alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Screw-musikk

Screw-musikk er ein avart av sørstats-hiphop som kort fortalt består i å skru ned tempoet på allereie eksisterande songar. Ofte vert songane òg choppa, det vil seie at ein kuttar opp lyden, gjerne for å ta opp att utvalde ord og frasar.

Historie 
Screw-musikken vart kjend gjennom den amerikanske DJen Robert Earl «DJ Screw» Davis Jr. (1971–2000) frå Houston i Texas. Han sette saman mixteipar med kraftig nedsett tempo for å simulera effekten av rusmiddelet prometasin (også kjend som kodein og sizzurp).

Etter at DJ Screw døydde av slag i 2000, vart screw-musikken vidareført av DJar som m.a. Michael "5000" Watts, OG Ron C og Paul Wall. Nyleg har fenomenet òg funne innpass i amerikansk mainstream-rap, der artistar som Mike Jones, Paul Wall og Bun B har opplevd stor suksess med å blanda inn element av det i songane sine.

I Noreg er screw-musikk eit særs smalt undergrunnsfenomen, men bergensbaserte artistar som Vågard, Broder Jo og Area har alle fått laga screwed-versjonar av eigne songar.

Hiphop
Tunge

Tunga er ei stor muskelsamling i munnen som handsamar mat og blir brukt til å smaka med. Ho blir òg brukt til kommunikasjon, og er eitt av taleorgana hjå menneske. I tillegg har ho ei rekkje andre bruksfelt.

Oppbygging 
Mykje av tungeyta er tekt med smakslaukar.

Bruk

Kommunikasjon 
Menneske brukar tunga til å framstilla ei rekkje språklydar ved at ho sperrar for noko av luftstraumen som går ut gjennom munnen.

Tunga er òg ein viktig del av kroppsspråk, der å slikka seg rundt munnen tyder at ein har lyst på mat, eller ei utstrekt tunge kan brukast til å erta eller skremma med. Det siste finst til dømes i formelle helsingar blant maoriar.

Avkjøling 
Nokre dyr bruker tunga til å kjøla seg ned med. Ved å rekka ut tunga slik at vatn fordampar frå henne, senker dei kroppstemperaturen på same måte som når menneske sveittar.

Bakgrunnsstoff 

Taleorgan
Organ
Sanseorgan
Fylkesveg 46

Sjå òg Fylkesveg 46 (fleirtyding)
Fylkesveg 46 (Fv46) går mellom Knapphus i Vindafjord og Berge i Suldal.

Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, etter at forvaltingsreformen trod i kraft har han status som fylkesveg.

Kommunar og knutepunkt

Knapphus
  frå Kårhus til Raunes (6,0 km)
  frå Vatne til  Velle (8,3 km)
  Sandeid
 Arm til Sandeidsjøen (0,1 km)
  frå Østbø til Høyekvam (2,4 km)
 Arm til Kvernavika (0,3 km)
  frå Vikedalsosen til Roaldkvam (15,0 km)
  frå Imsland rundt Ølmedalsvatnet (6,5 km)
  Imsland
  Kvaløytunnelen (144 m)
  Akslandtunnelen (84 m)

  Iglatjørntunnelen (448 m)
  Ropeid
 Arm frå Ropeid til Øvrabø (8,5 km)
  Drengstigtunnelen (1232 m)
  Almenningstunnelen (642 m)
  frå Øvrabø til Askvika (20,7 km)

  Ferje frå Ropeid (10 min, 1-2 turar/time)
 til Sand
  frå Sand til Eide strandstad (1,6 km)
  frå Litlehaga til Grov (4,3 km)
  Berge

Bakgrunnsstoff 

 Ferjeinfo Ropeid-Sand
 Stavangerske ferjer 

Primære fylkesvegar
Fylkesvegar i Rogaland
Ferjesamband i Rogaland
Vegar i Vindafjord
Vegar i Suldal
Wylie-translitterering

Wylie-translitterering er ein metode for å transkribere tibetansk skrift med bokstavane i det latinske skriftsystemet (a-z). Metoden har fått namn etter Turrell Wylie, som utvikla systemet i 1959. Etter det har Wylie-systemet vore standardtransliterering for tibetansk i USA. Systemet er tovegs, dvs. det er mogleg å på ein eintydig måte å gå frå tibetansk skrift til Wylietranslitterering og attende att.

Konsonantar 

Etter Wylie-translittereringa blir dei tibetanske konsonantane representert på denne måten: 

Den siste bokstaven i det tibetanske alfaberet, «nullkonsonanten», blir ikkje translitterert, i og med at han berre opptrer i vokalinitiale stavingar, og dermed kan rekonstruerast.

Vokalar 

Dei fire vokalteikna blir representert på denne måten:

Viss ei staving ikkje har vokalteikn, blir bokstaven a lagt til, for å vise den inherente vokalen a. (t.d. ཨ་ = a).

for å vise rotbokstaven. Etter denne rotbokstaven er det mogleg å slå opp ord i ordbøker

Store bokstavar 
I tidlegare translittereringssystem for tibetansk vart det brukt store bokstavar, for å vise kva som er rotbokstav. Med desse rotbokstavane var det mogleg å slå opp ord i ordbøker. Metoden vart likevel ikkje brukt konsekvent, og derfor innførte Wylie ein praksis med å skrive første bokstav i eit ord som stor bokstav.

Sjå også 
 Tibetansk skrift

Bakgrunnsstoff 
 Staatsbibliothek Berlin – A standard system of Tibetan transcription
 Wylie, Turrell (1959). A Standard System of Tibetan Transcription. Harvard Journal of Asiatic Studies, p. 261-267
 Wylie-Tabelle, Nitartha International 
 THDL Extended Wylie Transliteration Scheme 
 Online-Transliterator (erzeugt Graphik aus Wylie oder ACIP -Transliteration)

Kjelde 
 Tysk wikipedia

Transkripsjon
Tibetansk språk
Ropeid

Ropeid er ein ferjestad på vestsida av Sandsfjorden i Suldal kommune i Rogaland. Frå Ropeid går det ferje til Sand. Ferjesambandet er del av Fylkesveg 46. Riksveg 520 går frå Hordalia ved Røldal via Sauda til Ropeid.

Namnet Ropeid kjem av at folk tidlegare måtte rope over fjorden etter båtskyss.

Bakgrunnsstoff 
 Ferjeruta .

Suldal kommune
Ferjeleie i Noreg
Stavingsrim

Stavingsrim er den delen av stavinga som ikkje er stavingsframlyd. Stavingsrimet består av stavingskjerna og stavingsutlyden. Namnet sitt har stavingsrimet frå metrikken, det er denne delen av stavinga som rimer i enderim, opptakta er irrelevant (jf. ut på tur, aldri sur). Skilnaden mellom lette og tunge stavingar blir rekna ut etter kor mange segment det er i stavingsrimet (lange vokalar eller konsonantar tel dobbelt).

fonologi
staving

en:Syllable rime
Andematfamilien

Andematfamilien (latin Lemnaceae) er ei gruppe vassplanter med mellom anna andemat (Lemna minor) og stor andemat (Spirodela polyrhiza). 

Vassplantar
Myrkonglefamilien
Solomon Lozovskij

Solomon Lozovskij () var ein ukrainsk jødisk kommunist, ein kollega av Vladimir Lenin, og ein framståande person i den sovjetiske regjeringa og den sovjetiske fagorganisasjonen. Han var au leiar i avdelinga for internasjonale samband ved den høgre partiskolen. Han vart fødd i 1878 i Ukraina og vart medlem av bolsjevik-fraksjonen i Russlands Sosialdemokratiske Arbeidarparti, det seinare kommunistpartiet, i 1901.

Lozovskij var generalsekretær i Profintern, den Raude Faglege Internasjonalen, frå 1921 til 1937. I 1939 var Lozovskij ein av tre viseutanriksministrar under utanriksminister Vjatsjeslav Molotov. Under krigen var han aktiv i den regjeringsstøtta Jødiske Anti-Fascistiske Komitéen. Han vart arrestert og truleg torturert under den antisemittiske kampanjen Josef Stalin sette i gang ca 1950.

Trass i eit veldig press, vedgjekk Lozovskij aldri skuld og impliserte aldri andre under rettssaka, som au har vorte kalla den siste Moskvaprosessen. Den stenografiske rapporten frå rettssaka vart offentleggjord i 1994.

Lozovskij vart avretta den 12. august 1952 saman med 13 andre tidlegare medlemmer av Den Jødiske Anti-Fascistiske Komitéen.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Solomon Lozovsky» frå ,  den 25. juni 2006.  
 

Sovjetiske politikarar
Avretta politikarar
Kommunistiske politikarar
Askenasar
Ukrainske jødar
Graut

Graut er ulike halvfaste eller tjuktflytande matrettar som er laga ved å koka anten kornprodukt som mjøl eller gryn, eller visse typar frukt, i væske.
Graut kan kokast i gryte, steikeomn eller i mikrobølgeomn.
Graut er ei god (og som oftast rimeleg) kjelde til karbohydrat, samstundes som han er skånsam mot magen og ikkje treng tyggast. Difor blir graut ofte brukt som sjukediett.

Ordet «graut» kjem frå norrønt grautr, og har samband med grjot (stein) og gryte.
Ulike typar graut kan ha namn etter det ein oppfattar som den viktigaste ingrediensen, som havregraut, risgraut, rømmegraut, sviskegraut eller vassgraut.

Graut er vanleg kost i mange norske heimar, både som frukost og som middagsmat.
Havregraut er gjerne ein enkel og fiberrik frukostrett.
Rømmegraut (rømme, mjøl og mjølk kokt i hop) har lang tradisjon som festmat, til dømes til 17. mai og jonsok.
Risgraut (risgryn kokt med mjølk og vatn) er den klassiske julaftanslunsjen mange stader i landet, og tradisjonell laurdagsmiddag mange stader i Noreg.

Graut og flatbrød var dei to rettane som var historisk kvardagsmat i Noreg. Til kvardags vart grauten i dei fleste heimar koka på vatn (vassgraut). 
Vassgraut vart rekna som skral kost i høve til graut koka på mjølk. Det var ikkje uvanleg at tenestefolk måtte eta vassgraut, medan sjølfolket åt graut koka på mjølk.

Fotnotar

Bakgrunnsstoff

Kornretter
 .
Ord frå norrønt
Risgraut

Risgraut (bokmål også risengrynsgrøt) er ein grautrett laga av risgryn og mjølk.
Han blir ofte servert med sukker og kanel på, og med smørauge i midten.

Kald risgraut kan brukast til å laga riskrem.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Risengrynsgrøt» frå ,  den 10. november 2016.  
 

Grautar
Risretter
Julemat
Judaberg

Judaberg er var administrasjonsenteret i tidlegare Finnøy kommune i Rogaland. Tettstaden ligg på austsida av Finnøy og har ferjesamband til naboøyene og snøggbåtsamband til Stavanger. Rygjabø videregående skole ligg på Judaberg.

Tettstader i Rogaland
Geografi i Stavanger
Moskvaprosessane

Moskvaprosessane er ein samnemnar for tre rettssaker som vart førte mot tidlegare framståande personar i Sovjetunionen i åra 1936 til 1938. Prosessane i Moskva vart sette i verk etter drapet på leiaren av kommunistpartiet si avdeling i Leningrad, Sergej Kirov. 

Det har i ettertid vore hevda at Stalin sjølv stod bak dette for å kunne starte prosessane, men heller ikkje etter at arkiva vart opna har det komme noko prov for denne påstanden. Om lag 50 personar vart dømde i Moskvaprosessane, dei fleste til døden. Blant dei dømde var Nikolaj Bukharin, Lev Kamenev, Grigorij Zinovjev, Jurij Pjatakov, Karl Radek og Aleksej Rykov.

Rettssakene vart haldne med internasjonal presse til stades. Blant anna rapporterte den norske forfattaren Nordahl Grieg frå rettssakene, som au utgjorde grunnlaget for romanen Ung må verden ennu være. 

I samtida vekte rettssakene stor oppsikt, ikkje minst på grunn av at mange tidlegare leiande bolsjevikar vedgjekk både landssvik og konspirasjon. Skuldingane og tilståingane var falske. Blant anna har filosofen Slavoj Zizek lagt vekt på dei psykologiske mekanismane som fekk dei tiltalte til å tilstå slike skuldingar.

Bakgrunnsstoff 
 The Red Book on the Moscow Trials av Leon Sedov
Court proceedings: THE CASE OF THE TROTSKYITE-ZINOVIEVITE TERRORIST CENTRE
And they all confessed...
Dewey-kommisjonen sin rapport

Sovjetisk historie
Rikard Aslaksson Berge

Rikard Aslaksson Berge () var ein framståande bonde og kulturberar, og ei tid ordførar, i Rauland i Telemark. Han var son av bonden Aslak Berge, og nest yngst av seks sysken. Dei fire eldste døydde i naudsåra 1808-1814, og berre Rikard A. Berge og søstera Anne A. Berge voks til.

Faren Aslak Berge, hadde spela fele, men mora Ingebjørg Rikardsdotter Rotjønn, førte med seg den religiøse arven etter Hans Nielsen Hauge, og Aslak la bort fela. Rikard lærte mykje av gamlefar på garden, Ånund Berge (1853-1836) som levde til Rikard A. Berge var 21 år gamal.

Bergsingane var gåverike og musikalske, og det vart teke vare på mange gamle viser, folketonar og slåttar. Då Rikard A. Berge vart vaksen og tok over garden, sytte han for at spelemenn i bygda, særskild Myllarguten, fekk hjelp og stød, og Myllaren var støtt velkomen på Berge.

Det går mange soger om Rikard A. Berge. Han var forviten og oppteken av å skaffe seg solide kunnskapar. Difor fór han beinveges til Christiania i unge år, for å skaffe seg eit eksemplar av Grunnlova, og skal ha råka på Henrik Wergeland medan han var der. Seinare sette han seg inn i teologi og lærde seg tysk. Han var soleis den einaste på dei kantar som kunne prate med tyske turistar då dei kom oppetter dalen. Dei vart svært overraska over at nokon på dei kantar kunne tysk.

Rikard A. Berge tok òg mot Ivar Aasen då han var på samlarferd til Telemark i 1850-åra og utetter. Rikard A. Berge stod midt i enga og slo høy, vert det sagt, medan Aasen gjekk etter han og skreiv opp ord og uttrykk.

Rikard A. Berge gifte seg med syskenbarnet Sigrid Olavsdotter Gjore, og dei hadde seks born ihop: Torbjørg, Ingebjørg, Sigrid, Olav, Aslak og Aslaug. Døtrene tok alle vare på tonane etter far sin, og både Olav R. Berge og Aslak R. Berge vart spelemenn. Sigrid er mor til konservator og kvedaren Rikard Berge, medan Aslaug er mor til spelemannen Olav Groven og komponisten, forskaren og spelemannen Eivind Groven.

Då Rikard A. Berge døydde i 1902, var det yngstedottera Aslaug som sat attmed han og song dei visene ho hadde lærd av han, med yngstesonen Eivind på fanget.

I Telemark er han mest kjend som «Gamle-Rikard», for å halde han frå dei to dottersønene: konservator og kvedar Rikard Berge (1881-1969), og bonde og spelemannen Rikard Gøytil (1890-1969) som tok over Berge.

Litteratur 
 Norsk Visefugg 1904
 Myllarguten-Gibøen 1932
 Vinje og Rauland, bygdesoge i fire band, 1939, 1944, 1973, 1975
 Festskrift til Eivind Groven 1971
 «Den lange færda» artikkel om Ivar Aasen av Kjell Venås i tidsskriftet Apollon 1996

Berge, Rikard
Moskvatesene

Moskvatesene var nemninga mykje bruka i Noreg om dei 21 vilkåra gjevne i 1920 av Vladimir Lenin for parti som ville vera med i den Tredje Internasjonalen (Komintern), som vart skipa i 1919 etter oktoberrevolusjonen i Russland i 1917.

Medlemspartia måtte:

 Drive aktiv propaganda for kommunistiske idéar.
 Fjerne reformistar og sentristar frå maktposisjonar i arbeidarrørsla.
 Kombinere legale og illegale kampmetodar i land med antikommunistiske lover.
 Styre aktivitetane til parlamentsmedlemmene sine.
 Avvise pasifisme og godta væpna kamp som verkemiddel.
 Støtte nasjonale frigjeringsrørsler i koloniane.
 Sikre at tilslutta fagorganisasjonar var med i den «raude» (kommunistiske) faglege internasjonalen i Moskva og ikkje den «gule» (sosialdemokratiske) i Amsterdam.
 Å innføre «demokratisk sentralisme» i partiorganisasjonen (det vil seie den bolsjevikiske partimodellen). 
 Støtte alle eksisterande sovjet-republikkar.
 Revidere partiprogramma sine etter politikken vedteken i Internasjonalen.
 Godta alle vedtak i Internasjonalen som bindande for eige parti.
 Ekskludere (utestengje) alle medlemmer som røysta imot nokon av dei 21 vilkåra, eller om fleirtalet i det eigne partiet røysta imot, bryte ut og skipe eit nytt parti.
 Ta namnet «Kommunistisk Parti». 
 
Desse vilkåra skapte stor strid i mange parti som hadde slutta seg til Komintern, mellom dei Det norske Arbeidarpartiet. Da Martin Tranmæl fekk fleirtalet med seg på å godta tesene, førte det til at dei konsekvent demokratiske sosialistane braut ut og skipa Norges Socialdemokratiske Arbeiderparti i 1921. Likevel var det framleis uro i DNA om tesene, blant anna ville ein konsekvens av den demokratiske sentralismen vera at den kollektive medlemskapen av fagforeiningar i DNA måtte gjevast opp, og det lika "tranmælittane" dårleg. I 1923 braut så DNA ut av Komintern, men rekna seg framleis fram til 1927 og samlinga med NSA som eit kommunistisk parti og ein sympatiserande organisasjon. Same året, i 1923, vart Norges Kommunistiske Parti skipa, som medlemsparti i Komintern.

Sjå au 

 Leninisme
 Bolsjevisme
 Kommunisme

Kommunisme
Arbeidarhistorie
Norsk arbeidarhistorie
Jonsok

Jonsok (ei samandraging av jonsvoke), òg kalla sankthans eller jonsmesse, er den 24. juni. Ved jonsok er det vanleg mange stader i Nord-Europa å feire midtsommar. Mange stadar vert det brent bål på jonsokaftan den 23. juni. På primstaven er jonsok gjerne merkt av med ei krone, ein kross, ein ljå eller eit tre.

Namnet jonsok kjem av det norrøne jónsvaka, av Jon, som er ei forkorting av Johannes. St. Hans er ei forkorting av Sankt Johannes' dag. I den katolske kyrkja er den 24. juni minnedag for Johannes døyparen.

Jonsokbålet blir også kalla «brise», «brising» eller «briseld» - i følge Ivar Aasen «især Lystild som optændes på et høit Sted for at sees i Frastand.»

Opphav og utvikling 
På same måte som jul, er midtsommarfesten ein gammal heidensk tradisjon. Han blei feira med leik, dans, drikk og ulike skikkar med heidensk opphav. Rundt reformasjonen på 1500-talet gjorde kyrkjer og styresmakter mykje for å stoppa det dei såg på som ei umoralsk feiring. Tradisjonen blei noko svekka i land som Danmark-Noreg og Storbritannia, men heldt seg betre i Sverige, Finland, Estland og Latvia.

I Noreg var jonsokdagen offentleg heilagdag etter Kristian den femtes norske lov, under namnet St. Hans Babtistæ Dag. I kyrkjene vart det preika over Evangeliet etter Lukas, 1. kapittel versa 57-79 Johannes vert fødd og Sakarjas lovsong. Dette vart oppheva frå 1771 ved Festdagsreduksjonen, men nokre stader i Noreg, mellom anna i Vestfold, har jonsokdagen vore fridag opp til våre dagar.

Olaus Magnus skildra feiringa slik i 1555:
«Midtsommeraften samles folk, uansett kjønn og alder, på byens torv eller ute i det fri, for der å danse i skinnet av tallrike bål. Under dansen synger man viser om fortidens helters bedrifter, også om det kvinner har gjort for å bevare sin kyskhet. Man synger også viser om mennesker uten ære og samvittighet, onde og feige. Alt dette synges i viser og på melodier som er gått i arv fra forfedrene. Unge piker synger om de mange feil ektemennene gjør seg skyldige i, slik som terningspill, slagsmål i kroen o.a. Unge menn synger til gjengjeld om late, falske, sladresyke og troløse kvinner, og at de ikke må klage over mennene alene. Man tar også for seg late sjølfolk, uærlige bønder, troløse borgere og grusomme og begjærlige fogder. Dette skjer for å vise ungdommen hvor høyt dyden står og at de skal gå i trofasthetens fotspor, og sky det dårlige eksempel.»

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Jonsok (på primstaven) 
 Bibeltekst frå Det norske Bibelselskap

Juni
Sommarfestar
Kristne høgtider
Primstaven
Norske merkedagar
Nordisk kultur
Hauge i Dalane

Hauge i Dalane er ein tettstad og administrasjonssenteret i Sokndal kommune i Rogaland. Sogndalsstrand vert rekna med til tettstaden Hauge i Dalane. Lakselva Sokno renn gjennom Hauge og Riksveg 44 går gjennom bygda.

Om lag ti km austom Hauge ligg Tellnes der Titania vinn ut ilmenitt.

Tettstader i Rogaland
Geografi i Sokndal
Føresvik

Føresvik er ei bygd og administrasjonsenter i Bokn kommune i Rogaland. Staden ligg på austsida av Vestre Bokn, ved Boknasundet. Verksemda Bokn Plast har ei avdeling i Føresvik. 

E39 går ved Føresvik og det er snøggbåtsamband til Haugesund, Stavanger og Bergen.

Namnet på bygda kjem truleg av norrønt fyri, jf. órfyri, 'større sandstrekning som vert tørrlagt ved fjære sjø'.


Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Om Føresvik , Bokn kommune
 Vêrvarsel for Føresvik , yr.no

Bygder i Rogaland
Geografi i Bokn
Haugalandet
Ystabøhamn

Ystabøhamn er ein tettstad i Kvitsøy kommune i Rogaland. Kommunen har administrasjonsenteret sitt i Ystabøhavn. Staden ligg på sørsida av Kvitsøy og er ei viktig fiskehamn. Kvitsøy fyr og Hummermuseet ligg her. Det er ferjesamband til Mekjarvik og Skudeneshavn.

Tettstader i Rogaland
Geografi i Kvitsøy
Biologisk klasse

Biologisk klasse er ein kategori nytta i den biologiske systematikken. Ein klasse kan omfatte ein eller fleire skylde ordenar, og ein eller fleire skylde klassar blir samanfatta som ei rekkje.

I likskap med andre kategoriar (med unnatak av art) er det eit reint skjønnsspørsmål kva gruppe ein vel å kalle ei klasse.
I dag er systematikken derfor meir opptatt av slektskapet mellom organismar eller stamtre enn av kategoriar.

I botanikken blir det vitskapelege namnet for ein klasse danna ved at rota til namnet på typusslekta får endinga -phyceae (for algar), -opsida (for landplanter) eller -mycetes (for soppar). Dei tilsvarande endingane for underklasser er -phycidae, -idae og -mycetidae.

Kjelde 
Omsett frå Wikipedia på riksmål/bokmål

Klasse
Midsommar

Midsommar kan visa til ei tid midt på sommaren, særleg om tida rundt sommarsolkverv (21. juni på den nordlege halvkula). Tida er blitt feira som ei høgtid over lang tid ein rekkje stader. Bålbrenning er ein utbreidd skikk for å feira dagen.

I Europa blei den heidenske høgtida kristna og vigd til Johannes døyparen som jonsok eller sankthans. Ettersom Johannes skulle ha vore fødd seks månader før Jesus, blei fødselsdagen hans lagt til den 24. juni. Feiringa kan leggast til kvelden før, eller til ei helg i nærleiken. I Finland har til dømes midsommar vore feira ein laurdag mellom 20. juni og 26. juni sidan 1955.

Eit anna namn på midsommar er håball, som er tida mellom våronna og høyonna.

Sjå òg 
 Litha

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Midsommar» frå , den 21. juni 2009. 

Sommarfestar
Fiskevernsona ved Svalbard

Fiskevernsona rundt Svalbard vart oppretta ved kongeleg resolusjon i 1977. Formålet med sone, i følgje forskrifta er: «Det opprettes en fiskevernsone i havområdene utenfor Svalbard for bevaring av de levende ressurser i havet og regulering av fiske og fangst.» Fiskevernsona strekker seg 200 nautiske mil ut frå grunnlinja rundt Svalbard, men avkorta slik at NØS strekker seg fulle 200 nautiske mil frå det norske fastlandet. Sona er på 770 565 kvadratkilometer. Norske styresmakter meiner at Noreg er i sin fulle rett til å opprette ei vanleg økonomisk sone rundt Svalbard. I følgje havrettstraktaten meiner Noreg at landet har ein slik rett som kystnasjon med suverenitet over Svalbard. Dette er ikkje gjort fordi Noreg ikkje har ønskt å provosere naboane eller sette den norske retten til å opprette ei slik sone på prøve. I fiskevernsona blir norske reglar om fiske handheva utan sideblikk til nasjonalitet.

Fiskevernsona vart første gong prøvd for norsk høgsterett i 2006. Eit spansk reiarlag anka ei sak om inndraging av 1,4 millionar etter at trålarane «Olaberri» og «Olazar» vart arrestert i fiskevernsona. Reiarlaget meinte at arrestasjonen var i strid med folkeretten. Dei fekk ikkje medhald i høgsterett. Høgsterett skriv på nettsidene sine: "Høyesterett var enig med lagmannsretten i at lov om Norges økonomiske sone § 5 ga hjemmel for opprettelsen av fiskevernsonen ved Svalbard. Retten fant videre at opprettelsen av fiskevernsonen rundt Svalbard måtte anses hjemlet i folkerettslig sedvanerett og at den ikke var i strid med FNs havrettskonvensjon." Dommen er nummer HR-2006-01997-A, (sak nr. 2006/871).

Referansar 

Svalbard
Barentshavet
Havrett
Skipingar i 1977
Hovudavtalen LO-NHO

Hovudavtalen LO-NHO er ein hovudavtale mellom LO og NHO som omhandlar grunnprinsippa for forholdet mellom partane i det norske arbeidslivet, som reglar om organisasjonsrett, fredsplikt, forhandlingar og konfliktar.

Den første hovudavtalen vart inngått i mars 1935. Avtalen kom som ei følgje av omfattande arbeidslivskonfliktar i 1920-åra. Den innførte mellom anna reglar om fredsplikt i tariffperiodar, og gav samstundes ei samordning av retningsliner frå ulike tariffavtalar. Avtalen har vorte reforhandla mange gonger, vanlegvis for fire år om gongen. 

Hovudavtalen regulerer ikkje forhold som løn, arbeidstid o.l., som vert fastsett gjennom tariffavtalar og lokale lønsforhandlingar.

Bakgrunnsstoff

Kjelder 
 hovedavtale (16.11.2012) i Store norske leksikon. 

Arbeidsrett
Arbeidsliv i Noreg
Santa Elena-halvøya

Santa Elena-halvøya er eit område sørvest i Ecuador, lengst vest i Guayasprovinsen, som omfattar kantonane Santa Elena og Salinas. Aust for halvøya ligg byane Playas og Progreso. Desse to byane ligg omtrent midtvegs mellom Guayaquil og Santa Elena-pynten. Santa Elena-pynten er punktet lengst vest i landet. 

Den største byen i denne regionen er La Libertad med over 70 000 innbyggjarar (2004). La Libertad er eit trafikknutepunkt, ei fiskehamn og her ligg eit lite oljeraffineri. Byen Salinas like ved har ca 20 000 fastbuande og er ein ferieby med høgsesong frå januar til april. 

Regionen har to viktige arkeologiske museum. Museo Real Alto viser funn etter valdiviakulturen og andre busetjingar, det ligg ved kysten ca 50 kilometer aust for La Libertad. Los Amantes de Sumpa er eit museum nærare byen Santa Elena som mellom anna viser dei eldste menneskeskjelett som er funne i landet.

Kjelde 
 Rachowiecki, Rob, Ecuador, 5. opplag, Lonely Planet (2001)

Halvøyar i Ecuador