alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Idi Amin

Idi Amin (fødd ca. 1928 i Koboko, død 16. august 2003 i Jidda, Saudi-Arabia) var ein ugandisk offiser og politikar; president og diktator i perioden 1971–1979. Nøyaktig fødselsdato er ukjend, men Amin brukte 1. januar som fødselsdag.

Amin vart kjent som ein svært brutal leiar og vart på 1970-talet samanlikna med historiske personar som Caligula, Hitler, Beria og Himmler. I fleire av nabolanda vart han stempla som «sadist, mordar, fascist og undertrykkjer».

Karriere 
Idi Amin innleidde den militære karrieren sin i 1946, då han verva seg til den britiske hæren i regimentet King's African Rifles (KAR). Han vart gjentekne gonger austafrikansk meister i tungvektsboksing i åra 1951–1960. I løpet av desse åra steg han i gradane, og etter at Uganda vart sjølvstendig i 1962 vart han utnemnd til sjef for hæren i 1966. Amin var ein av frontfigurane under militærkuppet i 1971, då den dåverande presidenten, Milton Obote, vart styrta, og Amin vart leiaren i landet. 

Etter at Amin hadde utnemnd seg sjølv til president på livstid, og utvist alle asiatar frå landet med alvorlege konsekvensar for ugandisk økonomi, byrja han å få verdsopinionen imot seg.  Den omsynslause forfølginga hans og massemord på menneskje frå blant anna acholi- og langostammene gjorde ikkje situasjonen betre. I 1978 vart Uganda invadert av eksilnasjonalistar og tanzanianske styrkar, og året etter greidde ein å styrta Amin, som då flykta til Libya. 

Han busette seg seinare  i Saudi-Arabia, der han levde fram til han døydde i 2003.

Anna 

 Den antekne syfilisen-sjuke diktatoren, som gjekk under namnet «Afrikas slaktar», vert i dag rekna for å vera skyldig i fleire hundre tusen døden til menneske eller forsvinning.

 Idi Amin vart presentert i filmen Highway to Hell der han hadde bordreservasjon saman med Adolf Hitler og Kleopatra VII av Egypt som begge allereie var til stades.

 I slutten av november 2014 sende sonen, Hussein Amin, ei klaga på nekrologen til The Guardian frå 2003. Her påpekte han det han meinte var faktafeil, blant anna at faren var fødd i 1928, ikkje 1925.

Hausten 1979 vart eit 80-tals Norad-tilsette bistandsarbeidere med famile nekta vidare opphald i Uganda. Dei vart loddrett kasta ut, fekk 24 timar på å pakka og avvikle. Dei vart førebels sende til Dar-es-Salaam, før retur til Noreg.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Idi Amin» frå ,  den 14. oktober 2018.

Bakgrunnsstoff

 Biografi om Amin
 Ein annan biografi om Amin

Døde i 2003
Fødde i 1925
Fødde på 1900-talet
Milton Obote

Milton Obote () var ein ugandisk politikar som var statsminister i landet 1962–1966 og president 1966–1971 og dessutan 1980–1985. 

Obote var fødd i Akokoro i Lango-distriktet i Uganda. Han tilhøyrde langofolket.

Milton Obote vart den fyrste statsministeren i det sjølvstendige Uganda i 1962. I 1966 avsette han presidenten og kongen av Buganda, Edward Mutesa II, og utropte seg sjølv til president med sterk presidentmakt. 25. januar 1971 vart Obote avsett i eit statskupp leidd av Idi Amin. 

Etter at Tanzania og ugandiske opprørarar styrta det blodige styret til Amin i april 1979, kom Obote tilbake til makta. Styret hans i perioden 1980–1985 var prega av ein blodig borgarkrig med store sivile tap.

I 1985 vart Obote avsett av militære leiarar i hans eigen hær, Tito Okello og Bazilio Olara-Okello. Obote levde deretter i eksil i Zambia resten av livet. Han døydde på sjukehus i Sør-Afrika, nesten 81 år gammal.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Milton Obote» frå ,  den 14. oktober 2018.

Bakgrunnsstoff 
 Obote Series – a series of articles and interviews published in The Monitor
 Amnesty International report on Uganda.
 UPC official Website

Ugandiske presiedentar
Ugandiske statsministrar
Representant på staden

Representant på staden er ein tittel som mellom anna vert brukt av bistandsorganisasjonar, som Norad, Kirkens Nødhjelp, Norsk folkehjelp og andre om  ein representant som er send ut og leier verksemda i bistandslandet. I nokre bistandsland er Norad-representanten òg ambassadør.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Stedlig representant» frå ,  den 14. oktober 2018.  
 

Titlar
Utvikling
Tidsvitne

Eit tidsvitne er ein person som sjølv har opplevd historiske hendingar, og som dermed kan forsyna ettertida med eigne minne frå hendingane. Minne er vurderte som historisk kjeldematerial av stor verdi.

Uttrykket er særleg brukt i samband med overlevande frå konsentrasjonsleirane under andre verdskrig.

Referansar 

Historie
Norske ord og uttrykk
Lommedalsbussen

Lommedalsbussen AS er eit tidlegare norsk busselskap som vart starta 11. juli 1923 av gardbrukaren Gunder Krydsby i Lommedalen, på oppdrag for Lommedalens vel. Han trafikkerte først mellom Lommedalen og Sandvika, seinare til Oslo. Etter kvart utvida selskapet med ny rute Oslo–Økri, seinare forlenga til Rykkinn. Endehaldeplassen i Lommedalen var lenge Guriby bru, men vart seinare forlenga til Bykrysset.

Lommedalsbussen var i Krydsby-eiget til familien fram til 1990-talet då den vart kjøpt opp av Bærums Forenede Bilruter (BFB), og seinare overteke av Norgesbuss. 

Den første bussen til selskapet var ein ombygd lastebil med plass til 15–16 passasjerar i to langsgåande trebenkar.

Lommedalsbussen hadde stor vekst utover frå 1960-talet. Det kom først og fremst av stor bustadsbygging i ruteområdet til selskapet. På 1970-talet vart det òg oppretta eiga turbilavdeling og turbussane til selskapet kunne påtreffast både i Noreg og ei rekkje land i Europa. I fleire år hadde Lommedalsbussen fast køyring mellom Oslo og Warszava.

Statistikken frå 1978 illustrerer omfanget av verksemda til selskapet: 59 heilårs tilsette, 41 personbussar og sju andre køyretøy.

1. desember 1992 vart aksjane til selskapet overtekne av Bærums Forenede Bilruter AS.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Lommedalsbussen» frå ,  den 24. oktober 2018.  
 

Litteratur
 

Historie i Bærum
Tidlegare norske busselskap
Det Norske Akademis ordbok

Det Norske Akademis ordbok (forkorta NAOB) er eit digitalt ordboksverk over norsk bokmål og riksmål som består av  artiklar eksemplifisert med  sitat. Det er utgjeve av Det Norske Akademi for Språk og Litteratur og Kunnskapsforlaget og vart lansert i januar 2018. NAOB er fritt tilgjengeleg og blir løpande oppdatert.

NAOB er ei vidareføring av Norsk Riksmålsordbok, som vart utgjeven i seks trykte bind i perioden 1937–1995, men er likevel eit nytt og sjølvstendig verk, skapt for bruk på internett. Ordboka har Svenska Akademiens ordbok og Oxford English Dictionary som førebilete.

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell nettstad

Bøker frå 2017
Norske ordbøker
Riksmål
Raude hundar

Raude hundar (Rubella) er ein barnesjukdom med utslett som vert forårsaka av rubellaviruset. Han er vanlegvis ein uskuldig sjukdom med feber og eit småflekka utslett. Raude hundar er òg ein reisesjukdom. Dette tyder auka risiko for å få barnesjukdomen ved reising. MMR-vaksinen som gjev vern mot raude hundar vert gjeven som ein del av barnevaksinasjonsprogrammet.

Tilstanden 
Det medisinske namnet på raude hundar er rubella etter det latinske opphavsordet ruber, som tyder 'raud'. Raude hundar er som regel ufarlig hos barn, men det vert vaksinert mot sjukdomen i barnevaksinasjonsprogrammet fordi det gjev alvorlege misdannelser hos foster når gravide vert smitta. 

Foster som er yngre enn 20 veker kan skadast viss gravide vert smitta (spontanabort eller medfødde misdanningar). Dette er årsaka til av vaksine vert rådt til. Dei fleste barn vert vaksinert. Men vaksine skal ikkje verta til gjeve gravide. Men enkelte utbrot i enkelte delar av folkesetnaden finst. Det vil alltid vera nokon som av einkvan grunn ikkje er vaksinert. Barnet er mest smittsamt 4 dagar før og opp til 7 dagar etter utslettet bryt ut. I land utan vaksinering vil sjukdomen opptre i epidemiar med nokre års mellomrom.

Kjelder

Røde hunder i Store medisinske leksikon

Barnesjukdomar
Virussjukdommar
Sjukdommar i hud og underhud
MMR-vaksine

MMR-vaksinen er ein immuniserande vaksine mot kusma, meslingar og raude hundar. Namnet kjem av dei engelske namna på sjukdomane: Mumps, measles og rubella.  Vaksinen vart først utvikla av Maurice Hilleman ved Merck på slutten av 1960-åra.

Vaksinen består av ei blanding av tre levande, men svekka virus og vert gjeven i form av ei enkelt sprøyte. Internasjonalt er det ein svært utbreidd vaksine. I det norske barnevaksinasjonsprogrammet vert MMR-vaksinen gjeven når barn er 15 månader gamle og i 6. klasse. MMR-vaksinen har vore ein del av det norske barnevaksinasjonsprogrammet sidan 1983. MMR-vaksinen erstatta meslingevaksinen, som hadde vore ein del av barnevaksinasjonsprogrammet sidan 1969, og raude hundar-vaksinen som hadde vore med sidan 1978.

Effekt 

Meslinger, kusma og raude hundar er svært smittsame sjukdomar og før innføringa av vaksinen var det regelmessig små epidemiar, vanlegvis med 3–4 års mellomrom, og størstedelen av folkesetnaden fekk sjukdomane. Hele 97 % av dem som vart fødd før innføringa av vaksinen gjennomgjekk ein meslingeinfeksjon. Før innføringa av meslingevaksinen fekk 20 000–30 000 menneske i Noreg meslinger kvart år. Av desse fekk 20-30 hjernebetennelse (encefalitt) og 5-10 døydde. Vaksinen har vore svært effektiv og dei siste åra har det berre vore nokre sporadiske tilfelle av meslinger, kusma og raude hundar i Noreg. I fattigare delar av verda er det enno mange som ikkje har tilgjenge på vaksinane, og ein reknar med at det i verda kvart år døyr drygt 100 000 barn under fem år av meslinger, spesielt blant underernærte barn og flyktningar.

Biverknader og kontrovers 
Det er få alvorlege biverknader av MMR-vaksinen. Dei fleste opplever ein ømheit og svie på stikkstaden. Opp til 20 % opplever lett feber. Utslett og leddsmerter kan òg førekoma. Alvorlege biverknader i form av anafylaktiske allergiske reaksjonar kan finnast, men er svært sjeldne.

I 1998 publiserte den dåverande legen Andrew Wakefield ein artikkel i det vitskaplege tidsskriftet The Lancet om ein mogleg samanheng mellom MMR-vaksinen og autisme og inflammatorisk tarmsjukdom hos tolv pasientar. Funna vekte internasjonal merksemd og førte til at mange foreldre ikkje ville la borna sine vaksinerast med MMR. Andre forskarar gjorde ei rekkje oppfølgende studium, men ingen viste nokon samanheng mellom vaksinen og autisme. I 2010 trekte The Lancet tilbake artikkelen og kalla han uærleg. Wakefield mista lege-lisensen sin i 2010, og i 2011 meinte British Medical Journal å kunna dokumentera at Wakefield si studie i stor grad var rein svindel.  Det herskar i dag semje om at det ikkje finst nokon samanheng mellom autisme og MMR-vaksinen.

Høgsterettsdom 
Noregs Høgsterett fann i dom av 12. november 2015 ein erstatningsrettsleg samanheng mellom MMR-vaksinen og multippel sklerose. Symptom debuterte hjå ein pasient få dagar etter vaksinasjon. Tidlegare har Borgarting lagmannsrett funne ein tilsvarande samanheng mellom denne vaksinen og transvers myelitis, ein betennelse i ryggmargen.

Referansar 

Vaksinar
Douglas DC-3

Douglas DC-3 – Douglas Dakota eller  C-47 er eit av dei mest produserte transportflya i verda. Prototypen flaug første gong den 22. desember 1935. Flyet vart utvikla av Douglas Aircraft Corporation og er ei vidareutvikling av DC-2, som er eit passasjar- og postfly.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Douglas DC-3» frå ,  den 14. oktober 2018.  
 

Fly under andre verdskrigen
Passasjerfly
Transportfly
Karragenan

Karragenan er eit finmale pulver som er produsert av raudalgar. Stoffet er i næringsmiddelteknologien brukt som fortjukkingsmiddel og stabilisator i mellom anna iskrem, sjokolademjølk og ferdigproduserte puddingdessertar, og har den eigenskapen at det dannar gelé når det blir blanda med mjølk. I produkt med redusert feittinnhald kan karragenan tilsetjast for å gjere konsistensen saftigare, til dømes i produkt som pølser og leverpostei. E-nummeret til stoffet er E407.

Karragenan har inkje næringsinnhald. Kjemisk er det eit heterogent polysakkarid bygd opp av dei enkle sukkerartane D-galaktose og 3,6-anhydro-D-galaktose. Karragenan har vorte kopla til danning av betennelse i tjukktarmen, som mellom anna kan føre til tarmkreft. Andre studiar utførte av Livsmedelsverket i Sverige og Verdas helseorganisasjon (WHO) vurderer stoffet som trygt å få i seg. I Noreg har matprodusentar som Nortura og Orkla ASA vedteke å fase ut karragenan frå alle produkta sine.

Referansar 

Fortjukkingsmiddel
Polysakkarid
Stabilisatorar
Hurum-ulukka

Hurum-ulukka var ei flyulykke som fann stad den 20. november 1949 klokka 16.56 då eit fly frå flyselskapet Aero Holland styrta i skogen på Hurum. 30 av til saman 31 passasjerar og heile besetninga på 4, til saman 34 personar, omkom. Flyet som styrta under innflyging til Fornebu lufthamn var eit Douglas C-47 Skytrain med registreringsnummer PH-TFA.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Hurum-ulykken» frå ,  den 10. juli 2019. 
 oppgav desse kjeldene:  
 

Luftfartsulukker i Noreg
Hurum kommune
Maskinomsette artiklar som treng gjennomgang
Padling under Sommar-OL 1972

Padling under Sommer-OL 1972 i München fann stad på Oberschleißheim regattabane nord om byen i dagane frå 5. til 9. september. Nett som sist tevla menn og kvinner i høvesvis tre og to fartøyklassar i kajakk, medan dei to kanoøvingane var for menn åleine. Sovjetunionen vann seks gullmedaljar, også Aust-Tyskland sikra seg seks medaljar, fire av dei i gull. Noreg vann bronse i firarkajakk/K4.

Kajakk

K1 1000 meter 

Dato: 9. september 1972

K2 1000 m 

Dato: 9. september 1972

K4 1000 m 

Dato: 9. september 1972

Kvinner

K1 500 m 

Dato: 9. september 1972

K2 500 m 

Dato: 9. september 1972

Kano

Kano1 1000 m 

Dato: 9. september 1972

Kano2 1000 m 

Dato: 9. september 1972

Kjelder

Sommar-OL 1972
Padling
Sport i 1972
1972 i Vest-Tyskland
Jan Johansen

Jan Johansen () er ein norsk tidlegare kajakkpadlar frå Tønsberg som saman med Steinar Amundsen, Tore Berger og Egil Søby vart olympisk meister 1968 i firarkajakk, europameister 1969, verdsmeister 1970 og vinnar av OL-bronse 1972 i same øvinga. Johansen var medlem i Tønsberg Kajakklubb.

Johansen vann elles VM-sølv 1966, EM-sølv 1969 og VM-sølv 1971 i toarkajakk i par med Egil Søby. Han vann 6 nordiske meistertitlar og i perioden 1962–83 34 NM-medaljar, fire i einarkajakk. Johansen vart tildelt kongepokalen i 1965 og Fearnleys olympiske ærespris i 1968.

Kjelder
Store norske leksikon

Norske padlarar
Olympiske meistrar for Noreg
Olympiske bronsemedaljevinnarar for Noreg
Medaljevinnarar under sommar-OL 1968
Norske deltakarar under sommar-OL 1968
Padlarar under sommar-OL 1968
Medaljevinnarar under sommar-OL 1972
Norske deltakarar under sommar-OL 1972
Padlarar under sommar-OL 1972
Vinnarar av Fearnleys olympiske ærespris
Folk frå Tønsberg
Wet lease

Wet lease er eit leigearrangement der eit flyselskap leiger ut eit fly med fullstendig besetning til eit anna flyselskap (leigetakar). Eigarselskapet sørger også for vedlikehald, forsikring og liknande. Leigetakaren betalar for den tida han nyttar flyet, held drivstoff og betaler landingsavgifter, skattar og andre utgifter forbunde med drifta. Flyet brukar flightnummeret til leietakaren. Ein wet lease varer vanlegvis frå ein månad til to år. Leigetilhøve på under ein månad vert vanlegvis vurderte som eit «ad-hoc charter». Wet lease vert ofte nytta for å dekka  behovet for ekstra fly under høgsesong, når dei eigne flya til selskapet må gjennpm større vedlikehald eller for å dekka inn behov ved skiping av nye ruter. 

Bakketenester vert vanlegvis utført av leietakaren. Ved lengre leigetilhøve vert flyet vanlegvis målt som dei øvrige flya til leietakaren, og utover framtrer det som leietakaren sine eigne.

Ofte brukar leietakaren si eiga kabinbesetning, og i slike tilfelle er leigetilhøvet ein «damp lease»

«Dry lease» refererer til å berre leige fly utan besetning der leietakar sørger for alle driftsutgiftene.

Sjå òg 

 Dry lease

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Wet lease» frå ,  den 15. oktober 2018.  
 

Engelske ord og uttrykk
Luftfart
Saab Scandia

Saab 90 Scandia var eit to-motors sivilt passasjerfly, konstruert og bygd av Svenska Aeroplan Aktiebolaget (SAAB) i Linköping i Sverige.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Saab Scandia» frå ,  den 15. oktober 2018.

Bakgrunnsstoff 

 MyAviation.net photo gallery
 Fem ulukker med Saab Scandia i Brasil

Passasjerfly
Maskinomsette artiklar som treng gjennomgang
Mohammed bin Salman

Mohammed bin Salman (arabisk محمد بن سلمان بين عبد العزيز آل سعود, Muḥammad bin Salmān bin ‘Abd al-‘Azīz Āl Su‘ūd) () er kronprins av Saudi-Arabia og forsvarsministeren i landet. Han er òg sjef for det kongelege hoffet.

Bakgrunn 
Mohammed bin Salman er son av kong Salman bin Abdulaziz i hans tredje ekteskap med Fahda bint Falah bin Sultan. Han har ein bachelorgrad i rettsvitskap frå King Saud University. Han har tidlegare arbeidd i privat sektor, mellom anna som konsulent for ekspertkommisjonen i den saudiske regjeringa.

Kong Salman bin Abdulaziz utnemnde sin son Mohammed bin Salman til forsvarsminister og sjef for rådet for økonomi- og utviklingsspørsmål i april 2015. Han har gjort seg kjend for sine freistnader på å modernisera Saudi-Arabia med vestlege verdiar, til dømes fekk kvinner frå og med 24. juni 2018 lov til å køyra bil. Han har eit reformvenleg syn på landet, men har samtidig leia landet inn i eit hardare autoritært regime. Han vert skildra som makta bak sin far, kong Salman.

Mohammed bin Salman vart utnemnd til kronprins i juni 2017.

Han har vore gift med prinsesse Sara bint Mashour Al Saud sidan 2008, og saman har dei fire born.

Kontroversar 
Han er skulda for å skapa instabilitet i Midtausten, fordi han mellom anna set menneskerettsaktivistar i fengsel, militær intervensjon i Jemen, eskalering av den diplomatiske krisa mellom Saudi-Arabia og Qatar, og for å ha sette i gang ei ny diplomatisk krise med Libanon. I tillegg har han  arrestert medlemmar av den saudiske kongefamilien i november 2017.

Han er òg skulda for for å ha gitt ordre til drapet på journalisten Jamal Ahmad Khashoggi.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Mohammed bin Salman» frå ,  den 15. oktober 2018.  

Saudiarabiske kongelege
Saab-Scania

Saab-Scania vart eit svensk selskap stifta i 1. september 1969,  då fly- og bilprodusenten Saab og lastebil- og bussprodusenten Scania slo seg saman. Saab og Scania hadde begge eigarinteresser frå familien Wallenberg, og ein ville skapa eit svensk storkonsern innan industri.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Saab-Scania» frå ,  den 15. oktober 2018.  

Skipingar i 1969
Svenske føretak
Bilfabrikkar
Airliners.net

Airliners.net er ein nettstad som vart grunnlagd av svenske Johan Lundgren i 1996 som Pictures of Modern Airliners.  Han vart sels til Demand Media i 2007 redesigna i 2016.
På nettstaden kan ein sjå på og senda inn bilete av fly, helikopter og lufthamner, og i dag omfattar samlinga over 1 million bilete. Ein del av nettstaden er avgrensa for betalande medlemmar.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Airliners.net» frå ,  den 15. oktober 2018.  
 
Denne artikkelen bygger på «Airliners.net» frå ,  den 23. oktober 2018.  
 

Skipingar i 1997
Svenske nettstader
Engelskspråklege nettstader
Oppslagsverk tilgjengelege på Internett
Luftfart
NM i turn 1982 for menn

Noregsmeisterskapen i turn 1982 for menn vart avvikla i Sandefjord helga 6.-7. novemer 1986. Deltakarane tevla i tolvkamp, dobbelt program i alle seks øvingane med både obligatoriske og sjølvvalde program i øvingane.

Tolvkamp

Kjelder
Sportsboken 82-83. Sportsboken As/Hjemmets bokforlag As. 1982.

Noregsmeisterskap i 1982
Noregsmeisterskap i turn
Idrettstilskipingar i Vestfold og Telemark
Idrett i Sandefjord
NM i turn 1983 for kvinner

Noregsmeisterskapen i turn 1983 for kvinner vart arrangert i Skedsmo helga 17.-18. september 1983. Deltakarane tevla i åttekamp etter obligatoriske og sjølvvalde program i dei fire ordinære øvingane; bom, frittståande, hopp og skranke.

Åttekamp

Kjelder
Sportsboken 83-84. Sportsboken As. Stavanger 1983.

Noregsmeisterskap i 1983
Noregsmeisterskap i turn
Idrettstilskipingar i Viken
Idrett i Lillestrøm
Renee Cox

Renee Cox () er ein jamaicansk-amerikansk kunstnar, fotograf, førelesar, kurator og politisk aktivist. Verket hennar blir rekna som del den feministiske kunstrørsla i USA. Nokre av dei best kjende og kontroversielle verka hennar er Queen Nanny of the Maroons, Raje og Yo Mama's Last Supper, som også er døme på black feminism-perspektivet hennar.

Bakgrunn
Cox vart fødd i Colgate på Jamaica. Familien hennar høyrde til den øvre middelklassen. Dei flytta seinare til Scarsdale i New York.

Cox studerte film ved Syracuse University. Ho tok mastergrad ved School of Visual Arts i New York, og studerte deretter i eit år på Whitney Museum of American Art sitt Independent Study-program.

Etter studia konsentrerte ho seg om fotografi. Ho verka som assisterande moteredaktør ved Glamour Magazine og var deretter tre år i Paris der ho verka som motefotograf for blad som Votre Beaute og Vogue Homme og for designerar som Issey Miyake og Claude Montana.

Utstillingar

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Renee Cox» frå ,  den 15. oktober 2018.

Bakgrunnsstoff

Renée Cox: A Taste of Power. Intervju i Aperture.
Renee Cox. Presentasjon ved Brooklyn Museum.

Jamaicanske kunstnarar
USA-amerikanske kunstnarar
Jamaicanske fotografar
USA-amerikanske fotografar
USA-amerikanarar av jamaicansk opphav
Snarumselva

Snarumselva er ei fem mil lang elv i Viken frå sørenden av innsjøen Krøderen og ut i Drammenselva ved Geithus jarnbanestasjon på Geithus. Elva er såleis forlenginga av Hallingdalselva nedstraums Krøderen. På strekninga frå Krøderen, med vassflata på ei høgd mellom 133 og 130 meter over havet, til utløpet i Drammenselva 33 meter over havet, ligg Ramfoss kraftverk (30 MW) i den øvste delen og Kaggefoss kraftverk (86 MW) i den nedste.

Elva renn gjennom kommunane Krødsherad og Modum.

Kjelder
 snl.no: Snarumselva

Elvar i Viken
Geografi i Krødsherad
Geografi i Modum
Abeng

Abeng (frå twi abεŋ, abεn) er eit blåseinstrument knytt til maroonar på Jamaica. Det er eit naturhorn som er blitt brukt til kommunikasjon og seremoniar, og er blitt eit symbol for maroonane.

Ein abeng blir laga av eit dyrehorn, som regel kuhorn. Ein bles i det ved å ha leppene mot eit hol på sida av hornet. Tonen blir variert ved hjelp av å flytta tommelen over eit lite hol i tuppen av hornet.

Maroonane har brukt det til å senda signal med frå den første maroonkrigen til nyare tid.
Lyden frå hornet kan herma etter tonelaget og rytmen i ei avgrensa gruppe twi-ord, slik at ein kan bruka det til å kommunisera over avstand. I konfliktar kunne det til dømes brukast til å fortelja om kor mange soldatar som nærma seg og kva rute dei tok, eller til å gje ordre til eigne soldatar, på ein måte berre maroonar forstod. Dette gjorde lyden frykta blant britiske soldatar, og ved kamp kunne det også blåsast kontinuerleg for å skremma dei.

I dag blir hornet brukt til høgtider, til å kalla inn til folkemøte og til å dela viktige nyhende.
Hornet har ei viktig rolle i alle maroon-seremoniar.

Abeng er både eit symbol for maroonar og for frigjering. På 1960-talet blei ei radikal avis på Jamaica kalla Abeng.
I 1984 gav Michelle Cliff ut romanen Abeng som tok for seg kolonihistoria til Jamaica.

Kjelder

Bakgrunnsstoff
Presentasjon av abeng med bilde ved Jamaica Information Service
Maroonar på Jamaica
Naturhorn
Jamaicansk kultur