alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Den internasjonale astronomiske unionen

Den internasjonale unionen (International Astronomical Union, IAU) foreiner dei nasjonale astronomiforeiningane frå heile verda. Han er medlem i Det internasjonale forskingsrådet (ICSU). IAU er den einaste autoriteten for namngjeving av stjerner, planetar, asteroidar og andre himmellekamar og -fenomen.

Arbeidsgrupper internt er mellom anna Arbeidsgruppa for namngjevingar i planetsystem (WGPSN), som styrar namnekonvensjonane til IAU for lekamar av planetstorleik.

IAU er au ansvarleg for systemet med Astronomiske telegram, sjølv om han ikkje driv det.

IAU blei danna i 1919, som ei samanslutning av diverse nasjonale prosjekt. Desse prosjekta var til dømes Carte du Ciel, Solunionen og Det internasjonale tidsbyrået (Bureau International de l'Heure). Den fyrste leiaren var Benjamin Baillaud. Noreg har vore medlem sidan 1922.

IAU har per i dag 9040 individuelle medlemer, det vil seie profesjonelle astronomar (hovudsakleg) på doktorgradsnivå og 63 nasjonale medlemer (med andre ord land som er tilknytte IAU). 87 % av medlemene er mannlege, 13% kvinnelege. Den norske astronomen Oddbjørn Engvold var generalsekretær i IAU i perioden 2003–2006.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

XXVIth General Assembly 2006
XXVIIth General Assembly 2009 
XXVIIIth General Assembly 2012 
XXIXth General Assembly 2015 

Internasjonale astronomiske unionen, den
Internasjonale astronomiske unionen, den
Organisasjonar skipa i 1919
Organisasjonar baserte i Paris
Skipingar i 1919
Internasjonale organisasjonar
Etyde

Ein etyde (fransk  for 'studie') er ein kort komposisjon for eitt instrument som er laga spesielt for at den som speler får øva på ein særskild. Til dømes er etyden opus 25, nummer 6 av Frederic Chopin laga for at pianistar kan få øva seg på raske parallelle kromatiske tersar, medan nummer 7 i same opus legg vekt på den syngande tonen i ein polyfonisk meoldi og nummer 10 gjev trening i parallelle oktavar.

Musikkstudier har vorte komponerte sidan 1700-talet, særskilt av Carl Czerny, men det var Chopin som gjorde etyden om til ein viktig musikalsk sjanger. Chopin skreiv i alt 27 etydar, 24 etydar i to sett med tolv etydar kvar, opus 12 og opus 25, i tillegg til tre utanom desse. Andre komponistar som er kjende for etydane sine er Franz Liszt, Robert Schumann, Johannes Brahms, Aleksandr Skrjabin, Claude Debussy og Sergej Rakhmaninov. Det har vorte skrive etydar for andre instrument òg, som til dømes fiolinetydane av Rodolphe Kreutzer.

Medan Chopin sine etydar legg vekt på ei særskilt side av framføringsdugleiken, fokuserer Liszt sine etydar på meistring av framføringa i seg sjølv. Fleire etydar vert òg beundra som musikk i seg sjølv i tillegg til å hjelpa utøvaren å utvikla eigenskapane sine.

Musikkformer
Franske ord og uttrykk
Taiwanske urfolk

Urfolket på Taiwan er eit austronesisk folkeslag som er etterkommarar av folket som budde på øya Taiwan før han-folket kom dit som innvandrarar på 1600-talet.

Dei fleste stammane som vert rekna som urfolk av Republikken Kina bur i høglandet på Taiwan og snakkar ulike formosiske språk, som vert rekna som ei grein av dei austronesiske språka. I 2004 var det til saman om lag 400 000 innbyggjarar som høyrde til desse stammane. Dette utgjer rundt 2 % av innbyggjarane på Taiwan.

Bakgrunnsstoff 

Urfolk
Urfolk
Asiatiske folkegrupper
Oldtidsfolk i Asia
Offisielt godkjende folkegrupper i Kina
Real Madrid

Real Madrid Club de Fútbol er eit spansk fotballag med heimebane i den spanske hovudstaden Madrid. Klubben er rekna for å vera eitt av dei beste fotballaga i Europa.

Laget vart stifta 6. mars 1902 med namnet Madrid Club de Fútbol. 
29. juni 1920 gav kong Alfonso XII av Spania klubben lov til å kalla seg «kongeleg», og sidan då har klubben heitt Real Madrid. Frå Spania laga ein fotballiga i 1928 til i dag (2020) har laget alltid spela i førstedivisjon.

Merittar
Vinnar av Europacupen: 1956, 1957, 1958, 1959, 1960 og 1966
Vinnar av Meisterligaen: 1998, 2000, 2002, 2014 og 2016
Vinnar av UEFA-cupen: 1985 og 1986
Seriemeister i Spania: 1932, 1933, 1954, 1955, 1957, 1958, 1961, 1962, 1963, 1964, 1965, 1967, 1968, 1969, 1972, 1975, 1976, 1978, 1979, 1980, 1986, 1987, 1988, 1989, 1990, 1995, 1997, 2001, 2003, 2007, 2008, 2012

Spelarstall
Namn på spelarar i tabellen vart sist endra 22. januar 2021.

Utlånte spelarar 
Opplysningene i tabellen «Utlånte spelarar» vart oppdatert 22. januar 2021, endra så seint som 14. januar 2021.

Kjelder

Spanske fotballag
Madrid
Skipingar i 1902
Blaise Pascal

Blaise Pascal () var ein fransk matematikar, fysikar, filosof og religiøs skribent, som la grunnlaget for moderne sannsynsteori.

Som tenkjar høyrde til Pascal den kartesiske skolen. Han delte René Descartes sitt dualistiske syn på kroppen og sjela, og den mekaniske forklaringa hans for det kroppslege. 

Pascal var fødd i Clermont-Ferrand, men flytta sju år gammal til Paris med den høgt utdanna faren sin. Pascal var tidleg mogen, og fekk tidleg ry som ein sjølvstendig matematikar. Etter ei ulukke i 1640 gjekk han gjennom ei djup religiøs omvending som han vidareførte til faren og systera, Jacqueline, som blei nonne i Port-Royal ved Versailles. Gjennom henne kom Blaise Pascal i kontakt med jansenittane, og blei sterkt påverka av den strenge religiøsiteten deira.

Gjennom sine Lettres provinciales frå 1650-åra, laga Pascal eit viktig bidrag til den franske litteraturen. Desse breva er både stilistisk imponerande, med bruk av kvikke replikkar og satire, og innhaldsmessig viktige for katolikkar.

I fylje Biffignandi fekk han i 1662 løyve av Ludvig 16. til å driva kollektivtransport med hestar. Dei fyrste rutene skal ha starta den 18. mars same året.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Biografi, Utgjevingar  (fransk)
 Blaine Pascal i Martyra av Rasmus Olai Steinsvik

Franske matematikarar
Franske fysikarar
Franske oppfinnarar
Franske filosofar
Datapionerar
Matematikarar på 1600-talet
Franskmenn frå 1600-talet
Lasse & Geir

Lasse & Geir er ein norsk spelefilm frå 1975 laga av Svend Wam og Petter Vennerød. Filmen har vorte omtala som ei sosialrealistisk perle, med gode karakteriseringar av rebellar frå ein av Oslo sine forstader. 

 Regi og manus: Svend Wam
 Musikk: Svein Gundersen
 Med: 
 Torgeir Schjerven
 Lasse Tømte
 Liv Thorsen
 Jorunn Kjellsby
 Thomas Robsahm
 Knut Pettersen

Bakgrunnsstoff 
 

Norske filmar
Filmar frå 1975
Petter Vennerød

Petter Vennerød () var ein norsk filmkunstnar frå Oslo. Han vert gjerne kalla kompromisslaus i arbeidet og har samarbeida mykje med Svend Wam, som vert omtala som endå meir omsynslaus. 

Adjø solidaritet vert sett på som hovudverket til Vennerød. Wam og Vennerød vann begge Aamotstatuetten i 1985.

Norske filmregissørar
Folk frå Oslo
Cato Sanden

Cato Sanden (), var ein norsk artist, gitarist og låtskrivar frå Bergen. Han var sentral i det bergenske musikkmiljøet, og leiande innan norsk countryrock

Karriere 

Han var med å starte countryrockbandet Flying Norwegians i 1973 saman med Jarle Zimmermann, Rune Walle, Gunnar Bergstrøm og Johannes Torkelsen. I 1984 debuterte han som soloartist med albumet Cato Sanden etter at Åge Aleksandersen hadde overbevist han om at han hadde godt nok låtmateriale til dette. Seinare har Sanden gjeve ut fleire album. Han har motteke to Spellemannprisar og fleire gullplater. Den andre plata, Living Today, vart den mest selde plata i Noreg i 1986. På denne plata var Cato Sanden sin største hit, Let's Go For Freedom.

Han har òg arbeidd med Vassendgutane.

Like før han døydde var han i ferd med å gjenforeine Flying Norwegians, og dei spelte på scenen berre ei veke før han brått døydde av hjarteinfarkt heime på Askøy.

Diskografi 

 1974: New Day (Flying Norwegians)
 1984: Cato Sanden
 1986: Living Today
 1987: Once a Hero
 1989: Skål for dette landet
 1991: My Country
 1992: Best of Cato Sanden
 1993: New Steps
 1996: Still Riding (Flying Norwegians)
 1999: Crossroads of My Life
 2001: Cross My Heart

Sanden, Cato
Folk frå Bergen
Vinnarar av Spellemannprisen
Vinter-OL 1992

Vinter-OL 1992 vart avvikla i Albertville i Frankrike. Noreg reiste seg etter den magre innsatsen i 1988, og sanka 9 gull-, 6 sølv- og 5 bronsemedaljar. Gullmedaljane kom ved:
 10 km langrenn - Vegard Ulvang
 30 km langrenn - Vegard Ulvang
 15 km langrenn - Bjørn Dæhlie
 50 km langrenn - Bjørn Dæhlie
 4 x 10 km stafett - Terje Langli, Vegard Ulvang, Kristen Skjeldal, Bjørn Dæhlie
 Slalåm - Finn Christian Jagge
 Super-G - Kjetil André Aamodt
 1500 m skøyter - Johann Olav Koss
 5000 m skøyter - Geir Karlstad

Norsk flaggberar under opningsseremonien var Eirik Kvalfoss, som deltok i skiskyting.

Idrettsgreiner
 Aking og bobsleigh
 Ishockey
 Skøyteløp
 Kunstløp
 Alpine greiner
 Nordiske greiner
 Skiskyting

Medaljestatistikk 

Vinter-OL 1992
1992 i Frankrike
Vinter-OL 1988

Vinter-OL 1988 vart helde i Calgary i Canada. Sovjetunionen vart beste nasjon med 11 gull. Noreg tok heim 3 sølv- og 2 bronsemedaljar, men for fyrste gong i vinterleikane si historie vart det ingen norske gullmedaljar. Difor vert vinterleikane i Calgary dei dårlegaste i Noregs historie, og dei kandadiske resultata på heimebane var òg dårlege.
Med 1427 utøvarar frå 57 nasjonar var det det største Vinter-OL til da.
Norsk flaggberar under opningsseremonien var Oddvar Brå, som deltok på ski.

Bakgrunn 
Calgary prøvde først å få arrangere Vinter-OL i 1964, og igjen i 1968, men tapte begge gonger. Andre bud for å arrangere Vinter-OL i 1988 var Cortina d'Ampezzo i Italia, og Falun i Sverige. 30. september 1981 hadde Calgary sitt bud slått både Cortina d'Ampezzo og Falun, i høvesvis fyrste og andre runde.

Med den økonomiske fiaskoen frå Vinter-OL 1976 i Montreal, var fleire skeptiske til eit nytt Canada-OL, men da leikane var omme, hadde heile arrangementet gått i pluss, noko som framleis er unikt i olympisk samanheng.

Idrettsgreiner
 Aking og bobsleigh
 Ishockey
 Skøyteløp
 Kunstløp
 Alpine greiner
 Nordiske greiner
 Skiskyting

Medaljestatistikk

Deltakarland

Vinter-OL 1988
Calgary
1988 i Canada
Vinter-OL 1984

Vinter-OL 1984 vart avhelde i Sarajevo i dåværande Jugoslavia (no Bosnia-Hercegovina).

DDR vart beste nasjon med heile ni gullmedaljar. Noreg fekk denne gongen tre gullmedaljar: 
 Dei norske langrennskvinnene tok gull på 4 x 5 km stafett. 
 Tom Sandberg vann kombinert.
 Eirik Kvalfoss vann 10 km skiskyting. Han fekk òg sølv på skiskytarstafetten og bronse på 20 km. 

Norsk flaggberar under opningsseremonien var Bjørg Eva Jensen, som deltok på skeiseløp. Ho var den første norske kvinnelege flaggberaren i noko vinter-OL.

Idrettsgreiner
 Aking og bobsleigh
 Ishockey
 Skøyteløp
 Kunstløp
 Alpine greiner
 Nordiske greiner
 Skiskyting

Medaljestatistikk 

Vinter-OL 1984
1984 i Jugoslavia
Vinter-OL 1980

Vinter-OL 1980 vart avhelde i Lake Placid i USA. Dette var andre gong leikane vart avhelde her, fyrste gong var i 1932. 
Sovjetunionen vart for tredje gong på rad beste nasjon, denne gongen med 10 gullmedaljar. Noreg måtte nøye seg med ein gullmedalje, men fekk i tillegg tre sølv og seks bronse. Den norske gullmedaljen vart teken av Bjørg Eva Jensen på kvinnenes 3000 meter skøyter.
Det største namnet frå leikane vart Eric Heiden med fem gull av fem moglege på skøytebana. 

Norsk flaggberar under opningsseremonien var Jan Egil Storholt, som deltok på skeiseløp.

Idrettsgreiner
 Aking og bobsleigh
 Ishockey
 Skøyteløp
 Kunstløp
 Alpine greiner
 Nordiske greiner
 Skiskyting

Medaljestatistikk 

Vinter-OL 1980
Delstaten New York
1980 i USA
Vinter-OL 1972

Vinter-OL 1972 vart arrangert i Sapporo i Japan.

Sovjetunionen vart beste nasjon med åtte gullmedaljar. Noreg tok til saman tolv medaljar, men måtte nøye seg med to gull. Magnar Solberg forsvarte gullmedaljen på 20 km skiskyting frå OL i Grenoble, og Pål Tyldum vann 50 kilometer langrenn. Den nederlandske skøyteløparen Ard Schenk tok gullmedalje på dei tre lengste distansane.

Norsk flaggberar under opningsseremonien var Magnar Solberg, som deltok i skiskyting.

Idrettsgreiner
 Aking og bobsleigh
 Ishockey
 Skøyteløp
 Kunstløp
 Alpine greiner
 Nordiske greiner
 Skiskyting

Medaljestatistikk 

Vinter-OL 1972
Japansk idrett
1972 i Japan
Sommar-OL 1988

Sommar-OL 1988 vart avhalde i Seoul i Sør-Korea. Sovjetunionen vart beste nasjon. Noreg fekk to gullmedaljar.

Medaljestatistikk

Tilleggsstoff
Friidrett under Sommar-OL 1988
Handball under Sommar-OL 1988/Karar
Handball under Sommar-OL 1988/Kvinner
Sigling under Sommar-OL 1988
Turn under Sommar-OL 1988

Kjelder
?

Sommar-OL 1988
1988 i Sør-Korea
Vinter-OL 1928

Vinter-OL 1928 vart arrangert i St. Moritz i Sveits.
Dette var dei fyrste verkelege vinterleikane, i og med at dei vart arrangert separat, og ikkje i tilknyting til sommarleikane. Leikane i Chamonix i 1924 vart fyrst i ettertid gjeve status som Vinter-OL. Desse vinterleikane erstatta òg dei nordiske vinterleikane, som hadde vorte avhalde kvart fjerde år sidan tidleg på 1900-talet.

Noreg vart beste nasjon, og tok seks gullmedaljar:

 Johan Grøttumsbråten (15 km langrenn og kombinert)
 Sonja Henie (kunstløp)
 Alf Andersen (70 m hopp)
 Bernt Evensen (500 m skeisar)
 Ivar Ballangrud (5000 m skeisar)

Norsk flaggberar under opningsseremonien var Ole Reistad, som deltok i militært patruljeløp.

Medaljestatistikk 

Vinter-OL 1928
1928 i Sveits
Idrettstilskipingar i Sveits
Sommar-OL 1952

Sommar-OL 1952 vart halde i Helsingfors i Finland. USA vart beste nasjon, medan Noreg tok 3 gullmedaljar.

Dette var første gongen eit lag frå Sovjetunionen var med i leikane. Gymnastikklaget vann den første gullmedaljen av åtte samanhengjande i dei følgjande leikane.

Medan Tyskland hadde vore utestengd i 1948 fekk landet no senda deltakarar. Berre idrettsfolk frå Vest-Tyskland konkurrerte.

Medaljestatistikk

Tilleggsstoff
Sjå Friidrett under Sommar-OL 1952
Sjå Sigling under Sommar-OL 1952

Sommar-OL 1952
Helsingfors
1952 i Finland
Sport i 1952
Vinter-OL 1932

Vinter-OL 1932 vart avhalde i Lake Placid i USA. Beste nasjon vart USA, som tok seks gullmedaljar. Noreg tok tre gullmedaljar:

 Sonja Henie (kunstløp)
 Birger Ruud (70 m hopp)
 Johan Grøttumsbråten (kombinert)

Norsk flaggberar under opningsseremonien var Johan Grøttumsbråten, som deltok i langrenn og kombinert.

Medaljestatistikk 

Vinter-OL 1932
Delstaten New York
1932 i USA
Sommar-OL 1984

Sommar-OL 1984 vart halde i Los Angeles i USA. USA vart beste nasjon, medan Noreg fekk éin sølv- og to bronsemedaljar. Som ein reaksjon på den amerikanskleidde boikotten av 1980-leikane heldt Sovjetunionen, DDR og Cuba seg vekke frå Los Angeles, noko som påverka leikane i stor grad.

Medaljestatistikk

Tilleggsstoff
Friidrett under Sommar-OL 1984
Roing under Sommar-OL 1984
Turn under Sommar-OL 1984

Sommar-OL 1984
Los Angeles
1984 i USA
Vinter-OL 1936

Vinter-OL 1936 vart arrangert i Garmisch-Partenkirchen i Tyskland.

Noreg vart beste nasjon med sju gullmedaljer. Leikane sin framgrunnsfigur vart Ivar Ballangrud med tre gull på skøytebana.

 Sonja Henie (kunstløp)
 Birger Ruud (70 m hopp)
 Oddbjørn Hagen (kombinert)
 Ivar Ballangrud (500, 5000 og 10 000 m skøyter)
 Charles Mathiesen (1500 m skøyter)

Norsk flaggberar under opningsseremonien var Ivar Ballangrud, som deltok på skeiseløp.

Medaljestatistikk 

Vinter-OL 1936
Bayern
1936 i Tyskland
Osmose

Osmose er diffusjonen av ei væske gjennom ein halvgjennomtrengeleg membran frå eit område med ei løysing av høg konsentrasjon til eit område med ei løysing av låg konsentrasjon.

Væske som kan trenge gjennom membranen vil gå frå den sida som har låg konsentrasjon av stoff som ikkje kan trenge gjennom membranen
til den sida som har høg konsentrasjon. Dette vil halde fram til det er lik konsentrasjon av ugjennomtrengeleg stoff på begge sider.
Flyten av væske kan stoppast med mottrykk på den sida som har høg konsentrasjon av ugjennomtrengeleg stoff. Trykket
som trengst for å halde tilbake flyten av væske til området med høg konsentrasjon kallast osmotisk trykk. 

Celleveggar er døme på halvgjennomtrengelege membranar der det skjer osmose.

Dersom ein har eit trykk som er større enn det osmotiske trykket på den sida av membranen med høg konsentrasjon, vil flyten
gå mot sida med låg konsentrasjon av ugjennomtrengeleg stoff, og kallast omvendt eller revers osmose. Dette er viktig i industrien, som brukar det til å desalinere vatn (lage ferskvatn av saltvatn), i reinseanlegg og for å lage alkoholfrie variantar av øl og vin.

Statkraft utviklar kraftverk som er basert på osmose, dei kallar saltkraft som utnyttar det osmotiske trykket mellom ferskvatn og saltvatn. Dersom ein lèt ferskvatn gå gjennom ein membran, vil det oppstå trykk på saltvassida av membranen som kan brukast til å drive ein turbin.

Sjå òg 
 Isoton løysing
 Brownske rørsler
 Diffusjon

Bakgrunnsstoff 
 Osmose i Nynorskordboka

Biologiske prosessar
Diffusjon
 
Vassteknologi
Membranteknologi
Sommar-OL 1956

Sommar-OL 1956 vart avhelde i Melbourne i Australia. Sovjetunionen vart beste nasjon, medan Noreg tok éin gullmedalje (ved spydkastaren Egil Danielsen) og to bronsemedaljar. 

På grunn av karantenereglar kunne ikkje hesteøvingane finna stad i Australia, og blei derfor i staden haldne i Stockholm i Sverige. Dette var første og så langt einaste gong øvingar frå dei same olympiske leikane blei haldne i ulike land.

Medaljestatistikk

Tilleggstoff
Sjå Friidrett under Sommar-OL 1956

Kjelder
???

Sommar-OL 1956
1956 i Australia
1956 i Sverige
Sport i 1956
Vinter-OL 1948

Vinter-OL 1948 vart arrangert i St. Moritz i Sveits.

Noreg og Sverige delte topplasseringa på medaljestatistikken med fire gull, tre sølv og tre bronse. Tre av dei norske gullmedaljane kom på skøytebana, ved Finn Helgesen (500 m), Sverre Farstad (1500 m) og Reidar Liaklev (5000 m). Den fjerde kom i hoppbakken ved Petter Hugsted.

Norsk flaggberar under opningsseremonien var Birger Ruud, som deltok i hopp.

Idrettsgreiner
 Bobsleigh
 Ishockey
 Skøyteløp
 Kunstløp
 Skeleton
 Alpine greiner
 Nordiske greiner

Medaljestatistikk 

 
1948 i Sveits
Sport i 1948
Vinter-OL 1968

Vinter-OL 1968 vart arrangert i Grenoble i Frankrike. 

Noreg vart beste nasjon. Frankrike sin eigen Jean-Claude Killy vart leikane sin framgrunnsfigur med gull i slalåm, storslalåm og utfor. Noreg tok fire gull i langrenn: Både herrelaget og damelaget gjekk til topps i stafetten, Harald Grønningen vann 15-kilometeren, medan Ole Ellefsæter tok seg av femmila. I tillegg vann Magnar Solberg 20 km skiskyting, og Fred Anton Maier vann 5 000-meteren på skøyter.

For fyrste gong tillet den internasjonale olympiske komitéen (IOK) at (Vest-)Tyskland og DDR fekk delta med adskilte troppar. For fyrste gong vart det òg teke dopingtestar av utøvarar.

Norsk flaggberar under opningsseremonien var Bjørn Wirkola, som deltok i hopp.

Idrettsgreiner
 Aking og bobsleigh
 Ishockey
 Skøyteløp
 Kunstløp
 Alpine greiner
 Nordiske greiner
 Skiskyting

Medaljestatistikk 
De 10 beste nasjonene:

Vinter-OL 1968
1968 i Frankrike
Diffusjon

Diffusjon tyder spreiing og kjem av det latinske verbet «diffundere» som tyder «utbreie» eller «spreie», og brukast om det at noko spreier seg. Det blir brukt om «eigentransporten til stoff», at dei rører seg utan ytre hjelp.

Innan fysikk og kjemi nyttast diffusjon om spreiing av stoff i eit anna stoff, frå høg til låg konsentrasjon i væske eller gass, som når ein drope saft blir tilført vatn, når røyk frå ein skorstein løyser seg opp i luft, når lydar spreier seg, eller når lukt spreier seg i luft. Dette er eit resultat av den tilfeldige, termiske rørsla til molekyl. Når stoffet er jamt fordelt seier ein at det har «diffundert», noko som går raskare jo mindre molekyla er.

I organismen er den termiske rørsla høg ved normal kroppstemperatur, og vilkåra for god diffusjon best, idet oksygen, hormon, næringsstoff og avfallsstoff skal diffundere mellom organa i kroppen, celler og vev.

Diffusjon av væsker gjennom ein membran kallast osmose. Blanding av væsker som ikkje lett lèt seg blande kallast emulsjon. Spreiing av ljos blir kalla dispersjon.

Omgrepet diffusjon blir òg brukt om spreiing mellom menneske, som korleis allel-genet spreier seg ved forplantning, eller for å forklare utviklinga av ein epidemi. Spreiing av idear omhandlar korleis tankemåtar, teknologi, kultur og gjerne rykte blir spreidd og teke i bruk hos mennesket, samfunnsgrupper og kulturar, sjå diffusjon i kommunikasjon

Det ein veit om diffusjon i fysikk og kjemi blir òg freista brukt på nye område, som til dømes det å lage algoritmar som sikrar effektiv spreiing av meldingar til alle i eit nettverk. Dette vert kalla epidemisk ruting.

Sjå òg 
 Kinetisk teori
 Brownsk rørsle
 Osmose

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Diffusjon» frå , den 15. august 2012. 
 

 
Transportfenomen
Torsdag

Torsdag er dagen mellom onsdag og fredag. Han er kalla opp etter den norrøne guden Tor. 

Etter den europeiske standarden ISO 8601 er det torsdagane som avgjer kva nummer ei veke skal ha. Veke 1 er definert som veka som inneheld årets første torsdag.

I Storbritannia held ein som regel val på torsdagar. Dette skal ha blitt innført for å sikra høg deltaking; veljarar ville ha brukt opp vekeslønninga si, som blei betalt kvar fredag, og dermed vera edru og klare til å røysta.

Tilknytingar 
I den romerske kalenderen var dagen tileigna Jupiter, dies Jovis, noko som kan tyda på at Tor svara meir til den romerske herskarguden enn Odin gjorde. 

Innan hinduismen er torsdag guruvár, dagen til Guru, som i dette tilfellet er sanskritnamnet til planeten Jupiter. Opphavleg var den astronomiske tilknytinga til dagane i veka viktigare enn den religiøse.

Kjende torsdagar 
 Skjærtorsdag, ein del av påskeveka
 Helgatorsdag, eller Kristi himmelfartsdag

 
Vekedagar
Laurdag

Laurdag er den einaste dagen i veka som ikkje er kalla opp etter nokon gud eller himmellekam. I staden viser namnet til det ein brukte å gjera på denne dagen, nemleg å bada eller lauga seg. På andre språk er dagen gjerne kalla opp etter sabbaten, den jødiske kviledagen, eller den romerske guden Saturn. På maorispråket er han òg kalla vaskedagen, rahoroi.

Det er vanleg å halda val denne dagen i Australia, og på New Zealand er det den einaste lovlege valdagen.

Laurdag som heilagdag 
Laurdag er sabbatsdagen innan jødedommen, den opphavlege sjuande dagen, då Gud i følgje skaparforteljinga kvilte. 

For jødar markerer dermed laurdagen slutten på veka. For muslimar, som feirar fredag som heilagdag, er han derimot den første dagen i ei ny veke.

Laurdag som helgedag 
Kristendommen flytta kviledagen til sundag, og kristne arbeidde lenge på laurdagen. I nyare tid har ein gradvis utvida helga, slik at også laurdagen blei ein fridag. Ei stund hadde ein mellom anna halve skuledagar på laurdagar i Noreg, medan dagen no er heilt undervisingsfri.

Også før laurdagen blei ein fridag var det vanleg å slappa av eller festa på denne dagen, ettersom ein kviledag skulle koma etter. Laurdag er fortsatt ein viktig dag å halda festar på, medan norske ungar er vane med å eta laurdagsgodt på denne dagen.

Sjå òg 
 Baron Samedi, «Baron Laurdag», ein av gudane til dei døde i voodoo-religionen

Vekedagar