Stridsvognsvæpning

Stridsvognvæpning består av eit hovudskyts, til vanleg ein kanon, og sekundære våpen som maskingevær og røykgranatkastarar.

Hovudskyts

Kanona 
Alle moderne stridsvogner er væpna med ein kanon.  Stridsvognkanonar er dei mest grovkalibra direkteskytande våpen i bruk i landstridføring, viss ein ser bort frå nokre artillerivåpen.  Sjølv om kaliberet ikkje har gått opp vesentleg sidan andre verdskrig så er moderne stridsvognkanonar teknisk overlegne.  Dei vanlegaste kalibera er 120 mm for vestlege stridsvogner og 125 mm for tidlegare austblokk-materiell.  Dei fleste stridsvognkanonar i dag er glattløpa, med kanonane til britiske og indiske styrkar som nemneverdige unntak.

Dei første stridsvognkanonane vart utvikla frå lette artillerikanonar.  Dei hadde låg utgangsfart på granaten, og avfyrde høgeksplosive granatar.  Detta var tilstrekkeleg for rolla stridsvogner hadde under første verdskrig, nemleg å støtta infanteriet.  Denne tankegangen var rådande til eit stykke ut i mellomkrigstida.

I 1930-åra byrja to klasser av stridsvogner å utkrystalliserast.  Infanteristøttevogna som heldt på sitt klassiske skyts, men ei ny klasse vogner som skulle kjempa mot andre stridsvogner dukka òg opp.  Britane kalla desse cruiser tanks.  Ved utbrotet av andre verdskrig hadde desse rundt 37 mm hovudskyts.  I løpet av krigen vart det naudsynt med stadig kraftigare og kraftigare kanonen, og kaliberet auka frå 37 mm gjennom 50 og 75 mm opp til rundt 90 mm mot slutten av krigen.  Løpa vart òg lengre og lengre for å gje prosjektila naudsynt utgangsfart.

Etter krigen var kalibrar frå 90 til 115 mm einerådande, før 120 og 125 mm kanonar vart vanlege frå 1970-talet.  Infanteristøttevogna og både dei leitte og dei tunge stridsvognene forsvann, og igjen stod det som tidlegare var den middeltunga stridsvogna, no einerådande.  Fleire faktorar bidrog til at utviklinga hadde slakka av.  Ein faktor var stadig betre ammunisjon, og ein anna var at mengda pansring på stridsvogner ikkje følgde same utvikling som tidlegare.

Nesten alle stridsvognkanonar hadde rifla løp, før Sovjetunionen, Tyskland og USA på 1960-talet utvikla glattløpede kanonar.  I dag er nesten alle stridsvognkanonar glattløpede.

Ammunisjonen 

Kanonen kan fyra av fleire ulike typar ammunisjon.  Dei vanlegaste i dag er pilammunisjon og høyeksplosive granatar.  Pilammunisjon består av ein penetrator med mindre kaliber enn løpet, og eit prosjektilhylster kalla sabot rundt denne.  Penetratoren består av eit svært hardt stoff, vanlegvis utarma uran eller wolframkarbid, og er spiss og stabilisert i flukt av finnar. Pilammunisjon vert omtalt som regel som kinetisk ammunisjon eller APFSDS, eit akronym for Armour-Piercing, Fin-stabilised, Discarding Sabot. Eksplosive granatar vert delt som regel mellom HEAT (High Explosive Anti Tank), som byggjer på hulladningsprinsippet, og HEP (High Explosive Plastic) som inneheld ei mengd plastisk sprengstoff som vert detonert ved treff. Sistnemnde brukast som regel mot harde mål som bunkerar, som for det meste er laga av andre materialar enn metall.

Sekundærskyts 
Vanlegvis ber stridsvogner andre våpen for forsvar mot infanteri eller fly.  Oftast er dette ein 7,62 eller 12,7 mm maskingevær montert koaksialt langs hovudvåpenet. Eit par franske stridsvogner (AMX-30 og AMX-40) har brukt ein 20 mm maskinkanon her.  I tillegg har mange stridsvogner eit maskingevær for vognkommandøren eller laderen på taket av tårnet.  

Amerikanske og russiske 12,7 mm eller 14,5 mm maskingevær er òg i stand til å kjempa mot lettpansrede køyretøy på kort hold.

Nokre stridsvogner har vorte bygd om til spesialroller og har hatt uvanleg bevæpning slik som flammekastere, rakettkastarar eller korthold sitt bombekastere.  I den tidlegare østblokken vart fleire vogner utstyrt med høvet for å fyra panservernsmissil gjennom løpet på kanonen.  Detta var for å auka rekkjevidda, då hovudskytset ikkje kunne skyta presist ut til dei avstandane eit missil kunne.

Sikter og eldleiing 
I byrjinga vart våpena sikta gjennom enkle optiske sikter.  Avstandar vart i byrjinga estimert, nokon gonger med hjelp av siktet.  Seinare vart stereoskopiske avstandsmålarar introdusert, og desse vart verande standard fram til laseravstandsmålar vart innførd.  Presisjonen var ikkje så god, og skyting under rørsle var praktisk umogleg.

Moderne stridsvogner har ei rekkje system for å få til meir presis beskytning og kunne skyta medan vognen er i rørsle.  Gyroskop stabiliserer løpet på kanonen, det vil seia at det automatisk vert kompensert for vognens rørsler.  For skytteren ser det ut som om kanonen ligg stille i tilhøve til målet, medan vognen rører seg.  Under andre verdskrig hadde ein stabilisering berre i horisontalplanet, men mot slutten av krigen og etterpå vart stabilisering i fleire plan raskt standardutstyr. Moderne stridsvogner stabiliserer hovudsiktet til skyttar, og "tvingar" kanonen til å følgja rørslene til siktet. Dette gjev ein mykje betre stabilisering enn tidlegare stabilisering, som prøvde å stabilisera sjølve kanonen.

Sensorar og datamaskiner hjelper til med avstandsmåling og sikting, med faktorar som lufttemperatur, luftfukt, temperaturen til kanonen, farten til stridsvogna og kor slite løpet er.

Nattsikter av ulikt slag gjer òg stridsvogna i stand til å kjempa om natta.  Under andre verdskrig kom dei første nattsiktene.  Disse bestod av infrarøde lyskastere og sensorar.  Infrarødt lys er usynleg for det menneskelege auget, men med sensoren kunne ein bruka lyskasteren til å sjå målet.  Ulempen er at straks fienden har ein infrarød sensor, så synst den som brukar lyskasteren svært godt i terrenget.  På 1970-talet vart passive termiske sikter vanleg, altså eit sikte som ser varmestråling utan at ein treng ein infrarød lyskilde.  I dag er ein kombinasjon av lysforsterkere og termiske sikter vanlege på stridsvogner.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Stridsvognsvæpning» frå ,  den 25. oktober 2018.