alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Zêzere

Zêzere er ei elv i Portugal og ei av sideelvane til Tajo. Ho har kjelda si i Serra da Estrela, nær Torre, det høgaste punktet på det portugisiske fastlandet. Zêzere renn gjennom byen Manteigas, og renn sør for Covilhã og aust for Pedrogão Grande. Ho munnar ut i Tajo i Constância. Elva er den nest lengste som berre renn innanfor grensene til Portugal (Mondego er den lengste). Det er bygd ut vasskraftverk ved Bouçã, Cabril og Castelo de Bode.

Galleri

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Zêzere» frå , den 25. juni 2008.

Bakgrunnsstoff 

Zezere
Rio Águeda

Rio Águeda er ei elv i Spania og Portugal. Ho spring ut i Spania i Castile og Leon, og renn 130 km til ho munnar ut i Douro ved Barca de Alva i Portugal. Det meste av Águeda dannar ei naturleg grense mellom dei to landa. Ho renn òg gjennom ein portugisisk stad med same namn som elva. 

Elvar i Portugal
Elvar i Spania
Capelinhos

Capelinhos er ei vulkan vest på øya Faial i Asorane.

Eit vulkansk utbrot som varte meir enn eitt år frå 27. september 1957 til 24. oktober 1958 gjorde øya 2,4 km² større. Det nye området vart kalla Ponta dos Capelinhos og under utbrotet oppstod om lag 300 jordskjelv. Utbrotet starta 1 km utanfor det gamle neset Ponta dos Capelinhos. Oska vart kasta 1 km bort frå vulkanen, som skapte enorme eksplosjonar og mange jordskjelv. 300 hus vart øydelagd i Capelo og Praia do Norte og 2000 vart evakuert. Dei fleste emigrerte til USA og andre stader i Nord-Amerika. Capelinhos er enden av ei rekkje vulkanar. Innanfor det nye neset står eit fyr.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Capelinhos» frå , den 25. juni 2008. 
  oppgav desse kjeldene: 
 Machado, F; Parsons, Willard H.; Richards, Adrian F.; Mulford, John W. (1962): Capelinhos Eruption of Fayal Volcano, Azores, 1957-1958. Journal of Geophysical Research, Vol. 67, p.3519
 Mitchell-Thorme, R.C.; (1981): Vulcanicity of Historic Times in the Middle Atlantic Islands: Bulletin of Volcanology, v. 44, s. 57-70.
 Cole, P.; Duncan, A.; Guest, J; (1996): Capelinhos: The disappearing volcano. Geology Today 12 (2), 68-72.

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell side 
 Vulkanar i verda: Faial, Capelinhos.

Vulkanar i Portugal
Asorane
Dollabarat

Dollabarat er ei gruppe småøyar om lag 5 km søraust for Formigasøyane i Asorane. Namnet kjem frå eit lite skip med same namn som stranda her på slutten av 1800-talet. Dollabarat er ein del av Formigasøyane naturreservat som dekkjer 35,42 km².

Det høgaste punktet er berre 3 meter over havet. Dollabarat er likevel ein av dei høgaste delane av Formigasøyane. Øyane vart danna av vulkansk aktivitet. Området mellom øyane er stort sett grunt og området er derfor ein farleg stad for skipsfart. 

Øyane har eit rikt og mangfaldig dyreliv, inkludert skjelpadder, mange fiskar og sverdliljer.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Dollabarat» frå , den 25. juni 2008. 

Vulkanar i Portugal
Øyar i Asorane
Dom João de Castro Bank

Dom João de Castro Bank er ein stor undersjøisk vulkan i Asorane sentralt i Atlanterhavet. Vulkan ligg midt mellom øyane Terceira og São Miguel og stig til 14 meter under havoverflata. Vulkan har danna eit stort fumarolefelt og er seismisk aktivt. 

Det siste utbrotet kom i desember 1720 og danna ei øy som var 1,5 km lang og om lag 250 meter brei. Øya vart berre verande over sjøen i to år før erosjon tok ho tilbake til havet. 

To sidekrater, begge om lag 90 x 45 m store, ligg på nordvestsida.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Dom João de Castro Bank» frå , den 25. juni 2008. 
  oppgav desse kjeldene: 
 
 
 

Vulkanar i Portugal
Undersjøiske vulkanar
Nye øyar
Undervassfjell
Asorane
Gruta das Torres

Gruta das Torres er ei grotte utanfor Criação Velha ved Madalena på vestsida Ponta do Pico i Asorane. Grotta er ein del av ein type lavastraum kalla pahoehoe, som oppstod frå Cabeço Bravo for om lag 500 til 1500 år sidan. Det er den lengste grotta i Asorane med 5150 meter og med høgder opp til 15 meter. 

Styresmaktene på Asorane har erklært grotta eit regionalt naturmonument og har vore open for ålmenta sidan 2005.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Gruta das Torres» frå , den 25. juni 2008. 
  oppgav desse kjeldene: 
 Áreas Ambientais dos Açores, Livro da Secretaria Regional do Ambiente e do Mar., 2005
 

Grotter i Portugal
Vulkanar i Portugal
Asorane
Octave Mirbeau

Octave Mirbeau () var ein fransk forfattar frå Normandie, journalist , dramatikar, satirikar, essayist, kunstkritikar og anarkistar.

Biografi 

Mirbeau starta utdanninga i Vannes. I 1873 han å arbeide som journalist ( L’Ordre de Paris). Han skreiv så avisartiklar, spesielt kritikk av kunst og litteratur i Le Figaro, Le Gaulois, Le Matin, Gil Blas, L'Écho de Paris, Le Journal, L'Aurore og L'Humanité. 

Mirbeau første stor bidrag til litteraturen var den impresjonistisk roman Le Calvaire (1886). Han har òg forfatta L'Abbé Jules (1888), Sébastien Roch (1890, Le Jardin des supplices (1899) og Le Journal d'une femme de chambre (1900). 

Mirbeau begynte også å skrive komediar og farsar : han skreiv ein tragedie (Les Mauvais bergers) og 8 komediar  (Les affaires sont les affaires, 1903, og Farces et moralités, 1904).

Mirbeau var også ein engasjert intellektuell og politisk aktivist, anarkist og pasifist .

Han blei gravlagd i Cimetière de Passy i Paris.

Verk

Romanar 

 Le Calvaire (1886)
 L'Abbé Jules (1888).
 Sébastien Roch (1890).
 Dans le ciel (1892-1893).
 Le Jardin des supplices (1899).
 Le Journal d'une femme de chambre ( En kammerpikes dagbok)  (1900).
 Les affaires sont les affaires (1903).
 Farces et moralités  (1904).
 La 628-E8 (1907).
 Le Foyer (1908).
 Dingo (1913).
  Un gentilhomme (1920).

Novellsamlingar 

 Mémoire pour un avocat (1894).
 Les Mémoires de mon ami (1898).
  Contes cruels (1990).

Drama 
 Les Mauvais bergers, drama (1897).
 Les affaires sont les affaires (Forretning er forretning), komedia (1903).
 Farces et moralités, farsar  (1904).
 Le Foyer, komedia (1908).

Sakbøker 
 Lettres de l’Inde (1991).
 L'Affaire Dreyfus ((1991).
 Combats esthétiques (1993).
 Combats littéraires (2006).

Referansar

Litteratur 

  Pierre Michel - Jean-François Nivet, Octave Mirbeau, l’imprécateur au cœur fidèle, Librairie Séguier, Paris, 1990.
  Pierre Michel, Les Combats d’Octave Mirbeau, Annales littéraires de l’Université de Besançon, 1995.
  Cahiers Octave Mirbeau, n° 1-21, 1994—2014.

Bakgrunnsstoff 
  Société Octave Mirbeau.
  Dictionnaire Octave Mirbeau.
  Pierre Michel, Bibliographie d’Octave Mirbeau. 

Franske forfattarar
Realistiske forfattarar
Dramatikarar
Kunstkritikarar
Anarkistar
Fransk litteratur
Fødde i 1848
Døde i 1917
Fødde den 16. februar
Døde den 16. februar
Paul Cézanne

Paul Cézanne () var ein fransk kunstmålar. Cézanne kan karakteriserast som ein brubyggjar mellom impresjonismen og kubismen. Han måla hovudsakleg stilleben, figurkomposisjonar og landskap. Han var dyktig både innan komposisjon, teknikk, design og fargar. Karakteristisk for arbeida er delikate og ofte repeterande penselstrøk. Han brukte fargeflater og små, repeterte penselstrøk til å byggje opp flatene i måleriet. 

Han var fødd i sør-Frankrike, i Aix-en-Provence, og landskapet i Provence blei eitt av hans hovudtema.

I 1861 hadde Cézanne bestemt seg for å bli kunstnar, og han reiste til Paris med vennen Émile Zola. Her møtte han Pissarro og andre impresjonistiske kunstnarar. Pissarro hadde ein stor påverknad på Cézanne, og dei måla også ofte saman. 

Cézanne døydde i Aix-en-Provence.

Galleri

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Paul Cézanne» frå , den 26. juni 2008.

Bakgrunnsstoff 

 Cézanne - webmuseum, Paris
 Art Gallery - Paul Cezanne
 Olga's Gallery Paul Cezanne
 Paul Cézanne: A Virtual Art Gallery 

Franske målarar
Postimpresjonisme
Impresjonistiske målarar
Norte i Portugal

Região Norte er ein region nord i Portugal. Området er dekt av tett vegetasjon og har ei rik historie og ein rik kultur. Administrasjonssenteret er Porto. Regionen har 4 034 271 innbyggjarar og eit areal på 21 278 km². Det er ein av fem regionar i Portugal. Norte er ein kulturelt variert region og rivalisering mellom nabobyar er vanleg. 

Regionar i Portugal
Centro i Portugal

Região Centro er ein region sentralt i Portugal med Coimbra som administrasjonssenter. Andre viktige byar i regionen er Aveiro, Viseu, Leiria, Covilhã, Castelo Branco, Figueira da Foz, Guarda og Caldas da Rainha. Han er ein av sju regionar i Porgual. Regionen omfattar om lag det same området som den eldre regionen Beiras og Oeste i det tidlegare Estremadura.

I 2005 hadde regionen 2 376; 609 innbyggjarar og eit areal på . 

Regionar i Portugal
Lisboa-regionen

Lisboa-regionen (portugisisk Região de Lisboa) er ein av sju regionar i Portugal. Før 2002 vart regionen kalla Lisboa e Vale do Tejo. Han består av to underregionar - Grande Lisboa og Península de Setúbal. Regionen dekkjer eit areal på  og er den minste regionen i landet. Han har 2 760 723 innbyggjarar (2005).

I praksis er regionen storbyområdet Lisboa og er ein region med mykje industri, tenester og jordbruk.

Administrativ inndeling
Regionen består av 18 kommunar: 

 Alcochete
 Almada
 Amadora
 Barreiro
 Cascais
 Lisboa
 Loures
 Mafra
 Moita
 Montijo
 Odivelas
 Oeiras
 Palmela
 Seixal
 Sesimbra
 Setúbal
 Sintra
 Vila Franca de Xira

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Lisboa Region» frå , den 26. juni 2008. 
 

Lisboa
Alentejo

Alentejo er ein region sør i sentrale delar av Portugal. Namnet kjem av Além-Tejo, som betyr «bortanfor Tejo» eller «på andre sida av Tejo». Regionen grensar til elva Tejo i nord og til Algarve i sør. Han er delt inn i fem underregionar, Alto Alentejo, Baixo Alentejo, Alentejo Central, Alentejo Litoral og Lezíria do Tejo. Dei største byane er Évora (regionshovudstad), Santarém (som tidlegare høyrte til Ribatejo), Portalegre, Beja og Sines. Han hadde 776 585 innbyggjarar i 2001 og eit areal på .

Han er ein av sju regionar i Portugal. 

Regionar i Portugal
Vinområde i Portugal
ÅmliAvisa

ÅmliAvisa er ei lokalavis for Åmli kommune i Agder og nabogrendene. Ansvarleg redaktør er Camilla Glad. Papiravisa blir gjeven ut éin gong i veka, på torsdagar.

Avisa kom ut med første nummer i mars 2008. Selskapet som står bak avisa er ÅmliAvisa AS, som er eigd av 107 aksjonærar: enkeltpersonar, lag, organisasjonar, bedrifter og Åmli kommune.

ÅmliAvisa fekk i juni 2008 prisen Årets nynorskbrukar, då ved redaktør Inger Stavelin. Opplagstala i 2016 var 1215 for papiravisa.

Redaktørar 
 Inger Stavelin (2008–2010)
 Peter Svalheim (2010–2013)
 Esben Holm Eskelund (januar til september 2014)
 Baard Larsen (oktober 2014 til mai 2015)
 Camilla Glad (mai 2015)

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 ÅmliAvisa på Facebook

Norske lokalaviser
Norske aviser etter namn
Aviser i Agder
Skipingar i 2008
Åmli kommune
Byar i Portugal

Dette er ei liste over byar i Portugal. I Portugal får ein stad bystatus når han oppfyller visse krav, som eit visst innbyggjartal, god infrastruktur (skular, legehjelp, kultur og idrett) eller er ein historisk viktig stad. I dag har 151 stader i Portugal bystatus. 

I Portugal er ikkje ein by ein administrativ inndeling så ein by ligg som oftast i ein kommune med eit anna namn. Enkelte kommunar inneheld òg meir enn ein by. 

Åtte byar har vorte rekna som byar heilt sidan Portugal vart eit sjølvstendig kongedøme (de facto i 1128): Braga, Coimbra, Lamego, Porto og Viseu, i tillegg til Évora, Lisboa og Silves, som vart annektert seinare.

Liste

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «List of cities in Portugal» frå , den 26. juni 2008. 
  oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff 
 National Association of Portuguese Municipalities
Yitzhak Wittenberg

Yitzhak Wittenberg (Leo Itzig) () var den første leiaren for den jødiske motstandsgruppa Fareynigte Partizaner Organizatsye (FPO) i ghettoen i Vilne. I denne ghettoen hadde tyskarane samla alle jødane i byen sommaren 1941, etter åtaket på Sovjetunionen.

Wittenberg vart medlem av kommunistpartiet i ung alder. Da FPO vart skipa i ghettoen i Vilne i januar 1942, vart han vald til leiar mellom anna fordi han alt hadde erfaring med undergrunnsarbeid. Dessutan hadde han kontaktar utanfor ghettoen. Han var godt lika som leiar.

Men Wittenberg vart sviken av ein kontakt som hadde vorte tilfangeteken av tyskarane. Nazistane kravde at Judenrat i ghettoen utleverte Wittenberg. Leiaren i Judenrat, Jacob Gens, meinte FPO og motstandsarbeidet deira berre gjorde ting verre for jødane i ghettoen, og ville utlevere Wittenberg.

Wittenberg vart arrestert av litauisk politi, men væpna FPO-medlemer sette han fri att og gøymde han i ghettoen. Tyskarane truga med å utslette heile ghettoen om ikkje Wittenberg vart utlevert. Gens og mange innbyggjarar vende seg no mot FPO. Samtidig visste Wittenberg at tida ikkje var inne for ein større væpna oppstand. Dette presset førte til at Wittenberg melde seg for det jødiske ghettopolitiet, som utleverte han. Denne dagen, 16. juli 1943, vart sidan kalla «Wittenbergdagen». Wittenberg vart fengsla, og drap seg sjølv med gift i fengelset.

Ghettoen vart sidan utsletta likevel.

Kjelde: 
yadvashem.org

Bakgrunnsstoff 
Ein song om Yitzhak Wittenberg, frå Vilne-ghettoen 

Wittenberg, Yitzhak
Wittenberg, Yitzhak
Wittenberg, Yitzhak
Amadora

Amadora er ein by og ein kommune i Portugal, nordvest i storbyområdet Lisboa. Byen og kommunen har 175 000 inbyggjarar og med eit areal på 23,77 km² er han den mest folkesette kommunen i landet. 

Kommunen vart oppretta 11. september 1979 då han vart skild ut frå kommunen Oeiras. Sidan den gong har han vore rekna som eigen by. Han dannar eit storbyområde i lag med Lisboa og begge byar deler den same undergrunnen, samt buss- og tognettverk. Han er òg ein stor bustadsforstad til hovudstaden og landskapet er dominert av store leilegheitsblokker og noko industri. Amadora har eit stort samfunn av afrikanske innvandrarar, hovudsakleg frå Angola og Kapp Verde. 

Sjølv om det er startar store rehabiliteringsplanar vert Amadora framleis rekna som ein by med mykje kriminalitet og trafikkorkar. 

Kvart år er det ein internasjonal teikneseriefestival i Amadora.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Amadora» frå , den 26. juni 2008. 
 

Byar i Portugal
Kommunar i Portugal
Lisboa-regionen
Setúbal

Setúbal er ein by og ein kommune i Portugal med om lag 120 000 innbyggjarar. Sjølve byen har om lag 90 000 innbyggjarar.

Han ligg på nordsida av estuaret til Sado, om lag 40 km sør for hovudstaden i landet, Lisboa, og er ein del av storbyområdet til Lisboa. 

Setubal fekk bystatus i 1860 av kong Pedro V av Portugal.

Galleri

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Setúbal» frå , den 26. juni 2008. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff 

 Portugal Travel: Setúbal
 Travel-Images.com 
 Bilete frå Setúbal

Hamnebyar i Portugal
Kommunar i Portugal
Vinområde i Portugal
Fønikiske koloniar
Lisboa-regionen
Melody Amber-turneringa i sjakk

Melody Amber-turneringa i blindsjakk og hurtigsjakk har frå 1992 blitt arrangert kvart år i Monte Carlo i Monaco, fram til den i 2008 vart arrangert i Nice i Frankrike. Arrangør og sponsor kunngjorde før turneringa i 2011 at dette vart den siste. 

Turneringa blir arrangert med 12 deltakarar, som alle spelar eit parti blindsjakk og eit parti hurtigsjakk mot kvarandre. Det blir premiert separat både for beste samanlagt resultat i blindsjakk og i hurtigsjakk, og for beste resultat totalt i begge disiplinar. (Den første turneringa i 1992 hadde ikkje blindsjakk og var i staden ei dobbeltrundig hurtigsjakkturnering.)

På grunn av dei høge pengepremiane og den uvanlege turneringsforma stiller alle dei beste spelarane i verda opp i turneringa - viss dei er blant dei 12 heldige som blir invitert. Turneringa blir sponsa av den nederlandske milliardæren og verdsmeisteren i fjernsjakk, Joop van Oosterom. Turneringa er kalla opp etter namnet til dottera til van Oosterom. Turneringa blir vanlegvis arrangert i mars.

Magnus Carlsen har deltatt i 2007, 2008, 2009, 2010 og 2011. I 2008 med ein delt andreplass totalt som resultat, i 2009 vart det delt førsteplass i blindsjakken og fjerdeplass totalt,, i 2010 vann han turneringa saman med Vassilij Ivantsjuk, og desse to vann også hurtigsjakken,  og i 2011 vart det andreplass totalt, og suveren siger i hurtigsjakken med 9,5 poeng av 11 moglege. 

Vladimir Kramnik har flest turneringssigrar med 6, medan Viswanathan Anand har 5.

Vinnarar av turneringa (samanlagt for blind- og hurtigsjakk) 

 1992 Vassilij Ivantsjuk
 1993 Ljubomir Ljubojevic
 1994 Viswanathan Anand
 1995 Anatolij Karpov
 1996 Vladimir Kramnik
 1997 Viswanathan Anand
 1998 Alexei Shirov og Vladimir Kramnik
 1999 Vladimir Kramnik
 2000 Alexei Shirov
 2001 Vladimir Kramnik
 2002 Aleksander Morozevitsj
 2003 Viswanathan Anand
 2004 Aleksander Morozevitsj og Vladimir Kramnik
 2005 Viswanathan Anand
 2006 Viswanathan Anand og Aleksander Morozevitsj
 2007 Vladimir Kramnik
 2008 Levon Aronian
 2009 Levon Aronian
 2010 Magnus Carlsen og Vassilij Ivantsjuk
 2011 Levon Aronian

Bakgrunnsstoff 
 Melody Amber-turneringa i 2006
 Melody Amber-turneringa i 2007
 Melody Amber-turneringa i 2008
 Melody Amber-turneringa i 2009
 Melody Amber-turneringa i 2010

Fotnotar 

 Denne artikkelen bygger på «Melody Amber-turneringa i sjakk» frå , den 28. juni 2008. 
 

Sjakkturneringar
Joop van Oosterom

Joop van Oosterom () var ein nederlandsk forretningsmann og sjakkspelar. Han var internasjonal fjernsjakkstormeister,og han vann den 18. og den 21. verdsmeisterskapen i fjernsjakk.

Joop van Oosterom var fødd i Hilversum. I 1955 vart han nederlandsk juniormeister, og kom på 7. plass i junior-VM. Etter avslutta utdanning satsa han likevel ikkje på sjakk, men grunnla IT-firmaet Volmac. I 1988 selde han sin lut i selskapet for om lag 1 milliard euro, og blei rekna som ein av dei ti rikaste nederlenderane.

Frå 1992 sponsa han ei sjakkturnering i sitt nye heimland Monaco, og kalla henbe opp etter dottera Melody Amber. 12 av dei sterkaste sjakkspelarane i verda blir kvart år invitert til å delta i ei turnering i blindsjakk og hurtigsjakk.

Van Oosterom var ein sterk fjernsjakkspelar. Allereie i 1980 vann han den nederlandske meisterskapen. Etter at han i 2002 kom på 2. plass i det 15. fjernsjakk-VM, lukkast han i 2005 å vinne den 18. verdensmeisterskapen, og deretter den 21. verdsmeisterskapen. Det er kjent at han i stort omfang bruka sjakkprogram og tar mot hjelp frå stormeistrar i sjakk. Dette er likevel ikkje forbode i noverande reglar for fjernsjakk, og motstandarane hadde høve til å gjere det same.

Kjelder

 Krysstabell for den 15. verdsmeisterskapen i fjernsjakk
 Krysstabell for den 18. verdsmeisterskapen i fjernsjakk
 Krysstabell for den 21. verdsmeisterskapen i fjernsjakk
 Denne artikkelen bygger på «Joop van Oosterom» frå , den 28. juni 2008. 

Nederlandske sjakkspelarar
Sjakkorganisatorar
Internasjonale fjernsjakkstormeistrar
Verdsmeistrar i fjernsjakk
Francisco Goya

Francisco José de Goya y Lucientes () var ein spansk kunstmålar og grafikar. Han var knytt til hoffet i Madrid, og arbeida for kongane Karl IV og Ferdinand VII. Han er kalla far til den moderne kunsten.

Goya var ein evnerik portrettmålar i tradisjonen frå Velázquez og Rembrandt, og han hadde stor påverknad på seinare kunstnarar som Édouard Manet. Goyas arbeid er prega av ein personleg stil og eit sterk sosialt samvit. Han produserte historiske og samfunnsdokumentariske komposisjonar, og karikaturar av kvardagsliv og eventyrscener. Mellom hans sterkaste og mest kjende arbeid er ein serie bilete som framstiller krigens gru og lidingar.

Goya vart gradvis døv frå 1792. Mot slutten av livet levde han eit inneslutta og produserte skremmande og gåtefulle bilete av galskap og livets skuggesider. Hans måleri frå denne perioden vert kalla Pinturas negras og enkelte menar at dette er eit varsel om den seinare ekspresjonistiske kunsten.

Goya levde sine siste år i sjølvpålagt politisk eksil i Bordeaux i Frankrike.

Berømte måleri

Bakgrunnsstoff 
 Om Goya på Artchive
 Biografi og bilder
 Artikkel om Goyas sene arbeider

Spanske målarar
Luftfartøy

Luftfartøy er ei samnemning på konstruksjonar som kan halde seg oppe i atmosfæren ved hjelp av luftas statiske eller dynamiske oppdrift. Ein definisjon på luftfartøy er ei kvar maskin laga for å fly i atmosfæren.

Luftfartøy vert ofte delte inn i to grupper:
 Luftfartøy som lettare enn luft, som varmluftsballongar og luftskip.
 Luftfartøy som tyngre enn luft, som fly og helikopter. 

 
Luftfart
Levon Aronian

Levon Aronian () er ein armensk sjakkspelar. På Verdssjakkforbundet FIDE si ratingliste per 1. april 2008 hadde han ein FIDE-rating på 2763, og var dermed rangert som verdas sjette beste sjakkspelar.

I mars 2006 vann Aronian overraskande superturneringa i Linares.

Han deltok også i 2006 for første gong i blindsjakk og hurtigsjakkturneringa Melody Amber som vart arrangert for 15. gang i tida 18.-30. mars 2006.

I 1994 vart han verdsmeister for spelarar under 12 år, og i 2002 vann han verdsmeisterskapen for juniorar.

I desember 2005 vann Aronian over Ruslan Ponomarjov frå Ukraina i siste runde, og vann dermed Verdscupen i sjakk i Khanty-Mansijsk i Russland. Dette kvalifiserte han til kandidatturneringa for verdsmeisterskapen i sjakk i mai/juni 2007. Her møtte han i kvartfinalen Magnus Carlsen, som mot alle odds kapra den siste kvalifiseringsplassen i den same verdenscupen. Aronian vann kvartfinalen med 7-5 etter eit jamnt og spennande oppgjer.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Aronian sine parti hos chessgames.com
 Aronian sitt ratingkort hos FIDE
 20 kritiske stillingar frå Aronian sine parti

Armenske sjakkspelarar
Stormeistrar i sjakk
Juniorverdsmeistrar i sjakk
Hokusai

Katsushika Hokusai () japansk 葛飾北斎 Katsushika Hokusai, var ein japansk biletkunstnar og ein av dei viktigaste utøvarane av den japanske kunstforma ukiyo-e. Det best kjende verket hans er fargetresnitt frå serien Dei 36 Fuji-prospekta.

Biografi 
Hokusai var fødd i Honjo rett aust for Edo (dagens Tokyo) i den niande månaden i det tiande året av Horeki-perioden (oktober-november 1760). Det biologiske opphavet er ukjent, men han blei adoptert av ein handverkarfamilie. Far hans, Nakajima Issai, laga speglar for hoffet til shogunen. 

Hokusai si interesse for teikning blei vakt i femårsalderen. Som attenåring hadde han noko erfaring med treskjæring og begynte i studioet til ukiyo-e-meisteren Katsugawa Shunsho. I 1779 viste han fram han sine første arbeid, nokre portrett av skodespelarar som han gav ut under namnet Shunro. På grunn av manglande respekt for prinsippa til meisteren måtte han forlata lærlingeplassen i 1785.

Hohusai reiste så rundt og bytta hyppig lærarar og skular. Han nytta meir enn 30 ulike namn og budde på om lag 90 ulike stader. Heile tida utvikla han sin kunst, og i 1782 gav han ut ei bok med eigne illustrasjonar.

Mellom 1796 og 1802 produserte Hokusai kanskje så mange som 30 000 bokillustrasjonar og andre fargetrykk. Han let seg inspirera av dagleglivet i Japan og av ulike legender.

Den store bølgja ved Kanagawa er truleg det best kjende verket hans. Biletet viser ei stor bølgje i ferd med å omfatta båtar og mannskap, med fjellet Fuji i bakgrunnen.

Innverknad 
Ved midten av 1800-talet hadde japanske trykk stor innverknad på vestleg kunst, og impresjonistar som Claude Monet, Edgar Degas, og Henri de Toulouse-Lautrec fann inspirasjon i japanske trykk. Kopiar av tresnitta til Hokusai hadde stor innverknad på vestleg kunst, mellom anna Vincent van Gogh og Paul Gauguin. Kunsta hans er høgare verdsett i vestleg kunst enn i Japan.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Hokusai» frå , den 28. juni 2008.

Bakgrunnsstoff 

Japanske målarar
Aotea Harbour

Aotea Harbour er eit av tre større innløp frå Tasmanhavet som dannar naturlege hamner på kysten til regionen Waikato på Nordøya på New Zealand. Hamna ligg mellom Raglan Harbour i nord og Kawhia Harbour i sør, 30 km sørvest for Hamilton.

Bakgrunnsstoff 
 Turistside for Aotea Harbour 

Waikato
Hamner på New Zealand