alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Ola Rognskog

Ola Rognskog () er ein norsk lokalpolitikar som representerer  Senterpartiet. Han er ordførar i Halsa kommune i Møre og Romsdal fylke frå 2007.

Kjelder 
Ordførers side - Halsa kommune 

Ordførarar i Halsa
Sp-ordførarar i Møre og Romsdal
Bjørn Sandnes

Bjørn Sandnes () er ein lokalpolitikar som representrer Høgre. Han var ordførar i Haram kommune i Møre og Romsdal fylke frå 2007 til 2015.

Kjelder 
Ordførar Bjørn Sandnes - Politikk og møte 

Ordførarar i Haram
Høgreordførarar i Møre og Romsdal
Hans Gisle Holstad

Hans Gisle Holstad () er ein lokalpolitikar som representerer Arbeidarpartiet. Han var ordførar i Hareid kommune i Møre og Romsdal fylke frå 2007 til 2011. Før i tida har han vore oppvekstsjef i kommunen.

Ap-ordførarar i Møre og Romsdal
Ordførarar i Hareid
Rolf Jonas Hurlen

Rolf Jonas Hurlen () er ein lokalpolitikar som representerer Høgre. Han er ordførar i Nesset kommune i Møre og Romsdal fylke frå 2007.

Høgreordførarar i Møre og Romsdal
Ordførarar i Nesset
Bjørn Inge Ruset

Bjørn Inge Ruset () er ein lokalpolitikar som representerer Arbeidarpartiet. Han var ordførar i Norddal kommune i Møre og Romsdal fylke frå 2007 til 2015.

Ap-ordførarar i Møre og Romsdal
Ordførarar i Norddal
Galen

Galen kan visa til:

Personar
Galenos eller Galen, ein gresk-romersk lege i antikken
 Galen Rowell (1940–2002), klatrar og fotograf

 Håkon Galen (d. 1214), norsk jarl
 Philipp Galen (1813-1899), tysk forfattar, eigentleg Ernst Philipp Karl Lange 
 Vasilij Bljukher, sovjetisk marskalk, brukte kallenamnet Galen 

 Slekta Galen, ei utdøydd dansk adelsslekt
 Slekta von Galen 
 Bernhard von Galen (1606-1678), tysk friherre og fyrsetbiskop av Münster
 Johann van Galen (1604–1653), tysk-nederlandsk admiral
 Clemens August Graf von Galen (1878–1946), tysk greve, katolsk kardinal og antinazist
 Margarete von Galen (f. 1955), tysk jurist

Stader
 Galen på månen, eit månekrater kalla opp etter Galenos
 Galen i New York, ein amerikansk småby
 Galen University i San Ignacio i Belize

Sjå og 
Galskap
Dieselmotor

Dieselmotor er ein stempelmotor med innvendig forbrenning som har så høg kompresjon at drivstoffet sjølvtenner når det vert sprøyta inn. Motoren er oppkalla etter Rudolf Diesel som fekk patent på han i 1892.

Arbeidsprinsipp 
I ein dieselmotor vert sylindrane fylt med luft som vert komprimert av stemplet når det går innover i sylinderen. Komprimeringsforholdet i dieselmotorar kan variera frå 16:1 til 25:1. På grunn av den høge kompresjonen stig temperaturen på lufta i sylinderen frå 700 til 1000 °C. Noko før stemplet når øvre daudpunkt vert drivstoffet sprøyta inn, under høgt trykk, gjennom dyser som forstøvar det. På grunn av den høge temperaturen fordampar det forstøva drivstoffet og sjølvtenner.  

Dieselmotorar kan vera firetaktsmotorar eller totaktsmotorar. Dei fleste dieselmotorar med effekt mindre enn nokre hundre kW er som oftast firetaktsmotorar, medan store dieselmotorar, som til dømes skipsmotorar ofte er totaktsmotorar. Totakts dieselmotorar har ofte ein mekanisk kompressor som fyller sylinderen med luft og spylar ut gamal eksos.

Termodynamisk syklus 

Hovudartikkel: Termodynamisk syklus

Ein ideell dieselmotor ville arbeida etter dieselsyklusen, der forbrenninga skjer under konstant trykk. Men i praksis aukar trykker i byrjinga av forbrenningstakta, så praktiske dieselmotorar arbeider etter Seiliger-Sabathé-syklusen.

På grunn av at sylinderen vert fylt med ei rein luft breier flammefronten seg ikkje like snøgt  i sylinderen som i forgassarmotorar. Forbrenninga tek difor lengre tid enn i forgassarmotorar og sjølv om trykket ikkje er konstant varierer det ikkje så mykje som i forgassarmotorar. At forbrenninga varer lengre fører til at dieselmotorar ikkje kan ha like høgt turtal som forgassarmotorar.

Soge 

Den tyske ingeniøren Rudolf Diesel tok patent på dieselmotoren i 1892.

Referansar

Sjå òg 
 Forgassarmotor
 Bensinmotor
 Parafinmotor
 Råoljemotor

Forbrenningsmotorar
Skipingar i 1892
Tyske oppfinningar
Johann Jakob Froberger

Johann Jakob Froberger (døypt 19. mai 1616 i Stuttgart, død 7. mai 1667 på slottet Héricourt ved Montbéliard) var ein tysk komponist og orgel- og cembalovirtuos.
 
1637–1657 var han hofforganist i Wien og fekk i perioden 1637–1651 stipend for å studere hos Girolamo Frescobaldi i Roma. 

Froberger døydde i 1667 medan han var lærar hos hertuginne Sibylla av Württemberg. 

Ved sidan av Dietrich Buxtehude var Froberger den mest kjende av dei tyske organistane og komponistane på 1600-talet. Han var òg cembalovirtuos og utvikla ein ny, meir fri stil for klavermusikken (stylus phantasticus). Han skreiv toccataer, canzonaer, ricercarar, capriccioar, orgel- og klaversuitar med meir.

Verk (utval) 
 Suite for Cembalo, Nr. 1
 Suite for Cembalo, Nr. 2
 Suite for Cembalo, Nr. 3
 Suite for Cembalo, Nr. 4
 Suite for Cembalo, Nr. 5
 Suite for Cembalo, Nr. 6
 Suite for Cembalo, Nr. 8
 Suite for Cembalo, Nr. 9
 Suite for Cembalo, Nr. 10
 Suite for Cembalo, Nr. 11
 Suite for Cembalo, Nr. 12
 Suite for Cembalo, Nr. 13
 Suite for Cembalo, Nr. 14
 Suite for Cembalo, Nr. 15
 Suite for Cembalo, Nr. 16
 Suite for Cembalo, Nr. 18
 Suite for Cembalo, Nr. 19
 Suite for Cembalo, Nr. 20
 Suite for Cembalo, Nr. 21
 Suite for Cembalo, Nr. 23
 Suite for Cembalo, Nr. 25
 Suite for Cembalo, Nr. 27
 Suite for Cembalo, Nr. 28
 Suite for Cembalo, Nr. 29
 Suite for Cembalo, Nr. 30
 Toccata da Sonarsi alla Leuatione, FbWV 106
 Toccata, FbWV 107
 Toccata, FbWV 109
 Toccata, FbWV 110
 Toccata, FbWV 112
 Toccata quinti toni, FbWV 116a
 Toccata, FbWV 130
 Fantasia sopra Ut.Re.Mi.Fa.Sol.La, FbWV 201
 Fuge, FbWV 307
 Ricercar for Orgel, FbWV 405
 Ricercar for Orgel, FbWV 407
 Capriccio, FbWV 502
 Capriccio, FbWV 503
 Capriccio, FbWV 507
 Capriccio, FbWV 508
 Capriccio, FbWV 519
 Partita (Suite), FbWV 605
 Partita (Suite), FbWV 618a
 Partita (Suite), FbWV 638
 Partita (Suite), FbWV 639
 Sarabande (Verk for Cembalo), FbWV 640
 Partita (Suite), FbWV 641
 Partita (Suite), FbWV 642
 Partita (Suite), FbWV 643
 Partita (Suite), FbWV 644
 Partita (Suite), FbWV 645
 Partita (Suite), FbWV 646
 Partita dolorosa (Suite), FbWV 648
 Partita (Suite), FbWV 649
 Allemande (Verk for Cembalo), FbWV 650
 Partita (Suite), FbWV 651
 Partita (Suite), FbWV 652

Bakgrunnsstoff 

 

Fødde i 1616
Døde i 1667
Barokkomponistar
Tyske komponistar
Tyske organistar
Tyske cembalistar
Personar frå Stuttgart
Johann Joseph Fux

Johann Joseph Fux (fødd kring 1660 i Hirtenfeld ved Graz, død 13. februar 1741 i Wien) var ein austerriksk komponist og musikkteoretikar.

Fux var bondeson og ein kjenner lite til det tidlege livet hans, bortsett frå at han rundt 1680 studerte ved universitetet i Graz og mellom 1683 og 1687 i Ingolstadt. I 1696 vart han utnemnd til organist ved Schottenstift i Wien og denne posten heldt han til 1702 da keisarhoffet vart merksam på han og utnemnde han til hoffkomponist. Frå 1701 vart han kapellmeister ved Stephansdom i Wien og i 1711 musikkdirektør ved hoffet, ein av dei viktigaste embeta i det europeiske musikklivet. Som musikkdirektør skreiv han mange operaer og oratorium.

Den mest kjende operaen hans, Costanza e Fortezza, vart oppført i Praha i høve kroninga av keisar Karl VI til konge av Böhmen.

Fux underviste òg komposisjon og av elevane hans var Georg Christoph Wagenseil, Gottlieb Muffat og Jan Dismas Zelenka.

Verk 
Det viktigaste verket til Fux var læreboka i komposisjon Gradus ad Parnassum (1725). Boka var skrive på latin og vart i 1742 omsett til tysk av Lorenz Christoph Mizler, ein av elevane Bach. Boka tente som lærebok i kontrapunkt fram til 1900-talet.

Fux komponerte 18 operaer, 50 messer, tre rekviem, 57 vesperar og salmar, 10 oratorium og  29 partitaer.

I motsetnad til Gradus ad Parnassum gjekk musikken hans fort i gløymeboka.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Johann Joseph Fux» frå ,  den 2. mai 2010.

Bakgrunnsstoff 
 
 Scenemusikk
 Verknummerering etter Ludwig Ritter von Köchel, 1872

Fødde i 1660-åra
Døde i 1741
Barokkomponistar
Austerrikske komponistar
Austerrikske musikkteoretikarar
Baldassare Galuppi

Baldassare Galuppi () var ein italiensk komponist frå Venezia kjend for sine operaer og særleg opera buffa.

Biografi 

Han vart fødd på øya Burano i Venezialagunen og på grunn av dette vart han kjend som Il Buranello. Det første forsøket hans på ein opera, La fede nell'incostanza ossia gli amici rivali (1722), var ein stor fiasko og den første framføring vart bua av scenen. Han studerte så musikk med Antonio Lotti og etter ein kort periode i Firenze arbeidde han som cembalist, og vendte attende til Venezia der han gjorde eit nytt forsøk på å skrive ein opera. Denne gongen vart hans opera seria Dorinda (1729) ein suksess og den dramatiske karrieren hans var i gang.

I 1740 vart han tilsett som musikalsk direktør ved Ospedale dei Mendicanti og han arbeidde i Markuskyrkja i Venezia frå 1748, og fekk stillinga som maestro di cappella (rekna som den viktigaste musikalske stillinga i Venezia) der i 1762. Han levde og arbeidde det meste av livet sitt i Venezia, men frå 1741 til 1743 arbeidde han i London og frå 1765 til 1768 arbeidde han for Katarina den store i St. Petersburg.

Den første opera buffaen hans var L'Arcadia in Brenta (1749). Dette var òg det første samarbeidet med librettisten Carlo Goldoni, som han produserte mange operaer i lag med. Desse verka vart særs populær, med Il filosofo di campagna (1754) som ein særleg stor suksess. Librettoen til Goldoni Il mondo della luna, vart først sett til musikk av Galuppi, og seinare nytta av mange andre komponistar, mellom andre Joseph Haydn og Giovanni Paisiello. Andre operaer som følgde var L'amante di tutte (1760) og I tre amanti ridicoli (1761), med libretto av sonen til komponinsten, Antonio Galuppi, som skreiv under namnet «A. Liteo.»

I seinare år skreiv han færre operaer. Av andre verk finst mange stykke for cembalo og fleire oratorium. Då han døydde, i Venezia, var Galuppi ein av dei mest kjende og mest respekterte personane i musikkmiljøet i Venezia. Eit rekviem vart halde til minne om han i Markuskyrkja. Eleven hans Andrea Adolfati, var òg ein suksessrik opera seria-komponist.

Fire kyrkjekoralar som feilaktig har vore tilskriven Galuppi, har det vist seg at Antonio Vivaldi er opphavsmannen til, blant anna Beatus Vir(RV 807) og Nisi Dominus(RV 803).

Robert Browning-diktet «A Toccata of Galuppi's» refererer til Galuppi og verka hans, men han skreiv aldri nokon toccata.

Den engelske pianisten Peter Seivewright har spelt inn alle 90 klaversonatar av Galuppi.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Baldassare Galuppi» frå , den 2. mai 2010. 
  o-ppgav desse kjeldene:

Andre kjelder

Bakgrunnsstoff 

 H. Cunningham, 'New' Vivaldi work receives first modern-day performance, The Gramophone, 9. august 2005.

Notar 
 
 
 

Barokkomponistar
Italienske komponistar
Operakomponistar
Klassisistiske komponistar
Folk frå Venezia
Opera buffa

Opera buffa (komisk opera, musikalsk komedie) er ei operaform som oppstod i Napoli og Venezia. Tidleg på 1700-talet vart det av og til lagt inn korte einakters mellomspel kalla intermezzo som komiske avbrot i opera seria. La serva padrona av Giovatni Battista Pergolesi (1710–1736) er eit intermezzo som framleis vert jamleg framført, og er eit godt døme på stilen. Etterkvart vart det skrive heile komiske operaer.

I motsetnad til intermezzoet såg dei aristokratiske krinsane til å byrje med opera buffa for å vere ein sjanger for dei lågare klassane. Buffaen tok for seg folkelege og komiske tema med røter i Commedia dell’arte og ein og annan parodi på opera seria. Typisk for sjangeren er rivalisering mellom ulike sosiale lag der det lågaste sosiale laget tilslutt sigrar. Svakheiter som griskleik, gjerrigheit, lyst og stoltheit vert karikert for å formidle eit moralsk bodskap. Karakteristisk for buffostilen er secco-resitativet, parlando, korte gjentekne melodifrasar og samling av heile ensemblet mot slutten. Ved sidan av det talenære secco-resitativet spelte songbare melodiar ein stor rolle. Musikken støtta òg i sterkare grad enn før opp under handlingane til songaren.

Teatro dei Fiorentini var det første offentlege teateret der napolitanske operaer vart oppført. Eit særs tidleg døme på den komiske operaen i Napoli er La Cilla (uroppført 1706) av advokaten Michelangelo Faggioli som tileigna verket til den napolitanske justisministeren. Frå Napoli spreidde opera buffa seg til Roma som i 1730-åra vart eit sentrum for sjangeren.

Opera buffa vart raskt mindre viktig under romantikken på 1800-talet.

Opera buffa-komponistar 
 Giovanni Battista Pergolesi
 Baldassare Galuppi
 Niccolò Piccinni
 Pasquale Anfossi
 Pietro Alessandro Guglielmi
 Giovanni Paisiello
 Domenico Cimarosa
 Antonio Salieri
 Ferdinando Paër
 Vicente Martín y Soler

Sjå òg 
 Opéra comique
 Opera

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Opera buffa» frå ,  den 2. mai 2010. 
 oppgav desse kjeldene: 
 Basert på tysk og engelsk Wikipedia

Operasjangrar
Operaterminologi
Italienske ord og uttrykk
Francesco Geminiani

Francesco Xaverio Geminiani ()  var ein italiensk komponist og fiolinvirtuos.

Liv
Geminiani var fødd i Lucca der han blei døypt den 5. desember 1687. Faren gav han den første musikkundervisninga. Opplæring i fiolinspel fekk han av Carlo Ambrogio Lonati i Milano, og seinare av Arcangelo Corelli i Roma. Undervisning i komposisjon kan han ha fått av Alessandro Scarlatti. Etter avslutta utdanning i 1707 vart han fiolinist ved orkesteret i heimstaden, og frå 1711 førstefiolinist og dirigent ved operaorkesteret i Napoli. I 1714 reiste han til London der han ved hjelp av mesénen William Capell, 3. jarl av Essex kunne undervise og komponere. Geminiani gjorde fleire vellukka konsertreiser til Irland i 1730-åra som stadfesta ryktet hans som virtuos.

Saman med Georg Friedrich Händel oppførte Geminiani fiolinkonsertane sine ved hoffet til kongen i London. Etter ei reise til Paris kring 1750 valde han å slå seg ned der, men vendte attende til England i 1755. Hans føretaksmessige aktivitetar veksla mellom eit mislukka forsøk på å gje ut eit musikktidsskrift, nokre ikkje helt vellukka forsøk på å drive kunsthandel (òg av eigne måleri), forfattarskap av musikkteoretiske verk, samt å leve av virtuositeten sin. Frå 1759 var han konsertmeister hos Charles Coote, Earl of Bellamont i Dublin.

På ei reise til Dublin i 1761 stal ein tenar eit nesten ferdig verk, og ifølge slektningane til Geminiani vart han så sjokkert over det tapte arbeidet at det medverka til ein for tidleg død året etter.

Musikk 
Ifølgje den store engelske musikkteoretikaren Charles Burney plasserte Concerti grossi op. 3 (1733) Geminiani «som den fremste av alle levende meistrar». Ein typisk arbeidsmåte var å ta enklare originalar, til dømes Corellis fiolinsonatar op 5 og utbrodere dei på ein særs sjølvstendig måte. Burney karakteriserte denne arbeidsmåten som «musikalsk kokekunst».

Geminiani sine samtidige roste han for hans «harmoniske dugleik». Musikkhistorikaren Hawkins skildra modulasjonsteknikken hans  som banebrytande sidan han braut reglane for overgang frå ein toneart til ein annan, og han rekna Geminiani som ein av dei komponistar som frigjorde musikken frå «lovmessige band som vart prøvd handheva utan autoritet».

Verk 
 42 concerti grossi op.2, op.3 og op.7 
 Art of Playing the Violin (London (1751)
 26 fiolinkonsertar
 24 triosonatar for 2 fiolinar og generalbass
 Nokre solosonatar
 Læreverket The Art of Accompaniment on the Harpsichord, Organ, etc. (1754), Lessons for the Harpsichord, Art of Playing the Guitar (1760).
 Sonatar for fiolin og generalbass

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Francesco Geminiani» frå ,  den 2. mai 2010. 
  oppgav desse kjeldene:
 Basert på tysk og engelsk Wikipedia pr 08.03.2009

Bakgrunnsstoff 
 
 Biografi om Francesco Geminiani (engelsk)

Notar 

 

Italienske komponistar
Barokkomponistar
Italienske fiolinistar
Italienske musikkteoretikarar
Folk frå Lucca
Skaberakk

Eit skaberakk er ein type salteppe til hest. Det er firkanta, i motsetnad til ein voilock som er forma som salen. Skaberakk finst i alle moglege stofftyper og fargar, med ulike saumar og stopping. Dei finst til både sprang,-dressur og allroundsaler.

Skaberakk var og namnet på det store salteppet, ofte med heraldisk motiv, som var brukt til ridderturneringar. På mange norske kongelege segl frå mellomalderen er kongen avbilda på hest med skaberakk. 

Hesteutstyr
Hestesport
Voilock

Ein voilock er ein type salteppe til hest som er forma som salen, i motsetnad til ein shabrack, som er firkanta. Voilocken finst i mange variantar, både til dressursal, sprangsal og allroundsalar. Voilocken finst også i alle moglege fargar og stofftyper med ulik saum og sying.

Eit salteppe som ein voilock eller ein shabrack gjer at salen ligg betre på plass. Salteppet tar også opp sveitte frå ryggen til hesten, og hindrar dermed at sjølve salen blir blaut, noko som kan skade lêret.

Hesteutstyr
Hestesport
Ørnes-Vassdalsvik-Meløysund-Bolga-Støtt

Ørnes-Vassdalsvik-Meløysund-Bolga-Støtt er eit ferjesamband i Meløy kommune i Nordland. Sambandet vert i dag drifta av Torghatten Nord AS med ferja M/S Ørnes.

Sambandet har oftast anløp av Vassdalsvik, Ørnes og Meløysund på Meløya, men har også planlagde anløp til øyane Bolga og Støtt. Ferja går 7 dagar i veka.

Bakgrunnsstoff 
 Torghatten Nord sine nettsider.

Ferjesamband i Nordland
Samferdsle i Meløy
Torghatten Nord
Torghatten Nord AS

Torghatten Nord AS er eit norsk reiarlag som driv ferjer og snøggbåtar i Nordland og Troms. Reiarlaget er eit dotterselskap av Torghatten ASA. Administrerande direktør er Bjørn Laksforsmo, og har kontor i Tromsø og Stokmarknes.

Selskapet vart skipa i 2008 i høve med oppkjøpet av ferje- og hurtigbåtdivisjonen i Hurtigruten ASA. Overtakinga skjedde formelt 5. januar 2009.

Kjelder 
Denne artikkelen er omsett frå «Torghatten Nord AS» frå ,  den 3. mai 2010.

Bakgrunnsstoff 
 Torghatten Nord sine offisielle nettsider.

Skipingar i 2008
Samferdsle i Nordland
Samferdsle i Troms og Finnmark
Torghatten Nord
Norske reiarlag
Torghatten ASA

Torghatten ASA (tidlegare Torghatten Trafikkselskap ASA er eit transportkonsern som driftar bussar, ferjer og snøggbåtar i store delar av landet, særleg i Trøndelag og Nord-Noreg. Selskapet vart skipa i 1878 og hadde ved utgangen av 2004 driftsinntekter på over 1,2 milliardar kroner og 2358 tilsette. Konsernsjef er Brynjar Forbergskog. Hovudkontoret ligg i Brønnøysund, og har teke namnet sitt etter det vidgjetne fjellet Torghatten som ligg i Brønnøy kommune.

Dei største dotterselskapa til firmaet er Fosen Trafikklag, Bastø Fosen, FosenNamsos Sjø, Kystekspressen, Torghatten Trafikkselskap AS, TTS bil & dekksenter, Trønderbilene, Sørlandsruta, Norgesbuss (oppkjøpt i 2004) og Torghatten Nord AS (oppkjøpt frå Hurtigruten ASA i 2008.)

Kjelder 

 Denne artikkelen er omsett frå «Torghatten ASA» frå , den 3. mai 2010.

Bakgrunnsstoff 
 Torghatten ASA sine offisielle nettsider.

Norske reiarlag
Norske busselskap
Brønnøy kommune
Skipingar i 1878
Amerikansk staffordshireterrier

Amerikansk staffordshire terrier (FCI #286), tidvis forkorta til amstaff, er ein mellomstor amerikansk terrier som stammar frå kamphundar av pitbulltypen. Hunderasen er forboden i Noreg og visse andre land.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Amerikansk staffordshireterrier» frå ,  den 3. mai 2010.  
 

Hunderasar
Terrierar
Hundar frå USA
Nicklas Bendtner

Nicklas Bendtner () er ein dansk fotballspelar som har spela for norske Rosenborg Ballklub.

Bendtner drog til Arsenal i England som 16-åring. Som 18-åring i 2006 vart han lånt ut til Birmingham City i nest høgste divisjon for heile 2006/07-sesongen, der han vart fast på laget. Han vart Birmingham sin toppskårar i ligaen med 11 mål den sesongen. Tilbake i Arsenal spelte han frå start for første gong i Premier League 29. desember 2007 mot Everton. Han skåra det første Premier League-målet sitt som innbytar 22. desember 2007 mot Tottenham Hotspur.

Bendtner var den yngste spelaren i den danske troppen til U21-EM i 2006. Han debuterte for det danske A-landslaget 16. august 2006 i ein vennskapskamp mot Polen, der han skåra eitt mål. Han vart kåra til årets spelar i Danmark i 2009.

Danske fotballspelarar
Arsenal-spelarar
Birmingham-spelarar
Sunderland-spelarar
Juventus-spelarar
Wolfsburg-spelarar
Nottingham Forest-spelarar
Rosenborg-spelarar
Spelarar i Fotball-VM 2010
Spelarar i Fotball-EM 2012
Folk frå København
Global nedkjøling

Global nedkjøling viser til prosessar der gjennomsnittstemperaturen på jorda går ned, og er det motsette av global oppvarming.

I 1970-åra meinte enkelte forskarar at det ville kome ei snarleg nedkjøling av jordoverflata og atmosfæren i samband med at isbreane på denne tida voks. Denne hypotesen hadde lita støtte i det vitskapelege miljøet, men fekk derimot populær merksemd på grunn av ein kombinasjon av unøyaktig gjenspegling av den vitskaplege forståinga av istidssyklusar i presseoppslag, og ein svak negativ temperaturtrend frå 1940-talet til tidleg på 1970-talet. I motsetnad til gjettinga om global nedkjøling, er den ordinære vitskaplege oppfatninga at jorda ikkje har vorte avkjølt, men gjennomgått ei global oppvarming gjennom heile 1900-talet.

Sjå òg 
 Antidrivhuseffekt
 Global dimming
 Global oppvarming
 Vulkanvinter

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Global cooling» frå ,  den 3. mai 2010. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff 
 Historisk presentasjon av global nedkjøling i media 

Klimaendringar

sv:Global uppvärmning#Terminologi
Sándor Torghelle

Sándor Torghelle () er ein ungarsk fotballspelar, som i 2010/11-sesongen spela for Fortuna Düsseldorf i tysk 2. Bundesliga. Han har spelt for klubbar i England, Hellas, og Tyskland.

Torghelle kom med på det ungarske A-landslaget medan han spelte for MTK Budapest og vekte merksemd då han skåra begge måla då Ungarn slo Tyskland 2-0 i ein vennskapskamp 6. juni 2004. I 2004 drog han frå Ungarn til Crystal Palace i engelsk Premier League for om lag 750 000 pund. Han hadde problem med å koma med i startoppstillinga til Palace og skåra ingen seriemål i sesongen sin der. Palace rykte ned på slutten av sesongen, og Torghelle vart lånt ut til Panathinaikos for 2005/06-sesongen. Der skåra han heller ingen seriemål, og etter éin sesong gjekk han til PAOK i Thessaloníki. Etter eitt seriemål på éin sesong i PAOK gjekk han til Carl Zeiss Jena i 2. Bundesliga i Tyskland. Der begynte han å skåra mål, men då Jena rykte ned etter 2007/08-sesongen gjekk Torghelle vidare til Augsburg, også i 2. Bundesliga, og i 2010 til Fortuna Düsseldorf i same divisjonen.

Torghelle har også vore spiss for Ungarn sitt landslag.

Kjelder
Denne artikkelen begynte med ei omsetjing frå engelsk wikipedia 3. mai 2010.

Ungarske fotballspelarar
Crystal Palace-spelarar
Panathinaikos-spelarar
PAOK-spelarar
Carl Zeiss Jena-spelarar
Augsburg-spelarar
Fortuna Düsseldorf-spelarar