alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Morene

Morene (frå fransk moraine, opph. frå Savoie) er usortert lausmateriale avsett av ein isbre. Omgrepet kan visa både til slike landformer skapt av brear, og til jordartane inni dei, morenemasse eller morenematerial. Dette materialet er blitt teke med av ein bre og kan innehalda leire, silt, sand, steinar og større blokker.

Morenar blir lagt som striper, haugar eller langstrakte ryggar av morenemateriale i eller på ein isbre, og blir liggande att om isen forsvinn.
Dei blir danna ved at isbrear riv med seg stein frå underlaget og dessutan tek imot skredmasser frå bergskrentene omkring. Steinmaterialet følgjer med ismassene og blir liggjande igjen som botnmorene, midtmorene mellom to brea, sidemorene, endemorene eller daudismorene når isen smeltar. Ein særs stor endemorene blir gjerne kalla ra.

Morenemateriale dekker store dele av dei nedisa områda frå den siste istida og kan vere tettpakka, slik at det står med steile skrentar der kor bekkene har skore seg gjennom. I Østfold og Vestfold er morenematerialet av eit slikt omfang at det dominerer store delar av landskapet. 

Materialet manglar vanlegvis lagdeling, og dei einskilde steinane er lite runda og kan ha skuringsstriper. Ved nokre av landformene har det opphavlege morenematerialet likeve ha vorte sortert i sjøvatn og iselver, slik at det òg opptrer lagdelte og velsorterte avleiringer i dei.

Kvaliteten på morenemateriale som dyrkingsjord kjem an på korleis stein og leire er fordelt og kva slag berggrunn breane har samlamateriale frå. Morenar danna av berggrunn som inneheld lettforvitra stein som skifer og kalkstein gjev godt jordsmonn, slik ein til dømes finn i området mellom Mjøsa og Tyrifjorden.

Midtmorene
Ei midtmorene er ei langstrekt morene langs midten av ein isbre, parallelt med bresidene. Midtmorenen kan ligge anten oppå eller i breen. Midtmorener oppstår når to isbrear renn saman og sidebreane deira slår seg saman, eller ved erosjon frå ein bergknaus som stikk opp midt i breen. Ei midtmorene vil ligge att som ein rygg midt i dalen når isen er smelta bort.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Morene» frå , den 9. januar 2011.

Bakgrunnsstoff 

Glasiale landformer
Fernand Cormon

Fernand Cormon, opphavleg Fernand-Anne Piestre, () var ein fransk målar. I samtida var han ein kjend historiemålar i Frankrike, som oftast måla ut frå religiøse tema. Seinare vende han seg meir mot måling av portrett. Målarstilen hans vert rekna til den såkalla akademiske realismen. Han var både fødd og døydde i Paris, der han omkom i ei trafikkulukke.

Liv og gjerning 
Cormon byrja studere måling hos Jean-François Portaels i Brussel. I 1863 flytta han tilbake til Paris, der han vart elev hos Alexandre Cabanel og Eugène Fromentin. Han stilte i 1868 fyrste gongen ut i 'Salon de Paris'. I 1880-åra leia han sin private kunstskule. Mellom elevane hans, som fekk arbeida sine avviste av salongen ettersom dei hadde andre målsettingar og stilar enn det aksepterte, var Henri de Toulouse-Lautrec, Louis Anquetin, Eugène Boch, Émile Bernard og Vincent van Gogh.

I 1880 vart Cormon utnemnd til Æreslegionen. Han la då ut på reiser til Tunisia og Bretagne. Cormon vart i 1898 leiar på 'École nationale supérieure des beaux-arts' og medlem av 'Académie des Beaux-Arts'. Henri Matisse, som hadde vorte henta til skulen av Gustave Moreau, føregangaren til Cormon, måtte etter usemje med Cormon forlate lærarposten sin.

Cormon heldt heile tida fast på den akademiske stilen i kunstverka sine. Han spesialiserte seg på bibelske og forhistoriske scener. Dei er ofte haldne i mørke fargetonar, gjerne med ei skarpt lys på det sentrale i biletet. I det sju meter lange måleriet Caïn, som i 1880 var ein sensasjon på 'salongen', illustrerte han eitt av versa i La legende des siècles av Victor Hugo. Til dette verket arbeidde Cormon med kvar enkelt figur etter modell, samstundes studerte han funn gjort av arkeologisk forsking for å få dei rett utstaffert. Måleriet vart kjøpt av den franske stat og er i dag utstilt i Musée d'Orsay i Paris.

Bakgrunnsstoff
 Cormon bei artcyclopedia

Notar 

Denne artikkelen bygger på «Fernand Cormon» frå ,  den 9. januar 2011.  
 

Franske målarar
Jean Metzinger

Jean Metzinger () var ein fransk målar. Stilen hans utvikla seg frå neoimpresjonisme via fauvisme til analytisk kubisme.

Liv og gjerning
Etter fullført studenteksamen i heimbyen Nantes, reiste Metzinger tjue år gammal til Paris for å studere medisin. Etter eit tid avslutta han medisinstudiet, satsa i staden på å verte kunstmålar. Han vart kjend med målaren Robert Delaunay og diktaren Max Jacob og kom slik inn i krinsen rundt Guillaume Apollinaire. Sidan møtte han målarane i Bateau Lavoir, mellom anna med Georges Braque, Pablo Picasso og Juan Gris.

Metzinger gjorde seg etterkvart tankar om biletet som medium, og gav i 1910 ut skriftet Merknader om måleriet. Same året stilte han ut av sine verk i Salon des Indépendants, der han året etter stilte ut i lag med Delaunay, Albert Gleizes og Fernand Léger.

Ideane sine vidareutvikla Metzinger saman med Albert Gleizes, og i 1912 kom avhandlinga Du Cubisme. Boka vakte stor merksemd. På same tid var med å stifte Section d'Or, også kjent som 'Puteauxgruppa'. Han deltok på talrike utstillingar, slik som på Salon d'Automne i 1911 og 1913, Galerie de la Boétie i Paris 1912, Der Sturm i Berlin i 1913, Berthe Weil i Paris 1913 og Montross Gallery i New York i 1916.

Han deltok i krigsteneste under første verdskrigen. Etterpå flytta han tilbake til Paris, der han stort sett budde resten av livet. Unnataket var ein periode i Bandol under andre verdskrigen. 
Han døydde i Paris, 75 år gammal.

Stilutvikling
Metzinger var først oppteken av den neoimpresjonistiske målestilen, og laga mellom 1905 og -08 mosaikkliknande fargemønster. Desse var hans første kunstnariske høgdepunkt, og danna ein overgang til dei seinare kubistiske bileta. Verka syner stor sans for klar orden i bileta, noko som går   fram av korleis han konstruerte bileta sine.

Etterkvart vart bileta meir geometriserte og avdekker kontakten til Braque, Picasso og Gris. Allereie i arbeida frå året 1910 finn ein trekk som fører mot den analytiske kubismen. Frå 1920-åra og framover fjerna han seg noko frå kubismen.

Som representant for ein «degenerert målestil» vart han erklært entartet av naziregimet i Tyskland i 1937.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Jean Metzinger» frå , den 9. januar 2011.

Bakgrunnsstoff
 Metzinger in der ArtCyclopedia

Franske målarar
Folk frå Nantes
Målarar frå 1900-talet
Fauvisme
Neoimpresjonisme
Kubisme
Sildreslekta

Sildreslekta (Saxifraga) er ei planteslekt i sildrefamilien. Artane er fleirårige plantar med unntak av trefinger-, oslo- og skoresildre. Dei fleste veks på kalkrik grunn til fjells. Plantane har tjukke, oftast spreidde blad. Tjueto artar veks i Noreg.

Norske artar:
 Bergfrue (S. cotyledon)
 Hagebergfrue (S. hostii)
 Bergjunker (S. paniculata)
 Raudsildre (S. oppositifolia)
 Stivsildre (S. hieracifolia)
 Snøsildre (S. nivalis)
 Grannsildre (S. tenuis)
 Stjernesildre (S. stellaris)
 Grynsildre (S. foliolosa)
 Gulsildre (S. aizoides)
 Myrsildre (S. hirculus)
 Trefingersildre (S. tridactylites)
 Oslosildre (S. osloensis)
 Skoresildre (S. adscendens)
 Nyresildre (S. granulata)
 Knoppsildre (S. cernua)
 Bekkesildre (S. rivularis)
 Tuvesildre (S. cespitosa)
 Teppesildre (S. rosacea)
 Mosesildre (S. hypnoides)
 Skuggesildre (S. umbrosa)
 Pyrenearsildre (S. geum)

Kjelder
Johannes Lid: Norsk-svensk-finsk flora. Det Norske Samlaget, 1985.

Denne artikkelen bygger på «Bräckesläktet» frå ,  den 9. januar 2011.  
 

Planteslekter
Sildrefamilien
Skorpo i Tysnes

Skorpo er ei øy søraust for Tysnesøy i Tysnes kommune i Sunnhordland i Vestland fylke. Med eit areal på 8,8 km² er ho den tredje største øya i kommunen. Høgste fjelltoppane på øya er Kongshaug (229 moh.) og Laukhamarsåto (214 moh.).

Namnet 
Namnet kjem frå den største garden på øya, Skorpo. Ei oppskriving frå 1327 talar om øya som «Skorpuæy»; og frå same året og 1328 finn ein garden nemnd ved eigeforma «Skorpu». Namnet har truleg samanheng med det norrøne skarpr ('skvarp, kvass, ufruktbar') og det norske skorpa (yta på brødet).

Kjelder 

Øyar i Vestland
Geografi i Tysnes
Pilegrimsleia over Dovrefjell

Pilegrimsleia over Dovrefjell utgjer ein del av mellomaldervegen frå Oslo til Trondheim, og inngår i det moderne oppmerka nettet av turvegar som vert kalla pilegrimsleiene.

Det er ingen som veit når denne leia først vart tatt i bruk, men den har truleg blitt nytta så lenge det har vore folk i landet. Snorres kongesoger fortel at Harald Hårfagre (850-933) kom over her med ein stor hær på slutten av 800-talet. Snorre fortel: «No samla dei to frendane ein stor hær og for først til Opplanda og så nord gjennom Gudbrandsdalen og derifrå nord over Dovrefjell. Da han kom ned i bygda, let han drepe alle menn og brenne bygda.».
Pilegrimsferdene til Nidaros starta i 1030 då Olav den heilage vart drepen og heldt fram til ca 1536. Dronning Margrete av Danmark vart gift med Håkon Magnusson den 9. april i 1363, 10 år gamal, og fòr over fjellet til Nidaros i 1381.  Jul Feltman skriv i 1734: «foor Dronningen med sit Følge wild paa Dofrefield i et taaget Wejr og kom endelig ned gjennem en Dal imellom Rise og Lo, som derfor endnu kaldes Dronning-Dalen». Fjellposten 23. februar 1907: «Den ældste vei over Dovrefjeld gik fra Gautaaen (søndenfor Hjerkinn), øst om Knutshø, fremover Risberget og ned til Rise».

På den siste del av turen ved garden Trengen passerer ein eit gamalt gravfelt frå ca. år 400 eller eldre. I Trengenområdet er det ein lokalitet med Svartkurle som er ein truga planteart. Herifrå kan vi sjå over dalen til garden Lo som Håkon Håkonson kjøpte og bygde kongsgard, veitslehall og kapell på i ca. 1260.

Pilegrimsferda til Olav den heilages skrin i Kristkyrkja i Nidaros kom i gang like etter at han døydde i 1030 og heldt fram heilt fram til reformasjonen i 1530. Mykje av trafikken gjekk over Dovrefjell.
Pilegrimsleia er dag merkt frå Oslo langs gamle pilegrimsstigar fram til Nidaros.

Dovrefjell nasjonalpark, Knutshøene, Drivdalen og Vinstradalen er internasjonalt kjente for sitt rike plante- og dyreliv. Den kalkhaldige fjellgrunnen gir næring til eit rikt utval av artar. Sjeldne plantar som Dovrefjellvalmue, Reinrose, Mogop, Oppdalssildre og Norsk malurt trivst godt her. Fleire sjeldne plantar har overlevd siste istid og må reknast som nasjonalskattar.

På Dovrefjell finn ein Europas best bevarte villreinstamme, men kongen på Dovrefjell er moskusfeet. Det er gjort funn av bein som syner at det levde moskusfe her i forhistorisk tid, og i 1932 vart ti dyr gjeninnført frå Grønland. Det er òg mogleg å få eit glimt av ein fjellrev eller jerv som held til her. Av fuglar som ein kan sjå på Dovrefjell kan ein nemne fjellrype, fjellvåk og kongeørn.

Historiske vegar i Noreg
Pilegrimsruter
Dovrefjell
Maigullslekta

Maigullslekta (Chrysosplenium) er ei planteslekt i sildrefamilien. Medlemane er små og fleirårige vårplantar med runde eller nyreforma blad og veike gjennomskinlege stenglar, kvithåra på den nedre delen. Flat blomsterstand med breie kortskafta dekkblad. Firetalsblomster med enkelt gulgrønt blomsterdekke. Tre artar veks i Noreg.

Norske artar:
 Vanleg maigull (C. alternifolium)
 Dvergmaigull (C. tetrandrum)
 Kystmaigull (C. oppositifolium)

Kjelder
Johannes Lid: Norsk-svensk-finsk flora. Det Norske Samlaget, 1985.

Denne artikkelen bygger på «Milturt» frå ,  den 9. januar 2011.

Bakgrunnsstoff

Planteslekter
Sildrefamilien
Jåblom

Jåblom er ei plante i jåblomslekta i plantefamilien Celastraceae. Arten har ei sirkumpolar utbreiing. Planta er fleirårig og kring 20 cm høg. Blada er snaue og hjarteforma med kvit prikk i spissen. Jåblom har snau stengel utan eller med eitt sitjande blad. Han har skålforma kvit blomster. Fem av mjølberarane er blitt til flika organ der kvar flik endar i ein gulgrøn glinsande kjertel. Planta blomstrar kring juli månad på grasmyr, enger, strandenger, mest på kalkrik grunn. 

Jåblom finst gjennom heile Noreg. Han er funnen opp til 1750 m i Jotunheimen.

Kjelder

Svensk Wikipedia.
Johannes Lid: Norsk-svensk-finsk flora. Det Norske Samlaget, 1985.

Viltveksande plantar i Noreg
Jåblomslekta
Celastraceae
Eysteinkyrkja

Eysteinkyrkja er ei kyrkje bygd i ein vifteplan frå 1969. Kyrkja ligg på Hjerkinn i Dovre kommune, Innlandet fylke.

Kyrkja har namn etter Kong Eystein, som lèt bygge den første kyrkja her tidleg på 1100-talet. Kyrkja har berre delvis funksjonar som kyrkjelydskyrkje. Ho tener òg som møtestad for dei tre fylka som møtest på Hjerkinn, og som pilegrimskyrkje på Pilegrimsleia over Dovrefjell.

Kyrkja er teikna av Magnus Poulsson, som døydde 11 år før ho stod ferdig. Ho vart vidareført av sonen Anton Poulsson.

Bakgrunnsstoff 
 
 Digital forteljing av Marit Kjerksrud Amundsen i Digitalt fortalt
 

Kyrkjer i Dovre
Magnus Poulsson
Kulturminne i Dovre
Norske kyrkjer frå 1969
Kyrkjer i Nord-Gudbrandsdal prosti
Jåblomslekta

Jåblomslekta eller Parnassia er ei planteslekt i spolebuskfamilien. Ein art veks i Noreg.

Norsk art:
 Jåblom (P. palustris)

Systematikk 
Jåblomslekta har historiske vore plassert i sildrefamilien (Saxifragaceae). I nyare tid har slekta vorte plassert i både spolebuskfamilien (Celastraceae) og i ein føreslått eigen familie, jåblomfamilien (Parnassiaceae).

Kjelder

Svensk Wikipedia.
Tysk Wikipedia.
Dansk Wikipedia.
Engelsk Wikipedia.
Johannes Lid: Norsk-svensk-finsk flora. Det Norske Samlaget, 1985.

Planteslekter
Spolebuskfamilien
Fokstumyra naturreservat

Fokstumyra naturreservat er eit naturreservat i Dovre kommune rett nord for Dombås. Naturreservatet har ramsarstatus, på grunn av sin betydning for trekkfuglar.

Området vart freda så tidleg som i 1923, som en reaksjon på at Dovrebanen hadde påverka eit tidllegere bortimot urørt naturområde; fredninga vart oppgradert til naturreservat i 1969. Fokstumyra er dominert av myrer, og ligg 940–960 m over havet, rett under skoggrensa. Den første fredninga omfatta 7,5 km², dette vart utvida til 18,2 km² i 2002.

Bakgrunnsstoff 
 nasjonalparker.org pdf

Ramsarstader i Noreg
Naturreservat i Innlandet
Verneområde i Innlandet
Skipingar i 1923
Geografi i Dovre
Fauna

Fauna viser til dyrelivet som finst i eit avgrensa område og/eller i eit avgrensa geologisk tidsrom. Omgrepet svarer til flora i botanikken. Som «flora» kan «fauna» også brukast om oppslagsverk som gjev eit slikt avgrensa oversyn over dyr. Ordet blei først brukt slik i Fauna Suecica av Carl von Linné i 1747.

Ordet kjem frå den romerske gudinna Fauna, som stod for jord og grøde, og er knytt til guden Faunus og skapningane faunar. Alle desse namna er avleidde av den greske guden Pan.

Sjå òg 
 Pattedyr i Noreg

Bakgrunnsstoff

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Fauna» frå ,  den 17. januar 2011.  
 

Zoologi
Økologisk terminologi
Flora i botanikken

Flora er eit omgrep innan botanikken for plantar som veks i eit avgrensa område. Det blir også brukt som namn på oppslagsverk med oversyn over ein viss flora. Innan zoologi blir fauna nytta med ei liknande tyding for dyr i eit visst område.

Ordet flora kjem av latin for 'blomster' og var namnet på ei romersk blomstergudinne.

Bakgrunnsstoff
 Den virtuella floran  - søkbar database med plantebilde og namn på fleire språk

Kjelder

Botanikk
Økologisk terminologi
Svein K. Løndal

Svein Kjetilsson Løndal () var ein hardingfelespelar og plassemann frå Tuddal i Telemark. Han var far til Olav, Kjetil og Einar Løndal.

Løndal var frå garden i Tuddal med same namn. Sjølv var han husmann på plassen Ekslid i heimbygda og spelmann av gammal spelmannsætt. Han var kjend for sitt stilreine spel, vann fleire premiar.

Notar

Kjelde 
 Norsk Allkunnebok. VIII. bandet, 1957

Litteratur 
 O. J. Rui:Svein Løndal, 1954

Norske folkemusikarar
Folk frå Hjartdal
Naturhistorie

Naturhistorie er ei samnemning for dei faga som studerer naturen, slik som geologi, botanikk og zoologi. Nemninga blir dels nytta for å beskrive interessefelta til tidlegare tiders naturforskarar (dvs. før midten av 1800-talet), men òg for å beskrive formålet med dei naturhistoriske musea. Naturhistorie blir dermed den delen av den moderne naturvitskapen som handlar om innsamling og systematisering av objekt som plantar, dyr og berggrunnsprøver. 

Omgrepet naturhistorikar, i den grad det blir brukt i norsk, betegner tidllegare tiders naturforskarar som studerte desse temaa og som i dei fleste tilfelle, var interessert i og kompetente innanfor alle greiner av naturhistoria. Desse tidlegare tiders naturhistorikarar, hadde berre unnataksvis stillingar innanfor naturhistorie: nokre var teologar som Gunnerus (eller forsåvidt Darwin), medan andre var medisinarar som Printz (eller Linné). I tillegg har ein dei som ikkje hadde noko særleg utdanning innanfor desse tema i det heile, som f.eks. Havaas (eller Wallace).

Naturvitskap
Gregar O. Nordbø

Gregar Olsson Nordbø () var ein norsk lærar, gardbrukar og folkeminne- og folkemusikksamlar frå Bø i Telemark. Han var far til folkeminnegranskaren Halvor G. Nordbø.

Nordbø avla lærarskuleeksamen i 1875 og var frå 1876 lærar i heimbygda i femti år. Samstundes dreiv han farsgarden frå 1889. Dessutan organist i tjue år. Han samla mykje lokalt sogestoff, mellom anna om lag 150 slåttar og folketonar. Deltok som domar på kappleikar.

Kjelde 
 Norsk Allkunnebok. VIII. bandet, 1957

Norske folkemusikksamlarar
Folk frå Bø i Telemark
Indremisjon

Indremisjon er misjonsarbeid i eige land til motsetnad til ytremisjon, som er (støtte til) misjonsverksemd i andre land/verdsdelar. Det organiserte indremisjonsarbeidet i Noreg kan førast attende til ei indremisjonsforeining som Gustav Adolph Lammers skipa i Skien i 1853. I Noreg finst fleire indremisjonsorganisasjonar innanfor Den norske kyrkja: 

 Indremisjonsforbundet (tidl. Det Vestlandske Indremisjonsforbund (DVI))
 Det norske lutherske Indremisjonsselskap (no: Normisjon)
 Kirkens Bymisjon (tidl. Oslo Indremisjon)

<small>Denne artikkelen byggjer på «Indremisjon» henta frå Wikipedia på bokmål 10. januar 2011.

Norsk misjonsverksemd
Indremisjon
Kristen misjon
Norske religionsorganisasjonar
Kim Yong-sam

Kim Yong-sam () var ein sør-koreansk politikar og demokratiforkjempar som sat som president i Sør-Korea frå 1993 til 1998. Han var den fyrste demokratisk valde presidenten etter ei rekkje diktatur som starta med Syngman Rhee, og sat som president i i éin periode. Før dette var Kim Young-sam opposisjonsleiar i over tretti år, og ein av dei mektigaste rivalane til Park Chung-hee.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Kim Young-sam» frå ,  den 16. januar 2011.

Bakgrunnsstoff 
 Museum for Kim Yong-sam

Sørkoreanske politikarar
Sørkoreanske presidentar
Aleksander III av Skottland

Aleksander III () var konge av Skottland frå 1240 til 1286. Han er òg kjend som «Aleksander den strålande», og er rekna som ein av dei største kongane av  Skottland.

Aleksander blei fødd ved Roxburgh som son av Aleksander II og den andre kona hans, Marie de Coucy. Han blei krona som åtteåring då far hans døydde 6. juli 1249. Kroninga fann stad 13. juli 1249 ved Scone Abbey i Pertshire.

Kongen døydde uventa av eit fall frå hest utan å ha nokon mannleg arving. Hans død førte til langvarig strid om kongsmakta og uro i Skottland.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Aleksander III av Skottland» frå ,  den 10. januar 2011.  
 

Skotske regentar
Huset Dunkeld
Folk frå Scottish Borders
David I av Skottland

David I, kjend som «Helgenen» (The Saint), () var konge av Skottland frå  1124 til 1153. Han var den yngste av seks sønner av Malcolm Canmore og Den heilage Margaret. David inviterte det normanniske riddarvesenet til Skottland, introduserte normannisk lovverk, reorganiserte institusjonane, oppretta kongelege burghar for å oppmuntra handel med utlandet, prega mynter og gav store gåver til kyrkja.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «David I av Skottland» frå ,  den 10. januar 2011.  
 

Skotske regentar
Huset Dunkeld
Mellomengelsk

Mellomengelsk (eng. Middle English) viser til språksteget til engelske språk frå om lag byrjinga av 1100-talet til slutten av 1400-talet. Perioden tok til noko etter dei fransktalande normannarane erobra England i 1066, og ende med at Chancery-standarden, ein variant av London-engelsk, byrja spreia seg. Mellomengelsk fortrengde gammalengelsk eller angelsaksisk. Språket ein brukte i England etter mellomengelsk og fram til rundt 1650 er kjend som tidleg moderne engelsk.

Bakgrunnsstoff 
 The Middle English Grammar Corpus (MEG-C) 
 Nyheter ved UiS: Unik tekstsamling lanseres 
 Forskning.no: Detektivar i gammal engelsk , omtale av The Middle English Grammar Project (MEG) ved Universitet i Stavanger
 Forskning.no: Løste gammel ordgåte , norsk forskning korrigerte Oxford English Dictionary

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Mellomengelsk» frå ,  den 10. januar 2011.  
 

 
Engelsk språk
Norrøn-gælarar

Norrøn-gælarar viser til folk av norrønt og gælisk opphav som dominerte store delar av området rundt Irskesjøen og vestlege Skottland i mellomalderen. Det blei danna ved at skandinaviske innvandrarar blei tekne opp i den gæliske kulturen i Skottland og Irland. Så tidleg som på 800-talet fann det stad giftarmål mellom innfødde gælarar og skandinavar, som tok til å bruka det gæliske språket og andre skikkar, til dømes klesdrakt. Mange gjekk også over frå den norrøne gudetrua og lèt seg døypa som kristne. Blant høgare lag i folket heldt likevel mange ved lag norrøne namn og var medvitne sitt nordiske opphav.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Norrøn-gælere» frå , den 10. januar 2011. 
 

Irsk historie
Skotsk historie
Norrøn tid
Isle of Man
Orknøyane
Shetlandsøyane
Norrøn tid i Storbritannia
Norrøn tid på Irland
Ulens kvintett

Ulens kvintett var ei norsk gammaldansgruppe, som kom fra Sel og Folldal. Namnet kjem av orkesterleiaren sitt etternamn.

Mannskap 
 Øystein Ulen - trekkspel
 Kjell Grothe - trekkspel
 Jan Moen - trekkspel
 Arild Plassen - fele
 Magne Bø - fele
 Olav Juvshoel - fele
 Even Svelstad - fele
 Jan Haugstulen - gitar
 Øyvind Grindstuen - bassgitar/kontrabass

NB! Detter er eit samandrag av nokre av utøvarane. Alle var ikkje del av gruppa likt.

Utgjevingar 
 Elvesøg (1987) 
 Lugume leikje (1988) 
 Selsbrure (1991) 
 Gjensynsglede (2002)

Utmerkingar 
 1986 Gull på Landsfestivalen i Gamaldansmusikk, Førde
 1987 Gull på Landsfestivalen i Gamaldansmusikk, Heimdal
 1988 Gull på Landsfestivalen i Gamaldansmusikk, Vinstra
 1991 Sølv på Landsfestivalen i Gamaldansmusikk, Vågå
 ''1992 Gull på Landsfestivalen i Gamaldansmusikk, Geilo

Norske folkemusikkgrupper
Sel kommune
Folldal kommune
Flintlås

Flintlås er ein mekanisme som blir brukt til å avfyre eit skytevåpen.

Flintlåsen er ei vidareutvikling av snapplåsen og blei laga av den franske våpensmeden Marin de Bourgeoys ved byrjinga av 1600-talet. Flintlåsen var den mest brukte mekanismen fram til 1830, då perkusjonslåsen blei oppfunnen.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Flintlås» frå ,  den 10. januar 2011.  
 

Tidlege skytevåpen
Ripsslekta

Ripslektas, Ribes, er ei planteslekt i ripsfamilien, Grossulariaceae. Medlemene er buskar med mange greiner frå grunnen. Dei har handnerva blad og små grøne eller raudlege blomstrar i klase. Desse har fem begerblad, fem kronblad og to griflar. Fire artar veks vilt eller forvilla i Noreg.

Norske artar:
 Stikkelsbær (R. uva-crispa). Dyrka plante som finst forvilla.
 Solbær (R. nigrum). Dyrka plante som finst forvilla.
 Villrips (R. spicatum). Viltveksande slektning av hagerips.
 Alperips (R. alpinum). Viltveksande slektning av hagerips.

Andre artar:
 Blodrips (R. sanguineum)

Kjelder 

 Svensk Wikipedia.
 Johannes Lid: Norsk-svensk-finsk flora. Det Norske Samlaget, 1985.

Bakgrunnsstoff
Plantar i Noreg
Ripsfamilien