alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Jieh

Jieh (eller Jiyé, Jiyeh, arabisk الجية) er ein kystby i Libanon med eit estimert folketal på 5000. Han ligg 23 km sør for Beirut i Chouf distrikt, 20 minuttar unna langs motorvegen mellom Beirut og Sidon. I fønikisk tid vart han kalla Porphyreon og var ei naturleg hamn, som framleis er i bruk i dag. Byen er òg kjend for den sju kilometer lange sandstranda, noko som er sjeldan å sjå på den klippete kysten til Libanon. 

Den hebraiske profeten Jonah skal ha kome i land her, då han vart spytta ut av ein enorm fisk, slik det vart skildra i Gamletestamentet, og det vart bygd eit tempel som framleis står i dag. Mange invasjonsstyrkar passerte gjennom Porphyreon som egyptaren Tohomtmos, som sette soldatane sine i land her for å kjempe vidare mot nord. Aleksander den store tok seg ein kvil ved kysten her, etter åtaket på Tyr. St. Peter og apostelen Paulus vandra òg gjennom Jieh fleire gonger.

I moderne tid vart Jieh hardt råka av den libanesiske borgarkrigen som varte frå 1975 til 1990. Som ein kystby var han sårbar for mange raid frå PLO i området, i tillegg til den israelske invasjonen i 1980-åra. Jieh er bygd opp att, men det går seinare her enn i hovudstaden Beirut.

Arkeologi
Byen har fleire arkeologiske ruinar, somme gravlagde under moderne bygningar, medan andre ventar på å bli grave fram. Ein har funne mosaikk som syner soga om profeten Jonah og fisken i Gamletestamentet i kyrkjer. Døme på desse er den store golvmosaikken frå bysantinsk tid, som var så store at ein trengde lastebilar for å frakte dei til eit museum.

Turisme
Det store turistmålet i Jieh er den 7 km lange sandstranda. Han ligg nær Beirut og vatnet er reint nok til at ein kan symje her. Fleire privateigde feriestader ligg langs stranda, og tar i mot mange turistar. Ein del av stranda er berre for kvinner.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Jieh» frå ,  den 17. september 2014. 
 oppgav desse kjeldene:
Jieh Of  ficial website - www.jieh.gov.lb
JiehOnline
jieh official Facebook - https://www.facebook.com/pages/Jieh/204587569609638?ref=hl
Pollution i Libanon
USA Trade Online: Libanon Country Analysis
Blank, S.J. (Ed), Middelhavet Security into the coming Millennium, 1999
St Charbel College Website (French) 
Electricite du Liban website 
North York Knights of Columbus Website for fundraising the rebuilding of churches where Jesus walked and preached
Bamboo Bay Jieh, 360° Panoramic View
Kazzi, Antoine Naji, 1988, Porphyreon: The path of history, Khalifh publishing, Beirut, Libanon
   Azzi, A., Jieh Through history Atallah Family Website 
  The story of the Prophet Jonah and the giant fish
  Pictures of Byzantine church excavations, Dec 2004
  Bamboo Bay Jieh, 360° Panoramic View

Busetnader i Libanonfjella guvernement
Chouf distrikt
Turistmål i Libanon
Joun

Joun (òg kalla Joon, Djoun, på arabisk جون) er ein landsby i Libanon på nokre åsar i Chouf distrikt (arabisk قضاء الشوف) i Libanonfjella guvernement, kring 13 km frå byen Sidon.

Joun er eit assyrisk namn som tyder «hjørnet», og ligg mellom Libanonfjella og Sør-Libanon, og dannar ei hjørneform. 

Folketalet er kring 7 400 og innbyggjarane er hovudsakleg gresk-katolikkar, sjiamuslimar og maronittar.

Joun er ein landsby rik på oliventre og druer og er kjend for olivenolje og såpe.

Historie
Joun er ein gammal landsby som ligg oppom tempelet for den fønikiske guden Eshmun nær byen Sidon.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Joun» frå ,  den 17. september 2014. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff
 Memoirs of Lady Hester Stanhope 
 http://www.middleeast.com/joun.htm
 http://www.lebarmy.gov.lb/article.asp?ln=ar&id=7806

Busetnader i Libanonfjella guvernement
Chouf distrikt
Kfarfakoud

Kfarfakoud (Kfarfakud eller Kafarfakoud, arabisk كفرفاقود) er ein landsby i Chouf distrikt i Libanon som ligg mellom dalane i dei libanesiske kystfjella.

Namnet Kfarfakoud har opphav i assyrisk-arameisk språk (kfar: land; fakoud: guvernør eller landeigar).

Historisk sett har ein tenkt at landsbyen høyrte til «Khalwat»-delen av Kfarhammil (كفرحمل) og vart heilt øydelagd av eit jordskjelv på 500-talet og bygd opp att ein ny stad. Ei kjend segn er at Ajouz Lkhair (عجوز الخير) var den einaste personen som overlevde katastrofen. Området kring landsbyen er grønt og det ligg ein eikeskog på austsida.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Kfarfakoud» frå ,  den 17. september 2014. 
 oppgav desse kjeldene:
kfarfakoud.com 

Busetnader i Libanonfjella guvernement
Chouf distrikt
Moukhtara

Moukhtara er ein liten by i Chouf distrikt i Libanonfjella guvernement i Libanon. Han er heimbyen til Walid Jumblatt, leiaren for Progressiv sosialistparti i Libanon.

Det vart gjort eit arkeologisk funn i landsbyen, utgraven i 1963 av Jacques Cauvin som fann mange flintreiskap frå yngre steinalder.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Moukhtara» frå ,  den 17. september 2014. 
 oppgav desse kjeldene:

Busetnader frå yngre steinalder
Arkeologiske funn i Libanon
Busetnader i Libanonfjella guvernement
Chouf distrikt
Relieff

Relieff er ei form for skulptur der motivet er delvis opphøgd og framheva i høve til ei plan bakgrunnssflate. I høgrelieff eller hautrelieff står den biletlege framstillinga opp frå bakgrunnsplanet, i lågrelieff eller basrelieff er djupneforholda sterkt forkorta og figurframstillinga trer ikkje mykje fram frå bakgrunnsplanet. Det finst også mellomformer (demi-relief) og relief en creux, nedsenka relieff.

Ordet «relieff» kjem frå italiensk rilievo gjennom fransk relief og tyder 'gjort høgare'. Omgrepet blei først brukt av Cennino Cennini rundt 1400. Teknikken er særs gammal, og er mellom anna kjend frå istidskunst. Dei fleste kulturfolk har hatt ei eller anna form for relieffer eller skulpturell flatekunst. I Sumer, Assyria og Det gamle Egypt blei relieff mellom anna brukt til å dekorera gravminne, tempel, medaljongar og myntar. Det same galdt Hellas i antikken og Romarriket, der ein kan nemna dei greske Parthenonrelieffa og den 40 meter høge Trajansøylen av marmor i Roma. Relieff er også kjend frå tempel og byggverk elles i verda, for eksempel på øya Elephanta ved Mumbai i India og tempelruinen Borobudur på Java i Indonesia. I Noreg finn ein relieffkunst frå norrøn tid i dyreornamentikk på smykke og i treskurd.

Under renessansen lærte kunstnarar seg nye teknikkar for å visa anatomi og perspektiv meir realistisk både i måleri og relieff. Lorenzo Ghiberti sine berømte relieffutsmykka bronsedører Porta del Paradiso til baptisteriet i Firenze stammar frå tidleg i denne perioden.

Sjå òg
Kamé

Kjelder

«Relieff» (14. februar 2009), Store norske leksikon. Fri artikkel henta 18. september 2014.

Denne artikkelen bygger på «Relieff» frå ,  den 18. september 2014.

Bakgrunnsstoff

Skulptur
Franske ord og uttrykk
Italienske ord og uttrykk
Niha Chouf

Niha (arabisk نيحا) er ein by i Chouf i Libanonfjella i Libanon.  Byen ligg 38 km frå Beirut og har eit areal på kring 27.5 kvadratkilometer. Det bur kring 3 500 innbyggjarar i byen. Han er kjend for olivenlundane sine og druer, epler, plummer og mandlar. Turistattraksjonane i byen er St. Josef-kyrkja, El Qa'ah-kjelda, grava til profeten Job og Nihaborga. Den kjende libanesiske songaren Wadih El Safi var fødd i Niha.

Etymologi 
Namnet Niha vert nytta om fire libanesiske byar: Niha i Zahlé; Niha i Batroun; Niha i Tyr og Niha i Chouf. Ordet neeha er assyrisk og syner til at plassen er fredfull.

Historie 
I følgje ei drusisk segn skal gravstaden til profeten Job ligge på ein ås oppom Niha. Det finst mange grotter, både naturlege og menneskeskapte, kring Niha. Ei av desse er ei festningsgrotte som vart skoren ut i klippene under krosstoga mellom 1165 og 1260. Denne vert kalla Nihaborga eller Shakif Tiro. I følgje ei populær soge, skal prinsen Fakhreddine El Ma'ani II ha gøymd seg der då han flykta frå osmanarane i 1635. Men meir nøyaktige historiske versjonar knyter denne hendinga til faren til prinsen, Korkomaz i 1584.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Niha Chouf» frå ,  den 18. september 2014. 
 oppgav desse kjeldene: 
Debenham, Frank (1972). «El Atlas de nuestro tiempo», The Reader's Digest Association Limited, London, 241

 

Busetnader i Libanonfjella guvernement
Chouf distrikt
Shheem

Sjhim, Chhim, Chehime, Chim, eller Shheem (arabisk شحيم) er ein by i Libanon som ligg 47 km søraust for Beirut. Sjhim ligg ved fire fjell i Chouf distrikt i Libanon. Han er busett av sunnimuslimar og har kring 49 000 innbyggjarar. Sjhim er den største sunni-byen i Shouf-regionen.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Shheem» frå , den 18. september 2014.

Romerske stader i Libanon
Turistmål i Libanon
Busetnader i Libanonfjella guvernement
Chouf distrikt
Pekka Vasala

Pekka Vasala () frå Helsingfors er ein finsk tidlegare friidrettsutøvar som tevla internasjonalt på mellomdistansane. Han vart olympiameister på 1500 meter under sommar-OL 1972. Begge dei personlege rekordane; 1.44,5 på 800 m og 3.36,3 på 1500 m oppnådde han i den same OL-sesongen.

Aktiv
Vasala slo gjennom i 1968-sesongen og imponerte særleg på 1500 m, der han forbetra sin personlege rekord til 3.41,8. I den finske meisterskapen fekk han bronse på distansen. Han fekk  delta under OL 1968 i Mexico-byen, der han vart utslått i forsøksheatet. Året etter vart han finsk meister på 1500 m og tok bronsen på 800 m. Under EM 1969 kom han på niandeplass på 1500 m.

I 1970 forbetra Vasala dei personlege rekordane på mellomdistansane med høvesvis fire og åtte tidels sekund til 1.49,1 og 3.41,0. Både det året og året etter vart han finsk dobbelmeister på dei to mellomdistansane. Den 1. juli 1971 forbetra Vasala den finske rekorden på 1500 m til 3.38,6 under eit stemne på olympiastadion i Helsingfors, der olympiameisteren Kipchoge Keino frå Kenya vart vist til andreplass. Vasala kvalifiserte seg til finalen på 1500 m då EM 1971 fann stad i heimbyen, men atter kom han i mål som niandemann.

Gjennom 1972-sesongen hadde Vasala stor framgang på begge mellomdistansane. På 800 meter sprang han heilt ned mot verdsrekorden med tida 1.44,5. Det var likevel 1500 m som var spesialdistansen og her imponerte han då han midt i juli månad i Åbo flytta sin finske rekord til 3.36,8, ei tid heilt i verdstoppen. Under den finske meisterskapen deltok han på 800 m og sprang i mål på 1.47,0, heile 2,4 sekundar føre nestemann.

Høgdepunkt for Vasala kom 9. september 1972, då han vann gullmedaljen på 1500 meter under OL 1972 i München framom den førre olympiameisteren på distansen; Kipchoge Keino frå Kenya, med Rod Dixon frå New Zealand på bronseplass. Same dagen, på avslutningsdagen for OL, vann landsmannen Lasse Virén gull på 5 000 meter, så i løpet av ein halvtime kunne finnane juble over to OL-gull. Også Vasala byrja delta på 5000 m, og sette personleg rekord med 13.45,8 i OL-sesongen.

Vasala sin årsbeste på 1500 m i 1974 var på 3.39,4, og han sette same året personleg rekord på 10 000 meter med 29.09,6. Under friidretts-EM i 1974 kom han på sjetteplass på spesialdistansen 1500 m.

Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
OL 1968 i Mexico by: Utslått i forsøket (4.08,5)
EM 1969 i Aten: Nr 9 – 3.44,1
EM 1971 i Helsingfors: Nr 9 – 3.41,5
OL 1972 i München: Gullmedalje – 3.36,3, framom Kipchoge Keino (3.36,8)
EM 1974 i Roma: Nr 6 – 3.41,5

Sonen Samuli Vasala hevda seg i internasjonale tevlingar på 5000 m, vart nummer seks i EM i friidrett 1998 i Budapest.

Kjelder
Friidrott -71, -72, - 73 og -75. Helsingborg.
Denne artikkelen bygger på «Pekka Vasala» frå ,  den 18. september 2014.  
 

Finske friidrettsutøvarar
Olympiske meistrar for Finland
Finske deltakarar under sommar-OL 1968
Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1968
Medaljevinnarar under sommar-OL 1972
Finske deltakarar under sommar-OL 1972
Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1972
Jbeil distrikt

Byblos eller Jbeil distrikt (Qadaa' Jbail) (arabisk قضاء جبيل) er eit distrikt (qadaa) i Libanonfjella guvernement i Libanon, nordaust for hovudstaden Beirut. Det administrative senteret er Byblos, òg kalla Jbeil.

Elvane Al-Madfoun og Nahr Ibrahim dannar høvesvis den nordlege og den sørlege grensa i distriktet, medan Middelhavet ligg i vest, og Libanonfjella i aust. På andre sida av fjella ligg Baalbek i Bekaadalen.

Demografi 

Folkesetnaden i distriktet er hovudsakleg maronittar etterfølgd av ein sjiamuslimsk minoritet, som dominerer Ibrahimdalen, særleg landsbyane Aalmat, Ras Osta, Hjoula, Bichtlida, Lassa, og Mazraat Es Siyad. Ein gresk-ortodoks minoritet utgjer ein del av folkesetnaden og er spreidd mellom fleire landsbyar som lokalt vert kalla «qornet el roum» (det ortodokse hjørnet). Desse er Mounsef, Jeddayel, Helwe, Berbara, Gharzouz, Rihanneh og Chikhane.

Jbeil har tre seter i det libanesiske parlamentet, to av desse er maronittisk-katolske og det tredje er sjiamuslimsk.

Turistmål 

Hovudstaden Byblos er ein viktig historisk og arkeologisk stad med ruinar frå fønikarane, romarane og krossfararane. I fjellandsbyen Aannaya ligg St. Maroun-Aannaya kloster og helgenskrinet til St. Charbel (1828-1898), den første libanesiske helgenen (offisielt kanonisert av pave Paul VI i 1977), begge viktige maronittiske, heilage stader. Landsbyen Laqlouq ligg ei høgd på 1750 til 2000 meter og er ein vintersportstad. Ved landsbyen Afqa ligg Afqagrotta, som er den heilage kjelda til elva Adonis (dagens Nahr Ibrahim). Ved landsbyen Bentael (Bintaael) ligg det første verneområdet i Libanon, oppretta i 1981. Ved landsbyen Jaj finst det overlevande sedertre frå dei eldgamle sederskogane.

Byar og landsbyar

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Jbeil distrikt» frå ,  den 18. september 2014. 
 oppgav desse kjeldene:

Distrikt i Libanon
Niscemi

Niscemi er ein by og ein kommune i provinsen Caltanissetta i regionen Sicilia i Italia. Kommunen har 28 000 ibuarar og dekker ei flatevidd på 96 km².

Byen Niscemi ligg 332 meter over havet, 88 km søraust for provinshovudstaden Caltanissetta. Folk arbeider hovudsakleg i landbruksnæringa og med industri.

Staden vart grunnlagd i 1626. Under eit jordskjelv i 1693 vart byen mykje skadd, men vart etterpå bygd oppatt på same staden.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Niscemi» frå ,  den 18. september 2014.  
 

Byar på Sicilia
Byar i Italia
Comiso

Comiso er ein by og ein kommune i provinsen Ragusa i regionen Sicilia i Italia. Kommunen har i kring 30 000 ibuarar og dekker ei flatevidd på 64,9 km².

Comiso ligg 22 km vest for provinshovudstaden Ragusa i det sørlege av Sicilia, 229 meter over havet. Landbruk er hovudnæring, særleg vinproduksjon og grønsaksdyrking. Ulike handverksnæringar, som smikunst, snikkarverskemd og bearbeiding av marmor spelar ei vesentleg rolle i sysselsettinga.

I antikken var Comiso ein gresk koloni med namnet Kasmenai. Byen vart grunnlagd i 642 før vår tid av folk frå Siracusa, og i 212 fvt øydelagd av romarar. I 1693 vart Comso sterkt skadd i eit jordskjelv.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Comiso» frå ,  den 18. september 2014.  
 

Byar på Sicilia
Byar i Italia
Scicli

Scicli er ein by og ein kommune i provinsen Ragusa i regionen Sicilia i Italia. Kommunen har 27 000 ibuarar og dekker ei flatevidd på 137,6 km².

Byen Scicli ligg 106 meter over havet, om lag 25 kilometer sør for provinshovudstaden Ragusa. Landsbyane Donnalucata og Sampieri e Cava d’Aliga er også ein del av kommunen.

Landbruk er hovudnæring i kommunen. Her er store mengder av frukttre, samt dyrking av grønsaker, også i drivhus. I Scicli finst òg ei kjemisk industribedrift, som produserer kunstgjødsel og insektsdrepande midlar.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Scicli» frå ,  den 18. september 2014.  
 

Byar på Sicilia
Byar i Italia
Amsheet

Amsheet (arabisk عمشيت, ʿAmšīt; òg skrive Amchit) er ein houvdsakleg maronittisk kystby i Libanon, kring 40 km nord for Beirut.

Det er mange gamle kyrkjer i Amsheet (meir enn hundre og somme gamle synagoger.)

Demografi
Amsheet har kring 25 000 innbyggjarar. Dei fleste innbyggjarane er maronittisk kristne med ein liten minoritet med sjiamuslimar.

Økonomi
Amsheet er kjend for korgene og mattene som er voven av palmeblad. Oliven og sitrusfrukt er dei viktigaste jordbruksprodukta frå byen.

Kjende folk frå Amsheet
Michel Sleiman - Libanesisk president
Charbel Rouhana - songar
Marcel Khalife - songar
Aline Lahoud - songar og skodespelarinne
Elsa Zgheib - skodespelarinne
Salwa Al Katrib - skodespelarinne og singer
Romeo Lahoud - kunstnar

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Amsheet» frå ,  den 18. september 2014. 
 oppgav desse kjeldene:

Jbeil distrikt
Maronittiske samfunn i Libanon
Busetnader i Libanonfjella guvernement
Turistmål i Libanon
Kystbusetnader i Libanon
Jaj

Jaj er ein liten fjellandsby i Jbeil distrikt i Libanonfjella i Libanon. Mange av innbyggjarane bur her hovudsakleg i helgene. Staden er kjend for sedertrea som veks høgt opp i fjella.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Jaj» frå ,  den 18. september 2014.  

Busetnader i Libanonfjella guvernement
Jbeil distrikt
Mayfouq

Mayfouq, òg skrive Mayfouk (arabisk ميفوق) er ein landsby i Libanon i Jbeil distrikt i Libanonfjella. Han ligg 60 km frå Beirut, kring 800 til 1100 meter over havet. Han var det andre maronittiske patriarkatet i Libanon.

Mayfouq har hatt kommunestatus sidan 2002. Nonneklostera Vår frue av Mayfouq og Mar Challita ligg her.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Mayfouq» frå ,  den 18. september 2014.  
 

Busetnader i Libanonfjella guvernement
Jbeil distrikt
Tripoli distrikt

Tripoli distrikt er eit lite, men folketett distrikt i Nord guvernement i Libanon. Det består av byen Tripoli og området rundt. Dei fleste innbyggjarane er sunnimuslimar (kring 80%), medan mindre minoritetar består av ortodokse og maronittisk kristne, og ein liten minoritet av alawittar.

Demografi

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Tripoli District» frå ,  den 18. september 2014. 
 oppgav desse kjeldene:

distrikt i Libanon
Indoeuropearar

Indoeuropearar (tysk Indogermanen, tidlegare engelsk Aryans) viser til alle folkegrupper som talar indoeuropeiske språk. I snevrare tyding viser nemninga til protoindoeuropearar, ei tenkt gruppe folk som tala opphavsspråket til dei indoeuropeiske språka. Ein tenkjer seg at desse folk levde på 2000- eller 3000-talet f.Kr.

Ein veit lite om samfunnstilhøva, den nøyaktige heimstaden og den antropologiske karakteren til indoeuropearane. Ein kan likevel danna seg eit bilde av nokre delar av levemåten deira gjennom det ordforrådet som er felles i dei eldste indoeuropeiske språka. Dei verker å ha kjend til husdyr som hest, okse, sau, geit og hund, medan det er funne færre ord som tyder på kjennskap til åkerbruk. Vidare har dei tydelegvis kjend til metallet kopar, men ikkje jern, slik at ein kan plassera folkegruppa ved overgangen frå stein- til bronsealderen. Dei kjende månetidsrekning, og teljemåten bygde i det vesentlege på 10-talsystemet. Religionen deira var polyteistisk, med mange liknande gudenamn.

Indoeuropearane kan opphavleg ha kome frå Asia, og kan ha budd ei tid i området nord for Kaspihavet og Svartehavet.  I ein ekspansjonsperiode som må ha byrja før 2000 f.Kr. kom indoeuropearane til Vest-Asia og India, til Balkan og store delar av øvrige Europa. Her har språka og kulturen deira ofte fortrengd tidlegare folkeslag. I Norden verker indoeuropearane å vera representert ved stridsøksfolka.

Sjå òg
 protoindoeuropeisk
 indoeuropeiske språk

Kjelder

«Indoeuropeere» (14. februar 2009), Store norske leksikon. Fri artikkel henta 19. september 2014.

 

Indoeuropeiske språk
Steinalderen
Bronsealderen
Oldtidsfolk
Elam

Elam var eit oldtidsrike aust for Sumer og Akkad, i det som no er Khuzestan i Iran og tilstøytande område i naboprovinsar og sørlege Irak. Riket varte i rundt tre tusen år, frå ca. 2400 f.Kr. til det blei okkupert av Assyria i 646 f.Kr.. Hovudstaden heitte Susa, og ruinane av denne byen liger rundt 35 mil aust for Bagdad.

Namn
Namnet «Elam» er avleidd frå bibelsk hebraisk, og svarer til sumerisk elam(a) og akkadisk elamtu. Elamittane kalla seg sjølve haltamti på elamittisk.

I Det gamle Testamentet er elamittane rekna som etterkomarar av Elam, sonen til Sem. Riket deira blei ofte kalla «Susiana» i klassisk litteratur, sjølv om Susiana var ein særskild del av riket.

Språk

Elamittisk er ikkje i slekt med dei semittiske, sumeriske eller indo-europeiske nabospråka. Det er anten rekna som eit isolert språk, eller det blir spekulert i om det er i slekt med dei dravidiske språka som no er utbreidde i Sør-India.

Fleire steg av språket er dokumentert. Dei eldste skriftdøma er skrivne med eigne skriftsystem som linear elamittisk, medan elamittane seinare gjekk over til å bruka akkadisk kileskrift. Dei tidlegaste innskriftene kan daterast til 2000-talet f.Kr. og det seinaste til akamenideriket. Elamittisk døydde ut om lag år 100. Det finst att rundt 30 000 leirtavler med skrift etter elamittane.

Kultur

Elam var eit rikt jordbruksområde som hadde kunstig vatning frå elvar som Karun. Området hadde også rik jakt og fiske og tilgang på råmaterial som tre, stein og metall. Elam gav samband mellom rika i Mesopotamia i vest og ulike stammefolk i aust. Nabofolka påverka kvarandre gjensidig, men førte også krig mot kvarandre. Den elamittiske stordomstida var den melommelamittiske perioden frå rundt 1500 til rundt 1100 f.Kr.

Lite er kjend om elamittisk religion. Dei var polyteistiske med ei viktig hovudgudinne kalla Kiririsha eller Pinikir, himmelguden Khumban eller Humban, verneguden Inshushinak, måneguden Napir, solguden Nahhunte og Jabru, herskar over underverda og far til alle gudane.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Elam» frå , og «Elam» frå  den 19. september 2014.  
 

Barstad, Hans M. «Elam» (9. september 2014), Store norske leksikon.
 Barstad, Hans M. «Elamittisk språk»  (6. desember 2011), Store norske leksikon.

Bakgrunnsstoff

Tidlegare land i Asia
Tidlegare land i Midtausten
Urartu

Urartu, Van-riket eller Ararat-riket var eit oldtidskongedøme som låg rundt Vansjøen på det armenske høglandet i austlege Anatolia. Riket fanst i tidleg jernalder, frå rundt 1000 f.Kr., eller tidlegare, og truleg fram til 585 f.Kr. Det hadde ei stordomstid på 800-talet f.Kr., men gjekk tilbake på 600-talet og blei til sist erobra av medarane på 500-talet f.Kr. Seinare blei det første riket kalla Armenia danna i same området.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Urartu» frå , og «Urartu» frå  den 19. september 2014.

Bakgrunnsstoff

Armensk historie
Oldtidsrike
Førhistorisk Anatolia
Førhistorisk Armenia
Førhistorisk Iran
Arkeologi i Armenia
Armenske kongedøme
Arkeologiske funn i Armenia
Arkeologiske funn i Iran
Arkeologiske funn i Tyrkia
Anatolia i jernalderen