alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Nord-Europa

Nord-Europa er den nordlege delen av det europeiske kontinentet. Det har variert kva som har blitt rekna med, i dag reknar ein inn:

 Norden (Danmark med Færøyane og Grønland, Finland, Island, Noreg, Sverige, stundom også Karelia og Kola)
 Baltikum (Estland, Latvia, Litauen)
 Dei britiske øyane (Storbritannia, Irland, Guernsey, Jersey og Isle of Man)
 andre område som ligg til Austersjøen og Nordsjøen (nordvestlege Russland, nordlege Polen, nordlege Tyskland og Benelux, som omfattar Nederland, Belgia og Luxembourg)

Dei sameinte nasjonane si statistikkavdeling definerer Nord-Europa som:

  Danmark,  Estland,  Finland,  Island,  Republikken Irland,  Latvia,  Litauen,  Noreg,  Sverige og  Storbritannia.

Historie 
Før 1800-talet vart uttrykket «Nord» eller «Nordleg» nytta om Norden, Det europeiske Russland, Baltikum (på den tida Livland og Kurland) og Grønland. 

I tidlegare tider, då Europa var dominert av Middelhavsområdet (t.d. Romarriket), vart alt som ikkje låg nær havet kalla Nord-Europa, inkludert Tyskland, Nederlanda og Austerrike. Denne tydinga vert stundom framleis nytta i visse samanhengar, som i omtale av Den nordlege renessansen. I mellomalderen nytta ein uttrykket (Ultima) Thule om ein halvvegs mytisk stad så langt nord på kontinentet ein kunne kome. 

I EU vert Danmark, Sverige, Finland, Tyskland, Belgia og Nederland sett på som Den nordlege gruppa. 

Danevirke og Den engelske kanalen vart ofte rekna som grensa mellom Nord- og Sør-Europa i vest, sidan områda sør for desse grensene vart styrt av frankarane under Karl den store, og mykje av området nord for grensa ein gong vart styrt av England under Knut den mektige.

Kjelder

Europa
Aalen

Aalen er ein by i Tyskland sør i delstaten Baden-Württemberg med om lag 66 000 innbyggjarar. Byen er sete for landkreisen Ostalbkreis.

Geografi 
Aalen ligg ved elva Kocher, ved foten av Schwabisk Alb, som ligg sør og søraust for byen. I nord ligg åslandskapet Ellwanger Berge. Aalen er om lag 70 km aust for Stuttgart og 48 km nord for Ulm.

Historie 
Omkring 150-160 e.kr. låg det ein liten romersk festning her. Denne posisjonen var strategisk viktig på denne tida, sidan han låg i nærleiken av limes (grensa til Romarriket). Sjølve byen dukka først opp tusen år seinare, sannsynlegvis på 1200-talet. Han vart først nemnd i skriftlege kjelder på 1300-talet, då han var under grevane av Oettingen. Aalen var ein keisarby frå 1360 til 1802, då han vart annektert av Württemberg. Ein alvorleg bybrann råka byen i 1634. Han vart så sete for ein Oberamt, som landkreisen Aalen oppstod frå i 1938. I 1973 vart han slått saman med landkreisen Schwäbisch Gmünd til det nye Ostalbkreis. I 1975 vart Wasseralfingen, ein by med ein tredjedel av innbyggjarane i Aalen, slått saman med Aalen.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Aalen» frå ,  den 25. juni 2007.

Bakgrunnsstoff 

Byar i Tyskland
Byar i Baden-Württemberg
Schwäbisch Gmünd

Schwäbisch Gmünd er ein by i Tyskland sør i delstaten Baden-Württemberg med om lag 58 000 innbyggjarar. Byen er den nest største byen i landkreisen Ostalbkreis etter Aalen. 

Schwäbisch Gmünd ligg ved elva Rems, om lag 50 km aust for Stuttgart, hovudstaden i Baden-Württemberg. Han ligg òg ved den nordlege foten av Schwabisk Alb.

Historie 

Dei første busetnadane i dette området er frå om lag 100-talet e.kr, då romerske soldatar slo seg ned i nærleiken av limes, den romerske grensa. På 200-talet gjekk alemannarar over grensa og erobra området og slo seg ned her. 

Schwäbish Gmünd vart grunnlagd på midten av 1100-talet. Han var ein fri keisarby frå 1268 til 1803, då han vart ein del av Württemberg.

Bakgrunnsstoff

Kjelder 

Byar i Tyskland
Byar i Baden-Württemberg
Frie riksbyar
Sindelfingen

Sindelfingen er ein by i Tyskland i delstaten Baden-Württemberg med om lag 60 000 innbyggjarar. Byen ligg om lag 15 km sørvest for Stuttgart. 

Byen grensar til Böblingen, Stuttgart og Leonberg, og byen glir faktisk i eitt med Böblingen. Elva Schwippe har sitt utspring i Sindelfingen. I nord ligg naturreservatet Glemswald.

Økonomien i byen er hovudsakleg basert på bilindustrien, særleg fabrikken DaimlerChrysler og kontora til Smart. I mellomalderen låg det eit veveri i byen, og i dag står moteindustrien framleis sterkt her.

Historie 
Sindelfingen vart først nemnd i skriftlege kjelder i 1155, men sjølve byen vart grunnlagd i 1263 av grev Rudolf von Tübingen-Herrenberg. I 1535 vart byen protestantisk som følgje av reformasjonen.

Bakgrunnsstoff

Kjelder 

Byar i Tyskland
Byar i Baden-Württemberg
Datamus

Datamus også berre kalla mus er i datavitskapen ein peikereiskap som vert nytta saman med ei datamaskin. Datamusa er utstyrt med ei anten ei kule, optisk lys eller ein laser som registrerer todimensjonal rørsle, opp og ned og til venstre og høgre.

Historie 
Opphavsmannen til datamusa er Douglas Engelbart frå Stanford Research Institute. Han fann henne opp i 1963 då han jobba med eit system kalla oN-Line. Ideen var at brukaren skulle kunne styre eller påverke systemet, både maskinvare og dataprogram, med sin eigen kropp. Den første datamus var ein treklosse som hadde to hjul som registrerte rørsle i kvar si retning. Engelberg prøvde òg peikereiskap kopla til hovudet, men handmusa var mest praktisk.

I løpet av 1970-talet forbetra Bill English musa med å skifte ut hjula med ei kule som kunne rulle i alle retningar. Små hjul inne i musa registrerte når musa flytta seg. Denne typen datamus vart populær då Apple lanserte Macintosh-maskina i 1982, men det var arbeidstasjonen 8010 Star Information System frå Xerox som var den første datamaskina som kom med datamus. Eigarar av datamaskiner frå IBM og kompatible datamaskiner måtte lenge klare seg utan mus, eller kjøpe det som ekstrautstyr.

I/O-einingar
Joss Stone

Joss Stone (), opphavleg Joscelyn Eve Stoker , er ein engelsk soul- og R&B-songar. Stone blei verdskjend som femtenåring for ein djup, sjelfull songstemme som gav henne tilnamnet «den kvite Aretha Franklin». Ho vann to Brit awardar i 2005, Beste kvinnelege soloartist og Beste urbane artist. Opptredenen hennar under utdelinga av same prisen i 2007 førte til kritikk i britisk presse for merkeleg oppførsel og ein «halv-amerikansk aksent» som ho hadde fått etter å ha budd eit år i Amerika.

Album 

 The Soul Sessions (2003)
 Mind, Body & Soul (2004)
 Introducing Joss Stone (2007)
 Colour Me Free! (2009)
 LP1 (2011)
 The Soul Sessions Vol. 2 (2012)
 Water for Your Soul (2015)

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Joss Stone» frå ,  den 26. juni 2007.

Fotnotar

Bakgrunnsstoff 

Engelske songarar
Brit Award-vinnarar
Grammy-vinnarar
Volhynia

Volhynia omfattar den historiske regionen i det vestlege Ukraina mellom elvane Pripyat og vestlege Bug, nord for Galizia og Podolia. Området har svært gammal slavisk folkesetnad, og det var før òg mange jødiske shtetlar der. 

Etter 1500-talet var Volhynia ein del av Polen-Litauen. I denne perioden slo polakkar og jødar seg ned der. Katolikkane tok med makt over ein del av dei ortodokse kyrkjene i området. Etter den tredje polske delinga vart Volhynia ein del av det russiske imperiet. Det var heilt til første verdskrigen den mest rurale provinsen i den vestlege delen av Russland. 

I 1921, etter den polsk-sovjetiske krigen, vart Volhynia delt mellom Polen og Sovjet-Russland. Polen tok den største delen.

I 1935-1938 gjennomførte Stalin ein deportasjon av polakkane i Aust-Volhynia – dette var den første etniske deportasjonen i Sovjetunionen si historie.

I 1939 vart heile Volhynia overført til Sovjetunionen som del av Molotov-Ribbentrop-pakta. Den tyske minoriteten i området flytta no til polske område tekne over av nazistane. Etter det tyske åtaket på Sovjetunionen vart jødar og polakkar offer for etniske reinsingar gjennomført av nazistane og den ukrainske opprørshæren UPA. 

Volhynia vart verande ein del av Sovjetunionen etter andre verdskrigen. Dei fleste attverande polakkane vart repatrierte til Polen i 1945. Sidan Sovjetunionen vart oppløyst, er Volhynia no ein del av det sjølvstendige Ukraina.

Polske historiske regionar
Historiske regionar i Ukraina
Historiske område i Litauen
Regionar i Ukraina
Vest-Ukraina
Det bahrainske flagget

Det bahrainske flagget er raudt og kvitt med fem trekantspissar i skiljet mellom fargene. Flagget i si noverande form vart innført som nasjonalflagg i Bahrain i 2002, då fleire spissar vart endra til fem. Flagget blir nytta i uendra form som nasjonalflagg på land, handelsflagg, statsflagg og orlogsflagg.

Symbolikk 
Den raude fargen skal symbolisera den muslimske gruppa kharijitar. 

Dei fem kvite spissane står for dei fem søylene i islam.

Soge 
Det eldste kjende flagget frå Bahrain var heilt raudt. Det kvite feltet kom til som ei stripe på 1800-talet under britisk press, som teikn på at Bahrain hadde inngått forbund om å gjere slutt på sjørøvaråtak på handelsskip. Alle vennlegsinna statar i Persiabukta la til ein kvit bord. Frå 1832 brukte Bahrain brukte trekantspissar langs borden. Same året vart det også utforma eit nasjonalt våpenskjold.

Opphavleg hadde flagge tjueåtte kvite spissar, men dette vart redusert til åtte i 1972 og vidare til fem i 2002. Landet endra då status frå emirat til kongedømme, og fekk også eit noko endra flagg og eit nytt kongeflagg. Dette flagget er basert på nasjonalflagget, men har to kvite striper langs øvre og nedre kant, i tillegg også ei kongekrone i gult i øvre felt.

Liknande flagg 
Det qatarske flagget er raudt og kvitt med ein liknande sikksakkbord, men har ein djupare raudfarge.

Kjelder 
 Album des pavillons nationaux et des marques distinctives. National flags and distinctive markings, Service hydrographique et océanographique de la marine, Brest, 2000
 Complete Flags of the World, Dorling Kindersley, femte utgåve 2008.
 Bahrain: History of the National Flag ved Flags of the World (flagspot.net)

Bakgrunnsstoff 

Flagg
Bahrain
Raude og kvite flagg
Brattvåg

Brattvåg er ein tettstad i Ålesund kommune i Møre og Romsdal. Staden var kommunesenteret i tidlegare Haram kommune. Tettstaden ligg på vestsida av Samfjorden og har tre skular; barneskule, ungdomsskule og vidaregåande. Han husar fabrikkar for Rolls-Royce og Aker Yards.

Brattvåg vart busett 17. mars 1912. Då flytte Anna og Iver Skjelten inn i huset dei nett hadde bygd seg i det som då heitte Brattholmvågen. Etter at dei hadde fått bygd kraftverk, bygde dei sildoljefabrikk, guanomylne og jodfabrikk. 

Seinare flytte slektningar av Ivar Skjelten til. Dei hjelpte til med industrialiseringa. Åtte år etter det fyrste huset vart bygd var det 22 verksemder i Brattvåg.

Herrelaget til Brattvåg IL spelar i avdeling 9 i 3. divisjon.

Kjelder 
 Oddgeir Bruaset: Arven. Ålesund 2007. ISBN 978-82-91385-44-0

Tettstader i Møre og Romsdal
Geografi i Ålesund
Skipingar i 1912
Offenburg

Offenburg er ein by i Tyskland i delstaten Baden-Württemberg med om lag 57 000 innbyggjarar. Byen er den største i landkreisen Ortenaukreis.

Geografi 
Offenburg ligg nær Rhinen mellom Karlsruhe og Freiburg. Den franske byen Strasbourg ligg rett vest på andre sida av Rhinen. Offenburg ligg ved munningen av elvedalen Kinzig. Kinzig renn ut av Schwarzwald og møter Rhinen nær Kehl.

Historie 
Byen vart først nemnd i skriftlege kjelder frå 1148. I 1240 hadde Offenburg alt vorte ein fri keisarby. Byen vart nesten heilt øydelagd under niårskrigen. I 1803 mista Offenburg statusen sin som fri keisarby og kom inn under storhertugdømet Baden.

Offenburger Programm, som innehaldt tretten krav «i innbyggjarane av Baden sitt namn», vart kunngjort i Offenburg 12. september 1847 i oppkjøringa til den badenske revolusjonen under revolusjonane i 1848. Dette var det første demokratiske kravet i Tyskland. Offenburger Programm kravde grunnleggande rettar og menneskerettar, i tillegg til pressefridom og ein progressive sturktur for inntektsskatt. 19. mars 1848 vart kravet stadfesta av 20 000 medlemmar av Offenburg folkeforsamling.

Bakgrunnsstoff

Kjelder 

Byar i Tyskland
Byar i Baden-Württemberg
Giftslange

Giftslangar er slangar som produserer gift. Gifta blir injisert i byttedyr frå hoggtenner i slangekjeften. Gifta er modifisert spytt. Gifta inneheld gjerne stoff som verkar på blodtrykk eller muskelkontroll, saman med enzym som mellom anna verkar inn på korleis gifta spreier seg i kroppen.

Ormar
Lviv

Lviv (ukrainsk skrift Львів, russisk skrift Львов, tysk Lemberg) er ein by vest i Ukraina. Byen vert rekna som det største kultursenteret i Ukraina i dag. Det historiske hjartet i byen med gamle bygningar og brusteinsgater overlevde andre verdskrigen og den påfølgjande sovjettida stort sett uskadd. Byen har mange industriar og institusjonar for høgare utdanning, som Lviv universitet og Lviv polyteknisk. Lviv har òg mange kulturinstitusjonar som eit filharmonisk orkester og det kjende Lviv opera og ballett. Gamlebyen er innskriven på verdsarvlista til UNESCO. Omkring halvparten av alle kulturminna i Ukraina finst i Lviv. 

Byen har dagleg flysamband med Warszawa, Frankfurt og Wien.

I 2009 kåra det ukrainske magasinet Focus Lviv til den beste ukrainske byen å bu i. Sidan byen har ein vesteuropeisk atmosfære vert han kalla Ukrainas vesle Paris. 

Byen var ein av vertskapsbyane under UEFA Euro 2012.

Lviv
Lviv blir kalla Lwów på  polsk, Lvovas på litauisk og Lemberg på tysk. Det latinske namnet er Leopolis, dvs. «Løvebyen».

Historie 
Som ein mellomalderby i Raud Rutenia vart Lviv grunnlagd i 1240-åra av kong Daniel av Galizia frå det rutenske fyrstedømet Halytsj-Volhynia og kalla opp etter sonen hans, Lev. Byen er først nemnd i skriftlege kjelder i 1256 då ein brann i byen Chełm vart sett frå Lviv. I 1349 vart Raud Rutenia og Lviv innlemma i Kongedømet Polen av kong Kasimir III den store. Lviv høyrte til Polen 1349–1772, Det austerrikske imperiet 1772–1918 og Den andre polske republikken 1918–1945. I denne perioden fungerte byen som eit stort polsk og jødisk kultursenter og polakkar og jødar utgjorde majoriteten av folkesetnaden fram til den andre verdskrigen braut ut. Då Tyskland og Sovjetunionen invaderte Polen under andre verdskrigen vart Lviv og Lwów voivodskap okkupert og annektert av Sojvetunionen og vart ein del av Den ukrainske sovjetiske sosialistrepublikken frå 1939 til 1941. Mellom juli 1941 og juli 1944 var Lviv under tysk okkupasjon og høyrte til Generalguvernementet. I juli 1944 vart byen erobra av den raude armeen og den polske heimearmeen. Etter avtalar i Jaltakonferansen vart Lviv innlemma i Ukrainske SSR. Dei fleste polakkane i Lviv vart overførte til polske område. 

Etter oppløysinga av Sovjetunionen i 1991 vart byen ein del av det no sjølvstendige Ukraina, og er i dag det administrative senteret i Lviv oblast.

Klima 
Lviv har eit fuktig kontinentalklima (Köppen si klimaklassifisering Dfb) med kalde vintrar og mild somrar. Middeltemperaturen er -3,1 °С i januar og 18,3 °С i juli. Årsmiddelnedbøren er 745 mm og mest nedbør kjem om sommaren. Lviv får omkring 1809 soltimar i året

Folk frå Lviv
Roman Sjukhevitsj, avdød militærleiar og kollaboratør

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Lviv» frå , den 9. september 2012. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff 

  (ukrainsk)
 Lvivs reminissenser fotogalleri til Olena Krusjynska (ukrainsk, englesk, italiensk)

Byar i Lviv oblast
Verdsarv i Ukraina
Historiske jødiske samfunn
Polsk historie
Busetnader grunnlagde på 1200-talet
Skipingar i 1240-åra
Gordon Brown

James Gordon Brown () er ein britisk arbeidarpartipolitikar. Han var statsminister i Storbritannia frå 27. juni 2007 til 11. mai 2010, då han trekte seg som statsminister og partileiar etter nederlag i parlamentsvalet.

Brown blei fødd i den skotske byen Glasgow. Han studerte historie ved universitetet i Edinburgh, der han fekk doktorgrada i 1982 med avhandlinga The Labour Party and Political Change in Scotland 1918-29. Brown var også rector ved universitetet frå 1972 til 1975, og var redaktør for The Red Paper on Scotland. Han arbeidde som amanuensis ved Edinburgh og Glasgow College of Technology og var seinare journalist og redaktør ved Scottish Television fram til han blei vald inn i parlamentet i 1983.

Gordon Brown stilte til val for Labour for første gong i 1979, og blei vald inn i det britiske parlamentet som i 1983. Han blei handels- og industripolitisk talsmann for opposisjonen i 1985, deretter skuggeskattestatsminister og skuggefinansminister før han i mai 1997 blei utnemnd til britisk finansminister i regjeringa til Tony Blair. Ved å sitja i denne stillinga fram til juni blei han den finansministeren som har sete lengst sidan tidleg på 1800-talet. Brown blei utnemnd til leiar for det britiske arbeidarpartiet den 24. juni 2007 og blei statsminister tre dagar seinare.

Ein rugbyskade under studenttida førte til at han mista synet på venstre auget.

Bakgrunnsstoff 

Brown, Gordon
Brown, Gordon
Brown, Gordon
Brown, Gordon
Britiske arbeidarpartipolitikarar
Det albanske flagget

Det albanske nasjonalflagget har raud grunnfarge med ei svart dobbeltørn i midten. Det stammar frå våpenskjoldet til Gjergj Kastriot Skanderbeg, som leidde Albania i eit vellykka opprør mot Det osmanske riket på 1500-talet. Dette førte til i ein kort periode av albansk sjølvstende frå 1443 til 1478. Det noverande flagget vart innført 7. april 1992. 

Ørna er eit albansk nasjonalsymbol. Dobbeltørna stammar frå Romarriket. Same ørn er også avbilda på det albanske riksvåpenet.

Historiske flagg 

Tidlegare albanske statar, som det albanske kongedømmet og det kommunistiske Albania, har hatt flagg som i grunnform har vore det same. Kongedømmet førte flagget med ørna som nasjonalflagg, medan statsflagget også hadde den såkalla Skanderbeg-hjelmen som på toppen har eit geitehovud med horn.

Då landet var okkupert av Italia under andre verdskrigen fekk flagget element frå det italienske riksvåpenet. 
Under kommunismen vart ei raud stjerne med gult omriss plassert over ørna. Stjerna vart fjerna i 1992.

Andre flagg 
Nasjonalflagget blir bruka på land også av statlege styresmakter og forsvaret. Til sjøs er det eit statsflagg, det vil seie i bruk av statlege fartøy. Sivile fører til sjøs eit handelsflagg som har ei svart stripe i raud duk. Orlogsflagget har den svarte dobbeltørna på kvit duk med ei raud stripe under. For skip som høyrer til reserven er stripa blå, medan skip frå kystvakta fører flagg der denne stripa er grøn.

Bakgrunnsstoff 
 Litteratur 
 Album des pavillons nationaux et des marques distinctives. National flags and distinctive markings, Service hydrographique et océanographique de la marine, Brest, 2000
 Flaggenbuch (Flg.B.). Bearbeitet und herausgegeben vom Oberkommando der Kriegsmarine, Verlag der Reichsdruckerei, Berlin, 1939

Kjelder 

 Complete Flags of the World, Dorling Kindersley, femte utgåve 2008.

 Denne artikkelen bygger på «Flag of Albania» frå , den 6. juli 2011. 
 

Flagg
Albania
Norsk svarteliste 2007

Norsk svarteliste 2007 er ei oversikt med økologiske risikovurderinger over eit utval framande artar som er spreidde i naturen i Noreg. Svartelista er utgjeven av Artsdatabanken; dei konkrete risikovurderingane er gjort av ei ekspertgruppe med 18 medlemmer frå 6 forskingsinstitusjonar. Norsk svarteliste 2007 er sett opp som eit motstykke til Norsk Raudliste 2006.

Lista vart ajourført med Norsk svarteliste 2012. Frå 2018 er lista avløyst av Fremmedartslista.

Artsdatabanken har registrert totalt 2483 framande artar av plantar og dyr i norsk natur. Av desse er 217 er risikovurderte i 2007, og inndelte i tre kategoriar:

 Låg risiko - 41 artar som neppe er noko trugsmål mot det naturlege lokale biologiske mangfaldet. 
 Ukjend risiko - 83 artar der kunnskapen i ekspertgruppa ikkje er tilstrekkeleg til å vurdere dei negative effektane for det naturlege lokale biologiske mangfaldet.
 Høg risiko - 93 artar som trugar det naturlege lokale biologiske mangfaldet.

Framande artar på Svalbard, Bjørnøya og Jan Mayen er ikkje vurderte.

Resultat 
Blant dei 93 artane som ekspertgruppa meiner trugar det naturlege lokale biologiske mangfaldet, finst bakteriar, makroalgar, mikroalgar, pseudosopp, sopp, mosar, karplantar, ribbemaneter, flatormar, rundormar, krepsdyr, edderkoppdyr, insekt, sniglar, muslingar, sekkdyr, fisk og pattedyr.

Blant karplantane med høg risiko er tromsøpalme , platanlønn og hagelupin, blant flatormane Gyrodactylus salaris, blant krepsdyra kongekrabbe, amerikansk hummar og pungreka Mysis relicta. Fem pattedyrartar er oppførte som høgrisikoartar, nemleg piggsvin (ein spreidd norsk art), kanin, austmarkmus, mink og vaskebjørn.

Kjelder 
 www.artsdatabanken.no/ - Norsk svarteliste 2007

Litteratur 
 Gederaas, L., Salvesen, I. og Viken, Å. (red.) 2007. Norsk svarteliste 2007 – Økologiske risikovurderinger av fremmede arter. 2007 Norwegian Black List – Ecological Risk Analysis of Alien Species. Artsdatabanken, Norway. ISBN 978-82-92838-02-0

Artsdatabanken
Norsk natur
Miljøvern i Noreg
 
Utgjevingar i 2007
Vitskap i 2007
Framande artar

Framande artar er artar, underartar eller lågare takson som opptrer utanfor sitt naturlege utbreiingsområde eller spreidingspotensiale; omgrepet omfattar alle livsstadium som har potensiale til å overleve og formeire seg. Dersom dei skader økosystemet blir dei kalla ein invasiv art.

Omgrepet har avløyst omgrepet introdusert art, sidan ordet introdusert indikerer ein aktiv handling, medan ordet framand ikkje seier noko om korleis arten er spreidd.

Framande artar kan særleg ha store konsekvensar for økosystem på øyar som tidlegare har vore isolerte.

Noreg 
I Noreg fører Artsdatabanken opp framande artar i Fremmedartlista. I Norsk svarteliste 2007 hadde han 
risikovurdert 217 av 2483 registrerte framande artar.

Døme 
Nokre artar, som brunrotte, gråspurv, fasan og stare, er blitt innførte over store delar av verda. I tillegg kjem innførte tamdyr som ofte blir ville: Kaninar, hundar, geiter, grisar og kattar.

Sjå òg 
 Brun skogsnigel
 Pungreke

Kjelder 
 www.artsdatabanken.no/ - Norsk svarteliste 2007 
 Invasjonen vi ikkje kan hindre - Forskning.no 

Organismar
Økologi
Lundsæter kraftverk

Lundsæter kraftverk er eit vasskraftverk i Stord kommune i Hordaland. 

Kraftverket vart opna i 1934 og gjer bruk av fallet på 111,5 meter frå Tysevatnet.

Nedslagsfeltet er på 5 km2 og tilsiget er på 12 millionar m3. Kraftverket har ein effekt på 6,4 MW med to Francisturbinar, og årsproduksjonen er 2,4 GWh.

Anlegget vart bygd av Stord kommune, men eigarselskapet Stord Energi vart i 1999 kjøpt opp av BKK, som i dag eig og driv selskapet.

Kjelder 
 ENERGILINK sitt digitale oppslagsverk

Norske vasskraftverk
Byggverk i Stord
Næringsliv på Stord
Kraftverk skipa i 1934
Børtveit kraftverk

Børtveit kraftverk er eit vasskraftverk i Stord kommune i Vestland. Kraftverket vart bygd i 1921 av Stordø Kisgruber AS for å skaffa energi til gruvedrifta.

Anlegget har vorte utvida fleire gonger, og har i dag ein effekt på 2 MW og leverer 8 GWh i året. Sunnhordland Kraftlag har eigd kraftverket sidan 1972.

Børtveit kraftverk ligg ut mot sjøen på austsida av Stord.

Det første aggregatet som var i bruk på Børtveit, var ein turbin frå J. M. Voith og ein Siemens generator. Dette utstyret står no i Gruvemuseet på Litlabø.

Kjelder 
 Nettsida til Venelaget for Gruo 
 ENERGILINK oppslagsverk

Norske vasskraftverk
Byggverk i Stord
Næringsliv på Stord
Kraftverk skipa i 1921
Friedrichshafen

Friedrichshafen er ein by i Tyskland i delstaten Baden-Württemberg med om lag 57 000 innbyggjarar. Byen høyrer til landkreisen Bodenseekreis og ligg på nordsida av Bodensjøen nær grensa til Sveits og Austerrike. 

Friedrichshafen er mest kjend som heimstaden til luftskipprodusenten ZLT Zeppelin Luftschifftechnik GmbH, no med namnet ZLT Zeppelin Luftschifftechnik GmbH & Co KG, og Dornier Flugzeugwerke, i tillegg til ZF Friedrichshafen AG, som lagar transmisjonssystem. Grev Ferdinand von Zeppelin, som var fødd i Konstanz, bygde opphavleg luftskip i ein flytande monteringshall på innsjøen. 

Ved breidda av innsjøen ligg det i dag eit stort Zeppelin-museum. Dei siste åra har ein laga små Zeppelinarar med bruk av moderne teknologi (Zeppelin NT) og desse kan ta turistar med på rundturar.

Bakgrunnsstoff 

 Zeppelin museum
 MTU Friedrichshafen 
 ZF Friedrichshafen 
 Graf-Zeppelin-Haus kultursenter
 Count Zeppelin
 Rundtur med zeppelinarar

Kjelder 

Byar i Tyskland
Byar i Baden-Württemberg