Antarktistraktaten

Antarktistraktaten og tilknytte avtalar, som i lag vert kalla Antarktistraktatsystemet eller ATS, regulerer internasjonale forhold med omsyn til Antarktis, det einaste kontinentet på jorda utan innfødde folkeslag. Avtalen dekkjer alle landområde og isbremmar sør for |60 °S. Traktaten, som trødde i kraft i 1961 og som i dag 50 nasjonar har skrive under på, definerer Antarktis som eit vitskapleg reservat med fridom til å utføre vitskaplege utforskingar samstundes som han forbyr all militær aktivitet på kontinentet. Traktaten var den første nedrustingskontrollavtalen som vart oppretta under den kalde krigen. Hovudkvarteret til sekretariatet for Antarktistraktaten har sidan september 2004 lege i Buenos Aires i Argentina.

Antarktistraktaten
Hovudavtalen vart opna for underskriving 1. desember 1959 og tredde offisielt i kraft 23. juni 1961. Dei originale underskrivarane var dei tolv landa som var aktive i Antarktis under Det internasjonale geofysiske året (IGY) 1957–58. Desse var Argentina, Australia, Belgia, Chile, Frankrike, Japan, New Zealand, Noreg, Sør-Afrika, Sovjetunionen, Storbritannia og USA. Desse landa hadde oppretta over 50 stasjonar i Antarktis for IGY. Avtalen var eit diplomatisk uttrykk for det operasjonelle og vitskaplege samarbeidet ein hadde fått til «på isen».

Paragrafar Antarktistraktaten
Paragraf 1 – Området skal berre nyttast for fredlege føremål; militær aktivitet, som våpentesting, er ulovlege, men militært personell og utstyr kan nyttast for vitskapleg forsking eller andre fredlege føremål.
Paragraf 2 – Fridom til vitskaplege utforskingar og samarbeid skal fortsetje.
Paragraf 3 – Fri byte av informasjon og personell i samarbeid med Dei sameinte nasjonane og andre internasjonale byrå.
Paragraf 4 – Avtalen anerkjenner, motstrid eller etablerer ikkje territoriale suvernitetskrav. Ingen nye krav kan heller stillast medan avtalen er i kraft.
Paragraf 5 – Avtalen forbyr prøvesprengingar av kjernefysiske våpen eller tømming av radioaktivt avfall.
Paragraf 6 – Avtalen gjeld for alle landområde og isbremmar sør for 60 grader 00 minuttar sør.
Paragraf 7 – Observatørar for medlemslanda i avtalen har fri tilgjenge, inkludert frå lufta, til alle område og kan inspisere alle stasjonar, installasjonar og utstyr. Melding om alle aktivitetar og innføring av militært personell må gjevast på førehand. 
Paragraf 8 – Tillet domsmakt over observatørar og vitskapsfolk frå sine eigen statar. 
Paragraf 9 – Hyppige rådgjevande møter skal finne stad mellom medlemslanda. 
Paragraf 10 – Alle medlemslanda skal motverke aktivitetar frå andre land i Antarktis som ikkje er medlem av avtalen. 
Paragraf 11 – Alle tvistar skal avgjerast fredeleg av partane det gjeld, eller i siste instans av Den internasjonale domstolen.
Paragrafs 12, 13, 14 – Omhandlar godkjenning, tolking og endring av traktaten mellom dei involverte nasjonane. 

Hovudmålet til ATS er å sikre at interessene for alle menneske om at Antarktis til evig tid utelukkande skal nyttast til fredlege føremål og ikkje skal verte åstad for internasjonale usemjer.. Traktaten forbyr alle tiltak av militær natur, men ikkje nærvær av militært personell.

Andre avtalar

Andre avtalar — kring 200 anbefalingar som ein har kome fram til og ratifisert på medlemsmøta — omfattar:
Bevaringstiltak for flora og fauna  (1964) (tredde i kraft i 1982)
Konvensjonen om bevaring av antarktiske selartar (1972)
Konvensjonen for bevaring av marine levande ressursar i Antarktis (1980)
Konvensjonen for regulering av mineralressursar i Antarktis (1988) (signert 1988, ikkje tredd i kraft)
Protokoll om miljøvern til Antarktistraktaten vart signert 4. oktober 1991 og tredde i kraft 14. januar 1998. Denne avtalen vernar om miljøet i Antarktis gjennom fem spesifikke punkt på marin forureining, plante- og dyreliv, vurdering av miljøverknader, avfallshandtering og verneområde. Han hindrar all aktivitet knytt til minerale ressursar, utanom for vitskaplege føremål. Eit sjette punkt, om ansvar i samband med miljøkriser, vart teken opp i 2005, men har ikkje tredd i kraft enno.

Møter
Antarktistraktaten sine årlege konsultasjonsmøte (ATCM) er eit internasjonalt forum for styre og administrasjon av regionen. Berre 28 av dei 49 deltakarlanda har rett til å delta i avgjersler ved desse møta, sjølv om dei 21 andre landa har lov å delta på møtet. Dei avgjersledeltakande landa er Rådgjevande partar og, i tillegg til dei 12 originale underskriftslanda, omfattar dette 16 land som har synt interessa si i Antarktis ved å utføre omfattande vitskapleg aktivitet der.

Medlemmar

* Krav overlappar.

** Reservert rett til å krevje område.

I 2012 er det 50 medlemsland der 28 har rådgjevande makt og 22 møterett. Av dei rådgjevande medlemslanda med stemmerett omfattar dette dei sju landa som har gjort krav på Antarktis som eit nasjonalt territorium. Dei 22 andre nasjonane har ikkje anerkjent krava til dei andre, og heller ikkje erklært at dei har tatt ei stilling til det.

Sjå òg
Antarctic and Southern Ocean Coalition (ASOC)
Arktisk Råd

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Antarctic Treaty System» frå ,  den 12. oktober 2012. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff

Antarktistraktaten sitt sekretariat
Den fulle teksten i Antarktistraktaten
National Science Foundation – Office of Polar Programs
Liste over alle møta til Antarktistraktaten 

1959 i Antarktis
1961 i Antarktis
Kravområde i Antarktis
Avtalar i den kalde krigen
nedrustingskontrollavtalar 
Avtalar i 1959