fleire avdelingar. Ikkje før i 1980 hadde leiinga i Brigaden testa ut korleis ein fullskala ingeniørbataljon skulle organiserast og fungera. Ingeniørbataljonen vart dimed ei vidareføring av eldre kampstøtteavdelingar i Nord-Noreg. Bataljonen oppstod under Hærens store omlegging i november 1984, «Struktur 90», og Stortingspreposisjon nr 97, då Ingeniørkompaniet vart slege saman med ABC-troppen (TLF) og Maskintroppen (HÅL INGBN). Likevel var Ingeniørbataljonen ikkje etablert i praksis før 1. januar 1987.

Bataljonen overtok materiell frå dei samanslegne avdelingane og offiserane derifrå. Bataljonen bestod av om lag 420 mann ved slutten av 80-talet. Utover 90-talet framstår Ingeniørbataljonen som meir slagkraftig enn ved oppstarten av Ingeniørkompaniet i 1953, sidan avdelinga fekk fornya materiellet og fekk større kunnskapar innan ingeniørfaget.

Under vinterøvinga Anchor Express i 1986 vart 31 vernepliktige soldatar tekne av eit ras ved Stuora Bálak i Vassdalen. Ein tropp i Ingeniørkompaniet fekk ordre om å grava ei beltevogntrasé gjennom dalen. Trass rasfare og uvêr gav troppsbefalet ordre om å gjera jobben, etter ordre frå høgare hald. 16 mann mista livet.

Organisasjon 
Bataljonsstab
Bataljonsstaben er leiinga i bataljonen. I strid og under oppdrag er staben i kommandoplassen til bataljonen, der dei plasserer stormingeniørlag, bataljonsnettet og logistikk. Bataljonen er leia av bataljonssjefen.

Ingeniørkompani 1
Ingeniørkompani 2
Ingeniørkompani 3 (Hurtig reaksjonsstyrke), lokalisert i Rena Leir.
Ingeniørkompani 4
Ingeniørkompani 5 (Hurtig reaksjonsstyrke), lokalisert i Rena Leir.
Ingeniørkompani 6

Kjelder

Fotnotar

Litteratur 
Breidlid, Olav; Oppegaard, Tore H.; Torblå, Per (1990); Hæren etter andre verdenskrig. 1945-1990 Oslo: Fabritius Forlag ISBN 82-90545-16-9
Lundesgaard, Leif (1995); Brigaden i Nord-Norge. 1953–1995 1. utgåve, Oslo: Elanders Forlag  ISBN 82-90545-51-7

Den norske hæren