alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Oslo bystyre

Oslo bystyre er Oslo sitt kommunestyre og fylkesting og dermed den øvste politiske styresmakta i byen. Det er den einaste folkevalde forsamlinga i Noreg som er både kommunestyre og fylkesting. Det har 59 medlemmar. Hovudoppgåvene til bystyret er å leggja hovudlinjene for utviklinga av Oslo og dei kommunale tenestene i byen, inkludert fordelinga av dei pengane kommunen har å rutte med.

Partigrupper 
Etter Kommunestyre- og fylkestingvalet 2015 består Oslo bystyre av desse partigruppene:

Komitear 
Bystyret har, i tillegg til forretningsutvalget og finanskomiteen, fire fagkomitear som førebur saker og kjem med anbefalingar til bystyret. Medlemmar til utval og komiteane vert valsw frå bystyret, og kvar av representantane til bystyret sit i ein av komiteane:
 Finanskomiteen – 11 medlemmar
 Helse- og sosialkomiteen – 13 medlemmar
 Kultur- og utdanningskomiteen – 11 medlemmar
 Byutviklingskomiteen – 13 medlemmar
 Samferdsels- og miljøkomiteen – 11 medlemmar
Bystyremøta vert normalt haldne siste onsdag i månaden og er normalt opne for publikum. Dei interne sakene til bystyret og funksjonen som valkomite vert ivaretekne av forretningsutvalget i Oslo. Kontrollutvalet fører løpande tilsyn med den kommunale forvaltinga på vegner av bystyret, og ser til at kommunen har ei forsvarleg revisjonsordning.

Sekretariatet til bystyret 
Sekretariatet til bystyret er administrasjonen til bystyret og er direkte underlagt ordføraren og Oslo bystyre. Sekretariatet har som hovudoppgåve å leggja til rette for arbeidet som vert gjort i bystyret og organa til bystyret.

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Oslo bystyre
Politikk i Oslo
Styresmakter i Oslo
Olav Riste

Olav Riste () var ein norsk historikar kjend for si forsking på norsk utanrikspolitikk og forsvarshistorie.

Biografi 
Riste var fødd og vaks opp i Volda der faren var rektor ved landsgymnaset. I 1959 vart han cand.philol. med hovudfag i historie ved Universitetet i Oslo og i 1963 tok han doktorgrad ved University of Oxford (med James Joll som mentor) med ei avhandling om Noreg si nøytrale stilling under første verdskrigen. I det meste av si karriere var han tilknytt Institutt for forsvarsstudier, der han var direktør og forskningssjef. Riste hadde forskingsopphald ved Harvard University (1967) og Freie Universität Berlin (1972). Han hadde lange opphald ved London School of Economics og Woodrow Wilson International Center for Scholars. I 1980] vart han professor II ved Universitetet i Bergen. Frå 1975 til 1981 var han redaktør for Scandinavian Journal of History.

Riste skreiv mellom anna verket Londonregjeringa - Norge i krigsalliansen 1940-45 som fyrst kom ut i to bind i 1973 og 1979, og ei rekkje andre bøker om utanriks- og tryggingspolitikk og om norsk og internasjonal etterretningshistorie.   

Olav Riste var medlem av Det Norske Videnskaps-Akademi frå 1984. I 2003 vart han utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden «for hans innsats for samtidshistorisk og sikkerhetspolitisk forskning». Riste kunne engelsk, tysk og fransk, på norsk brukte han helst nynorsk målform.

Bibliografi (utval) 
 Norway's foreign relations: a history, Oslo: Universitetsforlaget, 2005, ISBN 82-15-00743-0
 The Norwegian intelligence service: 1945–1970, London: Frank Cass, 1999, ISBN 0-7146-4900-7
 Med Arnfinn Moland: «Strengt hemmelig»: norsk etterretningsteneste 1945–1970, Oslo: Universitetsforlaget, 1997, ISBN 82-00-12769-9
 Med Johs. Andenæs og Magne Skodvin: Norway and the Second World War, 5. utgave, Oslo: Aschehoug, 1996, ISBN 82-03-22163-7
 Norsk utenrikspolitikks historie, som redaktør, seks bind. Oslo: Universitetsforlaget, 1995-1997. ISBN 82-00-22639-5
 «London-regjeringa»: Norge i krigsalliansen 1940–1945, to bind. Oslo: Samlaget, 1995 (1. utgave 1973-1979), ISBN 82-521-4470-5
 Felttoget: general Otto Ruges erindringer fra kampene april–juni 1940, redigert og med innledning av Olav Riste, Oslo: Aschehoug, 1989. ISBN 82-03-16196-0
 Utefront, bind 7 i bokserien Norge i krig, Oslo: Aschehoug, 1987, ISBN 82-03-11422-9
 (red.): Western security: the formative years: European and Atlantic defence 1947–1953, Oslo: Norwegian University Press, 1985, ISBN 82-00-07137-5
 The neutral ally: Norway's relations with belligerent powers in the first world war, Oslo: Universitetsforlaget, 1965

Referansar 

Denne artikkelen bygger på «Olav Riste» frå ,  den 14. oktober 2017.

Bakgrunnsstoff 

 Nekrolog i Aftenposten 28. juli 2015
 Sven G. Holtsmark, Helge Ø. Pharo og Rolf Tamnes (red.): Motstrøms: Olav Riste og norsk internasjonal historieskrivning, Oslo: Cappelen akademisk forlag, 2003, ISBN 8202218284

Norske historikarar
Norske militærhistorikarar
Professorar ved Universitetet i Bergen
Medlemmar av Det Norske Videnskaps-Akademi
St. Olavs Orden
Folk frå Volda
Sverre O. Andresen

Sverre Oddvar Andresen () var ein norsk arbeidsmann, stortingsrepresentant 1965-69 for Arbeidarpartiet.

Andresen var son til ein vognmann i Oslo. Han byrja i lære hos Knut Graah i heimbyen i 1938, samstundes som han gjekk teknisk kveldsskule og eit ettårig kurs i bokføring og kalkulasjon. Frå 1940 var han i ti år plate- og sveisearbeidar ved Høka jernbanevognfabrikk. Der etter var han reparatør og dreiar ved A/S Hofsfos papirfabrikker i tida 1950-1962, og 1963-65 gjorde same jobben ved A/S Follum Fabrikker.

Hausten 1965 vart Andresen vald til stortingsrepresentant frå Buskerud fylke og for Arbeidarpartiet. På Stortinget var han 1965-69 medlem i Administrasjonskomiteen. Han lukkast ikkje verte attvald i 1969 og var frå 1970 hovudkasserar i Norsk Papirindustriarbeiderforbund til 1989.

Andresen var elles formann i forsorgstyret/sosialstyret i Ringerike kommune 1964-67 og i sosialstyret i Hole kommune 1977-83. Også formannskapsmedlem i Hole 1978-83 og kommunestyremedlem 1987-1991.

Kjelder
Stortingsbiografi

Stortingsrepresentantar 1965-1969
Folk frå Oslo
Folk frå Hole
Wilhelm Bredal

Wilhelm Engel Bredal () var ein norsk gardbrukar og stortingsrepresentant for Bondepartiet og landkrinsane i Østfold.

Bredal var son til grosserar Tollef Bredal frå Oslo. Etter eksamen frå mellomskulen i 1922 og frå Vinterlandbruksskolen i Oslo 1926, lærde han i 1927 og 1928 jordbruk i høvesvis Tyskland og England. Åra 1929-30 var han gardsstyrar på Ringsaker i Hedmark. Frå 1931 var han forpaktar av garden Fæste i Rygge, ein gard han tok over i 1938 og sidan dreiv.

Hausten 1945 vart Bredal vald til stortingsrepresentant frå Østfold, sidan attvald både i 1949 og 1953. Fram til 1949 var han medlem i Administrasjonskomiteen. Frå 1950 til 1957 hadde han plass i Kyrkje- og undervisningskomiteen. Perioden 1947-51 var Bredal også heradsstyremedlem i Rygge.

Kjelder
Stortingsbiografi

Stortingsrepresentantar 1945-1949
Stortingsrepresentantar 1950-1953
Stortingsrepresentantar 1954-1957
Folk frå Oslo
Folk frå Rygge
Lee Evans

Lee Edward Evans () var ein USA-amerikansk friidrettsutøvar frå Madera County i California som vann gull både på 400 meter og 4 x 400 m stafett under Sommar-OL 1968 i Mexico.

Evans vann AAU-meisterskapen på 440 yards både i 1966 og 1967. Den fyrste verdsrekorden var han med å setje i 1966 i Los Angeles. Han sprang då ein av etappane på USA sitt stafettlag i 4 x 400 m stafett, eit lag som fekk notert tida 2.59,6.

I 1968 sprang Evans inn til sin tredje AAU-triumf på spesialdistansen og vann også NCAA-tittelen (studentmeisterskapen) på 400 meter. Den 31. august sigra han 400 m då USA heldt uttakingsstemne til sommarleikane 1968, eit stemne som fann stad i South Lake Tahoe i California, ein plass like høgt over havet som Mexico-byen. I meir enn 2 200 meter over havet vann Evans løpet på tida 44,06, offisielt 44,0, og fortbetra dermed verdsrekorden med fire tidels sekund. Under sjølve OL i Mexico-byen seks veker seinare tangerte han sin eigen verdsrekord på 400 meter i kvalifiseringsheatet med tida 44,0. I OL-finalen forbetra han rekorden til 43,86 sekundar og vann gullmedaljen framom landsmennene Larry James og Ron Freeman. Få dagar seinare vann dei same tre utøvarane og startmann Vince Matthews OL-gull på 4 x 400 m stafett, etter å ha sett verdsrekord med den fabelaktige tida 2.56,1. Begge desse verdsrekordane frå Mexico-OL gjaldt til 1988.

I 1969 vann Evans AAU-meisterskapen på 400 meter for fjerde året på rad, og i 1972 tok han sin femte og siste AAU-siger. Han var tiltenkt plass i USA sitt lag i 4 x 400 m stafett under Sommar-OL 1972 i München, men utestengingar og skade på lagkameratar hindra USA å stille lag.

Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
OL 1968 i Mexico by: Gull på 400 meter og i 4 x 400 m stafett

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Lee Evans» frå ,  den 14. oktober 2017.  

Sprintarar frå USA
Olympiske meistrar for USA
Radenthein

Radenthein er ein kommune i distriktet Spittal an der Drau i forbundslandet Kärnten i Austerrike. Kommunen har ei flatevidd på 89,3 km² og i kring 5 900 ibuarar. Landsbyen Radenthein, med sine over 1 800 fastbuande, ligg 746 meter over havet.

Radenthein er særleg kjend for sitt bergverk, der det sidan 1908 har vorte utvinne magnesitt. Denne har så vore grunnlaget for stål-, jarn-, sement- og glasindustri.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Radenthein» frå ,  den 14. oktober 2017.  
 

Kommunar i Kärnten
NM i skiskyting 1969

Noregsmeisterskapen i skiskyting 1969, den 11. i rekka, vart avvikla i helga 15.-16. februar 1969 på Voss i Hordaland med to øvingar på programmet.

20 km

Dato: 15. februar 1969

4 x 7,5 km stafett

Dato: 16. februar 1969

Kjelder
Sportsboken 1969. Norsk kunstforlag. Oslo 1969.

Noregsmeisterskap i skiskyting
Skiskyting i 1969
Idrett i Voss
Skiskyting
Idrettstilskipingar i Vestland
Internasjonalisme

Internasjonalisme er ei politisk rørsle som går inn for større økonomisk og politisk samarbeid mellom nasjonar og land, noko som ein ser på som godt for alle partar. Tilhengarar av denne rørsla hevdar at land burde samarbeide ettersom landa sine langsiktige interesser er meir verdfulle enn eigne kortsiktige mål .

Internasjonalisme er i sin natur motstykke til isolasjonisme, ekstreme former av nasjonalisme eller nasjonal sjåvinisme, og grunnlaget for den politiske ståstaden er at land og kulturer er jamlike, trass i stor skilnad på eigenart. På ein høgre-venstreskala vil internasjonalismen vera langt til venstre, og eit motstykke til høgresida som strevar etter økonomisk globalisering i eit marknadsøkonomisk system.

Referansar

Sjå òg 

 Sosialistinternasjonalen
 Internasjonalen
 Karl Marx
 Rosa Luxemburg

Sosialisme
Politikk etter tema
Rase og samfunn
Sjåvinisme

Sjåvinisme (fransk chauvinisme) er ein overdriven og fanatisk patriotisme. Uttrykket er mest bruka om å fremje og forherleggjere eiga gruppe eller nasjonalitet.

Uttrykket kjem frå den skrytande franske soldaten Nicolas Chauvin, som skal ha vore ein veteran frå Napoleonskrigane, og som dessutan var framstilt som ein erobringsivrig soldat i brørne Coignards vaudeville La Cocarde tricolore frå 1831.

Sjå òg 

 Sosialsjåvinisme

Referansar

Nasjonalisme
Sosialisme
Politikk etter tema
Rase og samfunn
Franske ord og uttrykk
Eponym
Nicolas Chauvin

Nicolas Chauvin er ein fransk mytisk soldat som representerer overdriven patriotisme, og som har gjeve opphavet til nemninga sjåvinisme (fransk chauvinisme), ei sterk og einspora eldhug for fedrelandet. Myten om  Nicolas Chauvin skal ha oppstått på 1800-talet. I lange tider trudde ein at soga om Nicolas Chauvin var sanning, slik det mellom anna vart sagt i leksikonet som Pierre Larousse stod attom. Men etter granskingar  på 1990-talet har ein kome fram til at det dreier seg om ein oppdikta mann i ei oppdikta soge.

Nicolas Chauvin skal ha vore fødd i landsbyen Rochefort rundt 1780, og gjekk inn i militæret då han vart 18 år. Han skal ha vore med i styrkane til den franske revolusjonen i 1789, og seinare i La Grande Armée i den franske republikken under Napoleon. Han vart vidgjeten for si sjølvhevding og sjølvskryt. Ryktet seier at han vart såra 17 gongar i militærteneste og vart krøpling. Napoleon sjølv gav han ein æressabel og ein pensjon på 200 franc.

Referansar

Bakgrunnsstoff
Referat av boka til Gérard de Puymège, Chauvin, le soldat-laboureur. Contribution à l'étude des nationalismes, Bibliothèque des histoires NRF, Paris, Gallimard, 1993, 294 p.

Oppdikta franskmenn
Opphav til eponym
Vilhelm Evang

Vilhelm Andreas Wexelsen Evang () ar ein norsk embetsmann som var leiar for Etterretningstenesta 1946-1966. Som leiar for ei militær eining vart han beskikka som offiser med rang som oberst, til trass for at han mangla militær utdanning og bakgrunn.

Bakgrunn 
Evang var fødd i Aker og voks opp i Kristiania. Etter examen artium 1927 vart han i likskap med broren Karl Evang med i organisasjonen Mot Dag, leidd av Erling Falk. I motsetnad til broren Karl var Vilhelm Evang ikkje ein del av Mot Dags indre krets. Han skreiv særs for Leksikonet til Arbeidarane, der hans hovudområde var naturvitskap og geografi. Evang vart cand.real. i geografi ved Universitetet i Oslo i 1939, og var styreformann i Studentsamskipnaden i Oslo 1939-41.

Andre verdskrig 
På grunn av deltaking i illegalt arbeid måtte Evang flykta, først til Sverige, deretter til London i 1941. Her vart han ein såkalla «sivil-militær offiser» ved Forsvarsdepartementet sitt etterretningskontor, som året etter vart etablert som Den 2. avdelinga til Overkommandoen til forsvaret.

Etterretningssjef 
Etter krigen var Evang først sjef for avdelinga «Adm.T.P.». («Administrasjon av tysk personell» – gjennomgang av det tyske personellet som stod i Noreg etter okkupasjonstiden, med sikte på å avdekka krigsforbrytere.) I 1946 overtok han som sjef for etterretningstjenesten, ei stilling han hadde fram til 1966.

Vilhelm Evang bygde i løpet av desse tjue åra ut etterretningstjenesten under den kalde krigen.

Til trass for at han ikkje hadde nokon militær utdanning, vart han tildelt graden til major i London, og seinare vart han som leiar av etterretningstjenesten forfremja til oberstløytnant og oberst. Både beskikkelsane i militær grad - òg i fredstid - og det faktumet at han leidde ein særs stor militær eining utan militær bakgrunn, samt hans leiarstil, skapte stor misnøye og vanskeleggjorde samarbeidstilhøva til dei militære samerbeidspartnerne.

Avskjed og seinare karriere 
Evang mista jobben som etterretningssjef i 1966 etter den sokalla Lygren-saka, grunna interne samarbeidsproblem innan tenesta.
Samstundes vart det peikt på at han hadde betre kontaktar til delar av den politiske sektoren, enn til det militære apparatet.
Evang sine konfliktar med Asbjørn Bryhn var òg ein del av bakgrunnen for at han måtte forlata stillinga, samstundes med at Bryhn på sin side måtte forlata stillinga som sjef for Overvåkningspolitiet.

Evang vart flytta til SACEUR i åra 1966-69. Deretter stod han til disposisjon for forsvarssjefen fram til han vart pensjonert i 1974.

Familie 
Teologen Vilhelm Andreas Wexelsen var Vilhelm Evangs morfar. Vilhelm Evang var bror av Karl Evang.

Referansar 

Denne artikkelen bygger på «Vilhelm Evang» frå ,  den 14. oktober 2017.

Bakgrunnsstoff 
 Utdjupande artikkel i SNL

Medlemmar av Mot Dag
Norsk etterretning
Norske embets- og tenestefolk
Steffen I. Toppe

Steffen Ingebriktsen Toppe () var ein norsk arbeidar og politikar frå Hamre i Hordaland som representerte Arbeidarpartiet på Stortinget 1961-69.

Far til Toppe var gardbrukar i Åsane og arbeidde i tillegg som dykkar. Sjølv gjekk Toppe Nordhordlands fylkesskule i 1920, på handelsskule i 1921 og Oslo elementærtekniske skole 1923/24. Frå 1920 arbeidde han på ymse veganlegg. Etter 1925 var han lagerarbeidar, frå 1927 tilsett ved Salhus veveri A/S, der han var lagerformann frå 1947.

Toppe var heradsstyremedlem i Åsane frå 1934. Han var varaordførar i Åsane frå 1945 til 1961, bortsett frå toårsperioden 1953-54 då han var ordførar. Hausten 1961 vart han vald til fyrste vararepresentant til Stortinget for Arbeidarpartiet i Hordaland, men då den valde representanten Hjalmar Storeide døydde allereie sju veker etter Stortinget var opna, rykte Toppe inn på fast plass. Han var då medlem i Sjøfarts- og fiskerikomiteen til 1965. Ved stortingsvalet 1965 vart Toppe attvald og sat då i fire år i Protokollkomiteen og i den mindre viktige Valkomiteen. Han tok ikkje attval i 1969.

Toppe var formann i Salhus Turn 1930-34 og 1936-45. Frå 1939 til -47 var han også leiar i Hordaland turnkrins.

Kjelder
Stortingsbiografi

Stortingsrepresentantar 1961-1965
Stortingsrepresentantar 1965-1969
Folk frå Bergen
Ola Gjengedal

Ola Johan Gjengedal () var ein norsk lærar, stortingsrepresentant frå Møre og Romsdal og for Kristeleg Folkeparti i periodane 1950-51 og 1965-69.

Gjengedal var husmannsson frå bygda Hyen i Gloppen. Han flytta til Sunnmøre og tok i 1922 eksamen ved Volda lærarhøgskule. Der etter var han lærar i Ørsta frå 1922 til 1948, med unnatak for 1927/28 då han var elev ved Noregs Lærarhøgskole, og skuleåret 1932/22 då han skulte i Haram. Frå 1948 var han skuleinspektør i Herøy til han formelt gjekk av i 1969.

Åra 1936-39 var han medlem i Ørsta heradsstyre og i 1945-47 i formannskapet. Frå 1945 var han ein sentral person i Kristeleg Folkeparti i Møre og Romsdal, både som fylkesformann til 1956 og vararepresentant til Stortinget. Han møtte på Tinget heile 1950-sesjonen og i januar og februar 1951 i staden for Einar Hareide. Perioden 1965 til -69 møtte han sjølv på Stortinget som fast representant frå Møre og Romsdal. Heile perioden var han medlem i Militærkomiteen/Forsvarskomiteen.

Etter han runda 70 år var Gjengedal aktiv periodevis ferdatalar for Sunnmøre Indremisjon, Norsk Luthersk Misjonssamband, Santalmisjonen og Den Norske Israelsmisjonen i Møre og Romsdal og Sogn og Fjordane.

Kjelder
Stortingsbiografi

Stortingsrepresentantar 1950-1953
Stortingsrepresentantar 1965-1969
Folk frå Gloppen
Folk frå Ørsta
Roald Helgheim

Roald Ola Helgheim () var ein norsk journalist, mest kjend som musikkmeldar og politisk kommentator. 

Helgheim var fødd i Jølster. 
Han var utdanna cand.mag. i fysikk og matematikk. Han engasjerte seg i den norske ml-rørsla, og byrja å arbeida i Klassekampen i 1970, då avisa berre kom ut ein gong i månaden. Han var sentral i etableringa av Klassekampen som vekeavis i 1973 og dagsavis i 1977. Han slutta i avisa i samband med konflikten i Klassekampen i 1997, då Jon Michelet vart tilsett som ny redaktør. Året etter forfatta han coverteksten til Christian Wallumrøds No birch.

Helgheim var også journalist for musikkavisa Puls, for Dagsavisen og for vekeavisa Dag og Tid. 

I eit intervju etter å ha vunne Ella-prisen rangerte jazzjournalisten dei to konsertane med John Coltrane i Njårdhallen (November 1963) og Miles Davis på Moldejazz (1984) høgast, følgd av M.A. Numminen ved Moldejazz (Ludvig, 1992) og Chick Corea på Moldejazz i 2000.

Prisar 
 Molderosen (1988)
 Vinjeprisen 1990
 Oslo Jazzhus' ærespris (1992)
 Oslo Jazzfestivals pris, Ella-prisen (2003)

Referansar 

Denne artikkelen bygger på «Roald Helgheim» frå ,  den 15. oktober 2017.  

Journalistar i Klassekampen
Folk frå Jølster
Kjetil B. Alstadheim

Kjetil Bragli Alstadheim () er ein norsk journalist og kommentator fødd i Oslo.

Alstadheim har studiekompetanse frå Nesbru vidaregåande skule frå 1987 og grunnfag i idéhistorie frå Universitetet i Oslo frå 1990. Han var dagleg leiar i Natur og Ungdom 1987–1989, journalist i Klassekampen 1991–1995 og journalist i den politiske avdelinga i Aftenposten 1995–1996. I 1996 vart han journalist og kommentator i Dagens Næringsliv i Oslo, der han òg har vore klubbleiar. Frå 2014 til 2020 var han politisk redaktør i Dagens Næringsliv, deretter vart han tilsett i tilsvarande stilling Aftenposten.

Alstadheim har som journalist dekt felta politikk og økonomi. Han var leiar for Presselosjen til stortinget 2006–2010. 

I 2010 vart han tildelt Språkprisen til riksmålsforbundet for pressefolk, Gullpennen, og for 2011 vart han tildelt NTBs pris for godt mediespråk. I 2013 fekk han Den Store Journalistprisen.

Alstadheim er brorson av Håvard Alstadheim og fetter av Håkon Alstadheim, begge Venstre-politikarar frå Skatval i Nord-Trøndelag.

Bibliografi

Referansar 

Denne artikkelen bygger på «Kjetil B. Alstadheim» frå ,  den 15. oktober 2017.  

Elevar ved Universitetet i Oslo
Journalistar i Aftenposten
Journalistar i Klassekampen
Norske miljøvernarar
Folk frå Asker
Seeboden

Seeboden am Millstätter See er ein kommune i distriktet Spittal an der Drau i forbundslandet Kärnten i Austerrike. Kommunen har ei flatevidd på 44,4 km² og om lag 6 300 ibuarar. Landsbyen Seeboden ligg 618 meter over havet ved nordvestbreidda av innsjøen Millstätter See.

Seeeboden er i dag ein småby med 3000 fastbuande. Kommunen elles består av tre landsbyar og 18 grender og små krinsar. Turisme er hovudnæring i Seeboden am Millstätter See.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Seeboden am Millstätter See» frå ,  den 15. oktober 2017.  
 

Kommunar i Kärnten
Gomsdal

Gomsdal eller Gausdal,  matrikkelgard nr 109 i Stranda kommune, er ein nedlagt gard ved Geirangerfjorden i Møre og Romsdal fylke.

Om namnet 
Oluf Rygh trur at det kan vere tale to ulike namn: «Gausdal» som  kan kome frå eit gamalt namn på elva; Gaus eller Gausa. Namnet «Goms» kan ha samanheng med det norrøne ordet gumpr som kan tyde sete eller søkk (dalsøkk).

Garden og folket 
Gomsdal ligg på nordsida av Geirangerfjorden, i ein hengedal 620 moh., rett opp for øydegarden Bringa. Garden som til sume tider har vore øydegard, er først nemnt i 1645. I 1744 låg han øyde men t.d. i «Beskrivelse over Fogderiet Søndmør» (1766) er «Gumsdal» oppført med éin «gaardmand». Det har truleg vore busetnad på Gomsdal frå dei eldste tider, og ein har gjort funn som kan skrive seg frå steinalderen. Husa låg i livd av ein fjellknaus, ikkje langt frå dei bratte stupa ned mot Geirangerfjorden. Gardsvegen opp frå fjorden, er på 600 høgdemeter og er særs bratt og krokut. Ein kan òg nå Gomsdal frå Oaldsbygda (5-6 km) og frå Korsmyra ved Ørnevegen (4 km).

Gomsdalen ligg om lag på tregrensa og der var lite skog, slik at dei måtte nytte torv til brensel. Kornavlen var på det uvisse og krøterhald var viktigaste næringsgrunnlaget. I 1843 er det nemnt til saman 12 storfe og 32 småfe på dei to bruka. Dette året vart garden delt i to jamstore bruk: Nedistova (bnr 1) og Oppistova (bnr 2). I 1878 kjøpte dei to brukarane kvar sin halvpart av den fråflytta garden Bringa nede ved fjorden og dei nytta i hovudsak markane der til vinterbeite for sauer og geiter. 

Vinteren 1907 vart sagt å ha vore den verste fonnvinteren i manns minne, og mellom andre er nemnt Vesteråsfonnene 22. og 23. februar i Geiranger, der tretten personar omkom, og Øvstegardsfonna 23. februar i Oaldsbygda, som gjorde stor skade. Fonnefaren var òg stor i Gomsdalen og etter denne vinteren vart brukarane i begge tuna samde om å flytte. Sumaren 1907 flytta dei ut samstundes, og dei vart dei siste som budde fast på Gomsdal. Ei tid heldt dei fram med å slå der; graset vart sendt med løypestreng ned til Bringa ved fjorden og derifrå frakta vidare med robåt.

Det siste huset som stod att på Gomsdal, vart restaurert i 1990/1991 av den ideelle foreininga «Storfjordens Venner» - sjå bilete.

Jordmorruta 
Ei særmerkt kvinne frå Gomsdal var Kristianne Halsteinsdotter  (1815-1904) frå Oppistova. Juledag 1892 gjekk ho, 77 år gamal, frå Gomsdal til Knivsflå (om lag 3 km) langs særs bratte fjellsider og i rasfarleg terreng, for å hjelpe til med ein barnefødsel. Vegen som Kristianne gjekk denne juledagen, blir etter henne kalla «Jordmorruta» og er særs krevjande, sjølv på sumars dag. Det er òg fortalt om henne at ho i pinsa 1904 gjekk ned den bratte vegen til fjorden for å fare til kyrkje i Geiranger, og ho gjekk opp att den same dagen. I august det året døydde ho, 89 år gamal.

Referansar

Bakgrunnsstoff 
  
  
  
 
 
 
 Verdsarv Vestnorsk fjordlandskap - innskrive på UNESCO si Verdsarvliste 14. juli 2005.

 Gomsdalen «Geirangers bortgøymde perle».

Kulturminne i Stranda
Storfjorden på Sunnmøre
Gardar i Møre og Romsdal