alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Końskowola

Końskowola er ein landsby søraust i Polen mellom Puławy og Lublin, nær Kurów ved elva Kurówka. Byen ligg i Puławy fylke i Lublin Voivodskap, og hadde i 2004 litt over 2 000 innbyggjarar.

Historie 
Byen vart sannsynlegvis grunnlagd ein gong på 1200-talet med namnet Witowska Wola, men på 1300-talet vart namnet endra til Konińskawola. Byen fekk byrettar i 1532. 

Etter den tredje delinga av Polen i 1795 vart byen annektert av Austerriket. I 1809 vart han ein del av Hertugdømet Warszawa, men alt i 1815 kom han inn under Kongedømet Polen. Etter januaropprøret i 1870 mista byen byrettane sine, og fekk dei aldri igjen. Under den russiske revolusjonen i 1905 vart det organisert mange demonstrasjonar og solidaritetsstreikar her. Sidan 1918 vart byen igjen ein del av Polen. 

Under den andre verdskrigen 15. september 1939 vart Końskowola teken av tyske troppar og okkupert. Tyskarane sette opp ein leir for krigsfangar og ein konsentrasjonsleir for slavearbeid i byen. Leiren for krigsfangar vart raskt lagt ned, medan konsentrasjonsleiren var i drift ut 1943. Dei innsatte arbeida for tyskarane på gardar eller med å byggje vegar og jernbanar. 

Det vart oppretta ein getto i byen der mange grupper av jødar vart plassert, inkludert mange jødar frå Slovakia. 8. mai 1942 førte nazistane mange av jødane til utryddingsleiren Sobibór. I oktober 1942 var heile folkesetnaden i gettoen avretta då tyske troppar tok 800-1000 jødar, inkludert kvinner og born, til ein skog i nærleiken og drap dei. Resten av innbyggjarane i gettoen vart ført til ein annan leir. 

Då Den raude arméen nærma seg sommaren 1944 planla tyskarane å brenne ned byen. 25. juli 1944 måtte dei tyske okkupasjonsstyrkane ut i kamp mot den polske Armia Krajowa og dei polske partisanarane Bataliony Chłopskie. Då Den raude arméen kom til byen vart tyskarane drivne bort.

Bakgrunnsstoff 
 Końskowola under andre verdskrig - bilete  
 Historie om Końskowola

Kjelde 

Byar i Polen
Dei austfrisiske øyane

Dei austfrisiske øyane (tysk: Ostfriesische Inseln) er ei rekkje øyar, som er ein del av Dei frisiske øyane, i Nordsjøen utanfor kysten av Niedersachsen i Tyskland.

Dei sju busette øyane er, frå vest til aust: Borkum, Juist, Norderney, Baltrum, Langeoog, Spiekeroog og Wangerooge. Borkum høyrer til Landkreis Leer; Juist, Norderney og Baltrum er ein del av Aurich; Langeoog og Spiekeroog høyrer til Wittmund (i nærleiken av Dose); og Wangerooge er ein del av Friesland.

To øyar er ikkje busett, Memmert sør for Juist, og Mellum aust for Wangerooge. Ei anna svært lita øy, Lütjehörn, aust for Borkum, står i fare for å bli vaska bort. I 2003 annonserte det tyske kystforsvaret (NLWK) at sandbanken Kachelotplate òg skulle kallast ei øy, fordi ho ikkje lenger vart oversvømd ved flo sjø. Ho er derimot ikkje større enn 2 km², og vil sjølvsagt ikkje verte busett. Kachelotplate ligg nord for munningen til elva Ems.

Dei fleste øyane er bilfrie. Unntaket er Borkum og Norderney, som er dei mest folkesett av øyane. Det finst ingen bruer som knyter øyane til fastlandet, og kvar øy har ferjesamband. 

Borkum og Norderney var to nazistiske arbeidsleirar på Alderney som fekk namn etter øyane. 

Øyane og det omliggande området er ein del av Schleswig-Holsteinisches Wattenmeer nasjonalpark.

Bakgrunnsstoff 
 Informasjon om geografi og økologi for nokre av dei mindre øyane

Kjelde 

Øyar i Tyskland
Dei frisiske øyane
Fehmarn

Fehmarn (dansk Femern) er ei øy og ein by i Austersjøen utanfor austkysten av Schleswig-Holstein i Tyskland. Han ligg om lag 18 km sør for den danske øya Lolland og høyrer til Landkreis Ostholstein. Arealet er 185 km² og kystlinja 78 km. Den høgaste toppen på øya heiter Hinrichsberg og er 27 meter høg.

Sidan 1963 har Fehmarn vore forbunde til det tyske fastlandet via ei hengebru, Fehmarnsundbrua. Ho er 963 meter lang og 69 meter høg.

Fehmarn Bælt, sundet mellom Fehmarn og Lolland, vert kryssa av ei ferje mellom byane Puttgarden i Tyskland og Rødbyhavn i Danmark. Overfarten tar om lag 45 minutt. Eit fast samband (ei bru eller ein tunnel) er planlagt å erstatte ferja i framtida.

Den største delen av byen er Burg og har 6 000 innbyggjarar. I tillegg er det mange små landsbyar. Kysten er stoppestad for mange trekkfuglar, og derfor ettertrakta av ornitologar. I Burg ligg det eit stort akvarium, som består av 40 fisketankar.

Bakgrunnsstoff 

 Turisme på Fehmarn

Kjelde 

Byar i Tyskland
Øyar i Tyskland
Schleswig-Holstein
Øyar i Austersjøen
Föhr

Föhr (frisisk: Feer; dansk Før) er ein av Dei nordfrisiske øyane i Nordsjøen ved kysten av Tyskland. Ho er ein del av landkreis Nordfriesland i Schleswig-Holstein, og har eit areal på 82 km² og eit folketal på 8 800. Dermed er dette den største og mest folkerike tyske øya som ein ikkje kan nå med bil eller jernbane. 

Den einaste byen på øya er Wyk på søraustkysten, og er ein populær ferieby. I tillegg er det seksten små grender, tre av dei har svært gamle kyrkjer frå 1100- og 1200-talet. Ein stor del av innbyggjarane vest på øya snakkar ein lokal dialekt av frisisk språk i tillegg til tysk. Særeige for staden er at alle landsbyar endar på -um, som t.d. Nieblum, Oevenum,, Utersum, Wrixum.

Øya har ferjesamband til Dagebüll på fastlandet, og til naboøya Amrum. I høgsesongen går det òg båtsamband til Helgoland, Sylt og Halligen.å

Bakgrunnsstoff 
 Föhr, die grüne Insel

Kjelde 

Øyar i Tyskland
Schleswig-Holstein
Dei frisiske øyane
MS «Hindholmen»

MS «Hindholmen» er ein tidlegare fiskebåt som vart bygd ved Christianssands Mek. Værksted i 1916. Han var då 109 fot. Han vart lengd til 116 fot i 1930. Skroget er av stål. Første eigar var Roald havfiskeselskap. Prisen på den nye båten var 135 000 kr. Ålesund Fiskeriselskap overtok båten i 1918. Etter at Brødrene Svinø overtok han i 1923, kom han til A/S Kvitøy, Paal Aarseth på Vartdal i 1941. Han vart registrert i Ålesund med reg.nr M-16-VD. Aarsethreiarlaget dreiv båten så lenge han var i aktivt fiske, til februar 1978. I 1980 vart Hindholmens venner ansvarlege for båten. Sidan 1994 har Stftinga MS Hindholmen vore eigarar.

Under 2. verdskrigen var han rekvirert av Die Deutche Kriegsmarine som vaktbåt under namnet «Markgraf von Brandenburg».

Hindholmen hadde dampmaskin til 1954. Då vart den skifta ut med ein tresylindra Wichmann 3AC dieselmotor på 240 hk. Med den gjer båten ein fart på 9 knop. Lasteromet vart isolert, og det vart montert frysemaskin om bord.

MS «Hindholmen» deltok i vintersildfiske til i 1961. Sild fiska den og ved Island. Han var det første norske fartøyet som fiska laks ved Grønland. Der fiska han og kveite, torsk og sei. Ved Færøyane, Shetland og Hebridane vart det fiska sei, pigghå og håkjerring. Han var og på prøvefiske etter størje utanfor Ghana.

Hindholmen er det største fiskefartøyet som har vorte teke vare på i Noreg. Han har vorte restaurert med utgangspunkt i utsjånad og funksjon frå 1955. Dette arbeidet har vorte utført ved Bredalsholmen Dokk-og Fartøyvernsenter i Kristiansand, same staden som båten vart bygd, og ved Hardanger Fartøyvernsenter i Norheimsund.

MS «Hindholmen» har hatt status som verneverdig skip sidan 1996.

Bakgrunnsstoff 
 Stiftinga MS Hindholmen  
 Riksantikvaren
 Leo Oterhals: Brødre, båter og butikk. Molde 1999.
 Hindholmen Historikk

Hindholmen
Skip frå 1916
Norske fiskefartøy
Båtar frå Sunnmøre
Steadicam

Steadicam er ei montering som blir bruka til å stabilisere video-/filmkamera når ein filmar med eit handhalde kamera. Det blei oppfunne av Garrett Brown på 70-talet. Den fyrste gongen eit steadicam-montert kamera blei bruka var i under innspelinga av den fyrste Rocky-filmen i 1976, der ein nytta ein prototype.

Filmteknikk
Erik Magnusson

Erik Magnusson eller Eirik Magnusson kan visa til:

 Erik II Magnusson av Noreg (Eirik II), konge av Noreg
 Erik Magnusson av Södermanland, hertug av Södermanland
 Erik Magnusson av Sverige, konge av Sverige
 Erik Magnusson, svensk skodespelar

Sjå òg 
 Erik - om namnet Erik/Eirik
Frauenchiemsee

Frauenchiemsee (ofte kalla Fraueninsel) er den nest største av tre øyar i Chiemsee i Tyskland. Ho høyrer til kommunen Chiemsee i landkreis Rosenheim i Oberbayern, som er den minste kommunen i heile Bayern. Øya er 15,5 ha (0,155 km²) og om lag 300 innbyggjarar bur fast på denne bilfrie øya. 

Øya er tilgjengeleg med båt året rundt, vanlegvis frå Gstadt eller Prien, men òg frå andre stader rundt Chiemsee og Herreninsel.

Øyar i Tyskland
Greifswalder Oie

Greifswalder Oie er ei lita øy i Austersjøen aust for Rügen ved kysten av Tyskland.

Mellom 1937 og 1945 vart det fyrt opp mange rakettar frå Greifswalder Oie. Det vart gjort forsøk på å skyte opp A3-rakettar i desember 1937, men dette gjekk gale, og mellom 1938 og 1942 klarte ein nesten å skyte opp A5-rakettar. I tillegg vart det avfyrt 28 A4 eller V2-rakettar frå øya mellom 1943 og 1945. Desse avfyringane vart gjort for å sjå korleis A4-rakettane takla å kome tilbake til atmosfæren. 

I dag er øya eit fuglereservat utan busetnad, bortsett frå ein enkelt person som styrer fyret, tar seg av naudhamna og lagar utandørs kunst, som han plasserer i sirklar på øya. Det går stundom båt til øya frå Peenemünde.

Øyar i Tyskland
Øyar i Austersjøen
Gepidane

Gepidane (skyldt til Gepanta, «dei gåverike» ordlekkjen *gjav, gåve), var namnet på det eine av dei tre gotiske folkeslaga som danna sjølvstyrde kongedøme i tidleg mellomalder. Dei budde det meste av tida attmed vestgotarane.

Nemninga gepidar vart sett på folket i følgje Jordanes av di dei kom sist over Austersjøen, og Jordanes tyder det som «seinfør». Han skriv beint ut at dette folket «er seintenkte, og tunge og trå i kroppen». 

Frå byrjinga heldt gepidane seg attmed elva Wisla i dagens Polen. Derifrå eggja kong Fastida dei ut i hærtok mot burgundarane og vann over dei. Dette skal ha hendt på 300-talet. Mot slutten av det hundreåret fall gepidane under hunarane, som slo dei gotiske folka i 375. Som dei andre gotarfolka gjekk dei over til arianismen på 300-talet. 

Gepidarfolket vart lenge under hunisk styre, og slost for kong Attila i Slaget på Katalaunarmarka i 451. Då Attila døydde to år etter, slo gepidane seg fri frå hunarane i 454, og oppretta eit rike i Pannonia under kong Ardarik. Her slost dei mellom anna med herulane og vann over dei. 

Gepidekongedømet vara ved i om lag hundre år, til Langobardarane vann over dei i Slaget ved Asfeld i 552. Kong Kunimund vart drepen i slaget, og dottera Rosamunda vart tvungen inn i ekteskap med Alboin, sonen til langobardarkongen Audoin. 

Gepidane er rekna som nærskylde med austgotarane.

Kjelder 

Jordanes: Gotesoga

Gotarar
Seinantikken
Jetfly

Jetfly er fly som nyttar jetmotor som framdriftsmiddel. Dette er den mest vanlege flytypen for jagarfly og for større passasjerfly og transportfly. Dei mest kjente produsentane av jetfly er amerikanske Boeing, europeiske Airbus, brasilianske Embraer og kanadiske Bombardier.

Bakgrunnsstoff 

 Animasjon av jetmotor 

Fly
Osebergskipet

Osebergskipet er eit vikingskip frå 800-talet som blei funne i Oseberghaugen ved Tønsberg i Vestfold den 10. august 1903. Haugen blei grave ut mellom 1904 og 1905 under leiinga til arkeologane Gabriel Gustafson og Haakon Shetelig. Skipet blei først bygd opp igjen i Oslo sentrum i ein av universitetsbygningane. I 1930 blei det flytta på jernbaneskinner til Bygdøy, der det fekk eit eige hus, Vikingskipshuset. Her kan ein i dag sjå skipet og dei andre funna, i tillegg til Gokstadskipet og Tuneskipet.

Bilete 

Vikingskipsmuseet
Skipsbygging
Vikingskip
Museumsskip
Historie i Tønsberg
1903 i Noreg
Tuneskipet

Tuneskipet er leivningane etter eit vikingskip frå kring år 900. Skipet vart funne i ein gravhaug på garden Haugen på Rolvsøy, no ein del av Fredrikstad kommune i Østfold. Namnet «Tuneskipet» kjem av at Rolvsøy var ein del av Tune kommune då skipet vart funne. 

Skipet er klinkbygt og i hovudsak gjort av eik. Gravhaugen det låg i, kalla «Båthaugen», vart utgrave av Oluf Rygh i 1867. Skipet hadde brotna sund og mykje mangla. Det kan ha vore inntil 22 m langt, 4,35 m breitt, og kan ha hatt elleve eller tolv par årar. Kjøllengda er ikring 14 m. Det er traust bygt, med eit kraftig kjølsvin.

Tuneskipet står utstilt i Vikingskipshuset på Bygdøy i Oslo, saman med Osebergskipet og Gokstadskipet. Skipet er ikkje restaurert, men stilt ut om lag slik det var då det vart teke ut or gravhaugen.

Skipet er dendrokronologisk datert til om lag 910 e.Kr. Ein reknar med at gravlegginga gjekk føre seg 5-10 år seinare. Det har vore mykje utstyr i grava, slik ein såg under utgravinga av alle rustspora etter jernsaker. Men berre leivningane etter skipet hadde halde seg godt nok til å kunne bergast.

Sjå òg 
 Osebergskipet
 Gokstadskipet

Vikingtida
Vikingskipsmuseet
Skipsbygging
Vikingskip
Museumsskip
Rolvsøy
Erik Magnusson av Sverige

Erik Magnusson () var konge av Sverige og herre over Skåne i tida 1344-1359. 

Erik var son av kong Magnus Eriksson og soneson til hertug Erik Magnusson av Södermanland. Han vart vald til konge i 1344, berre fem år gamal, men vart samkonge først i 1356 etter eit opprør mot Magnus Eriksson. 

I 1343 vart Erik og broren Håkon vald til tronarvingar av kongerika Sverige og Noreg. Håkon fekk den norske trona i 1355 og det leia til at unionen mellom dei to landa vart oppløyst. 

Erik var gift med Beatrix av Bayern, dotter av den tyskromerske keisaren Ludvig IV av Bayern.

Han titulerte seg som «Wij Eriker medh Gudz nådhom Swia och Götha konunger, och herra öfuir Skånes landh».

Svenske regentar
Herreninsel

Herreninsel eller Herrenchiemsee er den største av tre øyar i Chiemsee i Tyskland med eit areal på 2,38 km². I lag med øya Fraueninsel og Krautinsel dannar ho kommunen Chiemsee.

Herrenchiemsee har berre 300 innbyggjarar. Øya er kjend for slottet som står her, bygd av Ludvig II av Bayern. Bortsett frå slottet ligg det òg eit tidlegare augustinsk kloster her. 

Øyar i Tyskland
Krum av Bulgaria

Krum (døydde 13. april 814), bulgarsk , var herskar (khan) i Bulgaria på byrjinga av 800-talet. Krum høyrde til Dulo-klanen. Han blei etterfølgd av sonen Omurtag.

Bulgarske regentar
Fødde på 700-talet
Døde i 814
Hiddensee

Hiddensee er ei bilfri øy i Austersjøen, vest for øya Rügen ved kysten av Tyskland.

Øya har like over 1 000 innbyggjarar og var ein populær feriestad for Aust-Tyskland, og er det framleis i dag. Her ligg mellom anna den ornitologiske stasjonen til Universitetet i Greifswald, medan Gerhart Hauptmann og Walter Felsenstein er gravlagd her. 

Den tyske ekspressjonistiske målaren Walter Grammatté målte fleire bilete av øya. Dei heng for tida i Brücke Museum i Berlin.

Ei vandresoge under DDR-tida var at arbeidarar og bønder på øya skreiv brev til Stalin der dei kravde å verte annektert av Sverige (Hiddensee var ein del av Svensk Pommern i 1648-1815). Sjølvsagt var det ikkje noko i dette ryktet, men viser den typiske humoren folk hadde i DDR for å overleve den sosialistiske kvardagen.

Bakgrunnsstoff 

 http://www.seebad-hiddensee.de

Kjelde 

Øyar i Austersjøen
Øyar i Tyskland
Juist

Juist er ein av dei sju busette austfrisiske øyane i Niedersachsen ved kysten av Tyskland. Øya ligg i Vadehavet sør i Nordsjøen mellom øyane Borkum i vest, Memmert i sørvest og Norderney i aust. Han er òg kommune i landkreis Aurich.

Juist er 17 km lang og 500 til 1000 meter brei (avhengig av nivået på tidvatnet). Det er to landsbyar på øya: Den største landsbyen Juist, og Loog.

Transport 
Juist har ferjesamband til Norddeich på fastlandet, men båtane kan derimot berre nå øya ved flo sjø, noko som vanlegvis tyder ein gong om dagen. Juist har derimot ein småflyplass, men vêret set ofte ein stoppar for avgangar til og frå øya, særleg om vinteren.

Historie 
På 1600- og 1700-talet byrja Juist og dele seg i to etter fleire stormfloder. Rundt år 1770 byrja å folk å lukke det nesten to km breie sundet som hadde oppstått med sand. Så seint som i 1928 vart nordsida av øya reparert. Dette skapte ein innsjø på øya, og med tida har det tyngre saltvatnet trengd ned i sanden, medan regnvatn har vorte liggande att oppå. Derfor har vatnet vorte eit ferskvatn, og øya får derfor ikkje tilført ferskvatn frå fastlandet. 

Stranda og sanddynene på vestsida av Juist eroderer kvart år, som på alle Dei austfrisiske øyane. Kanten på sanddynene flyttar seg fem meter sørover kvart år. Alle øyane bortsett frå Juist og Langeoog har store betongmolar i den vestlege enden for å hindre dette.

Turisme 
Turisme er ein av hovudnæringane på Juist, og i nesten alle bygningar på øya er det gjesterom. Det er òg fleire hotel og ungdomsherberge. Øya er mellom anna populære for folk med pustevanskar på grunn av den reine lufta som er her.

Kjelder 

<div class="references-small">
Denne artikkelen bygger på «Juist» frå ,  den 31. mai 2007.

Bakgrunnsstoff 
 http://www.juist.de/
 Bilete frå Juist
 Juist jernbane, nedlagd i 1984

Dei frisiske øyane
Øyar i Tyskland
Kachelotplate

Kachelotplate er ein sandbanke i Nordsjøen nær kysten av Tyskland vest for øya Juist. 
Sandbanken blei avteikna allereie i 1840 på eit kart frå regionen. Kachelotplate vart først rekna som ei øy i 2003, då store nok delar av øya stakk opp av sjøen ved flo sjø til at ein kunne rekna henne som permanent.

Øya består berre av sand, men det har byrja å vekse gras der. Den nye øya er 2,5 km lang og opp til 1,3 km brei. 
Namnet er avleidd av fransk cachalot, som tyder 'spermkval'.

Kjelder

Delar av denne artikkelen bygger på «Kachelotplate» frå ,  den 3. september 2015.

Bakgrunnsstoff 
 Bericht des Wattenrat Ost-Friesland
 Die Kachelotplate als überflutete Sandbank auf der Karte von 1939  (JPG)

Øyar i Tyskland
Dei frisiske øyane
Karavell

Ein karavell er ein lett manøvrerbar, liten tomastra eller tremastra seglbåt bruka av portugisiske og spanske sjøfararar då dei føretok dei lange utforskingsreisene frå starten av 1400-talet. 

Sjølv om karakken representerte beste standard i seinare skipsbygging ved Middelhavet på den tida, så var han ikkje vel egna for alle føremål. Først nytta portugisarane karakkane då dei våga seg sørover langs Vest-Afrika og ut på Atlanterhavet. Men desse store fullrigga båtane var ikkje brukanes til å manøvrere med presisjon innanskjers når dei undersøkte ukjente farvatn. Sjøfolka kom snart til å føretrekkje mindre karakkar på kring 100 tonn, eller dei lette tremastra middelhavsfartøya kjente som karavell.

Ettersom karavellen ikkje stikk djupt var han eigna til bruk ved utforsking av elveutlaup i grunne farvatn. Med hjelp av latinarsegl kunne han kjapt krysse grunne område i hard vind, og med det kvadratiske atlantisk type seglet gjorde han stor fart. Karavellen var økonomisk og med eigenskapar som stor styrke og snøggleik vart han verdsett som den beste fatøytypen i samtida. Karavell med latinarsegl hadde i regelen to eller tre mastrer, medan dei med atlantisk type segl hadde fire mastrer. 

Dei tidlege karavellane var vanlegvis tomastra båtar på kring 50 tonn med ei totallengd på mellom 20 og 30 meter. Dei hadde eit høgt forhold mellom lengd og dekksbreidd på kring 3,5 : 1. Dette gjorde båtane mykje raske og manøvrerbare. Mot slutten av 14-talet vart karavellen modifisert slik at han fekk tilsvarande rigg som karakken med forsegl, kvadratisk hovudsegl og mesansegl, men til skilnad frå karakken fekk han ikkje bakk eller ruff og heller ikkje stort av akterbygget som karakken hadde. I ei slik form vart karavellen kalla caravela redonda. Det var eit slikt skip som Christofer Columbus sette ut med på den vidgjetne ekspedisjonen i 1492. «Santa Maria» var ein liten karakk som tente som flaggskip medan «Niña» og «Pinta» var karavellar på rundt 20 meter med ei breidd på sju meter.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Caravel» frå ,  den 31. mai 2007.  
 

Båttypar
Seglskutetida
Sagres

Sagres (uttalt 'saɣɾɨʃ) (Ponta de Sagres, frå latinsk Promontorium Sacrum eller Det 'heilage promontorium') er ei forblåst skjelforma halvøy i regionen Algarve lengst sør i Portugal. Rett ved ligg odden som er punktet lengst sørvest i Europa, kapp St. Vincent eller Cabo de São Vicente.

Algarvekysten
Halvøyar i Portugal
Langeoog

Langeoog er ein av dei sju busette austfrisiske øyane ved kysten av Niedersachsen og Tyskland. Ho ligg i Vadehavet sør i Nordsjøen mellom øyane Baltrum i vest og Spiekeroog i aust. Ho er òg ein kommune i landkreis Wittmund. Namnet «Langeoog» tyder «Lang øy» på plattysk.

Stranda på Langeoog er 14 km lang. Sidan Langeoog har ei gjennomsnittleg høgd på berre 5 meter varierer storleiken på øya ein del med tidvatnet.

Trafikk 
Langeoog har ferjesamband med Bensersiel på fastlandet. På mange av Dei austfrisiske øyane er båttrafikken avhengig av tidvatnet, men dette er ikkje eit problem for Langeoog.

Langeoog har òg ein flyplass. 

Det er ikkje lov med biltrafikk på øya

Erosjon 

Ved juletider i 1717 vart Langeoog delt i tre delar på grunn av ein stormflod.

Stranda og sanddynene på vestsida av øya eroderer kvart år, som på alle Dei austfrisiske øyane. Dei siste 50 åra har vestsida av Langegoog flytta seg fleire hundre meter mot aust. Alle Dei austfrisiske øyane bortsett frå Juist og Langeoog har store betongmolar i den vestlege enden for å hindre dette.

Turisme 
Turisme er ein av hovudnæringane på Langeoog, og i nesten alle bygningar på øya er det gjesterom. Det er òg fleire hotel og ungdomsherberge. Øya er mellom anna populær for folk med pustevanskar på grunn av den reine lufta som er her.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Langeoog» frå ,  den 31. mai 2007.

Bakgrunnsstoff 

Dei frisiske øyane
Øyar i Tyskland
Mesen

Mesen tyder 'velgjerar', og viser til nokon som utfører filantropi. Ein person eller ei stifting opptrer som mesen når dei bruker middel eller innverknad til beste for ein person eller ei gruppe. Namnet kjem truleg frå den romerske statsmannen Mæcenas som støtta opp om diktaren Vergil.

Sjå òg
Sponsor

filantropi
latinske ord og uttrykk
IPod

iPod er ein berbar digital lydavspelar frå Apple. Den fyrste vart lansert 23. oktober 2001 om lag 8 månader etter iTunes vart lansert. Per i dag finst det fire versjonar av iPod: iPod classic, iPod shuffle, iPod nano og iPod touch.
Ein iPod kan spele filformata MP3, WAV, AAC, AIFF, Audible og Apple Lossless. Nokre spelarar kan òg brukast som berbar harddisk. 
Fram til og med iOS 4 var musikkprogrammet som følgde med iPhone og iPad også kalla iPod.

Den første iPoden kunne lagra 5 gigabyte, noko som ifølge Apple-direktøren tilsvarte om lag «1000 songar i lomma di». I dag har iPod-en med størst lagringsplass (160 GB) plass til om lag 40 000 songar.

Ulike iPodar

Klikkehjulet

Dei fem knappane på dei eldste iPodane utvikla seg etterkvart til å bli éi flate. Dette vart kalla klikkehjulet og vart eit viktig særmerke for iPod med eit minimalistisk og brukarvennleg grensesnitt. Knappane utfører grunnleggande ting som: meny, spel/pause, neste, førre. Andre ting, som blant anna crolling og volumendring, vert utført ved å føre fingeren i ei roterande rørsle over flata. I dag er det berre iPod Classic som har klikkehjulet. iPod shuffle har dei same knappane, men ein viktig forskjell er at ein ikkje kan scrolle på same måten (i staden kalla styrepute av Apple).

Kjelder

Fotnotar 
<div class="referansar-liten">

Musikkavspeling
Digitale lagringsmedium for lyd
Tannstein

Tannstein er forkalka bakteriar (plakk) og mineral som legg seg som eit lag utanpå tennene. Tannstein legg seg særleg langs tannkjøtet på innsida av tennene i underkjeven.

Bakteriar festar seg lettare på tannsteinen enn på emaljen, noko som kan føra til bakterieinfeksjonar og dårleg lukt. Tannsteinen kan òg få ein mørk farge, som gjer at tennene ser skitne ut.

Tannstein kan førebyggjast ved grundig tannpuss, og det finst tannkremtypar som er spesielt utvikla for å hindra det. Når tannstein først har oppstått, må det fjernast av ein tannlækjar eller tannpleiar. Dette bør gjerast regelbunde. Tannlækjaren kan skrapa tannsteinen av med handverkty, eller fjerna det med ultralyd.

Kjelder 
 Informasjonssida Tannlegen din 

Odontologi
Gangster

Ein gangster er ein yrkeskriminell som deltek i organisert kriminalitet. Ordet kjem frå «gang», det engelske ordet for «gjeng».

Ordet gangster vert òg brukt om kriminelle som ikkje er gjengmedlemer, og mange rapparar kallar seg gangsterar.

Kriminalitet
Engelske ord og uttrykk