alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Arteria carotis communis

Arteria carotis communis er to pulsårar som forsyner hovud og hals. På halsen delar ho seg i ei ytre og ei indre åre; a. carotis externa og a. carotis interna. Når ein av og til høyrer berre carotis er det som regel a. carotis externa der er tale om. Dette er ein god plass å kjenne pulsen. Carotis interna gjev blodforsyning til hjernen, carotis externa forsyner hals og ansikt.

Åra finst på høgre og venstre side av kroppen. Den høgre åra går av frå truncus brachiocephalicus som går av frå hovudpulsåra som det første store karet, den venstre går direkte av frå hovudpulsåra som det andre karet.

Det er samband mellom kara på fleire nivå, slik at dersom det eine blir stengt kan blodet ta omvegen om det andre. Det finst ein viss normalvariasjon i avgang og forløp av kara.

Hjarte-karsystemet
Arteriar i hovud og hals
Valerij Berkov

Valerij Pavlovitsj Berkov () var ein russisk filolog 
fødd i dåverande Leningrad i Sovjetunionen. Berkov hadde norsk og nordiske språk som spesiale. Han var professor ved Universitetet i St. Petersburg  og professor II ved Institutt for nordistiskk og litteraturvitskap, Universitetet i Oslo frå 1995 til 1999.  Berkov var medlem av Det Norske Videnskaps-Akademi frå 1988 og var Ridder I av Den Kongelige Norske Fortjenstorden. Berkov var norsk statsstipendiat frå 1996.

Berkov er i Noreg mest kjend for dei to ordbøkene sine.

 Valerij Berkov: Russisk-norsk ordbok (ISBN 82-00-21975-5)
 Valerij Berkov: Stor norsk-russisk ordbok (ISBN 82-573-1221-5)

I tillegg til dei to ordbøkene mellom russisk og norsk har han også skrive fleire bøker om leksikografi, og ei norsk ordlære.

Bibliografi (utdrag)

 Berkov, V.P. 1962: Islenzk-russnesk ordabok : 35000 ord / Samid hefur Valerij P. Berkov med adstod Arna Bødvarssonar ; Med stuttu agripi islenzkrar målfrædi eftir A. Bødvarsson. Moskvu.
 Berkov, V.P. 1977: Slovo v dvujazytsjnom slovare. Tallinn, 1977.
 Berkov, V.P. 1987: Russisk-norsk ordbok ; redaktører Siri Sverdrup Lunden og Terje Mathiassen. Moskva : "Russkij Jazyk", 1987.
 Berkov, V.P. 1994: Norvezjskaja leksikologija : utsjebnoe posobie. Sankt Peterburg : Izd. Sankt-Peterburgskogo universiteta.
 Berkov, V.P. 1996: Dvujazytsjnaja leksikografija : utsjebnik. Sankt-Peterburg : Izd-vo S.-Peterburgskogo universiteta, 1996.
 Berkov, V.P. 1997: Norsk ordlære Oslo : Universitetsforl., 1997.
 Berkov, V.P. 1999: Aktiv russisk grammatikk. Oslo : Unipub, 1999.
 Berkov, V.P. 2003: Stor norsk-russisk ordbok / hovedredaktør: Valerij Berkov ; redaksjon: Helgi Haraldsson, Steinar Kottum = Bol'sjoj norvezjsko-russkij slovar' / otvetstvennyj redaktor: Valerij Berkov ; redaktora: Khel'gi Kharal'dsson, Stejnar Kottum. Oslo : Kunnskapsforl., 2003.

Russiske språkforskarar
Russiske leksikografar
Statsstipendiatar
Den Kongelege Norske Fortenesteorden
Medlemmar av Det Norske Videnskaps-Akademi
Cape Maria van Diemen

Cape Maria van Diemen er eit nes og det vestlegaste punktet på Nordøya på New Zealand. Då neset ligg nær nordenden av halvøya Aupouri Peninsula, trur mange menneske på New Zealand at det også er det nordlegaste punktet i landet, men det er ikkje rett, nordlegast ligg Surville Cliffs, 30 kilometer mot aust og litt lenger nord.

Neset fekk namnet sitt av oppdagaren Abel Tasman etter kona til velgjeraren hans, Anthony van Diemen, generalguvernør i Batavia (no Jakarta) i januar 1643, på den same reisa Tasman oppdaga og namngav Van Diemens land (no Tasmania). Neset er - saman med øygruppa Three Kings Islands - eit av berre to geografiske område på New Zealand som har fått halda på namna som Abel Tasman gav dei.

Nes på New Zealand
Språk i Afrika

Språka i Afrika utgjer ikkje ei eintydig språkgruppe. Språkforskarar reknar med at det finst over 2000 ulike afrikanske språk. Det er relativt stor semje om at dei fleste av desse – eller alle – kan plasserast i ei av dei fem store språkgruppene nedanfor:
 Afroasiatiske språk
 Nilosahariske språk
 Niger-kongospråk
 Khoisan-språk
 Austronesiske språk (inneheld berre eitt afrikansk språk, gassisk)
Dei austronesiske språka er ein språkfamilie, og det er sannsynlegvis også niger-kongospråka, sjølv om det enno ikkje er prova med språkvitskaplege metodar. Dei afroasiatiske språka, dei nilosahariske språka og khoisan-språka blir derimot heller omtala som språkfylum (engelsk language phyla), dvs. samlingar av språkfamiliar som har visse sams drag som gjer at dei kan vere i slekt med kvarande, sjølv om det er langt frå prova.

Alle dei afrikanske landa er fleirspråklege, med på det meste over 500 språk (i Nigeria). Den koloniale arven er sterk i Afrika, alle tidlegare koloniar sør for Sahara – unnateke Somalia – har språket til den tidlegare kolonimakta som offisielt språk, i visse døme i lag med eit afrikansk språk (t.d. Tanzania). Kolonispråka dominerer i administrivt bruk, og fleire land bruker berre kolonispråka i skoleverket også. Det er dermed vanleg at skulevesenet og offisielle organ nyttar eit språk, medan eit, eller fleire, heilt forskjellige språk vert nytta i privatlivet. I dei afrikanske landa nord for Sahara er arabisk offisielt språk de jure, men fransk er de facto nytta mykje i statsadministrasjonen – og i det private næringslivet – i både Tunisia, Algerie, Marokko og Mauritania.

Referansar 

Språk i Afrika
Kuling

Kuling er eit uttrykk for styrken til vind med fart frå 10,8 m/s (22 knop) til 20,7 m/s (40 knop) målt over ein periode på ti minutt. 

Ein har tre graderingar av kuling: Liten kuling, stiv kuling og sterk kuling. 
 Liten kuling: Er vind frå 10,8 m/s til 13,8 m/s (22-27 knop), og nivå 6 på Beaufortskalaen.
 Stiv kuling: Er vind frå 13,9 m/s til 17,1 m/s (28-33 knop), og nivå 7 på Beaufortskalaen. 
 Sterk kuling: Er vind frå 17,2 m/s til 20,7 m/s (34-40 knop), og nivå 8 på Beaufortskalaen. 

Når det bles kuling vil store tre byrje å røre på seg og det vert tungt å gå mot vinden. I fjellet byrjar snøfokk å setje ned sikta frå 1 km ved liten kuling til under 100 m i sterk kuling. Ein fjelltur i stiv kuling kan vere ei hard påkjenning og ved vind på sterk kuling bør ein ikkje leggje ut på tur. På havet kan ein få ei signifikant bølgjehøgd frå opp til 4 m i liten kuling til 7 m i sterk kuling med bølgjer som bryt og sjøsprøyt.

Sjå òg 
 Bris
 Storm
 Vind
 Beaufortskalaen

Vind
Liten kuling

Liten kuling er vindstyrke 6 i Beaufortskalaen og den svakaste av kulingkategoriane. Vindsnøggleiken er då 10,8–13,8 m/s eller 40-50 km/t. Den eldre sjønemninga er toreva kuling.

Merk at både i engelsk, svensk (delvis) og dansk, så går denne vindstyrken framleis som bris, medan kuling (eller gale på engelsk) først kjem i vindstyrke 7.

Verknader

Land 
Store greiner og mindre stammer rører seg. Det kvin i telefonleidningar. Det er vanskeleg å bruke paraply og ein merkar motstand når ein går.

I fjellet 
Det er særs slitsamt å ta seg fram mot vêret. Snøfokk set ned sikta til under 1 km. Det vanskeleg å halde andletet uverna mot vinden i lengre tid. Folk flest bør ikkje legg ut på tur over snaufjelelt ved denne og høgare vindstyrkar.

På sjøen 
Store bølgjer (3-4 m) startar å danne seg. Skumskavlane er større overalt, og det kjem gjerne noko sjøsprøyt.

Andre språk

Kjelder 

Vind
Stiv kuling

Stiv kuling er vindstyrke 7 i Beaufortskalaen og den midterste av kulingkategoriane. Vindsnøggleiken er 13,9 til 17,1 m/s eller 51-62 km/t for stiv kuling. Den eldre sjønemninga var trereva kuling.

Verknad på land 
Heile tre rører på seg. Det er tungt å gå mot vinden.

Verknad i fjellet 
I motvind må ein lute seg fram over skia og legge stor kraft i stavtaka, sjølv på flat mark. Det kan vere vanskeleg å halde seg på beina i vindkasta. Snøfokk set ned sikta til få hundre meter. Det kan vere vanskeleg å orientere seg i terrenget. Ein skitur i stiv kuling er ein stor påkjenning på dei fleste.

Verknad på sjøen 
Sjøen hopar seg opp til bølgjehøgder på 4,5-5 meter og kvitt skum som dannast frå bølgjetoppane som bryt, byrjar å blese i strimer i vindretninga.

Andre språk

Kjelder 

Vind
Sterk kuling

Sterk kuling er vindstyrke 8 i Beaufortskalaen og den sterkaste av kulingkategoriane med ein vindsnøggleik på 17,2–20,7 m/s eller 63-75 km/t. Den eldre sjønemninga er klossreva kuling

Verknad på land 
Vinden brekk av kvister på tre. Det er særs tung å gå mot vinden.

Verknad i fjellet 
Fjellet står i kok. Kvister og lav frå trea driv med vinden. Det er særs vanskeleg å gå på ski, og nesten umogeleg å bere skia på nakken. Snøfokk set ned sikta til under 100 m og det er umogeleg å orientere seg i terrenget. Det er særs vanskeleg å følgje sjølv godt kvista løyper.

Verknad på sjøen 
Middel høge bølgjer (5,5 til 7,5 m) av større lengd. Bølgjekammane er ved å brytast opp i sjørokk, som driv i tydelege markerte strimer med vinden.

Andre språk

Kjelder 

Vind
Bris

Bris er vind med styrke frå 3,4 m/s (7 knop) til 10,7 m/s (21 knop) målt over ein periode på ti minutt. 

Ein har tre graderingar av bris: 
 Lett bris: Er vind frå 3,4 m/s til 5,4 m/s (7-10 knop), og nivå 3 på Beaufortskalaen.
 Laber bris: Er vind frå 5,5 m/s til 7,9 m/s (11-16 knop), og nivå 4 på Beaufortskalaen.
 Frisk bris: Er vind frå 8,0 m/s til 10,7 m/s (17-21 knop), og nivå 5 på Beaufortskalaen. 

I lett bris byrjar små lauv og kvistar å røre på seg medan frisk bris kan få trea til å byrje og svaie i vinden. På fjellet kan bris kjennast sjenerande, laber bris kan vere ubehageleg når det er kaldt og ved frisk bris byrjar fokksnø å drive langs bakken og sikta vert dårlegare. På sjøen vil ein få små til middels store bølgjer, og ved frisk bris ein god del skum på toppane.

Sjå òg
 Kuling
 Storm
 Orkan
 Beaufortskalaen
 Vind

Vind
Lett bris

Lett bris er kategori 3 Beaufortskalaen og er den svakaste av briskategorien. Vindsnøggleiken er då 3,4-5,4 m/s eller 12-19 km/t. I eldre sjønemning heiter vindstyrken bramseils kuling.

Verknad

På land 
Lauv og små kvister rører seg. Vinden strekk lette flagg og vimplar.

Til fjells 
Vinden kan merkast tydeleg og kan sjenere. Fallande snø synes å røre seg raskare horisontalt enn vertikalt.

Til sjøs 
Småbølgjene byrjar å toppe seg (0,5–1 m). Det dannast skum som ser ut som glas. Ein og annan skumskavl kan skje.

Andre språk

Kjelder 

Vind
Laber bris

Laber bris er kategori 4 i Beaufortskalaen og er den midtre av briskategoriane. Vindsnøggleiken er då 5,5-7,9 m/s eller 20-29 km/t. I eldre sjønemning heiter vindstyrken merseils kuling.

Verknad

På land 
Vinden løfter støv og lause papir, rører kvister og smågreiner og strekk større flagg og vimplar.

Til fjells 
Laber bris er ubehageleg i kaldt vêr og gjev merkbar motstand. Snødrevet mot ansiktet er særs sjenerande.

Til sjøs 
Bølgjene vert lengre (høgd 1-2 m) Ein del skumskavlar.

Andre språk

Kjelder 

Vind
Frisk bris

Frisk bris er kategori 5 i Beaufortskalaen og er den sterkaste av briskategoriane. Vindsnøggleiken er då 8,0-10,7 m/s eller 30-39 km/t. I eldre sjønemning heiter vindstyrken enkeltreva mersseils kuling.

Verknad

På land 
Små tre med lauv byrjar å svaie.

Til fjells 
Det blir tungt å gå på ski mot vêret. Fokksnø som driv langs bakken virvlast så høgt at sikta vert redusert. Snødrevet piskar i andletet.

Til sjøs 
Mellomstore bølgjer oppstår (2-3 m), som har meir utprega langstrakt form og mange skumtoppar. Sjøsprøyt frå bølgjetoppane kan skje.

Andre språk

Kjelder 

Vind
Liten storm

Liten storm er vindstyrke 9 i Beaufortskalaen og den svakaste av stormkategoriane. Vindsnøggleiken er då 20,8–24,4 m/s eller 76-87 km/t. I eldre sjønemning heitte vindstyrken storsegls kuling.

Verknader

Land
Heile store tre svaiar og hiv på seg. Takstein kan blåse av.

I fjellet
Vind og snøfokk gjer det umogeleg å ta seg fram på ski over fjellet. Sjølv i klårvêr og lite snøfokk kan påkjenninga bli så stor at ei snøhole eller ei hytte er einaste redning.

På sjøen
Vinden skapar høge bølgjer (7-10 m). Tette skumstrimer driv i vindretninga. Sjøen byrjar å rulle, og sjørokket kan føre til nedsett sikt.

Andre språk

Kjelder

Vind
Full storm

Full storm er kategori 10 i Beaufortskalaen og er den midtre av stormkategoriane. Vindsnøggleiken er då 24,5 til 28,4 m/s eller 88-102 km/t. I eldre sjønemning heiter vindstyrken storm.

Verknad

På land
Sjeldan inne i landet. Tre rotveltar. Stor skade på hus.

Til fjells
Full storm og høgare vindstyrker vil dei fleste aldri kome ut for. Tre veltar over leidningar for telefon og straum. Det knakar i tømmerveggar. Lette småhus vert rivne av grunnmuren.

Til sjøs
Særs høge bølgjer (9–12,5 m) med lange overhengande kammar. Skummet, som vert danna i store flak, driv med vinden i tette kvite strimer så sjøen får eit kvitaktig utsjåande. Rullinga blir tung og støytande. Redusert sikt.

Andre språk

Kjelder

Vind
Norges musikkhøgskole

Norges musikkhøgskole på Majorstua i Oslo er den høgaste utdanningsinstitusjonen for musikk i Noreg. Institusjonen vart grunnlagd i 1973, men har røter attende til 
Musikkonservatoriet i Oslo, som vart danna som Organistskolen i Kristiania av Ludvig Mathias Lindeman og Peter Lindeman i 1883. 

Norges musikkhøgskole (NMH) har 475 studieplassar, og tilbyr utdanning på bachelor-, master- og PhD-nivå innan utøvande musikk, komposisjon, musikkpedagogikk og musikkterapi. Det er mogleg å studere klassisk musikk, improvisert musikk/jazz og norsk folkemusikk.

I tillegg til musikkutdanning driv NMH med konsertverksemd og forsking. Dei tilbyr òg etterutdanning i mellom Administrasjon og ledelse og Minoritetskulturar i musikkundervisning.

I 2007 innvigde NMH eit nytt undervisningsbygg, 2. hus, i tilknyting til det eksisterande bygget ved Chateau Neuf på Majorstua.

Bakgrunnsstoff 
 Norges musikkhøgskole

Skipingar i 1973
Utdanning i Oslo
Høgskular i Noreg
Majorstua
Kulturminne i Oslo
Lokalpolitikarar i Stord kommune

Dette er ei lista over folk som driv med kommunepolitikk i Stord kommune. Kommunestyret på Stord har 35 medlemar.

Arbeidarpartiet 
Arbeidarpartiet har 8 representantar i Stord kommunestyre.
 Olav Akselsen (1983-1989)
 Katrin Innvær Ankervold
 Henny Førland Berger
 Christian Danmo
 Amram Hadida
 Aud Berit Alsaker Haynes, ordførarkandidat 2007
 Andreas Larsen
 Jan Leivestad
 Tordis Nysæter
 Gustav Rasmussen
 Magne Rommetveit, ordførar 1991-2007

Demokratane 
Demokratane har 2 representantar i Stord kommunestyre.
 Fredrik Ugland Litleskare leiar av Komité for næring, miljø og kultur 2007-2011
 David Stutlien

Framstegspartiet 
Frp har 6 representantar i Stord kommunestyre.
 Thor Gunnar Bjelland
 Lars-Åge Førland
 Carl van der Hagen
 Anne Kristin Koppang
 Odd Martin Myhre, gruppeleiar 2007-2011
 Hilde Irene Onarheim
 Per Otto Årland

Høgre 
Høgre har 6 representatar i Stord kommunestyre.
 Åshild Bjelland Eriksen
 Liv Kari Eskeland, ordførar 2007-2011
 Aslaug Kindem
 Jan Arild Nesse
 Dag Vidar Nordhus
 Kristoffer Valland

Kristeleg Folkeparti 
Krf har 4 representantar i Stord kommunestyre. 
 Leif-Steinar Alfsvåg, varaordførar 2007-2011
 Britt Kristin Ladehaug
 Magnhild Eide Furdal, varaordførar 2003-2007
 Oskar Emil Langeland
 Knut Arve Nordfonn

Norges Kommunistiske Parti 
NKP er ikkje representert i Stord kommunestyre.
 Henry Aas (1937-?)

Raudt 
Raudt er ikkje representert i Stord kommunestyre.
 Mohamed Kallel

Senterpartiet 
Sp har 3 representantar i Stord kommunestyre.
 Jacob Bjelland, leiar for Komité for oppvekst og utdanning 2007-2011
 Johannes Landmark
 Oddvard Rommetveit

Sosialistisk Venstreparti 
SV har 3 representantar i Stord kommunestyre.
 Nils Magne Blålid, gruppeleiar
 Bjørg Brattetaule
 Omar Zahl Pettersen

Venstre 
Venstre har 2 representantar i Stord kommunestyre
 Peggy Husevik Bærøy
 Astrid Larsen
 Kåre Løkhammer leiar for Komité for rehabilitering, helse og omsorg 2007-2011

Kjelder 
 Stord kommune sine nettsider 

Lokalpolitikarar i Stord
Høgskolen i Telemark

Høgskolen i Telemark (HiT) var ein statleg høgskule i Telemark fylke som blei skipa i 1994 og slått saman med Høgskolen i Buskerud og Vestfold til Høgskolen i Søraust-Noreg i 2016, som no er Universitetet i Søraustst-Noreg.

HiT vart skipa 1. august 1994. Høgskulen vart danna gjennom samanslutninga av fire statlege høgskuler som ein del av Høgskulereforma i 1994. Desse fire høgskulane var Telemark distriktshøgskole (Bø), Telemark ingeniørhøgskole (Porsgrunn), Telemark lærerhøgskole (Notodden/Rauland), og Telemark sjukepleierhøgskole (Skien). Fellesadministrasjonen til HiT låg i Porsgrunn.
Han var ein av 19 statlege høgskular i Noreg, med avdelingar i Bø, Rauland, Notodden og Porsgrunn. HiT hadde om lag 140 studietilbod, om lag 7 000 studentar og 600 tilsette. 

4. juni 2015 vedtok styret ved HiT at dei ønskte ein fusjon med Høgskolen i Buskerud og Vestfold. Fusjonsdatoen vart sett til 1. januar 2016 under namnet Høgskolen i Søraust-Noreg. Den nye høgskolen vart den nest største i Noreg, med om lag 18 000 studentar og 1 500 tilsette.
I 2018 vart høgskulen gjort om til Universitetet i Søraust-Noreg.

Fag
Høgskulen hadde tillbod om fag- og profesjonsstudier innan almenvitskaplege fag, estetiske fag, helse- og sosialfag og teknologifag på bachelor- og mastergradsnivå, yrkesutdanning i tillegg til etterutdanning

Dei fire avdelingane ved HiT var:
 Avdeling for allmennvitskaplege fag (Bø) 
 Avdeling for estetiske fag, folkekultur og lærarutdanning (Notodden/Rauland) 
 Avdeling for helse- og sosialfag (Porsgrunn) 
 Avdeling for teknologiske fag (Porsgrunn)

Kjelder

Bakgrunnsstoff
 hbv.no

Tidlegare høgskular i Noreg
Bø kommune i Telemark
Notodden kommune
Porsgrunn kommune
Vinje kommune
Utdanning i Vestfold og Telemark
Universitetet i Søraust-Noreg
Skipingar i 1994
Nedleggingar i 2016
GMC DUKW

GMC DUKW er ein amfibisk lastebil produsert under den andre verdskrigen av den amerikanske lastebilprodusenten GMC. Køyretøyet blir ofte berre referert til som DUKW, på engelsk fekk det tilnamnet «duck» på grunn av likskapen med namnet.

Køyretøyet er basert på lastebilen GMC ACKWX, ein frambygd versjon av den meir kjente GMC CCKW «gemsen». Motoren er ein 4,416 liters toppventilert rekkesekser som gir 91,5 hestar ved 2750 omdreiingar. Drivstoffet er bensin. Det var 9,3 m lang, 2,4 m brei og 2,6 m høg med presenningtaket oppe. Meir enn 21 000 blei produsert.

Modellnamnet stammar frå måten GMC namnsette modellane sine på denne tida:
D = Fyrste produksjonsår: 1942
U = Fleirbrukskøyretøy (amfibisk) (Utility vehicle)
K = Framaksel med drift
W = Tandemaksel bak (to bakakslar med drift)

Militære køyretøy
Deildegast

Deildegast (av tysk geist) er i norsk folketru ein attergangar eller eit gjenferd (spøkelse) etter ein person som i levende live har flutt grensemerke (deilder) mellom gardar. Målet med slik flytting var utviding av eigen eller slekta sin eigedom. Etter dauden vert ein slik person ein deildegast. Deildegasten må prøva å flytta deilden attende til rett plass. Oppgåva er umogleg, og attergongaren skal uttrykkja misnøya si med skrik og stønning.  Om eit levande menneske flyttar merkesteinen attende på plass, kan deildegasten få fred og spøkeriet ta slutt.

Deildegastar er blitt kalla skogagastar i Setesdal og Åmli og heigastar andre stader.

Deildegastar i litteraturen
Minnet om deildegastane er å finna i Draumkvedet, der dei er skildra slik:

So kom eg meg åt manne dei
dei bar på gloande jord
Gu` nåe dei synduge såline
som flytte delder i skog.

Deildegasten vert rekna som ein variant av myta om Sisyfos og steinen hans. Denne typen attergongar er òg med i diktet Dømd i Haugtussa av Arne Garborg.

Eg gjekk som ærelause Svein
og flutte denne Deildestein;
eg braut mitt Ord, og braut mi tru
og kann kje millom Vénir bu.
Eg finn kje Fred og Faderfamn,
 Gud hjelpe meg i Jesu Namn!

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Deildegast  på Åsgard - det mystiske bibliotek
 Deildegast  på http://www.dekar.no

Daudingar
Norsk folketru
Sagbruk

Sagbruk er ei nemning på eit bruk der tømmer vert skore opp til skurlast.

Historie 
Før sagbruka si tid vart plankar og bord hogde ut av tømmerstokken med ei øks. Sidan vart tømmeret lagt opp på eit stillas, og dei skar ut plankar med ei kransag, ei stor tomannssag dregen med handkraft. Ved arbeidet stod ein mann over stokken og ein mann under. Innretninga vert kalla «sagstilling» eller «sagmare».

Vasshjul 
På slutten av 1400-talet kom dei første vassagene. Ved hjelp av eit vasshjul henta dei energi frå elver og bekkar til å drive ei oppgangssag.

Tømmerfløyting 
Etter kvart som skogen rundt sagbruka vart uthogd, måtte dei hente tømmer frå eit større omland. Tømmeret vart fløytt fram til sagbruket i elvar og store bekkar, tømmerfløyting. På 1960-talet tok lastebilen over det meste av tømmertransporten.

Privilegietida 
Frå 1688 fekk 788 sagbruk sønnafjells einerett på eksport av trelast. Sager med slikt sagbruksprivilegium vart tildelt eit årskvantum mellom 1000 og 20 000 bord. Ordninga var ikkje til hinder for at lokale bygdesager kunne skjere material til lokal bruk. I 1814 var det 1100 priviligerte sagbruk i Noreg. I 1860 vart ordninga med sagbruksprivilegier oppheva.

Dampmaskinar  
Frå midten av 1800-talet vart dampmaskinen brukt som energikjelde i mange sagbruk. Det vart då mogeleg å flytte sagbruka frå fossefalla. Sagbruk kunne byggjast ute i skogen, nærare tømmerressursen, gjerne drivne av ein lokomobil. Viktigare var det at dei kunne byggje store sagbruk ved utskipingshamner for trelast.

Sager 
I 1780 vart sirkelsaga oppfunnen, i 1843 vart bandsaga oppfunnen. Sidan fekk dei rammesager med fleire blad i ei sagramme, slik at fleire bord vart skorne ut av tømmerstokken samstundes. Vedlikehald av sagblad vart eit nytt fagfelt som kravde eigne fagarbeidarar.

Rasjonalisering 
Når lastebilane overtok meir av tømmertransporten, vart sagbruka uavhengig av fløytingsvassdraga, og dei kunne hente tømmer frå større område. Sagbruka voks, småsagbruk vart oppkjøpt og nokre få aktører overtok kontrollen i trelastmarknaden.

Moderne sagbruk

Sagbruksindustri 
Moderne sagbruk er store og arealkrevjande industrianlegg. Sagbruket bruker gjerne elektrisitet til å drive saga. Sagbruka brenn bark og sagflis for å få energi til å tørke trelasta. Dei bruker datamaskinar til å optimalisere skuren, slik at dei nyttar tømmeret best mogleg ut frå kva slags skurlast dei ønskjer å produsere.

Småsagbruk 
Sentraliseringa i sagbruksindustrien har opna ei nisje for små gardssagbruk. Desse brukar velprøvd teknologi, oftast med ei sirkelsag. Energikjelda kan vere ein elektrisk motor eller ein kan nytta kraftuttaket på ein traktor. Sagbruka er ofte bygde for å skjere tømmer frå eigen skog til eigen bruk og for sal i den lokale marknaden.

Minisagbruk 
Dei siste åra er det også seld ein del minisagbruk, enkle stålrammer som styrer ei motorsag som skjer ut plankar og bord frå tømmerstokken. Desse sagbruka kan skogeigaren bruke til å skjere trelast til eigen bruk.

Bakgrunnsstoff 

 Sagbruk og treforedling , Norsk Teknisk Museum.

Treforedling
Sagbruk
Kolikk

Kolikk (frå gresk kolon, tjukktarm) er kraftige taktvise smerter som kjem frå glatt muskulatur når røyrforma innvolar trekkjer seg i saman, t.d. tarm, urinvegar og gallevegar. Dette kan skje ved t.d. nyrestein, gallestein og mekanisk ileus. 

Særleg kjend er såkalla tremånadarskolikk hos spedbarn. Denne har likevel inga klar årsak.

Kjelde 
 Øyri: Norsk medisinsk ordbok

smertar
indremedisin