alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Portvin

Portvin, som på portugisisk vert kalla Vinho do Porto, altså vin frå byen Porto, er ein såkalla heitvin eller sterkvin som er laga av druer frå vinmarkene ikring Douroelva nord i Portugal. 

Etter ei stutt gjæringstid vert vinen tilsett eit smaksnøytralt brennevin, aguardente. Gjærcellene i vinen døyr av alkoholforgifting, og ettersom gjæren i vinen lever av sukkeret i druene, vert restsukkeret i vinen teke vare på nå gjæringa stoggar. På dette viset vert det laga ein sterk og søt vin med 19–20 % alkohol, som gjerne vert lagra ei tid før han skal konsumerast. Opphavleg vart vinen handsama på denne måten for å kunne halde seg under transport og omsetjing på hovudmarknaden, som framfor alt var England, og det er knytt mange engelske tradisjonar, ord og uttrykk til portvinen.

Portvinshus
Dei store oppkjøparane av vinen dominerer portvinshandelen. Dei viktigaste husa er:

Bakgrunnsstoff

Vin
Sterkvin
Alkoholdrikkar
Portugisisk kultur
Nils Johan Gjendem

}}
Nils Johan Gjendem () er ein norsk lokalpolitikar for Framstegspartiet. Han var ordførar i Fræna kommune i Møre og Romsdal frå 2011 til 2015.

Kjelder 

FrP-ordførarar i Møre og Romsdal
Ordførarar i Fræna
Odd Steinar Bjerkeset

Odd Steinar Bjerkeset () er ein norsk lokalpolitikar for Kristeleg folkeparti. Han var ordførar i Gjemnes kommune i Møre og Romsdal i periodane 1997-2007 og 2011-2016. Bjerkeset var også ordførar frå 1999 til 2007.

Kjelder 

KrF-ordførarar i Møre og Romsdal
Ordførarar i Gjemnes
Gøtar

Gøtane eller gautane (norrønt gautr) var eit nordgermansk folk som budde i område i dagens sørlege Sverige. Desse områda ber fortsett preg av dette, spesielt i namn som Göteborg, Västergötland og Östergötland.

Gøtane vart omtalt allereie i år 150 av den greske astronomen og geografen Klaudios Ptolemaios som «Goutai». Jordanes skreiv om Gautigoth i det sørlege Sverige, mens Prokopius kalla dei Gautoi.  Sagalitteraturen kalla dei Gautar. Det er usikkert om geater som er nemnde i Beowulfkvadet og Widsith, er gøter eller jydar. Gøtar kunne tidlegare brukast som etnisk nemning for forfedrane til alle nordiske folk, men det omgrepet har blitt erstatta av (nord)germanarar.

Gutarane frå Gotland er eit uavhengig folkeslag, men dei har same opphav.

Germanske folk
Sverige
Kriminalomsorga

Kriminalomsorga er ein norsk statleg etat som har ansvar for gjennomføring av varetektsfengsling og straffereaksjonar på ein måte som tryggjer samfunnet og som motverkar straffbare handlingar. Etaten ligg under Justis- og beredskapsdepartementet som eit direktorat.

Historie 
Etaten vart i byrjinga kalla «Fængselsstyrelsen» (seinere skrive «Fengselsstyret») i 1875 og var ei avdeling i Justis- og politidepartementet, leia av ein direktør (som samstundes hadde rang som ekspedisjonssjef). Fengselsstyret vart lagt ned i 2002 og  Kriminalomsorgas sentrale forvaltning som seinare vart Kriminalomsorsdirektoratet kom i staden.

Organisering 
Kriminalomsorga er organisert i eit hierarki som består av tre nivå: Kriminalomsorgsdirektoratet, eit regionalt nivå (leia av ein regiondirektør på 5 stader som driv sakshandsaming) og eit lokalt nivå som vil seie det einskilde fengsel eller friomsorgskontor.  Kriminalomsorga fekk i 2014 i oppdrag frå leiinga i departementet å utreie ein ny organisasjonsmodell der det regionale nivået kunne takast bort.  

I tillegg kjem òg Kriminalomsorgas utdanningssenter (KRUS), der dei som skal arbeide i etaten får si utdanning.

Fengsel i Noreg 
Liste over fengsel i Noreg i 2015

Galleri: Norske fengsel 
Bilete frå nokre norske fengsel

«Overgangsbolig»  
Liste over overgangsboliger i Noreg i 2015

Friomsorgskontor i Noreg 
Liste over friomsorgskontor i Noreg i 2015

Sjå òg 
Varetektsfengsling
Dom
Prøvelauslating
Forvaring
Fengselsbetjent
Elektronisk fotlenke
Samfunnsstraff
Ulvsnesøy

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
Nettstaden til Kriminalomsorgen
Barn på besøk i fengsel
Ord og uttrykk i Kriminalomsorgen  For Fangers Pårørende

Fengsel i Noreg
Norske statsetatar
Kriminalomsorg
Halsa kyrkje i Halsa

Halsa kyrkje er ei krosskyrkje frå 1725 i Heim kommune i Trøndelag fylke.
Bygget er i tømmer kledd i trepanel og har 330 sitjeplassar. Kyrkja vart innvigd 5. august 1725.

Halsa er ein gamal kyrkjestad og det har tidlegare stått ei stavkyrkje på staden.
Den første kyrkja brann ned i 1724.

Kyrkjegarden er frå mellomalderen og automatisk freda.

Halsa kyrkje er soknekyrkje i Halsa sokn i Indre Nordmøre prosti.

Kjelder 

Kyrkjer i Heim
Kulturminne i Heim
Kyrkjer i Indre Nordmøre prosti
Norske kyrkjer frå 1720-åra
1724 i Noreg
Trekyrkjer
Krosskyrkjer i Noreg
Torshus folkehøgskule

Torshus folkehøgskule er ein frilyndt folkehøgskule som ligg i Orkdal kommune i Trøndelag fylke, om lag 40 minutt frå Trondheim og i gangavstand til tettstaden Fannrem. Skulen er ein sjølveigd institusjon og har plass til 80 elevar.

Linjer ved skulen pr. 2015: 
 Vektlaus
 Kampsport/BJJ/MMA
 Kampsport/Muay Thai/MMA
 Friluftsliv, klatring, eventyr
 Hestelinjer
 Friluftsliv og Islandshest
 Høgt og Lågt
 Kultur, helse og livsstil – Afrika

Bakgrunnsstoff 
Offisiell nettstad

Folkehøgskular i Trøndelag
Orkdal kommune
Overgangsbustad

Overgangsbolig i kriminalomsorga (uoffisiell nynorsk overgangsbustad, på svensk: halvvägshus og på engelsk ofte kalla Halfway House) er eit tilbod og eit ledd i den gradvise attføringa til samfunnet for innsette i fengsel. Ein overgangsbustad skal ha fagleg kompetanse som især gjer noko for å gje dei innsette bu-, arbeids- og sosial trening. Innsette kan overførast ifrå fengsel med høgt eller lågare tryggleiksnivå til overgangsbolig når ein del av straffen er ferdig sona. 

Fengselsinnsette i Noreg kan søke om plass på ein overgangsbustad ved slutten av soninga. For å få til dette må den innsette ha skoleplass eller jobb (gjerne som arbeidstreningstiltak). Bebuarane må som regel kome rett heim etter jobb eller studiar. Dei vert testa for bruk av rusmiddel og har òg andre plikter i tilhøve til fellesskapet.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
Overgangsbustader i Noreg
Arupsgate overgangsbolig  
Auklend overgangsbolig  
Bodø overgangsbolig 
Drammen overgangsbolig  
Lyderhorn overgangsbolig  
Sandaker overgangsbolig  
Solholmen overgangsbolig 

Kriminalomsorg
Fengsel
Friomsorga

Friomsorga, før i tida Kriminalomsorg i frihet, ligg i Noreg under Kriminalomsorgsdirektoratet i Justis- og beredskapsdepartementet.

Den viktigaste oppgåva for friomsorga er å administrere og få til ei trygg og føremålstenleg gjennomføring av straffereaksjonar som samfunnsstraff, soning med elektronisk fotlenke og oppfølging av lauslatne på prøve.

I tillegg driv friomsorga med personundersøking etter bestilling frå påtalemakta.

Bakgrunnsstoff 

Kriminalomsorg
Norsk samfunn
Danar

Danane (norrønt danr) var eit nordgermansk folk i området som i dag omfattar sørlege Sverige og Danmark. Danane blei nemnde i skriftlege kjelder frå 500-tallet: av Jordanes, Prokopios, og Gregorius av Tours. I Jordanes si skildring av landområdet Scandza (antageleg Skandinavia) fortel han at danane var av same slag folk som suionar (svear), og skal ha fordrive ei anna germansk stamme ved namn herularar frå heimlandet sitt. Danar vart ikkje nemnde av Tacitus, noko som mogelegvis kan bety at dei i første hundreåret e.Kr. ikkje skilte seg frå svearane. 

Ifølgje den danske forfatteren frå 1100-talet Sven Aggesen var det den mytiske kong Dan som gav namn til danane. Han skal då òg ha gitt namnet til Danmark i overført betydning, men dei fleste språkforskarane tvilar sterkt på dette. Det var ikkje før på 700-tallet at «danar» verker å ha blitt synonymt for heile Danmarks befolkning, men samtidig blei «danar» og «dansk tunge» (dansk språk) tidvis betegnelsen på nordbuarar generelt, for i vikingtida klarte nemleg ikkje landa sør for Skandinavia alltid å skilje mellom nordmenn, svenskar og danar. Den etymologiske bakgrunnen til «danar» er sannsynlegvis ei avleiing av det indoeuropeiske *dhen-, som betyr «flate, flatt brett», som kanskje viser til den flate geografien til Danmark. Tillegget «mark» i Danmark kjem frå norrønt mǫrk og betyr grense eller grenseområde, altså «Dananes grenseland». Frå slutten av mellomalderen blei nemninga danar erstatta av danskar.

Germanske folk
Danmark
Varetektsfengsling

Varetektsfengsling (eller innsetting i varetektsarrest) er eit tap av fridom som inneber at ein person vert halden i fengsel eller arrest mens eit lovbrot personen er anklaga for vert etterforska.  I tida for varetektsfengsling er den fengsla ikkje endeleg dømt for noko lovbrot.

Varetektsfengsling i Noreg 
I Noreg skal varetektsfengsling avgjerast av den næraste tingretten.  Der må den mistenkte førast før tre døgn er gått.  Då har personen rett til å ha med ein forsvarar (advokat). Retten skal meine at det er «skjellig grunn til mistanke» om at personen har gjort dei lovbrota personen er anklaga for, og som det er meir straff for enn fengsel i 6 månader. Dei skal òg meine det finst grunn til mistanke om at den fengsla elles vil sleppe den lovlege  forfølginga av og straffa for det personen kan mistenkast for, at personen øydelegg bevis eller påverkar vitne eller medskuldige i saka, og at personen elles kan gjere fleire lovbrot. Om personen sjølv vil det, kan han verte varetektsfengsla om retten finn at det ligg føre gode grunner for det.  Personen kan då verte varetektsfengsla i maksimalt fire veker, før han må møte i retten på ny.  Etter at retten har teke ei avgjerd og sagt ja til fengsling, skal den sikta snarast råd sendast til eit vanleg fengsel (ikkje arrest).

Restriksjonar 
Medan ein person sit varetektsfengsla, kan retten hvis det er føremonsteneleg halde personen isolert frå dei andre innsette og setje føljande restriksjonar, heilt (såkalla forbod) eller delvis (kontroll):
 Restriksjonar på besøk av andre enn eigen forsvarar
 Brev og telefon (Dei innsette i varetekt har aldri nokon adgang til internett.)
 Media, radio, TV, aviser

Kjelder

Bakgrunnsstoff
 Opphold i varetekt, Fangehåndboka - Jussbuss’ veiledning i fengselsspørsmål side 36-49

Rettsstat
Fengselsvesen
Svear

Sveane (norrønt svíar) var eit nordgermansk folk som høyrde til i dagens midt-Sverige og særleg hovudstadsområdet. Dei har historisk vore overlegne over naboane sine i sør, gøtane. Som oftast var splittet mellom aust og vest politisk og kanskje kulturelt. Likevel tok det fleire hundreår før dei to (eller tre) rika kunne sameinast til eitt. Dette var under kong Karl Sverkersson i 1161, som òg var den første svenske kongen til å bruke tittelen Rex sveorum et gothorum, 'konge av svearane og gøtarane'. Denne kongelege praksisen fortsette heilt til 1973 då han blei avskaffa, sidan gøtane og svearane for lengst hadde sameint seg til eitt svensk folk.

Sverige
Germanske folk
Gutar

Gutarane (norrønt gutr) var eit nordgermansk folk som budde på øya Gotland i Austersjøen. Dei var namneslektningar med gøtane gjennom protogermanske Gutaniz. På 700-talet hadde svearane prøvd å ta Gotland med makt fleire gonger, men gutane hadde sigra over dei. Dei valde å søkje fred og handelsavtalar med svearane for å halde dei unna. Det tok ikkje lang tid før dei begynte å betale skatt til svearane sin konge, og dei skal ha vore under svearanes rike mot slutten av 800-talet. Ifølgje Gutasaga skal dette ha vore eit friviljug og fredeleg samarbeid.

Sverige
Gotland
Germanske folk
Asterope

Asterope eller Sterope er ei dobbeltstjerne i Pleiadane. Dei to stjernene er 21 Tauri og 22 Tauri og ligg i stjernebilete Tyren.  Dei ligg kring 440 lysår frå jorda.

Kjelder
Asterope. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 21. mars 2015 frå https://snl.no/Asterope.

Tyren
Hovudseriestjerner klasse B
Hovudseriestjerner klasse A
Tauri, 021
Pleiadane
Stjerner med eigennamn
Objekt mindre enn 1000 lysår frå jorda
Astrofotografi

Astrofotografi er fotografi av himmellekamar. Ved fotografiske opptak fell biletet som blir danna på objektivet til kikkerten på ei fotografisk plate. Dei første fotografia av astronomiske objekt var: månen i 1840 av H. Draper; sola i 1845 av H. Fizeau og L. Foucault, stjerner (Vega og Castor) i 1850 av W. C. Bond, solkoronaen i 1851 av A. C. Busch og Berkowski, open stjernehop i 1865 av L. M. Rutherford og komet i 1881.

Kjelder
Astrofotografi. (2009, 16. november). I Store norske leksikon. Henta 21. mars 2015 frå https://snl.no/astrofotografi.

 
Astronomisk avbilding
Romkunst
Fototeknikk
Fotografi etter sjanger
Folkehøgskolen Nord-Norge

Folkehøgskolen Nord-Norge (nordsamisk Álbmotallaskuvla Davvi-Norga), tidlegare Soltun folkehøgskole, er ein kristen folkehøgskole som ligg på Evenskjer i Tjeldsund kommune i Troms og Finnmark fylke. Skolen vart etablert i 1974 etter initiativ av Ivar B. Larsen og Tore Meistad.

Soltun hadde i starten profilen «Integrering mellom funksjonsfriske og funksjonshemmede». På 1990-talet hadde skolen ein jamn nedgang i elevtalet. Noko av grunnen var Reform-94 som innebar eit større fokus på vidaregåande læring og integrering i den vidaregåande skolen.

Hausten 2015 fekk skolen ny eigar, Norges KFUK-KFUM, og namnet vart endra til Folkehøgskolen Nord-Norge. Skolen satsar mellom anna på samisk kultur, og skal arbeide for å fremme det samiske og andre urfolk.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
Offisiell nettstad

Folkehøgskular i Troms og Finnmark
Kristne skular i Noreg
Skipingar i 1974
Tjeldsund kommune
Follo Folkehøgskole

Follo folkehøgskole er ein frilynt folkehøgskole i Vestby kommune i Viken fylke. Skolen har plass til 105 elevar og er eigd av Akershus fylkeskommune.

Linjer ved skulen pr. 2015: 
 Band
 Dans
 Film
 Hiphop
 Musikal
 Vokal 
 Personlig trener

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell nettstad

Folkehøgskular i Viken
Vestby kommune
Namdals folkehøgskole

Namdals folkehøgskole er ein frilynt folkehøgskule som ligg i Grong kommune i Namdalen, nord i Trøndelag fylke. Skulen vart stifta i 1884 og tar årleg imot om lag 80 elevar.

Namdals folkehøgskole ligg i sentrum av Grong, ved lakseelvane Namsen og Sanddøla. Frå skulen er det kort køyreavstand til Grong Skisenter på Bjørgan.

Linjer ved skulen pr. 2015: 
 Barn og ungdom
 Cosplay
 Europa
 E-sport
 Freeride
 Spillutvikling

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell nettstad

Folkehøgskular i Trøndelag
Grong kommune
Utdanningsinstitusjonar skipa i 1884
1884 i Noreg
Astrofotometri

Astrofotometri er måling av lysstyrken til himmellekamar. Alt etter kva måleinstrument som vert nytta, skil ein mellom visuell fotometri (netthinna til auga), fotografisk fotometri (fotografisk emulsjon), fotoelektrisk fotometri (fotoelektrisk celle) og fleire andre. Astrofotometri er vanlegvis ei relativ måling, det vil sei at lysstyrken til den vedkomande himmelekamen vert avgjort i forhold til bestemte standardobjekt, til dømes utvalte stjerner. Lysstyrken vert gjeve i storleiksklassar. Dei beste målingane vert gjort fotoelektrisk og kan gje storleiksklassar med ei nøysemd på 0,001.

Kjelder

Astrofysikk
Elektromagnetisk stråling
Lysforureining
Observasjonsastronomi
Fotometriske system
Radiometri
Astrognosi

Astrognosi er kunnskapen om stjernene, den relative stillinga deira, namna deira og grupperinga deira i stjernebilete. 

Ein astrognost er ein person som har stjernekunne. 

Namnet kjem av greske astro- og gnosi, som tyder «kunnskap».

Kjelder
Astrognosi. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 21. mars 2015 frå https://snl.no/astrognosi.
Astrognost. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 21. mars 2015 frå https://snl.no/astrognost.

Astronomi
Astrografi

Astrografi eller uranografi er ei kartlegging av stjerner, galaksar og andre himmellekamar på eit stjernekart.

Målingar av posisjonen og lyset til kartlagte objekt krev ei rekkje instrument og teknikkar. Desse teknikkane har utvikla seg frå vinkelmåling med kvadrantar og augemål, til sekstantar kombinert med lysforsterkande linser, til moderne metodar med data-automatiserte romteleskop.

Sjå òg
Stjernekart
Astrometri
Kosmografi
Planetarium

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Celestial cartography» frå ,  den 30. mai 2015. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff
 Stjernekart frå nettsida Star Tales.
 The Mag-7 Star Atlas
 Historiske stjernekart på nett
 Månadelege stjernekart for kvar stad på jorda
Astrograf

Ein astrograf er ein refraktor eller linsekikkert til fotografering av eit større stjernefelt. Det vert nytta til kartlegging av stjernehimmelen og for studiet av spektruma og lysstyrkene til stjernene.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Teleskop
Kamera etter type
Optiske instrument
Astronomiske instrument
Det store skismaet

Det store skismet (frå gresk skhisma 'rivje') er ei nemning på splittinga av den kristne kyrkja i 1054. Patriarkata i Roma og Konstantinopel braut då med kvarandre, og dermod oppstod den ortodokse kyrkja og den katolske kyrkja som to ulike religiøse og organisatoriske einingar.

Skismet kom etter at den austlege og vestlege delen av kyrkja over lang tid hadde utvikla distinkte særdrag. Så lenge desse fyrst og fremst viste seg i det ytre, som i liturgien, kunne dei sameinast. Etter kvart som det også utvikla seg dogmatiske skilnader vart tilhøva i kyrkja prega av uforsonlege stridar.

Skismet var eit faktum då pave Leo IX og patriarken av Konstantinopel, Mikael Kerularius, i 1054 gjensidig ekskommuniserte både kvarandre og dei motsvarande kyrkjesamfunna. Felles nattverdsfeiring bestod, med nokre avgrensingar, til dess Konstantinopel vart erobra av muslimar i 1453.

Den felles ekskommunikasjonen vart ståande til 1965, då ein i samband med det andre vatikankonsilet oppheva den i tråd med den rådande økumeniske tamkegangen. Begge kyrkjene oppfattar den andre som skismatisk, noko som tyder at ein i utgangspunktet har den sanne trua, men ikkje forvaltar henne på rette måten.

I dag aksepterer den katolske kyrkja at ortodokse kristne tek mot katolsk nattverd dersom deira eigen patriark godtek det. Den ortodokse kyrkja tillèt ikkje katolikkar å ta mot ortodoks nattverd, utan i heilt særlege omstende.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Det store skismet» frå ,  den 30. mai 2015.  
 

Katolisisme
Ortodoks kristendom
1054
Carl Wilhelm Rubenson

Carl Wilhelm Rubenson () var ein svenskfødd norsk fjellklatrar og forfattar, særleg kjend som fyrstebestigar av Stetinden i Nordland.

Rubenson var fødd i Stockholm, med norsk mor som etterkvart flytta tilbake til fødebyen Kristiania. Familien levde av ein formue. I juli 1906 var Rubenson med på eit par fyrstebestingingar i Jotunheimen, saman med Ferdinand Schjelderup og Agnes Sundt. Året etter reiste Rubenson til britisk India, der han og Ingvald Monrad Aas kleiv opp til 7 270 meter over havet på fjellet Kabru i Himalaya, høgare enn noko anna menneske den gongen hadde vore.

Saman med mellom andre Alf Bryn, Ferdinand Schjelderup, Henning Tønsberg og fleire skipa han Norsk Tindeklub i 1908. 30. juli 1910, same dag som Rubenson fylte 25 år, stod han, Alf Bryn og Ferdinand Schjelderup for ei klatrebragd då dei, som dei fyrste menneska, tok seg til topps på Stetinden i Tysfjord. To dagar seinare kleiv dei tre karane opp på Svolværgeita, og den 3. august vart dei også dei fyrste som nådde toppen av Trakta, begge desse i Austvågøy.

Rubenson gav ut bøkene Fjeldsport før og nu og Med telt og husbaat i Kashmir, begge kom i 1923.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Carl Wilhelm Rubenson» frå ,  den 30. mai 2015.  
Denne artikkelen bygger på «Carl Wilhelm Rubenson» frå ,  den 30. mai 2015.  
 

Norske fjellklatrarar
Norske forfattarar av reiseskildringar
Dynamo Kyiv

Dynamo Kyiv (ukrainsk Динамо Київ) er ein fotballklubb i Kyiv i Ukraina, grunnlagd i 1927. Klubben vann Cupvinnarcupen i 1975 og 1986. Til liks med alle andre Dynamo-klubbar i den tidlegare Sovjetunionen høyrde klubben til etterretningstenesta KGB.

Soge 
Dynamo Kyiv er ein av storklubbane i Aust-Europa. Frå 1954 til 1990 vann klubben ni sovjetiske cupmeisterskap og i tida 1961-90 tretten seriemeisterskap i Sovjetunionen.

Klubben hausta sin fyrste store triumf i Basel 18. mai 1975. Under finalen i Cupvinnarcupen imponerte den då sovjetiske klubben med feiande fin angrepsfotball. To mål av Volodymyr Onysjtsjenko i fyrste omgang og eit tredje i andre av legendariske Oleh Blokhin syrgde for 3-0 over Ferencváros frå Budapest. Med folk som Blokhin og Onysjtsjenko, i tillegg til Anatolij Konkov, Volodimir Muntjan, Leonid Burjak og målvakta Jevgenij Rudakov utgjorde desse spelarane stammen i Sovjetunionen sitt landslag i fleire sesongar.

Elleve år etter den fyrste sigeren i Cupvinnarcupen kopierte eit nesten nytt Dynamo-mannskap 1975-triumfen med å vinne 3-0 over Atletico Madrid i Cupvinnarcupen 1986. Blokhin var den einaste att frå 1975 som kunne rusle ut på grasmatta i franske Lyon. 

Frå og med 1993 har Dynamo Kyiv dominert ukrainsk klubbfotball og sikra seg 15 seriemeistertitlar og 12 cupgull per 2015. I 2009 spelte laget seg heilt fram til semifinalane i Meisterligaen.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Dynamo Kiew» frå ,  den 30. mai 2015.

Bakgrunnsstoff

Ukrainske fotballag
Sovjetiske idrettslag
Kiev
Skipingar i 1927
Oreadeinka

Oreadeinka, Coeligena orina,  er ein nyleg anerkjent kolibriart i den biologiske slekta Coeligena. Arten har utbreiing i nordvestre Colombia, avgrensa  til høgtliggande grenseområde mellom Antioquia-departementet og Chocó-departementet, samt i fjellsidene av Cerro Montezuma i Risaralda-departementet.

Dette er ein stor kolibriart, ca. 14 cm i kroppslengd og 7 gram i masse. Fjørdrakta er generelt mørk grøn, og undersida lysare metallisk grøn, drakta åt hannfuglen har ein iriserande blå strupeflekk og iriserande panneflekk som kan veksle frå grønblå til gyllengrøn. Hofuglar har noko lysare drakt med kanelgul strupe og ho manglar panneflekken. Begge kjønn har svart, litt kraftig rettpeikande nebb.

Habitatet ligg mellom 2500 og 3500 moh. i páramoøkosystem, elfinskog og dels i høgvaksen fuktig skog. Som andre kolibriar et dei nektar, men ein har funne at dei òg tar insekt og kongroer.

Storleiken på populasjonen er estimert til mellom 70 og 400 individ totalt innanfor dei to kjente leveområda, og han er minkande. Arten er kategorisert som kritisk truga av IUCN.

Kjelder 
 del Hoyo, J., Collar, N., Kirwan, G.M., Boesman, P. & Sharpe, C.J. (2015). Dusky Starfrontlet (Coeligena orina) In: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.) (2014). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 31. mai 2015 
BirdLife International (2015) Species factsheet: Coeligena orina . Henta frå http://www.birdlife.org den 31. mai 2015

Bakgrunnsstoff 

Bilete av Coeligena orina, hannfugl, på flickr.com av brukar Juan D Ramirez Rpo, henta 31. mai 2015
Krabbe, Niels; Flórez, Pablo; Suárez, Gustavo; Castano, José; Arango, Juan David; Pulgarin, Paulo C; Múnera, Wilmar A; Stiles, F. Gary; & Salaman, Paul (2005) Rediscovery of the Dusky Starfrontlet Coeligena orina, with a description of the adult plumages and reassessment of its taxonomic status. Ornitologıá Colombiana 3: 28-35 [Engelsk, med samandrag på spansk].

Kolibrifamilien
Fuglar endemiske til Colombia
Astrometrisk dobbeltstjerne

Ei astrometrisk dobbeltstjerne er to stjerner som anten står langt frå kvarandre med lang omlaupstid der den relative rørsla ikkje kan påvisast, samstundes som ein kan fastlå at dei har same eigenrørsle og avstand. 

Det kan òg syne til ei dobbeltstjerne der den mest lyssvake stjerna ikkje er mogeleg å observere. Stjerna ein kan observere vil flytte seg i ein svingande bane over himmelen.

Kjelder
Ringnes, Truls. (14. februar 2009). Astrometriske dobbeltstjerner. I Store norske leksikon. Henta 21. mars 2015.

Dobbeltstjerner