alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Antarktispetrell

Antarktispetrell, Thalassoica antarctica, er ein petrell i stormfuglfamilien som lever ved kystar og til havs, sirkumpolart nær eller på kysten av Antarktika, hekkar òg opptil 250 kilometer inne på kontinentet. Han er særs talrik med meir enn 10 millionar fuglar, og er mest vanleg i Rosshavet. Antarktispetrell er monotypisk i slekta Thalassoica, og ein medlem av den naturlege gruppa havhestar.

Denne arten har mørkebrunt hovud, rygg og frampart av overvenger og har eit mørkt endeband på en elles kvit hale. Undersida er kvit. Dette er ein kraftig bygd, mellomstor sjøfugl, ca. 45 cm i kroppslengd og 650 gram i kroppsmasse.

Dei plukkar føda frå havoverflata, først og fremst kril, blekksprut og småfisk. 

Hekkekoloniane ligg på småøyar ved kysten i isfrie område, og inkluderer òg Shackleton Range og Theronfjella . Egglegging skjer i perioden slutten av november til første dagar av desember, tida frå egglegging til ungen er flygedyktig er ca. 3 månader. 

Verdspopulasjonen var estimert til mellom 10 og 20 millionar individ i 2004, og er stabil. Av dette finst ca. 7,8 millionar innanfor Ross Dependency.

Kjelder 

 Barrie Heather og Hugh Robertson, The Field Guide to the Birds of New Zealand (revised edition), Viking, 2005
 BirdLife International (2012) Species factsheet: Thalassoica antarctica . Henta frå http://www.birdlife.org den 19. juni 2012.

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Videoar, bilete og lydopptak av antarktispetrellar hos Internet Bird Collection

Stormfuglfamilien
Sagån

Sagån er ei elv i Västmanland, med ei lengd på 70 km inkludert kjeldeelva. Som kjelde reknar ein Storljusen i Sala kommun. Elva renn gjennom innsjøane Silvköparen og Långforsen, passerer Sala før ho munnar ut i Mälaren ein stad mellom Västerås og Enköping.

Elva utgjer over fleire mil ei grense mellom Västmanlands og Uppsala län, og langs ei enno lengre strekning grensa mellom landskapa Västmanland og Uppland. Elva inngår i Norrströms nedslagsfelt.

Fram til den siste istida strømma den mektige Dalälven her. Då isen smelta, vart elveløpet sperra like sør for det noverande Avesta, og Dalälven rann i staden nordaustover til den noverande elvemunningen i Bottenhavet. Tilbake i det gamle elveløpet var den vesle Sagån.

Blant det sjeldnare dyrelivet ein finn i elva, er fisken asp.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Sagån» frå ,  den 19. juni 2012. 
 oppgav desse kjeldene:

Västmanlands län
Elvar i Sverige
Saluån

Saluån er ei ca. 20 km lang elv, som munnar ut i Bottenvika ved Salusand, ca. 45 km nord for Örnsköldsvik. Saluån har berre tilstrøyming frå små bekkar, og er derfor sensitiv i forhold til tørke og regn. Det er ei laksetrapp i elva, og der er òg aure og bekkeaure i elva.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Saluån» frå ,  den 19. juni 2012.  

Elvar i Sverige
Västernorrlands län
Sangis älv

Sangis älv (Sangisälven) er ei elv i Norrbotten, som utgjer språkgrensa mot det tornedalsfinske området. Elva renn aust for Överkalix i Överkalix kommun, og er 109 km lang, inklusive kjeldeelva. Største sjøen langs elva er Miekojärvi, og elva passerer byane Kukasjärvi, Lappträsk og Sangis før ho munnar ut i Bottenviken. Nord for Lappträsk heiter elva Kukasjoki, og nord for Miekojärvi Raitajoki.

Det finst fleire fiskeartar og kreps i elva. Oter er òg vanleg, mens bever for det meste er i den største sideelva, Korpikån. Sangis älv har nokre fossefall, men er for det meste roleg, og eigna for kanopadling. Elva ligg i naturrike omgjevnader, med elg, og nokon gonger òg bjørn, langs elvekanten.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Sangis älv» frå ,  den 19. juni 2012.  
 

Elvar i Sverige
Skellefte älv

Skellefte älv eller Skellefteälven (pitesamisk Seldutiedno, umesamisk Syöldateiednuo, finsk Helettijoki) er ei stor elv i Norrland i Sverige. Elva spring ut i Ikesjaure i Arjeplogs kommun i vestlege Lappland og leiar i Bottenvika på Skellefteå i Skellefteå kommun. Elva er om lag 410 km lang og vassdraget har eit nedslagsfelt på 11 731 km².

Store innsjøar i vassdraget er Hornavan, Uddjaure og Storavan.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Skellefte älv» frå ,  den 19. juni 2012. 
 oppgav desse kjeldene:

Elvar i Sverige
Skellefteå
Jørgen W. Cappelen

Jørgen Wright Cappelen () var ein norsk bokhandlar og forleggar, grunnleggar av J. W. Cappelens Forlag. Ulrik Frederik Cappelen og Nicolai Cappelen var brørne hans.

Cappelen var frå Porsgrunn, der faren dreiv det stort med handel og som skipsreiar. Sjølv var han i ungdomsåra særleg oppteken av religiøse sprøsmål. Han planla å vert misjonær og utdanna seg i den retning i Basel i Sveits. Grunna sjukdom gav han opp den livsvegen. Han var interessert i religiøs litteratur og folkeopplysning. I 1829 opna han bokhandel i Christiania, og dreiv samstundes forlagsverksemd, slik brukvisa var. Både bokhandel og forlag dreiv han livet ut. J. W. Cappelens Forlag var i eiga til etterkomarar av han til 1984.

Frå 1851 til 1870 var Cappelen den aller fyrste formannen i Den norske Bokhandlerforening.

Cappelen døydde på storgarden Oppegård i Akershus.

Bakgrunnsstoff
Store norske leksikon

Litteratur
Einar Boyesen: J.W. Cappelen 1805–1878: noen blad av norsk bokhandels og norsk kulturkamps historie, Oslo 1953
 Harald L. Tveterås: I pakt med tiden – Cappelen gjennom 150 år 1829-1979, Oslo 1979
 Lambrecht Haugen: Cappelen-slekten 1627-2008, Rosendal 2008

Norske forleggjarar
Folk frå Porsgrunn
Khazar Islands

Khazar Islands, også kjend som Caspian Islands, er eit ufullført byggeprosjekt i Aserbajdsjan, kring 23 km sørvest for sentrum av hovudstaden Baku.  

Prosjektet går ut på å byggje ein ny by på 41 menneskeskapte øyar i Kaspihavet. 

Bygginga starta i 2011 og var venta å stå ferdig i 2020-2025. Byen skulle då kunne romme ein million menneske og omfatte det som ville bli den høgaste skyskraparen i verda, med det foreløpige namnet «Azerbaijan Tower». Khazar Islands ligg kring 23 km sørvest for sentrum av Baku. Den nye byen skulle strekkje seg langs to rekkjer av øyar og bygningar, 7 km utover i havet. Øyane ville dekkje kring 2000 hektar. Kring 60 hengebruer skulle gå mellom øyane, som i tillegg til bustader skulle bestå av 150 skular, 50 sjukehus, mange parkar, kjøpesenter, kultursenter, stadion, veddeløpsbane, ein Formel 1-bane og ein internasjonal flyplass, i tillegg til Azerbaijan Tower.. Byen vil verte bygd for å stå imot kraftig jordskjelv, som stundom råkar dette området. 

Avesta var entreprenør for prosjektet, som var venta å koste kring 100 milliardar dollar.
Direktøren for selskapet, Ibrahim Ibrahimov, skal ha fått ideen til prosjektet då han flaug mellom Baku og Dubai. 

Då oljeprisen gjekk ned i 2015 fekk prosjektet problem. I mai 2015 blei Ibrahimov arrestert etter at selskapet ikkje kunne betala gjelda si til International Bank of Azerbaijan, ei gjeld som då var rekna til å vera på rudnt 57 millionar dollar. Ibrahimov blei sett fri, og selskapet heldt føre at prosjektet framleis ville bli ferdig mellom 2020 og 2025 med kinesiske investeringar. I ei intervju i april 2017 insisterte Ibrahimov på at det forseinka arbeidet kom til å byrja att seinare det året. I oktober 2017 blei det rapportert at Ibrahimov hadde byrja å arbeida med Avesta att og at han ikkje kom til å forlata Aserbajdsjan, men det blei sådd tvil om arbeidet med Khazar Islands kom til å halda fram.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Khazar Islands» frå ,  den 28. juni 2020.  
 

Øyar i Kaspihavet
Øyar i Aserbajdsjan
Kunstige øyar
Byar i Aserbajdsjan
Geografi i Baku
Azerbaijan Tower

Azerbaijan Tower er ein tenkt skyskrapar som var planlagd bygd på Khazar Islands, 23 km sørvest for Baku i Aserbajdsjan.

Oversyn
Direktør i Avesta Group of Companies, Ibrahim Ibrahimov har sagt at bygget skal verte kring 1050 meter høgt fordelt over 189 etasjar. Når det står ferdig vil det verte den klårt høgaste bygningen i verda føre Burj Khalifa i Dubai og Kingdom Tower som fortida er under planlegging i Jeddah i Saudi Arabia. 

Skyskraparen som er venta å koste $2 milliardar vil vere midtpunktet på Khazar Islands, ein ny by som er under bygging over 41 kunstige øyar i Kaspihavet til ein pris på kring $100 milliardar. Byen er planlagd å kunne romme 1 millionar innbyggjarar. 

Etter at bygginga av Khazar Islands byrja, var bygginga av sjølve Azerbaijan Tower sett til starten av 2015 og venta å vere ferdig kring 2019. Khazar Islands var venta å vere fullført mellom 2020 og 2025. Etter at prosjektet fekk økonomiske problem er arbeidet stoppa.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Azerbaijan Tower» frå ,  den 19. juni 2012. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff
 Heimesida til Avesta Concern
 Heimesida til Khazar Islands 

Skyskraparar i Aserbajdsjan
Skeppträskån

Skeppträskån eller Skäppträskån, er eit vassdrag i det søraustlege Lappland i Sverige. Det er ei sideelv til Malån i Malå kommun. Tjäderbäcken går over til Skäppträskån under brua i Björkland, Adak, og renn i søraustleg retning gjennom Stora Skäppträsket og munnar til slutt ut i Malån 8 km nord for Lillholmträsk. Sideelvane til Skeppträskåns rekna nedstraums: 

Tjäderbäcken (kjelde for Skeppträskån)
Adakbäcken
Lobbelbäcken
Kvarnbäcken
Mårkbäcken

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Skeppträskån» frå ,  den 19. juni 2012.  
 

Elvar i Sverige
Stångån

Stångån er ei stor å i dei svenske landskapa Småland og Östergötland. Elva byrjar i nærleiken av Vimmerby og renn nordover opp til innsjøen Roxen nær Linköping. På vegen dit renn ho gjennom innsjøsystemet i Kinda, og frå der følgjer ho Kinda kanal og renn i hop med Göta kanal i Roxen. Frå Roxen renn vatnet frå Stångån vidare til Austersjøen i Motala ström.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Stångån» frå ,  den 19. juni 2012.  
 

Elvar i Sverige
Tärendö älv

Tärendö älv eller Tärendöälven (tornedalsfinsk Täränönväylä, finsk: Tärännönjoki) er ei elv i Norrbottens län i Sverige. Ho er ei av dei få bifurkasjonane i Norden. Bifurkasjonar av denne typen, som ligg langt frå munningen, og endar i ei heilt anna elv, finst det få av i heile verda. Ein pleier å samanlikne Tärendöälven med Casiquiare-kanalen i Brasil. Elva fører ved Junosuando meir enn halvparten av vassføringa til Torne älv over til Kalixälven.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Tärendö älv» frå ,  den 19. juni 2012.  
 

Elvar i Sverige
Norrbottens län
Ume älv

Ume älv eller Umeälven er ei om lag 450 km lang elv nord i Sverige. Ho spring ut ved Overuman ved grensa til Rana kommune i Noreg, i sørvestre Lappland i Storuman kommun. Ho renn ut i havet ved Umeå. Elva passerer innsjøen Storuman. Den største sideelva er Vindelälven. I motsetnad til Vindelälven er Ume älv nesten i sin heilskap utbygd til energiproduksjon. Den største kraftstasjonen er Stornorrfors.

Andre sideelvar rekna nedstraums:
Jovattsån
Tärnaån
Gejmån
Kirjesån
Juktån
Ramsån

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Ume älv» frå ,  den 19. juni 2012.

Bakgrunnsstoff
Umeälven.com 

Elvar i Sverige
Bergens Sjøfartsmuseum

Bergens Sjøfartsmuseum er eit museum med base sentralt i Bergen by. Muséet vart stifta 13. april 1921, med A. R Brekkhus som fyrste formann. Stiftinga kom i stand på eit fellesinitaitiv frå Bergens Skipperforening og Bergens Rederiforening.

Sjøfartsmuséet flytta i 1927 inn i ei nybygd avdeling tilhøyrande Bergen Museum. Etter mange år med plassproblem stod eit eige nybygg klar i 1962, teikna av arkitekt Per Grieg. Bygget er i ein monumental, romantisk stil med kraftige steinvegger. Utstillingslokala er bygt rundt eit indre atrium med glassvegger.

Utstillingane dekker heile sjøfartshistoria frå dei eldste tider opp til vår tid. 
Her finst ei omfattande samling modellar av kjende fartøy og fartøytypar, samt skipsrestar frå mellomalderen og seinare. Muséet har ei rekke gamle kart, leidarbøker, konstruksjonsteikningar og skutemåleri frå 1700-talet og av yngre dato.

Tore L. Nilsen tok 1. juli 2011 over direktørstillinga ved sjøfartsmuséet etter Atle Thowsen. Bergens Sjøfartsmuseum driv forsking, bibliotek, arkivverksemd og gir ut Sjøfartshistorisk Årbok.

Kjelder
Store norske leksikon

Bakgrunnsstoff
Bergens Sjøfartsmuseum 
 

Museum i Bergen
Transportmuseum i Noreg
Sjøfartsmuseum i Noreg
Skipingar i 1921
Museum skipa i 1920-åra
1921 i Noreg
Vanån

Vanån er ei elv i Dalarnas län i Sverige. Ho er den største sideelva til Västerdalälven, med ei lengd på 140 km, og eit nedslagsfelt på 1903 km². Ho renn saman med Västerdalälven ved Vansbro. Middelvassføringa er 28 m³/s.

Vanån er mest kjend for symjestemnet Vansbrosimningen, der deltakarane sym kring 2 km langs Vanån og 1 km langs Västerdalälven.

Den største innsjøen i nedslagsfeltet er Venjanssjön. Elva har blitt brukt til tømmerfløyting fram til først på 1970-talet. Det finst fleire mindre vasskraftverk langs elva.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Vanån» frå ,  den 19. juni 2012. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff 
Bilder av Vanån frå «Destination Älvdalen» 

Elvar i Sverige
Dalarnas län
Vindelälven

Vindelälven er eit 453 km langt vassdrag i den sørlege delen av landskapa Lappland og Västerbotten (Västerbottens län) med eit tilsigsfelt på 12 650 km². Vindelälven er ei sideelv til Umeälven og er omtrent like vassrik som denne ved samløpet. Vindelälven er den største sideelva i Sverige. Middelvassføringa ved munningen er 190 m³/s. 

Vindelälven startar nær grensa mot Noreg i den sørlege delen av Arjeplog kommun, og renn søraustover gjennom heile Sorsele kommun, inklusiv innsjøen Storvindeln, passerer gjennom Vindeln kommun og ein liten del av Umeå kommun, og endar opp i Vännäs kommun der ho munnar ut i Umeälven like aust for Vännäsby, 25 km frå Bottenviken. På sin veg passerer ho Ammarnäs, Sorsele, Rusksele, Åmsele og Vindeln. Den største sideelva til Vindelälven er Laisälven. 

Vindelälven er ei av dei fire store uregulerte fjellelvane i Sverige. Vassmengda hennar under vårsmeltninga kan derfor vere langt større enn i den regulerte Umeälven.

I 1993 vart Vindelälven utpeikt som ei nasjonal elv av Den svenske riksdagen, saman med Torne älv, Kalixälven og Piteälven.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Vindelälven» frå ,  den 19. juni 2012.

Bakgrunnsstoff 
Vindelälven

Elvar i Sverige
Viskan

Viskan er den nordlegaste av dei fire stor elvane i Halland. Med ei lengd på 140 km renn Viskan frå sjøen Tolken vest om Ulricehamn og har tilsig frå delar av det sørsvenske høglandet. Elva renn gjennom Borås, og i Marks kommun tar ho mot Häggån, Surteån og eit par mindre elvar. 

Viskan renn ut i Klosterfjorden, i Kattegat rett nord for Åskloster, omtrent 15 km frå sentrum av Varberg. 

Vasskraft frå Viskan har gjennom åra gjeve energi til mange føretak og var grunnlaget for bløminga Viskadalen opplevde i tidlegare tider. 

Jernbanen mellom Varberg og Borås som vart innvigd i november 1880, følgjer stort sett dalføret til elva.

Sjå òg
Ätran
Nissan
Lagan

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Viskan» frå ,  den 19. juni 2012.  
 

 Elvar i Sverige
Vrangselva

Vrangselva (svensk Vrångsälven) er ei elv som renn frå Lierfløyta i Kongsvinger kommune, gjennom Eidskog kommune og vidare over grensa inn i Eda kommun i Sverige der ho renn ut i sjøen Hugn. Derfrå renn vatnet vidare gjennom andre elvar og sjøar før det når Vänern og følgjer Göta älv ut i Kattegat.

Sidan vasskiljet mellom Vingersjøen og Vrangselva berre er nokre få meter høgt, vil vatn ved høg vasstand i Glomma renne via Vingersjøen og over i Vrangselva. Dette fenomenet vert kalla bifurkasjon. Det er mogeleg at Vrangselva følgjer det tidlegare løpet til Glomma slik det var før noko fekk Glomma til å renne vestover ved Kongsvinger.

Vrangselva vart i 1971 råka av krepsepest som spreidde seg oppover frå Sverige. Det vart prøvd å stoppe spreiinga med elektriske gjerde, men desse mislukkast. Spreiinga stoppa først ved ei betongdemning nesten øvst i elva.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Vrangselva» frå , den 19. juni 2012. 
 oppgav desse kjeldene:

Elvar i Innlandet
Elvar i Sverige
Geografi i Kongsvinger
Geografi i Eidskog
Västerdalälven

Västerdalälven er ei elv i Dalarna. Ho er 315 km lang, medrekna tilløpselvar. Västerdalälven oppstår ved samløpet av Görälven og Fuluälven, og renn ved Djurås saman med Österdalälven og dannar Dalälven, den tredje største elva i Sverige. I tidlegare tider var det lokale namnet på elva «Ljuran», som kjem av eit gammalt ord med tydinga «brei». Den største sideelva til Västerdalälven er Vanån.

Galleri

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Västerdalälven» frå ,  den 19. juni 2012. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff 

Elvar i Sverige
Ångermanälven

Ångermanälven er ei 490 km lang elv, som renn gjennom nordre Sverige. Ho er den tredje mest vassrike elva i Sverige (485 m³/s) og har eit nedslagsfelt på 31 864 km²

Kjeldene til Ångermanälven ligg ved Børgefjell på grensa til Noreg. To forskjellige elvar renn saman nordvest for Sollefteå. Ved den nordre elva ligg stadane Åsele og Vilhelmina som to av dei større stadane nær elva. Strömsund er ein av dei større stadane som ligg ved det søndre løpet til elva.

Ho flyt gjennom Lappland, nordre Jämtland og Ångermanland og har mange store kraftverk. Dei viktigaste fossane er Forsmoforsen, Nässundforsen og Granvågsforsen. Ho munnar ut i Bottenhavet nord for Härnösand.

Dei viktigaste sideelvane er Vojmån, Fjällsjöälven og Faxälven.

Nedstraums Junsele (ned til Bottenhavet) vert dalføret til Ångermanälven ofte kalla Ådalen. Nedanfor Nyland i Kramfors kommun dannar Ångermanälven ei lang, brei munningsvik med to kjende bruer: Sandöbron og Högakustenbron.

Oversikt over sideelvar
Sideelvoversikta nedanfor går frå munningen i havet til kjeldene. Respektive vassdrag sine kjeldeelvar vert skrive med (*):

Kramforsån
Bodån*
Mjövattsån*
Bollstaån
Majaån*
Loån
Sjögarån*
Viättån*
Mångsån
Gålsjöån
Björkån
Oldsjöån
Sollefteån
Vallån*
Tunsjöån*
Faxälven
Långsjöån
Björssjöån*
Ledingsån
Finnån
Runån*
Källån*
Gröningsån
Gideån
Stensjöån
Jämtmyrån
Edslan
Björkån*
Valasjöån
Nässjöån
Lafsan
Lugnan*
Grytån
Kvarnbrännån*
Kängsjöån*
Isbillån*
Rensjöån
Vikån*
Frostan
Kvarnån
Länglingsån
Hostån
Nyfloån
Edsån
Tällån*
Renån*
Svanavattenån
Rusvattenån
Klövån
Allån
Jougdån
Ringsjöån
Fiskån
Dunnerån
Hällingsån
Tvärån
Avansbäcken
Muruån
Leivbakkelva
Blåsjöälven*
Bjurälven*
Lejarälven*
Mångmanån
Rötsjöån*
Gåsbäcken
Vigdan
Skäljån
Jansjöån*
Rävsjöån*
Ottsjöbäcken*
Fjällsjöälven
Vängelälven
Grytån
Regesjöån
Mörtsjöbäcken
Äxingsån
Malmån
Gransjöån
Stampån
Jansjöån
Grössjöån*
Kråkån
Nagasjöån
Hällvattenån*
Gessjöån
Hotingsån*
Flåsjöån*
Fånån*
Fallån*
Kvarnån*
Dammån*
Järilån*
Tåsjöälven*
Sjoutälven*
Guoutelejukke*
Trångmoån*
Gierkejukke
Saxälven*
Lillån
Dajmaån
Sannarån*
Röströmsälven*
Bäån
Staversån
Rensjöån
Djupån
Ormsjöån*
Långselån*
Gittsån
Stensjöbäcken
Korpån*
Bergvattenån*
Sallsjöån*
Fjällån*
Röån
Tarån
Sågbäcken
Valån
Ruskån*
Rinnån*
Kvarnån
Uman
Bysjöån*
Juvanån*
Tågån
Stugusjöån*
Kvarnån*
Kläppsjöbäcken
Kortingån
Tärnickån
Grossbäcken
Gulbäcken
Ässan
Kultran
Stavselån
Hedvattenbäcken
Sämsjöån
Holmträskån
Insjöån
Långvattenån*
Mesjöån*
Stamsjöån
Kvarnån
Lomsjöån
Avasjöån
Norrån*
Sörån*
Kvällån
Torvsjöån
Vojmån
Järvsjöån
Bäsksjöån
Gråtanån
Matskanån
Skikkibäcken
Dajkanån
Dalsån
Skansnäsån
Krutån
Girisån*
Grönån
Tvärån
Nästansjöån
Ängesbäcken*
Krokbäcken
Huvudsjöbäcken
Laxbäcken
Marsån
Satsån
Saxån
Ransarån*

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Ångermanälven» frå ,  den 19. juni 2012.  

 
Elvar i Sverige
Eittårig plante

Eittårig plante eller annuell plante er ein plante som fullføre livssyklusen sin i løpet av eit år. Plantane er urteaktige og døyr etter sin første vekstsesong, og etter å ha spreidd frøa sine eller sporar for framveksten til neste generasjon. Dei har ofteat ei lita og tynn, lysfarga rot.

Dei fleste eittårige plantar overvintrar som frø. Vinterannuelle plantea spirer derimot om hausten og overvintrar som små frøplanter, slik som til dømes haustkveite og haustrug.

Frøet kan ligge fleire år i jorda før det spirer, veks opp, blomstrar og sett frø. Det er somme plantar som gjennomfører to slike syklusar i løpet av ein sesong. 

Eittårige planter, spesielt grasarter, var viktige for utviklinga av jordbruket i Midtausten, fordi desse artane kravde at bonden aktivt samla inn, lagra og sidan sådde frøa dersom nye individ skulle førast vidare etter innhausting som avbraut den naturlege formeiringa. Eittårige arter som vill rug og kveite blei tidleg domestisert i den fruktbare halvmånen.

Sjå òg 
 Toårig plante
 Fleirårig plante
 Staude

Kjelder

Botanikk
Ätran

Ätran er ei svensk elv. Ho er med sine 243 kilometer den nest lengste elva i Halland. Ätran startar sitt løpet ved Gullered 332 meter over havet og renn gjennom søraustre delen av Västergötland og ut i Kattegat ved Falkenberg i Halland.

Sjå òg
Nissan
Lagan
Viskan

Elvar i Sverige
Örekilsälven

Örekilsälven (eller Kvistrumsån) er ei elv i Dalsland og Bohuslän i Sverige. Ho er rundt 70 kilometer lang, med eit nedslagsfelt på 1 340,2 km². Elva munnar ut i Saltkällefjorden i den indre delen av Gullmarn. Den største sideelva er Munkedalsälven (nedslagsfelt 612,7 km²), som kjem inn frå aust ved Munkedal, rundt 5 km før Örekilsälven munnar ut i havet ved Munkedals Hamn. Nedslagsfeltet har relativt få innsjøar. Den største er Kärnsjön, rundt 5 km nord for Munkedal.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Örekilsälven» frå ,  den 19. juni 2012.  
 

Elvar i Sverige
Västra Götalands län
Österdalälven

Österdalälven er ei elv i Dalarna i Sverige. Ho er rundt 300 km lang og har to tilløpselvar; Storån og Sörälven, som renn saman ved byen Idre og dannar Österdalälven. Derfrå renn elva mot søraust gjennom kommunane Älvdalen, Mora, Leksand og Gagnef, til ho ved Djurås renn saman med Västerdalälven og dannar Dalälven - den tredje største elva i Sverige. Österdalälven er utbygd til energiproduksjon, og det største kraftverket langs elva er Trängslet. Elva renn òg gjennom Siljan, den sjette største innsjøen i Sverige.

Galleri

Bakgrunnsstoff 

Elvar i Sverige
Dalarnas län
Blåpetrell

Blåpetrell, Halobaena caerulea, er ein liten petrell i stormfuglfamilien som lever pelagisk, sirkumpolart i Sørishavet, nær Antarktis. Blåpetrell er monotypisk i slekta Halobaena, og er ofte sett på som nærskyld kvalfuglar som dei liknar mykje.

Blåpetrellen har blågrå overside samt lys eller kvit underside. I flukt er ein mørk 'M'-forma figur over venger og rygg synleg, typisk for kvalfuglar. Til forskjell frå kvalfuglar har blåpetrell eit smalt, kvitt haleband, og nebbet er kort. Han er litt større enn kvalfuglane, ca. 29 cm i kroppslengd og 200 gram i masse.

Dei plukkar føda frå havoverflata, først og fremst krepsdyr, blekksprut og småfisk. Dei kan følgje skip og samle seg ved kvalar som beitar.

Blåpetrellar hekkar på sub-antarktiske øyar i Indiahavet, Macquarie-øya (Australia) og Sør-Georgia. Utanom hekkesesongen spreier dei seg i Sørishavet, mellom pakkisen og ca. 40° S.

Verdspopulasjonen var estimert til minst 3 millionar individ i 2004, og er stabil.

Kjelder 

 Barrie Heather og Hugh Robertson, The Field Guide to the Birds of New Zealand (rev. utg.), Viking, 2005
 BirdLife International (2012) Species factsheet: Halobaena caerulea . Henta frå http://www.birdlife.org den 19. juni 2012.

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Videoar, bilete og lydopptak av blåpetrellar hos Internet Bird Collection

Stormfuglfamilien