alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Seoul

Seoul er hovudstaden i Sør-Korea. Byen dannar saman med omlandet sitt det nest største byområdet i Asia med ca. 21,9 millionar innbyggjarar.

Byen var vertsby for Sommar-OL 1988. Fleire kampar under VM i fotball 2002, som Sør-Korea arrangerte saman med Japan, gjekk føre seg i byen.

År 2007 er byrjinga på slutten for Seoul som hovudstad, da tar byen Yongi gradvis over den rolla. Det er enno uklart når flyttinga kjem til å vera ferdig, men i 2030 reknar ein med at alt er ferdig.

Historie 
I år 18 fvt. vart byen Wiryeseong grunnlagt i det området der Seoul no ligg. Det var eit av dei tre kongedøma som på den tida striddest om kontroll over Koreahalvøya som grunnla byen. I dette område utspelte det seg ofte stridar mellom kongedøma, ettersom det var eit så strategisk viktig område.

I moderne tid var Seoul tidlegare hovudstad for hela Koreahalvøya, men etter Koreakrigen har han berre vore hovudstad for Sør-Korea. Byen fekk det noverande namnet sitt etter frigjeringa frå japansk styre i 1945.

Flyplassar 
Det finst to flyplassar nær byen. Gimpo internasjonale lufthamn i byen Gimpo vart bygd under Koreakrigen og var lenge den einaste flyplassen i nærleiken. I år 2001 vart Incheon internasjonale lufthamn i byen Incheon ferdig og tok over stort sett all internasjonal flytrafikk, medan Gimpo internasjonale lufthamn no stort sett handterer innanrikstrafikken.

Bakgrunnsstoff

Hovudstader i Asia
Byar i Sør-Korea
Vertsbyar for sommar-OL
Arequipa-regionen

Arequipa (spansk Región Arequipa, quechua Ariqipa suyu) er ein region i det sørlege Peru med ei lang kystlinje grense mot Stillehavet. Han har grenser mot Ica-regionen i nordvest, mot Ayacucho-regionen og Apurímac-regionen i nord, Cuzco-regionen og Puno-regionen i aust, og Moquegua-regionen i søraust. Folkesetnaden var 999 026 i 1996, arealet er 63 345 km². Hovudstaden er Arequipa.

Regionen er delt inn i 8 provinsar.

Provins (hovudstad)

 Arequipa (Arequipa)
 Camaná (Camaná)
 Caravelí (Caravelí)
 Castilla (Aplao)
 Caylloma (Chivay)
 Condesuyos (Chuquibamba)
 Islay (Mollendo)
 La Unión (Cotahuasi)

Geografi 
Arequipa har eit variert landskap med ei mykje tørr kyststripe i sør og eit mektig fjellandskap i sentrale og nordre delar av regionen. Kystlandskapet er gjennomskore av dalar med elver frå Andes som syter for vasstilførsel til frodig jordbruksland i avgrensa område. Sideelver til Apurímac har opphav i fjella rett nord for den djupe Colcadalen i Caylloma-provinsen og er dei mest fjerne kjelda til Amazonas-floden. Her finst fleire aktive vulkanar, høgste vulkanen er Ampato på 6310 moh., ein annan mykje kjent og kjegleforma vulkan er Misti på 5821 moh. like ved byen Arequipa.

 
Regionar i Peru
Det skotske høglandet

Det skotske høglandet viser til området som utgjer den barske nordre delen av det skotske fastlandet.

Skottland består tradisjonelt av tre hovuddelar, låglandet, høglandet og øyane. Mesteparten av folket bur i låglandet, med byane Edinburgh (hovudstad) og Glasgow (den største byen). Det skotske høglandet er tynt folkesett, og har ein heilt annan kultur enn låglandet.

Inverness blir rekna som høglandshovudstaden. Tradisjonelt skil ein dei skotske høglanda frå låglanda ved å dra ei nordvestleg line frå Dumbarton til Stonehaven. Nokre øyar, som Hebridane, blir rekna med til høglanda, medan Orknøyane og Shetland ikkje blir det.

Kultur 

Dei skotske høglanda er kjende for at dei skotske tradisjonane har halde seg betre der. Det skotske klansystemet heldt seg sterkt her fram til 1700-talet.

I høglanda snakkar ein del menneske framleis skotsk gælisk, sjølv om høglandengelsk òg er brukt og bruken av engelsk stadig veks.

Husdyr har tilpassa seg det harde klimaet i høglandet, og ein har fått rasar oppkalla etter det, til dømes høglandskyr og highland-ponniar.

Historie 
Den mest dramatiske perioden i historia til høglandet blir kalla The Highland Clearances. Denne hendinga var ein del av ein generell endringsprosess i heile det britiske jordbruket, som førte til at dei fleste småbøndene vart fordrivne frå bygdene fordi godseigarane ikkje trong dei der lenger, dei var i vegen. I Dei skotske høglanda kom denne prosessen seinare enn i resten av landet, i hovudsak på 1800-talet, den var bråare og enda meir brutal. Heimane vart nedbrende, og mange, særleg barn og eldre, døydde av svolt og sjukdom. Mange måtte utvandre eller flytte sørover. Enno i dag er det fleire sauer enn menneske i Høglanda. Somme meiner det som skjedde òg var ei form for tidleg etnisk reinsing, og ein freistnad på å utrydde den keltiske kulturen. Godseigarane lukkast iallfall, med militær støtte frå styresmaktene, i å redusere folkesetnaden varig, og svekkje keltisk kultur i området.

Byar og landsbyar i høglanda 

 Aberfeldy, Altnaharra, Applecross, Aviemore
 Back of Keppoch, Ballachulish, Beauly, Blair Atholl, Braemar
 Cannich,Coldbackie,Crianlarich, Cromarty, Culbokie
 Dalwhinnie, Dornie, Dornoch, Durness
 Fort Augustus, Fort William
 Gairloch, Glencoe, Glenelg, Galnafanaigh
 Inveraray, Invermoriston, Inverness
 Killin, Kingussie, Kinlochleven, Kinlochewe, Kinloch Rannoch, Kyle of Lochalsh
 Lochinver
 Mallaig
 Nairn, Newtonmore, Ballachulish, Nethy Bridge
 Oban
 Plockton, Poolewe
 South Ballachulish, Strathpeffer, Strathy
 Taynuilt, Thurso, Tobermory, Tomintoul, Tongue, Torridon
 Ullapool
 Wick

Verdt å vitja 

 Castle Tioram
 Glencoe skisenter
 Glen Orchy	
 Glen Spean
 Loch Linnhe
 Loch Lochy
 Rannoch Moor
 Tor Castle
 Glen Coe
 Glen Lyon
 Loch Rannoch
 Loch Katrine
 West Highland Way
 Eilean Donan

Høglandet
Høglandet
Fjell og åsar i Skottland
Bertine Zetlitz

Bertine Zetlitz () er ein norsk musikar som lagar elektronisk popmusikk. Hennar tre siste plater, Beautiful So Far, Sweet Injections og Rollerskating har alle vore blant topp to på VG-lista.

Biografi 

Bertine Zetlitz voks opp på Frogner i Oslo. 12 år gamal var ho med i NRKs laurdagsprogram for born og ungdom, Midt i smørøyet. Ho platedebuterte med singelen «Getting Out» i februar 1997, men debutalbumet Morbid Latenight Show kom først i mars 1998. For dette fekk ho Spellemannsprisane «Årets nykommer» og «Årets popartist».

Ho vann ein Spellemannspris i 2003 òg, som «Beste kvinnelege popsolist» for albumet Sweet Injections.

Diskografi

Album 

 (1998) Morbid Late Night Show
 (2000) Beautiful So Far
 (2003) Sweet Injections
 (2004) Rollerskating
 (2006) My Italian Greyhound
 (2012) Electric Feet
 (2015) Tikamp (norsk)

Singlar 

 (2000) Adore Me
 (2000) Cruel
 (2001) Fate
 (2003) Girl Like You
 (2003) Twisted Little Star
 (2004) Fake Your Beauty
 (2005) Ah-Ah

EP 

 (1998) Morbid Remix Show

Kjelder 
 http://bandindex.no/index.cfm?template=info.cfm/1043 
 Bertine Zetlitz' profil på discogs.com

Zetlitz, Bertine
Zetlitz, Bertine
Vinnarar av Spellemannprisen
Norske Idol-dommarar
Shanghai

Shanghai er ein storby og hamneby ved austkysten av Kina. Med eit folketal på 24,2 millionar i 2018 er han det folkerikaste byområdet i Kina og etter nokre utrekningar den andre folkerikaste byen i verda. Hamna er den travlaste containerhamna i verda. Shanghai er elles eit globalt senter for finans, teknologi og transport.

Byen ligg ved det sørlege estuaret av Yangtze, medan Huangpu renn gjennom han. Han var opphavleg ein fiskelandsby og marknadsstad, men fekk auka tyding på 1800-talet. Han var ein av fem traktathamner i Kina som blei opne for handel med utlandet etter den første opiumskrigen.

Shanghai er ein byprovins, ein «regjeringsumiddelbar by», dvs. som er direkte understilt sentralregjeringa i Kina og har same status som ein provins. 

Bydelen Pudong er det finansielle senteret i Shanghai.

Namn 
Dei to kinesiske skriftteikna for bynamnet «Shanghai» betyr 'på' og 'hav'. Første gongen ein kjem over dette namnet er under Song-dynastiet, då «Shanghai» var namnet både på staden der to elvar flaut saman og ein liten by på denne staden. Det er omstridd korleis namnet skal tolkast, men kinesiske historikarar har kome fram til at staden låg under havnivået under Tang-dynastiet, slik at det bokstaveleg var 'på havet'.

Administrativ inndeling 

Shanghai er delt inn i 19 einingar på fylkesnivå: 18 distrikt og eitt fylke.

Ni av distrikta dekkjer «Puxi», som er dei eldre delane av Shanghai sine bymessige delar og forstader på vestbreidda av elva Huangpu:

 Huangpu-distriktet (Huángpǔ Qū)
 Luwan-distriktet (Lúwān Qū)
 Xuhui-distriktet (Xúhuì Qū)
 Changning-distriktet (Chángníng Qū)
 Jing'an-distriktet (Jìng'ān Qū)
 Putuo-distriktet (Pǔtuó Qū)
 Zhabei-distriktet (Zháběi Qū)
 Hongkou-distriktet (Hóngkǒu Qū)
 Yangpu-distriktet (Yángpǔ Qū)

«Pudong», eller dei nyare delane av Shanghai sine bymessige delar og forstader på austbreidda av Huangpu, er eit eige distrikt med namnet Pudong. Før 1992 heitte det Chuansha fylke.

Åtte distrikt dekkjer forstader, satellittbyar og landlege område lengre vekk frå bykjerna:

 Baoshan-distriktet (Bǎoshān Qū) — Baoshan fylke til 1988
 Minhang-distriktet (Mǐnháng Qū) — Shanghai fylke til 1992
 Jiadingv-distriktet (Jiādìng Qū) — Jiading fylke til 1992
 Jinshan-distriktet (Jīnshān Qū) — Jinshan fylke til 1997
 Songjiang-distriktet (Sōngjiāng Qū) — Songjiang fylke til 1998
 Qingpu-distriktet (Qīngpǔ Qū) — Qingpu fylke til 1999
 Nanhui-distriktet (Nánhuì Qū) — Nanhui fylke til 2001
 Fengxian-distriktet (Fèngxián Qū) — Fengxian fylke til 2001

Chongming-øya, ved osen av Yangtzeelva, er styrt av Chongming fylke (Chóngmíng Xiàn).

Styresmakter
	 
Leiaren for lokallaget til Kinas kommunistparti er Li Qiang (2020).

Kjelder

<div class="references-small">
Denne artikkelen bygger på «Shanghai» frå ,  den 1. november 2019.  
 

Kommunar i Kina
Byar i Kina
Provinsar i Folkerepublikken Kina
Hamnebyar i Kina
Paul Abraham

Paul Abraham () var ein ungarsk-jødisk komponist og musikar.

Liv 
Paul Abraham vart fødd i byen Apatin, som da låg i Ungarn, men som i dag er ein del av den serbiske provinsen Vojvodina.

Abraham studerte musikk ved musikkonservatoriet og den kongelege musikkhøgskulen i Budapest. Dei første suksessane hans var med klassiske musikkstykke og han fekk m.a. ein Josef Haydn-pris i 1922. Økonomiske problem tvinga han til å søkje arbeid, og han vart i slutten av 1920-åra dirigent i Budapest, og der vart dei to første operettane hans oppførte utan nokon særleg suksess.

I 1929 flytte Abraham til Berlin og arbeid ved Metropolteatret. I ein av UFAs musikkfilmar fekk ein av songane hans, «Bin kein Hauptmann, bin kein grosses Tier» stor suksess, og i kjølvatnet av denne kom dei operettane som gjorde han vidkjend.

 1930 – Viktoria und ihr Husar
 1931 – Die Blume von Hawaii
 1932 – Ball im Savoy

Da nazistane kom til makta i 1933 vart musikken hans fordømt som entartet («utarta»), og som jødisk komponist var han ikkje lenger velkommen. Han flytte derfor til Wien, berre for å snart bli tvinga til å gje seg på flukt att — denne gongen til USA via Cuba.

Den mentale helsa hans hadde sidan byrjinga av 1930-åra vore noko vaklande (han leid m.a. av utprega basillskrekk), og ho vart stadig verre. Han døydde på eit sjukehus i Hamburg i 1960.

Verk 
 Zenebona (Der Gatte des Fräuleins)
 Operette i 3 akter (saman med andre komponistar). Uroppført 1928 i Budapest. Libretto: L. Lakatos og S. Brody
 Viktoria und ihr Husar
 Operette i 3 akter + forspel. Uroppført 21. februar 1930 i Budapest, Hauptstädt. Operettentheater. Libretto: Alfred Grünwald og Fritz Löhner-Beda
 Die Blume von Hawaii
 Operette i 3 akter. Uroppført 24. Juli 1931 Leipzig, Neues Theater. Libretto: Alfred Grünwald og Fritz Löhner-Beda, etter Imre Földes
 Ball im Savoy
 Operette i 3 akter + forspel. Uroppført 23. desember 1932 i Grosses Schauspielhaus i Berlin. Libretto: Alfred Grünwald og Fritz Löhner-Beda. Engelsk: Ball At The Savoy, 8. september 1933 ved Drury Lane Theatre i London.
 Märchen im Grand-Hotel
 Lystspeloperette i 3 akter. Uroppført 29. mars 1934 ved Theater an der Wien i Wien. Libretto: Alfred Grünwald og Fritz Löhner-Beda.
 Dschainah, das Mädchen aus dem Tanzhaus. 
 Operette i 3 akter. Uroppført 21. desember 1935 ved Theater an der Wien i Wien. Libretto: Alfred Grünwald og Fritz Löhner-Beda 
 Roxy und ihr Wunderteam
 Musikalsk fotballspel. Uroppført 1937 i Wien 
 Der weisse Schwan 193?
 Es geschehen noch Wunder i 193?
 Julia
 Operette i 3 akter. Uroppført 1937 i Budapest
 Zwei glückliche Herzen.
 Libretto av Robert Gilbert og Armin L.Robinson. Oppføringsdato ukjend.

Kjelder 
 «Paul Abraham» på Svensk Wikipedia
 «Paul Abraham» på Tysk Wikipedia

Ungarske musikarar
Tyske musikarar
Ungarske komponistar
Tyske komponistar
Askenasiske komponistar
Operettekomponistar
Jean Calvin

Jean Calvin () var ein fransk-sveitsisk kyrkjereformator fødd i Noyon i Picardie. 

Han var påverka av Martin Luther. Calvin drog bort frå Frankrike i 1534 på grunn av at han vart forfølgt og oppheldt seg deretter hovudsakleg i Genève i Sveits, der han døydde i 1564.

Kalvinismen lærer at Bibelen er Guds lov. Nokre menneske er forutbestemt av Gud til evig frelse, andre til evig fortaping. Guds majestet og forutbestemming er viktige delar av læra til Calvin.

Kalvinismen 
Læra til Jean Calvin spreidde seg til mange land, og går gjerne under nemninga kalvinisme. Kalvinismen vart det dominerande teologiske systemet i Skottland, Nederland og nokre delar av Tyskland. Han fekk òg innflytnad i Frankrike, Ungarn (særleg i Transsylvania som no er i Romania, og i område som no ligg nordaust i Ungarn), og i Polen. Eit fleirtall av dei første europeiske kolonistane på den midtre atlanterhavskysten til USA og i New England var òg kalvinistar, blant anna puritanarane og dei nederlandske grunnleggjarane av Ny-Amsterdam (New York). Sør-Afrika vart kolonisert av nederlandske kolonistar på 1600-talet; dei vart kjent som «boere» eller «afrikaanarar». Sierra Leone vart kolonisert av kalvinistar frå Nova Scotia. Nokre av dei største kalvinistiske gruppene vart etablert på 1800- og 1900-talet; særleg store er dei i Korea og Nigeria.

Franske teologar
Sveitsiske teologar
Kristne prestar
Reformatorar
Varden på Runde

For andre stader med same namn, sjå Varden.

Varden er ein fjelltopp på øya Runde i Herøy kommune på Sunnmøre. 

Varden er den høgaste toppen på Rundefjellet med sine 332 meter over havet, og ligg om lag rett opp om ankomsten med Rundebrua.

Fjell i Herøy i Møre og Romsdal
Kieren Keke

Kieren Aedogan Keke () er ein naurisk lækjar og tidlegare parlamentsmedlem. Han er no ein hovudperson i opposisjonspartiet Naoero Amo. Han er ein av få lækjarar på øya. (Andre er dr. Mark Kun, dr. Ludwig Keke (far hans Kieren, tannlækjar), dr. Godfrey Waidabu og dr. Kiki Thoma.)

I 2004 fekk han ikkje taka parlamentssetet sitt av di parlamentsmedlem Russell Kun hevda at Keke ikkje er ein naurisk innbyggjar. Keke vart òg arrestert saman med David Adeang og Fabian Ribauw i april 2004 og sikta for opprørsleiing etter ein demonstrasjon på flyplassen i Nauru, men siktinga vart snart fråfallen. Keke vart atter innvald i parlamentet i oktober 2004 og er no helseminister på Nauru.

Kjelder 
 «Kieren Keke» på Wikipedia på Bokmål

Keke, Kieren
Norddeutscher Bund

Norddeutscher Bund, eller Det nordtyske sambandet var ein union av statar som eksisterte 1867–1871 mellom oppløysinga av Den tyske konføderasjonen og grunnlegginga av det tyske riket. Det nordtyske sambandet var først og fremst ein handelsunion og sementerte prøyssisk kontroll over dei 22 statane i Nord-Tyskland. Gjennom tollunionen vart denne kontrollen utvida sørover. Grunnlova laga av Bismarck vart grunnlaget for det seinare moderne Tyskland.

Kjelder 
 «Nordtyske forbund» på Bokmålswikipediaen
Rundabranden

Rundabranden er ein fjellformasjon på øya Runde i Herøy kommune på Sunnmøre.

Rundabranden røyser seg 294 meter rett opp frå havet, og utgjer det nesthøgste punktet der den ligg nordvest på Rundefjellet. Sett frå Holmefjorden, ser formasjonen ut som eit trappetrinn, eit motiv som har vorte eit lett gjenkjenneleg landemerke og symbol på kampen mot naturkreftene. I Herøysongen heiter det mellom anna: og Rundabranden stolt ur havet kneiser

Fjell i Herøy i Møre og Romsdal
Paul Henriksen

Paul Bernhard Henriksen () frå Arbeidarpartiet var ordførar i Hvaler kommune frå 2003 til 2007. 

Ordførarar i Hvaler
Ap-politikarar i Østfold
Jørenvågssalen

Jørenvågssalen (òg stundom skrive Jørenvågsalen, Jørgenvågsalen el. Jørgenvågsalen), òg kalla Søfjellet, er eit nord–sørgåande fjell vestanfor Skarven og Gullsteinsdalen og austanfor Sinnsetten på øya Tustna i Aure kommune på Nordmøre. Det høgste punktet, Jurtinden, er 857 moh.. Andre toppar er Leirtinden (760 moh.) og Knubben (680 moh.).

Tustna
Fjell på Nordmøre
Tau

Eit tau, kollektivnamn tauverk, er ein tjukk, tvinna eller fletta streng som kan bli laga av naturfiber, kunstfiber eller metalltråd. Tau blir klassifisert etter materialet det er laga av eller måten det er framstilt på.

Sjå òg 
 Streng
 Tråd
 Ståltau
 Kjetting

Reiskapar
Løfteutstyr
Klatreutstyr
Hermine Grang

Hermine Grang, (engelsk: Hermione Granger), er ein av hovudpersonane i historiene om trollmannen Harry Potter, forfatta av J.K. Rowling. 

Grang med sitt store brune hår er ein av Harry sine beste vener på trollmannsskulen Galtvort. I historiene er ho ein puggehest og stadig den flinkaste i årskullet deira. Foreldra til Hermine Grang er begge heilt umagiske tannlegar. Hermine er altså gompefødt, men er likevel flinkare til å utføra magi enn medelevar som kjem frå reine magikarfamiliar.

Rollefiguren Hermine Grang vert i filmatiseringane av bøkene spelt av Emma Watson.

Hermine Grang på andre språk 
 Engelsk: Hermione Granger
 Bulgarsk: Хърмаяни Грейнджър
 Kinesisk (forenkla): 赫敏·格兰杰
 Kinesisk (tradisjonell): 妙麗·格蘭杰 (Mìao-lì Gé-lán-jíe)
 Tsjekkisk: Hermiona Grangerová
 Dansk: Hermione Granger
 Nederlandsk: Hermelien Griffel
 Tysk: Hermine Granger
 Moderne gresk: Ερμιόνη Γκρέιντζερ
 Japansk: Hermione Granger (ハーマイオニー・グレンジャー Haamaioni Gurenjaa)
 Latvisk: Hermione Grendžera
 Polsk: Hermiona Granger
 Russisk: Гермиона Грэйнджер (Germiona Greyndzher)
 Walisisk: Hermione Granger

Skeivskank 
Skeivskank er Hermines kjæledyr. Ho kjøper den oransje katten i Diagonallmenningen i den tredje boka, Fangen fra Azkaban. På andre språk heiter "Skeivskank";
 Skeivskank
 Engelsk: Crookshanks
 Bulgarsk: Крукшанкс (Krukshanks)
 Kinesisk (PRC): 克魯克山
 Kinesisk (Taiwansk): 歪腿
 Tsjekkisk: Křivonožka
 Dansk: Skævben
 Nederlandsk: Knikkebeen
 Finsk: Koukkujalka
 Fransk: Pattenrond
 Tysk: Krummbein
 Moderne gresk: Στραβοπόδαρος
 Ungarsk: "Csámpás"
 Islandsk: Skakklappi
 Indonesisk: Crookshanks
 Italiensk: Grattastinchi
 Japansk: Crookshanks (kurukkushankusu, クルックシャンクス)
 Latvisk: Blēžkājis
 Polsk: Krzywołap
 Portugisisk (Brasil): Bichento
 Portugisisk : Crookshanks
 Serbisk: Kruškens
 Slovakisk: Krivolab
 Svensk: Krumben
 Thai: ครุกแชงกส์

Personar i Harry Potter-serien

de:Figuren der Harry-Potter-Romane#Hermine Granger
Ferde Grofé

Ferde Grofé () var ein amerikansk komponist, pianist og arrangør som først og fremst er kjend for sin Grand Canyon Suite for orkester (1931). Grofe arrangerte mykje musikk for Paul Whiteman og orkestret hans, og det var han som i 1924 orkestrerte Gershwins Rhapsody in blue. Mange av verka åt Ferde inneheld uvanlege, ikkje-musikalske element, som lyden frå trykkluftbor og sirener.

Liv 
Ferde Grofé vart fødd den 27. mars 1892 i byen New York. Han døydde den 3. april 1972 i Santa Monica i California.

Verk 
Ufullstendig liste:
 Grand Canyon Suite
 Hollywood Suite
 Mississippi — a tone Journey
 Broadway at Night
 A Symphony in Steel
 Concerto for Piano and Orchestra in D
 Death Valley Suite

Kjelder 
 «Ferde Grofé» på Engelsk Wikipedia
 «Ferde Grofe» på Svensk Wikipedia

Grofé, Ferde
Musikarar frå New York City
Rugby

Rugby er ein lagsport for to lag. Laga konkurrerer om å få ein oval ball over ein mållinje for å score try som gir poeng. Laga kan også score poeng ved å sparke ballen over tverrliggjaren til rugbymålet. Det finst to forskjellige former for rugby: rugby league (med 13 spelarar) og rugby union (med 15). Det er ikkje lov å kaste ballen til ein spelar som er framfor den som har ballen - dette blir kalla offside.

 
Ballspel
Idrettar frå Storbritannia
Permafrost

Permafrost vil seia at det er tele i jorda året rundt. Medan øvre jordlag kan tina om sommaren, vil dei som er lenger nede alltid vera frosne. Permafrost er vanleg ved dei nordlegaste og sørlegaste breiddegradene. I Noreg er det typisk permafrost i høgfjellet og på Svalbard.

Vitskapleg er permafrost definert som område der MAGT, (mean annual ground temperature, 'gjennomsnittleg årleg bakketemperatur') ligg under trykksmeltepunktet i minst to år på rad. Dette tilsvarar som oftast område der MAAT (mean annual air temperature, 'gjennomsnittleg årleg lufttemperatur') er −2 °C eller kaldare.

Inndeling 
Det finst tre hovudtypar permafrost, eigentleg berre definert etter kor mykje permafrost det er i eit område:

Sporadisk permafrost 
Sporadisk permafrost finn ein i område som eigentleg er for varme for å ha permafrost. Men lokale tilhøve gjer at det likevel er isolerte flekkar med permafrost. Typisk er dette i myrområde, som palsmyrar. Dette finn vi mange stader i Noreg, til dømes på Dovre eller i Jotunheimen, rundt 300 til 400 meter lågare enn der vi finn diskontinuerleg permafrost.

Diskontinuerleg permafrost 
Diskontinuerleg permafrost finn vi i Jotunheimen, på Dovre, i Sølen, og andre stader i Sør- og Nord-Noreg. Dette er område med mykje permafrost, men som ofte vil vera avbrotne av område utan.

Kontinuerleg permafrost 
Kontinuerleg permafrost finn vi mellom anna høgt i Jotunheimen og på Svalbard. Dette er stader der permafrosten er over alt bortsett frå enkelte stader. På Svalbard til dømes er det berre under dei store isbreane det ikkje er permafrost. Her er permafrosten 100 meter tjukk ved kysten mens han er 400 til 500 meter tjukk i fjellområda.

Aktivt lag 
Kvar sommar smeltar det øvste laget i permafrosten. Dette blir kalla det aktive laget og vil ha forskjellig tjukkleik avhengig av korleis det lokale klimaet er. Tjukkleiken kan variere frå 0,5 til 5 meter.

Landformar 

Permafrosten gir opphav til ein menge landformar. Dei kan vera:
 pingoar (open og lukka type)
 iskilepolygon
 blokkmark
 strukturmark
 solifluksjon
 palsar

Infrastruktur i permafrostområde 
Bygging i permafrostområde kan vera ei utfordring. Til dømes må alt av kablar og vassrør gå over bakkenivå for ikkje å bli pressa opp av permafrosten og alle oppvarma bygg må plasserast på pelar over bakkenivå så varmestråling ikkje smeltar permafrosten i lausmassane under. Og pelane må vera lengre ned i grunnen enn det aktive laget er tjukt. På Grønland løyser dei problemet på ein annan måte, ved å setja opp bygg på berggrunn.

Kjelder 
 Meteorologisk institutt

Bakgrunnsstoff 
 «Limet» i bakken forsvinner  – nyhed den 21. Maj 2009 ved yr.no (Bokmål, set den 23. Juni 2009)

Jord
Fysisk geografi
Pedologi
Geomorfologi
MTZ Belarus

Belarus («Белару́с», tidlegare «Белару́сь») er ein serie av firehjula traktorar produsert frå 1950 ved Minsk Traktorfabrikk, MTZ (Мінскі трактарны завод; Ми́нский тра́кторный заво́д, МТЗ) i Minsk i Belarus.

Traktormerket er velkjend i heile den tidlegare Sovjetunionen, og har i tillegg vorte eksportert til andre land, inkludert Noreg.  

Etter at Belarus vann sjølvstende, vart namnet på traktormerket endra frå "Беларусь" til "Беларус".

Bakgrunnsstoff 

 MTZ Belarus offiell nettstad
Belarus Norge

traktorprodusentar
Belarusiske føretak