Hone Tuwhare

Hone Peneamine Anatipa Te Pona Tūwhare () var ein kjend maorisk newzealandsk poet. Han er sterkt knytt til The Catlins i regionen  Southland på New Zealand, der han budde den seinare delen av livet sitt.

Tidlege år 
Hone Tuwhare vart fødd i området Kokewai  ved Kaikohe, i regionen Northland, i iwien Ngapuhi. Etter at mora døydde, flytta familien til Auckland, der Hone gjekk i grunnskulen i Avondale, Mangere og Ponsonby. Han gjekk i lære som dampkjeleflikkar hjå New Zealand Railways og fekk kveldsundervising i matematikk og forretningsfag ved Seddon Memorial Technical College (1939–41) og Otahuhu College (1941). Tuwhare tala maori fram til 9-årsalderen, og far hans, som var var ein dyktig talar og sogeforteljar, stimulerte sonen sine interesser i skrivne og tala ord, særleg i rytmane og biletgjeringane i det gamle testamentet.

Poetisk karriære  

I 1939 byrja Tuwhare å skriva, oppmuntra av venen, poeten R.A.K. Mason, medan han var i arbeid som lærling i Otahuhu Railway Workshops.

I 1956 starta Tuwhare for alvor med skrivinga etter at han hadde trekt seg ut av ei lokal grein av Kommunistpartiet. Det første, og tvillaust det best kjende arbeidet hans, No Ordinary Sun, vart utgjeve i 1964. Dette fekk god omtale, og vart seinare trykt opp att ti gonger gjennom dei 30 neste åra, og er ei av dei mest lesne poesisamlingane i newzealandsk historie.

Då Tuwhare sine dikt først kom ut sist på 1950- og tidleg på 1960-talet, vart dei sett på som ein ny retning i newzealandsk poesi, som skar gjennom debattane og motsetnadane mellom 1930- og etterkrigsgenerasjonane. Mykje av originaliteten til verka var eit resultat av den tydelege maoriske påverknaden. Dikta var prega av den tonale varieteten i dei, den naturlege måten dei kunne røra seg mellom formelle og uformelle register, mellom humor og patos, intimitet og kontrollert sinne og, spesielt, på den likeframme måten dei vende seg til newzealandske lesarar.

Gjennom 1970-åra vart Tuwhare involvert i maoriske kulturelle og politiske spørsmål, og på den samme tida vart han også vidare kjend internasjonalt, og han vart invitert til m.a. Kina og Tyskland. Dette, saman med annan påverknad, førte fram til utgjevinga av Was wirklicher ist als Sterben i 1985.

Medan dei tidlegare dikta hans vart trykte opp att i nye utgåver, gav han stadig ut nye verk. Tuwhare sitt teaterstykke, In the Wilderness Without a Hat, vart utgjeve i 1991. Deretter følgde tre diktsamlingar: Short Back and Sideways: Poems & Prose (1992), Deep River Talk (1993) og Shape-Shifter (1997). I 1999 vart han utnemnd til den andre Poet Laureate på New Zealand, dette resulterte i utgjevinga av Piggy-Back Moon i 2002, som året etter vart nominert i Ockham New Zealand Book Awards.

Poeten flytta til Kaka Point i South Otago i 1992, og mange av dei seinare dikta hans reflekterte såvel landskapa i The Catlins-området, som sjømaten ein kunne finna her. Han hadde eit sterkt arbeidsfellesskap med  biletkunstnaren Ralph Hotere i Otago, og arbeida deira viste ofte til kvarandre.

Tuwhare sitt dikt Rain vart i 2007 med stor majoritet røysta fram som det mest det mest populære diktet på New Zealand.

Heider og utmerkingar 

Hone Tuwhare vart heidra med  Robert Burns Fellowship-prisen frå the University of Otago i 1969  i og på nytt i 1974. Han vart påskjøna med the University of Auckland Literary Fellowship i 1991.

Tuwhare vart lista opp mellom dei ti mest framståande aktive newzealandske  kunstnarane (Icon Artists) som skipinga Arts Foundation of New Zealand utnemnde ved ein seremoni i 2003.

I 2003 vart Tuwhare påskjøna med ein pris frå statsministeren (Prime Minister's Awards for Literary Achievement), for poesi. Dei andre vinnarne var romanforfattaren Janet Frame og historikaren Michael King, som kvar fekk ein pris på 60 000 newzealandske dollar. Prisane er retta mot newzealandske forfattarar som har gjeve eit eineståande bidrag til nasjonen sin litterære og kulturelle historie.
 
Hone Tuwhare vart utnemnd til eit æresdoktorat i litteratur ved The University of Auckland i 2005. Då han døydde, vart han omtala som «Den mest framståande newzealandske maoridiktaren».

Hone Tuwhare Charitable Trust 

I juli 2010 vart The Hone Tuwhare Charitable Trust oppretta til ære for Hone Tuwhare. Føremålet er: «Å  gje inspirasjon til folk gjennom å ta vare på, fremja og verdsetja arven etter Hone Tuware».

Utgjevingar 

No Ordinary Sun, Auckland, Blackwood and Janet Paul, 1964
Come Rain Hail, Dunedin, University of Otago, 1970
Sapwood and Milk, Dunedin, Caveman Press, 1972
 Something Nothing, Dunedin, Caveman Press, 1973
 Making a Fist of It, Dunedin, Jackstraw Press, 1978
 Selected Poems, Dunedin, McIndoe, 1980
 Year of the Dog. Dunedin, McIndoe, 1982
 Was wirklicher ist als Sterben, Straelen, Straelener-Ms.-Verl, 1985
 Mihi: Collected Poems, Auckland, Penguin, 1987
 Short Back & Sideways, Auckland, Godwit, 1992
 Deep River Talk: Collected Poems, Honolulu, University of Hawaii Press, 1994
 Shape-Shifter, Wellington, Steele Roberts, 1997
 Piggy-back Moon, Auckland, Godwit, 2001
 Oooooo......!!!, Wellington, Steele Roberts, 2005
  Friend , Whangarei, Noah

Referansar 

Denne artikkelen bygger på «Hone Tuwhare» frå ,  den 21. januar 2021.

Bakgrunnsstoff 
 Tuwhare - eit samlealbum av dikta hans framførte av nyzealandske artistar i songform som ei hylling til han.
 Hone Tuwhare – full-length documentary available on NZ On Screen
 Biography of Hone Tuwhare as well as links to relevant television appearances and programmes on NZ On Screen
 Tidslinje for Hone Tuwhare (arkivert nettstad)
  biografi i Te Ara Encyclopedia of New Zealand
 Vevside til Hone Tuwhare  Charitable Trust
 Hone Tuwhare les Rain

Ngapuhi
Newzealandske forfattarar
New Zealand Poet Laureate
Newzealandske poetar
Folk frå Otago
Folk frå The Catlins
Folk frå Kaikohe
Newzealandske maoriforfattarar