alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Druide

Druide (frå latin pl. druidae, via fransk og engelsk) var ein religiøs klasse hos fleire folk som tala keltiske språk. Dei var truleg både dommarar, spåmenn og prestar, og klassen kan ha vore delt i underklassar som reine druidar, filid (irsk) sjåarar og bardi (irsk) diktarar. Det er kjelder for at både menn og kvinner på Irland kunne vera druidar, om det same var tilfelle på det europeiske fastlandet veit ein ikkje.

Ein veit lite om druidanes religiøse tru, mellom anna av di det var ein heilt munnleg tradisjon som berre innvigde tok del i. Religionen inneheld likevel ofringar av dyr og menneske, og ein trudde på sjelevandring. Det er ikkje samband til sjamanisme.

Druidane blei utrydda under Romarstyret, mest kjend er massakren på Anglesey i 61. På Irland forsvann dei etter at kristendommen kom.

Ein finn druidisme som ei grein av moderne heidenskap, dette er ei moderne oppfinning.

Ordsoge 
Opphavet til ordet er uviss. Det latinske druidae og greske druidai peikar mot ei gallisk rot druvis som aldri er funnen. Det finst fleire hypotesar om galliske og greske røter i ord som tyder eik, skog og vis. Ingen av desse hypotesane har vunne fram.

Det gamalirske ordet drui finn ein ofte omsatt med druide. Dette er ikkje heilt rett, som det moderne irske ordet draoi kan det òg tyde trollmann, sjåar, spåmann. Det gamle ordet kunne også tyde ein med kunnskap, mens det i moderne tid også kan tyde ein som gjer pek.

Kjelder 

Keltisk mytologi
Bifurkasjon

Sjå òg anatomisk bifurkasjon

Ein bifurkasjon, gaffeldeling, er i geografisk tyding ei forgreining av ei vasskjelde til to eller fleire elver. Det skjer når
 ei ny elv bryt ut og forlèt hovudelvelaupet, som når Tärendöelva i Sverige bryt ut frå Torneelva og endar i Kalixelva nær Junosuando eller når Casiquiarekanalen i Venezuela bryt ut frå Orinoco og endar i Rio Negro
 når ein innsjø eller eit myrområde har meir enn eitt utlaup, som i dømet Lesjaskogsvatnet som er kjelde til Rauma og til Gudbrandsdalslågen.

Kjelder 
 Aschehoug og Gyldendals Store norske leksikon, 4. utgåve, 2005-07
 Caplex artikkel bifurkasjon

Hydrologi
Saljut 2

Saljut 2 (kyrillisk skrift Салют-2) var ein romstasjon som Sovjetunionen skaut opp den 4. april 1973. Saljut 2 var i motsetnad til forgjengaren ikkje ein del av Saljut-programmet, men ein del av Almaz-programmet. Den fekk namnet Saljut for å skjule at det var ein militær romstasjon. 

Den 11. april 1973 vart 4 solcellepanel rivne av romstasjonen som dermed mista all straumforsyninga om bord. Den 28. mai 1973 entra Saljut 2 jordatmosfæra og brann opp.

Bakgrunnsstoff 
 The Almaz Space Station Program

Romstasjonar
Sovjetisk romfart
Almaz-programmet
Romutforsking i 1973
Anatomisk bifurkasjon

Sjå òg bifurkasjon for bruk i geografi.

Ein bifurkasjon (frå latin bi- to+furca gaffel) i anatomien er ei deling i to greiner. Dette finn ein til dømes i luftrøyret (bifurcatio tracheae) og i lungepulsåra.

Kjelde 
 Audun Øyri: Norsk medisinsk ordbok. Oslo, 1988

Anatomi
Marche

Marche er ein av tjue regionar i Italia. Det ligg sentralt i landet og grensar til Emilia-Romagna og republikken San Marino i nord, Toscana i nordvest, Umbria i vest, Abruzzo og Lazio i sør og Adriahavet i aust. Bortsett frå elvedalar og og den ofte svært smale kyststripa er landet åslendt. I indre område er regionen enno meir kupert , og sjølv i dag er det lite kommunikasjon frå nord til sør, bortsett frå vegane gjennom fjellovergangane.

Historie 
Marche vart i antikken kjend som Picenum-området. Langs kysten budde senonarar, ei gallisk stamme. Dei vart erobra av romarane i slaget ved Sentinum i 295 fvt.. Romarane grunnla så fleire koloniar i området og knytte dei til Roma med vegane Via Flaminia og Via Salaria. Ascoli var sete for den italiske motstandsrørsla under forbundsfellekrigen (91-88 fvt.).

Etter Vestromarriket sitt fall vart regionen invadert av gotarar og etter den gotiske krigen vart det ein del av den austromerske eksarkatet Ravenna (Ancona, Fano, Pesaro, Rimini og Senigallia danna den såkalla Pentapolis). Etter at eksarkatet braut saman kom området ei kort stund inn under langobardarane, men vart erobra av Karl den store på 700-talet. På 800- til 1000-talet vart markgrevskapa Camerino, Fermo og Ancona oppretta (marche er fleirtalsforma av «markgrevskap» på italiensk) og dette har gjeve det moderne namnet til regionen. 

Marche vart så formelt ein del av Kyrkjestaten, men det meste av området vart styrt av lokale lensherrar, medan dei store byane styrte sg sjølv som frie kommunar. På 1100-talet klarte kommunen Ancona å stå imot både Fredrik I og Republikken Venezia og vart sjølv ein maritim republikk. Legaten Gil de Albornoz gjorde eit forsøk på å gjenopprette Kyrkjestaten sitt herredøme over området på 1300-talet, men det vart berre kortvarig. 

I renessansen var det mange stridar mellom rivaliserande aristokratiske familiar, som husa Malatesta i Rimini, Pesaro og Fano, og Montefeltro i Urbino. Frå 1500-talet vart Marche igjen ein fast del av Kyrkjestaten og den siste sjølvstendige einingar, Hertugdømet Urbino, vart oppløyst i 1631. I napoleonstida vart den kortvarige Republikken Ancona oppretta i 1797, og etter dette vart han ein del av Den romerske republikken og Kongedømet Italia (1808-1813), før det vart okkupert ei kort stund av Joachim Murat. Marche gjekk tilbake til Kyrkjestaten fram til 4. november 1860, då han vart annektert av det samla Italia etter ei folkeavstemming.

Provinsar 
Marche er delt inn i fem provinsar:

 Ancona
 Ascoli Piceno
 Fermo
 Macerata
 Pesaro e Urbino

Demografi 

Byar i Marche med 50 000 innbyggjarar eller meir:

Bakgrunnsstoff 
 imarche.net
 Kart over Marche 
 Mat og levesett i Marche

 
Regionar i Italia
Vinområde i Italia
Liguria

Liguria er ein region på nordvestkysten av Italia og det tredje minste av dei tjue regionane i landet. Hovudstaden er Genova.

Geografi 
Liguria grensar til Frankrike i vest, Piemonte i nord og Emilia-Romagna og Toscana i aust. Det ligg ved Liguriahavet (eit nordleg havområde i Middelhavet). Kyststripa dannar Den italienske rivieraen og lenger inne i landet ligg Dei liguriske Alpane i vest og Dei liguriske Appenninane i aust. Trass i at regionen er tett folkesett består halvparten av arealet av skogområde. Den liguriske kysten har eit typisk middelhavsklima, i motsetnad til det delvis kontinentale klimaet i Podalen i nord. I januar har Genova ein normaltemperatur kring 8-10 °C, utan frost som oftast berre oppstår i fjellområda. Om sommaren ligg temperaturen omkring 25-30 °C.

Det kan stundom kome mykje regn og fjella som ligg nær kysten dannar ein orografisk effekt, slik at Genova kan få opp mot 2000 mm i året. Normale nedbørsmengder rundt Middelhavet er rundt 500–800 mm. 

Liguria er delt inn i fire provinsar:

 Genova
 Imperia
 La Spezia
 Savona

Historie 
Liguria er eit svært gamalt namn som går tilbake til førromersk tid. Ligurarane slo seg i antikken ned ved middelhavskysten frå Rhônedalen til Arnodalen, men seinare vart folket blanda med galliske innvandrarar og den gallisk-liguriske kulturen. Regionen vart offisielt underlagt og kolonisert av Den romerske republikken på 100-talet fvt. I mellomalderen fekk Genova stadig meir kontroll over Liguria, som deler det meste av historia si med byen. Bortsett frå eit par periodar på 1400- og tidleg på 1500-talet då området var under anten Hertugdømet Milano eller Frankrike, styrte Republikken Genova området fram til 1796, då Napoleon Bonaparte omorganiserte området til Den liguriske republikken. Republikken vart kortvarig og vart annektert av Frankrike i 1805. Etter napoleonskrigane enda i 1815 vart området annektert av Kongedømet Sardinia.

Demografi 
Under den store økonomiske krisa i 1980- og 1990-åra flytta 200 000 innbyggjarar frå Liguria, men etter at dei økonomiske tilhøva betra seg seint på 1990-talet flytta mange tilbake.

Byar i Liguria med meir enn 50 000 innbyggjarar:

Bilete

Bakgrunnsstoff 

 Kart over Liguria

Kjelde 

 
Regionar i Italia
Vinområde i Italia
Friuli-Venezia Giulia

Friuli-Venezia Giulia (friulisk: Friûl-Vignesie Julie, tysk Friaul-Julisch Venetien, slovensk Furlanija - Julijska krajina, venetiansk Friul-Venezsia Jułia) er ein av fem autonome regionar i Italia. Han vart tidlegare kalla Venezia Euganea. Hovudstaden er Trieste (slovensk Trst, tysk Triest) og han har eit areal på 7 856 km² og om lag 1,2 millionar innbyggjarar. Med ei naturleg opning til sjøen for mange sentraleuropeiske land går det fleire hovudfartsårer i regionen mellom aust og vest i Sør-Europa.

Geografi 

Regionen ligg nordaust i Italia og grensar til Veneto i vest, Austerrike i nord, Slovenia i aust og Adriahavet i sør. Kystlengda til regionen er 111,7 km.

Friuli-Venezia Giulia er delt inn i fire provinsar: 

 Gorizia
 Pordenone
 Trieste
 Udine

Historie 
Namnet på republikken kjem frå det latinske namnet på byen Cividale, den gamle hovudstaden i det lombardiske hertugdømet kalla «Forum Iulii» («Julius sitt forum», kalla opp etter Julius Cæsar).
Regionen vart oppretta etter den andre verdskrigen for å løyse problemet med Trieste, som hadde mista sine naturlege bakland som var ein stor del av Venezia Giulia før det vart ein del av Jugoslavia. Derfor vart det avgjort at den historiske regionen Friuli skulle verte ein del av regionen til Trieste.

Økonomi 
Det vert dyrka korn, druer, sukkerroe og soppost, og kvegdrift er òg viktig. Av industri finn ein skipsverft i Trieste og Monfalcone, stålverk i Pozzuolo del Friuli, vingardarar som produserer vin og grappa og møbelproduksjon i Manzano og Brugnera.

Demografi 
Bortsett frå italiensk vert det tala friulisk i regionen, og det finst òg ein større slovensk og tysk minoritet. slovensk vert tala i provinsen Trieste og dei austlege områda av provinsane Gorizia og Udine, i området kalla Venetiansk Slovenia, som består av Resiadalen og dei øvre dalane til elvane Torre og Natisone, der mange av landsbyane har både italienske og slovenske namn. 

Byar i Friuli-Venezia Giulia med meir enn 50 000 innbyggjarar (2006 estimat):

Bakgrunnsstoff 
 fvg.info 
 Kart over Friuli-Venezia Giulia 
 Turistguide

Kjelde 

 
Regionar i Italia
Vinområde i Italia
Lockheed P-3 Orion

Lockheed P-3 Orion er eit militært maritimt overvakingsfly. Det norske forsvaret har seks orionfly basert på Andøya (333-skvadronen)

Militære luftfartøy
Lockheed Corporation
Emilia-Romagna

Emilia-Romagna er ein av tjue regionar i Italia og har Bologna som hovudstad. Regionen har eit areal på 20 124 km² og om lag 4,2 millionar innbyggjarar. Det er den nest rikaste regionen i Italia og mattradisjonane her frå er godt kjend.

Geografi 
Emilia-Romagna ligg nord i Italia og består av dei to historiske regionane Emilia og Romagna. Regionen ligg mellom Adriahavet i aust, elva Po i nord og Appenninane i sør. 

Av andre regionar grenser Emilia-Romagna til Lombardia og Veneto i nord. og i sør til Toscana og Marche, samt republikken San Marino.

Emilia-Romagna er delt inn i ni provinsar:

 Bologna
 Ferrara
 Forlì-Cesena
 Modena
 Parma
 Piacenza
 Ravenna
 Reggio Emilia
 Rimini

Historie 
Emilia-Romagna var ein del av områda til etruskarane før det vart erobra av romarane. Namnet på regionen har røter tilbake til romartida og Emilia refererer til via Æmilia, ein viktig romerveg frå Roma til dei nordlege delane av Italia. Romagna er ei omforming av Romània, då Ravenna var hovudstad i den italienske delen av Austromarriket, og langobardarane haldt fram med å nytte namnet på området rundt Ravenna. Kystområda av Emilia vart styrt av austromarriket frå 540 til 751. I mellomalderen følgjer historia til Emilia og Romagna historia til individuelle byar. På 1500-talet vart dei fleste av desse byane innlemma i Kyrkjestaten, men områda til Parma, Piacenza og Modena vart verande sjølvstendige fram til Emilia-Romagna vart ein del av Kongedømet Italia i 1859-1861.

Demografi 

Byar i Emilia-Romagna med meir enn 50 000 innbyggjarar.

Bakgrunnsstoff 
 Kart over Emilia-Romagna

Kjelde 

 
Regionar i Italia
Vinområde i Italia
Boeing 747

Boeing 747, òg kjend som jumbojet, er verdas nest største passasjerfly, etter Airbus A380. Flyet tek vanlegvis rundt 400 passasjerar, men nokre variantar tek fleire.
Flyet har fire jetmotorar og blir laga i Everett nord for Seattle av flyprodusenten Boeing. Det er lett å kjenna att på ein pukkel rett over nasepartiet der flygarane og nokre passasjerar sit.

Bakgrunnsstoff 

Passasjerfly
Saljut 7

Saljut 7 var ein sovjetisk romstasjon. Det var den siste romstasjonen i Saljut-programmet. Saljut 7 var reserve for Saljut 6 og var difor identisk med førgjengaren, som etter planen skulle vere den siste av Saljut-romstasjonane. Då Mir-programmet vart forseinka vart det bestemt at òg reserven skulle takast i bruk.

Bakgrunnsstoff 
 Salyut 7 , National Aeronatucs and Space Administration, NSSDC ID: 1982-033A.

Romstasjonar
Sovjetisk romfart
Saljut-programmet
Romutforsking i 1982
Basilicata

Basilicata er ein av tjue regionar sør i Italia med Potenza som hovudstad. Han grensar til Campania i vest, Puglia i aust og Calabria i søraust. I tillegg har ho korte kystlinjer til Tyrrenhavet i vest og Tarantobukta i Det joniske havet i sør. Regionen har eit areal på 9 992 km² og i 2001 om lag 600 000 innbyggjarar. Regionen er delt i dei to provinsane Potenza og Matera.

Geografi 

Regionen er dominert av fjell og det høgaste punktet er Monte Pollino (2 233 moh) i Appenninane. Monte Vulture nordvest i regionen er ein utdøydd vulkan (1 330 moh). Det fjellendte terrenget har gjort kommunikasjon vanskeleg fram til moderne tider og Basilicata var ein av dei minst utvikla regionane i Italia. Fråflytting på stor skala førte til at innbyggjartalet i Basilicata berre voks med 12 % på heile 1900-talet, det seinaste i heile Italia. Basilicata var òg ein av dei fattigaste regionane i landet, men har vorte langt rikare dei siste åra på grunn av funn av olje. 

Basilicata er delt inn i to provinsar: 

 Matera
 Potenza

Historie 
I romartida var området kalla Lukania og det vart styrt i lag med Bruttium (og busett av bruttiarane) i sør. Området Lukania vart kalla opp etter lukanarane som invaderte området på 400-talet fvt., og dreiv dei innfødde stammene som grekarane kalla oenotrianarar, khonarar og leuternarar opp i fjellområda. Kysten på begge sider var okkupert av mektige greske koloniar, som var delar av Magna Graecia.

Lukanarane var fiendar av den greske kolonien Taras/Tarentum og med kong Aleksander av Ipiros, som vart kalla inn av tarentinarane for støtte i 326 fvt.. 

I 298 fvt. vart dei i følgje Livius allierte til Den romerske republikken og romarane oppretta koloniar i Venusia (291 fvt.), Paestum (gresk Posidonia, gjenoppretta i 273 fvt.) og sist men ikkje minst romersk Tarentum (nygrunnlagd i 272 fvt.) Lukanarane leid ved at dei valde dei tapane sidene i fleire krigar på halvøya som Roma tok del i. Dei var stundom allierte til Roma, men stort sett var dei fiendar under samnittarkrigane. Då Pyrrhos av Ipiros gjekk i land i Italia i 281 fvt. var dei av dei første som støtta han, og då han brått forsvann vart dei til slutt underlagt romarane etter eit ti år langt felttog (272 fvt.). Den fientlege haldninga stod djup og dei støtta Hannibal under den andre punarkrigen (216 fvt.) og Lukania vart plyndra av begge hærar under fleire felttog. Landet kom seg aldri att etter desse katastrofane og under romarane forfall landet og under forbundsfellekrigen tok lukanarane samnittarane si side mot Roma (90 - 88 fvt.), noko som førte til deira endelege fall. Dei greske byane på kysten vart raskt mindre viktig og folketalet minka ytterlegare på grunn av malaria. Dei få byane i indre strøk var uviktige. Ein stor del av provinsen vart beitemarker og fjella vart gjengrodd av skogar med mykje villsvin, bjørn og ulv.

Demografi 

Byar i Basilicata med meir enn 50 000 innbyggjarar:

Bilete

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Basilicata» frå ,  den 2. desember 2007.

Bakgrunnsstoff 
 Kart over Basilicata 

 
Regionar i Italia
Vinområde i Italia
Roman de Fauvel

Roman de Fauvel er namnet på ein satire i bunden form, skrive og gjort kjend i Frankrike i 1314. Diktet er laga av Gervais du Bus.

Satiren i diktet er vend mot stillinga i den katolske kyrkja i samtida, og maktmisbruket der. Fauvel er eit fabeldyr på likskap med ein hest (i nokre tydingar eit esel). Namnet Fauvel er ei samantrekking av ei rekke lastar: Flaterie (smiger) Avarice (Havesjuke), Vilanie (usømeleg ferd), Variété (sedløyse), Envie (Ovundssjuke), og Lâcheté (nidingshug). Denne forteljinga kom i fleire avskrifter og vart spreidd med illustrasjonar, og ei lang rekkje tonsettingar til dikta.

I dag er det att tolv avskrifter av romanen, dei fleste i god stand. Romanen og musikken er den første kjelda til fransk ars nova.

Handling 

Fauvel er misnøgd med stallen sin, og ønskjer å betre levekåra sine. Difor byggjer han seg ein større stall, og vert støtta av Fru fortuna, som smiler til han. Denne nye stallen er så fin at kyrkjelege og verdslege leiarar reiser på pilegrimsferd for å vitje han. Alle bøygjer kne for han, noko som er tolka som eit knefall for synd og usømeleg livnad. 

Fauvel reiser til Makrokosmos for å fri til henne. Ho avviser han, men meiner han skulle ekte jomfrua for fåfengd heider. Han gjer dette, og i bryllaupet kjem det gjester som er allegoriar på verdsleg glede og lyst. Fru Fortuna seier til slutt at Fauvel skal få born som vil halde fram virket hans, og at han er ein tenar for Antikrist, og har som mål å få i stand enden på verda.

Musikk 

Musikken til verket vart skriven av Philippe de Vitry, og vert rekna som byrjinga på ars nova-rørsla i Frankrike. Songane er skrivne i mange stilartar, men dei har isorytmikken sams. I dag er nok musikken meir kjend enn sjølve handlinga i romanen.

Kjelder 
 Gads Musikhistore, København
Denne artikkelen bygger på «Roman de Fauvel» frå ,  den 3. desember 2007.  
 
Mellomalderlitteratur
Bøker frå 1300-talet
Passasjerfly

Eit passasjerfly er eit fly som har som føremål å frakta betalande passasjerar frå ein stad til ein annan. Passasjerfly vert eigd og drive av eit flyselskap som driv flyruter mellom ulike flyplassar innanlands eller utanfor landegrensene. Lengre distansar krev større passasjerfly enn korte distansar, der små fly er å føretrekkje. Ein snakkar difor om kortdistansefly og langdistansefly.

Mange passasjerfly kan raskt gjerast om til transportfly ved å ta ut sitjeplassane. På denne måten kan ein såleis frakte flypassasjerar om dagen og gods om natta.

Historie 
Det første passasjerflyet ein kjenner er Sikorsky Ilya Muromets som frå 21. juni til 23. juni 1914 føretok ein rundreise frå St. Petersburg til Kiev på 14 timar og 38 minuttar ved berre ei landing . På grunn av den første verdskrigen vart flyet bygd om til bombefly i staden for å gå som rutefly som opphavleg var planen.

Bakgrunnsstoff 
Bilete av Sikorsky Ilya Muromets

Fly
Buklanding

Buklanding er ein naudlandingsprosedyre der et fly landar med eitt eller fleire landingshjul heilt eller delvis trekt inn, og som dermed nyttar undersida, eller buken, på flyet som den primære landingsflata. Ei buklanding fører normalt til alvorleg skade på flyet.

Buklandingar er spesielt risikable sidan flyet lett kan ta fyr, eksplodere, rulle ukontrollert eller gå i oppløysing om landingshastigheita er for stor eller flyet tar bakken altfor hardt. Høg presisjon er naudsynt for å sørgje for at flyet landar så rett og flatt som mogleg, samtidig som ein held høg nok fart til at flyet framleis kan kontrollerast. Sterk sidevind, dårleg sikt, skade på flyet eller øydelagde flyinstrument aukar faren dramatisk ved buklanding.

Fly
Flyselskap

Eit flyselskap er eit sivilt foretak som transporterer personar og gods i fly. Flyselskapa eig og driv sine eigne fly, eller leiger fly som dei så nyttar i rutetrafikk.

Flyselskap varierer i størrelse frå dei som har eit fly, til store internasjonale foretak som har hundrevis av fly. Tenestene som flyselskaper byr kan kategoriserast som transkontinentale, intrakontinentale, regionale eller innanriks, og dei kan operere som faste ruter eller charterflygingar.

Norske flyselskap 
 Air Norway
 Bergen Air Transport
 CHC Helikopter Service
 Coast Air
 Kato Airline
 Norsk Helikopter
 Norwegian Air Shuttle
 SAS
 Vildanden
 Widerøes Flyveselskap ASA
 Flyr

Tidlegare norske flyselskap 
 Braathens
 Busy Bee
 Color Air
 Det Norske Luftfartselskap
 Norsk Air
 Norway Airlines
 Partnair

Fly
Flyselskap
Supermann

Supermann (tidlegare også Stålmannen; engelsk Superman) er ein figur i teikneserien Superman av DC Comics. Supermann blei fødd som Kal-El på planeten Krypton, og blei som barn send til jorda av faren hans, Jor-El, og mora, Lara rett før Krypton eksploderte. Fartøyet med Kal-El landa på jorda utanfor byen Smallville, der Kal-El blei oppdaga og adoptert av Jonathan og Martha Kent, som kalla han Clark Kent.

Etterkvart som Clark voks opp, oppdaga han at han hadde spesielle krefter og evner. Han bruker desse kreftene til å kjempe mot vondskap og redde liv. Men som Clark Kent jobbar han som journalist for avisa Daily Planet i byen Metropolis.

Sjå òg
Kryptonitt

 
USA-amerikanske teikneseriar
Teikneseriefigurar
Kultur i 1938
USA-amerikansk kultur
Boeing B-29 Superfortress

Boeing B-29 Superfortress var eit amerikansk firemotors bombefly utvikla og produsert av flyprodusenten Boeing under den andre verdskrigen. Flyet som erstatta den aldrande B-17 Flying Fortress er mest kjend for å vere flytypen som slapp atombomba over Hiroshima og Nagasaki. Flyet var òg med i Koreakrigen og var i bruk fram til 1960-åra.

Bakgrunnsstoff 

 http://www.boeing.com/history/boeing/b29.html

Fly under andre verdskrigen
Koreakrigen
Amerikanske bombefly
Boeing
Abruzzo

Abruzzo er ein region i Italia aust for Roma. Det grensar til Marche i nord, Lazio i vest og sørvest, Molise i søraust og Adriahavet i aust. Sjølv om han geografisk ligg sentralt i Italia, reknar ISTAT (det italienske statistikkbyrået) reknar det som ein del av Mezzogiorno eller Sør-Italia. 

Fram til 1963 var det ein del av Abruzzi e Molise i lag med Molise. Namnet Abruzzi kjem frå tida då regionen av ein del av kongedømet Begge Siciliar og området vart administrert som Abruzzo Citeriore (Nær-Abruzzo) og Abruzzo Ulteriore I og II (Fjernare Abruzzo I og II ), som var nærmare og fjernare frå Napoli, hovudstaden i kongedømet. Abruzzo Citeriore utgjer i dag provinsen Chieti. Abruzzo Ulteriore I utgjer provinsane Teramo og Pescara, medan Abruzzo Ulteriore II utgjer provinsen L'Aquila.

Regionshovudstaden i Abruzzo er L'Aquila. Regionen er delt inn i fire provinsar: L'Aquila (den største), Teramo, Chieti (med flest innbyggjarar) og Pescara, det økonomiske senteret i Abruzzo. Dei fire provinsane er vidare delt inn 305 kommunar. 

Namnet Abruzzo kjem frå det latinske Aprutium. Namnet Aprutium vart derimot ikkje nytta i romartida då regionane gjekk under namna Picenum, Sabina et Samnium, Flaminia et Picenum og/eller Campania et Samnium. Namnet Aprutium vart nytta frå mellomalderen. Mange meiner det er ei omvandling av Praetutium, eller namnet på folket praetutiarane, som vart nytta om hovudbyen deira, Interamnaes, som i dag er Teramo. Andre mogelege opphav er frå det latinske «aper» (villsvin) der Aprutium tyder «villsvinlandet», eller frå «abruptum» (kupert, bratt). Det kan òg ha kome frå det latinske uttrykket «a Bruttiis» (frå bruttiarane) som tyder landet til folket frå Bruzi, som flytta sørover til Calabria.

Geografi 

Regionen har eit aral på 10 794 km² og om lag to tredjedelar er dekte av fjell. Resten av regionen består av åsar som heller ned mot ei smal slette som strekkjer seg 120 km langs kysten av Adriahavet. Appenninane går langs Abruzzo, og det er her ein finn ein dei høgaste fjella i heile fjellkjeda og på Den italienske halvøya. Den høgaste toppen er Corno Grande i Gran Sasso-massivet (2 914 moh) og Monte Amaro (Maiella-gruppa) (2 795 moh). Dei største elvane i regionen er Aterno-Pescara, Sangro og Tronto.

Demografi 

Byar i Abruzzo med meir enn 50 000 innbyggjarar:

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Abruzzo» frå ,  den 3. desember 2007.

Bakgrunnsstoff 

 Kart over Abruzzo 
 Parco Nazionale d'Abruzzo
 Bilete frå Abruzzo 

 
Regionar i Italia
Vinområde i Italia
Byar i Italia

Dette er ei liste over byar i Italia etter folketeljinga i 2001.

Alfabetisk 

Lista kan sorterast.