alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Hallfred Vandrådeskald

Hallfred Ottarsson Vandrådeskald (Vandrædaskald) (norrønt: Hallfreðr Óttarsson vandræðaskáld), fødd i 960-åra, død om lag 1007), var ein islandsk skald.

Slekt og familie 
Far til Hallfred var Ottar frå Hålogaland som reiste til Island på Håkon den gode si tid, og mor hans var Aldis Olavsdotter. Hallfred voks opp på garden Grimstungur i Vatnsdal på Island. Han vart gift med ei svensk kvinne, Ingebjørg Toresdotter, og med henne hadde han sønene Audgisl og Hallfred. Han døydde på havet på ei reise til Island. Kista vart sett på sjøen og rak seinare i land på den heilage øya Iona i Suderøyane (Hebridane), der Hallfred til sist vart gravlagd.

Liv og skaldskap 
Hallfred er nemnd i fleire av dei islandske ættesogene, mest opplysningar om han finn vi i soga om Hallfred Vandrådeskald. Han er òg nemnd i Heimskringla i Soga om Olav Tryggvasson og i Fagerskinna. I Skaldatal er han nemnd som skald hos Olav Tryggvasson og Eirik Håkonsson Ladejarl.

Ein gong før 995 kom han til Noreg og var ei tid hos [[Håkon Sigurdsson Jarl] (den mektige). Han drog tilbake til Island, men seinare kom han attende til Noreg då Olav Tryggvason var blitt konge. Etter vinteren 997/998 drog Hallfred til Sigvalde jarl og deretter til den svenske kongen Olof Skötkonung. Ei tid budde han Götaland der han gifte seg og stifta familie. Omkring år 1000, før slaget ved Svolder, reiste han attende til Island.

Litt seinare kom han til Noreg att og var ei tid hjå Eirik Håkonsson Ladejarl som hans skald, men dei siste åra av livet var han mest på Island. 

Hallfred fekk seg ofte fiendar på grunn av sitt stridbare lynne, og tilnamnet «Vandrådeskald» tyder truleg «den brysomme skalden». Livet hans, og mange av dikta hans, er prega av den ulukkelege kjærleiken til Kolfinna (Kolfinna Ávaldadóttir), og hans store akting og beundring for kong Olav Tryggvason.  Eit særdrag ved hans utvikling som skald, er brytninga mellom gamal og ny tru.

Mange av dikta hans som er nemnd i sogene, er bortkomne, og vi kjenner i dag til desse:

 Olavsdråpa  om kong Olav Tryggvason 
 Arvedråpa  om kong Olav Tryggvason
 Håkonardråpa  om Håkon Sigurdsson Jarl
 Eiriksdråpa  om Eirik Håkonsson Ladejarl - berre to strofer er kjend. 
 Lausaviser

Notar

Referansar

Bakgrunnsstoff 
  Hallfred Ottarsson Vandrådeskald Norsk biografisk leksikon
 Sagaen om Hallfred Vandrådeskald (side 47-88) v/Charles Kent (Aschehoug 1928)
 Det norrøne fyrstediktet av Bjarne Fidjestøl (1982)

Islandske skaldar
Folk i Skaldatal
Folk frå vikingtida
Islendingar frå norrøn tid
Fødde i 960-åra
Døde i 1000-åra
Johann Mühlegg

Johann Mühlegg () er ein tysk-spansk tidlegare langrennsløpar, fødd i Marktobendorf i Allgäu i Bayern. Han er særleg kjend for sine suverene prestasjonar under vinterleikane 2002 i Salt Lake City, og den etterfylgjande dopingsaka som enda med at han var fråteken alle OL-medaljane.

Aktiv
Mühlegg representerte Tyskland i dei store meisterskapane frå 1991 til 1999. Allereie i 1993 kom han i strid med det tyske skiforbundet, ein strid som enda med at forbundet i 1998 stengde han ute frå landslaget for godt.

Eit godt tilhøve til det spanske skilandslaget fekk Mühlegg til å søke om spansk statsborgarskap, og i 1999 vart han spansk statsborgar og tevla sidan for Spania. Han vann sitt fyrste renn i verdscupen den 10. desember 1999 i italienske Sappada. Seinare i sesongen vann han ein 30 km ved Moskva, og det 72 km lange turrennet i franske Lamoura Mouthe. Desse tre sigrane, samt tre andreplassar i verdscuprenn, gjorde at han vann verdscupen i langrenn 2000.

Under Ski-VM 2001 i Lahti tok Mühlegg sølvmedaljen på 20 km jaktstart, før han vann ein suveren siger på 50-kilometeren.

Under OL 2002 vann Mühlegg både 30 km og 10 km jaktstart. Han fekk bestetid på femmila, arrangert siste OL-dagen, men vart diskvalifisert frå løpet etter at han testa positivt på darbepoetin, eit legemiddel som aukar talet raude blodlekam; stoffet stod den gong ikkje på forbodslista fordi det var utvikla nyss.

Etter dopingfunnet vedtok Den internasjonale olympiske komitéen (IOK) at Mühlegg skulle få behalde gullmedaljane frå dei to fyrste OL-tevlingane. Men i desember 2003 vedtok Idrettens voldgiftsnemnd at også dei medaljane skulle takast tilbake.

Medaljar og besteplasseringar i internasjonale meisterskap
1991: Nr 15 på 15 km
1992: Nr 7 på 50 km
1993: Nr 6 på 50 km
1994: Br 8 på jaktstarten, nr 9 på tremila
1995: Nr 13 på jaktstarten
1997: Nr 6 på 30 km
1998: Nr 7 på 50 km
2001: Gullmedalje på 50 km, sølv på jaktstart, nr 8 på 15 km
2002: Diskvalifisert frå tre gullmedaljar

Kjelder
Sportsboken, aktuelle årgangar

Tyske langrennsløparar
Spanske langrennsløparar
Deltakarar under vinter-OL 1992
Deltakarar under vinter-OL 1994
Deltakarar under vinter-OL 1998
Deltakarar under vinter-OL 2002
Vågen i Bergen

Vågen er ein fjordarm i sentrum av Bergen, omkransa av kaier, søraustover frå det sjøområdet mellom Bergen og øya Askøy som vert kalla Byfjorden. Ytst i Vågen ligg Nordnespynten på vestsida og Skoltegrunnskaien på austsida, og inst ligg Vågsbunnen og Torget. 

Kring Vågen låg mellomalderbyen Bergen. Langsetter austsida ligg mellom anna Bryggen og Bergenhus festning med Rosenkrantztårnet og Håkonshallen.

Bakgrunnsstoff

Bergen byleksikon: Vågen.

Fjordar i Bergen
Józef Łuszczek

Józef Łuszczek () er ein polsk tidlegare langrennar frå landsbyen Bustryk ved Zakopane. Han vart verdsmeister på 15 km under Ski-VM 1978 og tok bronsemedaljen på 30 km i same meisterskapen.

Aktiv
Łuszczek vart nummer åtte på tremila i Svenska skidspelen 1977 i Falun. Under verdsmeisterskapen 1978 i Lahti kom han på ein overraskande bronseplass på 30 km, bak to utøvarar frå Sovjetunionen. Få dagar seinare gjekk han heilt til topps på 15 km, 2,3 sekundar framom Jevgenij Beljajev frå Sovjetunionen. Han avslutta Lahti-VM med å verte sjuandemann på femmila. For sine prestasjonar i Lahti vart han kåra til årets idrettsutøvar i Polen.

I 1979-sesongen vart Łuszczek nummer tre på 15 km i Holmenkollen, vel eit halvt minutt bakom Thomas Wassberg og Oddvar Brå. Under dei olympiske leikane i Lake Placid vinteren 1980 gjekk Łuszczek sterke renn både på 30 km og 15 km, noko som resulterte i høvesvis femte- og sjetteplass.

Łuszczek deltok i Ski-VM 1982 i Oslo, der ein 15. plass på 30 km var hans plassering. Same sesongen enda han på sjetteplass på femmila i verdscuprennet i Lahti. I sitt siste store meisterskap, Vinter-OL 1984, klarte han ikkje å kome mellom dei 25 beste i nokon av dei tre individuelle tevlingane.

Kjelder
Sportsboken, aktuelle årgangar.

Bakgrunnsstoff 
 

Polske langrennsløparar
Polske deltakarar under vinter-OL 1980
Langrennsløparar under vinter-OL 1980
Polske deltakarar under vinter-OL 1984
Langrennsløparar under vinter-OL 1984
Kusma

Kusma (parotitis epidemica) er ein virusinfeksjon valda av kusmaviruset. Sjukdomen råkar særleg øyrespyttkjertelen framfor øyra. Andre spyttkjertlar kan òg verta råka, og dessutan bukspyttkjertelen og testiklane.

Utbreiing 
Sjukdomen råkar særleg born og unge menneske, og ein infeksjon kan seinare gje livsvarig immunitet. Kusma var tidlegare ein infeksjon som nesten alle born gjekk gjennom. I dag vert dei fleste borna vaksinerte mot kusma, slik at sjukdomen er vorten sjeldan i Noreg.

Sjukdomsutvikling og handsaming 
Kusma smittar ved dropesmitte. Inkubasjonstida er som regel to til tre veker, og pasienten vert rekna som smittefarleg så lenge pasienten har symptom. Sjukdomen byrjar med ei ålmenn uvelskjensle, deretter fylgjer feber og smertefull heving, vanlegvis av båe øyrespyttkjertlane. Hevinga varer i éi til to veker. Det finst inga kausal handsaming for kusma eller komplikasjonane.

Komplikasjonar 
Det er ein føremon for gutar å få sjukdomen som barn, sidan 20-25% av unge menn som får kusma utviklar testikkelbetennelse. Om båe testiklane vert råka, kan sterilitet verta fylgja. Ein annan vanleg komplikasjon er godarta hjernehinnebetennelse. Ein sjeldnare og meir alvorleg komplikasjon av kusma er hjernebetennelse som kan gjera pasienten dauv.

Førebygging 
Kusmavaksine er med i det nasjonale vaksinasjonsprogrammet gjennom MMR-vaksinen.

Kjelder 

Virussjukdommar
Barnesjukdomar
Whitesnake

Whitesnake er eit britisk hardrockband som blei danna av den tidlegare Deep Purple-vokalisten David Coverdale i 1978. Etter at Deep Purple blei oppløyst i 1976 spelte Coverdale inn to soloalbum, White Snake og Northwinds. Bandet som var med Coverdale på desse albuma blei kalla The Whitesnake Band etter debutalbumet, og namnet blei formalisert til Whitesnake.

Medlemmene i bandet har variert kraftig opp gjennom åra, og har omftta Jon Lord og Ian Paice frå Deep Purple, Dave Dowle, Bernie Marsden, Neil Murray, Micky Moody, Mel Galley, Adrian Vandenberg, John Sykes, Vivian Campbell, Steve Vai og Cozy Powell.

Medlemmer
David Coverdale – vokal
Joel Hoekstra – gitar
Reb Beach – gitar
Michael Devin – bass
Tommy Aldridge – trommer
Michele Luppi – keyboard

Diskografi

Studioalbum:
1978 Snakebite
1978 Trouble
1979 Lovehunter
1980 Ready an' Willing
1981 Come an' Get It
1982 Saints & Sinners
1984 Slide It In
1987 1987
1989 Slip of the Tongue
1997 Restless Heart
2008 Good to Be Bad
2011 Forevermore
2015 The Purple Album

Konsertalbum:
1980 Live at Hammersmith (opprhavleg berre i Japan)
1980 Live...In the Heart of the City
1998 Starkers in Tokyo
2006 Live: In the Shadow of the Blues
2011 Live at Donington 1990
2013 Made in Japan
2013 Made in Britain/The World Record

Samlealbum:
1994 Whitesnake's Greatest Hits
2000 20th Century Masters – The Millennium Collection: The Best of Whitesnake
2000 Best Ballads
2002 Here I Go Again: The Whitesnake Collection
2003 Best of Whitesnake
2003 The Silver Anniversary Collection
2004 The Early Years
2006 The Definitive Collection
2006 Gold: Whitesnake
2008 30th Anniversary Collection

VHS og DVD:
1983 Whitesnake Commandos (VHS)
1987 Trilogy (VHS)
1988 Trilogy (+ Bonus Track) (VHS)
1998 Starkers in Tokyo (VHS og DVD)
2006 Live...In the Still of the Night (DVD)
2011 Live at Donington 1990 (DVD)

 
Engelske rockegrupper
Hardrockgrupper
Skipingar i 1978
Kristofer Alme

Kristofer Alme () var frå Hafslo i Luster kommune. Han var bonde, organisasjonsmann og forfattar. Alme gjekk Sogndal folkehøgskule og skipa i 1892 Hafslo Ungdomslag, der han var formann i 30 år.

Han var ein mykje nytta foredraghaldar, og heldt i alt over 300 foredrag kringom i bygdene. Han leia også eit songkor, og dikta sjølv mange songtekstar og melodiar. I 1930 gav han ut kantaten «Truskiftet» (Lunde forlag) til Olavs-jubileet, og i 1947 diktsamslinga «Blanda kor». Han dikta og sette tone til Sognasongen.

Bibliografi

Bøker

I tidsskrift - eit utval
Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

Kjelder
 Kristofer Alme i Fylkesleksikon Sogn og Fjordane 
 
 Gravminner i Norge

Bakgrunnsstoff
Om Kristofer Alme i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

Forfattarar frå Luster
Folk frå Luster
Norske lyrikarar
Nynorskforfattarar
Pláka Dílesi

Pláka Dílesi (gresk Πλάκα Δήλεσι) er ein landsby i periferieininga Viotía i Sentral-Hellas i Hellas. Pláka Dílesi høyrer til kommunaleininga Skhimatári i kommunen Tanágra.

Referansar 

Plaka Dilesi
Andreas Barsnes

Andreas Barsnes () var ein norsk lærar og forfattar frå Sogndal, seinare busett i Bergen.

Barsnes tok eksamen frå Stord lærarskule i 1907. Han var lærar ymse stader 1907-1910, i Bergen frå 1911 og skulestyrar 1937-1953. Han var styrar av Det Vestlandske målkontor (skipa 1904) frå 1931.

Bibliografi

Bøker

I tidsskrift - eit utval
Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

Kjelder 

Om Andreas Barsnes i Fylkesleksikon Sogn og Fjordane
Tidsskrift. Nummer 26. Utgjeve av Historielaget for Sogn. Dikting og diktarar frå Sogn. Ved Andreas Bjørkum og Jarle Bondevik Kaupanger : Historielaget, 1978
Gravminner i Norge

Bakgrunnsstoff 
 Om Andreas Barsnes i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

Folk frå Sogndal
Forfattarar frå Sogndal
Norske sakprosaforfattarar
Norske dramatikarar
Nynorskforfattarar
Erling Breilid

Erling Breilid () var ein norsk bonde og forfattar. Han var leiar i Fresvik ungdomslag og Fresvik arbeidarlag. Breilid skreiv mange dikt og prologar.

Bibliografi

Bøker

I tidsskrift - eit utval
 Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

Kjelder 
Pridlao. Nr 2, 2004, s. 11. Utg. av Vik Lokalhistoriske Arkiv

Bakgrunnsstoff 
 Om Erling Breilid i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

Norske lyrikarar
Forfattarar frå Vik
Folk frå Vik
Norske sakprosaforfattarar
Jan Inge Fardal

Jan Inge Fardal () er sogndøl og redaktør i Sogn Avis frå hausten 2006. I 2020 vart han leiar for Nynorsk Pressekontor.

Jan Inge Fardal vart tilsett i Sogningen/Sogns Avis på 1980-talet og jobba som journalist der til han vart tilsett i Sogndal Fotball i 1987. Han var sportsleg leiar i 1988 og 1989, dei åra Oa Ljungberg var trenar i klubben. Saman med Svein Bakke tok han hausten 1989 initiativ til å tilsetja Harald Aabrekk som trenar. I 1991 var han attende som redaksjonssjef i Sogningen/Sogns Avis, ein jobb han heldt fram i også då Sogningen/Sogns Avis og avisa Sogn og Fjordane fusjonerte til Sogn Avis i 1993. 

Fardal er òg kjend som tekstforfattar av Sogndals populære supportersong «Stao No Pao». Per Kristian Indrehus, Muffe frå Drama, skreiv melodien.

Referansar

Norske redaktørar
Folk frå Sogndal
Stry

Stry er hamp-, jute- eller linfibrar, opphavleg danna som  avfall ved hekling og skaking.

Ein har tradisjonelt brukt stry til spinning av hyssing og som tettingsmateriale. Stry kan mellom anna nyttast som tettingsmiddel i gjengane i skruesamanføyingar av røyr, og for å kalfatre, det vil seie å gjere natane, mellomromma, i bordgangane på trebåter og treskip vasstette. På røyr vert stryen vikla kring dei utvendige gjengane før røyra vert skrudd saman, og ved kalfatring vert stryen drive inn i natane med treklubbe og natjarn. I båe høve vert det nytta eit tettingmiddel som stryen vert sett inn med, ved kalfatring gjerne bek eller eit kunststoff.

Tidlegare vart stry òg nytta til tetting mellom vegg og karm for dører og vindauge i hus, mellom tømmerstokkane i tømmerveggar i hus, og i fleire andre samanhengar som det no for tida ikkje er aktuelt å nytte dette materialet.

Frå 1990-åra har stry også vore brukt i klede.

Kjelder

Naturstoff
Plantefibrar
Den julianske borg

Den julianske borg er ein låg steinlabyrint – òg kalla ei trojaborg – ved fjellet Grøthornet (1013m) søraust for Vartdal sentrum i Ørsta kommune.

Der er to slike trojaborger i det same området, den minste som blir kalla den Julianske borg, ligg ved Grøthornet og har ein diameter på om lag 6 m. Den andre, gjerne kalla Isflålabyrinten, ligg lenger nord ved fjellet Vardehornet og har ein diameter på om lag 9 m. Begge steinlabyrintane er tilnærma sirkelrunde og ligg på Daleheia, om lag 900 m.o.h. 

Slike trojaborger finst andre stader i Europa, men Vartdal er den einaste staden mellom Oslofjorden og Finnmark, der ein kjenner til slike labyrintar. Ein reknar med at labyrintane er gamle kultstader og skriv seg frå bronsealderen eller byrjinga av den eldre jarnalderen.

Kulturminnet «Den julianske borg» vart registrert av arkeolog Per Fett i 1950 og er freda etter kulturminnelova §§ 3 og 4.

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 	
 Førhistoriske minne på Sunnmøre Ørsta prestegjeld v/Per fett (1950)
 Steinlabyrinten i Vartdalsfjella Sunnmøre historielag
 Den julianske borg frå nettsida lommekjent.no
 Turar Møre og Romsdal Fylkeskommune

Ørsta kommune
Kulturminne i Ørsta
Lars Petter Sveen

Lars Petter Sveen () i Fræna) er ein norsk forfattar og bibliotekar. Han debuterte i 2008 med novellesamlinga Køyre frå Fræna.

Bibliografi 
2008 – Køyre frå Fræna, noveller 
2011 – Eg kjem tilbake, roman
2014 – Guds barn, roman
2017 – Fem stjerner, roman (finst òg som lydbok)
2018 – Fem skuggar, roman (finst òg som lydbok)
2020 – Nordriket, roman

Prisar
Tarjei Vesaas' debutantpris i 2008, for Køyre frå Fræna
Aschehougs debutantstipend i 2008, for Køyre frå Fræna
Sunnmørsprisen i 2008, for Køyre frå Fræna
Nynorsk litteraturpris i 2014 for Guds barn
Sultprisen i  2015 for forfattarskapet sitt
P.O. Enquists pris i 2016

Kjelder

Bakgrunnsstoff
 «Lars Petter Sveen» av Vibeke Lauritsen på Allkunne
 Artiklar av Lars Petter Sveen i Vårt Land

Norske romanforfattarar
Norske novelleforfattarar
Norske bibliotekarar
Vinnarar av Tarjei Vesaas' debutantpris
Norske skjønnlitterære debutantar i 2008
Folk frå Fræna
Vinnarar av Aschehougs debutantstipend
Kabotasje

Kabotasje, som opphavleg var eit fransk ord nytta for innanriks skipsfart langsetter kysten, er no vorte ei sams nemning for transport av personar og gods med alle slags transportmiddel i eit anna land enn det landet som transportmiddelet høyrer heime i. Til dømes vert det kalla kabotasje når ein lastebil som høyrer heime i Nederland lastar opp gods i Oslo for å køyre det til Trondheim etter fyrst å ha frakta ei last til Oslo frå utlandet.

Kabotasje er lovleg innanfor Den europeiske unionen (EU). Dette er ein viktig lekk i den offisielle  transportpolitikken, i samsvar med det overordna målet om fri rørsle av varer, tenester og kapital mellom medlemslanda. I medhald av EØS-avtaleverket er desse kabotasjereglane gjeldande i Noreg òg. Sameleis som transportørar frå Den europeiske unionen kan drive kabotasje i Noreg, kan difor norske transportørar drive kabotasje i Den europeiske unionen. Det er likevel fastsett reglar i dei einskilde landa som i ei viss mon avgrensar kor mange kabotasjeturar som kan gjerast etter eit avslutta fraktoppdrag frå utlandet inn i landet.

Kjelder
snl.no: Kabotasje
Informasjon frå regjeringa om reglar for internasjonal transport på veg og kabotasje.

Transport
Aki Karvonen

Aki Tapani Karvonen () er ein finsk tidlegare langrennar frå Valtimo i Norra Karelen som i tida 1982-89 vann seks medaljar i ulike verdsmeisterskap og olympiske vinterleikar.

Aktiv
Karvonen vart nummer ti på 30 km under Ski-VM 1982 i Oslo, noko som gav han plass på det finske stafettlaget i 4 x 10 km stafett, eit lag som kom på delt bronseplass med Aust-Tyskland. To år seinare vann han ein ny stafettbronse under Vinter-OL 1984 i Sarajevo. I same leikane tok han sølvmedaljen på 15 km, bak svenske Gunde Svan, og bronsemedaljen på 50-kilometeren, einast Thomas Wassberg og nemnde Svan kom framom på resultatlita. Dessutan vart han nummer fem på tremila.

I Ski-VM 1985 nådde ikkje Karvonen opp på pallen. I si beste tevling, 30 km, enda han som sjettemann. Derimot tok han sølvmedaljen på same distansen då Ski-VM 1987 fann stad i Oberstdorf, Thomas Wassberg vann tevlinga. Under verdsmeisterskapen 1989 heime i Lahti enda Karvonen på fjerdeplass i 15 km klassisk stil, før han gjekk startetappen på Finlands sølvlag i 4 x 10 km stafett.

Karvonen vedgjekk bloddoping i 1985. Bortsett frå dei store meisterskapane, var han sjeldan å sjå høgt på resultatlistene.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Aki Karvonen» frå ,  den 17. februar 2016.  
 

Finske langrennsløparar
Olympiske sølvmedaljevinnarar for Finland
Olympiske bronsemedaljevinnarar for Finland
Medaljevinnarar under vinter-OL 1984
Finske deltakarar under vinter-OL 1984
Langrennsløparar under vinter-OL 1984
Finske deltakarar under vinter-OL 1988
Langrennsløparar under vinter-OL 1988
Bergen i Niedersachsen

Bergen er ein liten by med eit folketal på om lag 13000 på Lüneburger Heide nord i  Landkreis Celle i delstaten Niedersachsen i Tyskland.

I landsbyen Belsen, som frå 1971 har vore ein part av Bergen, låg konsentrasjonsleiren  Bergen-Belsen, om lag 6,5 kilometer sørvest for sjølve Bergen. Til minne om Anne Frank, som mista livet i denne konsentrasjonsleiren i byrjinga av mars 1945, har det etter initiativ frå  Anne-Frank-Fonds i  Basel vore skipa til ein årleg ein Anne Frank fredsdag i Bergen frå år 2000. Då kjem ungdom frå heile Europa saman i byrjinga av juni for å diskutera korleis forståing og fredelege sameksistens mellom folk av ulike nasjonalitetar og religionar kan fremjast.

Bakgrunnsstoff

Bergens internettside.

Byar i Niedersachsen
Bergen-Belsen

Bergen-Belsen  var ein konsentrasjonsleir om lag 20 kilometer nord-vest for byen Celle i Niedersachsen i Tyskland. Ein reknar med at mellom 1943 og 1945 døydde fleire enn 50 000 sivile fangar i denne leiren.  I leiren nytta dei ikkje gasskammer til å ta livet av folk, men svolt, sjukdom og tortur. Det var her Anne Frank og syster hennar, Margot Frank, døydde av tyfus på slutten av krigen, i byrjinga av mars 1945. Leiren hadde då vorte fylt opp av fangar frå austlege leirar, og hadde mykje fleire folk enn det var plass til.

Bergen-Belsen vart skipa i 1940 av Wehrmacht (den tyske hæren) som fangeleir for 600 franske og belgiske soldatar, og fekk i mai 1941 namnet Stalag 311 (XI C). Ikkje før i slutten av 1941 vart det sett opp brakker som fangane kunne bu i. Til då hadde dei budd i telt og holer i jorda. Frå juli 1941 vart òg om lag 20 000 sovjetrussiske krigsfangar innesperra i leiren, og måtte bu under open himmel. Innan våren 1942 hadde 14 000 fangar døydd av kulde, svelt og sjukdomar. Berre i tida mellom januar og april 1945 døydde om lag 35 000 fangar. Då britane frigjorde Bergen-Belsen 15. april 1945 var det rundt 60 000 levande fangar i leiren, men av desse døydde om lag 13 000 dei komande dagane og vekene av avkrefting og av dei sjukdomane som herja på grunn av dei elendige tilhøva folk hadde levd under. Ein reknar med at til saman 70 000 har døydd som fylgje av opphald i Bergen-Belsen.

På staden, som i dag er ein part av byen Bergen, er det no eit minnemonument, ein minnepark og eit museum. I Bergen vert det årleg skipa til ein Anne Franks fredsdag til minne om henne. Då samlast ungdom frå heile Europa for å diskutera korleis forståing og fredelege sameksistens mellom folk av ulike nasjonar og religionar kan fremjast.

Bakgrunnsstoff
Holocaust Survivors and Remembrance Project: Bergen-Belsen.
Omtale på BBC i samband med 60-årsdagen for frigjeringa av Bergen-Belsen.

Konsentrasjonsleirar under andre verdskrigen
Namnet Mari

Mari er eit namn innan fleire kulturar. I nordisk tradisjon er det ei form av kvinnenamnet Maria, som igjen er ein gresk variant av det arameiske Miriam. Mari kan også vera ei kortform av Mariana eller Marianne. Kvinnenamnet finst også på estisk, finsk, bretonsk, walisisk og ungarsk.

Mari har namnedag i Noreg den 25. mars.

Bruk
Mari var eit av dei mest populære døypenamna for jenter i Noreg på 1600- og 1700-talet og igjen på 1980-talet. I 2016 var det rundt 10 000 kvinner som heitte Mari i Noreg.

Kjende namneberarar
Kvinner
 Mori Mari (森 茉莉) eller berre Mari (1903–1987), japansk forfattar
Mari Bjørgan (1950–2014), norsk songar og skodespelar
Mari Boine (fødd 1956), norsk samisk vokalist og komponist
Mari Maurstad (fødd 1957), norsk skodespelar
Mari Ishikawa (fødd 1964), japansk smykkedesigner
Mari Kjetun (fødd 1966), norsk forfattar
Mari Kiviniemi (fødd 1968), finsk politikar og statsminister
Mari Mancusi (fødd 1974), amerikansk forfattar
Mari Hokkanen (fødd 1979), finsk fotokunstnar
Mari Hemmer (fødd 1983), norsk skøyteløpar
Mari Fasting (fødd 1985), norsk orienteringsløpar
Mari Haugersveen (fødd 1985), norsk stylist
Mari Moen Holsve (fødd 1986), norsk forfattar
Mari Molid (fødd 1990), norsk handballspelar

Menn
Mari Alkatiri (fødd 1949), austtimoresisk politikar og statsminister
José Mari (fødd 1978), spansk fotballspelar

Annan bruk
 Marimesse
 Ekstremvêret Mari

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Mari (jentenavn)» frå ,  den 18. februar 2016.

Bakgrunnsstoff 
 

Kvinnenamn