alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Grini fangeleir

Grini var opphavleg eit kvinnefengsel i Bærum kommune som vart teke i bruk som ein krigsfangeleir av okkupasjonsmakta i Noreg under andre verdskrigen. 

Dette vart den største fangeleiren i Noreg. Allereie den 24. april 1940 vart Grini teken i bruk som fangeleir for ca. 700 fangar. I første krigsåret var føremålet med leiren kortvarige interneringar. Frå 1941 vart leiren hovudsakleg bruka for oppbevaring av politiske fangar henta inn frå heile landet. Frå same året av og fram til fredsslutninga vart totalt 19 788 fangar registrerte i leiren, av desse vart 3402 deporterte til fengsel og konsentrasjonsleirar i Tyskland og dei tyskokkuperte områda. På det meste var det sett inn 5400 fangar på Grini.

Det kom inn fangar frå mange lag av folket til Grini, her er døme på ein Nobelprisvinner, professorar, vitskapsfolk, kulturarbeidarar, idrettsfolk, politikarar, kunstnarar og losar som var involverte i å hjelpe flyktningar til Sverige og Storbritannia. Nokre av dei mest kjende fangane er: 

Det er kjent at 8 fangar vart avretta på Grini i 1944, av dei 3 kvinner.

Frå 1945 til 1949 vart fengselet bruka til soning for landssvikdømde, sjå det norske landssvikoppgjeret.

Fengselet har frå år 2000 det offisielle namnet «Ila fengsel, forvarings- og sikringsanstalt».

Sjå òg
Fangeleirane til okkupasjonsmakta i Noreg under andre verdskrigen

Bakgrunnsstoff 
 Grinimuseet ved Ila landsfengsel
 Ei øyevitneskildring
 Ila fengsel- historikk 
 Lofoten krigsmuseum om Grini fangeleir 
 

Byggverk i Bærum
Fangeleirar i Noreg under andre verdskrigen
Kulturminne i Noreg frå andre verdskrigen
Fengsel i Noreg
Kulturminne i Bærum
Freda bygg i Viken
Grini

Grini eit stadnamn og eit etternamn. Grini er eit område i Bærum kommune i Akershus fylke. 

Området er kjent for Grini fangeleir, som ofte vert kalla berre «Grini».

Personar med etternamnet Grini 
 Kjersti Grini, handballspelar

Bakgrunnsstoff 

Strøk i Bærum
Norske slektsnamn
Democratic Unionist Party

Democratic Unionist Party (DUP) er det største unionistiske partiet i Nord-Irland. Det har ingen katolske medlemmer. Det er leidd sidan starten i 1970 av Ian Paisley. Partiet har ei høgre-ekstremistisk historie, og støtta mellom anna Ian Smiths ope rasistiske regime i Rhodesia (no Zimbabwe). 

Partiet trekte seg frå forhandlingane som leidde opp til fredsavtalen for Nord-Irland da det republikanske partiet Sinn Féin fekk vere med etter at IRA gjekk til våpenkvile. DUP gjekk mot avtalen i folkerøystinga om han, men han vart godkjend med god margin likevel. Sidan har DUP nekta å sitje i interimstyret for provinsen så lenge Sinn Féin sat der. 

DUP har band til grupper nært knytte til unionistiske paramilitære, som har gjennomført drap og terroraksjonar i Nord-Irland. Ein kjend medlem av DUP i North Antrim er ein mann tidlegare dømd for mordet på ein bystyremedlem frå Sinn Féin.

Fotnotar

Bakgrunnsstoff 
 DUP sin nettstad

Britiske politiske parti
Nordirske politiske parti
Høgreparti
Nasjonalkonservative parti
Sosialkonservative parti
Irsk historie
Britisk historie
Skipingar i 1970
Ulster-unionisme
Ulster Unionist Party

Ulster Unionist Party (UUP) er det minste av dei to store unionistiske partia i Nord-Irland. Partiet vert nokre gonger kalla Official Unionist Party (OUP). Fram til 2003 var UUP det største unionistiske partiet i Nord-Irland, men ved valet i Nord-Irland i 2003 fekk Democratic Unionist Party fleire røyster og mandat.

UUP vart skipa den 3. mars 1905 i Ulster Hall i Belfast, under namnet Irish Unionist Party. Partiet sitt fremste føremål var å motverka innføringa av home rule, heimestyre for Irland. Partiet hadde frå byrjinga og heilt fram til 2005 formelle band med Oransjeordenen. I og med delinga av Irland på byringa 1920-talet vart òg den irske unionismen delt og eit eige Ulster-parti vart oppretta. Partiet vart det største i Nord-Irland og var i åra 1921-1972 regjeringsparti i den sjølvstyrande regeringa i Nord-Irland.

Partileiar frå 1995-2005 var David Trimble, som gjekk av etter det som for partiet var eit katastrofalt parlamentsval til parlamentet i Storbritannia. Fem av UUP sine seks representantar vann ikkje att setet sitt i parlamentet. Mellom desse var Trimble sjølv. Den 24. juni 2005 vart sir Reg Empey vald til ny partileiar.

Partileiarar

Valresultat

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

Nordirske politiske parti
Konservative parti
Nordirsk historie
Skipingar i 1905
 
Ulster-unionisme
Belfast

Belfast er den største byen og hovudstaden i Nord-Irland, eit konstituert land i Storbritannia. Frå 1973 har byen vore eit administrativt distrikt, som òg omfattar området rundt.

Namn 
Namnet Belfast kjem frå irsk Béal Feirsde (seinare stava Feirste), 'munningen ved sandbanken' eller 'vadestaden'. Namnet til elva Farset, som tidlegare prega byen, er også knytt til denne sandbanken.

Geografi 
Belfast ligg ved munningen av elva Lagan, ved Belfast Lough. Lagan skil bydelen Aust-Belfast frå bydelane Nord-Belfast, Vest-Belfast og Sør-Belfast. Byen er omgjeven av fjell og høgdedrag, mellom anna Black Mountain, Cavehill og Castlereagh Hills. 

Sentrum av byen har fyrst på 2000-talet vorte opprusta kraftig, spesielt området ved elva. I store område er det ikkje lov med bilkøyring. Dei viktigaste bygga er frå viktoriansk og edvardiansk tid. Av desse kan nemnast Queen's University (1849), rådhuset (1903) og Ulster Bank (1860).

Byen har den største tørrdokken i verda, ved Harland and Wolff skipsverft. Dei to enorme kranane Samson og Goliath er kjende landemerke. Verftet er spesielt kjend for å ha konstruert skipet RMS «Titanic». 

Byen har to flyplassar: Belfast City Airport ved Belfast Lough, og Belfast International Airport ved Lough Neagh. 

Dagsavisene Belfast Telegraph, The News Letter og Irish News kjem ut i Belfast, og byen har fleire fådagsutgjevne bydelsaviser - som Andersonstown News (Vest-Belfast), North Belfast News og South Belfast News. I tillegg har BBC Northern Ireland og Ulster Television hovudkontor i byen.

Historie 
Byen har lenge vore delt i katolske og protestantiske område. Etter at The Troubles starta i slutten av 1960-åra vart det oppretta sperringar (peace lines) mellom bydelar som huste dei ulike gruppene. Etter at Det provisoriske IRA annonserte våpenkvile i 1997 har byen vore relativt fredeleg, men sperringane er ikkje tekne ned.

Den nordlege delen av byen er kjend for sine politiske veggmåleri. I det protestantiske området kring Shankill Road finn ein måleri som uttrykkjer lojalitet til Storbritannia. I katolske område som Falls Road og Ardoyne er republikanske ideal som vert framstilt.

Kjelder 
 Delar av denne artikkelen bygger på «Belfast» frå , den 25. mai 2010.

Bakgrunnsstoff 

 
Britiske hovudstader
Hamnebyar i Storbritannia
Byar i Antrim
Byar i Down
Distrikt i Nord-Irland
Derry

Derry, eller Londonderry, på irsk Doire, er ein by vest i Nord-Irland. Han har kring 85 000 innbyggjarar (2008) og ligg i grevskapet County Derry, eit av dei seks, tradisjonelle grevskapa i Ulster. Byen er den nest største i Nord-Irland og den fjerde største på den irske øya. 

Offisielt namn på staden er Londonderry, men nokre av folket i byen sjølv kallar han berre Derry. Det folkevalde styret for Derry-distriktet har republikansk fleirtal og har offisielt omdøypt organet til Derry City Council. Gamlebyen ligg på vestsida av elva Foyle, men byen strekkjer seg no over begge breiddene, og er samanbunden av to bruer. Derry-distriktet omfattar òg landsbygda søraust for byen. 

Frå historia til byen kan nemnast Den blodige sundagen, 30. januar 1972.

Derry blir ofte nemnd i irske songar. Den irske folkemusikkgruppa The Dubliners syng om byen og tilhøva der i ein namngjeten song med tekst av Phil Coulter, kalla The Town I Loved So Well.

Historie 
Byen er kanskje den eldste busetjinga på Irland. Den eldste referansen til byen er frå det sjette hundreåret, då eit kloster var grunnlagt her av Columba av Iona, ein irsk helgenen, men det har budd folk i området i tusenvis av år.

Londonderry vart strategisk viktig for det britiske riket då Tudorane erobra Irland, og vart angripe jamleg av irske opprørarar, heilt til 1608 då byen vart øydelagt av Cahir o'Doherty, ein irsk høvding av Inishowen.

Byen vart så bygd opp att i 1613, som den første planlagde i Irland og hadde som ein av dei første byane som brukte ruteplanbygging, ein stil som seinare vart kopiert av kolonibyane i Amerika. Sjølve bymurane stod ferdig fem år seinare i 1618

Namn 

Namnet er gjenstand for konflikt mellom republikanarar og lojalistar. Lojalistane insisterer på å bruke Londonderry, sjølv om dei ofte nyttar Derry i daglegtalen. Folkesetnaden i Irland, og dessutan nordirske nasjonalistar, brukar konsekvent namnet «Derry». Distriktet Derry skifta offisielt namn frå Londonderry i 1984. I januar 2007 avgjorde høgsterett at namnet Londonderry frå 1662 framleis var det offisielle namnet til byen. Nokre har freista å omgå problemet ved å kalle byen for L'derry; dette har aldri fått gjennomslag, sidan L-ein er ein openberr referanse til London.

Den første skikkelege bydanninga i området kom på 16 -1700-talet då primært skotske protestantar busette seg der. Oppbygginga av den nye byen vart støtta av laug i London og difor vart byen døypt Londonderry.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Londonderry» frå , den 11. juli 2011.

Bakgrunnsstoff 

Byar i Londonderry
Busetnader grunnlagde på 500-talet
Prolaps

Prolaps kjem frå latin prolapsus og tyder å falle ned. Uttrykket er nytta innan medisinen.

 skiveprolaps, prolapsus disci tyder at brusk mellom kvervelskivene i ryggraden har falle fram ut av si normale stilling slik at det kan bli trykk på isjiasnerva. Sjå òg isjias.
 livmorsprolaps, prolapsus uteri tyder livmorframfall
 endetarmsprolaps, prolapsus rectum tyder at endetarmen har falle ned frå endetarmsopninga.

Medisinsk terminologi
Kirurgi
Politisk union

Ein union er formelt eit statssamband mellom likeverdige partar, ofte synonymt med ein føderasjon av statar (delstatar). 

I den verkelege verda er unionar ikkje alltid likeverdige samband, men skjuler reell dominans der sterkare partar har herredømme over svakare. 

Døme på noverande unionar er Sambandsstatane, Forbundsrepublikken Tyskland og Det sameinte kongedømmet UK. I den sistnemnde finst det sjølvstenderørsler i Nord-Irland, Wales og Skottland på grunn av påstått engelsk dominans. 

Sovjetunionen vart oppløyst i 1991, og dei fleste vil meine at denne unionen i røynda var dominert av Russland. Det noverande Russland er elles òg ein føderasjon, der særleg Tsjetsjenia synest å vere ein uvillig del.

Den europeiske unionen EU er ikkje enno rekna som ein stat, men får stadig fleire føderale trekk, og er truleg i ferd med å bli ei slags statsdanning. Dette sjølv om statsdanningsprosessen fekk eit tilbakeslag da folket i Frankrike og Nederland sa nei til den foreslåtte EU-grunnlova i mai og juni 2005.

Noreg var i unionar med Danmark og Sverige frå 1300-talet til 1905. Særleg frå 1536 til 1660 var Noreg ikkje eingong formelt rekna som likeverdig del av unionen med Danmark, og i 1905 var det stort fleirtal i det norske folket for å seie ja til fullt sjølvstende og oppheving av unionen med Sverige.

 
Styresett
Politiske system
Mai

Sjå òg namnet Mai
Mai er den femte månaden i året i både den julianske og gregorianske kalenderen, og har i båe kalenderane 31 dagar. I den førjulianske romerske kalenderen var månaden Maius den tredje månaden i året.

Namnet kjem truleg frå den greske gudinna Maia, som seinare blei identifisert som den romerske grødegudinna Bona Dea eller Maia Maiestas. Høgtida for den romerske gudinna blei halden i mai.

I Finland heiter månaden toukokuu, ‘såmånaden’. I Slovenia heiter han veliki traven, ‘månaden med høgt gras’.

Viktige hendingar i mai 
 1. mai blir feira som arbeidardagen i fleire land
 17. mai er norsk nasjonaldag
 Slutten på den andre verdskrigen blir feira den 8. mai i Vest-Europa og den 9. i Aust-Europa

Månader
Riksveg 44

Riksveg 44 (Rv44) går mellom Soma – Skjæveland i Sandnes, dessutan ei kort strekning i Stavanger og ei kort strekning i Eigersund. 

Før 1. januar 2010 var fylkesveg 44 del av vegen.

Kommunar og knutepunkt

Diagonalen
 ,  Hinna
  (berre nordgåande)
  Jåttå
  Gauselvågen

Erstatta av fylkesveg 44/europaveg 39

 Soma ,  →  og  →  Sandnes sentrum og  Stangeland
  Heigreveien, Folkvord
  Ganddal godsterminal,  →  Sandved og  Sandnes sentrum

Erstatt av fylkesveg 44

Eigerøyveien
   Eide
   Egersund

Bakgrunnsstoff 

Riksvegar
Vegar i Rogaland
Vegar i Stavanger
Vegar i Sandnes
Vegar i Eigersund
Spartakus

Spartakus (Spartacus) var ein romersk slave som leidde ein stor slaveoppreist, Spartakusopprøret, i det som no er Italia i 73 til 71 fvt. 

Hæren hans av rømde gladiatorar og slavar vann over fleire romerske legionar (regulære hæravdelingar) i det som blir kalla Den tredje slavekrigen, eit av dei tre store slaveopprøra i det gamle romarriket. Denne krigen er òg kjend som gladiatorkrigen. 

Ulike kjelder hevdar at Spartakus anten var ein tilfangetatt thrakisk soldat eller ein mytterist som hadde tenestegjort i den romerske hæren. Ein av dei vanlegaste teoriane er at han hadde kjempa i hjelpestyrkane til romarhæren. Slike hjelpestyrkar var samansette av menn frå erobra område som var villige til å kjempe for romarriket. 

I 73 fvt. braut han ut av ein gladiatorskole ved Capua som var eigd av Lentulus Batiatus, og ilag med 70-80 andre flykta han opp i kraterområdet til fjellet Vesuv nær Napoli. Der reiste han ein opprørshær som visstnok skal ha komme opp i 70 000 rømde slavar. Denne hæren slo to romerske legionar sende for å knuse dei. Dei tilbringa vinteren ved sørkysten mens dei laga våpen. På dette tidspunktet var ikkje alle i følgjet våpenføre karar, no var det òg kvinner, barn og eldre som slo lag med dei. Da våren kom, marsjerte dei nordover mot Gallia (Frankrike). På vegen slo dei tre legionar til. 

Det ser ut til at Spartakus hadde tenkt å gå med hæren sin ut av Italia og inn i Gallia. Men av ein eller annan grunn endra dei planane sine. Det finst teoriar som seier at nokre faktisk gjekk over Alpane og heim, men resten snudde sørover att, og slo to legionar til, som var under leiing av Marcus Licinius Crassus, den rikaste mannen i Roma på den tida. På slutten av år 72 fvt. hadde Spartakus slått leir i Reggio Calabria nær Messina-stredet. Spartakus prøvde å gjere ein avtale med sicilianske sjørøvarar for å få hæren sin over til Sicilia, men dette lukkast ikkje. Så i førstninga av år 71 vart dei omringa av åtte legionar under leiing av førnemnde Crassus, og det romerske senatet kalla i tillegg hærar tilbake frå Spania og Tyrkia.

Spartakus klarte å bryte gjennom linene til Crassus og komme unna i retning Brindisi, men styrkane til Crassus avskar dei i Lucania, og Spartakus vart drepen i slaget ved elva Silarus. Liket vart likevel aldri identifisert. 

Spartakus og slaveopprøret under hans leiing har vore skildra i skjønnlitteratur og på film. Spartakusopprøret har vore ei stor inspirasjonskjelde for venstre-radikale i nyare tid, særleg kan nemnast det tyske Spartakusforbundet på slutten av første verdskrigen, med Rosa Luxemburg som mest kjende medlem.

Romarriket
Romerske slavar
Slaveopprørarar
Månafossen

Månafossen er ein foss i Frafjordheiane inst i Frafjord i Gjesdal kommune i Rogaland fylke. Han kjem frå elva Mån. Fallhøgda er 92 m, som gjer han til den største fossen i fylket, og ein kjend turistattraksjon.

Bakgrunnsstoff 

Fossar i Rogaland
Geografi i Gjesdal
Månaden mars

Mars er den tredje månaden i det gregorianske året, ein av dei sju som har 31 dagar. Han er kalla opp etter den romerske guden Mars. Romarane kalla månaden martius, og ettersom Mars var krigsguden, meinte dei dette var ei god tid å starta krigar på. 

Opphavleg var mars den første månaden i året. Vårjamdøgn, som markerer byrjinga av våren på den nordlege halvkula, kjem rundt 21. mars. Dette blei sett på som ei naturleg tid for eit nytt år å ta til, og nyttårsfeiringa var lenge feira på denne tida. Nokre samfunn feirar framleis nyttår rundt vårjamdøgn.

Då Julius Cæsar laga den julianske kalenderen i å 45 f. Kr., flytta han årsskiftet til byrjinga av januar, men mange land heldt lenge på den gamle tradisjonen med nyttårsfeiring i mars. I Frankrike blei mars den tredje månaden i 1564, medan Storbritannia og det britiske imperiet venta heilt til 1752.

Andre namn på mars 
Dei fleste europeiske språk har i dag eit namn på mars som minner om det latinske martius, til dømes maart på nederlandsk, mars på fransk eller marzo på spansk.

I tidlegare tider kalla ein gjerne mars for vårmånad i Sverige, tordmåned (avleia av Tor) i Danmark, og bjørkmånad på dei fleste slaviske språka.

 Gammalgresk: Anthesterion. 
 Japansk: Sangatsu (tredje månad), yayoi (tradisjonelt namn) 
 Finsk: Maaliskuu
 Kroatisk: Oujak

Anna 
 Dei som blir fødde tidleg i mars har stjernebiletet fiskane, og dei som blir fødde seinare har vêren .
 Mars byrjar på same dag som november kvart år, og på same dag som februar så lenge det ikkje er skotår.

Årlege hendingar i mars 
 Mange land feirar morsdag
 Vasaloppet blir arrangert den første sundagen i mars, 
 St. Patrick's Day den 17. mars for irar i heimlandet og andre stader
Februar

Februar er den andre månaden i den julianske og gregorianske kalenderen. Han har 28 dagar (29 i skotår), og er dermed den kortaste månaden. 

Namnet kjem frå den etruskiske guden for død og reinsing, Februus, og den romerske høgtida februalia. Månaden blei teken inn i den romerske kalenderen av Numa Pompilius rundt 700 f.Kr., etter at romarane tidlegare ikkje hadde rekna månader om vinteren. Februar var den siste månaden i kalenderen, og fekk av den grunn den ekstra dagen i skotår.

Namn 
Tidlegare namn på månaden er göjemånad i Sverige, blidemåned i Danmark. Angelsaksarane kalla han solmoneth, sølemånad, og kale-monath, 'kålmånad'. På finsk heiter februar helmikuu, 'perlemånaden'.

Årvisse hendingar i februar 
 1. februar: Mange nyheidningar feirar imbolc.
 Rørosmartnan tek til den nest siste tysdagen i månaden
 Den kristne høgtida oskeonsdag fell ein stad mellom 4. februar og 10. mars. Karneval og Mardi Gras-feiringar fell derfor gjerne i februar.

Anna 
Februar tek til same dagen av veka som mars og november i vanlege år, og som august i skotår.

Månader
September

September er den niande månaden i den julianske og gregorianske kalenderen og har 30 dagar. Opphavleg var september den sjuande månaden og har namn etter latin septem, som tyder ‘sju’.

Andre namn 
 På irsk heiter månaden Meán Fómhair, ’midten av innhausting’
 På finsk blir han kalla syyskuu, ’haustmånaden’
 September blei tidlegare kalla haustmånaden i Sverige og fiskemånaden i Danmark
 I den gamle japanske kalenderen heitte han nagatsuki (長月), ’den lange månaden’

Årlege hendingar 
 I Canada og USA er den første måndagen i september arbeidardag
 Haustjamdøgn på den nordlege og vårjamdøgn på den sørlege halvkula finn stad rundt 21. september. Dette er eller har vore ein høgtidsdag i mange kulturar.

Anna 
 Det britiske imperiet tok i bruk den gregorianske kalenderen i september 1752, og dette året mangla derfor kalenderen deira datoane frå 3. til 13. september.

Månader
Oktober

Oktober er den tiande månaden i den julianske og gregorianske kalenderen og har 31 dagar. Opphavleg var oktober den åttande månaden og har namn etter latinske octo, som tyder ‘åtte’.

Hendingar i oktober 
 Oktoberfesten i München fortset frå september
 7. oktober: Britemesse på primstaven
 9. oktober: Dinesmesse på primstaven
 14. oktober: Vinternatt på primstaven
 21. oktober: Jomfrudagen på primstaven
 28. oktober: Simonmesse på primstaven
 31. oktober: Halloween

Sjå òg 
 Oktoberrevolusjonen (som for resten av verda fann stad i november)
 Oktober forlag

Bakgrunnsstoff 

Månader
November

November er den ellevte månaden i den julianske og gregorianske kalenderen og har 30 dagar. Opphavleg var november den niande månaden i det romerske året, og han har namn etter latin novem, som tyder ‘ni’.

Månader
Otho av Romarriket

Otho, Marcus Salvius Otho, fødd år 32, død 16. april 69 (sjølvmord), var romersk keisar frå 15. januar i firekeisaråret 69. 

Otho var ven av keisar Nero av Romarriket. Keisaren oppmoda han til å gifta seg med elskarinna si, den lettsindige Poppaea Sabina. Otho vart send som statthaldar til den romerske provinsen Lusitania. Lusitania omfatta vestlege delar av den iberiske halvøya. Otho var statthaldar i ti år, og synte seg som ein dugleg leiar. Etter at Galba vart keisar, vona Otho på å verta adoptert av keisaren. Då planen slo feil, tok Otho del i ein oppreist mot keisaren. Otho stilte seg i spissen for pretorianargarden, og vart etter mordet på Galba sjølv keisar den 15. januar 69. Han måtte snart kjempa mot ein annan tronkrevjar, Vitellius. I slag nord i dagens Italia ved Bedriacum mot feltherrane Caecina og Valens måtte styrkane til Otho gje tapt. Otho tok livet av seg den 16. april 69. Vitellius etterfylgde Otho som keisar

Sjå òg 
 Revolusjonskeisarane

Romerske keisarar
Vitellius av Romarriket

Aulus Vitellius Germanicus (), kjend som Vitellus, var romersk keisar i firekeisaråret 69 frå 26. april til han blei drepen 22. desember.

Vitellus var ein av revolusjonskeisarane. Dei andre tre keisarane i firekeisaråret var Galba, Otho og Vespasian. Vespasian etterfylgde Vitellus som keisar.

Liv og virke

Bakgrunn 
Vitellius var son av Sextilia og Lucius Vitellius, som under keisar Tiberius av overstatthaldar for Syria med eit visst ansvar også for Palestina.  

Vitellius var romersk konsul i 48, og prokonsul-guvernør for provinsen Africa i anten 60 eller 61. I 68 blei han utnmend av Galba til å bli kommandant for dei romerske styrkane i sørlige Tyskland (Germania Inferior).

Keisar
I forviklingane etter at keisar Nero døydde utropte styrkane i Germania Superior og Germania Inferior han til keisar den 2. januar 69, tretten dagar før Otho blei keisar. 
Kommandantane for dei to legionane ved Rhinen, Caecina og Fabius Valens, nekta å fornya truskapseidane sine til Galba 1. januar 69, og utropte i staden Vitellius til keisar. Vitellus blei aldri anerkjend som keisar av heile Romarriket, men blei godteken av Det romerske senatet og gjeven dei vanlege keisarlege ærestitlane. Vitellus gjekk inn i Italia i spissen for udisiplinerte soldatar som plyndra, drap og festa då dei kom til Roma. For å løna legionærane sine utvida  Vitellius Praetorianargarden med sine eigne menn frå Rhinhæren.

Fall

I juli 69 fekk Vitellius høyar at styrkane i dei austlege provinsane hadde utropt ein annan keisar - kommandøren si Titus Flavius Vespasianus. Vitellius blei forlaten av mange støttespelarar, og førebudde seg på å seia frå seg keisartittelen.

Tacitus fortel at Vitellius vneta på hæren til Vespasian ved Mevania. Marcus Antonius Primus, kommandøren for den sjette legionen i Pannonia, og ein av støttespelarane til Vespasian var blitt einige om ein avtale der Vitellus gav frå seg trona. Då han var undervegs for å leggja frå seg keisarsymbola i Concordiatemplet, blei han stoppa av Pretonianargaren og tvinga til å venda tilbake til keisarpalasset.

Då styrkane til Vespasian gjekk inn i Roma kjempa støttespelarane til Vitellius, for det meste sivile, imot med spyd, steinar og anna dei kunne kasta. Ifølgje Cassius Dio omkom 50 000 folk i slaget om Roma. Til slutt blei Vitellius funnen i gøymestaden sin (ifølgje Tacitus i losjiet til ein portvakt), teken til Dei gemoniske trappene og drepen av støttespelarane til Vespasian. Liket hans blei ifølgje Suetonius kasta i elva Tiber. Ifølgje Cassius Dio blei  Vitellius halshoggen og hovudet hans teke rundt og synt fram  Roma. Bror og son hans blei også drepne.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Vitellus» frå ,  den 26. juli 2019.  
 

Fødde i 10-åra
Romerske keisarar