alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Mikael

Mikael, Michael, Mikal og Michel er mannsnamn av hebraisk opphav. Mikael, Mikal og Mikkel har namnedag den 29. september, som også er mikkelsmesse frå gammalt av.

Det hebraiske Mīkāēl tyder 'kven er som Gud?'. Det er namnet på engelen Mikael, ein av dei fire erkeenglane i jødisk og kristen tru.

Namnet har vore brukt i Noreg sidan 1300-talet.

Namneberarar

Som mannsnamn 
 Michael Praetorius (1571-1621), tysk komponist
 Michel-Richard Delalande (1657-1726), fransk komponist
 Mikael Choræus (1774-1806), finlandssvensk diktar
 Michael Faraday (1791-1857), engelsk fysikar
 Michael Sars (1805-1869), norsk prest og biolog
 Mikael Kildal (1812-1884), norsk stortingsmann
 Anton Mikal Bjørnaali (1867-1949), norsk stortingsmann og målmann
 Michael Collins (1890-1922), irsk politikar
 Michael Staksrud (1908-1940), norsk skøyteløpar
 Mikal Urheim (f. 1932), lulesamisk forfattar
 Michael Palin (f. 1943), engelsk komikar frå Monty Python
 Michael Douglas (f. 1944), amerikansk skodespelar
 Mikael Wiehe (f. 1946), svensk musikar
 Michael Kamen (1948-2003), amerikansk filmmusikkomponist
 Michael Moore (f. 1954), amerikansk forfattar og filmregissør
 Michael Melchior (f. 1954), dansk-jødisk rabbinar
 Michael Tetzschner (f. 1954), norsk politikar (H)
 Michael Jackson (1958-2009), amerikansk songar og dansar
 Michael Stipe (f. 1960), vokalist i R.E.M.
 Michel Petrucciani (1962-1999), fransk jazzpianist
 Mchael Jordan (f. 1963), amerikansk korgballspelar
 Michael Schumacher (f. 1969), tysk motorsportutøvar
 Michael Bublé (f. 1975), kanadisk songar
 Michael Owen (f. 1979), britisk fotballspelar
 Michel Bastos (f. 1983), brasiliansk fotballspelar
 Michael Thwaite (f. 1983), australsk fotballspelar
 Michel Vorm (f. 1983), nederlandsk fotballspelar
 Michael Phelps (f. 1985), amerikansk symjar

Som slektsnamn 
 George Michael (f. 1963), engelsk musikar

Kjelder 
 

Mannsnamn
Førenamn av hebraisk opphav
Austevoll i Fana

Austevoll er ein gard på Kalandseidet i Fana i Bergen kommune som ligg nordaust for Kalandsvatnet.

Namn 
Namnet kjem av plasseringa aust for Kalandsvatnet og garden Kaland.

Historie 
Garden låg under Lyseklostergodset, men kom i sjølveige hos brukarane frå 1875-1880. Her er framleis gardsdrift.

Geografi 
Garden strekkjer seg austover frå Kalandsvatnet og mellom åsane Kampen (230 moh) og Blåurskampen til Hauglandsdalen og Hauglandsvatnet. Det meste av dette er utmark og sjølve garden ligg nær hovudvegen. 

Garden grensar til Kaland både i vest og i sør, til Engevik i søraust, Haugland i aust og Almeland i nord.

Kjelder 
 
 Bergenskart - stednavnskart 

Gardar i Fana
Kalandsneset

Kalandsneset er eit nes i Kalandsvatnet på Kalandseidet i Fana bydel i Bergen kommune. Det er òg namnet på vegen som går utover neset. Vegen går vestover frå Osvegen og er om lag 600 meter lang. 

Namnet vart vedteke i 1985.

Knutepunkt 
  Osvegen
 Sideveg mot nord (90 m)
  Kalandsneset 44.

Kjelder 
 
 Nasjonal vegdatabank 

Vegar i Fana
Almelandsvegen

Almelandsvegen er ein veg i Fana bydel i Bergen kommune. Vegen går austover frå Bontveitvegen mot Almeland og er om lag 850 meter lang. Vegen har grusdekke.

Vegen er kalla opp etter garden han fører fram til namnet vart vedteke i 1984.

Knutepunkt 
 Fv165 Bontveitvegen
  (10 m) over Austevollselva
 Sideveg mot aust (100 m)
  Almelandsvegen 88.

Kjelder 
 
 Nasjonal vegdatabank 

Vegar i Fana
Almeland

Almeland er ein gard i Gimmelandsdalen i Fana i Bergen kommune. Garden ligg i åsen aust for Austevollselva og nordaust for Kalandsvatnet.

Namn 
Garden har fått namn etter tresorten alm. Garden har gjeve namn til vegen som fører fram til gards, Almelandsvegen.

Historie 
Garden låg under Lyseklostergodset, men kom i sjølveige hos brukarane frå 1876-1877. Her er framleis gardsdrift.

Geografi 
Garden ligg på austsida av Bontveitvegen og strekkjer seg søraustover mot Hauglandsdalen. Det meste av området er skog og utmark. 

Garden grensar til Hedno i nordvest, Smådal i vest, Kaland i sørvest, Austevoll i sør, Haugland i aust og Gimmeland i nord.

Kjelder 
 
 Bergenskart - stednavnskart 

Gardar i Fana
Hedno

Hedno eller Henne er ein gard i Gimmelandsdalen i Fana i Bergen kommune. Garden ligg i åsen vest for dalføret til Austevollselva og nordaust for Kalandsvatnet.

Namn 
Namnet kjem truleg av det norrøne Hellnar som kjem av hellr, som tyder «stein».

Historie 
Garden låg i mellomalderen til Munkeliv kloster og vart etter reformasjonen krongods. I 1661 vart garden kjøpt av generaltollforvaltar Herman Garmann. I 1708 tok bøndene på garden sjølv over eigarskapen. 

Her er framleis gardsdrift.

Geografi 
Garden ligg vest for Austevollselva og strekkjer seg vestover til Stignavatnet. I nord ligg Hedneåsen (310 moh) og i sør Vardafjellet (337 moh). Garden sjølv ligg om lag 210 moh. 

Garden grensar til Fjellbirkeland i nordvest, Stigen i vest, Nedre Sandven i sørvest, Smådal i sør, Almeland i søraust, Gimmeland i aust og Nedre Totland og Riple i nord.

Kjelder 
 
 Bergenskart - stednavnskart 

Gardar i Fana
Riple

Riple er ein gard i Fana i Bergen kommune. Garden ligg aust for Totlandsgardane ved enden av Totlandsvegen

Namn 
Namnet kjem truleg av det norrøne ripill som tyder «strimmel» eller «band» etter plasseringa på ei langstrekt høgd.

Historie 
Garden låg i mellomalderen til Munkeliv kloster og vart etter reformasjonen krongods. I 1661 vart garden kjøpt av generaltollforvaltar Herman Garmann. I 1690 tok bøndene på garden sjølv over eigarskapen. 

Her er framleis gardsdrift.

Geografi 
Garden er langstrekt og strekkjer seg frå Ystafjellet (329 moh) i sør og nordover til toppen av Ulvursfjellet (677 moh). I vest ligg Totlandsfjellet (546 moh)

Garden grensar til Øvre og Nedre Totland i vest, Hedno i sørvest, Gimmeland i sør, Frotveit i aust og Bontveit i nordaust.

Kjelder 
 
 Bergenskart - stednavnskart 

Gardar i Fana
Hednevegen

Hednevegen er ein blindveg i Fana bydel i Bergen kommune. Vegen går nordover frå Bontveitvegen til Hedno og er om lag 1,2 meter lang. Vegen har grusdekke. 

Namnet vart vedteke i 1984.

Knutepunkt 
 Fv165 Bontveitvegen
 Sideveg mot sørvest (250 m)
 Avkjørsel Hednemyrsvegen
 Sideveg mot nord (80 m)
 Sideveg mot sør (70 m)
  Hednevegen 84. 
 Tursti til Totlandsvegen

Kjelder 
 
 Nasjonal vegdatabank 

Vegar i Fana
Hednemyrsvegen

Hednemyrsvegen er ein blindveg i Fana bydel i Bergen kommune. Vegen går nordaustover frå Hednevegen og er om lag 850 meter lang. 

Namnet vart vedteke i 1988 og er kalla opp etter garden Hedno.

Knutepunkt 
 Hednevegen
 Sideveg mot nord (170 m)
 Sideveg mot nordvest (150 m)
  Hednemyrsvegen 84.

Kjelder 
 
 Nasjonal vegdatabank 

Vegar i Fana
Bontveitvegen

Bontveitvegen er ein veg i Fana bydel i Bergen kommune. Vegen er ein del av Fv165 og går nordaustover frå Osvegen (E39) til Bontveit. Han er 9,6 km lang. 

Vegen startar ved Kaland og går over Almeland, Gimmeland og Bontveit. Den siste biten går inn i Lund og vegen vidare heiter Lundagotnene. 

Namnet vart vedteke i 1984.

Knutepunkt 
  Osvegen
 Sideveg mot vest (80 m)
 Sideveg mot sør (240 m)
 Sideveg mot søraust (450 m) til Osvegen
 Sideveg mot nordvest (240 m)
 Sideveg mot nord (650 m)
 Avkjørsel Almelandsvegen
 Sideveg mot nord (110 m)
 Sideveg mot aust (100 m)
 Avkjørsel Hednevegen
  (8 m) over Austevollselva
 Sideveg mot søraust (160 m)
 Sideveg mot sør (110 m)
 Sideveg mot sør (110 m)
 Avkjørsel Gimmelandsvegen
 Sideveg mot nord (1,2 km) til Totlandsvegen
  (5 m) over Austevollselva
 Sideveg mot sør (100 m)
 Sideveg mot nord (200 m)
 Sideveg mot sørvest (110 m)
 Sideveg mot nord (100 m)
 Sideveg mot nord (200 m)
 Sideveg mot nord og så vestover (800 m)
 Sideveg tilbake til hovudsvegen (330 m)
 Høgaste punkt på vegen, 305 moh
 Sideveg mot sørvest (250 m)
 Sideveg mot nord (100 m)
 Kryss Øvstebøvegen og Lundagotnene.

Kjelder 
 
 Nasjonal vegdatabank 

Vegar i Fana
Gimmelandsvegen

Gimmelandsvegen eller Gymmelandsvegen er ein veg i Fana bydel i Bergen kommune. Vegen går austover frå Bontveitvegen til Gimmeland og er om lag 400 meter lang.

Knutepunkt 
 Fv165 Bontveitvegen
  (3 m) over Austevollselva
  Gimmelandsvegen 36.

Kjelder 
 Nasjonal vegdatabank 

Vegar i Fana
Vinsj

Vinsj er ein trommel som vert nytta til å dra inn eit ståltau, eller trosser, for å trekkja ei last. Vinsjar finst i mange ulike storleikar frå småvinsjar med sveiv til kraftige vinsjar med trekkraft på fleire hundre tusen Newton. Bruksområda er svært varierte og femnar om skogbruk, bilberging, kraner og så vidare.

Skogbruk 

I skogbruket vert vinsj nytta for lunning av tømmer, som oftast heiltømmer. Alt frå små eintromla vinsjar monterte på landbrukstraktorar til kraftige totromla vinsjar monterte på stammelunnarar er i bruk. Totromla traktormonterte vinsjar er òg vanlege. Vinsjane kan vera bak- eller frontmonterte, men i Noreg er bakmontering mest vanleg. Nokre lastetraktorar har frontmontert vinsj som vert nytta for å få tak i tømmer som ligg vanskeleg til. 

Kabelkraner, som vert nytta for å henta ut tømmer i ulendt terreng, nyttar kraftige fleirtromla vinsjar. I Noreg har det ofte vorte nytta mindre kabelkraner, der vinsjen er ein kraftig totromla traktormonterte vinsj, medan det i Nord-Amerika har vore vanleg med store kabelkraner, som nyttar større vinsjar.

Soge 
Dei fyrste vinsjane som vart nytta innan skogbruk var utstyrte med eigne motorar. Motor og vinsj stod på meiar og vinsjen vart nytta for å flytta utstyret. Dei eldste vinsjane av denne typen var utstyrte med dampmaskinar, men så snart driftsikre motorar med intern forbrenning vart tilgjengelege tok desse over.

Anleggsmaskinar 
Bulldosarar er av og til utstyrte med bakmontert vinsj, som vert nytta til vinsja inn til dømes grovt tømmer, til å trekkja laus seg sjølv eller andre anleggsmaskinar, eller til å flytta på andre tunge gjenstandar. Gravemaskinar nytta vinsjar heilt fram til 1960-talet, då hydraulikk tok over. Før det vart vanleg med hydraulikk vart det òg nytta vinsj for å heva bladet på bulldosarar, for å heva og senka bladet på skrapelastarar, osb.

Bilvinsjar 

Firehjulsdrivne terrengbilar er ofte utstyrte med ein eintromla vinsj. Denne vert nytta for å trekkja laus køyretøyet med om ein køyrer seg fast i terrenget eller som hjelp for å komma opp bratte bakkar. Bergingsbilar er òg utstyrte med vinsj, som vert nytta for å trekkja trekkja andre køyretøy inn på vegen og for å dra bilar opp på bergingsbilen.

Skipsfart 

Innan sjøfart vert vinsjar nytta til å trekkja skip på plass ved kaia under fortøying, ankervinsjar, for å trekkja inn nøter på notbåtar, for å løfta stykkgods under lasting og lossing. På seglbåtar vert det nytta vinsj for å heila og låra segl.

Skogsmaskinar
Sjøfart
Postmodernisme

Postmodernisme viser til ei rekkje nyorienteringar innan kunst- og andsliv frå midt på 1900-talet og utover. Retninga kan sjåast på som ein reaksjon på modernismen, eller som ein del av denne. Sjølve omgrepet «postmodernisme» er omdiskutert, men har mellom anna vore sett i samanheng med mistru til teoriar og ideologiar, og eit fokus på konvensjonar; ei tilbakevending til tradisjonelle materiale og former, gjerne sjølvrefererande og ironisk.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Postmodernisme» frå , og «Postmodernism» frå  den 29. september 2009. 
 
 
 Compact Oxford English Dictionary 
 Merriam-Webster's definition of postmodernism

Bakgrunnsstoff 

Filosofi
Kunsthistorie
Aleksandr Zinovjev

Aleksandr Aleksandrovitsj Zinovjev () var ein internasjonalt kjend logikar, sosiolog og forfattar frå Russland.

Han var son av ein fattig russisk bonde og utmerkte seg som jagarpilot under den andre verdskrigen og seinare som forskar. Han vart professor og internasjonalt anerkjend innan feltet logikk. Etter dette ofra han frivillig samfunnsstatusen sin i 1970-åra med kritiske utsegner mot det politiske systemet i Sovjetunionen og vart til slutt send i eksil i 1978 for romane sine Gapende høyder (1977, omsett til norsk 1982) og Den lyse fremtid (1978, omsett til norsk 1980). Han heldt fram å utvikle ideane sine om samfunnet og la dei fram i forfattarskapen sin. Han skapte sin eigen originale sjanger, sosiologisk roman.

Han kom tilbake til Russland i 1999 etter 21 år i eksil, men var kontroversiell. Mellom anna støtta han Slobodan Milošević og såg på Josef Stalin som eit av dei største menneska i historia.

Kjelder 
<div class="references-small">
 Denne artikkelen bygger på «Aleksandr Zinovyev» frå , den 29. september 2009. 
  oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff 
 Ein nekrolog 
 Måleri og karikaturteikningar av Zinovjev 
 Zinovjev om ein tredje verdskrig
 Zinovjev om Vladimir Putin

Filosofar på 1900-talet
Folk frå Kostroma oblast
Russiske filosofar
Russiske forfattarar
Sovjetiske dissidentar
Fred Zinnemann

Fred Zinnemann eller Alfred Zinnemann () var ein amerikansk regissør.

Han har vunne to oscarprisar for beste regi med filmene En mann fremfor alt (A Man for All Seasons) og Herfra til Evigheten, (From Here to Eternity). Andre kjende filmar er Et streif av sol (1948), High Noon (Sheriffen, 1952), Sjakalen (1973) og Julia (1977).

Han har fått ei stjerne på Hollywood Walk of Fame.

Kjelder 
 Delar av denne artikkelen bygger på «Fred Zinnemann» frå , den 29. september 2009.
 

Hollywood Walk of Fame
Austerriksk-amerikanarar
Folk frå Wien
USA-amerikanske regissørar
Oscarvinnarar
Nikolaj Zimjatov

Nikolaj Semjonovitsj Zimjatov () er ein tidlegare russisk langrennsløpar. Han representerte Sovjetunionen. 

Han vann i alt fem olympiske medaljar, av desse fire gull. 

I OL 1980 i Lake Placid vann han gull på 30 km, 50 km og i stafetten. Fire år seinare, under OL i Sarajevo, vann han igjen gull på tremila, medan det sovjetiske laget denne gongen tok sølv på stafetten.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Nikolaj Zimjatov» frå , den 29. september 2009.

Bakgrunnsstoff 
 
 

Sovjetiske langrennsløparar
Russiske langrennsløparar
Olympiske medaljevinnarar i langrenn
Olympiske meistrar for Sovjetunionen
Olympiske sølvmedaljevinnarar for Sovjetunionen
Medaljevinnarar under vinter-OL 1980
Sovjetiske deltakarar under vinter-OL 1980
Langrennsløparar under vinter-OL 1980
Medaljevinnarar under vinter-OL 1984
Sovjetiske deltakarar under vinter-OL 1984
Langrennsløparar under vinter-OL 1984
Folk frå Moskva oblast
Store Zimbabwe

Store Zimbabwe (eller Great Zimbabwe) er namnet på steinruinane av ein eldgammal by i det sørlege Afrika i det noverande Zimbabwe. Staden var sentrum for eit stort rike, kjend som Munhumutapaimperiet. Dette imperiet herska over eit område som omtrent dekker det noverande Zimbabwe (som har teke namnet sitt frå denne byen) og Mozambique. Dei handla med omverda via hamner som Sofala sør for Zambezideltaet frå 400-talet til 1400-talet.

Great Zimbabwe er det største nasjonalsymbolet til Zimbabwe, der Zimbabwefuglen (eit anna nasjonalt symbol) vart oppdaga. Great Zimbabwe vart innskrive på verdsarvlista til UNESCO i 1986.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Store Zimbabwe» frå , den 29. september 2009. 
 

Verdsarv i Zimbabwe
Stasjonærmotor

Stasjonærmotor er ein forbrenningsmotor nytta for stasjonær drift. Slike motorar er ikkje så vanlege som dei ein gong var, men før elnettet  vart utbygd var stasjonære forbrenningsmotorar utbreidde både innan jordbruk og industri. 

Stasjonærmotorar vert framleis nytta der elektrisk energi ikkje er tilgjengeleg, som til dømes ved polare forskningsstasjonar, observatorie på fjelltoppar og så vidare. Med unnatak av småmotorar er moderne stasjonærmotorar dieselmotorar.

Soge 
Dei fyrste forbrenningsmotorane som var brukbare vart nytta for stasjonær drift. Dei var både lettare å passa og å transportera enn dampmaskinar. Dei var òg mindre brannfarlege enn dampmaskinar og sikrare på den måten at dei ikkje hadde nokon kjele som kunne eksplodera om han koka tør. Dampmaskinane vart difor etter kvart bytta ut med stasjonære motorar med intern forbrenning.  

Sjølv om dei var meint for stasjonær drift var motorane transportable og mange av dei mindre stasjonærmotorane var utstyrte hjul eller meiar, slik at dei kunne flyttast. På grunn av at dei gjekk på billig råolje var mange av dei glødehovudmotorar, spesielt i Europa. Men bensin og parafinmotorar vart òg nytta. 

Dei fyrste køyretøy- og båtmotorane skilde seg knapt frå stasjonær forbrenningsmotorar. Dei fyrste traktorane var i røynda stålrammer med hjul (ofte henta frå ein utrangert damptraktor), der det var plassert ein stasjonærmotor. Men etter kvart vart det utvikla lettare motorar for bruk i bilar.

Forbrenningsmotorar
Industrihistorie
Båtmotor

Båtmotor er ein motor som vert nytta for å driva ein båt. Som oftast er båtmotorar forbrenningsmotorar og dei fleste er stempelmotorar med innvendig forbrenning. Båtmotorar finst i mange storleikar, med effekt frå nokre få kW til over 100 000 kW. Store båtmotorar vert kalla skipsmotorar.

Småbåtmotorar 
Tidlegare var det vanleg at båtmotorar var glødehovudmotorar, som gjekk på billig råolje, men i dag er mindre båtmotorar som oftast firetaktsmotorar. Små båtmotorar er ofte firetakts forgassarmotorar, medan dieselmotorar er vanlege i fiskeskøyter og større fritidsbåtar.

Mellomstore båtmotorar 
I fiskebåtar, fraktbåtar, ferjer, og liknande vert det vanlegvis nytta firetakts dieselmotorar, men for å redusera forureininga har ein i dei siste åra har ein teke til å nytta gass som drivstoff i ferjer. Elektrisk drift av ferjer vert òg nytta i aukande grad.

Store skipsmotorar 

I krigsskip, men òg i eldre passasjerskip, har det vore nytta gassturbinar for framdrift, men på grunn av dårleg verknadsgrad har ein for det meste gått over til totakts stempelmotorar. For å redusera kostnadane er det vanleg å nytta billig tungolje, noko som har ført til alvorleg forureining av kysten i samband med forlis.

Sjå òg 
 Tidlegare norske båtmotorfabrikkar
 Påhengsmotor

Sjøfart
Båtmotorar
Forbrenningsmotorar
Sengemat

Sengemat er mat som kvinner får etter dei har født. Nabokoner, slektningar og andre kvinner kan koma til dei med god og næringsrik kost. Andre norske namn for denne kosten er barselgraut, barnsenggraut, barnsengmat og nornegraut.

Kina
Ein vanleg kantonesisk sengematrett er ei stuing av svineknoklar med ingefær og egg kokt i søt, svart eddik  (). Retten skal tilføra mora nødvendige næringsstoff som proteinar og kalsium.

Noreg
Vanleg sengemat i norsk kultur har vore rjomegraut, sosekjøt eller andre kjøtrettar, kaffi og kaker. Ideen bak sengematen var å hjelpe kvinna til å kome til krefter etter fødsel slik at ho kunne ha mjølk til ungen.

Storbritannia

I Storbritannia kunne ein gje caudle eller caudel, ein varm drikk eller velling som kunne vera laga av korn, sukker eller honning, egg, ulike krydder og eventuelt mandlar, rosiner eller mjølk. Retten inneheldt ofte også alkohol, som vin. Caudle blei gjeve både til nybakte mødrer og folk som vitja dei, og uttrykka cake and caudel eller taking caudle blei metonym for å vitja nokon som låg i barsel. Desse var ofte høve der berre kvinner var til stades. I 1821 skreiv Thomas Gaspey eit dikt om skikken: 
'Twas then Eliza, though now Mrs T.
We ought to call her, gave her lord an heir, 
And all her female friends, the babe to see
And praise its beauty, failed not to repair;
But half what they to utter there thought meet,
While taking caudle, I must not repeat.

Kjelder

 Kjell Innli, (Redaktør): Fra bestemors kjøkken, mat og mattradisjoner fra Møre og Romsdal KOM forlag 1991
 

Delar av denne artikkelen bygger på «Caudle» frå ,  den 18. desember 2019.  
 

mat
Barnefødsel
Norsk bygdekultur
Galicia

Galicia kan vise til

Geografiske område
 Galicia i Spania, ein autonom region nordvest i Spania
 Gallaecia, ein provins i Romarriket
 Kongedømet Galicia, eit kongedøme i mellomalderen
 Kongedømet Galicia og Portugal, eit kongedøme i mellomalderen. 
 Nueva Galicia, ein region i Ny-Spania, no i Mexico

 Galicia i Mellom-Europa, ein historisk region som dekkjer det vestlege Ukraina og søraustlege Polen. 
 Kongedømet Galizia–Volhynia, eit kongedøme i mellomalderen
 Kongedømet Galizia og Lodomeria, eit kronland i Det austerrikske riket, seinare i Austerrike-Ungarn. 
 Vest-Galizia, ein kortvarig administrativ region i Det austerrikske riket. 
 Distriktet Galizia, eit distrikt under den andre verdskrigen i det nazi-okkuperte Polen. 

Andre
 Galícia Esporte Clube, ein brasiliansk fotballklubb
 Deportivo Galicia, ein venezuelansk fotballklubb

See also 
 Galatia
Navarra

Navarra (baskisk Nafarroa) er ein av sytten autonome regionar i Spania og ligg nord i landet. Regionen har òg status som provins.

Historie 

I tida under Romarriket var området som i dag utgjer provinsen busett av vaskonar, eit førromersk folk som var busett på sørsida av Pyreneane. Vaskonane klarte å halde på sitt eige baskiske språk og tradisjonar sjølv under det romerske styret.

Området vart aldri heilt underlagt verken vestgotarane eller arabarane. I år 778 e.Kr. slo baskarane ein frankisk arme i slaget ved Roncevaux-passet. To generasjonar seinare, i 824, vart høvdingen Iñigo Arista vald til konge av Pamplona, og la grunnlaget for det seinare Kongedømet Navarra. Dette kongedømet nådde eit høgdepunkt under regjeringstida til Sancho III av Navarra og dekte eit område som i dag utgjer Navarra, regionen Baskarland og La Rioja, samt delar av det moderne Cantabria, Castilla y León og Aragon.

Etter Sancho III døydde vart kongedømet delt mellom sønene hans og vart aldri like viktig igjen. Armeen til Navarra kjempa i lag med andre kristne spanske kongedøme i det avgjerande slaget ved Las Navas de Tolosa i 1212, som gjorde at muslimane på Den iberiske halvøya sakte vart redusert til små område i sør.

I 1515 vart det meste av Navarra nedanfor Pyreneane—Øvre Navarra—teken opp i det nysamla kongedømet Spania, men klarte å halde på nokre særeigne rettar. Den vesle delen av Navarra som ligg nord for Pyreneane—Nedre Navarra—kom seinare under fransk styre då Huguenot-styret vart kong Henrik IV av Frankrike. Etter Den franske republikken vart erklært og Ludvig XVI av Franrike, den siste kongen av Frankrike og Navarra, vart avretta, vart kongedømet ein del av det samla Frankrike.

Geografi 

Navarra består av 272 kommunar og har totalt kring 600 000 innbyggjarar. Om lag ein tredjedel bur i hovudstaden Pamplona og halvparten i storbyområdet rundt byen. Det er ingen større kommunar i regionen. Dei nest største er Tudela (32 802), Barañáin (22 401), Burlada (18 388), Estella - Lizarra (13 892), Zizur Mayor (13 197), Tafalla (11 040), Villava/Atarrabia (10 295) og Ansoáin (9952).

Trass i at regionen er liten har han store geografiske kontrastar, frå Pyreneane som dominerer området, til slettene ved elva Ebro i sør.

Klima 
Klimaet i Navarra er påverka av både Pyreneane og Ebrodalen, og ein har stor skilnad i nord (med mykje meir fukt og ein del regn) og i sør (meir middelhavsklima med høgare temperaturar og meir sporadisk nedbør). Ein kan reise frå dei fuktige kantabriske dalane i nord til den tørre, steppeliknande Bardenas Reales ved breidda av Ebro på berre nokre få kilometer.

Sjå òg 
 Baskisk språk 
 Baskarland
 Kongedømet Navarra
 Nedre Navarre

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell nettstad
 Historia til Navarra
 Bardenas Reales-ørkenen
 Euskara Kultur Elkargoa
 St. Jakob-vegen og vin

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Navarre» frå , den 30. september 2009.

 
Provinsar i Spania
Spanske autonome regionar
Skipingar i 1982