alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Søsling

Søsling, av tysk Sechsling, var ein sølvmynt med verdi seks penningar eller ein halv skilling.  Det vart prega søslingar i Noreg under kong Hans omkring 1500, som ein del av den lybske myntrekninga med mark som hovudmynt. Det gjekk 24 søslingar på ein mark.  

I Danmark vart det utmynta søslingar frå 1427 til midten av 1600-talet, på slutten i kopar.

Kjelde
Søsling i Norsk historisk leksikon

Historisk mynt
Norske myntar
Syndese

Syndese er ei nemning i språkvitskapen for å binda saman ord, setningsledd eller setningar ved hjelp av konjunksjon, t.d. og. Ordet kjem av gresk syn- og deein, som tyder saman- og binda. Norsk uttale er synde`se. Syndese kan bli brukt som eit litterært verkemiddel. Det motsette av syndese er asyndese.

Døme på syndese som litterært verkemiddel 
Syndese er brukt som eit litterært verkemiddel i skapingssoga i Bibelen. I Første Mosebok, kap. 1, vers 2, heiter det:
Då sa Gud: «Det verte ljos!» Så vart
det ljos. Og Gud såg at ljoset var
godt, og han skilde ljoset frå mørk-
ret. Gud kalla ljoset dag, og mørk-
ret kalla han natt. Og det vart kveld,
og det vart morgon, fyrste dagen.

Denne bruken av konjunksjonen og seinkar farten i teksten, framhevar kvart ledd og skaper ei høgtidleg stemning. Verknaden blir forsterka ved at dei same formuleringane blir gjentekne ettersom skapingsverket skrid framover. I slutten av kap. 1 heiter det:
Og Gud skoda alt det han hadde
gjort, og sjå, det var overlag godt. Og
det vart kveld, og det vart morgon,
sjette dagen.

I diktet HErre Gud! dit dyre Navn og Ære (trykt 1714) nyttar Petter Dass på barokk vis ei overdådig opprekning av konkrete ting som verkemiddel. Opprekninga er ofte kombinert med syndese, t.d. i den fjerde strofen:

Ja, før Gud sin Ære skal Forlise,
Før skal Hav og grummen Hval Ham prise,
Samt og Tanteyen, Som løber Leyen,
Steenbid og Seyen og Torsk og Skreyen,
Og Nise.

Syndesen er med og understrekar kvart ledd i opprekninga.

Også Ivar Aasen synte sans for det konkrete mangfaldet då han i diktet Gamle Norig skildra norsk natur:

Der er Vikar og Votn og Øyar,
tusund Fjordar og tusund Fjell,
Snøydor, der sjeldan Snjoen tøyar,
Dalar, der Fossen diger fell.

Syndesen styrkjer den kjærlege dvelinga ved naturen som opprekninga er uttrykk for.

I romanen Pan av Knut Hamsun, som er kjend for sine vakre innslag av prosalyrikk, er syndese eitt av verkemidla:

Fra min hytte kunde jeg se et virvar av øer og holme og skær...(s. 2)

Og jægeren det er mig, og hun vil give mig et vink med øjnene å forstå efter. Og når hun kommer, forstår mit hjærte alt, og det slår ikke længer, det klemter. Og hun er nøgen under linet fra top til tå, og jeg lægger min hånd på hende. (s. 31).

En skål, I mennesker og dyr og fugle, for den ensomme nat i skoge, i skoge! En skål for...grønt løv og gult løv!(s. 120)

Kjelder 
 Nynorskordboka, Det Norske Samlaget, 1986.
 Bibelen, Det Norske Bibelselskap, 10. opplaget, 1996.
 Knut Hamsun, 1894, Pan, 100-årsutgåve ved Den Norske Bokklubben, 1994, i Nasjonalbiblioteket.
 Den store lyrikkboken, ved Ivar Havnevik, 1998.

Lingvistikk
Litterære verkemiddel
Magne Wergeland

Magne Wergeland () var ein norsk lærar og forfattar frå Brekke i Gulen kommune i Sogn og Fjordane. Han busette seg på Austlandet.

Wergeland tok lærareksamen i 1925, før han reiste til Sambandsstatane og oppheldt seg der frå 1926 - 1933. Han arbeidde deretter som lærar fleire stader før han i 1958 vart lærar i Kongsberg.

Bøkene Magne Wergeland skreiv, var på nynorsk. Han skreiv både reiseskildringar, barnebøker, diktsamlingar og romanar.
Magne Wergeland døydde i 1973.

Bibliografi

Bøker

Kjelder 
 Om Magne Wergeland i Fylkesleksikon Sogn og Fjordane 
 Tidsskrift. Nummer 26. Utgjeve av Historielaget for Sogn. Dikting og diktarar frå Sogn. Ved Andreas Bjørkum og Jarle Bondevik Kaupanger : Historielaget, 1978
 Gravminner i Norge

Bakgrunnsstoff
 Om Magne Wergeland i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane
Verk i tidsskrift - eit utval
 Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

Norske forfattarar
Nynorskforfattarar
Folk frå Gulen
Forfattarar frå Gulen
Norske barnebokforfattarar
Norske lyrikarar
Kjønnsdiskriminering

Kjønnsdiskriminering eller sexisme vil seie at det vert gjort skilnad på folk med omsyn til deira rettar og plikter berre på grunnlag av deira kjønn. Vanlege former for kjønnsdiskriminering gjennom tidene er at menn og kvinner har eller har hatt ulik tilgang til liv og helsestell, mat, utdanning, og høve til å ta del styre og økonomi i samfunnet.

I Noreg er det fastsett forbod i Likestillingsloven mot kjønnsdiskriminering.

Døme

Eit av dei tydelegaste døma på diskriminering i dagens samfunn er når kvinner får mindre betalt enn menn for å utføre det same arbeidet, for arbeid som krev den same utdanninga, eller eit arbeidsområde vert reservert anten for berre kvinner eller berre menn etter gamal vane. I samfunnet vårt er det soleis mange fleire mannlege enn kvinnelege leiarar, utan at dette treng å ha si årsak i at det ikkje er like mange kvinner som menn som ynskjer å vere leiarar, men at gamle kjønnsrollemønstre legg for store byrder på kvinnene i det daglege. Eit anna døme på kjønnsrollermønstre er skilnaden mellom kvinner og menn når det gjeld den lovfastsette militære verneplikta som finst i mellom anna Noreg og Tyskland. Spørsmåla om kjønnsrollemønstre og kjønnsdiskriminering melder seg òg når det gjeld i kva mon lovreglar og domstolsavgjerder gjer skilnad på kvinner og menn, som til dømes i saker om økonomisk oppgjer etter oppløysing av ekteskap og sambuarskap, avgjerder om rett til samvere og samliv med borna etter slike oppløysingar, om menn og kvinner vert dømd etter same krav til skuld i straffesaker, og om same synet på utmålinga av straffen vert lagt til grunn.

Fotnotar

Bakgrunnsstoff

Kjønnsdiskriminering
Diskriminering
diskriminering
Hjartholm i Gulen

Hjartholm er ein stad i Gulen kommune i Vestland. Hjartholm består av Indre og Ytre Hjartholm. Hjartholm ligg på sørsida av Sognefjorden mellom Botnen i aust og Breidvik i vest.

Namnet 
Namnet blei skrive Hiortholm i 1563, Hjerthollum i 1603, Hiertholm i 1611, Indre og Ytre Hiertholm i 1667 Hjartholm i 1723.
Lokal uttale av namnet er ja'rthålm eller jæ'rthålm. 

Ein rund åsrygg hol, holmr, stikk ut i Sognefjorden mellom Indre og Ytre Hjartholm. På begge sider av denne åsen var det i gamal tid skog som bestod av furu og bjørk, og i denne skogen var det Hjort. Ein meiner at dette kan vere noko av årsaka til namnet.

Indre Hjartholm 
Indre Hjartholm ligg ved ei vik i Sognefjorden. Fram til 1644 var det berre eit bruk på Indre Hjartholm. 
Frå rundt 1620-50 var det to plassmenn på garden.

Ytre Hjartholm 
Ytre Hjartholm ligg ved Sognefjorden ved ei vik med god ankerplass. Garden har hatt mykje bjørk og furuskog. Om beiteretten i fjelldalen Iserklov var det strid mellom bøndene på Ytre Hjartholm og bøndene i Breidvik på 1800-talet, men det kom til forlik slik at oppsittarane på Ytre Hjartholm ikkje skulle mjølke kyrne sine utanfor elva og oppsittarane i Breidvik ikkje skulle mjølke kyrne sine innanfor elva som renn gjennom dalen. 

Inntil 1863 var det berre eit bruk på Ytre Hjartholm. Sidan blei det to bruk. På Ytre Hjartholm var det plassmenn frå 1645.

Referansar

Litteratur 
 Engesæter, Ludvig, Brekke Herred, Gard, Tun og Ætt, Bind 1–3 1944

Bakgrunnsstoff 
 Nytt utsleppsløyve til Marine Harvest lokalitet Hjartholm

Busetnader i Gulen
Østersdyrking i Gulen

I Gulen kommune har det vore dyrka østers sidan 1600-talet. Det er framleis ein østersfarm i ein fjordpoll ved Leversund der det framleis vert ala opp østers.

Historie 
Spora etter dei fyrste østersfarmane finn ein i tingbøkene. Det er uvisst korleis og i kor stort omfang østersproduksjonen fekk i kommunen.
 
Kring 1920 starta Isak Knutsson Vatnøy østersproduksjon i ein våg på Vatnøy.
Østersfarmen målte 100x 60 meter. Det har fleire gonger vore rettssaker på grunn av tjuveri frå farmane.

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Nrks Fylkesleksikon: «Østersdyrking i Gulen»

Næringsliv i Gulen
Østers
Akvakultur
Norsk Retstidende

Norsk Retstidende er ein norsk publikasjon som blei gjeven ut på papir frå 1836 til 2015. Han blei gitt ut av Den Norske Advokatforening, og inneheld dei aller fleste dommane frå Den norske høgsteretten og ankeutvalet til høgsteretten. Frå 2016 har publikasjonen kome ut elektronisk som pdf-fil og e-bok frå Lovdata.

Publikasjonen har hatt namnet Norsk Retstidende sidan 1909, men har hatt føregangarar tilbake til 1836. Han inneheldt dei fleste dommane og orskurdane frå Høgsterett og Høgsteretts ankeutval. Tidlegare inneheldt Norsk Retstidende også juridiske artiklar. Til og med 1969 blei også juridiske kandidater sine eksamenskarakterar publisert i Norsk Retstidende.

Sjølv om Lovdata i dag i stor grad har overteke Retstidende si rolle som kjelde for avgjerder frå Høgsterett, er det framleis vising til års- og sidetal i Retstidende som blir brukt til å identifisere ei avgjerd. Til dømes viser ein til «Rt. 1975 s. 220 (husmordommen)».  Med dette meiner ein at dommen står i Retstidende frå 1975 på side 220.  Namnet i parentes er eit eksempel på eit «kallenamn», som gjer det lettare å hugse dommen, og på denne måten også vise til han. Ein kan vise til dommen berre som «Rt. 1975 s. 220», som er det mest formelle. Ein kan også vise til han med berre kallenamnet «husmordommen», noko som er mindre formelt og mest vanleg å gjere viss det er snakk om svært kjende dommar. Ein kan også bruke beggge delar. «Rt. 1975 s. 220» kan også skrivast som «Rt. 1975-220».

Sjå også

 Rettens Gang
 Norsk Lovtidend

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Norsk Retstidende» frå ,  den 14. november 2010.

Bakgrunnsstoff
Norsk Retstidende ved lovdata.no (krev innlogging)

Norsk rettskjeldelære
Skipingar i 1836
Norske juridiske tidsskrift
Tidlegare norske tidsskrift
Rettens Gang

Rettens Gang er ein publikasjon som har kome ut sidan 1933. Sidan 1950 har Den Norske Advokatforening vore utgjevar. Den inneheld utvalde rettsavgjerder frå norske lagmannsrettar og tingrettar.

Avgjerdene i Rettens Gang er underrettsdommar, og har difor avgrensa vekt som rettskjelde. Likevel blir det ofte vist til slike avgjerder i juridisk litteratur og i rettspraksis, gjerne i samband med rettsspørsmål som ikkje har blitt avgjorde i Høgsterett. Det blir då vist til års- og sidetal i Rettens Gang, og ofte kva for ein domstol avgjerda er frå, til dømes «RG 1978 s. 442 (Eidsivating)».

Alle avgjerder som er tekne inn i Rettens Gang er tilgjengelege på Lovdata.

Sjå også 

 Norsk Retstidende
 Norsk Lovtidend

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Rettens Gang» frå , den 14. november 2010. 
 

Norsk rettskjeldelære
Skipingar i 1933
Norske juridiske tidsskrift
Eide i Gulen

Eide er ein stad som ligg ved botnen av Eidsfjorden langs vegen til Halsvik i Gulen kommune i Vestland.

Namnet 
Namnet blir uttalt ei'e, men har vorte skrive Æidi, Ede, Eide i 1563, 1610, 1667 og 1723. Det kjem av Eid, eit i dativform og viser til eidet mellom Eidsfjorden og Fensfjord.

Historie 
Det blei funne ei tverregga steinøks på Eide i 1912 i Langevatnet. Ei krossforma klubbe av klorittskifer blei funne i 1955 i eit sandtak 10-15 m over havet. 

Matrikkelen frå 1723 viser at garden da hadde fem brukarar, men ingen husmenn. Garden hadde ikkje seter, men 2 årgangskverner, brennved nok og litt furuskog. Den låg ved sjøen litt under 7 mil frå Bergen.

Posttrafikk 
I 1785 blei det opna ei postrute frå Bergen via Molde til Trondheim. Ruta gjekk over Lindås, i båt over Fensfjorden til Postvågen ved Halsvik, gjennom Gulen til Rutledal og så vidare over Sognefjorden til Lavik. 
Det første postopneriet i Gulen blei opna på Eide i 1787.

Posten gjekk på landjorda til hest, og det måtte derfor byggast rideveger. Dei fyrste vegane i Gulen gjekk frå Postvågen over Eide til Glenja, og frå Haveland til Rutledal. Vegane blei bygde omkring 1790. Eide hadde poststasjon inntil Fylkesbaatane tok på seg å sende post gjennom Gulen.

Brukarar 
I Jordebok for Bergen kongsgård blir det nemnt to brukarar på Eide i 1519.
Etterkvart blei det skilt ut fleire bruk. Den eine delen av bruk fire fekk namnet Ekrene, den andre Solbakken. Bruk fem fekk namnet Nesheim og bruk seks Londaltun. I alt var der 38 bruksnummer.
 
Det kan ha vore husmenn på Eide frå rundt 1600, men ein veit det sikkert frå 1645.

Referansar

Litteratur 
 Kleiva, Ivar; Gulen i Gammal og ny tid, Gulen Kommune 1996

Busetnader i Gulen
Norsk Lovtidend

Norsk Lovtidend er ein publikasjon som blir gitt ut av Justisdepartementet. Den inneheld alle lovvedtak, grunnlovsvedtak, provisoriske anordningar, Stortingets skattevedtak og forskrifter. Den kan også innehalde andre forvaltingsavgjerder og overeinskomstar med framande statar.

Viss ikkje tidspunktet er oppgjeve i lova eller forskrifta, eller i eige delegert vedtak, trer ei lov eller ei forskrift i kraft ein måned etter den dag då den har blitt kunngjort i Norsk Lovtidend, jfr. lov om Norsk Lovtidend m.v. § 3. Det er i moderne tid svært sjeldan at tidspunktet for ikraftsetjing ikkje er tydeleg oppgjeve.

Bakgrunnsstoff 

 Lov om Norsk Lovtidend m.v.
 Norsk Lovtidend avdeling I (lover og sentrale forskrifter mv.)
 Norsk Lovtidend avdeling II (regionale og lokale forskrifter mv.)

Norske juridiske tidsskrift
Mons Breidvik

Mons Breidvik () var ein teiknar, målar og bokkunstnar frå Brekke i Gulen kommune. Han var busett i Norheimsund i Kvam kommune i Hardanger delar av livet.

Biografi 

Mons Breidvik var odelsgut på heimgarden på Brekke, men sa frå seg garden og ville utdanna seg innan kunst i staden. Vinteren 1897-98 gjekk Breivik på Framnes ungdomsskule (folkehøgskule). Der møtte han Anna Heradstveit frå Kvam, som han gifte seg med i 1905 og fekk seks born med. Kunstnarparet budde i Breidvik i Gulen i åra 1905-07, på Heradstveit i Kvam 1907-10 og frå 1910 på kunstnarbustaden Fosslid som Breidvik sjølv fekk bygt i nærleiken av Vikøy kyrkje. Anna døydde i barselseng i 1914. Etter dette hadde Mons Breidvik tre ekteskap.

Breidvik fekk utdanning av både Harriet Backer og Erik Werenskiold, og særleg Werenskiold var til stor inspirasjon for han. Han studerte også i Tyskland og Italia.

I 1915 debuterte han på Statens haustutstilling, der han skulle koma til å delta 11 gonger. Etter kvart stifta han også venskap med kunstnarane Olav Rusti, Bernt Tunold og Nikolai Astrup. Han vart kjend for å måla gode portrett og teikningar av badande småborn. 

I åra 1925 - 1936 var han busett i Sambandsstatane. Han deltok på hundreårsfeiringa av utvandringa, og under ei markering i Minnesota der president Calvin Coolidge heldt tale, teikna Breidvik presidenten. Han utsmykte også fleire bygningar i New York, m.a. Grace Episcopal Church på Long Island og Straubenmuller Textile High School. Utsmykkingsarbeida han gjorde i USA er dei største han utretta.

Livsverk og ettermæle 
 
Av kyrkjeutsmykningane hans i Noreg kan nemnast altertavla i Hersvik kyrkje i Solund i 1920 og Brekke kyrkje i heimbygda Brekke i 1930-åra. Han illustrerte også ei rad bøker og laga teikningar for barneblad.  

Breidvik var ein forkjempar for norsk språk, bunadsskikk og for Vestlandet sin plass i den norske kunstscena. Han ynskte seg eit eige vestnorsk kunstakademi som motvekt til akademiet i Oslo. Sjølv fekk han ikkje sjå denne draumen oppfylt, men Vestlandets Kunstakademi, som no heiter Kunsthøgskolen i Bergen, vart skipa i 1973.

Mons Breidvik døydde i 1950 og er gravlagt på kyrkjegarden ved Vikøy kyrkje. Verka hans er i dag representert i Nasjonalgalleriet, og han er innkjøpt til Metropolitan Museum of Art i New York. Reidar Storaas gav ut ein biografi om han i år 2000, som fekk namnet Vestlandskunstnaren Mons Breidvik. Boka kom ut på Selja Forlag.

Kjelder 

 Allkunne om Mons Breidvik.
 Sogn og Fjordane Fylkesleksikon om Mons Breidvik.
 Selja Forlag om Vestlandskunstnaren Mons Breidvik. 
 Sogn og Fjordane Fylkesarkiv: Baldisholteppet i Det kvite huset.
 Scandion.no: Brekke kyrkje.

Folk frå Gulen
Norske målarar
Norske teiknarar
Den russisk-tyrkiske krigen (1710–1711)

Krigen mellom Russland og Det osmanske riket braut ut etter at russarane hadde slått Sverige i slaget ved Poltava. Med hjelp frå austerrikske og franske diplomatar, klarte den skadde Karl XII av Sverige å rømme frå slagmarka til hoffet til den osmanske sultanen Ahmed III, som han overtalte til å erklære krig mot Russland den 20. november 1710. 

Den største hendinga i konflikten var det dårleg førebudde Prut-felttoget i 1711, der russiske troppar kommandert av Peter den store og Boris Sjeremetev prøvde å invadere Moldova med støtte frå den moldoviske herskaren Dimitrije Kantemir, men vart omringa og slått av osmanske styrkar under storvesir Baltacı Mehmet Pasha i eit avgjerande slag ved Stănileşti (starta 18. juli 1711). 

Konflikten enda 21. juli med Prut-traktaten, noko Karl XII vart særs misnøgd med. Avtalen fastsette at osmanarane skulle trekkje seg attende til Azov, Taganrog og fleire russiske festninga skulle øydeleggjast, medan tsaren lovde å ikkje blande seg inn i føretaka til Det polsk-litauiske samveldet.

Tyrkiske historikarar har tradisjonelt hevda at Baltacı Mehmet Pasha gjorde ein strategisk feil då han signerte avtalen med relativt enkle vilkår for russarane, sidan han hadde ein langt større osmansk styrke. Sidan Peter sjølv kommanderte den russiske armeen og hadde ikkje Baltacı Mehmet Pasha akseptert fredsforslaget til Peter og teke han som fange i staden, kunne historia sett annleis ut. Utan Peter ville truleg ikkje Russland ha vorte ei stormakt og framtidig erkefiende for tyrkarane på Balkan, og rundt Svartehavet og Kaukasus. 

Sjølv om nyhendene om sigeren vart først godt motteke i Konstantinopel, vendte dei misnøgde krigshissige gruppene dei generelle meiningane mot Baltacı Mehmet Pasha, som vart skulda for å ha motteke muting frå Peter den store. Baltacı Mehmet Pasha vart så sagt opp frå stillinga si. 

Karl XII og hans politiske allierte, khanen på Krim, Devlet II Giray, gav seg ikkje med å prøve å få sultanen til å erklære krig. Våren etter klarte neste krigstilhengjarane, som skulda russarane for å brote vilkåra i avtalen, å oppnå målet sitt. Ved hjelp av diplomati klarte ein å unngå krig, og ein ny avtale vart signert den 17. april 1712. Eit år etter den nye avtalen, fekk likevel krigstilhengjarane det slik dei ville, då dei skulda russarane for å vere for treige med å trekkje seg ut av Polen. Ahmed III erklærte på ny krig 30. april 1713, men det kom aldri til trefningar og ein ny fredsavtale vart forhandla fram like etter. Til slutt vart sultanen irritert på krigstilhengjarane og gav ordre om å arresterte svenskekongen, medan Devlet II Giray vart sendt i eksil. Karl XII forlet Det osmanske riket og drog til Stralsund i Svensk Pommern som då var kringsett av styrkar frå Sachsen, Preussen og Russland.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Pruth River Campaign» frå ,  den 14. november 2010. 
 oppgav desse kjeldene:

Konfliktar i 1710
Konfliktar i 1711
Den store nordiske krigen
Russisk-osmanske krigar
1710 i Russland
1711 i Russland
1710 i Det osmanske riket
1711 i Det osmanske riket
Arafa-dagen

Arafa-dagen (yaum arafah) er ein muslimsk merkedag, den andre dagen av hadj-pilegrimstida og dagen før høgtida id ul-adha. Han fell på den 9. dhu al-hidja, 70 dagar etter slutten av ramadan og id al-fitr. 

Arafa-dagen er rekna som datoen då islam blei fullbyrda. Dette var dagen då sure 5 i Koranen, Al-maidah, blei opplesen på Arafa.

På Arafa-dagen vil hadj-pilgrimar dra frå Mekka til åstoppen Arafa eller Arafat like utanfor byen. På denne toppen skal profeten Muhammed ha halde avskjedspreika si.
Pilgrimane ber ståande om tilgjeving for syndene sine og personleg styrke i framtida. Dei samlar også steinar til den rituelle steininga av Satan.

Også muslimar som ikkje utfører hadj kan tilbringa dagen i bøn, faste og lesing av Koranen. Ein hadith seier at både syndene i året som har gått og det komande året blir tilgjevne om ein fastar på denne dagen.

Tidspunkt
Datoane for Arafa-dagen i den gregorianske kalenderen har dei siste åra vore:
 2009: 26. november
 2010: 15. november
 2011: 5. november
 2012: 25. oktober
 2013: 14. oktober

Dagen startar ved solnedgang kvelden før.

Id ul-adha følgjer etter Arafa-dagen.

Bakgrunnsstoff 
Sure 5, Al-Maidah, med norsk tekst  (Korandatabasen ved islam.no )

Kjelder

 The Day of Arafa, lasjan.page.tl
 Øyvind Færevik, YAUM ARAFAH (ARAFAH-DAGEN) , islam.no
Förträffligheten i 'Arafah-dagen , muslim.se
Abu Usaid, Tio första dagarna av månaden Dhul-Hijja, islamguiden.com

Muslimske høgtider
Hadj
Grallina

Grallina er ei biologisk slekt av skjorlerker som samlar to artar:
Parkskjorlerke, Grallina cyanoleuca, lever i Australia
Straumskjorlerke, Grallina bruijni, lever i Indonesia og på Papua Ny-Guinea
Slekta var tidlegare lista som ein biologisk familie Grallinidae i The Clements Checklist of Birds of the World 6. utgåve med eitt takson, Grallina.  Frå og med oppdateringa i desember 2009 har Clementslista ikkje akseptert familien Grallinidae og har i staden flytta skjorlerkene inn i monarkfamilien Monarchidae.

Kjelde

monarkfamilien
Fugleslekter
Den store ufreden

Den store ufreden (finsk isoviha, svensk stora ofreden) er eit omgrep som vert nytta i finsk historie om den russiske invasjonen og okkupasjonen av det svensk-kontrollerte Finland frå 1714 og fram til freden i Nystad i 1721, som enda den store nordiske krigen. Stundom vert uttrykket nytta om heile den store nordiske krigen.

Under krigen kjempa finske soldatar i Polen og Russland, men dei vart òg sende ut for å forsvare områda i Baltikum, der dei gradvis måtte bukke under for åtaka til Peter den store. Etter nederlaget i Poltava i 1709, var ikkje den svenske armeen lenger til nok hjelp. Russland erobra Viborg i 1710 og invaderte resten av Finland i 1713, der dei slo den finske armeen i slag i Pälkäne i 1713 og Storkyro (Isokyrö) i februar 1714.

Etter sigeren i Isokyrö vart Mikhail Golitsyn guvernør i Finland. Finnane starta geriljakrig mot russarane. Som hemn måtte dei finske bøndene betale store skattar til russarane (som var vanleg på den tida). Plyndringa var omfattande, særleg i Österbotten og i samfunna nær hovudfartsårene. Kyrkjene vart plyndra og Isokyrö brende ned til grunnen. Russarane nytta brente jords taktikk i eit fleire hundre kilometer breitt belte for å hindre svenske motåtak. Om lag 5 000 finnar mista livet og kring 10 000 vart tekne som slavar, og berre nokre få tusen av desse kom nokon gong attende. Tusenvis, særleg funksjonærar, flykta òg til det (relativt) trygge Sverige. Dei fattigare bøndene gøymde seg i skogane for å unngå herjinga til okkupasjonsmakta og tvangsutskrivinga.. Nådeløysa var verst mellom 1714 og 1717 då den frykta svenske greven Gustaf Otto Douglas, som hadde gått over til russarane i løpet av krigen, leia okkupasjonen. 

I tillegg til røvinga til russarane vart Finland, i lag med dei baltiske landa, råka av pest. I Helsingfors mista 1185 menneske livet, nesten to tredjedelar av innbyggjarane.

Sjølv den svenske vestsida av Bottenhavet vart herja av russarane. Byen Umeå vart brend ned av russarane den 18. september 1714 og etter å ha vorte bygd opp att, vart han herja igjen i 1719, 1720 og 1721. 

Det tok fleire tiår før den finske folkesetnaden og økonomien kom seg på fote att etter freden i 1721, men då vart Finland igjen plaga under den mindre ufreden, som ikkje råka landet like hardt.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Greater Wrath» frå ,  den 15. november 2010. 
 oppgav desse kjeldene:
 Svenska slagfält, 2003, (Wahlström & Widstrand, ISBN 91-46-21087-3)

Sjå òg 
 Den store nordiske krigen
 Finsk historie
 Den mindre ufreden
 Den gamle ufreden

Finsk historie
Den store nordiske krigen
1710-åra i Finland
1720-åra i Finland