alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Beaivvašgieddi kapell

Beaivvašgieddi kapell er ei langkyrkje frå 1915 i Karasjok kommune i Troms og Finnmark. Det ligg ved elva Kárašjohka og vart bygd med flyttsamane i tanke.

Kapellet er bygt i lafta tømmer etter teikningar av sokneprest Kristian Nissen. Det hadde opphavleg torvtekt tak. Det er kyrkjegard ved kapellet. Han var tidlegare inngjerda med stakittgjerde, men no er det berre den eismale grava på kyrkjegarden som er inngjerda.

Forfattaren Matti Aikio la handlinga i romanen Hyrdernes kapel til Beaivvašgieddi.

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Arkitekturguide for Nord-Norge og Svalbard: «Beaivvasgieddi kapell»
 
 
 

Kyrkjer i Karasjok
Bygningar i Finnmark og Nord-Troms frå før 1944
Kyrkjer i Indre Finnmark prosti
Norske kyrkjer frå 1915
Kulturminne i Karasjok
Langkyrkjer i Nord-Hålogaland bispedømme
Børselv kyrkje

Børselv kyrkje, tidlegare Børselv kapell, er ei åttekanta kyrkje frå 1958 i Porsanger kommune i Finnmark fylke.

Byggverket er i tre og er bygd med 300 plassar.

Kyrkja vart reist av samemisjonen i 1958 og vigsla i 1962.

Ein kan koma til staden via Fylkesveg 183 og Riksveg 98.

Bakgrunnsstoff 
 Kyrkjesøk
 
 
 
  Kyrkjer i Noreg (Kirchen in Norwegen) (bilete)

Kyrkjer i Porsanger
Kyrkjer i Indre Finnmark prosti
Norske kyrkjer frå 1958
Åttekanta kyrkjer i Noreg
Kulturminne i Porsanger
Dyfjord kapell

Dyfjord kapell er eit kapell i Lebesby kommune i Troms og Finnmark fylke.

I 2019 vart det meld at kapellet skulle leggjast ut for sal.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Kirker og kapell i Lebesby kommune

Fotnotar 

Kyrkjer i Lebesby
Kyrkjer i Hammerfest prosti
Dønnesfjord kapell

Dønnesfjord kapell er eit kapell frå 1888 i Hasvik kommune i Troms og Finnmark. Kapellet er bygd som ei langkyrkje og stod opphavleg i fiskeværet Galten, men vart flytt til Dønnesfjord i 1951.

Byggverket er i tre og er bygd med 120 sitjeplassar. Det er den eldste bygningen i Hasvik kommune, alle andre bygningar gjekk med då tyskarane brente av Finnmark i 1944-45.

Kyrkja er bygd med ein ruvande silhuett ytst mot Lopphavet ytst i Dønnesfjorden på Sørøya. Kyrkja vart freista sett fyr på av tyskarane då dei trekte seg attende frå Finnmark i 1944, men elden ville ikkje ta tak og ho stod att som det einaste huset i kommunen etter krigen. No er det ikkje lenger fastbuande som brukar kyrkja om vinteren. Det er berre gudsteneste i kyrkja ein gong årleg, midt på sommaren. Dåverande sokneprest Paul Skuland i Hasvik foreslo å selje kyrkja for ei krone, men Riksantikvaren sette seg imot dette og la fram forslag om freding. Det vart løyvd 750 000 kroner til å pusse opp kyrkja, og dette vart gjort i 2005.

Bakgrunnsstoff 
 Om Dønnesfjord kyrkje hos Hasvik kommune
 Artikkel i Aftenposten med bilete av kyrkja før oppussing
 Om renoveringa av kyrkja med bilete av kyrkja etter oppussing
 Fagleg rapport frå renoveringa (pdf)
 
 

Kyrkjer i Hasvik
Bygningar i Finnmark og Nord-Troms frå før 1944
Kyrkjer i Alta prosti
Langkyrkjer i Nord-Hålogaland bispedømme
Norske kyrkjer frå 1880-åra
Kulturminne i Hasvik
1888 i Noreg
Elvebakken kyrkje

Elvebakken kyrkje er ei langkyrkje frå 1964 i Alta sokn og kommune i Alta prosti i Nord-Hålogaland bispedømme.

Byggverket er i betong og tre og har 224 sitjeplassar i kyrkjeskipet og 100 i kyrkjelydsalen. Arkitekt for kyrkja var Håkon Soltveit.

Kyrkja vart vigsla 14. sundag etter pinse, 23. august, 1954.

Ein kan koma til staden via Fv13 og E6.

Fotnotar

Bakgrunnsstoff 
 
 
 Alta kirkelige fellesråd

Kyrkjer i Alta
Kyrkjer i Alta prosti
Norske kyrkjer frå 1964
Kulturminne i Alta
Langkyrkjer i Nord-Hålogaland bispedømme
Gamvik kyrkje

Gamvik kyrkje er ei arbeidskyrkje frå 1958 i Gamvik kommune i Troms og Finnmark. Kyrkja er den nordlegaste kyrkja på det europeiske fastlandet.

Gamvik kyrkje er bygd i betong med 224 plassar i kyrkjerommet og 80 i menighetssalen. Arkitektar for kyrkja var Gudolf Blakstad og Herman Munthe-Kaas.

Ein kan koma til staden via Fv263.

Tidlegare kyrkjer 
Den fyrste kyrkja i Gamvik vart sett opp i 1856. Ho vart flytta dit frå Gullholmen i Tana, der ho hadde vore misjonskyrkje sidan 1719. Dette fyrste kapellet i Gamvik vart vigsla i 1858. Etter at den andre kyrkja vart bygd i 1894, stod dette samekapellet ved sida av hovedkyrkja fram til 1914.
  
Den neste kyrkja vart bygd i 1894, og hadde 260 sitjeplassar. Denne vart, som dei fleste andre bygningane i denne delen av Finnmark, brent då dei tyske styrkane trekte seg attende under krigen. Kyrkja brann ned 5. november 1944.

Soknet 
Ved kgl.res. 11. oktober 1968 vart Gamvik sokn utskilt som eige prestegjeld.

Jubileum 
Den noverende kyrkja vart vigsla av biskop Alf Wiig fjerde sundag etter påske, 27. april 1958. I 2008 var det 50-årsjubileum for den nye kyrkja.

Bilete

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 
 
 
  Kyrkjer i Noreg (Kirchen in Norwegen) (bilete)

Kyrkjer i Gamvik
Kyrkjer i Hammerfest prosti
Norske kyrkjer frå 1958
Kulturminne i Gamvik
Bygningar teikna av Gudolf Blakstad
Bygningar teikna av Herman Munthe-Kaas
Gjesvær kapell

Gjesvær kapell er eit kapell frå 1960 i Nordkapp kommune i Troms og Finnmark.

Byggverket er i tre og er bygd med 70 plassar.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 
 

Kyrkjer i Nordkapp
Kyrkjer i Hammerfest prosti
Norske kyrkjer frå 1960
Kulturminne i Nordkapp
Gunnarnes kapell

Gunnarnes kapell er eit kapell frå 1986 i Måsøy kommune i Troms og Finnmark. Kapellet høyrer inn under Nord-Hålogaland bispedøme og ligg i grenda Gunnarnes på Rolvsøya.

Byggverket er i tre og er bygd med 77 plassar.

Kjelder 
 Redaktør: Alf Henry Rasmussen – Våre kirker : norsk kirkeleksikon. Vanebo Forlag, Kirkenær 1993. ISBN 82-7527-022-7 , «Gunnarnes kapell», s. 100

Bakgrunnsstoff 
 Rolvsøy velforening: Kirkebrakka på Gunnarnes

Kyrkjer i Hammerfest prosti
Kyrkjer i Måsøy
Norske kyrkjer frå 1986
Hertugdømet Preussen

Hertugdømet Preussen (tysk Herzogtum Preußen; polsk Prusy Książęce) var eit hertugdøme oppretta i 1525 i den tidlegare Klosterstaten til Den tyske riddarordenen i den austlege delen av Preussen. Det var først ein protestantisk luthersk stat med ein dominerande tysktalande folkesetnad og ein polsk og litauisk minoritet. 

Hertugdømet, som hadde hovudstad i Königsberg (Królewiec), vart arva av kurfyrstane av Brandenburg frå Huset Hohenzollern i 1618. Personalunionen vert kalla Brandenburg-Preussen fram til det fekk status som kongedøme i 1701. 

Hertugdøme Preussen vart stort sett verande ein sjølvstyrt vasall under Det polsk-litauiske samveldet fram til 1657, då «Storfyrste» Fredrik Vilhelm av Brandenburg fekk full suverenitet over området etter Wehlau-traktaten, og vart fullt ut anerkjend med Oliva-traktaten (1660).

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Duchy of Prussia» frå , den 7. juni 2008.

Bakgrunnsstoff 

 Mellomalderkart med grenser
 Detaljert kart over Preussen frå om lag 1635 

Prøyssisk historie
Hammerfest kyrkje

Hammerfest kyrkje er ei kyrkje bygd i ein vifteplan frå 1961 i Hammerfest kommune i Troms og Finnmark fylke.

Byggverket er i betong og er bygd med 525 plassar. Arkitekt for kyrkja var Hans Magnus.

Ein kan koma til staden via Riksveg 94.

Bilete

Bakgrunnsstoff 
 
 Arkitektguide for Nord-Norge og Svalbard: «Hammerfest kirke»
 
 Kyrkjer i Noreg (på tysk) (bilete)

Kyrkjer i Hammerfest
Kyrkjer i Hammerfest prosti
Hans Magnus
Norske kyrkjer frå 1961
Kulturminne i Hammerfest
Hamningberg kapell

Hamningberg kapell er ei langkyrkje frå 1949 i det fråflytte fiskeværet Hamningberg i Båtsfjord kommune i Troms og Finnmark.

Byggverket er i tre og med 140 sitjeplassar. Kapellet er teikna av arkitekt Sverre Poulsen frå Oslo.
Somme delar av inventaret er noko eldre enn kapellet, og var tidlegare i det førre kapellet på staden. Altertavla er frå 1937 og viser Jesus i Getsemane. Døypefonten er frå 1939 og er laga ved Vardø husflidsskole. Kapellet har ei kyrkjeklokke frå 1897.

Hamningberg kapell ligg i Båtsfjord sokn i Varanger prosti.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 
 
 Om Båtsfjord sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
 «Kirkebøker, Finnmark» på nettstaden til Arkivverket 
 Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen
 «Kysten og kirka i Finnmark» på nettstaden til Fylkesbiblioteket i Finnmark

Kyrkjer i Båtsfjord
Kyrkjer i Varanger prosti
Norske kyrkjer frå 1949
Kulturminne i Båtsfjord
Langkyrkjer i Nord-Hålogaland bispedømme
Hasvik kyrkje

Hasvik kyrkje er ei åttekanta kyrkje frå 1955 i Hasvik kommune i Troms og Finnmark.

Byggverket er i tre og er bygd med 220 plassar. Arkitekt for kyrkja var Valdemar Scheel Hansteen.

Bakgrunnsstoff 
 Om Hasvik kyrkje i Kyrkjebyggdatabasen
 

Kyrkjer i Hasvik
Kyrkjer i Alta prosti
Norske kyrkjer frå 1955
Åttekanta kyrkjer i Noreg
Kulturminne i Hasvik
Hop kyrkje

Hop kyrkje er ei langkyrkje frå 1977 i Gamvik kommune i Troms og Finnmark.

Byggverket er i tre.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 
 

Kyrkjer i Gamvik
Kyrkjer i Hammerfest prosti
Norske kyrkjer frå 1977
Kulturminne i Gamvik
Havøysund kyrkje

Havøysund kyrkje er ei langkyrkje frå 1961 i Måsøy kommune i Troms og Finnmark. Kyrkja ligg i Havøysund og høyrer til under Nord-Hålogaland bispedøme.

Byggverket er i betong og tre og er bygd med 300 plassar. Arkitekt var Esben Poulsson.

Historie
Den første kyrkja i Havøysund var ei kyrkje som opphavleg stod på Måsøya, men blei flytta til Kirkeøra i Havøysund i 1832. Seinare blei denne kyrkja flytta tilbake til Måsøya, men ho blei brend saman med resten av bygda under brenninga av Finnmark i 1944.

Etter krigen avgjorde ein at hovudkyrkja skulle flyttast frå Måsøy til Havøysund att. Først heldt kyrkjelyden til i ei brakke, men etterkvart blei det reist eit kyrkjebygg. Dette blei innvigd av biskop Alf Wiig den 26. november 1961. Mykje av utstyret i kyrkja kom frå brakkekyrkja.

Utsmykking 

Altertavla i kyrkja er måla av Terje Grøstad. Motivet er Kristus si oppstanding.

Kjelder 

 Redaktør: Alf Henry Rasmussen – Våre kirker : norsk kirkeleksikon. Vanebo Forlag, Kirkenær 1993. ISBN 82-7527-022-7 , «Havøysund kirke, Havøysund», s. 99

Bakgrunnsstoff 
 
 

Kyrkjer i Måsøy
Kyrkjer i Hammerfest prosti
Norske kyrkjer frå 1960
Esben Poulsson
Kulturminne i Måsøy
Langkyrkjer i Nord-Hålogaland bispedømme
Karasjok kyrkje

Karasjok kyrkje er ei kyrkje konstruert i en kvadratisk form, frå 1974 i Karasjok kommune i Troms og Finnmark.

Kyrkja er bygd i tre og har 500 plassar. Arkitekt for kyrkja var Odd Østbye.

Ein kan koma til staden via Riksveg 92 og E6.

Bakgrunnsstoff 
 Arkitekturguide for Nord-Norge og Svalbard: «Karasjok kirke» på nettstaden til Universitet i Tromsø
 
 
 

  Kyrkjer i Noreg (Kirchen in Norwegen)

Kyrkjer i Karasjok
Kyrkjer i Indre Finnmark prosti
Norske kyrkjer frå 1974
Kulturminne i Karasjok
Karlebotn kapell

Karlebotn kapell er ei langkyrkje frå 1955 i Nesseby kommune i Troms og Finnmark.

Byggverket er i tre og er bygd med 60 plassar. Arkitekt for kapellet var Trond Dancke.

Vigsla til kapell i 1960.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 
 

Kyrkjer i Nesseby
Kyrkjer i Indre Finnmark prosti
Norske kyrkjer frå 1955
Kulturminne i Nesseby
Langkyrkjer i Nord-Hålogaland bispedømme
Kautokeino kyrkje

Kautokeino kyrkje er ei langkyrkje frå 1958 i Kautokeino kommune i Troms og Finnmark. Kyrkjebygget ligg på austsida av Kautokeinoelva, sør for Kautokeino sentrum. 

Byggverket er i tre og er bygd med 300 plassar. Altartavla er måla av Jørgen Mudd og framstiller Jesus som ein hyrde. Lysekronene frå kyrkja som vart brent i 1944 er teken vare på og heng i kyrkja.

Den første kyrkja, som vart bygd av Sverige i 1701, vart brent av tyske styrkar i 1944.

Bakgrunnsstoff 
 Kautokeino kyrkje i Arkitekturguide for Nord-Noreg og Svalbard
 
 
  Kyrkjer i Noreg (Kirchen in Norwegen)

Kyrkjer i Kautokeino
Kyrkjer i Indre Finnmark prosti
Norske kyrkjer frå 1958
Kulturminne i Kautokeino
Langkyrkjer i Nord-Hålogaland bispedømme
Kiberg bedehuskapell

Kiberg bedehuskapell er eit kapell i Kiberg i Vardø kommune i Finnmark. Huset vart bygd som bedehus i 1924.

Bygget er i tre og har sitjeplassar til 65 personar. Preikestolen er plassert like bak alteret. På veggen bak preikestolen heng det eit målarstykke som viser den store kvite flokk. Det vart laga under andre verdskrigen. Under krigen hadde bedehuset vorte rekvirert av dei tyske styrkane, men då dei ikkje lenger brukte det fekk kibergingane det attende. Det var då måla ymse slagord på tysk på veggene inni huset. Eit av slagorda gav inspirasjon til målarstykket og det ber framleis påskrifta «Kun en kan overhode seire, og det er vi.»

I 2005 måtte kommunen spare pengar og leigeavtalen med Normisjon for huset vart oppsagd. Då vart det danna eit venelag, kalla Bedehusets venner, som stod for vidare drift av bedehuskapellet.

Det har lenger attende i tid vore kyrkje i Kiberg. Den siste vart riven i 1746 fordi ho var i så dårleg stand. Barokkaltertavla frå kyrkja vart då flytt til Nesseby kyrkje.

Kiberg bedehuskapell ligg i Vardø sokn i Varanger prosti.

Kjelder 
 «Oversikt over nåværende kirker» på nettstaden til sivilarkitekt og tidlegare konsulent for Kyrkjedepatementet, Arne E. Sæther
 Lillian Dombestein: «Bedehus til glede og besvær» på nettstaden til Normisjon

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Om Vardø sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
 Om Kiberg bedehuskapell på nettstaden x-kiberg
 Menighetsbladet for Kiberg og Vardø sommer 2006 
 Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen
 «Kirkebøker, Finnmark» på nettstaden til Arkivverket 

Kyrkjer i Vardø
Bygningar i Finnmark og Nord-Troms frå før 1944
Kyrkjer i Varanger prosti
Bedehuskapell i Troms og Finnmark
Norske kyrkjer frå 1924
Kirkenes kyrkje

Kirkenes kyrkje er ei langkyrkje som står i Kirkenes i Sør-Varanger kommune i Finnmark. 
Kyrkja er frå 1959 og er bygd i betong med sitjeplassar til 275 personar. Arkitekt for bygget var Sofus Hougen. Inventaret i kyrkja er frå byggeåret eller seinare. Altertavla er laga av Kristoffer Leirdal og viser barnet i krubba under stjerna og Kristus på krossen. Leirdal har òg laga døypefonten, medan preikestolen er laga av Sivert Donali.
 

Kirkenes kyrkje er soknekyrkje i Sør-Varanger sokn i Varanger prosti.

Den fyrste kyrkja på staden vart innvigd i 1862, og staden fekk namnet Kirkenes på grunn av kyrkja. Dette var ei åttekanta trekyrkje som var teikna av Christian Heinrich Grosch. Gamlekyrkja stod til 1944 då ho, som nær alt anna i byen, vart øydelagd under den massive bombinga før frigjeringa. Kyrkja brann då heilt ned til grunnen. Etterpå vart kyrkjespiret attfunne i ruinane og teke vare på og det er no i den noverande kyrkja.

Kjelder 
 Redaktør: Alf Henry Rasmussen – Våre kirker : norsk kirkeleksikon. Vanebo Forlag, Kirkenær 1993. ISBN 82-7527-022-7 - «Kirkenes kirke», s. 87
 «Kirker og kapell» på nettstaden til Sør-Varanger kyrkjelyd

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Om Sør-Varanger sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
 Om Kirkenes kyrkje i Arkitekturguide Nord-Norge
 «Kirkens kirke, Sør-Varanger» i Kyrkjesøk, kyrkjebyggdatabasen
 Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen
 «Kirkebøker, Finnmark» på nettstaden til Arkivverket 
 Fotografi av kyrkjene i Sør-Varanger sokn 
 

Kyrkjer i Sør-Varanger
Kyrkjer i Varanger prosti
Norske kyrkjer frå 1959
Kulturminne i Sør-Varanger
Langkyrkjer i Nord-Hålogaland bispedømme
Kistrand kyrkje

Kistrand kyrkje er ei langkyrkje frå 1856 på Kistrand i Porsanger kommune i Finnmark fylke.

Kyrkja er bygd i tre og har 194 plassar. Ho vart vigsla i 1856 og ombygd i 1928 og mellom 2002 og 2006. Arkitekt for kyrkja var Christian Heinrich Grosch.

Kyrkja ligg like nedom Europaveg 6.

Kjelder 
 Arkitekturguide: Kistrand kirke
 Porsanger kommune: Kistrand kyrkje 150 år
 Porsanger kommune: Bilete av Kistrand kyrkje

Bakgrunnsstoff 
 
 
  Kyrkjer i Noreg (Kirchen in Norwegen) (bilete)
 Liste over kyrkjer i Noreg
 «Kistrand/Porsanger sokneprestembete - Arkivkatalog» på nettstaden til Statsarkivet 
 Kyrkjebøker for Kistrand sokn/prestegjeld på nettstaden til Arkivverket

Kyrkjer i Porsanger
Bygningar i Finnmark og Nord-Troms frå før 1944
Kyrkjer i Indre Finnmark prosti
Christian H. Grosch
Norske kyrkjer frå 1850-åra
Kulturminne i Porsanger
Langkyrkjer i Nord-Hålogaland bispedømme
1856 i Noreg
Kjøllefjord kyrkje

Kjøllefjord kyrkje er ei langkyrkje frå 1951 i Kjøllefjord i Lebesby kommune i Troms og Finnmark fylke.

Byggverket er i stein og er bygd med 300 plassar.

Kyrkja var ei gåve frå Danmark etter krigen og den første som vart attreist i Finnmark etter 1945. Arkitekt for kyrkja var Finn Bryn.

Atkomst til staden, som er eit velkjent turistmål, er via Rv894.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 
 
 
 Arkitekturguide for Nord-Norge og Svalbard
 
  Kyrkjer i Noreg (Kirchen in Norwegen) (bilete)

Kyrkjer i Lebesby
Kyrkjer i Hammerfest prosti
Norske kyrkjer frå 1951
Kulturminne i Lebesby
Langkyrkjer i Nord-Hålogaland bispedømme
Kokelv kyrkje

Kokelv kyrkje står i Kokelv i Hammerfest kommune i Troms og Finnmark fylke, og er ei langkyrkje frå 1960. Arkitekt for bygget var Rolf Harlew Jenssen.

Byggverket er i tre og er bygd med 112 plassar. Kyrkje vart bygd av tyske ungdommar.

Bakgrunnsstoff 
 Kyrkjesøk
 

Kyrkjer i Hammerfest
Rolf Harlew Jenssen
Kyrkjer i Hammerfest prosti
Norske kyrkjer frå 1960
Kulturminne i Hammerfest
Langkyrkjer i Nord-Hålogaland bispedømme
Komagfjord kyrkje

Komagfjord kyrkje, tidlegare Komagfjord kapell, er ei krosskyrkje frå 1960 i Talvik sokn i Alta prosti, Nord-Hålogaland bispedømme.

Byggverket er i bindingsverk og er bygd med 250 plassar. Kyrkja vart vigsla palmesundag 10. april 1960.

Kyrkjeklokka er levert av Olsen & Nauen klokkestøyperi i 1947, med innskrift frå Elias Blix' julesong «Kling no klokka»: «Tona um Frelsa kalla. Helsa, kalla og helsa med fred Guds barn.»

Eldre kyrkjer i Komagfjorden 
Den første kyrkja i Komagfjorden vart vigsla 15. september 1887. Den var ei kvit langkyrkje, og ho låg litt oppe i bakken ovanfor butikken og kaia. Kyrkja vart, som det meste av Finnmark, brent ned av den tyske okkupasjonsmakta då dei trekte seg attende frå Finnmark hausten 1944. 

Etter krigen begynte attreisinga. Det vart sendt «kyrkjebrakker» til dei kyrkjelydene som hadde mista kyrkjene sine. Talvik hadde 3 kyrkjer i behald, og skulle derfor ikkje få kyrkjebrakke. 

Men soknerådet vende seg til biskopen, og dei greidde å få send ei kyrkjebrakke til Komagfjord. Kyrkjebrakka vart vigsla 16. februar 1947 av biskop Wollert Krohn-Hansen, fylkesprost Wiig, sokneprest Notø og kst. sokneprest Kjelland. 

Brakka gjorde nytte som gudshus i 13 år.

Bakgrunnsstoff 
 
 Talvik sokn
 

Kyrkjer i Alta
Kyrkjer i Alta prosti
Krosskyrkjer i Noreg
Norske kyrkjer frå 1960
Kulturminne i Alta
Det kongelege Preussen

Det kongelege Preussen (tysk Königliches Preußen; polsk Prusy Królewskie) var ein provins i Kongedømet Polen frå 1466 og så Det polsk-litauiske samveldet frå 1569 til 1772. Det kongelege Preussen inkluderte Pommerellen, Kulmerland, Malbork voivodskap (Marienburg), Gdańsk (Danzig), Toruń (Thorn) og Elbląg (Elbing). Det kongeleg Preussen skil seg frå Hertugdømet Preussen og var ein del av Polen, medan hertugdømet Preussen var under polsk suzerenitet som eit polsk len. Frå 1657 vart derimot sistnemnde sjølvstendig (personalunion med markgrevskapet Brandenburg).

Den vestlege delen av Preussen heldt på dei tidlegare rettane sine som gjaldt fleire forfatningsrettslege særreglar. Dei prøyssiske stendane, særskild det sterke tyske borgarskapet i hansabyar Danzig, Thorn og Elbing, heldt på privilegia sine. Tysk var offisielt språk, og byene hadde sin eigen finans- og valutapolitikk, eigne myntar, eige rettssystem, eigne lover, eigen hær og eigne diplomatiske representasjonar.

Etter Lublinunionen i 1569 vart ein del av rettane einsidig oppheva, og kongen fekk meir makt. Med eit sterk regional medvit og distanse til kongen i Warszawa vart bevart. Med hertugdømet Preussen såg ein seg som nært historisk knytt saman. I 1772 vart Det kongelege Preussen med unntak av Danzig og Thorn innlemma i Kongeriket Preussen, og vart til provinsen Vest-Preussen. Danzig og Thorn vart innlemma året etter.

Litteratur 
 Hans-Jürgen Bömelburg: Zwischen polnischer Ständegesellschaft und preußischem Obrigkeitsstaat. Vom Königlichen Preußen zu Westpreußen (1756-1806), München 1995, ISBN 3-486-56127-8
 Karin Friedrich, The Other Prussia. Royal Prussia, Poland and Liberty, 1569-1772, Cambridge 2000 ISBN 0-521-58335-7
 Michael G. Müller, Zweite Reformation und Städtische Autonomie im Königlichen Preußen. Danzig, Elbing und Thorn in der Epoche der Konfessionalisierung (1557-1660), Berlin 1998, ISBN 3-05-003215-4

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Royal Prussia» frå , og «Det kongelige Preussen» frå  den 7. juni 2008. 
 

Preussen
Polske historiske regionar
Skipingar i 1466
Nedleggingar i 1772
Kong Oscar IIs kapell

Kong Oscar IIs kapell er eit kapell som ligg i Grense Jakobselv i Sør-Varanger kommune i Finnmark. Kapellet vart reist for å markere grensa mot Russland, etter at russarane ikkje hadde respektert den norske grensa etter grenseoppgangen i 1826. Kapellet er ei langkyrkje i stein med 72 plassar. Det vart vigsla den 26. september 1869 av biskop Fredrik Waldemar Hvoslef, og ombygd i 1992. Arkitekt for kapellet var Jacob Wilhelm Nordan.

Den første norske busetjinga i Grense Jakobselv kom i 1851. Etter grenseoppgangen i 1826 var det lenge usemje mellom norske styresmakter og russiske fiskarar om riksgrensa. Etter innrapportering av mange harde konfrontasjonar mellom norsk oppsyn og russiske fiskarar, foreslo Amtmannen i Finnmark å la eit orlogsfartøy frå marinen ta fiskerioppsynet dei månadene fiskeriet fann stad. Innanriksdepartementet ønskte ei uavhengig gransking av tilhøva og sende kapteinløytnant Heyerdahl nordover for å setje seg inn i saka. Heyerdahl foreslo å reise eit kapell ved Grense Jakobselv.

Parallellen til det russisk-ortodokse kapellet i Boris Gleb er slåande, ettersom nettopp det hadde vore avgjerande ved grenseoppgangen i 1826. Eit evangelisk-luthersk kapell ville vere ei udiskuterbar grensemarkering for grensa mellom Noreg og Russland. Dermed fall den nasjonale tryggingspolitikken og interessene til innbyggjarane i Grense Jakobselv saman. I 1865 vart det bestemt at det skulle byggjast eit kapell i «Grensen» og samtidig ein prestegard. Sommaren 1869 stod det nye kapellet bygd av gråstein ferdig, og i september same år vart det vigsla av biskop Fredrik Waldemar Hvoslef.

Namnet sitt fekk kapellet først då kong Oscar II vitja det 4. juli 1873. Til minne om besøket gav han kapellet ei marmorplate med innskrifta: «Kong Oscar II hörte Guds Ord her d. 4. Juli 1873» og på samisk: «Gonagas Oskar II gulai Jbmel sane dabe d. 4. Juli 1873». Samtidig ytra han eit ønske om å få kyrkja oppkalla etter seg.

Sidan kapellet vart eit viktig kjennemerke for sjøfolk og for at det skulle bli endå meir synleg frå sjøen, vart kapellet kvitkalka i 1883 og igjen i 1884. Denne kvitkalkinga vart fjerna i 1969 i samband med 100-årsjubileet til kapellet. 

Alt kyrkjesølvet vart stole under frigjeringa av Finnmark i 1944.

Bakgrunnsstoff 
 
 
 Arkitekturguide for Nord-Norge og Svalbard
 Den norske kyrkja: Kyrkjene i Sør-Varanger sokn
 Bilde av marmorplata gitt av Oskar II
 Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen
 «Kirkebøker, Finnmark» på nettstaden til Arkivverket 

Kyrkjer i Sør-Varanger
Bygningar i Finnmark og Nord-Troms frå før 1944
Kyrkjer i Varanger prosti
Jacob Wilhelm Nordan
Norske kyrkjer frå 1860-åra
Kulturminne i Sør-Varanger
1869 i Noreg
Langkyrkjer i Nord-Hålogaland bispedømme
Kunes kapell

Kunes kapell er ei langkyrkje frå 1982 i Lebesby kommune i Troms og Finnmark fylke.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 
 Kyrkjer og kapell i Lebesby kommune

Kyrkjer i Lebesby
Kyrkjer i Hammerfest prosti
Kvalsund kyrkje

Kvalsund kyrkje er ei langkyrkje frå 1892 i Hammerfest kommune i Troms og Finnmark fylke.

Byggverket er i tre og er bygd med 190 plassar. Arkitekt var Christian Thams.

Atkomst til staden er via Rv94.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 
  Kyrkjer i Noreg (Kirchen in Norwegen) (bilete)

Kyrkjer i Hammerfest
Bygningar i Finnmark og Nord-Troms frå før 1944
Kyrkjer i Hammerfest prosti
Norske kyrkjer frå 1892
Kulturminne i Hammerfest
Langkyrkjer i Nord-Hålogaland bispedømme