alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Midtre Gauldal kommune

Midtre Gauldal er ein kommune i Trøndelag fylke. Han grensar mot kommunane  Melhus og Selbu i nord, mot Holtålen i aust, mot Os og Tynset i sør, og mot Rennebu og Orkland i vest.

Talet på innbyggjarar var 5950 per 1. januar 2009. Kommunesenteret er Støren. Midtre Gauldal ligg langs E6 fem mil sør for Trondheim.

Historie

Kommunehistorie 
Midtre Gauldal kommune vart oppretta i 1964 etter at kommunane Støren, Soknedal, Singsås og Budal slo seg saman.

Samfunn 
Kommuneadministrasjonen ligg på Støren, cirka 50 km sør for Trondheim. På Støren finn ein eit utdanningssenter med barne- og ungdomsskole samt ein vidaregåande skole med ei mengde linjer. Gjennom kommunen renn fleire vassdrag, dei største er Gaula, Sokna og Bua i Sørtrøndelag som alle er gode lakseelvar.

Kommunen består i hovudsak av fylgjande område: Budal, Singsås, Støren og Soknedal.

Næringsliv 
Kyllingindustri er ei stor næring i kommunen, særleg representert ved storbedriften Norsk Kylling. Andre store bedrifter i kommunen er Støren Trelast og Støren Treindustri

Geografi 

Forollhogna nasjonalpark ligg delvis i kommunen.

Elvar, fjell og vatn 
Gaula
Burusjøen
Holsjøen

Kultur

Tusenårsstad 
Kommunens tusenårsstad er Buosen (eller Buaneset), ein friluftsscene like ved elva Gaula. Staden er omtala i Snorres kongesoger. 

Buosen ligg på Rognes cirka ei mil søraust for Støren i retning Røros.

Idrettslag 
Støren Sportsklubb
Sokna Idrettslag
Rognes Idrettslag
Budal Idrettslag
Singsås Idrettslag

Korps 
Støren Skolekorps
Støren Musikkorps
Soknedal Skolekorps
Budal Skolekorps
Singsås Skolekorps

Kjende personar frå Midtre Gauldal kommune 
Marit Bjørgen, verdsmeister i langrenn, kjem frå Rognes
Svein Tore Samdal, trenar for damelandslaget i langrenn
Magnar Solberg, olympisk meister i skiskyting
Henrik O. Anshushaug, skyttarkonge.
Tor Lian, president i Det europeiske håndballforbundet
Ole Reitan, kjøpmann (Soknedal)

Bakgrunnsstoff 
 Midtre Gauldal

 
Kommunar i Trøndelag
Norske kommunar skipa i 1964
Talet 12

Talet tolv (12) er eit samansett tal: 12 = 2·2·3. I heiltalsrekkja kjem det etter talet 11 og før talet 13.

Talet tolv kan indikerast med prefikset dodeka- (frå gresk) eller duode(sim)- (frå latin).

Ordenstalet som svarar til talet tolv, er tolvte (12.).

Ei mengd på eksakt tolv objekt av same type vert ofte kalla eit dusin eller ei tylft.
Ei mengd på tolv tylfter (12·12 = 144) vert kalla eit gross.

 * 12
Atommodell

Ein atommodell er ein måte å sjå for seg korleis atoma er bygde opp. Det er hovudsakleg to atommodellar: Skalmodellen og skymodellen.

I skalmodellen tenkjer ein seg at elektrona krinsar rundt atomkjernen i avgrensa skal.

Skala heiter K, L, M, N eller 1, 2, 3, 4 osb. Kvart skal har eitt eller fleire energinivå; i det første skalet er det eitt energinivå, i det andre skalet to, i det tredje skalet tre nivå osb. I det lågaste energinivået i kvart skal er det plass til 2 elektron, i det neste 6, i tredje nivå 10 osb. Det aukar altså med 4 elektron for kvart nytt energinivå. I skal nummer n er det såleis plass til 2×n² elektron. Til dømes i skal nr 3 kan det vera 2×3²=18 elektron. Dette gjeld ikkje for det ytterste skalet, der det aldri er plass til meir enn 12 elektron fordi nivå 3 har høgare energi enn det lågaste i neste skal.

I den nyare skymodellen tenkjer ein seg elektrona som bølgjer heller enn punkt i rommet, men også i denne handlar det om energinivå og orbitalar.

Felles for desse atommodellane er at elektron som tek opp energi i form av foton utanfrå, eller frå kjernen, blir eksitert og går over i eit høgare energinivå eller eit høgare skal, eller forlet atomet som i så fall blir ionisert. Jo sterkare energi som blir teke opp, jo lenger hoppar elektronet ut frå kjernen. Elektron som absorberer gammastråling frå atomkjernen vil oftast forlata atomet som såkalla Auger-elektron. Eksiterte elektron som framleis krinsar om atomet, kan seinare gå tilbake til lågare energinivå i ein eller fleire omgangar, og sender ut foton som svarar til energiforskjellen mellom desse nivåa. Forholdsvis små sprang kan gje stråling i det synlege spekteret, medan større sprang kan gje røntgenstråling.

Atomfysikk
Kvantefysikk
Grunnleggjande fysikk
Hydrogenfysikk
Intramolekylær binding

Intramolekylære bindingar er kjemiske bindingar som verkar mellom atom i ei kjemisk sambinding. Dersom slike bindingar vert brotne, og andre vert danna med dei same atoma, vert ein ny isomer danna. Ei ny sambinding vert danna når bindingar vert brotne og danna slik at atom vert fjerna, skifta ut eller lagt til. 

Intramolekylære bindingar er ofte sterke bindingar, men i store molekyl kan ein ha intramolekylære hydrogenbindingar. Dei ulike typane sterk binding er metallbinding, ionebinding og kovalent binding (elektronparbinding).

Sjå òg 
 Intermolekylær binding

Kjemiske bindingar
Kari Hotakainen

Kari Hotakainen () er ein finsk forfattar. Han er fødd i Björneborg, men blei utdanna ved Helsingfors universitet og har sidan 1986 budd fast i byen.

Kari Hotakainen har arbeidd som journalist og reklamemann og debuterte som lyrikar i 1982. I 1996 tok han til å skriva på heiltid. Hotakainen har skrive fleire diktsamlingar og romanar, men også barnebøker og radio- og fjernsynsdramatikk. I tillegg er nokre av bøkene hans vorte filmatiserte.

Romanane til Hotakainen skildrar gjerne middelaldrande, middelmådig menn med ein lidenskap, som i 
Juoksuhaudantie (2002, norsk På hjemmefronten 2004), der Matti Virtanen, ein mann med det vanlegaste føre- og etternamnet i Finland, gjer alt for å få tak i ein einebustad.

Bibliografi 

 1982 Harmittavat takaiskut, diktsamling
 1985 Kuka pelkää mustaa miestä, diktsamling ISBN 951-0-13233-0
 1987 Hot, diktsamling ISBN 951-0-14419-3
 1988 Runokirja, diktsamling ISBN 951-0-15320-6
 1990 Lastenkirja, barnebok
 1991 Buster Keaton: elämä ja teot, roman ISBN 951-0-17446-7
 1993 Bronks, roman ISBN 951-0-18924-3
 1995 Syntisäkki, roman ISBN 951-0-20495-1
 1997 Pariskunta, pukki ja pieni mies, roman
 1997 Klassikko, roman ISBN 951-0-22223-2
 1997 Ritva, barnebok ISBN 951-0-21638-0
 1999 Sydänkohtauksia, eli kuinka tehtiin Kummisetä, roman ISBN 951-0-23878-3
 2000 Kalikkakasa, samla dikt ISBN 951-0-24924-6
 2000 Näytän hyvältä ilman paitaa, barnebok
 2002 Juoksuhaudantie, roman ISBN 951-0-27315-5
På norsk: 2004 På hjemmefronten, omsett av Tor Tveite (Cappelen, Oslo) ISBN 82-02-23219-8
 2004 Iisakin kirkko, roman ISBN 951-0-29643-0
På norsk: 2006 Isakskatedralen, omsett av Tor Tveite (Cappelen, Oslo) ISBN 82-02-24858-2
 2006 Huolimattomat, roman ISBN 951-0-32302-0
På norsk: 2009 De skjødesløse, omsett av Tor Tveite (Cappelen Damm, Oslo) ISBN 978-82-02-27400-9

Filmar som byggjer på Kari Hotakainens romanar 
 2001 Klassiko, regi: Kari Väänänen IMDB
 2004 Juoksuhaudantie, regi: Veikko Aaltonen IMDB

Prisar og utmerkingar 
 1989: Kalevi Jäntti-prisen
 1993: Savoniaprisen
 1993: Finland-prisen frå det finske utdanningsdepartementet
 1998: «Takk for boka»-prisen
 2000: Topeliusprisen for beste barnebok
 2002: Finlandiaprisen for Juoksuhaudantie
 2003: Varjo-Finlandia prisen
 2004 Nordisk Råds litteraturpris for Juoksuhaudantie

Bakgrunnsstoff 
 Nordisk Råd 

Finske forfattarar
Vinnarar av Nordisk råds litteraturpris
Laboratorieutstyr

Laboratorieutstyr er utstyr som vert brukt i eit laboratorium. Utstyret kan vera spesiallaga for laboratoriebruk, eller det kan vera utstyr som òg vert nytta i andre samanhengar.

Eksempel på laboratorieutstyr
Analysevekt for å vega inn små mengder stoff. Mange analysevekter har nøyaktigheit på ±0,0001 g.
Avtrekkskap
Begerglas
Bunsenbrennar - ein type gassbrennar.
Byrette - vert brukt til titrering.
Erlenmeyerkolbe
Kalorimeter - instrument for å måla varme og varmekapasitet
Kyvette - målecelle brukt i til dømes UV/VIS-spektrometer. Sjå UV/VIS-spektroskopi.
Magnetrørar med magnet kan gjera det lettare å løysa stoff
Mikroskop
Målekolbe
Målesylinder
Petriskål
pH-meter til å måla pH.
Pipette
Reagensrøyr
Rotavapor
Sentrifuge
Sentrifugerøyr
Skiljetrekt
Spatel
Sprøyte
Termometer
Urglas
Vegeskip - liten behaldar av glas eller plast til å vega inn stoff i.

Bakgrunnsstoff

Laboratorieutstyr
Rolf Sagen

Rolf Sagen () var ein norsk forfattar. Han har gitt ut romanar, noveller, dikt og barnebøker. Han var også grunnleggjaren av Skrivekunstakademiet i Bergen.

Bakgrunn og karriere
Sagen blei fødd i Vadheim i Høyanger kommune men voks opp i Sykkylven. Han utdanna seg til  psykolog, hovudoppgåva hans frå Universitetet i Oslo i 1971 heiter Psykologiske konsekvensar av sosialt system : ein studie av ungdomsskuleelevars forhold til heimstaden i drabantby-, småby-, og bygdemiljø.

Forfattardebuten hans kom i 1968 med diktsamlinga Dørklinker, som han fekk Tarjei Vesaas' debutantpris for. Sagen markerte seg som ein sentral norsk forfattar på 1970-talet.

Prisar og utmerkingar 

 I 1968 fekk han Tarjei Vesaas' debutantpris for Dørklinker.
 I 1976 fekk han Kritikarprisen for romanen Mørkets gjerninger.
 I 2003 fekk han Samlagsprisen.

Bibliografi

Bøker

I bøker - eit utval

I tidsskrift - eit utval
 Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

Plater 
2008 Filleflabben syng, musikk-CD, saman med Rolf Stensland under artistnamnet Rolf men Rolf (NORCD, Oslo)

Referansar

Bakgrunnsstoff
 Om Rolf Sagen i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane
Presentasjon av Rolf Sagen på Samlaget
Presentasjon av Filleflabben syng på Musikkonline 

Norske barnebokforfattarar
Norske romanforfattarar
Norske dramatikarar
Nynorskforfattarar
Folk frå Høyanger
Folk frå Sykkylven
Forfattarar frå Møre og Romsdal
Norske skjønnlitterære debutantar i 1968
Vinnarar av Kritikerprisen
Vinnarar av Tarjei Vesaas' debutantpris
Vinnarar av Samlagsprisen
Forfattarar frå Høyanger
Norske lyrikarar
Norske novelleforfattarar
Bjørg Vik

Bjørg Vik () var ein norsk forfattar og dramatikar fødd i Oslo. Ho var utdanna ved Journalistakademiet, og var tilsett i Porsgrunns Dagblad. Ho debuterte som forfattar i 1963 med novellesamlinga Søndag eftermiddag, og er vorte særleg kjend for novellekunsten sin. Ho var styremedlem i Norsk Forfattersentrum og Pressens Faglige Utvalg. Særleg på seksti- og syttitalet viste forfatterskapet til Vik eit sterkt feministisk engasjement, og i 1973 var ho med på å starte det banebrytande kvinnetidsskriftet Sirene.

Vik er omsett til over 30 språk, og har tre gonger vorte innstilt til Nordisk Råds Litteraturpris.

Bibliografi 
 1963 Søndag ettermiddag (noveller)
 1966 Nødrop fra en myk sofa (noveller) 
 1967 Ferie (høyrespel)
 1968 Det grådige hjerte (noveller) 
 1979 Gråt, elskede mann (roman)
 1972 Kvinneakvariet (noveller)
 1974 To akter for fem kvinner (skodespel)
 1974 Hurra, det ble en pike (skodespel) 
 1975 Fortellinger om frihet (noveller) 
 1976 Gutten som sådde tiøringer (barnebok) 
 1978 Sorgenfri: fem bilder om kjærlighet (skodespel) 
 1979 En håndfull lengsel (noveller) 
 1981 Det trassige håp (høyrespel)
 1982 Snart er det høst (noveller) 
 1984 Fribillett til Soria Moria (skodespel) 
 1985 En gjenglemt petunia (noveller) 
 1987 Jørgen Bombasta (barnebok) 
 1988 Små nøkler, store rom (roman) 
 1990 Vinterhagen (skodespel) 
 1991 Poplene på St. Hanshaugen (roman) 
 1992 Reisen til Venezia (skodespel) 
 1993 Den lange veien til et annet menneske (noveller) 
 1994 Elsi Lund (roman) 
 1996 Gatenes magi (fortellingar) 
 1998 Roser i et sprukket krus (roman) 
 1999 Alt kvinner tilgir (skodespel) 
 2001 Salong Saratustra (skodespel) 
 2002 Forholdene tatt i betraktning (noveller) 
 2003 Søndag ettermiddag (skodespel)
  2005 Sensommer  (noveller i utvalg)

 Prisar 
 1972 Riksmålsforbundets litteraturpris 
 1974 Aschehougprisen 
 1979 Kritikerprisen for En håndfull lengsel
 1982 Cappelenprisen 
 1988 Bokhandlerprisen for Store nøkler, små rom
 1992 Ibsen-prisen for Reisen til Venezia
 1996 Amalie Skram-prisen

 Bakgrunnsstoff 
 Bjørg Vik – den nye kvinnelitteraturens førstedame Utdrag frå Øystein Rottem: Norges litteraturhistorie''

Norske forfattarar
Feministiske forfattarar
Vinnarar av Kritikerprisen
Vinnarar av Amalie Skram-prisen
Forfattarar frå Oslo
Vinnarar av Aschehougprisen
Vinnarar av Cappelenprisen
Vinnarar av Bokhandlarprisen
Vinnarar av Ibsenprisen
Kjell Askildsen

Kjell Askildsen (, død 23. september 2021) var ein norsk forfattar frå Mandal.

Askildsen var ein av Noregs mest respekterte novelleforfattarar. Han har gitt ut nokre romanar også, men det er i fyrste hand novellene han er kjend for. Kjell Askildsen har også omsett utanlandsk litteratur til norsk, til dømes Eugene O'Neill, George Tabori og Samuel Beckett.

Bibliografi 
 1953 - Heretter følger jeg deg helt hjem - Noveller
 1955 - Herr Leonhard Leonhard - Roman
 1957 - Davids bror - Roman
 1966 - Kulisser - Noveller
 1969 - Omgivelser - Roman
 1974 - Kjære, kjære Oluf - Roman
 1976 - Hverdag - Roman
 1982 - Ingenting for ingenting - Noveller
 1983 - Thomas F´s siste nedtegnelser til almenheten - Noveller
 1987 - En plutselig frigjørende tanke - Noveller
 1991 - Et stort øde landskap - Noveller
 1996 - Hundene i Tessaloniki - Noveller
 1999 - Samlede noveller - Noveller
 2005 – Alt som før – Noveller i utvalg (34 noveller)
 2015 – Vennskapets pris – Noveller

Omsett til andre språk 
Bøkene til Kjell Askildsen har vorte omsette til mellom anna tysk, fransk, spansk, engelsk, islandsk, svensk, dansk, finsk, estisk, tsjekkisk, rumensk og russisk.

Prisar 
 1969 - Mads Wiel Nygaards legat 
 1983 - Kritikerprisen 
 1987 - Riksmålsforbundets litteraturpris 
 1991 - Aschehougprisen 
 1991 - Kritikerprisen 
 1992 - Nominert til Nordisk Råds litteraturpris for Et stort øde landskap
 1995 - Doblougprisen 
 1996 - Brages hederspris 
 1997 - Oktober-prisen
 2004 - Det Norske Akademis Pris til minne om Thorleif Dahl

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Digitaliserte bøker av Kjell Askildsen hjå Nasjonalbiblioteket
 
 Kjell Askildsen i Biblioteksøk

Norske novelleforfattarar
Norske romanforfattarar
Folk frå Mandal
Forfattarar frå Vest-Agder
Vinnarar av Brageprisen
Vinnarar av Kritikerprisen
Vinnarar av Doblougprisen
Vinnarar av Aschehougprisen
Astrid Tollefsen

Astrid Tollefsen (), fødd i Horten, var ein norsk lyrikar.

Ho debuterte med diktsamlinga Portrett i speil i 1947, same året hadde ho vorte sambuar med Gunvor Hofmo. Dei budde i lag i fleire år, fyrst på Tøyen i Oslo, seinare på Sørlandet.

Bibliografi 
 1947 Portrett i speil, dikt (Gyldendal norsk forlag, Oslo) 	
 1948 Reisenetter, dikt (Gyldendal) 		 	
 1949 Før brevet lukkes, dikt (Gyldendal) 		 
 1952 Sang ved veikrysset, dikt (Gyldendal) 	 	 
 1955 Ukjent gjest, dikt (Gyldendal) 	 	 	
 1956 Høstkveld på stamkafeen, dikt (Gyldendal) 
 1958 Et nytt vindu, dikt (Gyldendal) 	 	 
 1960 Før det var for sent, dikt (Gyldendal) 	 	 	
 1963 Fugl Blå, dikt (Gyldendal) 		 	
 1966 På nattens terskel, dikt (Gyldendal) 	 	 	
 1967 Hendelser, dikt (Gyldendal) 	 	 	
 1968 Under ordre, dikt (Gyldendal) 		 			
 1969 Mot et hemmelig mål, dikt (Gyldendal) 	 	 	
 1973 Hver dag er hos oss, dikt i utval (Den norske bokklubben, Stabekk)

Prisar og utmerkingar 
 1958 Gyldendals legat
 1967 Kritikarprisen for Hendelser
 1970 Nominert til Nordisk Råds litteraturpris for diktsamlinga Mot et hemmelig mål

Kjelder 

 NBL-artikkel om Tollefsen, skriven av Øystein Rottem.

Tollefsen, Astrid
Tollefsen, Astrid
Vinnarar av Kritikerprisen
Vinnarar av Gyldendals legat
Etan

Etan (C2H6) er eit av dei enkle alkana. Ved normalt trykk og temperatur er etan ein fargelaus, luktfri og brennbar gass som er litt tyngre enn luft. I kombinasjon med luft kan etan danne eksplosiv blanding. Etan sjølvantenner ved 515 °C. Ved oksidering av etan dannast eddiksyre (CH3COOH). 

Etan finst i naturgass og hentas opp frå olje- og gassfelta i Nordsjøen. På grunn av trykk og temperatur i olje- og gassreservoara er etan ein våtgass, men går over frå væskeform til gassform ved opphenting til overflata.

Bruk av etan 
Etan er eit viktig råstoff i industrien ved omdanning til etylen eller som innsatsfaktor i den petrokjemiske industrien til produksjon av polyetylenplast og andre produkt. Etan brukast i produksjonen av etanol.

Sjå òg 
 Hydrokarbon

Bakgrunnsstoff 

Lineære alkan
Industrigassar
Eva Ström

Eva Ström () er ein svensk forfattar frå  Lidingö.

Ho er utdanna lækjar og arbeidde som det frå 1977 til 1988. Deretter vart ho forfattar og litteraturkritikar på heiltid. Ho har skrive lyrikk, romanar og dramatikk. Forfattardebuten kom i 1977 med diktsamlinga Den brinnande zeppelinaren.

Bibliografi 
 1977 Den brinnande zeppelinaren, lyrikk (Alba, Stockholm)
 1979 Steinkind (Alba, Stockholm)
 1982 Det mörka alfabetet (Alba, Stockholm)
 1983 Akra (Alba, Stockholm)
 1986 Samtal med en daimon (Alba, Stockholm)
 1989 Kärleken till matematiken, dikt (Alba, Stockholm)
 1991 Mats Ulfson, roman (Alba, Stockholm)
 1993 Brandenburg, dikt (Alba, Stockholm)
 1994 Edith Södergran, biografi (Natur och Kultur, Stockholm)
 1997 Berättelser dikt (Alba, Stockholm)
 1997 Poesi & musik, CD + hefte (Alice Musik Produktion, Stockholm)
 1999 Bröd, roman (Bonnier, Stockholm)
 2002 Revbensstäderna, dikt (Bonnier, Stockholm)
 2004 Rött vill till rött, dikt (Bonnier, Stockholm)

Prisar og utmerkingar 
 1993: De Nios vinterpris
 2003: Nordisk Råds litteraturpris for diktsamlinga Revbensstäderna

Bakgrunnsstoff 
 Nordisk Råd 
 Nordic Literature

Svenske forfattarar
Vinnarar av Nordisk råds litteraturpris
Etter Rubicon

Etter Rubicon er ein norsk spelefilm frå 1987. Filmen hadde premiere på norsk kino 10. september 1987. Han er klassifisert som thriller/drama, har ei speletid på 93 minutt, og tilrådd aldersgrense 15 år.

Handling 
Under ei militærøving utanfor kysten av Nordland og Troms blir to gutar på fisketur funne sjuke og med uforklarlege symptom. Kort tid etter innlegging på sjukehus døyr dei. Doktor Hoff (Sverre Anker Ousdal) og lensmann Berntsen (Toralv Maurstad) blir på same tid sende ut til tankbåten Rubicon som har meldt om ein eller annan naudsituasjon, men dei finn skipet tomt for folk. Politiet konfiskerar lika til dei to gutane og heile saka er omgitt med hemmeleghald, noko som får doktor Hoff til å starte undersøkingar på eiga hand. Med dette blir han dregen inn i eit politisk spel som syner seg å vera livsfarleg.

Produksjon 
Filmen blei spela inn i Lofoten og Vesterålen og ved Norsk film AS sine studio på Jar. Arthur Johansen og Leidulv Risan skreiv manus medan Leidulv Risan regisserte. Geir Bøhren og Bent Åserud stod for musikken.

 Foto: Harald Gunnar Paalgard
 Produksjonsleiar: Aage Aaberge
 Produsent: Dag Alveberg, Petter Borgli (ass.)
 Produksjon: Filmeffekt AS, Norsk Film AS

Medverkande skodespelarar 
 Sverre Anker Ousdal – Jon Hoff, lege
 Ewa Carlsson – Mona Axen, lege
 Ellen Horn – Maria Hamarøy, mor til Martin og Tom 
 Toralv Maurstad – Carl Berntsen, lensmann 
 Jack Fjeldstad – Thorvald Hoff, fiskar 
 Alf Malland – Arne Michelsen 
 Bjørn Sundquist – Elvenes, journalist 
 Christian Sampson – Martin Hamarøy 
 Stein Erik Skattum – Tom Hamarøy
 Jon Ausland – Amerikansk offiser

Bakgrunnsstoff 
 

Norske filmar
Filmar frå 1987
Kyvette

Kyvette eller kuvette (av fransk cuvette) er eit lite kar til bruk i laboratorium. Det blir brukt til å ha væske i innan ulike kjemiske forsøk og prosessar, til dømes fotografi, elektroporering og spektroskopi. Karet er gjerne kubeforma, men kan også vera laga av ein sylinder. Det blir brukt ulike harde materiale, som glas, plast, porselen, kvarts eller andre mineral til å laga kyvettar. Sidene kan vera gjennomsiktige eller nokre av dei kan vera matte eller ugjennomsiktige. Kara kan nyttast opne eller dei kan vera stengbare med lok, skrukork eller propp.

Bruk 
Innan spektroskopi er kyvettar viktige behaldarar med standardiserte mål som gjer at ein kan samanlikna eigenskapar i ulike væsker.
Ein bruker mellom anna kyvettar i spektrofotometer. Her kan ein setja inn ein eller fleire kyvettar med prøveløysing i, slik at væska kan gjennomstrålast.

I fotografi bruker ein lange, smale kyvettar til fotografiske bad. Dei inneheld ei løysing med sølvnitrat og andre stoff som fotografiske plater kan dyppast i.

Materiale 
Dei vanlegaste materiala for kyvettar er plast, glas og kvarts. Pris og bruk bestemmer kva stoff ein føretrekk. Plastkyvettar er billige og knuser ikkje om ein mister dei, men er ugjennomsiktige i ultrafiolett lys. Kvarts er sprøare, men er til motsats frå plast og glas gjennomskinleg for ultrafiolett lys.

Sjå òg 
 Laboratorieutstyr

Bakgrunnsstoff

Kjelder 

 «cuvette» i Century Dictionary and Cyclopedia (ved wordnik.com)

Laboratorieutstyr
Ilåt
Magnesium

Magnesium er eit grunnstoff med atomnummer 12 og kjemisk symbol Mg. Det er eit jordalkalimetall.

Særlege kjenneteikn 

Brannar i magnesium er vanskelege å slukka da metallet brenn både i nitrogen og karbondioksid. Magnesium brenn med ein klar, kvit flamme.

Bruk 

Magnesium vert brukt som reduksjonsmiddel i produksjon av uran og andre metall frå salta deira. 

Hydroksid, klorid, sulfat og sitrat av magnesium vert brukt i medisin. 

Metallet vert brukt i legeringar.

Historie 

Magnesium vart oppdaga av Sir Humphrey Davy i 1755.

Biologisk rolle 

Magnesium er viktig for plantar og dyr. Nokre enzym er avhengige av magnesium for å verka rett. 

Klorofyll inneheld magnesium.

Førekomst 

Magnesium er det åttande vanlegaste grunnstoffet på jorda, men finst ikkje i fri form i naturen. Mange mineral inneheld magnesium. Dolomitt og magnesitt er to av desse.

Kjemi 

I sambindingar har magnesium oksidasjonstrinn +2.

Magnesiumklorid () og Magnesiumoksid (MgO) er vanlege magnesiumsambindingar.

Isotopar

Tryggleik 

Magnesium reagerer eksotermt med luft og vatn.

Sjå også 
 Grunnstoffliste
 Periodesystemet
 Isotoptabell

Bakgrunnsstoff 
 WebElements.com - magnesium
 Magnesium 

 
Jordalkalimetall
Reduksjonsmiddel
Mineraltilskot
Tilsettingsstoff
Pyroteknisk brensel
Grunnstoff
Rettsvitskaplege omgrep på latin

Mange rettsvitskaplege omgrep er på latin, ettersom dei europeiske rettstradisjonane i stor grad bygger på romarretten.

Dette er eit oversyn over nokre slike omgrep:

de lege lata
de lege ferenda
de sententia ferenda
lex posterior
lex specialis
lex superior

Latin
Latin
Det tyske rettssystemet

Det tyske rettssystemet er eit system av domstolar som tolkar og gjer seg nytte av lovene i Tyskland.

Historie
Det tyske rettssystemet er som fleire av dei kontinentaleuropeiske rettssystema prega av romarretten. Frå 1200-talet til 1500-talet byrja denne å verte importert frå Nord-Italia. Romarretten vart dels sidestilt med, dels tok den over for dei enkelte germanske stamme-rettssystema. Romarretten pregar den tyske retten i dag særskilt gjennom den systematiske rettsutviklinga på 1800-talet.

Grunnleggjande for den tyske retten i dag er òg, ikkje minst, erfaringane frå 1933 til 1945 med den barbariske naziretten. Desse gav grunnlaget for ein omfattande debatt om rettspositivismen og den "over-positive" retten. Debatten gjekk m.a. på "når er rett ikkje lenger rett", eksistensen av ein naturrett og skiljet mellom positiv rett og moral. Desse spørsmåla fekk dels svar gjennom utviklinga av det internasjonale menneskerettsomgrepet.

Rettsområde (Rechtsgebiete) 

 Privatrecht (Privatrett)
Den tyske privatretten er regulert gjennom ei rad enkeltlovar (Einzelgesetzen) men har sentrum i lovasamlinga Bürgerliches Gesetzbuch (BGB) (norsk: den borgarlege/sivile lovboka), som byrja å verka frå 1. januar 1900. I Austerrike er den tilsvarande lovsamlinga Allgemeines Bürgerliches Gesetzbuch (ABGB) og i Sveits Schweizer Zivilgesetzbuch (ZGB).

 Öffentliches Recht (Offentleg rett) omfattar normer som gjer kompetanse til å nytte offentleg vald eller å gje offentlege plikter.

 Strafrecht (Strafferett)