alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Rena leir

Rena leir ligg i Åmot kommune i Innlandet og vart oppretta som ein kavalerileir for Søndenfjeldske dragonregiment i 1997. Rena leir er den nyaste leiren i Noreg og ein av dei største leirane i Norden med om lag 2 000 soldatar. Leiren er ein del av Østerdal Garnison, saman med Terningmoen i Elverum. Dei fleste HRS-avdelingane (hurtig reaksjonsstyrke) i Hæren held til her.

Avdelingar 

 Hærens våpenskole
 FLO Base Østerdalen (Hovedkontor)
 Operasjonstrygdavdelinga for Østerdal Garnison.
 Forsvarets spesialkommando (FSK)
 Telemark bataljon (TMBN)
 Ståande kompani (HRS) frå:
 Ingeniørbataljonen
 Artilleribataljonen
 Sanitetsbataljonen
 Stridstrenbataljonen.

Det er ein moderne leir, med mellom anna store øvingsområde (Regionfelt Austlandet og Rødsmoen skytefelt) og kampsimulatorar.

Arkitektur 
Rena leir er bygd på bakgrunn av ein arkitektkonkurranse i 1994. Leiren består av om lag 200 000 kvm bygningar med enormt bruksareal.

Leiren er bygd i betong, stål og treverk. Ubehandla furu frå Østerdalen er brukt i dei fleste fasadane i leiren, med rot i Østerdalens byggeskikk. Leiren er delt i to delar med bustader, forlegningar, velferd, messe og idrettsavdeling i ein «garnisonsby» og treningssenter, skytebanar og øvingsfelt i eitt festningsanlegg.

Arkitekt for anlegget var LPO arkitektar. Arkitektbyrået og leiren vart tildelt «Betongtavlen» i 1998.

 Rena leir har ei av dei beste hinderløypene i verda til bruk i militær femkamp og har ein stor idrettshall med tilhøyrande basseng.
 Vasstårnet som ruvar vel 60 meter over bakken leverer vatn til heile leiren og Åmot kommune.
 Under dei arkeologiske undersøkingane i samband med bygginga av Rena leir vart det grave ut ein spesiell kulturminnetype som ikkje var spesielt kjent på førehand: groptufter - restar etter vinterbustader frå steinalderen.

Litteratur 
 Anne Marie Stenmark m.fl., red. (1997). Rena leir. Hamar. 

Denne artikkelen bygger på «Rena leir» frå ,  den 22. oktober 2022.  

Betongtavlen
Byggverk i Åmot
Norske militærleirar
Skipingar i 1997
11°E
61°N
Luftåtaket på Azizabad

Luftåtaket på Azizabad fann stad fredag den 22. august 2008 i landsbyen Azizabad, som ligg i Shindand-distriktet i Herat-provinsen i Afghanistan. Rundt 90 sivile, 60 barn og 30 vaksne, vart drepne under åtaket og ei rekke bygningar i landsbyen vart trefte. Ein Taliban-kommandant var det planlagde målet for luftåtaket.

Oppsummering av hendingane 
Afghanske regjeringsstyrkar og koalisjonsstyrkar var i gang med ein operasjon i området i jakta på ein Taliban-kommandant ved namn Mullah Siddiq. Åtaket på Azizabad vart sett i gang då etterretning indikerte at Siddiq var i landsbyen. I staden for å senda sivile agentar inn for å bekrefta dette vedtok kommandanten for koalisjonstyrkane å tilkalla flyet. Ei stor forsamling av sivile hadde denne dagen sett kvarandre i stemna i Azizabad for å minnast ein nyleg avdød lokal leiar. Rundt 90 menneske vart drepne og mange bustader vart øydelagde, ifølgje vitne i ein rapport som vart utarbeidd av den afghanske regjeringa, og som vart stadfesta av United Nations Assistance Mission in Afghanistan (UNAMA), leidd av Kai Eide. Åtaket vart utført av eit amerikansk AC-130 fly for bakkeåtak.

Reaksjon 
Dagen etter åtaket, laurdag den 23. august 2008, organiserte innbyggarane ein demonstrasjon retta mot dei afghanske troppane som hadde vorte utstasjonerte i Azizabad for å dela ut mat og anna. Mange menneske vart såra under ein konfrontasjon mellom bebuarar og soldatane.

Amerikanske talsmenn heldt fast på at fleirtalet av dei drepne var opprørarar, noko talsmannen til president Hamid Karzai, Humayun Hamidzada, avviste.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Azizabad-luftangrepet» frå ,  den 22. oktober 2022.  

Hendingar i 2008
Afghanistan i 2008
Krigen i Afghanistan 2001-2021
Daddelvedtak

Daddelvedtak, også kalla daddelvotum eller kritikkvedtak, er den sterkaste forma for kritikk som Stortinget kan kunngjera overfor ein statsråd utan å fremma mistillit.

Ordet kjem frå verbet «å dadla» («kritisera», «klandra», «irettesetja» og skriv seg frå tysk Tadel i tydinga «mangel» eller «skuld» og på tysk heiter det tadelfrei, feilfri) og praksisen med bruk av ordet oppstod rundt 1830. I Stortinget freista opposisjonen å auka innverknaden sin mellom anna ved «adresser» og kritiske merknader (daddelvotum). Daddelvedtak vart gjort mellom anna i 1842 (mot statsminister Due og statsråd Schouboe) og 1860 Daddelvotum var lett tilsløra mistillitsfråsegner.

Daddelvedtak gjennom historia 
Daddelvedtak er sjeldan brukte av Stortinget.

Frå 1814-1884 
Sidan Kongen var utan daddel, og rådet frå kongen ikkje stod til ansvar, vart daddelvedtak brukt som eit alternativ til riksrettssak.

1884-1945 
Som ei følgje av innføringa av parlamentarismen, var ikkje daddelvedtak lenger naudsynt og det forsvann dermed ut av bruk.

Etter andre verdskrigen 

Sidan andre verdskrigen har det vore nokre få daddelvedtak i Stortinget.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Daddelvedtak» frå ,  den 22. oktober 2022.  

Norsk politikk
Frank Strandli

Frank Strandli () er ein norsk tidlegare fotballspelar frå Kristiansand. Han var angrepsspelar for mellom andre IK Start, SK Brann og Lillestrøm SK. Elles aktiv i England, Hellas og Danmark. Perioden 1992–99 aksla han den norske landslagstrøya 24 gongar.

Karriere

Klubbspel
Strandli debuterte for Start i 1989. I januar 1993 vart han overført til Leeds United. Etter eit mislukka opphald i England var han frå våren 1994 Brann-spelar. To år seinare byrja han spele for Lillestrøm SK. Hausten 1997 skreiv han kontrakt med Panathinaikos, samstundes byrja Erik Mykland å spele for den greske klubben. Våren 1999 vart Strandli Aalborg-spelar, saman med Ståle Solbakken vart han seriemeister med klubben i juni 1999. Strandli vart alvorleg skadd, men kom kortvarig tilbake i 2001 før han måtte legge opp.

Landslagsspel
Strandli deltok i 24 av Noregs landskampar i tida frå 7. januar 1992 til 22. januar 1999. I 1996 og 97 kom han, som den einaste, på bana i samtlege 8 kvalifiseringskampane til VM i fotball 1998. 25. februar 1998 skåra han sitt tredje og siste landskampmål då Noreg og Frankrike spelte uavgjort 3–3 i Marseille.  Strandli kom likevel ikkje med i troppa til verdsmeisterskapen.

Merittar
Dansk seriemeister: 1999 for Aalborg BK
Tapande cupfinalist: 1995 for SK Brann

Kjelder
Frank Strandli ved eu-football

Norske landslagsspelarar i fotball
Start-spelarar
Brann-spelarar
Lillestrøm-spelarar
Panathinaikos-spelarar
Aalborg-spelarar
Leeds-spelarar
Gul trompetsopp

Gul trompetsopp (Craterellus lutescens) er ein sopp i slekta trompetsoppar i kantarellfamilien. Han er òg kjend som gul trompetkantarell, i og med at han tidlegare vart rekna som medlem av slekta kantarellar. Craterellus xanthopus, Cantherellus lutescens og Cantherellus xanthopus er synonym til det gjeldande vitskaplege namnet.

Skildring 
Hatten kan vera mørk, nesten svart. Under hatten er det tydelege ribber som går nedover på stilken. Som regel er dei glatta nesten heilt ut nærast stilken. Stilken er hol og lysande gul, nesten over i ein lys oransjetone. Det er ikkje noko skilje i fargen på stilken og undersida av hatten.

Forvekslingsfare 
Gul trompetsopp er nærskyldt med traktkantarell, og blir ofte forveksla med han. Dette har likevel lita praktisk tyding. Til liks med traktkantarell har han vorte forveksla med den dødeleg giftige spiss giftslørsopp, då desse kan veksa i same miljø. Soppane kan ha same storleik og omtrent same farge på hatten, men liknar elles lite. Problemet er at giftslørsoppen kan veksa inne i klynger av gule trompetsoppar. Ein fornuftig forholdsregel er å ikkje plukka dei buntevis, men forsikra seg om at ein ikkje plukkar nokon andre soppar enn den ein er ute etter. Skulla ein vera i tvil kan ein sjå etter ribbene ein forventar å finna under hatten på trompetsoppar, viss dei manglar er det ikkje gul trompetsopp.

Utbreiing 
Gul trompetsopp veks gjerne gruppevis. I gode soppår kan ein finna dei i store mengder på mindre område. Dei finst oftast i barskog, gjerne vanskeleg tilgjengeleg under einebærbuskar. Han er ein av få soppar ein kan finna ved myrkantar, gjerne med or eller bjørkekratt.

Bruk 
Gul trompetsopp er ein svært god matsopp, i klasse med traktkantarell og vanleg kantarell. Han eignar seg særs godt til tørking. Han kan òg frysast eller hermetiserast.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Gul trompetsopp» frå ,  den 23. oktober 2022.  

Matsopp
Trompetsoppar
Arve Seland

Leif Arve Seland () er ein norsk tidlegare fotballspelar frå Fevik i Aust-Agder. Seland var ein angrepsspelar med fart som sin beste eigenskap.

Karriere

Klubbspel
Seland seriedebuterte med sjettedivisjons-laget Express. 1981-83 spelte han for FK Jerv i 3. divisjon. Frå 1984 var han IK Start-spelar, med sine 12 mål toppskårar i 1. divisjon 1986. Langvarig skadd frå 1987, var aldri sidan i nærleiken av tidlegare toppnivå. Aktiv 1992-94 i Øyestad IL på nivå 3 og 4 i seriesystemet, til sist 1995-96 i Tveit IL.

Landslagsspel
Seland fekk sin debut i OL-turneringa 1984. Han deltok i Boston alle tre OL-kampane til Noreg. 20. desember 1984 vart han matchvinnar då Noreg slo Egypt 1–0 i Ismailia, hans einaste landslagsmål. Han spelte sin 12 og siste landskamp då Noreg vann med 2–0 over Frankrike i ein kvalifiseringskamp til EM i fotball 1988.

Merittar
Bronse i 1. divisjon: 1984 med IK Start

Kjelder
Arve Seland ved eu-football

Norske landslagsspelarar i fotball
Start-spelarar
Jerv-spelarar
Gobustan statlege historisk-kunstnariske reservat

Gobustan statlege historisk-kunstnariske reservat () er eit reservat som ligg vest for Gobustan i Aserbajdsjan, rundt 64 km sørvest for sentrum av Baku. Det blei skipa i 1966, då området blei erklært som eit nasjonalt historisk landemarke, for å prøva å verna om dei førhistoriske helleristingane, muddervulkanar og musikalske steinar i området.

Reservatet er rikt på arkeologiske funn. Det omfattar over  helleristingar som viser menneske, dyr, slagscenar, dansar, tyrefekting, båtar med væpna roarar, krigarar med lansar, kamelkaravanar og bilde av sola og stjernene. Dei er blitt daterte til å vera  til  år gamle.

Gobustan statlege historisk-kunstnariske reservat fekk nasjonal status i 2006, og Gobustan Rock Art Cultural Landscape fekk status som verdsarv av UNESCO i 2007.

Førhistoriske helleristingar
Helleristingane ligg i ein del av reservatet kalla Gobustan-steinkunst kulturelle landskap, og viser fengslande bilete av førhistorisk liv i Kaukasus. Dei velpreserverte skissene viser folk frå oldtida som reiser på sivbåtar, jaktar på   antiloper og ville oksar, og dansar. Den kontroversielle norske antropologen Thor Heyerdahl vitja Aserbajdsjan fleire gonger frå 1961 og til han døydde i 2002 for å studera staden i sitt prosjekt Jakten på Odin.

Romersk inskripsjon 

I juni 1948 fann leiaren for den arkeologiske ekspedisjoenn frå Instituttet for historie ved vitskapsakademiet i den aserbajdsjanske sovjetrepublikken, Ishag Jafarzadeh, ein inskripsjon på latin på ein stor stein nær den søraustlege skråningen av fjellet Boyuk-Dash. Der stod det:

Gaval Dash
Gaval Dash er ein naturleg musikalsk stein som berre finst i Gobustan distrikt i Aserbajdsjan. Han står ved inngangen til reservatet, og er ein av fire «syngande steinar» som finst her. Når denne store, to meter lange steinen blir slått med mindre steinar, lagar han ein hol, ringande lyn som minnar om den til ein tamburin, eller gaval på aserbajdsjansk. Den unike resonansen er laga av mikroskopiske hol inne i steinen, som ein trur kjem frå det tørre klimaet og effekten frå naturgass som finst i området.

Muddervulkanar
Rundt 300 av dei rundt 700 muddervulkanane som finst i verda reknar ein med er i Gobustan distrikt og i Kaspihavet. Muddervulkanane i Gobustan er ein populær attraksjon både for vitskapsfolk og for turistar. Sistnemnde kan bada i mudderet, som har ord på seg for å ha lækjande verknad.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Gobustan State Historical and Cultural Reserve» frå ,  den 23. oktober 2022.

Bakgrunnsstoff
Offisiell nettstad
The Rock Engravings of Gobustan ved donsmaps.com

Verneområde i Aserbajdsjan
Verdsarv i Aserbajdsjan
Royal Collection

The Royal Collection er kunstsamlinga til den britiske kongefamilien, og er den største private kunstsamlinga i verda.

Samlinga omfattar over ein million gjenstandar. 
Ho er fordelt i eit dusin noverande og tidlegare kongelege bustader over heile Storbritannia. Samlinga tilhøyrer monarken, nokre av dei som personlege eigedelar og nokre av dei som statsoverhovud.

The Royal Collection inneheld over 7000 maleri, kring 150 000 verk på papir og dessutan historiske fotografi, veggteppe, møblar, keramikk, bøker og andre kunstverk. Samlinga er fysisk spreidd mellom ei rekke stader, der nokre, som Hampton Court Palace, er opne for allmugen og ikkje bebudde av kongefamilien, medan andre, som Windsor Castle, både er bustader og opne for allmugen. Nokre av verka er på bustader som ikkje er opne for allmugen, som Sandringham House. Buckingham Palace i London har utstillingar frå samlinga i fleire månader ad gangen. Det finst òg eit galleri ved Palace of Holyroodhouse i Edinburgh.

Kjelder

Bibliografi

Denne artikkelen bygger på «Royal Collection» frå  og «Royal Collection» frå , den 23. oktober 2022.

Bakgrunnsstoff 

Kunstsamlingar
Det britiske monarkiet
Egil Flemming Johansen

Egil Flemming Johansen () er ein tidlegare fotballspelar frå Oslo. Han vart seriemeister med Vålerengen IF i 1983 og 1984. Åra 1984-87 spelte han 12 kampar med det norske flagget på brystet. Johansen var vengspelar.

Karriere

Klubbspel
Johansen var aktiv i Bøler IF til 1982. Sidan var han Vålerengen-spelar frå 1983 til 1987, oslolaget si gylne epoke. Johansen og Vålerengen vann 1. divisjon 1983, men måtte tole tap i NM-finalen mot Moss. Året etter forsvarte Vålerengen-mannskapet seriemeistertittelen. Hausten 1985 nådde Vålerengen NM-finalen på ny, i finalen var Lillestrøm SK klart best og sigra 4–1.

Vinteren 1988 spelte Johansen for den belgiske klubben Beveren fram til april. Han bidrog til at klubben unngikk nedrykk etter ein svak sesongstart. Frå sesongstarten 1988 i Noreg ut 1989-sesongen spelte Johansen tredjedivisjons-fotball for Frigg. Sesongane 1990 og -91 atter i Vålerenga, før han gjekk til moderklubben Bøler på nivå 4 i seriesystemet.

Landslagsspel
Johansen fekk sin landslagsdebut 20. juni 1984 på Laugardalsvöllur i Reykjavik. Her skåra han sitt einaste landslagsmål, eit mål som syrgde for norsk siger 1–0. Deretter var han med i alle tre OL-kampane til Noreg under Sommar-OL 1984. Fram til 12. august 1987 deltok han i totalt 12 landskampar.

Merittar
Seriemeister: 1983 og 1984 for Vålerengen IF
NM-finalist: 1983 og 1985 for Vålerengen IF

Kjelder
eu-football

Norske landslagsspelarar i fotball
Vålerenga-spelarar
Sten Glenn Håberg

Sten Glenn Håberg () er ein tidlegare fotballspelar frå Kristiansand. Han var Start-spelar i til saman 8 sesongar, elles aktiv i Lillestrøm SK, SK Brann og Åsane IL. Håberg var angreps- og offensiv midtbanespelar. Han var med i 8 landskampar.

Karriere

Klubbspel
Håberg melde seg i november 1980 inn i IK Start. Etter fem sesongar i Start melde han overgang til Lillestrøm SK, var aktiv der i 1986 og 1987. Hausten 1986 deltok han i NM-finalen, ein som overraskande enda 4–1 siger til Tromsø IL. Åra 1988-90 var han på ny å sjå i Start-drakta. Deretter var han Brann-spelar frå 1991 til 93, der det vart mykje benkesliting. Han avslutta si aktive tid med å spele for Åsane IL på nivå 2 i 1994-sesongen.

Landslagsspel
I 1986/87 deltok Håberg i 7 av Noregs landskampar, den åttande og siste kom 2. mai 1989. Ikkje ein einaste av desse enda med norsk siger.

Merittar
NM-finalist: 1986 med Lillestrøm SK
Bronse i 1. divisjon: 1984 med IK Start

Kjelder
eu-football

Norske landslagsspelarar i fotball
Start-spelarar
Lillestrøm-spelarar
Brann-spelarar
Verdi i etikk

Verdi viser i etikken (moralfilosofien) til det vi held høgt. «Det» kan vere så mangt. Ordet kom inn i etikken via økonomiteori i moderne tid. Verdiar er anten noko i seg sjølv (noko har verdi i seg sjølv) eller noko som vert gjeve verdi, t.d. pengesetlar. Verdiar i seg sjølve vert gjerne uttrykte med abstrakte omgrep: likeverd, toleranse, fridom. Ei forklaring på dette fenomenet er at desse verdiane krev noko av oss (teori frå den tyske filosofen og fenomenologien Max Scheler) til skilnad frå det vi berre gjev verdi og der vi mest brukar konkrete omgrep (fotball) eller konkretar (denne fotballklubben NN). Som med alle abstrakte omgrep og substantiv treng vi eit døme for å forstå verdiar i seg sjølve, for abstrakte omgrep kan ikkje  berre vise til andre abstrakte omgrep. Før eller seinare treng vi eit døme for å skjøne kva verdiane handlar om, til handlingar og såleis episoder eller forteljingar (narrative døme). Verdiar kan vi finne på mange plan: arts‑, individ‑ og samfunnsplan.

Artsverdiar 
I biologisk vurdering at noko har verdi for ein art betyr at dette «noko» fremjar det at medlemmene i ein bestemt art overlever inntil avkom er fødde, og eventuelt sørgde for, slik at arten såleis vert ført vidare.

Individuelle verdiar 
At noko har verdi for individet tyder at dette «noko» har fordelaktige konsekvensar for enkeltpersonar. 

I boka til Kjartan Skogly Kversøy Etikk - en praktisk vinkling, 2. utgåve, blir etikk forklart som refleksjon over moral.

Samfunnsverdiar 
Samfunnsverdiar er kollektive og ikkje alltid medvitne.

Kjelder

Delar av denne artikkelen bygger på «Verdi (etikk)» frå ,  den 24. oktober 2022.  

Verdi
Etikk
Filosofi
Falsk kantarell

Falsk kantarell (Hygrophoropsis aurantiaca) er ein soppart som ser ut som ekte kantarell, men har nokre forskjellar. Han er litt meir oransje og bleik farge enn den ekte kantarellen, som er veldig gul og har sterk farge. Han er òg spinklare og har ikkje like rotete og uregelmessig krone slik ekte kantarell har. I tillegg har han ribber, framfor skiver under krona. 

Ein finn falsk kantarell i heile Fastlands-Noreg.
Falsk kantarell er trygg å eta, men smakar ikkje særs godt. Han lever på strø eller daud ved, og dannar brunrote.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Falsk kantarell» frå ,  den 24. oktober 2022.  

Røyrsoppordenen
Kolokvint

Kolokvint (Citrullus colocynthis) er ein fleirårig urt i graskarfamilien. Han høyrer til same slekt som vassmelon.

Planten har ein krypande vekst med stenglar som kan bli 2 meter lange. Han kan klatra ved hjelp av slyngtrådar i bladhjørnene. Blada er trekanta, mørkegrøne, handflika med 3–7 flikar og har bølgande bladkant. Blomane sit enkeltvis i bladhjørnene og er einkjønna, gule eller grøngule og 15–20 mm store. Planten er sambu med hann- og hoblomar på same plante. Frukta er rund, 4–12 cm i diameter, glatt og gul eller spraglete.  

Kolokvint veks på tørre stader med stein og sand og i halvørken, ofte nær havet. Han er utbreidd i dei tørraste delene av middelhavsområdet, som Sør-Spania, Nord-Afrika, Sicilia, Hellas, Kypros og Levanten. Arten veks òg på Kanariøyane og i Sahara og ørkenane austover til India.

Galleri

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Kolokvint» frå ,  den 24. oktober 2022.

Litteratur

Bakgrunnsstoff

Graskarfamilien
Grønsaker
Uttale av lulesamisk skriftspråk

Uttale av lulesamisk skriftspråk er ikkje eit direkte samband mellom bokstav og lyd, som i finsk, men ulikskapane er regelmessige. Denne sida fortel korleis bokstavane i lulesamisk tekst skal bli uttala. For eit oversyn over lydsystemet i lulesamisk, sjå lulesamisk fonologi.

Bokstavane har (nesten) alltid same lydverdi.

Vokalane 

 i, a, å blir uttalt som i norsk. Merk at a er kort.
 á blir uttalt som ein lang a-lyd
 u og o blir uttala som dei tilsvarande bokstavane i det norske ordet  kumlokk, det vil seia at den samiske bokstaven u har uttale som namnet på den norske bokstaven o, og den samiske bokstaven o har uttale som den norske bokstaven å. 
 æ (på svensk side: ä)  blir uttalt iæ.
 e blir i første staving uttala som norsk e men lenger ut i ordet som ie.

Diftongane

 ie i første staving blir uttala ie. Lenger ute i ordet blir uttalen ie skrive e
 uo blir uttala som dei to lydane etterkvarandre, dvs. som med norsk uttale av bokstavane oå
 oa blir uttala som norsk uttale av bokstavane åa 
 (i)æ den siste diftongen, blir skrive æ men uttalt iæ

Konsonantane 

Dei fleste konsonantane blir uttalte som på norsk. Merk bokstaven h, som verkeleg blir uttalt h, også før konsonant, som i ordet jåhkå (elv). 

Konsonantane som blir bortimot rett viss vi latar som om dei er norske er desse: b, d, f, g, h, j, k, l, m, n, p, r, s, t, v .

Konsonantsambanda bb, dd, gg blir uttalt som lange stemte lukkelydar og konsonantsambanda pp, tt, kk blir uttalt som lange usemte lukkelydar.

Bokstavsambandet sj blir uttalt som i norsk skjorte, og tj som i norsk tjern eller svensk tjära.

Bokstaven ŋ blir uttalt som den siste lyden i norsk song.

Kjelder 

 Spiik, Nils Eric 1989: Lulesamisk grammatik. Umeå: Sameskolstyrelsen.

lulesamisk språk
Samisk ortografi
Lulesamisk ortografi

Lulesamisk ortografi er settet av reglar for å uttrykke lulesamisk i skrift. Dagens lulesamiske ortografi er frå 1983, men lulesamisk har vorte skrive med fleire ortografiar  opp gjennom hundreåra.

Det nordlapska bokspråket 

Det første skriftspråket som vart brukt til å skrive lulesamisk var det nordlapska bokspråket. Dominerande i Sverige på 1700-talet var det sydlapska bokspråket, men det var frå byrjinga klårt at dette skriftspråket berre kunne femne sør- og umesamisk, og ikkje mykje lenger nord enn det. Skriftene utgjeve av Lars Levi Lestadius på lulesamisk vart skrive på det nnordlapska bokspråket.

K. B. Wiklund sin ortografi 
I Lule-lappisches Wörterbuch frå 1890 og i Lärobok i lapska språket (1901, andre opplag i 1915), utarbeidde K. B. Wiklund ein ortografi for lulesamisk som vart ståande i nesten 100 år.

Dagens lulesamiske ortografi 

Dagens lulesamiske ortografi vart utarbeidd i kjølvatnet av arbeidet med den nordsamiske ortografien frå 1979. Den mest sentrale arkitekten attom denne ortografien var Mikael Urheim.

Lulesamisk språk
Ortografi
Drikkebrikke

Drikkebrikke eller ølmatte er eit underlag ein kan bruka til å setja drikkeglas og koppar på. Slike brikker kan verna overflata til eit bord eller anna overflate mot væske eller varme frå drikkeilåtet. Ein kan også plassera brikker som lok oppå ein drikk for å syna at ein ikkje er ferdig eller for å hindra at noko fell oppi han, som insekt.

Pubar har ofte ølmatter lagt ut til kundar. Desse er typisk laga av papir, og kan absorbera kondens som drypp ned frå glaset. Slike ølmatter er ofte påtrykte namn på ølmerke eller ulike typar reklame.

Historie 

Tidlege drikkebrikker blei laga for karaflar eller vinflasker, og gjorde at ein kunne senda flasker rundt middagsbordet etter at tenerane hadde trekt seg tilbake. Dei var i utbreidd bruk etter rundt 1760. Slike tidlege brikker var forma som grunne fat eller tallerkar laga av materiale som tre, pappmasjé eller sølv.

I 1880 blei dei fyrste ølbrikkene av papp innførte av det tyske trykkeriet Friedrich Horn. I 1892 laga Robert Sputh frå Dresden den fyrste ølbrikka av tremasse. Watney-bryggeriet innførte dei til Storbritannia i 1920 for å reklamera for sitt pale ale.

Tefat har lenge hatt same bruksområdet i vestleg kultur som del av servise.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Drink coaster» frå ,  den 25. oktober 2022.

Bakgrunnsstoff

Ting av papir
Drikkereiskapar
Husgeråd
Samling
Dekkjetøy