alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Bjartmar Gjerde

Bjartmar Alv Gjerde () var ein norsk politikar frå Arbeidarpartiet. Han vart fødd på Larsnes i Sande på Sunnmøre. 

Bjartmar Gjerde hadde ikkje formell utdanning ut over folkeskulen. 16 år gammal byrja han som journalist i Sunnmøre Arbeideravis. Seinare var han i mange år redaktør i AUF si avis Fritt slag, før han vart leiar for Arbeidernes Ungdomsfylking (AUF) frå 1958 til 1961. Han vart sjefssekretær i Arbeidernes Opplysningsforbund (AOF) frå 1963, ei stilling han hadde til 1980. Frå 1971 hadde han stort sett permisjon, for å vere statsråd i fleire regjeringar:

Han var statsråd for Kyrkje- og undervisingsdepartementet i Trygve Bratteli si første regjering frå 17. mars 1971 til 18. oktober 1972 og i Trygve Bratteli si andre regjering frå 16. oktober 1973 til 15. januar 1976. Han hadde deretter to statsrådpostar i Odvar Nordli si regjering. Først i Industridepartementet frå 15. januar 1976 til 11. januar 1978, og deretter var han den første statsråden i det nyoppretta Olje- og energidepartementet frå 11. januar 1978 til 3. oktober 1980. 

Han var kringkastingssjef i NRK frå 1981 til 1989. Frå 1989 til 1994 var han arbeidsdirektør.

Kjelder 
 Jens Stoltenberg: «Småbrukersønnen som ble samfunnsbygger», minneord i Arbeiderpartiets medlemsavis Sammen, nr 10 - desember 2009.
 Regjeringen.no sitt register over statsrådar, vitja 4. januar 2010
 Bjartmar Gjerde hos Stortinget.no
.

Folk frå Sande i Møre og Romsdal
Gjerde, Bjartmar
Norske kyrkje- og undervisningsministrar
Norske industriministrar
Norske olje- og energiministrar
Ap-statsrådar
Leiarar i AUF
Thorhild Widvey

Thorhild Widvey () er ein norsk politikar for Høgre. Ho var kulturminister i regjeringa Solberg frå 16. oktober 2013 til 16. desember 2015 og statsråd for Olje- og energidepartementet i Bondevik II-regjeringa frå 18. juni 2004 til 17. oktober 2005.

Widvery er busett i Oslo. Ho budde lenge i Karmøy kommune i Rogaland fylke.

Utdanning, yrke og verv 
Etter vidaregåande skule studerte Thorhild Widvey eitt år ved Idrætshøjskolen i Århus. Ho har tidlegare vore stortingsrepresentant for Rogaland fylke (1987–97) og var vararepresentant stortingsperioden før dette. I tillegg har ho vore statssekretær i både Fiskeridepartementet (juni 2002–januar 2003) og Utanriksdepartementet (januar 2003). Ho har òg sete i Karmøy kommunestyre og har delteke i politikken på fylkeskommunalt plan.

Kjelder 

 

Norske kulturministrar
Norske olje- og energiministrar
Statsrådar i Regjeringa Solberg
Statsrådar i Regjeringa Bondevik II
Høgrestatsrådar
Statssekretærar i Regjeringa Bondevik II
Statssekretærar frå Høgre
Stortingsrepresentantar 1989-1993
Stortingsrepresentantar 1993-1997
Stortingsrepresentantar frå Høgre
Stortingsrepresentantar for Rogaland
Lokalpolitikarar i Karmøy
Høgrepolitikarar i Rogaland
Norske forretningsfolk
Norske idrettsleiarar
Folk frå Karmøy
Jens Evensen

Jens Ingebret Evensen () var ein norsk politikar frå Arbeidarpartiet, diplomat, jurist, høgsterettsadvokat og domar innan folkerett ved folkerettsdomstolen i Haag.

Karriere 

I den fyrste tida med petroleumsverksemd i Noreg var han sentral i utarbeiding av reglar for verksemd på norsk kontinentalsokkel. Evensen forhandla fram Noreg si handelsavtale med EF i 1972.

Jens Evensen var deretter statsråd i Trygve Bratteli si andre regjering og Odvar Nordli si regjering. 

Han var først sjef for Handels- og skipsfartsdepartementet, 16. oktober 1973-27. september 1974. Han vart deretter statsråd for Havrett og fiskerigrenser, 27. september 1974-15. januar 1976 i Trygve Bratteli si andre regjering, og heldt deretter fram i same verv i Odvar Nordli si regjering fram til 1. januar 1979. 

«Gråsone»-avtala», mellom Noreg og Sovjetunionen om eit område i Barentshavet, var òg mykje hans verk. 

"En av Evensens nærmeste og viktigste støttespillere i politikken var Arne Treholt", skreiv media. Han var "statssekretær for ... Evensen da han ble havrettsminister fra 1976 til 1978", skreiv Store Norske Leksikon. Treholt vart "i 1985 ... dømt for spionasje til fordel for Sovjetunionen og Irak. Treholt-saken forble en åpent sår i Evensens liv, og de to ble aldri forsonet", skreiv Dagsavisen.

Utmerkingar 

 Evensen vart utnemnd til kommandør av Krossen av St. Olavs Orden.
 I 1982 vart Evensen tildelt Peer Gynt-prisen

Litteratur 
 Berit Ruud Retzer: Jens Evensen : makten, myten og mennesket : en uautorisert biografi, Oslo 1999. ISBN 82-995068-0-8, http://www.berit1.com

Kjelder 

Jens Evensen hos Stortinget.no, vitja 18. april 2010

Norske handelsministrar
Statsrådar i Regjeringa Bratteli II
Statsrådar i Regjeringa Nordli
Ap-statsrådar
Norske embets- og tenestefolk
Norske juristar
Norske ambassadørar
St. Olavs Orden
Nordstjerneordenen
Folk tilknytte SN
Politikarar frå Oslo
Gunnar Berge

Gunnar Berge () er ein norsk Arbeidarparti-politikar, statsråd, parlamentarisk leiar og nestleiar i Arbeidarpartiet og direktør i Oljedirektoratet.

Gunnar Berge var industriarbeidar frå 1957 til 1964. Han var lokalpolitikar Stavanger frå 1963. Han var Stortingsrepresentant for Rogaland frå 1969 til 1993. 

Han var statsråd for Finansdepartementet frå 1986 til 1989. Han var statsråd for Kommunaldepartementet mellom 1992 og 1996. 

Han var parlamentarisk leiar for Arbeiderpartiet si stortingsgruppe 1990–1992. Han var nestleiar i Arbeidarpartiet frå 1989 til 1992.

Gunnar Berge blei tilsett som direktør for Oljedirektoratet i Stavanger i 1990, men tok ikkje til i stillinga før ved årsskiftet 1996-1997, fordi han var først var stortingsrepresentant og deretter kommunal- og arbeidsminister. Den 26. juni 2007 annonserte han at han gjekk av som oljedirektør for å bli styreleiar i det statlege oljeselskapet Petoro.

Gunnar Berge var medlem av Den Norske Nobelkomite i perioden 1997-2002, i 1999 var han nestleiar i komiteen og i 2000-2002 var han leiar.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Intervju med Gunnar Berge 

Norske finansministrar
Norske kommunalministrar
Statsrådar i Regjeringa Brundtland II
Statsrådar i Regjeringa Brundtland III
Ap-statsrådar
Leiarar av Den Norske Nobelkomite
Stortingsrepresentantar 1969-1973
Stortingsrepresentantar 1973-1977
Stortingsrepresentantar 1977-1981
Stortingsrepresentantar 1981-1985
Stortingsrepresentantar 1985-1989
Stortingsrepresentantar 1989-1993
Stortingsrepresentantar frå Ap
Stortingsrepresentantar for Rogaland
Folk frå Etne
Sebra

Sebra er eit samlenamn for fleire artar innan hestefamilien, kjende for sitt karakteristiske mønster av svarte og kvite striper. Sebraer kjem frå Afrika, der dei er blant dei vanlegaste grasetarane. 

Det finst tre nolevande artar:

 Steppesebra (Equus quagga) med 2 underartar:
 grantsebra (Equus quagga granti)
 kvagga (Equus quagga quagga) (utrydda)
 bergsebra (Equus zebra)
 grevysebra (Equus grevyi)

Bakgrunnsstoff 

Hovdyr
Wallaby

Wallabyar er ei gruppe pungdyr som høyrer til familien kenguruar (Macropodidae). Wallaby er ikkje ei systematisk gruppe, men viser til dyr som er mindre enn typisk kenguru. Ein finn wallabyar i Australia og på Ny-Guinea. Dei er ein innført art på New Zealand, der dei er rekna som skadedyr.

Ordet wallaby stammar frå aboriginarspråket dharug (dharuk), der det kan ha forma walabi eller waliba.

Biletdøme

Kjelder

Kengurufamilien
Dyr i Australia
Dyr på Papua Ny-Guinea
Dyr i Indonesia
Dyr på New Zealand
Ord og uttrykk frå australske språk
Datalingvistikk

Datalingvistikk er eit tverrvitskapleg felt mellom lingvistikk, matematikk og informatikk. Der formell lingvistikk vil lage veldefinerte modellar som simulerer grammatikken til menneskelege språk, prøver datalingvistikken å bygge slike modellar med hjelp av metodar frå informatikken. Desse modellane står sentralt i språkteknologi.

Bakgrunnsstoff 
 Association for Computational Linguistics (ACL)
 ACL Anthology of research papers
 Language Technology World

Språkteknologi
Lingvistikk
Magnhild Meltveit Kleppa

Magnhild Meltveit Kleppa () er ein norsk Senterparti-politikar fødd i Fister i noverande Hjelmeland kommune i Rogaland. Ho vart innvald på Stortinget frå Rogaland fylke i 1993. Ho var statsråd (Kommunal- og regionalminister) i regjeringa Stoltenberg II frå 21. september 2007 fram til 20. oktober 2009, då ho vart utnemnd til samferdsleminister. Ho gjekk ut av regjeringa 18. juni 2012.

Statsråd 
 Statsråd i Samferdselsdepartementet frå 20. oktober 2009
 Statsråd i Kommunal- og regionaldepartementet frå 21. september 2007
 Statsråd i Sosial- og helsedepartementet frå 17. oktober 1997 til 17. mars 2000.

Stortingskomitéar 
 2005–2007 medlem i Kontroll- og konstitusjonskomiteen
 2005–2007 medlem i Den utvida utanrikskomiteen
 2001–2005 leiar av Kommunalkomitéen.
 2001–2005 varamedlem av Den utvida utanrikskomitéen.
 2001–2005 varamedlem av Valkomitéen.
 1997–2001 medlem av Kommunalkomitéen (frå 22. mars 2000).
 1993–1997 medlem av Finanskomitéen.
 1993–1997 medlem av Valkomitéen.
 1993–1997 varamedlem av Den utvida utanrikskomitéen.

Bakgrunnsstoff 
 Stortinget.no - Biografi

Norske sosialministrar
Norske kommunalministrar
Norske samferdsleministrar
Statsrådar i Regjeringa Bondevik I
Statsrådar i Regjeringa Stoltenberg II
Senterpartistatsrådar
Stortingsrepresentantar 1993-1997
Stortingsrepresentantar 1997-2001
Stortingsrepresentantar 2001-2005
Stortingsrepresentantar 2005-2009
Stortingsrepresentantar frå Sp
Stortingsrepresentantar for Rogaland
Norske lærarar
Folk frå Hjelmeland
Kengurufamilien

Kenguruar er ein pattedyrfamilie som høyrer til pungdyra. Han omfattar mellom anna raud og grå kjempekenguru og wallaby.

Ordet «kenguru» kjem frå engelsk kangaroo  som er avleidd frå gangurru på aboriginarspråket guugu yimithirr. Dette ordet viste til den grå kjempekenguruen. Namnet blei først skrive ned som kanguru den 12. juli 1770 i dagboka til naturforskaren Joseph Banks. Han var då ved breidda til Endeavour-elva, i området der byen Cooktown ligg i dag men der guugu yimithirr-folk budde då. Skipet HMS «Endeavour» leia av løytnant James Cook var på land der i fleire veker for å reparara skader det hadde fått på Great Barrier Reef. Cook nemnde kenguruar for første gong i eit dagboksnotat frå 4. august.

Like etter at kenguruungen har blitt født, kryp han opp i pungen til mor si, klamre seg fast til ein kjertel og slepp ikkje før etter om lag ni månader. Då kryp han ut og kan ta sine første skritt.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Kangaroo» frå ,  den 3. november 2016.

Bakgrunnsstoff 

Kengurufamilien
Ord og uttrykk frå australske språk
Sikahjort

Sikahjort (Cervus nippon) er eit dyr i hjortefamilien (Cervidae).   Han har kastanjebrunt skinn med små, kvite flekkar om sommaren, og gråbrunt skinn om vinteren.  Arten kjem opphavleg frå Aust-Asia, men han er òg innført i delar av Europa, New Zealand og Nord-Amerika, der bestanden no tek seg opp.  

Hjortedyr
Coleoidea

Coleoidea er ein underklasse av blekksprutar. Dei skil seg frå søstergruppa Nautiloidea ved at dei ikkje har eit ytre skal. I staden har blautdyra indre brusk eller eit bein eller skal som gjev støtte eller oppdrift. Underklassen blir delt inn i ordenar etter kor mange tentaklar dei har.

Ordenar
Tiarma blekksprutar
Sepiida
Sepiolida
Spirulida
Teuthida
Åttearma blekksprutar
Octopoda
Vampyromorphida

blautdyr
Beaufortskalaen

Beaufortskalaen er ein empirisk klassifikasjon av vindsnøggleiken. 
Skalaen vart laga i 1806 av den britiske marineoffiseren Sir Francis Beaufort.

Admiral Beaufort baserte skalaen på seglføringa ved bivindsegling (segling med vinden i dei førande kvadrantane) på fullrigga orlogsfartøy tidleg på 1800-talet. Skalaen fekk 13 nivå der 0-4 omfattar farten som fartøyet kan ventast å nå med alle segl sette, 5-9 om den seglsettinga som trengst for å halda på manøvreringsevna i ein stridssituasjon og 10-12 om korleis fartøyet skal handterast for å overleva. Seinare meteorologar (the International Meteorological Committee, 1946) har lagt til trinn 13-17 som òg omfattar dei vindstyrkane som kan oppstå i tropiske orkanar, tornadoar (skypumper) og liknande.

Historie 
På 1800-talet fanst fleire vindskalaer rundt om i verda, og det er nokså tilfeldig at nettopp den Beaufort stod bak har overlevd og blitt ein universell standard. Slumpen blei hjelpt av to oppfinningar og ein vêrkatastrofe.

Beauforts skala blei sett som standard av den britiske marinen i 1838. I 1837 fann Samuel Morse opp telegrafen, og i 1846 kom T. R. Robinson med skål-anemometeret for vindmåling. I slaget ved Sevastopol i 1854 slo så ein overraskande vinterstorm store delar av dei franske og engelske flåtane til pinneved. På bakgrunn av dette såg ein at ein trengde varslingar for plutselege omslag i vêret. Framsynte personar i admiralitetet kopla då saman dei nye eksakte vindmålingane og høvet siffera til Beaufort gav dei til å kunna telegrafera prognosar til flåteeiningane.

På 1900-talet kom skalaen til å bli tolka på ulike måtar i samband med at ein prøvde å omsetja stega hans til ein felles standard med vindfart 
og meteorologiske nemningar. Dette var eit innvikla arbeid, dels med tanke på ulike eininggsystem og dels ettersom seglsetjinga på orlogsfartøy ikkje lenger var allmenn kunnskap. Gradvis voks ein felles standard fram, og ved midten av 1900-talet hadde dei nye vindstyrkenemningane slått ut Beauforts-sifra i dei fleste samanhenger, bortsett frå i skipsloggbøkene.

Skalaen 

Styrkenemningane og fartsintervalla viser til middelverdien av vinden. Ved instrumentmålingar nyttar ein gjennomsnittet for 10 minutt, og vinden er derfor som regel sterkare i kasta.

Merknadar

Bakgrunnsstoff 
 Meteorologisk institutt, Beaufortskalaen 

Vind
Skipingar i 1806
Risikoskalaer
Piratkopi

Ein piratkopi er ein ulovleg kopi av eit kommersielt produkt, vanlegast musikk eller dataprogramvare, men også klede, klokker og andre merkevarer. Ein piratkopi gjer det mogleg å bruke materiale ein ikkje har lovleg tilgang på, eller kjøpe liknande varer til ein mykje lågare pris.

Opphavsrett
Jugoslavia

Jugoslavia (tyder «Sørslavia») var tre ulike, men etterfølgjande statsdanningar som fanst på Balkan mellom 1918 og 2003: Kongeriket Jugoslavia, Den sosialistiske føderale republikken Jugoslavia og den jugoslaviske staten danna av Serbia og Montenegro i 1992. I 2003 skifta dette landet namn til Serbia og Montenegro. I 2006 blei også denne unionen delt mellom Serbia og Montenegro.

Føderasjonen var sett saman av mange ymse folkegrupper, sørslaviske utgjorde 80,9%: serbarar (36%), kroatar (19%), bosnjakar (9,6%), slovenarar (8%), makedonarar (5,8%), montenegrinarar (2,5%). Han bestod òg av andre grupper: albanarar (9,1%), ungarar (1,6%), sigøynarar (0,8%) og tyrkarar (0,5%). Jugoslavia bestod hovudsakleg av tre ymse religionar: katolsk kristendom, ortodoks kristendom og islam.

Landet hadde si stordomstid under Josip Broz Tito. Han blei kjend for sin sjølvstendige politikk i høve til Sovjetunionen. Etter Tito sin død, opplevde Jugoslavia ein turbulent og tragisk periode med inflasjon, korrupsjon, borgarkrig og etnisk reinsing.

Kjelder

 
Tidlegare land i Europa
Bosnisk historie
Kroatisk historie
Serbisk historie
Slovensk historie
Montenegrinsk historie
Makedonsk historie
Samisk parlamentarisk råd

Samisk parlamentarisk råd er eit samarbeidsorgan for sametinga i Noreg, Sverige og Finland. Det vart oppretta 2. mars 2000. Den norske sametingspresidenten Sven-Roald Nystø vart vald til den første presidenten for rådet, og presidentskapet for rådet går på omgang sametinga mellom.

Den viktigaste saka for rådet har vore det fellesssamiske språkarbeidet, rådet har ansvaret for den felles samiske språknemda. Andre saker rådet arbeider med er Barentssamarbeidet, Arktisk Råd, Interreg og arbeidet med urfolksspørsmål i FN.

Samiske institusjonar
Samisk politikk
Skipingar i 2000
Samer bosatt i Sør-Norge

Samer bosatt i Sør-Norge (Sámit Mátta/Lulli-Norggas) er eit politisk parti som stilte til val til Sametinget i 2005 og fekk ein representant, Johan Mikkel Sara. 

I dette valet fekk Arbeidarpartiet og Norske samers riksforbund like mange representantar (18), og sju småparti fekk ein representant kvar. Fire av desse, den såkalla firarbanden (Samer bosatt i Sør-Norge, Samefolkets parti, Senterpartiet og Flyttsamelista), støtta NSR mot at dei fekk gjennomslag for visse krav, både med omsyn til politikk og posisjonar. M.a. fekk Samer bosatt i Sør-Norge visepresidentposten.

Samisk politikk
Samiske organisasjonar
Dokumentasjonsvitskap

Dokumentasjonsvitskap er studiet av lagring av, og tilgjenge til informasjon, enten av lyd, skrift eller bilete. I trong tyding blir dokumentasjonsvitskap oppfatta som eit teoretisk studium for bibliotekarar, og i andre land er det meir vanleg å snakke om biblioteks- og informajsonsvitskap. I vidare tyding er det mogleg å sjå på dokumentasjonsvitskap som studiet av all lagra informasjon, og til og med av alt menneskeleg samkvem, men ein slik definisjon er for vid til å vere nyttig.

I Noreg er det mogleg å studere dokumentasjonsvitskap ved Universitetet i Tromsø. 

Språkteknologi
Vitskapar
Christlich-Soziale Union in Bayern

Christlich-Soziale Union in Bayern (CSU) () er eit konservativt politisk parti i Tyskland som saman med systerpartiet CDU utgjer den såkalla unionsfraksjonen i den tyske riksdagen. Partileiar er Erwin Huber. CSU er berre representert i den sørlegaste av dei tyske delstatane, Bayern. 

Partiet blei grunnlagt i 1946 som etterfølgjar til Bayerische Volkspartei, som blei oppløyst i 1933. Av historiske grunnar er den bayerske utgåva av unionen teken vare på som eit eige parti, og CDU driv inga politisk verksemd her. Det tyder ikkje at samarbeidet mellom dei to er utan problem, og CSU har stått for ein meir sjåvinistisk og høgreorientert politikk enn systerpartiet sitt. 

Den mest markante personen i partiet si historie er Franz Josef Strauss, som var ministerpresident (statsminister) i Bayern i ei årrekkje på 1970- og 80-talet. Strauss var òg kandidaten for unionen som forbundskanslar, men var for omstridd, både i CDU og blant vesttyskarar, til å bli vald. 

Edmund Stoiber har leidd CSU sidan 1999. I 2002 var han kanslarkandidat for unionen, men tapte på målstreken for Gerhard Schröder. Ved riksdagsvalet i Bayern i september 2003 fekk CSU heile 60,7 % av stemmene. Stoiber valde å trekkje seg som leiar i 2007 etter at det blei kjent at han hadde late medarbeidarane sine spionere på Gabriele Pauli etter at ho hadde kritisert Stoiber.

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell side

Konservative parti
Kristeleg-demokratiske parti
Tyske politiske parti
Bayern
Skipingar i 1946
Automatisk samandrag

Automatisk samandrag er det å lage ei forkorta versjon av ein tekst med hjelp av eit dataprogram. Eit godt samandrag skal innehalde det viktigaste meiningsinnhaldet frå den originale teksten.

Tilgang til gode samandrag kjem til å bli viktigare ettersom mengda av tilgjengeleg tekst aukar. Eit døme på automatiske samandrag er søkemotorar, slike som alltheweb.

Typar av samandrag 

Det er mogleg å lage samandrag på to måtar: Enten ved å kopiere ut setningar som blir sett på som meir viktige enn andre, utan å endre dei, eller ved å skrive om innhaldet til ein kortare, meir konsentrert tekst. Det å skrive om gjer det mogleg å få plass til meir informasjon på mindre plass, men det er også vanskelegare å lage slike program.

Samandrag kan bli laga for å lese dei som sjølvstendige tekstar, eller dei kan bli laga for å bli lese av søkemotorar. I det siste tilfellet er målet å kome fram til eit lite sett av nøkkelord.

Metodar 

For å finne ut kva eit dokument handlar om, har samandragsprogramma ulike metodar. Dei samanliknar frekvensen av ord i dokumentet med frekvensen av ord i normalspråket, og ord som er meir frekvent i dokumentet enn i normalspråket blir vurdert som sentrale for innhaldet i dokumentet. Setningar som inneheld desse orda dannar kjernen i samandraget. Den overordna strukturen i dokumentet er også viktig: Setningar i innleiings- og avslutningskapitlet, setningar i strekpunkt osb. blir gjeve større vekt.

Ei sentral utfordring er å halde styr på anaforar og antesedentane deira. Det gjev lita meining å dra ut ei setning som inneheld ord som dette i Dette viser at... når det i samandraget er umogleg å vite kva dette refererer til.

Evaluering 

Som i mykje språkteknologisk forsking er evaluering like omfattande som sjølve emnet, mykje forsking går med på å finne metodar for å evaluere kor gode automatiske samandrag er, og for å finne korleis vi automatisk og systematisk kan avgjere om det eine samandraget er betre enn det andre.

Litteratur 
 Endres-Niggemeyer, Brigitte (1998):  Summarizing Information (ISBN 3-540-63735-4)
 Marcu, Daniel (2000): The Theory and Practice of Discource Parsing and Summarization (ISBN 0-262-13372-5)
 Mani, Inderjeet (2001): Automatic Summarization (ISBN 1-58811-060-5)

Bakgrunnsstoff

 Text Summarization
 ACM Special Interest Group on Information Retrieval
 Pertinence Summarizer, ein demoversjon av eit kommersielt samandragssystem)
 Statistisk basert samandrag 

Språkteknologi
Fordamping

Fordamping er ein faseovergang der atom eller molekyl ved overflata i eit stoff får nok energi til å gå frå ein lågare aggregattilstand til gass. Ofte vil dette seia å gå over i gassform frå væskeform, men ved sublimasjon kan eit stoff òg gå direkte frå fast stoff til gass.

For at eit stoff skal fordampa må det ha nok energi til å vinna over overflatespenninga. Fordamping skjer derfor raskare ved høgare temperaturar, der molekyla har meir energi, og i stoff med låg overflatespenning. Sidan berre få molekyl er nær overflata og rører seg i rett retning for å sleppa fri, er det avgrensa kor mange som kan fordampa. I tillegg vil dei raske molekyla som slepp unna føra til at resten av molekyla i gjennomsnitt har lågare rørsleenergi, slik at temperaturen i stoffet og dermed sjansen for fordamping vil gå ned.

Fordamping av vatn 
Om lag 90 % av vassdampen i lufta kjem frå havet. Fordampinga skjer når sola varmar opp vatnet. Vassmolekyla inneheld positive og negative elektriske ladningar. Så sjølv om molekyla er i rørsle er dei knytt saman av kreftene mellom ladningane. Oppvarminga fører til at vassmolekyla vibrerer raskare, og enkelte vassmolekyl klarar å bryte laus og flykte ut i lufta i form av damp. Jo meir vatn som blir varma opp, jo meir vassdamp blir tilført til lufta.

Ein nyttar fordamping i dagleglivet mellom anna når ein heng opp våte klede for å tørka dei.

Sjå òg 
 Kokepunkt
 Kondensasjon
 Sublimasjon
 Deposisjon

Atmosfærisk termodynamikk
Faseovergangar
Justis- og beredskapsdepartementet

Justis- og beredskapsdepartementet, ofte berre omtala i daglegtale som Justisdepartementet, styrer justisvesenet i Noreg med ansvar for politi og påtalemakt. Departementet har som hovudmål å sikra tryggleiken til samfunnet og enkeltmennesket, og at rettstryggleiken for kvar og ein blir verna.

Justisdepartementet blei oppretta 17. november 1818 då 2. departement for justisvesenet og 3. departement for politisaker blei slått saman. I 1940 blei departement delt i to av NS-regjeringa til Justisdepartementet og det utvida Politidepartementet.

Justis- og beredskapsdepartementets ansvarsområde 
Departementet har desse avdelingane:
 Plan- og administrasjonsavdelinga
 Politiavdelinga
 Sivilavdelinga
 Lovavdelinga
 Kriminalomsorgsavdelinga
 Rednings- og beredskapsavdelinga
 Polaravdelinga

i tillegg til ei informasjonseining og analysestab.

Politisk leiing 
Per oktober 2021 er Emilie Enger Mehl statsråd og leiar for Justis- og beredskapsdepartementet.

Sjå òg 
Norske justisministrar

Kjelder 

 Offisiell side

Norske departement
Skipingar i 1818
1818 i Noreg
Bergsøy Idrettslag

Bergsøy Idrettslag er eit idrettslag frå Fosnavåg i Herøy på Sunnmøre som blei stifta i 1944. Laget er aktivt i fotball, friidrett og handball. Bergsøy IL sin klubbfargar er raudt og kvitt.

Fotballaget til Bergsøy vann 3. divisjon Møre i 1980 med Skarbøvik IF og Aalesunds Fotballklubb på dei neste plassane. Bergsøy var det einaste laget frå Sunnmøre som spelte i 2. divisjon i 1981-sesongen, men enda på 12. og sisteplass i B-avdelinga.

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell side

Idrett i Herøy i Møre og Romsdal
Idrettslag frå Sunnmøre
Fotballag frå Sunnmøre
Skipingar i 1944