alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Tarusaelva

Tarusa (russisk Таруса) er ei elv i Kaluga oblast i Russland og ei av sideelvane til Oka frå venstre. Elva er 97 km lang og har ei gjennomsnittleg helling på 0,8 meter per kilometer. 

Ho spring ut nær landsbyen Andrejevskoje nordaust for byen Kaluga, og renn ført nordover før ho svingar austover. Tarusa munnar ut i Oka nær byen Tarusa. 

Breiddene av Tarusaelva er skogkledd.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Таруса (река)» frå , den 25. oktober 2008. 
 

Elvar i Russland
Elvar i Kaluga oblast
Ugra

Ugra (russisk Угра) er ei elv i Smolensk og Kaluga oblast i Russland og ei av sideelvane til Oka frå venstre. Elva er 339 km lang og har eit nedslagsfelt på .

Geografi 
Ugra har sitt utspring i Smolenskhøgdene i den søraustlege delen av Smolensk oblast og renn frå her hovudsakleg austover og inn i Kaluga oblast. Ho munnar ut i Oka rundt 10 km vest for Kaluga. Jukhnov er den einaste byen ved Ugra. 

Middelvassføringa 35 km før munningen i Oka er på 90 m³/s. Vassføringa i Ugra varierer derimot sterkt gjennom året. Under vårløysinga mellom mars og mai er vassføringa særs høg på grunn av snøsmelting. Om sommaren og hausten er vassføringa låg med flaumperiodar i samband med mykje regn. Om vinteren er vassføringa konstant særs låg. Under vårflaumen kan vassnivået i Ugra stige opp mot 11 meter høgare enn om vinteren. Elva frys til frå desember til mars.

Dei største sideelvane hennar er Vorja, Ressa, Tetsja, Sjanja, Izver og Zjizjala.

Historie 
Ugra har frå tidleg i mellomalderen vore grenseelv mellom forskjellige rike. Historie om militære konfrontasjonar ved elva går tilbake til 1147 og varer ved heilt fram til den andre verdskrigen. Den mest kjende er Den store konfrontasjonen ved Ugra i 1480. Elva var på denne tida grense mellom Storfyrstedømet Moskva og Storhertugdømet Litauen. Her samla hærane til Den gylne horden under Akhmat Khan og til Storfyrstedømet Moskva under Ivan III seg. Etter ei kort trefning stasjonerte hærane seg på kvar si side av elva. Sidan mongolane sine allierte, den litauiske storfyrsten Kasimir IV, ikkje dukka opp og russarane i mellomtida kunne forsterke styrkane sine, trekte styrkane til Den gylne horden seg tilbake mot sør utan kamp. Denne konfrontasjonen vert vanlegvis sett på som slutten på det mongolske herredømet over Russland og byrjinga på stordomstida til Det russiske riket og undergangen til Den gylne horden sitt rike.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Ugra» frå , den 25. oktober 2008. 
 

Elvar i Russland
Elvar i Kaluga oblast
Elvar i Smolensk oblast
Kamtsjatkaelva

Kamtsjatka (russisk Камчатка) er den største elva på Kamtsjatkahalvøya i Russland. Ho munnar ut i Kamtsjaktbukta i Beringhavet. Elva er 758 km lang og har eit nedslagsfelt på . 

Elva har mange sideelvar og dei største av desse er Kensol, Andrianovka, Zjupanka, Kozyrevka frå venstre, og Kitilgina og Urts frå høgre. 

Kamtsjatka spring ut frå dei sentrale fjellområda på halvøy og renn ut frå ein den vesle Kamtsjatkasjøen. Bilvegen mellom Petropavlovsk-Kamtsjatskij og Ust-Kamtsjatskij, som ligg ved munningen, følgjer elva.

Elva er rik på fisk, og fleire typar laksefisk gyt i elva. Ho er òg ei populær elv for vassport.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Камчатка (река)» frå , den 25. oktober 2008. 
 

Elvar i Russland
Elvar i Kamtsjatka kraj
Call of Duty 4: Modern Warfare

Call of Duty 4: Modern Warfare er eit fyrstepersonsskytespel i Call of Duty-serien utvikla av Infinity Ward og utgjeve av Activision. Spelet vart sleppt ut i Europa 9. november 2007. Handlinga går føre seg i ein fiktiv konflikt i moderne tid. Spelet er utgjeve på Mac, PlayStation 3, PC og Xbox 360 og Nintendo DS.

Fotnotar 

Dataspel frå 2007
Skytespel i førsteperson
Laurelia novae-zelandiae

Laurelia novae-zelandiae (også kalla pukatea) er eit stort eviggrønt tre som er endemisk (stadeige) til New Zealand.

Utbreiing 

Pukatea veks over heile Nordøya på New Zealand, og på den nordlege tredjedelen av Sørøya. Det veks ofte i fuktige og skuggefulle låglandsskogar, gjerne i erosjonskløfter.

Utsjånad 
Pukatea kan veksa seg 40 m høgt, og er det einaste newzealandske treet som utviklar kraftige støtterøter. Dei mørkegrøne, elliptiske blada er fem til sju cm lange og grovt taggete.

Bruk 
Historisk har det lette, men sterke tømmeret til pukatea vorte brukt til båtbygging. Eit uttrekk frå borken som inneheld alkaloidet pukateine vart brukt av maoriane i tradisjonell urtemedisin som eit smertestillande middel. Uttrekk frå ulike delar av borken vart også brukt til handsaming av sår, mageplager og kjønnssjukdomar.

Referansar 

 Denne artikkelen bygger på «Laurelia novae zelandiae» frå , den 25. oktober 2008. 
 

Laurelia
Planteliv på New Zealand
Pauzjetka

Pauzjetka (russisk Паужетка) er ei elv sør på Kamtsjatkahalvøya i Russland med ei lengd på 25 km. 

Elva spring ut frå sida av vulkanen Kambalnyj og munnar ut i Oziornaja.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Паужетка (река)» frå , den 25. oktober 2008. 
 

Elvar i Russland
Elvar i Kamtsjatka kraj
Penzjina

Penzjina (russisk Пенжина) er ei elv i Kamtsjatka kraj i Russland som munnar ut i Penzjinskajabukta. Elva er 713 km lang og har eit nedslagsfelt på . Elva har ei middelvassføring på 680 m³/s. 

Elva spring ut frå Kolymafjella og munnar ut i Penzjinskajabukta i Okhotskhavet. Det er stort skilnad på tidvatn i dette havområdet, og tidvassbølgja slår langt oppover elva. 

Elva frys til i november og vert isfri att mai eller tidleg juni.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Пенжина (река)» frå , den 25. oktober 2008. 
 

Elvar i Russland
Elvar i Kamtsjatka kraj
Bolsjoj Zelentsjuk

Bolsjoj Zelentsjuk (russisk Большой Зеленчук) er ei elv i Nord-Kaukasus i Russland og ei av sideelvane til Kuban frå venstre. Elva er 158 km lang og har eit nedslagsfelt på . Elva renn gjennom Karatsjajevo-Tsjerkessia og Stavropol kraj og spring ut frå fjellet Psysj på nordsida av Store Kaukasus

Byen Arkhyz ligg langs øvre del av elva. Elva munnar ut i Kuban ved byen Nevinnomyssk.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Большой Зеленчук» frå , den 25. oktober 2008. 

Elvar i Russland
Elvar i Karatsjajevo-Tsjerkessia
Elvar i Stavropol kraj
Teberdaelva

Teberda (russisk Теберда) er ei elv i Karatsjajevo-Tsjerkessia i Russland og ei av sideelvane til Kuban frå venstre. Elva er 60 km lang og har eit nedslagsfelt på .

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Těberda (řeka)» frå Tsjekkisk Wikipedia, den 25. oktober 2008. 

Elvar i Russland
Elvar i Karatsjajevo-Tsjerkessia
Urupelva

Urup (russisk Уру́п) er ei elv i Karatsjajevo-Tsjerkessia og Krasnodar kraj i Nord-Kaukasus Russland og ei av sideelvane til Kuban frå venstre. Elva er 231 km lang og har eit nedslagsfelt på . Elva har ei middelvassføring på 16,5 m³/s. 

Elva spring ut frå fjellet Urup (3232 moh) og startar som ei fjellelv. Enkelte år frys elva til frå desember til februar. 

Ved munningen i Kuban ligg byen Armavir.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Уруп (река)» frå , den 25. oktober 2008. 
 

Elvar i Russland
Elvar i Karatsjajevo-Tsjerkessia
Elvar i Krasnodar kraj
Vodla

Vodla (russisk Водла, finsk Vodlajoki) er ei elv i Karelia i Russland. Elva er 149 km lang og har eit nedslagsfelt på . Elva har ei middelvassføring på 130 m³/s. 

Elva renn ut frå Vodlozero og munnar ut i Onegasjøen. 

Byen Pudozj ligg ved Vodla.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Vodla» frå ,  den 25. oktober 2008.  
 

Elvar i Russland
Elvar i Karelia
Vyg

Vyg (russisk Выг, finsk Uikujoki) er ei elv i Karelia i Russland som munnar ut i Kvitsjøen. Elva er 237 km lang og har eit nedslagsfelt på . Elva har ei middelvassføring på 267 m³/s. 

Vyg består av øvre og nedre Vyg. Øvre Vyg er 135 km lang og spring ut frå Verkhotinojesjøen aust for Onega, og munnar ut i Vygozero ved Vorosjgora. Øvre Vyg renn gjennom fleire små innsjøar i eit myrlendt landskap. Nedre Vyg er 102 km lang og renn frå Vygozero, og munnar ut i Onegabukta i Kvitsjøen ved Belomorsk. Nedre Vyg vert kontrollert av fleire dammar som ein del av Kvitsjøkanalen.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Vyg» frå , den 25. oktober 2008. 
 

Elvar i Russland
Elvar i Karelia
IRAS 20351+2521

IRAS 20351+2521 eller 2MASX J20371771+2531377 er ein galakse som ligg rundt 450 millionar lysår unna jorda i stjernebiletet Reven. Galaksen framviser ein sprikande struktur av gass, støv og fleire blå knottar av stjerner. Forma kan vera eit resultat av vekselverknad med ein annan galakse.

Kjelder 

 Denne artikkelen i sin heilskap baserer seg på pressemelding STScI-2008-16 frå Space Telescope Science Institute.

Vekselverkande galaksar
Reven
IRAS 21101+5810

IRAS 21101+5810 eller 2MASX J21112926+5823074 er eit par av vekselverkande galaksar som ligg rundt 550 millionar lysår unna jorda i stjernebiletet Kefeus. Båe galaksane er sterkt deformerte, og den har eine lengre tidevasshale.

Kjelder 

 Denne artikkelen i sin heilskap baserer seg på pressemelding STScI-2008-16 frå Space Telescope Science Institute.

Vekselverkande galaksar
Kefeus
Ilmenjoki

Ilmenjoki (russisk Ильменйоки, finsk Ilmeenjoki) er ei elv i Finland og Russland og ei av sideelvane til Vuoksen frå venstre. Elva er 45 km lang. 

Ilmenjoki renn ut frå ein liten innsjø i Finland i nærleiken av grensa til Russland. Elva renn sørauover og dannar så grensa mellom Karelia og Leningrad oblast. 

Elva renn mellom anna gjennom byen Prototsjnoje.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Ильменйоки» frå , den 25. oktober 2008. 
 

Elvar i Russland
Elvar i Finland
Elvar i Karelia
Elvar i Leningrad oblast
Kemelva

Kem (russisk Кемь; finsk Kemijoki) er ei elv i Karelia i Russland. Elva er 191 km lang og har eit nedslagsfelt på . Elva har ei middelvassføring på 275 m³/s. 

Elva spring ut frå innsjøen Kujto og renn gjennom fleire innsjøar til Kvitsjøen. Det er ein serie på fem vasskraftverk i elva. Byen Kem ligg ved munningen. 

Dei største sideelvane hennar er Tsjirka-Kem, Kepa og Sjomba.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Kem (elv)» frå , den 25. oktober 2008. 
 

Elvar i Russland
Elvar i Karelia
IRAS F10565+2448

IRAS F10565+2448 eller EQ 1056+248 er eit par av vekselverkande galaksar som ligg meire enn 400 millionar lysår unna jorda i stjernebiletet Løva. Nokre forskarar meiner at det òg er ein tredje galakse med i vekselverknaden; men ingenting er kjend om denne galaksen. Den minste av to kjende galaksar i systemet har ein tydeleg tidevasshale.

Kjelder 

 Denne artikkelen i sin heilskap baserer seg på pressemelding STScI-2008-16 frå Space Telescope Science Institute.

Vekselverkande galaksar
Løva
MCG+08-11-002

MCG+08-11-002 er ein irregulært forma galakse og sannsynlegvis resultatet av ein galaktisk vekselverknad. Han ligg rundt 250 millionar lysår unna jorda i stjernebiletet Kusken. Framfor galaksesentrumet har han eit større band av lysabsorberande støv.

Kjelder 

 Denne artikkelen i sin heilskap baserer seg på pressemelding STScI-2008-16 frå Space Telescope Science Institute.

Vekselverkande galaksar
Kusken
Kovda

Kovda (russisk Ковда) er ei elv sør på Kolahalvøya i Murmansk oblast og Karelia i Russland. Elva er 233 km lang og har eit nedslagsfelt på . 

Kovda spring ut frå innsjøen Topozero og munnar ut i Kandalaksjabukta.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Kovda River» frå , den 25. oktober 2008. 
 

Elvar i Russland
Elvar i Karelia
Elvar i Murmansk oblast
MCG+12-02-001

MCG+12-02-001 er eit par av vekselverkande galaksar som ligg rundt 200 millionar lysår unna jorda i stjernebiletet Kassiopeia. Galaksane er ekstremt deformerte, og den eine galaksen har form som ein vulkan der galaksekjernen utgjer toppen. Systemet er lyssterkt i det infraraude og skin der med ein intensitet hundre milliardar gonger sola sin.

Kjelder 

 Denne artikkelen i sin heilskap baserer seg på pressemelding STScI-2008-16 frå Space Telescope Science Institute.

Vekselverkande galaksar
Kassiopeia
Lojmolanjoki

Lojmolanjoki (russisk Лоймоланйоки; finsk Loimolanjoki) er ei elv i Karelia i Russland og ei av sideelvane til Tulemajoki. Elva er 70 km lang. 

Elva renn ut frå innsjøen Lojmolanjarvi og gjennom fleire små innsjøar før ho munnar ut i Tulemajoki.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Лоймоланйоки» frå , den 25. oktober 2008. 
 

Elvar i Russland
Elvar i Karelia
Olonka

Olonka (russisk Олонка) er ei elv i Karelia i Russland. Ho har gjeve namn til Olonetskij rajon, som ho renn gjennom, og byen Olonets som ligg ved elva. 

Elva renn frå innsjøen Utozero til innsjøen Ladoga.

Elvar i Karelia
Elvar i Russland
Onda i Russland

Onda (russisk О́нда) er ei elv i Karelia i Russland som munnar ut i Kvitsjø-Austersjø-kanalen. Elva er 197 km lang og har eit nedslagsfelt på . 

Ho renn frå Uglozera frå austsida av Dei vestkarelske åsane og renn gjennom Ondozero og fleire andre innsjøar. Onda renn raskt og har mange stryk, som gjer ho til ei populær elv for vassport.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Онда (река)» frå , den 25. oktober 2008. 
 

Elvar i Russland
Elvar i Karelia
Suna

Suna (russisk Суна; finsk Suunujoki) er ei elv i Karelia i Russland som munnar ut i Onega. Elva er 280 km lang og har eit nedslagsfelt på . 

Elva renn ut frå innsjøen Kivi-Jarvi og munnar ut i Kondopogabukta i Onegasjøen. 27 km frå munningen ligg den 11 meter høger Kivatsjfossen.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Suna» frå , den 25. oktober 2008. 
 

Elvar i Russland
Elvar i Karelia
NGC 520

NGC 520, Arp 157, VV 231 eller KPG 031 er ein galakse og restane etter to galaksar som har kollidert. Han ligg rundt 100 millionar lysår unna jorda i stjernebiletet Fiskane. Skivene til dei to tidlegare galaksane har smelta saman, men ikkje kjernane. Galaksen har ein sterkt irregulær form, har halar av stjerner og ein framståande bane av støv som går tvert over galaksen. NGC 520 er eit av dei lysaste galaksepara på nattehimmelen og kan sjåast i eit mindre teleskop. Galaksen er rundt 100 000 lysår på tvers. Han er med i Arp sin katalog over spesielle galaksar, Atlas of Peculiar Galaxies, med nummer 157 (Arp 157).

Kjelder 

 Denne artikkelen i sin heilskap baserer seg på pressemelding STScI-2008-16 frå Space Telescope Science Institute.

Vekselverkande galaksar
Fiskane
0520
Arp-objekt
Tokhmajoki

Tokhmajoki (russisk Тохмайоки) eller Tohmajoki (finsk) er ei elv i Finland og i Karelia i Russland som munnar ut i Ladoga. Elva er 80 km lang. 

Tokhmajoki renn ut frå innsjøen Tokhmajarvi i Finland. Om lag 70 km av elva ligg i Russland.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Тохмайоки» frå , den 25. oktober 2008. 
 

Elvar i Russland
Elvar i Finland
Elvar i Karelia
Tulemajoki

Tulemajoki (russisk Тулемайоки) er ei elv i Karelia i Russland som munnar ut i Ladoga. Elva er 62 km lang.

Elva renn ut frå innsjøen Tulmozero og har ei gjennomsnittleg helling på 1,15 meter per kilometer frå kjelda til munningen. Ikkje langt frå munningen ligg landsbyen Salmi.

Ei av sideelvane hennar er Lojmolanjoki.

Det er bygd to små vasskraftverk langs elva, som begge produserer 1,28 MW.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Тулемайоки» frå , den 25. oktober 2008. 

Elvar i Russland
Elvar i Karelia
Ekstremvêret Ulrik

Ekstremvêret Ulrik var eit ekstremvêr som råka Noreg laurdag og søndag 25.-26. oktober 2008. Varselet gjaldt kysten frå Stad til Helgeland med fare for sterk storm. Fleire fyrstasjonar på kysten av Nordvestlandet og nordover til Trøndelag målte orkan og uvêret var det kraftigaste som råka landet sidan ekstremvêret Per i januar 2007. 

Årsaka til uvêret var eit kraftig lågtrykk aust for Færøyane som gjekk nordaustover mot Lofoten.

Verknader 
Uvêret starta på Vestlandet på laurdagen med kraftig vind og særs store nedbørsmengder. Den kraftige vinden her førte til at ferjesambandet til Fedje, og ferjesambandet mellom Kjelkenes og Smørhamn vart innstilt. Ved Fedje vart det utpå ettermiddagen målt 27 m/s (full storm) med vindkast opp i 32 m/s (115 km/t). 

Fleire fjellovergangar var stengd, og riksveg 551 vart stengd ved Furubergfossen bru på grunn av flaum. Sotrabrua mellom Bergen og Sotra vart stengd ut på ettermiddagen på grunn av kraftig vind. Søndag 26. oktober vart fleire ferjesamband lenger nordover òg innstilte. Det vart rapportert om rotvelta tre, men ingen store skadar nokon stad. 

Utover laurdagskvelden dreiv den kraftigaste vinden nordover og på Kråkenes fyr vart det målt middelvind opp i 37 m/s med vindkast opp i 46 m/s (166 km/t), medan Ona målte 36 m/s og vindkast på 44 m/s (158 km/t). I tillegg målte også Svinøy fyr og Nordøyan fyr vind opp i orkan styrke (meir enn 32,7 m/s) og vindkast over 40 m/s.

Vind 
Kraftigast vind mellom kvelden 25. oktober og føremiddagen 26. oktober. Områda frå Nordhordland til Troms fekk opp i full storm i denne perioden.

Nedbør 
Nedbørmengder målt frå kl. 08 25. oktober til kl. 07 26. oktober. Perioden var 24 timar, men klokka vart justert for vinterstid dette døgnet. På grunn av den kraftige vinden kan det i realiteten ha falle meir nedbør, sidan målestativa i seg sjølv skapar turbulens som kan hindre noko av nedbøren å falle oppi målarane i kraftig vind.

Sjå òg 
 Ekstremvêr i Noreg

Kjelder 

Ulrik
2008 i Noreg
Uksunjoki

Uksunjoki (russisk Уксунйоки) er ei elv i Karelia i Russland. Elva er 150 km lang og munnar ut i innsjøen Ladoga i Uuksu. Elva er mellom 10 og 50 meter brei og renn hovudsakleg gjennom tynt folkesette område. Langs elva ligg berre to landsbyar, Rajkonkoksi og Uusku. 

Fram til 1940 var Uksunjoki ein del av grensa mellom Finland og Sovjetunionen og på den tidlegare finske sida finn ein restar av Mannerheimlinja med grøfter og piggtråd.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Уксунйоки» frå , den 25. oktober 2008. 
 

Elvar i Russland
Elvar i Karelia
Unitsa

Unitsa (russisk Уница) er ei elv i Karelia i Russland. Elva er 56,7 km lang og har eit nedslagsfelt på . Elva har ei middelvassføring på 3,86 m³/s. 

Unitsa spring ut nær byen Tsjebino og munnar ut i Onegasjøen i nærleiken av landsbyen Unitsa. 

Elva har mange stryk og vert mellom anna nytta til rafting.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Уница (река, Карелия)» frå , den 25. oktober 2008. 
 

Elvar i Russland
Elvar i Karelia
Tsjirka-Kem

Tsjirka-Kem (russisk Чирка-Кемь) er ei elv i Karelia i Russland og ei av sideelvane til Kem frå høgre. Elva er 221 km lang og har eit nedslagsfelt på . Elva har ei middelvassføring på 81 m³/s.

Elvar spring ut frå innsjøen Naomango i Dei vestkarelske åsane. Ho renn gjennom ei rekkje innsjøar på vegen og til slutt ut i Jusjkojarvi.

Tsjirka-Kem inneheld mange stryk, mellom anna det kraftige stryket «Gorsjok» som ein kan høyre i ein avstand på tre kilometer. Elva frys vanlegvis til i slutten av oktober eller i november og er islagd til månadsskiftet april/mai. Stryka frys derimot ikkje til.

Av sideelvar til Tsjirka-Kem finn ein Ovra frå høgre.

Elva vert mykje nytta til vassport.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Чирка-Кемь (река)» frå , den 25. oktober 2008. 
 

Elvar i Russland
Elvar i Karelia
Psykisk utviklingshemming

Psykisk utviklingshemming er eit fellesomgrep for fleire tilstandar når eit menneske har hemma utvikling av forstand og innleringsevne. 

Eitt kriterium for at eit individ skal reknast som utviklingshemma er at IQ-nivået er under 70 på fleire (minst to) kognisjonsinstrument. Eit anna kriterium er at personen skal ha store nedsette adaptive funksjonar i minst tre viktige livsområde. Det vil seie at personen har vanskar med å handtere og tilpasse seg normale krav i kvardagen, som sjølvhygiene, gå på skule eller ha eit fungerande sosialt liv. 

Mange utviklingshemma har andre funksjonshemmingar, som rørslehandikap eller dårleg syn. Hjerneskadar som cerebral parese inneber ikkje i seg sjølv utviklingshemming, men mange av dei som er råka har òg dette.

Årsakar 
Psykisk utviklingshemming kan skuldast arvelege anlegg og skadar som har oppstått under fosterutviklinga. Ein annan årsak kan vere hjernehinnebetennelse i barndommen etter barnesjukdommar som meslingar, kusma eller vasskoppar. Enkelte former for psykisk utviklingshemming, som Føllings sjukdom, kan kome av stoffskiftefeil og kan motverkast med riktig diett.

Behandling 
I behandlinga av psykisk utviklingshemming prøver medisinske, sosiale, pedagogiske og psykologiske fagfolk å utvikle pasienten sine evner.

Grad av psykisk utviklingshemming 
I dag vert graden av psykisk utviklingshemming kategorisert som: 

 Lettare utviklingshemming (IQ 70-50)
 Moderat utviklingshemming (IQ 50-35)
 Alvorleg utviklingshemming (IQ 35-20)
 Djup utviklingshemming (IQ under 20) 

Utviklingshemmingar hos born vert som regel oppdaga når ein byrja å undersøke kvifor barnet utviklar seg sakte.

Tidlegare vart personar som var psykisk utviklingshemming kalla åndssvake eller evneveike. Ein evneveik person hadde IQ mellom 75 og 50 , ein imbesill mellom 50 og 35, og ein idiot under 35.

Referansar 

Psykiske lidingar og åtferdsforstyrringar
Funksjonshemming
Åndsrett

Åndsrett eller immaterialrett er det rettsområdet som omfattar rettar av ikkje-materiell art. Innanfor åndsretten fell rettar av særs ulik grad, alt frå opphavsrett og patent til føretaksnamn, varemerke og design. Desse rettane kan kome til uttrykk ved fysiske eksemplar, men det er ikkje desse åndsretten vernar. Det som vert verna er ideen, kunnskapen, forma eller liknande som ligg bak. Åndsretten er såleis eit fellesomgrep på ulike reglar som gjev vern mot at andre etterliknar nokon sine prestasjonar eller urettmessig utnyttar nokon sitt gode namn og rykte (goodwill). Dette vil først og fremst ha økonomisk verdi for rettshavaren, men òg ideelle interesser kan vere gjenstand for vern. 

Rettar som fell inn under åndsretten vil vanlegvis ha grunnlag i lov. For å harmonisere nasjonal lovgjeving finst det dessutan fleire internasjonale konvensjonar innan åndsretten. Viktige døme på dette er Pariskonvensjonen frå 1883, som omhandlar patent, varemerke og industrielt design og Bernkonvensjonen frå 1886, som dreier seg om opphavsrett. Det finst òg fleire EU-direktiv som dreiar seg om åndsrett og desse er bindande òg for Noreg gjennom EØS-avtalen.

Vanlegvis vil det immaterielle vernet vere tidsavgrensa. Patenter er til dømes (i Noreg) gyldig i 20 år, medan vernetida for åndsverk er 70 år etter at opphavsmannen er død. Dei såkalla kjenneteiknsrettane (føretaksnamn og varemerke) er derimot ikkje underlagt tidsavgrensing. Ein rett kan vere verna under fleire immaterielle kategoriar, noko som kan vere av verdi der vernetida er ulik, eller vernet er av ulik art og/eller omfang. Det finst mellom anna døme på at patenterte oppfinningar er vorte verna under opphavsrett etter at patentet har gått ut. Òg design og varemerker kan i mange tilfelle òg vere verna av opphavsrett.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Immaterialrett» frå , den 25. oktober 2008. 
 

 
Rettsvitskap etter tema
Anding

Respirasjon eller anding er ein funksjon som vert utført i respirasjonssystemet, ein utveksling av gassane oksygen (O2) og karbondioksid (CO2) mellom levande organismar og omverda.

Respirasjonen vert delt inn i to distinkte delar, gassutvekslinga, som er prosessen som transporterer oksygen og karbondioksid mellom blodet og atmosfæren og den cellulære respirasjonen, som er den metabolske prosessen som ved hjelp av oksygen skapar energi gjennom oksidasjon og danninga av karbondioksid. Hos mennesket er det vanleg å dele respirasjonen inn i fasar, nærare bestemt inspirasjon (eller inhalasjon) der lufta vert trekt inn i lungene, gassutveksling og cellulær respirasjon og til slutt ekspirasjon, der lufta i lungene vert pusta ut.

Hos mennesket vert respirasjonen styrt av eigne område i hjernestamma og den viktigaste faktoren for kontroll av respirasjonsfarten og -djupna er hos friske personar innhaldet av karbondioksid (CO2) i blodet, slik at ein auka mengde CO2 i blodet stimulerer til auka respirasjon og ikkje mangel på oksygen.

Sjå òg 
 Respirasjonssystemet
 Gassutveksling
 Cellulær respirasjon
 Kveling

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Respirasjon» frå , den 25. oktober 2008. 
 

 
Refleksar
Menneskeanatomi
Dyreanatomi