alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
IRA

Den irske republikanske hæren, kjend som IRA frå det engelske Irish Republican Army, Óglaigh na hÉireann på irsk, er ei paramilitær rørsle i Nord-Irland som kjemper for ein samla irsk republikk med sjølvstende frå Storbritannia. 

Gruppa har utført fleire terroraksjonar i Storbritannia og Irland. Sidan fredsprosessen i Nord-Irland tok til er gruppa blitt stadig meir fredeleg, men har samstundes opplevd at meir yttarleggåande grupperingar har brote ut. 

Den 28. juli 2005 kunngjorde IRA at dei ville legga ned våpna og gå over til å bruka politiske middel for å nå måla sine. Denne avgjerda kom etter press frå mellom andre det politiske partiet Sinn Fein, som har same mål som IRA om eit sameint Irland.

IRA var opphavleg den illegale væpna organisasjonen til den første irske nasjonalforsamlinga First Dáil, og vart oppretta i 1919 da den irske sjølvstendekrigen tok til. Denne organisajonen blir kalla Old IRA. 

Britisk historie
Irsk historie
Nord-Irland
Væpna venstregrupperingar
Terroristgrupper
S-blokk

S-blokka i periodesystemet består av dei to første gruppene i periodesystemet:

 alkalimetalla
 jordalkalimetalla

For desse grunnstoffa er elektronet med høgst energi i ein s-orbital.

Sjå òg 

 d-blokk
 f-blokk
 p-blokk

Blokk S
Karl Evang

Karl Evang () var ein norsk lege, folkeopplysar og helsedirektør. 

Evang var fødd i Kristiania. Han var eit sentralt medlem av Mot Dag-krinsen, var leiar av Socialistiske Lægers Forening, Evang vart i 1938 utnevnt til medisinaldirektør og sjef for Medisinaldirektoratet. Etter andre verdskrig vart namnet endra til Helsedirektoratet og tittelen til helsedirektør. Evang sat i embetet i 34 år, til 1972. Som helsedirektør var han både sjef for fagorganet Helsedirektoratet og sjef for den avdelinga i Sosialdepartementet som utvikla og gjennomførte helsepolitikk på vegne av statsråden. Slik var det mogleg med stor innverknad på utviklinga av norsk helsevesen, noko som Evang nytta seg av.

I 1932 var han med på å starta Populært Tidsskrift for seksuell opplysning. Tidsskriftet var ein stor suksess (første nummer kom i 120.000 eksemplar) og tok opp kontroversielle tema som homoseksualitet og abort. Tidsskriftet gjekk inn etter 1934-årgangen. 

Gjennom stillinga som helsedirektør var Evang med på å setja sine politiske ideal om eit offentleg helsevesen og ein velferdsstat ut i livet, eit ideal som etterkvart fekk brei konsensus i alle dei politiske partia. 

Karl Evang stod til venstre politisk, han var motstandar av Nato- og EU-medlemsskap, og i 1973 meldte han seg ut av Arbeidarpartiet og inn i SV.

Bakgrunnsstoff 
 Talar av Evang på http://virksommeord.uib.no
 Drømmen om det hele menneske på http://www.nrk.no (føredrag om Evang i P2-akademiet

Evang, Karl
Evang, Karl
Evang, Karl
Evang, Karl
Evang, Karl
Politikarar frå Oslo
Nygårdsparken

Nygårdsparken ligg mellom Møhlenpris og Nygård i Bergen og dekker eit område på 74,2 dekar. Parken vart opna i 1885, etter at legane Joachim Grieg Wiesener (1843-1888) og Klaus Hanssen (1844-1914) hadde danna ”Nygaards Parkselskab” i 1880. 

Parken vart utforma i engelsk stil, er tilplanta med bøk, alm, lind og rododendron, og den har dammar med koloniar av svaner og gjæser. 

Parkområdet har vore nytta til utstillingar, idrettskonkurransar, konsertar og andre underhaldningsarrangement. Den har leikepark, og er spesielt populær på solskinnsdagar.

Bakgrunnsstoff
 
Parkar i Bergen
Bergenhus
Kulturminne i Bergen
Sinn Féin

Sinn Féin, som på irsk betyr Vi sjølve, er eit all-irsk politisk parti. Det vert ofte beskrive som den politiske fløyen av den irske republikanske arméen (IRA).

Partiet vart skipa i førstninga av 1900-talet, og arbeider for eit sameint Irland, det vil seie at Nord-Irland skal bli ein del av den irske republikken. 

Sinn Féin er det største nasjonalistpartiet i Nord-Irland sidan valet i 2001, da det overtok denne posisjonen frå Social Democratic and Labour Party (SDLP). Sinn Féin har for tida fire representantar i det britiske parlamentet, men møter ikkje, fordi dei da måtte sverje truskap til den britiske monarken. 

Sinn Féin har òg 14 medlemmer av den irske nasjonalforsamlinga i Dublin, og to representantar i EU-parlamentet, ein frå Nord-Irland og ein frå republikken Irland. 

Den første leiaren i Sinn Féin var Arthur Griffith, men først da Eamon de Valera tok over leiarskapen i 1917 etter Påskeopprøret tok partiet til å spele rolla som viktig kraft i den nasjonale frigjeringskampen. Noverande partileiar er Gerry Adams (sidan 1983).

Bakgrunnsstoff 
Politiske parti med røter frå Sinn Féin 1916-21
 Sinn Féin
 Fine Gael
 Fianna Fáil
 Workers' Party
 Republican Sinn Féin Poblachtach

Irsk historie
Britisk historie
Irske politiske parti
Britiske politiske parti
Nordirske politiske parti
Nasjonalistiske parti
Sosialistiske parti
Skipingar i 1905
Gerry Adams

Gerry Adams () er ein irsk politikar. Han var partileiar for det republikanske partiet Sinn Fein frå 1983 til 2018, og før det nestleiar frå 1978. Han var ikkje-møtande medlem av det britiske parlamentet for valkrinsen West Belfast og har vore representant i det regionale nordirske parlamentet. I 2011 blei han vald inn i det irske Underhuset for Louth.

Adams har vore aktiv i politisk arbeid sidan tidleg på 70-talet. Han var i perioden 1972-77 internert av britane. Han vart vald til det britiske parlamentet i 1983 og 1997, men nekta å ta sete fordi han ikkje ville sverja truskap til dronninga. Adams var sentral i samband med våpenkvilen til IRA i 1994, og i forhandlingane som førte fram til langfredagsavtalen i 1998.

Kjelder 

 snl.no

Bakgrunnsstoff 
 Sinn Féin - Gerry Adams offisiell profil
 Guardian Politics Ask Aristotle - Gerry Adams
 TheyWorkForYou.com - Gerry Adams MP
 The Public Whip - Gerry Adams voting record
 "Irish minister says Adams is an IRA leader" by Angelique Chrisafis, The Guardian, 21. februar 2005

Nordirske politikarar
Folk frå Belfast
Paramilitær

Med ein paramilitær organisasjon meiner ein ei væpna gruppe av friviljuge med ei militær-liknande organisering. Nemninga er vel nærpå synonym med omgrepet milits, men blir ofte bruka om mindre og illegale grupper som til dels brukar terroristiske verkemiddel. Uttrykket har ofte blitt bruka om dei ulike væpna gruppene i Nord-Irland, som IRA på den republikanske (irsk-nasjonalistiske) sida, og Ulster Volunteer Force, Ulster Defence Association og andre på den unionistiske (pro-britiske) sida.

Sjå òg 
 Frikorps
 Borgarvæpning
 Militærdiktatur
 Folkevæpning

Nord-Irland
Irsk historie
Britisk historie
Skeistorkar

Skeistorkar er ei gruppe store, langbeinte vassfuglar med lange, flate og skeiaktige nebb. Dei seks artane utgjer den biologiske slekta Platalea i ibisfamilien (Threskiornithidae). 

Fuglane lever helst i ferskvatn, men kan òg greia seg i saltvatn. Dei bruker fleire timar kvar dag på å eta. Med halvopne nebb som dei rører frå side til side leiter dei gjennom grunt vatn etter mat. Så snart dei merkar ei rørsle slår nebbet seg ihop, og insektet, skaldyret eller ein liten fisk er blitt storkemat.

Det finst seks skeistorkartar som er utbreidde over heile verda:
 Skeistork (Platalea leucorodia)
 Kinaskeistork (Platalea minor)
 Afrikaskeistork (Platalea alba)
 Kongeskeistork (Platalea regia)
 Gulnebbskeistork (Platalea flavipes)
 Rosenskeistork (Platalea ajaja el. Ajaia ajaja)

Vassfuglar
Ibisfamilien
Carl Sundt-Hansen

Carl Fredrik Sundt-Hansen (), kjend som Carl Sundt-Hansen, var ein norsk biletkunstnar fødd i Stavanger. Han er kjend for mellom anna folkelivsmåleria sine frå Setesdal og for måleriet «Begravelse om bord» som heng i Nasjonalgalleriet.

Kjelde 
 Red. Hild Sørby ..et al. : Carl Sundt-Hansen : 9. september - 4. november 2001, Rogaland kunstmuseum – ISBN 82-992559-3-7

Folk frå Stavanger
Norske målarar
Jean Heiberg

Jean Hjalmar Dahl Heiberg, kjend som Jean Heiberg, () var ein norsk biletkunstnar frå Oslo. Han arbeidde i fyrste hand med måleri, men også med bilethogging.

Frå 1905 budde Jean Heiberg i Paris og fekk der nære inntrykk av dei nye kunstretningane fauvisme og kubisme, og frå 1908 til 1910 var han som den fyrste av ei lang rekkje norske målarar elev hjå Henri Matisse. Før han flytta til Paris hadde han budd og studert i München, og før det hadde han fått utdanning i Oslo. I 1912 flytta han frå Paris og budde ei tid heime i Noreg før han reiste til Italia og var der i åra 1913-14. Frå 1919 og ti år framover budde han igjen i Paris. I åra mellom og etter desse lengre utlandsopphalda budde og arbeidde han i Noreg. Frå 1935 til 1955 var han lærar på Statens Kunstakademi i Oslo, frå 1946 var han også direktør der.

Kjelder
 Jesper Engelstoft (hovudredaktør): Gyldendals leksikon over moderne nordisk kunst 

Norske målarar
Norske bilethoggarar
Kunstnarar frå Oslo
Hongkong

Hongkong (Xiānggǎng eller Heunggong) er ein spesiell administrativ region sør i Fastlands-Kina, omkrinsa av provinsen Guangdong. Hongkong ligg på ei halvøy kalla «dei nye territoria» og på øya Hong Kong. Hongkong har om lag 6,8 millionar ibuarar. Bruttonasjonalproduktet i regionen er på over 200 milliardar US-dollar, noko som gjer Hongkong til ein viktig del av verdsøkonomien.

Historie 

Under den første opiumskrigen i 1841 okkuperte britane øya, og Kina oppgav ho året etter. Ho vart deretter ein britisk koloni og eit viktig handelssentrum. Under den andre opiumskrigen fekk britane kontroll over hele Kowloon. I 1898 fekk britane ei leigeavtale for dei nye territoria for 99 år. Etter at kommunistane tok makta, kom ein million flyktningar til Hongkong, som voks og vart ein viktig industriby i verda. Folkerepublikken Kina vegra seg mot å krevje området attende, men Folkerepublikken Kina og Storbritannia vart i 1997 samde om at heile Hong Kong-området skulle overtakast av Folkerepublikken, og bli ein spesiell administrativ region. Den 1. juli overtok Folkerepublikken suvereniteten, men avtala slo fast at Hong Kong fekk rett til å halde fram med kapitalistisk økonomi og demokratisk styre i minst 50 år. Regjeringa i Beijing har i ettertid likevel forsøkt å vedta lover som reduserer Hong Kongs sjølvstyre, noko som har ført til massive protestar og demonstrasjonar.

Utdanning
Universitet er mellom anna Hongkongs polytekniske universitet (også kalla PolyU), Lingnan-universitetet, The Education University of Hong Kong og Chinese University of Hong Kong.

Galleri

Kjelder

Bakgrunnsstoff

 
Hongkong
Usjølvstendige område
Hamnebyar i Kina
Ernst Weimann

Ernst Weimann () var ein tysk jurist som var Sipo-kommandør i Bergen frå 1944 til 1945. 

Weimann var fødd i Plettenberg, og var jurist med doktorgrad frå Erlangen i 1930. Han tenestegjorde som dommar ved ulike domstolar i Tyskland frå 1930 til oktober 1935, då han vart pressereferent i Gestapo. I mars 1938 vart han overført til Wien som Regierungsrat og SS Untersturmführer. I juni 1938 kom han til Klagenfurt som Dienststellenleiter og Sturmbannführer. Han var stasjonert i Trieste frå september 1943 til han kom til Bergen i juli 1944 som leiar for det tyske Sipo. Han hadde tittel Obersturmbannführer og Oberregierungsrat, og sat i stillingen til kapitulasjonen.

Han vart dømd til døden i Gulating lagmannsrett 13. september 1946 etter lov nr. 3 av 6. juli 1945 som ansvarleg for tortur og drap. I dommen står det at han ikkje personleg hadde utført mishandling. 

Ved dom i Høgsterett fekk han straffa omgjort til tvangsarbeid på livstid. Han vart benåda ved kongeleg resolusjon 16. oktober 1953, og utvist frå Noreg 23. oktober same år. Uttransporteringa skjedde 31. oktober 1953.

Weimann vart seinare knytt til Gehlenorganisasjonen, som var finansiert av CIA til 1956, og som deretter var eit viktig element i dei hemmelege tenestene i Vest-Tyskland.

Tyskarar i Noreg under andre verdskrigen
Weimann, Ernst
Tyskarar i andre verdskrigen
Muren

Muren er eit namn som er nytta om fleire byggverk som gjerne har vore særs viktige i nærområdet. Det er òg eit mykje nytta stadnamn i Noreg, og òg nytta som slektsnamn.

Byggverk
 Berlinmuren vert gjerne berre kalla Muren (en The Wall)
 Den kinesiske muren vert gjerne kalla Muren i Asia
 Muren i Palestina er ein mur som staten Israel bygger på okkupert palestinsk jord
 Muren i Bergen er ein steinbygning frå 1500-talet bygd av Erik Rosenkrantz

Murane (pl.) vert gjerne nytta som eit synonym for fengsel.

Stader i Noreg
 Muren i Saltdal er eit bruk i Nordland
 Muren i Volda er ei seter på Sunnmøre
 Muren i Sande er eit bruk på Sunnmøre
 Muren på Fedje er eit bruk i Hordaland
 Muren i Kvam er ei seter i Hordaland
 Muren i Hemsedal er ei seter i Buskerud
 Muren i Bærum er eit bruk i Akershus

Slekstnamnet Muren
Per juli 2005 er det om lag 260 som har slektsnamnet Muren i Noreg.

Bakgrunnsstoff
 

Byggverk
Norske stadnamn
Norske slektsnamn

en:The Wall (disambiguation)
Rune Lindbæk

Rune Lindbæk () er ein norsk DJ frå Tromsø. Ved sida av å gje ut musikk under eige namn har han vore del av Those Norwegians, Drum Island, Alanïa og Moonflower. Han har også vore med på mange fleire musikkutgjevingar saman med til dømes Flunk, Xploding Plastix og Frost.

Lindbæk har arbeidd som DJ sidan 1984 og har lenge vore fast DJ på Klubb Kebab i Oslo.

Diskografi

Rune Lindbæk 
 2000 - Junta Jaeger (CD-singel)
 2001 - ok, kjør romskip
 2001 - «Søndag» (CD-album)

Under andre musikarnamn 
 1996 - Alanïa - Instinctive Travels (CD-album)
 1997 - Drum Island - Drum Island

Bakgrunnsstoff 
 paperecordings.com  - Lindbæk sin profil hjå Paper recordings.
  - Profil hjå musikkguiden Groove.no.

Folk frå Tromsø
Norske elektronika-musikarar
Alanïa

Alanïa var ei musikkgruppe som gav ut CD-albumet Instinctive Travels i 1996 og etterfølgaren Skyjuice året etter. Gruppa var samansett av Rune Lindbæk, Torbjørn Brundtland med hjelp frå Svein Berge og Gaute Barlindhaug.

Norske musikkgrupper
Michael Collins

Michael Collins () var ein irsk sjølvstendeforkjempar og politikar. Han var ein av leiarane i den irske sjølvstendekrigen frå 1919 til 1921. Det irske namnet hans var Micheál Ó Coileáin

Collins vart fødd i Clonakilty i Cork og døydde i Bandon i same området, etter å ha vorte skoten. 

Collins tok del i Påskeopprøret i 1916, og leidde i 1918 valkampen til nasjonalistpartiet Sinn Féin, som han førte til ein strålande valsiger. Han var ein hovudmann i opprettinga av den irske republikanske hæren IRA i 1919, og vart sjef for den hemmelege tenesta til den væpna organisasjonen. 

Collins var attmed Eamon de Valera den leiande personlegdomen i den irske sjølvstenderørsla frå 1919 til han døydde 1922. I den republikanske undergrunnsregjeringa var han finansminister. Da han i 1921 underteikna den anglo-irske avtalen som førte til fridom for størstedelen av landet, men òg til frådelinga av Nord-Irland, kom han i motsetning til meir radikale nasjonalistar som gjekk imot delinga av landet. I den irske borgarkrigen som følgde, var han leiar i overgangsregjeringa og øvstkommanderande for dei irske stridskreftene, før han blei drepen i eit attentat.

Michael Collins vart i 1996 omhandla i ein film med same namnet, regissert av Neil Jordan, og med Liam Neeson og Julia Roberts i hovudrollene.

Bakgrunnsstoff 

 Michael Collins Centre 
 Collins 22 Society

Folk frå den irske sjølvstendekampen
Folk frå den irske borgarkrigen
Irske nasjonalistar
Irske politikarar
Tarmo Koivisto

Tarmo Koivisto () er ein finsk teikneserieskapar. Koivisto er mest kjend for serien Mämmilä, som fortel om den vesle finske landsbyen Mämmilä (modellen er Koivistos heimplass, Orivesi nordaust for Tammerfors). Mämmilä er eit Finland i miniatyr, og serien gjev ei levande framstilling av det finske samfunnet si utvikling frå slutten av 1960-talet og fram til i dag.

Bibliografi 

 Mämmilä-serien:
 Sarjakuvia Suomesta, 1978
 Punkkia ja metsäkukkia, 1980 
 Pässimäestä peltihalliin, 1982 
 Pois tieltä, 1984
 Kasvukipuja, 1986 
 Rakennemuutos rassaa, 1988
 Riitaa ja rakkautta, 1990 
 Naapurin neekeri, 1992 
 Ladoja ja dollareita, 1994 
 Täällä tähtikiekon alla, 1996
 www.mammila.fi, 2002
 Tää pääkaupunki, 2003

Bakgrunnsstoff 
 Lambiek Comiclopedia om Koivisto
 Juhani Tolvanen: Live on the line (Presentasjon av Koivistos Mämmilä) 

Finske teikneserieskaparar
Finske forfattarar
Finske karikaturteiknarar
Hiroshima

Hiroshima er ein by på øya Honshû vest i Japan. Han er den største byen i Chugoku-regionen og hovudstad i Hiroshima prefektur. Byen er mest kjend for å vera den første staden ei atombombe blei brukt mot menneske, den 6. august 1945.

Hiroshima har 1 136 684 innbyggjarar (2003) og ei flatevidd på 741,63 km², slik at folketettleiken er 1532,44 personar per km².

Historie 

Byen blei grunnlagd i 1589 som hovudstaden til klanleiaren Mori Motonari. Under Meijitida blei han eit viktig bysenter.

Under den første sino-japanske krigen blei Hiroshima ein viktig base for det japanske militæret, noko han heldt fram med under andre verdskrigen. Han blei vald ut av amerikanarane som mål for den første atombomba brukt mot menneske som blei sloppen over byen den 6. august 1945. Eksplosjonen jamna størsteparten av byen med jorda og drap over ein tredjedel av dei 350 000 innbyggjarane før året var omme.

Etter krigen blei Hiroshima bygd opp igjen. Den nye planen for byen inkluderte ein fredspark rundt Atombombekuppelen, ein av dei få bygningane som overlevde bombinga, og som er plassert på UNESCO si verdsarvliste.

Geografi 

Hiroshima er kjend som «byen ved vatn». Han har kystline til innlandssjøen Seto, som skil dei tre japanske hovudøyane. Elva Ota har skapt deltaet byen ligg på, og deler han inn i seks øyer. Landet er svært flatt og såvidt over havnivå, men har nokre låge åsar i nord.

Økonomi 
Bilfabrikanten Mazda er utan tvil den viktigaste verksemda i byen. Mange modellar som blir selde over heile verda blir produserte her.

Verd å vitja 

 Den atteroppbygde borga som blir kalla Rijō, koi-borga, er i dag eit museum via edoperioden
 Tempelkomplekset i byen Miyajima på øya Itsukushima like utanfor Hiroshima er kjend for sin store, raude, «flytande» port

 Byen har sin eigen mattradisjon, ein type okonomiyaki med yakisoba-nudlar som blir kalla «Hiroshima-yaki» eller «Hiroshima-pizza». Denne retten blir servert rykande fersk fleire stader i byen.

Bakgrunnsstoff 

Byar i Japan
Max Jakobson

Max Jakobson, f. i Viborg 1923 er ein finsk politikar og tidlegare minister, som var ein sentral arkitekt for den finske nøytralitetspolitikken på 1960-talet.

Jakobson starta karrieren sin som reporter for BBC. Han arbeidde for det finske utanriksdepartementet 1953-1974, og var m.a var Finlands FN-ambassadør og ambassadør i Sverige.

Jakobson var ein av dei Urho Kekkonen stolte på, men han var også synleg i politikken i Mauno Koivisto og Martti Ahtisaari sine presidentperiodar. I 1970 prøvde Kekkonen å få Jakobson til generalsekretær for FN. Initiativet gjekk ikkje gjennom, m.a. fordi Sovjetunionen var mot det. Seinare har det komme fram at også USA var skeptisk til Jakobsson som generalsekretær. 

Jakobson var soldat i framhaldskrigen i 1942-43 på det karelske neset, i feltartilleriets II divisjon.

Bibliografi 

 Diplomaattien talvisota (1955)
 Kuumalla linjalla (1968) 
 Paasikivi Tukholmassa (1978) 
 Veteen piirretty viiva (1980)
 38. kerros (1983) 
 Finland: Myth and Reality (1987) 
 Vallanvaihto (1992) 
 Finland in the New Europe (1998) 
 Väkivallan vuodet 20. vuosisadan tilinpäätös (1999). (kuvaa vuosia 1946-1971)
 Jukka Tarkka: Max Jakobson - kansainvälinen suomalainen. Otava 1983

Jakobson, Max
Teigetua

Teigetua er ein fjelltopp på Nerlandsøya i Herøy kommune på Sunnmøre.

Toppen er 268 meter over havet, nordaust på Nerlandsøya, i grunnkrinsen Kvalsund. Rett ned om toppen er det montert eit større antenneanlegg, som mellom anna tek imot og vidaresender kringkastingssignal. Opptil dette anlegget går det ein køyrbar veg frå fylkesveg 21, som går gjennom matrikkelgarden Teige.

Fjell i Herøy i Møre og Romsdal
Martti Ahtisaari

Martti Oiva Kalevi Ahtisaari () er ein finsk politikar som var den 10. presidenten av Finland frå 1994 til 2000.

Ahtisaari vart tildelt Nobels fredspris 10. oktober 2008 for å ha medverka til å løyse internasjonale konfliktar på fleire kontinent i over tretti år. Han vart òg tildelt storkrossen av St. Olavs orden i 1994.

Kjelder 

Finske presidentar
Finske politikarar
Vinnarar av Nobels fredspris
St. Olavs Orden
Finske nobelprisvinnarar
Serafimerordenen
Den kvite ørn-ordenen
Igesundsvatnet

Igesundsvatnet eller Storevatnet ligg på fjellet like oppom Igesund på Bergsøya i Herøy kommune på Sunnmøre.

Igesundsvatnet er oppdemma og er drikkekjelda til dei ytste husa i Igesund. Før oppdemminga var det eit naturleg skilje mellom Igesundsvatnet og Vikavatnet, men no heng desse saman så lengje dei ikkje har vore nedtappa. Vatnet vert administrert av Herøy vasslag, tidlegare Bergsøy vasslag. Det er òg reservekjelde for resten av øya, men då vatnet herifrå ikkje vert rensa, er ein svært forsiktig med å nytte det, ikkje minst etter salmonellautbrotet i 1998. Dette hende etter at Igesundsvatnet hadde vore kopla til hovudvassleidninga, men ein har ikkje funn klårt bevis for at dette var hovudkjelda til smitten.

Myra som ligg ved vatnet vart tidlegare nytta som kjelde for torv, som så vart sendt ned til Igesund med løypestreng for å brukast som brensel.

Innsjøar i Herøy i Møre og Romsdal
Galba av Romarriket

Galba, Servius Sulpicius Galba (24. desember år 3 fvt-15. januar år 69) var romersk keisar frå juni i år 68 til han vart myrda året etter. Han var den første av dei fire
revolusjonskeisarane i den kortvarige borgarkrigen Romarriket gjekk gjennom då.

Galba kom frå ein adelsfamilie nær Tarragona og hadde rikdom, men var ikkje i slekt med nokre av dei seks første keisarane, verken av fødsel eller gjennom adopsjon.

Otho, Marcus Salvius Otho, etterfylgde Galba som keisar.

Romerske keisarar
Augustus og augusta

Augustus og augusta (latin for 'majestetisk' eller 'ærverdig') var keisarlege titlar i Romarriket.

Den første «Augustus» (og den fyrste keisaren av Romarriket) var Gaius Julius Cæsar Octavianus, seinare kjend som keisar Augustus. Han vart gjeven tilnamnet av det romerske senatet den 16. januar 27 fvt. Dei påfølgjande keisarane brukte også dette namnet som del av sin titulatur.

Den kvinnelege forma av tilnamnet, augusta, blei bore av fleire romerske keisarinner og etter kvart også av andre kvinner i keisarfamilien. Etter at keisar Augustus døydde i år 14 fvt. blei han posthumt adoptivfar for kona si Livia Drusilla, som dermed fekk status som dotter hans med namnet Julia Augusta. Etter dette vart augusta eit vanleg tilnamn på keisarinnene.

«Augustus» vart etter kvart knytt til makta og fullmaktene i embetet som keisar. Då Diokletian innførte tetrarkiet var «augustus» tittel på dei to hovudkeisarane, medan underkeisarane hadde tittelen caesar.

Også dei tysk-romerske keisarane brukte denne nemninga eller «Semper ('alltid'') Augustus».

Sjå òg 
 Cæsar
 Keisar
 Julius Cæsar
 Tsar

Kjelder

Romarriket
Kongelege titlar
latinske ord og uttrykk