alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Bjugn kommune

Bjugn er ein tidlegare norsk kommune i Trøndelag fylke. Kystkommunen låg på Fosenhalvøya i Trøndelag fylke, og hadde fire tettstader med Lysøysund og administrasjonssenteret Botngård som dei største. Kommunen grensa til Åfjord i nord, Rissa i aust og Ørland i vest. 
1. januar 2020 blei kommunen slått saman med Ørland kommune. 

Kommunevåpenet til Bjugn viser eit ror i gull på blå botn. Dette blei vedteke av kommunen i april 1987 og godkjent i statsråd i 1989.

Geografi 
Bjugnfjorden, Tarvafjorden og Stjørnfjorden skjer inn i kommunen. Været og Karlsøya er øyar som ligg langt frå fastlandet sør i kommunen, medan Melsteinen ligg i nord. 

Seksortklumpen på 490 moh. er høgaste fjellet, men det noko lågare Kopparn 483 moh. er eit meir imponerande og velkjent landemerke.

Historie 
Det finst mange spor frå eldre jernalder i kommunen, for det meste gravhaugar, som ligg konsentrert i særskilde område langs kysten.

Sildefiske var lenge ein viktig næringskjelde i området som no er Bjugn kommune, og det blei etablert to fabrikkar for sildolje og sildemjøl her på 1950-talet.

I 1899 blei Bjugn delt opp herada i Stjørna, Bjugn og Nes. I 1964 blei herada Jøssund, Nes, Bjugn og nord-Stjørna slått saman til Bjugn kommune.

Natur 
Engstorkenebb er kommuneblomen til Bjugn.

Kultur 
Mølnargården er bygdatun og museum for Bjugn. Her blir kvart år det historiske spelet Mølnargårdsspellet, som skildrar Bjugn-historia frå steinalderen til 1900-talet, vist fram. Dette var det første utandørsspelet som blei laga til i Sør-Trøndelag.

Folk frå Bjugn
Arnfinn Nesset (f. 1936), sjukeheimsstyrar, sjukepleiar
Morten Lund (f. 1945), politikar, stortingsmann

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Bjugn kommune sine heimesider

 
Fosen
Tidlegare kommunar i Trøndelag
Norske kommunar skipa i 1853
Norske kommunar nedlagde i 2019
Frøya kommune

Frøya er ein øykommune i Trøndelag fylke. Han ligg ytst ute på kysten, vest for innløpet til Trondheimsfjorden og nord for Hitra.

Geografi 
Kommunen er sett saman av hovudøya Frøya og Froan i nordaust, eit øyrike av til saman rundt 5.400 holmar og skjer, som grensar til Frohavet i aust, Frøyfjorden i sør og Norskehavet i nordvest.

Størstedelen av innbyggjarane bur langs austkysten av Frøya. Elles bur folk helst ved sjøen, til dømes i fleire fiskevær.

Landskapet på Frøya er skoglaust og kupert, med myr, vatn og fjell.

Sularevet utanfor Frøya var lenge kjent som det største djupvasskorallrevet i verda.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Frøya kommune sine heimesider

 
Fosen
Kommunar i Trøndelag
Hemne kommune

Hemne er ein tidlegare norsk kommune sør i Trøndelag fylke. 1. januar 2020 blei han slått saman med Halsa og ein del av Snillfjord kommune til Heim kommune.

Kommunen grensa til Snillfjord og Orkdal i aust, Rindal og Surnadal i sør, og Aure i vest. Nord for Trondheimsleia låg Hitra kommune med øya Hitra.

Kjende hemnværingar 
Ove Aunli, skiløpar

Sjå òg 
 Hemnværing (hemnemål. hemnedialekt)

Bakgrunnsstoff 

 
Fosen
Tidlegare kommunar i Trøndelag
Norske kommunar nedlagde i 2020
Hitra kommune

Hitra er ein øykommune ytst i Trondheimsfjorden i Trøndelag fylke. Hitra grensar til Frøya (eigen kommune sidan 1877) i nord. Mot aust ligg øyar som høyrer til kommunane Ørland og Orkland. Mot vest ligg øykommunen Smøla, som høyrer til Nordmøre i Møre og Romsdal fylke. På fastlandet mot sør ligg Heim kommune i Trøndelag og Aure kommune i Møre og Romsdal. Sjølve øya Hitra er den sjuande største i Fastlands-Noreg og den største i Sør-Noreg.

Kommunen

Kommunevåpen 

Kommunevåpenet til Hitra blei vedtatt av kommunestyret i 1986 og 7. august året etter av Kongen i statsråd. Den heraldiske skildringa av våpenet er: I blått et sølv hjortehode.
Motivet kom gjennom ei open idetevling. Det er teikna av Einar Skjervold etter en ide av Ketil Gylland.

Kommuneblome

Flekkmarihand er ein vanleg blome på Hitra, og kommunestyret vedtok at han skulle vera kommuneblome i 1999.

Historie

Hitra formannskapsdistrikt omfatta ved opprettinga i 1837 også Frøya. Frøya blei utskild som eigen kommune med 3 949 innbyggjarar den 1. januar 1877, medan Hitra hadde 4 482 innbyggjarar.

Fillan med 2 241 innbyggjarar blei skild ut frå Hitra den 1. januar 1886. Sandstad blei seinare skild ut frå Fillan som eigen kommune 1. juli 1914 med 947 innbyggjarar. Kvenvær med 1 157 innbyggjarar blei skild ut frå Hitra kommune 1. januar 1913. Den gjenverande Hitra kommune hadde etter frådelinga 1 439 innbyggjarar.

Kommunesamanslåinga 1. januar 1964 slo saman dei tidlegare kommunane Hitra, Fillan, Sandstad og Kvenvær til den nye kommunen Hitra. Den nye storkommunen fekk eit innbyggjartal på 4 611. Den tidlegare kommunen Hitra hadde ved kommunesamanslåinga 984 innbyggjarar. Tettstaden Fillan blei vald som nytt kommunesenter der det blei bygd kommuneadministrasjon, barne-, ungdoms- og sentralskole og symjehall.

1. januar 2020 blei Sunde-området nord i Snillfjord kommune del av Hitra. Kommunen fekk dermed litt av arealet på fastlandet.

Kjende personar frå Hitra
 Rita Ottervik, politikar og ordførar i Trondheim

Sjå òg 
 Hitra tidlegare kommune

Bakgrunnsstoff

 
Fosen
Kommunar i Trøndelag
Holtålen kommune

Holtålen er ein kommune i Trøndelag fylke. Han grensar i nord til kommunane Selbu, i nordaust til Tydal, i sør til Røros og Os, og i vest til Midtre Gauldal kommune.

Næringsliv
Kjøli gruve ligg i Holtålen kommune. Gruveområdet ligg øvst i Gauldalen cirka fire mil nordaust for Røros, om lag 1070 moh. Gruva er drive på koparkis og blei fyrste gong opna i 1766 og siste gang nedlagt i 1941. 

I kommunen ligg au Killingdal gruve. Ho blei fyrste gong opna i 1674 og siste gang nedlagt i 1986. Opninga ligg omtrent 900 meter over havet og nedste del av gruva 500 meter under havet. Gruva er Nord-Europas djupaste gruve.

Namn og historie
Namnet er det gamle namnet på ei av dei to hovudbygdene i kommunen, Haltdalen. Den andre hovudbygda heiter Ålen. Sistnemnde har all tid hatt dobbelt så mange innbyggjarar som Haltdalen, men etter Røros Kobberverk i 1644 miste Ålen mykje areal til Røros. Før koparverket var jordbruk viktigaste næringsveg.
Så seint som på slutten av 1800-talet var Holtålen leiande innanfor norsk husdyrbruk.
Reaktiviseringa med engelsk kapital av dei gamle gruvene Kjøli og Killingdal gav industri og anleggsverksemd kraftig framskuv.

Kommunehistorie
Holtålen blei oppretta som Holtålen formannskapsdistrikt i 1837. I 1855 blei Ålen skilt ut som eigen kommune. Holtålen hadde etter delinga 809 innbyggarar. I 1937 skifta kommunen namn til Haltdalen kommune. 

Ved kommunesamanslåinga 1. januar 1972 mellom Haltdalen (778 innbyggarar) og Ålen kommunar (1 944 innbyggarar), gjenoppstod det gamle namnet, Holtålen kommune. 21. april 1989 blei ein del av Røros overført til Holtålen (gnr 1 bnr 4).

Geografi
Forollhogna nasjonalpark ligg delvis i kommunen. Kommunen omfattar store fjellareal.

Busetjinga ligg stort sett nede i øvre del av Gauldalen. To fjelldalar, Aunegrenda, nord for Haltdalen, og Hessdalen, sørvest for Ålen, er einaste bygdesamfunn utanfor Gauldalen. 

Innsjøen Gaulhåen er utgangspunktet i sør for Gaula. Gaulhåen har tilsiget sitt frå Kjølifjellet (1288 moh.), som er grensefjell mellom Tydal og Holtålen kommunar.

Verdt å sjå
I kommunen ligg fjellbygda Hessdalen som er kjent for lysfenomena på himmelen frå desember 1981 som blei sett på som uidentifiserte flygande objekt (UFOar). 

I kommunen ligg også Rugelråen. Det er ein canyon som er cirka seks km lang som går i gjennom øvre del av Ålen. Elva Rugla renn gjennom Rugelråen.

Kjente haltdalingar og ålbyggar
Svend Aspås, byggmeister
Arnljot Eggen, forfattar
Bør Langeland, klokkemakar
Jon Østeng Hov, naturfotograf
Sigmund Moen, høgskolelektor og kåsør
Anders Jørgensen Reitan, dikter og stortingsmann
Anders Jonsen Reitan
Jørgen Jonsen Reitan

Bakgrunnsstoff
 Holtålen kommune sine heimesider

 
Kommunar i Trøndelag
Klæbu kommune

Klæbu kommune er ein tidlegar norsk kommune i Trøndelag fylke. Området grensar i nord til Trondheim kommune, i aust til Selbu kommune og i sørvest til Melhus kommune. 1. januar 2020 blei han slått saman med Trondheim.

Geografi
Klæbu ligg 19 km sør for Trondheim. Klæbu har fine naturområde for utfart, Nordmarka og Brungmarka er to døme på det. Selbusjøen ligg au delvis i Klæbu. Nidelva er djupast i Trongfossen ved Hyttfossen i Klæbu med 56 meter og er med dette Norges djupaste elv. Trongfossen er motivet i kommunevåpenet til Klæbu.

Kultur

Sjåverdigheiter
 Stabburet Gårdsbutikk på Moen gård. 
 Vassfjellet skisenter ligg berre nokre kilometer frå Klæbu sentrum som det einaste skisenteret i nærleiken av Trondheim.
 Brungmarka, eit stort skog- og fjellområde sør for Selbusjøen.
 Klæbu bygdemuseum på Teigen.
 Tanemsborgen på Tanem, bygdeborg frå førkristen tid som ligg på Tanemsåsen.
 Selbusjøen, innsjø.

Kjende personar frå Klæbu
Johan Nordahl Brun, biskop og diktar
Linda Hofstad Helleland, politikar (Høgre).
Jens Lemvig, prest
Klaus Sonstad, journalist og radiomann, mest kjend under aliaset Odin Jensenius
Vilhelm Andreas Wexelsen, teolog og politikar

Galleri

 
Kommunar i Trøndelag
Norske kommunar skipa i 1838
Norske kommunar nedlagde i 2019
Meldal kommune

Meldal er ein tidlegare norsk kommune i Trøndelag fylke. Kommunen blei skipa formannskapslovene av 1837, og blei ein del av nye Orkland kommune den 1. januar 2020.

Elva Orkla renn gjennom Meldal. I området ligg også Vålåskaret og Thamshavnbanen. Vålåskaret ligg vest i Resdalen og var den første freda setergrenda i Noreg.

Kjende meldalingar 
 Astrid Krog Halse, (1914–2007), forfattar
 Arne L. Haugen, ordførar 1979–2005 og stortingsrepresentant
 Marit Mjøen, journalist og forfattar
 Marit Myrmæl, langrennsløpar
 Ove Snuruås, forretningsmann
 Jan Egil Storholt, skøyteløpar
 Ingvald Svinsås-Lo, (1887–1980), stortingsrepresentant
 Ingvald Svinsaas, (1912–1990), forfattar
 Johan Syrstad, stortingsrepresentant

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Meldal kommune» frå ,  den 14. januar 2020.

Bakgrunnsstoff 
 Nettstaden til Meldal kommune 

 
Kommunar i Trøndelag
Norske kommunar skipa i 1838
Norske kommunar nedlagde i 2020
Sund kommune

Sund er ein tidlegare norsk kommune i Hordaland fylke. Mestedelen av kommunen låg på øya Sotra, med Sund i sør og kommunen Fjell i Hordaland i nord. I kommunen var det til saman 466 øyar, holmar og skjér, mellom anna Tyssøy. Kystlina var 110 kilometer. 

1. januar 2020 vart Sund slegen saman med Fjell og Øygarden kommunar til nye Øygarden kommune. 

Frå Sotra går det brusamband over til Bergen kommune.

Folketalsutvikling
Folketalsutvikling for Sund kommune frå 1920:

Fotnotar

Bakgrunnsstoff 
 Sund kommune

Tidlegare kommunar i Hordaland
Sotra
 
Norske kommunar skipa i 1838
Norske kommunar nedlagde i 2019
Øygarden kommune
Tafjord-ulukka

Tafjord-ulukka var ein naturkatastrofe som fann stad natt til 7. april 1934. Ulukka skjedde då eit fjellparti fall i fjorden og skapte ei flodbølgje som tok 40 liv. Dette er ei av de største skredulykkene i Noreg.

Tafjord ligg i Norddal kommune på Sunnmøre. Området er særmerkt av høge fjell ved fjordarmar. 

Ein sprekk utvida seg stadig i fjellet på nordsida av fjorden, sprekken skal ha vore kjent av folk frå Fjørå og Selboskarbygda som setra i fjellet allereie i 1870. Litt over klokka tre om natta 7. april 1934 rasa Langhammaren ut frå 730 meters høgd og tok med seg Heggura. 3 millionar kubikkmeter masse rasa ned i Storfjorden og laga flodbølgjer opp til 64 m i høgd. Tre gonger slo bårene mot strendene, og 23 personar i Tafjord og 17 i Fjørå omkom. Mest alle hus, vegar, bruer, båtar og kaier i Fjørå og Tafjord vart vaska vekk. På Sylte i Valldal vart naust og sjøbuer rasert, og store båtar vart ført langt på land. Flodbølgjene slo meir enn 200 meter innover land somme stader og var merkbare 100 km unna.

Ved kaia i Tafjord og ved Haugsteinen er det reist minnetavle. Også på kyrkjegarden ved Norddal kyrkje er dei reist eit minnesmerke over alle dei omkomne.

Kunstnaren Marianne Heske har laga fleire kunstverk knytt til ulukka, mellom anna installasjonen ras laga i 1993. Kunstverket er eit videomåleri på sandblåste aluminiumsplater og 1001 krystalldokkehovud.

Tafjord-ulukka var «Norges første medie-katastrofe» i følgje VG, fordi Aftenpostens journalist og fotograf vart sendt inn med sjøfly berre få timar etter ulukka, og kunne dermed lage ei fyldig ekstrautgåve på kort tid. Aftenposten sette også i gang ein innsamlingsaksjon.

Sjå òg 
 Skafjell-ulukka 
Rasulukka i Loen i 1936
 Rasulukka i Loen i 1905
 Norske katastrofar og store ulukker

Kjelder 
 NGU: Farlige fjell , foto frå Fjørå før og etter raset

Ras i Noreg
Historie i Fjord
Hendingar i 1934
1934 i Noreg
Osterøy kommune

For øya med same namn, sjå Osterøy.

Osterøy er ein kommune i Vestland fylke, som utgjer mesteparten av øya Osterøy i Nordhordland. 
Osterøy er den største innlandsøya i Noreg, og ligg nordaust for Bergen. Heile øya er ikkje ein del av kommunen Osterøy; den nordaustlege delen høyrer til Vaksdal kommune. Øya er på 324 km², medan kommunen er på 254 km². Kring Osterøy er fjordane Osterfjorden i nord og vest, Sørfjorden i sør og Veafjorden i aust. I Vaksdal kommune vart øya knytt til fastlandet i 1985 med Kallestadsundet bru mellom Kallestad på øya og Stamnes på fastlandet. Øya vart på nytt knytt til fastlandet i 1997, då Osterøybrua mellom Kvisti og Herland stod ferdig. Fotballtrenaren Mons Ivar Mjelde, fotballspelaren Erlend Hanstveit og dessutan målmannen Ola Raknes kjem frå Osterøy, og Ole Bull hadde ein landstad på øya.
 
Av stader på Osterøy kan nemnast kommunesenteret Lonevåg, Hausvik, Votlo, Bruvik, Valestrandsfossen, Hamre, Fotlandsvåg, Hauge, Tyssebotn og Gjerstad.

Osterøy har eit variert næringsliv med ulike typar industri, jordbruk, fiskeoppdrett og sørvisyrke. Av dei største bedriftene kan nemnast Lerøy Fossen AS, Tysse Mekaniske Verksted og Lonevåg Beslagfabrikk.

Lokalavis 
 Bygdanytt
 Ostringen (nedlagt for få år sida)

Kyrkjer
Hamre kyrkje
Haus Kyrkje
Bruvik kyrkje
Gjerstad Kyrkje
Hosanger Kyrkje

Bilete

Bakgrunnsstoff 
 Osterøy kommune
 Frå Hordaleks

Litteratur 
 Kleiveland, Geir. 2007. Osterøy Bygdebok. Allmennsoge band I: Frå dei eldste tider til 1870. Osterøy: Osterøy bygdeboknemnd. 
 Kleiveland, Geir. 2003. Osterøy til fots. Kulturhistoriske vandringar. Osterøy: Osterøy sogelag. 
 Årsskriftet «Osterøy i soge og samtid». Osterøy: Osterøy museum, Osterøy sogelag og Hosanger sogelag. 

Tidlegare kommunar i Hordaland
Kommunar i Vestland
Lebensraum

Lebensraum er eit tysk ord som tyder «livsrom». Politisk har ordet tilkytting til den nasjonalsosialistiske rørsla, som hadde makta i Tyskland frå 1933 til 1945. Adolf Hitler hadde ikkje berre tankar om å utvida tyskarane sitt landområde. Han såg på tyskarane som eit herrefolk. Difor burde tyskarane fortrengja andre og meir underlegne folkeslag. 
Fyrst og fremst skulle alle tysktalande eller tyskætta Heim ins Reich («heim till riket»), altså takast opp i det Stortyske riket. 

Folkeslag som Slavarane austover i Europa vart sett på som underlegne folkeslag. I fyrste omgang skulle Hitler sitt rike utvidast mot aust. 
Det skulle skapast nytt livsrom for tyskarane, ved at dei til dømes tok over gode landbruksområde. 
Folkeslaga som budde der frå før måtte anten flytta vekk eller arbeida for tyskarane. 

Tankane om Lebensraum var ein av grunnane til at krigføringa vart mykje brutal på austfronten under den andre verdskrigen.

Tysk historie
Tysk politikk
Andre verdskrigen
Aasen

Aasen eller Åsen er eit norsk etternamn, gardsnamn og stadnamn.

Aasen er namn på fleire gardar i mange fylke. Namnet kjem av ein ås, som kan vera eit lite fjell eller heving i landskapet, eller av os, elveutløp.

Mellom anna er Åsen ein gard som ligg på grensa mellom kommunane Ørsta og Volda på Sunnmøre, der Ivar Aasen kom frå.

Personar med etternamn Aasen eller Åsen 

 Ivar Aasen (1813–1896), norsk språkforskar og diktar
 Arne Paasche Aasen (1901–78), norsk diktar
 Knut Aasen (1936–96), norsk arkitekt
 Nils Waltersen Aasen (1878-1925), norsk våpenkonstruktør
 Liv Aasen (1928-2005), politikar
 John Aasen (1887–1938), norskamerikansk skodespelar
 Marianne Aasen Agdestein (f. 1967), politikar
 Otto Aasen (1894–1983), norsk skiløpar og -hoppar
 Junn Paasche-Aasen (f. 1946), grafisk designar

Gardar og stader 
 Åsen i Levanger, ein tidlegare kommune og no eit kyrkjesokn, tettstad og jernbanestasjon i Levanger
 Åsen kyrkje i Åsen
 Åsen i Dalarna, ein tettstad i Sverige
 Aasen-tunet, garden Åsen i Ørsta kommune som var heimstad for Ivar Aasen og no er eit nynorsk kultursenter
 Åsen, tidlegare gard, no bustadområde på Torshov og Grefsen i Oslo
 «Åsen» blir òg nytta som tilnamn for Holmenkollåsen

Annan bruk 
 Ivar Aasen-instituttet
 Ivar Aasen-museet
 Ivar Aasen-tunet
 Ivar Aasen-sambandet
 Musikkgruppa Aasen

Åsen
Åsen
Vaksdal kommune

Vaksdal er ein kommune i Vestland fylke. Kommunen høyrer til distriktet Midhordland og deltar i Bergen og Omland regionråd. Kommunesenteret er tettstaden Dale. (Vaksdal er òg namnet på ein tettstad i kommunen). Vaksdal grensar til Voss og Bergen kommunar, og jarnvegen; Bergensbanen, og stamvegen; Europaveg 16, mellom Bergen og Voss går tvers gjennom kommunen. Dei tre største bygdene i Vaksdal; Vaksdal, Stanghelle og Dale ligg langs denne ferdsleåra. Mottoet til Vaksdal kommune er «Bynært bygdeliv».

Vaksdal grensar til Osterøy og Alver (berre sjøgrense) kommunar i vest, Modalen kommune i nordvest, Vik kommune i nord, Voss kommune i aust, Kvam herad i søraust, Samnanger kommune i sør og Bergen kommune i sørvest.

Geografi 
Ordet Vaksdal kjem av «våg» og «dal», som er ei god skildring av kommunen med fjordar (vågar) og dalar. I kommunen finn ein dalar som Bergsdalen, Eksingadalen, Sædalen, Herfindalen, Hesje-/Øyadalen m.fl. Det høgste punktet i kommunen er Skjerjavasshovden (1264 moh) i Stølsheimen øvst i Eksingadalen. Av fjordar finn ein Veafjorden, Sørfjorden, Osterfjorden og Vikafjorden/Bolstadfjorden. Dei to største elvene er Daleelva og Ekso, som begge er gode fiskeelver for laks og sjøaure. Vaksdal består hovudsakleg av fastland, men omfattar òg den nordaustlege delen av øya Osterøy. 

Hovudnæringar i kommunen er fabrikksenteret Dale med tekstilbedriftene Daletec og Dale of Norway. På Vaksdal har bakevareprodusenten Møllerens og dyrefôrprodusenten Felleskjøpet ein av fabrikkane sine. BKK har mange vasskraftverk i Vaksdal.

Stadar i Vaksdal kommune er Vaksdal, Dale, Stanghelle, Stamnes, Bergsdalen, Eksingadalen, Eidslandet med fleire.

Bakgrunnsstoff 
 Vaksdal kommune

 
Tidlegare kommunar i Hordaland
Kommunar i Vestland
Norske kommunar skipa i 1964
Vigelandsanlegget

Vigelandsanlegget er ein del av Frognerparken i Oslo. I parken er det om lag 200 skulpturar i bronse, granitt og smijern av kunstnaren Gustav Vigeland. Skulpturane er hovudsakelig plassert langs ein bein sentral akse innover i parken frå hovudporten i Kirkeveien, med granittskulpturen Monolitten kneisande som det visuelle midtpunktet. Dei fleste gipsmodellane til skulpturane er teke vare på og stilt ut i Vigeland-museet i nærleiken av Frognerparken.

Vigelandsanlegget, som ofte vert omtalt som «Vigelandsparken», er eigenleg ikkje ein sjølvstendig park, men namnet på den skulpturparken i Frognerparken som vart opparbeidd etter dei planane Gustav Vigeland stod attom, med blomerabattar og plenar, vegar, bru med dammar oppstraums og nedstraums, terassar, balustradar, smijarnsportar med ulike motiv og mykje anna.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Vigelandsmuseet, historikk om parken 

Skulpturar i Noreg
Parkar i Oslo
Bydel Frogner
Freda bygg i Oslo
Kulturminne i Oslo
Gustav Vigeland

Gustav Vigeland () var ein norsk bilethoggar som er blitt verdskjend for skulpturane sine i Vigelandsanlegget i Frognerparken. Naturalistiske skulpturar med menneskelege livsstadium er hovudtema i verka hans.

Vigeland var fødd i Mandal. Faren, som var snikkarmeister, var prega av religiøs grubling, noko som skulle prega kunsten til sonen. Gustav sjølv viste tidleg særs evner for treskjæring, og då han var femten år gammal blei han send til Kristiania som lærling i faget. To år seinare døydde faren, og ungguten måtte ta over forsørginga av familien.

I 1888 drog Vigeland endeleg tilbake til hovudstaden, der han levde eit hardt liv før han fekk vist skulpturteikningane sine til nokon som kunne verdsetja dei. Skulptøren Brynjulf Bergslien blei den gode hjelparen som gav han undervising og pengar. Hausten 1889 kunne Gustav Vigeland visa fram skulpturen Hagar og Ismael på Statens haustutstilling.

Vigeland drog til København og læremeisteren Vilhelm Bissen i 1891, og deretter til Paris i 1893, der særleg Auguste Rodin sitt atelier gjorde inntrykk. Heretter tok den unge kunstnaren til å visa fram kjensler og livsfasar i verka sine. Figurane hans frå denne tida har få detaljar, men uttrykksfulle gestar. Fleire utanlandsreiser gav han òg inntrykk frå Antikken og Renessansen, og skulpturane hans blei etter kvart noko rundare og idealisert naturtru.

Kunstnaren hadde den første separatutstillinga si i 1894, og i 1897 fekk han i oppdrag å laga skulpturar for Nidarosdomen, der han særleg tok for seg kampen mellom mannen (mennesket) og draken (det vonde). I åra som følgde laga han byster av fleire framståande nordmenn, som Henrik Ibsen, Camilla Collett og Niels Henrik Abel. Han laga òg monumentet han er blitt mest kjend for, skulptursamlinga i Vigelandsanlegget, som inngår i Frognerparken, på denne tida.

I 1901 vart Vigeland utnemnd til riddar av St. Olavs Orden. På 60-årsdagen i 1929 vart han tildelt storkrossen.

Bakgrunnsstoff 
 http://www.museumsnett.no/vigelandmuseet/

Vigeland, Gustav
Vigeland, Gustav
Folk frå Lindesnes
St. Olavs Orden
Leonid Brezjnev

Leonid Iljitsj Brezjnev (med eldre norsk transkripsjon Bresjnev) (), russ. Леонид Ильич Брежнев, var ein sovjetisk politikar og øvste leiar som generalsekretær i Det sovjetiske kommunistpartiet etter Nikita Khrusjtsjov frå 1964. 

Bresjnev var fødd i Kamenskoje i Ukraina som son av ein stålarbeidar. Han var etnisk russisk, men hadde heile livet ein ukrainsk svip over russisk uttale og vanar. 

Bresjnev si styringstid var mellom anna prega av politiske innstrammingar i forhold til dei friare tilhøva under Khrustsjov, samstundes som landet rusta opp militært sett. Bresjnev var ansvarleg for invasjonen av Tsjekkoslovakia i 1968, og okkupasjonen av Afghanistan i 1979.

Frå iallfall 1973 hadde Bresjnev alvorlege helseproblem. Dei siste åra av livet var han svært svekt etter fleire hjerneslag, og han skal ha vore klinisk død ved fleire høve.

Jurij Andropov etterfylgde i 1982 Bresjnev som øvste leiar av Sovjetunionen.

Sjå òg 
 Bresjnev-doktrinen

Bresjnev, Leonid
Bresjnev, Leonid
Bresjnev, Leonid
Bresjnev, Leonid
Bresjnev
Brezjnev, Leonid
Reykjavík

Reykjavík er hovudstaden og den største byen på Island. Byen ligg på halvøya Seltjarnarnes inst i Faxaflói, i golde omgjevnader med utsyn til fjella kringom. Byen er økonomisk og kulturelt senter i landet.

Midt i Reykjavík ligg den vesle sjøen Tjörnin som bruker å vera delvis isfri vinterstid grunna det varme vatnet. I det nordvestre hjørnet ligg rådhuset i byen som vart reist 1992. I nærområdet ligg Alþingi som vart bygd i 1881 og domkyrkja frå 1800-talet. Busetnaden er tidvis usamanhengande og utgjer for det meste småhus i tillegg til blokker, som oftast er bygde i betong. Dei fleste husa vert varma opp med varmt vatn frå varme kjelder. På ei høgd sørvest for sentrum ligg Hallgrímskirkja, den største kyrkja på Island. Like føre kyrkja er det eit monument av Leiv Eiriksson som er ei gåve frå USA.

Folkesetnad 
Folketalet i Reykjavík i 2012 var 118 814 (58 839 menn og 59 875 kvinner). 203 594 menneske bur i hovudstaden med forstadene (Höfuðborgarsvæðið). 
I området kring byen ligg desse kommunane:
 Álftanes: 2 419 
 Garðabær: 11 283 
 Hafnarfjörður: 26 486
 Kópavogur: 31 205
 Mosfellsbær: 8 854 
 Seltjarnarnes: 4 313 
 Kjósarhreppur: 220

Historiske folketal:
 1801 - 600
 1860 - 1 450
 1901 - 6 321
 1910 - 11 449
 1920 - 17 450 
 1930 - 28 052 
 1940 - 38 308 
 1950 - 55 980
 1960 - 72 407
 1970 - 81 693
 1980 - 83 766
 1985 - 89 868
 1990 - 97 569 
 1995 - 104 258
 2003 - 113 387
 2007 - 117 721

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

 

Byar på Island
Hovudstader i Europa
Europeiske kulturhovudstader
 
Stader frå norrøn tid