alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Slaget ved Kursk

Slaget ved Kursk var det største panserslaget i historia. Det fann stad på den tyske austfronten 5. juli-13. juli 1943 under den andre verdskrigen.

Slaget dreidde seg om eit framspring på den tyske fronten vest om byen Kursk. Om den tyske hærleiinga hadde klart å sende nok troppar, våpen og forsyningar inn i dette området, ville dei truleg ha greidd å bryte gjennom dei sovjetiske linjene. Slik kunne tyskarane ha endra tilbaketrekking til ny offensiv og kanskje snudd krigslykka.
 
Wehrmacht stilte opp med 900 000 mann, 1 800 fly, 10 000 kanonar og 2 700 panserkøyretøy og håpa på å få tilbake initiativet på austfronten. Overfor dei stod den sovjetiske Raude Arméen med 1 350 000 mann og 4 000 panserkøyretøy.

Russarane var klar over den trusselen bruhovudet ved Kursk var. Dei gjorde derfor mykje for å byggje opp forsvarslinjene sine, og strategiske reservar blei flytta til området. Dessutan hadde dei den fordelen at dei kjende til dei tyske planane.
 
Ved daggry den 5. juli starta den tyske operasjonen. Den nordlege fløya gjorde berre sakte framsteg, og nådde berre 5 kilometer fram gjennom dei russiske linjene. Den sørlege fløya nådde derimot raskt 25 kilometer inn i sovjetisk område, og Den Raude Arméen måtte sende forsterkningar til området nord for Belgorod. 

I dette området utspelte deretter det viktige kampvognsslaget ved Prokhorovka seg, der dei tyske Panther- og Tiger-kampvognene møtte dei russiske T-34. 

Dei mange uavgjorte panserslaga førte til at tyskarane trekte seg tilbake 22. juli.

På det taktiske nivået var slaget uavgjort, tyskarane braut ikkje den sovjetiske frammarsjen, og Den Raude Arméen kunne ikkje omringe eller nedkjempe dei tyske styrkane.

På det strategiske nivået var det likevel ein stor siger for Den Raude Armèen, då tyskarane mista så mange kampvogner og så mykje anna materiell at det truleg korta ned krigen på austfronten med fleire månader. Russarane kunne erstatte dei øydelagde kampvognene sine med stadig nye T-34, som blei produserte i store tal heile tida, medan tyskarane ikkje kunne erstatte sine.

Tapa i dette slaget var som følgjer: 

Tyske tap: Om lag 500 000 døde, såra eller fanga, 500 tanks, 200 fly. Sovjetiske tap: 607 737 døde, såra eller fanga, 1 500 tanks, 1 000 fly.

Kjelde 

 Denne artikkelen bygger på «Panserslaget ved Kursk» frå , den 15. juni 2008. 
 

Slag under andre verdskrigen
Hendingar i 1943
Gliwice

Gliwice (tysk Gleiwitz) er ein industriby sør i Polen med om lag 200 000 innbyggjarar. Han ligg ved elva Kłodnica, om lag 20 km vest for Katowice.

Gliwice er ein av dei største sentera i Øvre Schlesien storbyområde, det største offentlege storbyområdet i Polen med i underkant av 3,5 millionar innbyggjarar.

Gliwice er ein del av Schlesiske voivodskap (sidan 1999) og tidlegare Katowice voivodskap.

Historie 
Kvelden 31. august 1939 vart ei av hendingane som skulle føre til den andre verdskrigen iscenesett i Gliwice. Ein SS-tropp under Alfred Naujocks si leiing tok etter ordre frå Reinhard Heydrich på seg polske uniformer og tok kontrollen over ein antitysk radiostasjon. Dette var ei av fleire hendingar som vart iscenesette av SS for å rettferdiggjere eit tysk åtak mot Polen.

Industri 
Opel har sidan 1998 hatt ein fabrikk i byen som produserer ulike personbilmodellar.

Attraksjonar 
Gliwice har truleg ein av dei høgaste trebygningane i verda, ei radiomast på 118 meter som vart bygd i 1935.

Personar frå Gliwice 
 Lukas Podolski, fotballspelar

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Gliwice» frå , og «Gliwice» frå  den 15. juni 2008.

Bakgrunnsstoff 

Byar i Polen
Schlesiske voivodskap
Bytom

Bytom (tysk Beuthen) er ein by sør i Polen med om lag 190 000 innbyggjarar. Sidan 1999 har han vore ein del av Schlesiske voivodskap og tidlegare i Katowice voivodskap (1975-1998). Bytom er ein av dei største byane i Øvre Schlesien storbyområde med nesten 3,5 millionar innbyggjarar.

Historie 
Bytom er ein av dei eldste byane i Øvre Schlesien og vart kjend som Bitom i 1136 og Beuthen i 1450. Han fekk byrettar i 1254 og låg strategisk til ved eit vegkryss. I 1259 vart han plyndra av mongolar.

Bytom høyrte opphavleg til Kongedømet Polen og så setet for det slaviske hertugdømet Bytom frå 1281-1355. Han var styrt av Kongedømet Böhmen i 1289. Etter at tyske nybyggjarar kom til området vart han gradvis germanisert. Han kom under Habsburgmonarkiet i Austerrike i 1526, og byen vart i enno større grad påverka av det tyske språket. Byen vart ein del av Kongedømet Preussen i 1742 under dei schlesiske krigane og så ein del av Det tyske keisardømet i 1871. I 1945 vart han overført til Polen etter Potsdamerkonferansen. Delar av den tyske folkesetnaden hadde flykta og mange av dei attverande vart drivne bort av polske og sovjetiske styrkar, og erstatta av polakkar.

Bytom er ein typisk postindustriell by. Dei fleste kolgruvene som fanst rundt byen er i dag stengde, medan stålindustrien sakte forsvinn. Byen kjempar for å klare ei forvandling frå industribaserte til tenesteytande næringar. Bytom samarbeider med to byar med meir eller mindre same problema, Recklinghausen i Tyskland og Butte-Silver Bow i USA. Byen har stor arbeidsløyse, særleg i den fattigaste bydelen Bobrek.

Bakgrunnsstoff 

 Gamle postkort frå Bytom 
 Bilete og historia til Bytom

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Bytom» frå , den 15. juni 2008. 
 

Byar i Polen
Schlesiske voivodskap
Shtetlar
Zabrze

Zabrze (tysk Zabrze, 1915-1945 Hindenburg) er ein by sør i Polen med om lag 190 000 innbyggjarar. Zabrze er ein del av Øvre Schlesien storbyområde, det største offisielle storbyområdet i Polen med nesten 3,5 millionar innbyggjarar. Byen er ein del av Schlesiske voivodskap (sidan 1999) og tidlegare Katowice voivodskap (1975-1998).

Historie 

Zabrze vart først nemnd som ein landsby på 1200-talet. Frå seinmellomalderen inviterte dei lokale schlesiske Piast-hertugane tyske nybyggjarar til området, noko som førte til ei germanisering av området. Zabrze gjekk i arv til Habsburgmonarkiet i Austerrike i 1526 og vart annektert av Kongedømet Preussen under dei schlesiske krigane på 1700-talet. Zabrze vart ein viktig by for gruvedrift i Det tyske keisardømet då det vart oppretta i 1871. Staden fekk byrettar i 1922.

Det offisielle namnet til Zabrze vart Hindenburg i 1915 til ære for Generalfeldmarschall Paul von Hindenburg. Dette namnet vart nytta fram til 19. mai 1945. Etter den andre verdskrigen vart byen ein del av Polen igjen og dei gjenverande tyske innbyggjarane vart drive bort som følgje av Potsdamerkonferansen.

Bakgrunnsstoff 

 Gamle bilete av byen 

Byar i Polen
Schlesiske voivodskap
Bielsko-Biała

Bielsko-Biała (tysk Bielitz-Biala; tsjekkisk Bílsko-Bělá) er ein by sør i Polen med om lag 175 000 innbyggjarar. 

Bielsko-Biała består av to tidlegare byar på kvar side av elva Biała, Bielsko og Biała, som vart slått saman i 1951. Han ligg i Schlesiske voivodskap (sidan 1999) og var tidlegare hovudstad i Bielsko-Biała voivodskap (1975-1998).

Historie 
Det noverande sentrumet i byen vart truleg utvikla på første halvdel av 1200-talet. På denne tida vart det bygd ei borg på ein ås. Borga står framleis i dag. 

På andre halvdel av 1200-talet inviterte Piast-hertugar av Opole (Oppeln) tyske nybyggjarar til landområdet mellom Schlesien og Vesle-Polen for å kolonisere Dei schlesiske Beskidane. Nærliggande busetnader vest for Biała var Nikelsdorf, Kamitz, Alt-Bielitz (i dag Stare Bielsko), Batzdorf og Kurzwald. Nærliggande busetnader aust for elva var Kunzendorf, Alzen og Wilmesau. I fjella like ved låg Lobnitz og Bistrai.

Etter delinga av Hertugdømet Oppeln i 1281 gjekk Bielsko til hertugane av Cieszyn (Teschen). Byen vart først nemnd i skriftlege kjelder i 1312 då ein hertug av Cieszyn gav han byrettar. Frå 1457 var Biała grensa mellom Schlesien (i Det tysk-romerske riket) og Vesle-Polen. Byen Biała vart grunnlagd på motsett side av Biała i 1723.

Under den første delinga av Polen i 1772 vart Biała annektert av Habsburgmonarkiet til Austerrike, inkludert Galicia. I 1918 vart begge byane ein del av Den andre polske republikken, sjølv om størstedelen av innbyggjarane var tyskarar. Under den andre verdskrigen vart byen annektert av Nazi-Tyskland og den jødiske folkesetnaden vart send til Auschwitz konsentrasjonsleir. Etter den raude arméen frigjorde byen i 1945 vart den tyske folkesetnaden drive bort.

Byen Bielsko-Biała vart oppretta 1. januar 1951 då dei to byane Bielsko og Biała vart slått saman.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Bielsko-Biała» frå , den 15. juni 2008. 
 

Byar i Polen
Schlesiske voivodskap
Olsztyn

Olsztyn (tysk Allenstein; litauisk Olštynas; gammalprøyssisk: Alnāsteini) er ein by nordaust i Polen ved elva Łyna og Dei masuriske sjøane

Historisk var han hovudstad i regionen Ermeland og har vore hovudstad i Ermelandskmasuriske voivodskap sidan 1999. Han var tidlegare ein del av Olsztyn voivodskap (1945-75 og 1975-98).

Bakgrunnsstoff

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Olsztyn» frå , den 15. juni 2008. 
 

Byar i Polen
Ermelandskmasuriske voivodskap
Sennalandet kapell

Sennalandet kapell, òg kalla Viddas Sion, står ved Áisaroaivi på Sennalandet i Hammerfest kommune i Troms og Finnmark fylke, og er eit fjellkapell vigsla i 1962. 

Kapellet er reist av Norges Samemisjon, og vart flytt til Sennalandet frå Kautokeino. Bygget var opphavleg ei tyskarbrakke og fungerte som interimskyrkje i Kautokeino til 1958. 

I 1971 vart det bygd til kor og taket vart lyft.

Inventar 
Altartavla har Kristus i bøn som motiv.
Døypefonten er i tre.
Det er også preikestolen som er frå 1971.

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Bilete av kapellet på nettstaden til Altaposten
 Om Kvalsund kyrkjelyd på nettstaden til Den norske kyrkja
 Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen
 «Kirkebøker, Finnmark» på nettstaden til Arkivverket 
 

Kyrkjer i Hammerfest
Kyrkjer i Hammerfest prosti
Norske kyrkjer frå 1962
Norges Samemisjon
Langkyrkjer i Nord-Hålogaland bispedømme
Kvalsund
Sirbmá kapell

Sirbmá kapell er ei langkyrkje frå 1954 i Sirma i Tana kommune i Finnmark fylke.

Kyrkja er bygd i tre, og har 80 plassar.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 

Kyrkjer i Tana
Kyrkjer i Indre Finnmark prosti
Norske kyrkjer frå 1954
Kulturminne i Tana
Langkyrkjer i Nord-Hålogaland bispedømme
Skallelv kapell

Skallelv kapell er ei gulmåla langkyrkje frå 1961 i Skallelv i Vadsø kommune i Finnmark fylke. Bygget vart opphavleg sett opp i 1901 og tente som skulehus for bygda til 1953. Fyrst på 1960-talet vart det ombygd til kapell etter teikningar laga av Rolf Harlew Jenssen. Inventaret er frå byggjeåret eller seinare. Døypefonten er i tre og er laga av Rolf Harlew Jenssen. Altertavla er ein enkel kross laga ved Stocks Snekkerverksted. Der vart òg preikestolen laga.
 

Kapellet er bygd i tre og har 78 plassar.

Ein kan komme til staden via Europaveg 75.

Skallelv kapell høyrer til Vadsø kyrkjesokn i Varanger prosti.

Kjelder 
 Thor Robertsen: «Skallelv kapell» på nettstaden skallelv.net

Bakgrunnsstoff 
 Kyrkjesøk
 
 Om Skallelv kapell på nettstaden til Den norske kyrkja
 Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen

Kyrkjer i Vadsø
Rolf Harlew Jenssen
Kyrkjer i Varanger prosti
Norske kyrkjer frå 1961
Kulturminne i Vadsø
Skarsvåg kyrkje

Skarsvåg kyrkje er ei langkyrkje frå 1961 i Skarsvåg i Nordkapp kommune i Troms og Finnmark.

Kyrkja er bygd i tre og har 60 plassar. Bygget hadde fram til 1999 status som kapell.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

 
 

Kyrkjer i Nordkapp
Rolf Harlew Jenssen
Kyrkjer i Hammerfest prosti
Kulturminne i Nordkapp
Norske kyrkjer frå 1961
Langkyrkjer i Nord-Hålogaland bispedømme
Skoganvarre kapell

Skoganvarre kapell er ei langkyrkje frå 1963 i Skoganvarre i Porsanger kommune i Troms og Finnmark fylke.

Kapellet er bygd i tre med 90 plassar.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Kyrkjesøk
 

Kyrkjer i Porsanger
Rolf Harlew Jenssen
Kyrkjer i Indre Finnmark prosti
Norske kyrkjer frå 1963
Langkyrkjer i Nord-Hålogaland bispedømme
Kulturminne i Porsanger
Slåtten kyrkje

Slåtten kyrkje, ofte skrive Slotten kyrkje, er ei langkyrkje frå 1965 i Måsøy kommune i Troms og Finnmark.

Kyrkja er bygd i tre og har 100 plassar.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 
 

Kyrkjer i Måsøy
Rolf Harlew Jenssen
Kyrkjer i Hammerfest prosti
Norske kyrkjer frå 1965
Kulturminne i Måsøy
Langkyrkjer i Nord-Hålogaland bispedømme
Storekorsnes bedehuskapell

Storekorsnes bedehuskapell er frå 1953 og står i bygda Storekorsnes i Alta kommune i Troms og Finnmark.

Kapellet er bygd i tre med 100 plassar.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 

Peter Helland Hansen
Kyrkjer i Alta
Kyrkjer i Alta prosti
Norske kyrkjer frå 1953
Bedehuskapell i Troms og Finnmark
Šuoššjávri kapell

Šuoššjávri kapell er ei langkyrkje frå 1968 i Karasjok kommune i Troms og Finnmark fylke.

Byggverket er i tømmer og er bygd med 75 plassar. Kapellet vart reist i samarbeid mellom Norges Samemisjon og Karasjok og Kautokeino kommunar.

Ein kan komme til staden via Riksveg 92.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 
 
  Kyrkjer i Noreg (Kirchen in Norwegen)

Kyrkjer i Karasjok
Kyrkjer i Indre Finnmark prosti
Norske kyrkjer frå 1968
Kulturminne i Karasjok
Langkyrkjer i Nord-Hålogaland bispedømme
Svanvik kyrkje

Svanvik kyrkje, tidlegare kapell, står i Svanvik i Sør-Varanger kommune i Finnmark fylke, og er ei tømra kyrkje med sentralplan. Kapellet vart bygd i åra 1932–1934.
Arkitekt for bygget var Harald Sund. Kyrkja har eit norsk nasjonalromantisk preg med mørke tømmervegger og raudmåla listeverk og grøn dør utvendig. Også inni har kyrkja mørke tømmervegger som står i kontrast til dei fargesprakande søylene, benkane og inventaret. 
 

Kyrkja høyrer til Sør-Varanger kyrkjesokn i Varanger prosti.

Som med Kong Oscar IIs kapell i Grense Jakobselv og Neiden kapell låg det også i Svanvik ein politisk baktanke frå styresmaktene bak oppføringa av kyrkja. Ein ynskte å gje folk i området lett tilgang til ei norsk kyrkje. Målet var å knyte folket i området fastare til det norske samfunnet gjennom kyrkja, og slik styrke den norske suvereniteten over området.

Kjelder 
 Arkitekturguide for Nord-Norge og Svalbard: «Svanvik kapell» på nettstaden til Universitet i Tromsø]
 Sigrun Rasmussen: «Neiden kapell og Svanvik kapell - Nasjonal oppbygging i Sør-Varanger»

Bakgrunnsstoff 
 Om Sør-Varanger sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
 «Kirker og kapeller» på nettstaden til Sør-Varanger kyrkjelyd 
 Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen
 «Kirkebøker, Finnmark» på nettstaden til Arkivverket 
 

Kyrkjer i Sør-Varanger
Bygningar i Finnmark og Nord-Troms frå før 1944
Krosskyrkjer i Noreg
Kyrkjer i Varanger prosti
Norske kyrkjer frå 1934
Harald Sund
Kulturminne i Sør-Varanger
Talvik kyrkje

Talvik kyrkje er ei langkyrkje frå 1883 i Alta kommune i Troms og Finnmark.

Kyrkja er bygd i tre og hadde då ho var ferdig 410 sitjeplassar.

Kyrkja var den einaste bygningen som stod att i Talvik etter andre verdskrigen. Då folk kom heim att etter evakueringa sommaren 1945, tok dei inn i kyrkja.

Tidlegare kyrkjer i Talvik 
Den fyrste kyrkja i Altafjorden vart bygd mot slutten av 1600-talet. Kyrkja låg på Årøya, midt i skipsleia aust i Altafjorden. På Årøya låg det òg eit gammalt festningsverk, og materialar frå festninga vart bruka til å byggje kyrkje. Lenge gjorde presten på Sørvær teneste i fjorddistriktet. Den fyrste presten som budde i Talvik var Anders Larsson Filianus, 1705-23.

Kyrkja på Årøya vart etter få år riven og frakta over fjorden til Talvik, der ho stod ferdig i 1705. 

Alt etter 30 år måtte denne kyrkja rivast, og i 1737 stod ei ny kyrkje ferdig. Tømmeret til kyrkja var hogd inne i Alta. Denne kyrkja skulle ha 220 sitjeplassar og 80 ståplassar. Ho var i bruk til ho vart øydelagd av ein storm 16. januar 1882.

Bakgrunnsstoff 
 
 Talvik kirke  frå Alta kyrkjelege fellesråd
 

Kyrkjer i Alta
Kyrkjer i Alta prosti
Bygningar i Finnmark og Nord-Troms frå før 1944
Jacob Wilhelm Nordan
Norske kyrkjer frå 1880-åra
Kulturminne i Alta
Langkyrkjer i Nord-Hålogaland bispedømme
1883 i Noreg
Erfjord kyrkje

Erfjord kyrkje står i Hålandsosen i Suldal kommune i Rogaland, og er ei langkyrkje frå 1877. Byggverket er i tømmer og kyrkja har 180 sitteplassar. Arkitekt for kyrkja var T. Tengesdal.

Altartavla har motivet «Jesus i bønn» av Frøvik. Ho er ei kopi av altartavla i Johanneskyrkja i Bergen. Orgelet er eit pipeorgel med 10 stemmer frå Verschueren Orgelbouw.

Det er kyrkjegard ved kyrkja.

Bakgrunnsstoff 
 Alf Henry Rasmussen (red.): Våre kirker - norsk kirkeleksikon, side 419, Vanebo forlag 1993, ISBN 82-7527-022-7
 
 Erfjord kirke Kyrkjesøk

Kyrkjer i Suldal
Kyrkjer i Ryfylke prosti
Kulturminne i Suldal
Langkyrkjer i Stavanger bispedømme
Norske kyrkjer frå 1870-åra
1877 i Noreg
Sand kyrkje i Ryfylke

Sand kyrkje er ei langkyrkje frå 1852 på Sand i Suldal kommune i Rogaland fylke.

Byggverket er i tre. Kyrkja har 450 sitjeplassar.

Bakgrunnsstoff 
 Om Sand sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
 Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen
 «Kirkebøker, Rogaland», på nettstaden til Arkivverket
 Eldre fotografi av Sand kyrkje på nettstaden til Nasjonalbiblioteket
 

Kyrkjer i Suldal
Kyrkjer i Ryfylke prosti
Bygningar teikna av Hans Linstow
Norske kyrkjer frå 1850-åra
Kulturminne i Suldal
Langkyrkjer i Stavanger bispedømme
1852 i Noreg
Tana kyrkje

Tana kyrkje er ei langkyrkje frå 1964 i Rustefjelbma i Tana kommune i Finnmark fylke. Den noverande kyrkja er bygd i tre med 300 plassar. Arkitekt var Esben Poulsson.
Ho har ein 26 meter høg frittståande klokkestopul. Taka er dekte med altaskifer. Altartavla er måla av Terje Grøstad.

Historie

Kyrkja vart vigsla i 1964. Ho erstatta den gamle kyrkja, som blei brend av tyske soldatar i 1944 under tvangsevakueringa av Finnmark og Nord-Troms i 1944. Totalt kjenner ein til fire kyrkjer som har vore på staden: Ei frå ca. 1720, ei frå 1851, ei frå 1892 og den siste frå 1964.

Ein kan komme til staden via Riksveg 98 og Fv281.

Krigsminnesmerket «Muitu» 
Krigsminnesmerket «Muitu» ('Erindring') ved Tana kyrkje blei avduka 24. oktober 2014. Minnesmerket er laga av den samiske kunstnaren Annelise Josefsen, som fekk oppdraget av Tana historielag. Det er reist til minne om den tyske okkupasjonsmakta sine overgrep i Noreg under andre verdskrigen, då alle husa blei brende ned og fastbuande folk blei tvangsevakuerte eller drivne på flukt, og den påfølgjande frigjeringa av Aust-Finnmark hausten 1944.

Kjelder

Delar av denne artikkelen bygger på «Tana kyrkje» frå ,  den 21. november 2018.

Bakgrunnsstoff 
 Tana kirke frå Kyrkjesøk
 

Kyrkjer i Tana
Kyrkjer i Indre Finnmark prosti
Norske kyrkjer frå 1964
Esben Poulsson
Langkyrkjer i Nord-Hålogaland bispedømme
Kulturminne i Tana
Tårnet skolekapell

Tårnet skolekapell er eit kombinert skulehus og kapell frå 1964 i bygda Tårnet i Sør-Varanger kommune i Finnmark fylke. 
Dei siste åra har det vore ei gudsteneste i året i kapellet.

Klokka i kapellet er frå den tidlegare skulen som stod i bygda og vart redda då det brann i 1944. Klokka var ei gåve frå Sydvaranger AS i 1938.

Kjelder 
 Redaktør: Alf Henry Rasmussen – Våre kirker : norsk kirkeleksikon. Vanebo Forlag, Kirkenær 1993. ISBN 82-7527-022-7 - «Tårnet skolekapell, Tårnet», s. 88

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Om Sør-Varanger sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
 Trond Gran: Noen kommentarer ut fra statistikken fra dagsregisteret - Sør-Varanger menighet 2005
 Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen
 «Kirkebøker, Finnmark» på nettstaden til Arkivverket 

Kyrkjer i Sør-Varanger
Kyrkjer i Varanger prosti
Norske kyrkjer frå 1964
Vadsø kyrkje

Vadsø kyrkje er ei langkyrkje frå 1958 som står på ei høgd i Vadsø by i Vadsø kommune i Finnmark. Kyrkja var bygd i betong i åra 1954-1958 og artikekten for bygget var Magnus Poulsson, som òg var ein av hovudarkitektane for Oslo rådhus. 
 

Kyrkja er soknekyrkje i Vadsø kyrkjesokn i Varanger prosti.

Kyrkja står i same området som den førre Vadsø-kyrkja, men er orientert nord-sør.
Vend mot byen har kyrkja har ein høg og mektig front med to tårn med ein gavl over. 
Under gavlen er eit høgt gyldt spir. Spiret står over hovudinngangen til kyrkja, og mellom døra og spiret står ein skulptur av apostelen Peter. 
Skulpturen er laga av Tone Thiis Schjetne. Utvendig er kyrkja elles dekorert med relieff i fasadebetongen. På sidene av tårna er det store ur.

Interiør 
Innvendig vert merksemda drege mot alterveggen som er dekorert med måleri laga av Gretha Thiis. Midtpunktet i måleriet er ein tronande Kristus i ei mandelforma ramme. Kristus-framstillinga kan minne om den ein kjenner frå bysantiske mosaikkar. Kring korbogen som omkransar Kristus-biletet strålar ein nordljosboge i modernistisk formspråk. Måleriet fortset i glimt frå korbogen utover den boga takhimlinga som er bygd i tre. Ned frå taket over midtgangen heng ein modell av ein nordlandsbåt. 
I koret er det glasmåleri laga av Ragna Thiis Helland.

Inventar 
Døypefonten er i kleberstein. Dåpsmugga er ein av dei få tinga som vart berga ut or gamlekyrkja då ho brann ned i 1944. Ho er i sylv og frå 1929.
Preikestolen er sekskanta. Midfeltet er dekorert med ei ørn. Over preikestolen er det ein baldakin der det står «Soli Deo gloria» og to utskorne englar som held eit Haakon VII-monogram.

Eldre kyrkjer i Vadsø 

Fyrste kyrkja i Vadsø vart reist i 1575. Ho stod på Vadsøya der busetjinga då låg. Då den neste kyrkja skulle byggjast i 1710 vart det på fastlandet. Den tredje kyrkja vart reist i 1861. Dette var ei krosskyrkje bygd i tre med stutte sidearmar. Ho var teikna av Christian Heinrich Grosch, og stod til natta mellom 28. og 29. oktober 1944 då ho vart lagd i grus som fylgje av krigshandlingane.

Kjelder 
 Arkitekturguide for Nord-Norge og Svalbard: «Vadsø kirke»
 «Vadsø kirke» på nettstaden til NRK

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Kyrkjesøk
 
 Om Vadsø kyrkje på nettstaden til Den norske kyrkja
 

Kyrkjer i Vadsø
Kyrkjer i Varanger prosti
Norske kyrkjer frå 1958
Magnus Poulsson
Kulturminne i Vadsø
Langkyrkjer i Nord-Hålogaland bispedømme
Veidnes kapell

Veidnes kapell er eit kapell frå 1981 i Lebesby kommune i Troms og Finnmark.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Kyrkjesøk
 

Kyrkjer i Lebesby
Kyrkjer i Hammerfest prosti
Norske kyrkjer frå 1981
Kulturminne i Lebesby
Vestre Jakobselv kyrkje

Vestre Jakobselv kyrkje, tidlegare Vestre Jakobselv kapell, står i Vestre Jakobselv i Vadsø kommune i Finnmark fylke, og er ei langkyrkje frå 1940. 
Ho er teikna ved kontoret til Statens bygningsinspektør og er bygd i tre. 
Teikningar laga til Kronprins Olavs og Kronprinsesse Märthas kapell i skogsbygda Tørberget i Trysil kommune vart gjenbrukte.
 
Inventaret i kyrkja er frå byggeåret eller seinare.

Vestre Jakobselv kyrkje høyrer til Vadsø kyrkjesokn i Varanger prosti.

Kyrkja kom uskadd frå krigen, men vart ei tid brukt som sjukehus til erstatning for Vadsø sjukehus.

Kjelder 
 Arkitekturguide for Nord-Norge og Svalbard

Fotnotar

Bakgrunnsstoff 
 
 Om Vadsø sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
 «Kirker i Vadsø sogn» på nettstaden til Varanger prosti
 Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen
 «Kirkebøker, Finnmark» på nettstaden til Arkivverket 
 

Kyrkjer i Vadsø
Bygningar i Finnmark og Nord-Troms frå før 1944
Kyrkjer i Varanger prosti
Norske kyrkjer frå 1940
Kulturminne i Vadsø
Øksfjord kyrkje

Øksfjord kyrkje er ei langkyrkje frå 1954 i Øksfjord i Loppa kommune i Troms og Finnmark fylke.

Byggverket er i murstein og er bygd med 490 plassar.

Ein kan komme til staden via Riksveg 882.

Bakgrunnsstoff 
 
 
 

Kyrkjer i Loppa
Kyrkjer i Alta prosti
Hans Magnus
Norske kyrkjer frå 1954
Kulturminne i Loppa
Langkyrkjer i Nord-Hålogaland bispedømme
Øvretana kapell

Øvretana kapell er ei åttekanta kyrkje frå 1956 i Seida i Tana kommune Finnmark fylke

Kyrkja er bygd i tre med 150 plassar. Arkitekter for kyrkja var Trond Dancke og Inge Fred Dervo.

Bakgrunnsstoff 
 
 

Kyrkjer i Tana
Kyrkjer i Indre Finnmark prosti
Norske kyrkjer frå 1956
Åttekanta kyrkjer i Noreg
Kulturminne i Tana