alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Guineastraumen

Guineastraumen er ein langsam, varm havstraum som flyt austover langs kysten av Guinea i Vest-Afrika. Han har ein del likskap med Den ekvatoriale motstraumen i Indiahavet og Stillehavet.

Posisjonen, utstrekninga og styrken varierer gjennom året og er sterkast og mest utbreidd om sommaren. Guineastraumen går inn i Guineabukta frå vest mot aust, men heldt seg alltid nord for ekvator. Den sørlege grensa er i Guineabukta om lag 3 ºN. Straumen kan enkelte stader kome opp i eit par knop og djupna varierer frå 100 til 150 meter.

Kjelder

Havstraumar i Atlanterhavet
Guyanastraumen

Guyanastraumen er ein havstraum utanfor austkysten av Sør-Amerika. Sørekvatorialstraumen delar seg i ei sørleg og ei nordleg grein når han nærmar seg austspissen av Sør-Amerika, Cabo de São Roque. Den nordlege greina går nordvestover utanfor kysten av Sør-Amerika heilt Dei små Antillane og vert kalla Guyanastraumen. Han får tilført ein del fersvatn frå sør og av vatn frå Nord-Atlanteren frå nrod. Straumen er stundom ganske sterk, men ikkje særleg djup med ei djupne på om lag 100 m.

Straumen som går sørover frå der Sørekvatorialstraumen deler seg er Brasilstraumen.

Kjelder

Havstraumar i Atlanterhavet
Flyulukka i Jaroslavl

Flyulukka i Jaroslavl fann stad 7. september 2011, då eit Yakovlev 42D passasjerfly på veg til Minsk i Kviterussland styrta nær Jaroslavl i Russland. Flyet hadde heile ishockeylaget frå Lokomotiv Yaroslavl frå Kontinental Hockey League (KHL) ombord som skulle byrje 2011-12 sesongen i KHL.

Alle spelarane i klubben døydde i ulukka. Flyet tok fyr og styrta kort tid etter at det hadde teke av, vel fire kilometer frå Tunoshna lufthamn. Teknikaren til flyet, Aleksandr B. Sizov, var einaste overlevande.

Spelarane ombord var frå Russland, Kviterussland, Latvia, Tyskland, Tsjekkia, Slovakia og Sverige.

Personar ombord

Omkomne leiarar

Omkomne spelarar

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Flystyrtet i Jaroslavl 2011» frå ,  den 8. september 2011.  
Denne artikkelen bygger på «Flygolyckan i Jaroslavl 2011» frå ,  den 8. september 2011.  
aviation-safety.net 
 

Flyulukker i Russland
Flyulukker i 2011
Jaroslavl oblast
2011 i Russland

simple:Lokomotiv Yaroslavl#2011 plane crash
Sandvik Camping

Sandvik Camping er ein campingplass som ligg i ein gammal frukthage i Gaupne, inst i Sognefjorden. Der er det både høgstandard-hytter og enkle campinghytter, resepsjon og pizzeria. Campingplassen ligg midt mellom tre nasjonalparkar: Jostedalsbreen, Breheimen og Jotunheimen. Frå hyttene ser ein delar av Jostedalsbreen.

Sandvik Camping er ein del av PlusCamp og er med i Sogn fruktrute.

Bakgrunnsstoff 
 

Samferdsle i Luster
Byggverk i Luster
Turisme i Vestland
Friluftsliv i Vestland
Campingplassar i Noreg
Harald Sverdrup

Harald Sverdrup () var ein norsk lyrikar, og blant dei leiande i etterkrigslitteraturen.

Bakgrunn og arbeid 
Sverdrup debuterte i 1948 med diktsamlinga Drøm og drift. Men både denne samlinga og den neste, Evigbyggende Babel, er relativt uferdige. Ikkje før med den tredje samlinga si Han finner sin elskede (1953) framstod Sverdrup som ein moden og formsikker lyrikar. Det er difor rimeleg å handsame han saman med dei «eigentlege» 50-årsdebutantane.

Harald Sverdrup var ein vitalist og livsdyrkar, og ein av dei mest intense lyrikarane i norsk etterkrigslyrikk.

Sverdrups poesi er prega av ein varm erotikk, og av kunnskap om og kjærleik til naturen. Med eit frodig biletspråk skriv Sverdrup om erotikk og politikk. Eit tema som står svært sentralt i dikta hans, er den brutale rovdrifta på naturen. Med humor, sarkasme og ikkje minst ironi går han til åtak på samfunnsutviklinga i atomalderen. Han åtvarar mot omsynslaus utnytting av naturen og mot faren for å utslette kloden ved bruk av atomvåpen.

Songane «Drikkevise», «Jeg vil bli keiser» og «Sjømannsvise» på Alf Cranners album Rosemalt sound frå 1967 er basert på tekster av Harald Sverdrup.

Harald Sverdrup budde og arbeidde i mange år i Stokke i Vestfold. Han var far til smykkekunstnaren og songaren Elfi Sverdrup.

Bibliografi 
 Drøm og drift (1948)
 Evig byggende Babel (1949)
 Han finner sin elskede (1953)
 Syngende natt (1955)
 Sankt Elms ild (1958) 
 Snurrebassen og andre tøysevers (1958)
 Isbjørnfantasi (1961)
 Sang til solen (1964)
 Negeren og solsikken (1965) (Reisebok)
 Hvem er du. Utvalgte dikt (1966, 1971)
 Paradisets barn (1968) (Roman)
 Farlig vind (1969)
 Fredløse ord (1971)
 Kjærlighet. Kjærlighetsdikt (1973)
 Grønn kalender (1974)
 Isbjørn. En ishavsberetning for barn og voksne (1976)
 Gamle Louis og andre dikt (1976)
 Norsk naturkalender. Naturnotater og fortellinger for ungdom (1977) 
 Blant grekere. Epistler fra Hellas (1978) (med Gunnar Bull Gundersen)
 Fugleskremsel (1980)
 Gokstadskipet. Et langdikt om et langskip (1980)
 Vårt trygge liv - krigsnotater (1982)
 Samlede dikt 1948-1982 (1983)
 Gutten og fuglen (med tegnspråk for døve barn) (1984)
 Lysets øyeblikk. Erotiske dikt og utrygge fredsnotater (1985)
 Slips i tretoppen. Barndomserindringer (1987)
 Tranene danser (1989)
 Solhest i berget (1999) 
 Samlede dikt 1948-1991 (2000)

Prisar og utmerkingar (utval) 
1959 – Mads Wiel Nygaards legat
 Vestfold fylkeskommunes Kunstnerpris i 1976

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Harald Sverdrup» frå ,  den 8. september 2011. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff 
 Digitaliserte bøker av Harald Sverdrup hjå Nasjonalbiblioteket
 Harald Sverdrup Dag og Tid: Omtale
 Digital kopi av Tom Lotheringtons Med solen ytterst i nebbet- : en bok om Harald Sverdrup (1998)

Norske lyrikarar
Norske forfattarar av erindringsbøker
Vinnarar av Kritikerprisen
Vinnarar av Doblougprisen
Folk frå Vestvågøy
Innlandsis

Innlandsis er ein isbre som dekker eit kontinent. Ein vanleg definisjon av innlandsis er isbrear som dekkjer eit areal på meir enn 50 000 km². Det er i dag to iskapper i denne storleiksordenen på jorda - Antarktis og Grønlandsisen. Under den siste istida var det ytterlegare to; Weichsel-isen som dekte mykje av Nord-Europa og nordlege Sibir, og Patagonia-isen som dekte den sørlege delen av Sør-Amerika. Grønlandsisen var då ein del av den store Laurentide-isen, som dekte Canada og dei nordlegaste delane av USA.

Ein innlandsis er tjukk omkring isskiljet inne på breen, og spreier seg utover med tyngdekrafta. Masse flyt frå isskiljet mot kanten, der han smeltar til overflatevatn eller kalvar av som isfjell i havet eller innsjøar. Innlandsisen flyt utover ved at han blir deformert eller ved at han sklir på underlaget, som er smurt av smeltevatn. Temperaturen i botnen av breen er relativt høg på grunn av varme som er tilført frå det indre av jorda (geotermisk varme). Farten på isen mot underlaget avheng av om det finst sediment som lett deformerast, av ruheita på underlaget, så vel som av tilførsel og fordeling av vatn. Isstraumane er ofte kanalar av raske straumar inne i eit isdekke som elles rører seg mykje saktare.

Is som flyt ut mot kysten heng ofte fast som ein del av innlandsisen og dannar ein isbrem eller shelf-is. Ein isbrem flyt utover på grunn av sin eigen tyngde, og blir tilført masse i form av snø og innstraumande brear. Ein isbrem mister masse ved kalving av isfjell frå isfronten og smelting på undersida.

Respons på klimaendringar 
Som ved isbrear generelt minkar innlandsisen som følgje av varmare klima, og aukar som ein respons på avkjøling. Volumet av innlandsisen på Grønland tilsvarar 7 meter auka havnivå, og isen i Antarktis svarar til omtrent 57 meter stigning i havnivået. Paleodata indikerer at store delar av ein, eller begge, innlandsisane truleg har smelta i fortida. Likevel viser iskjerneprøvar at ingen av innlandsisane har vore heilt borte i løpet av dei siste ein million åra.

Innlandsisen kan reagere på endringar i miljøet på svært lang tidsskala, og av dette følgjer at framtidige endringar vil kunne skje frå den pågåande globale oppvarminga. Det kan ta meir enn 10 000 år for ei oppvarming på overflata å nå ned til botnen av isen og endre temperaturen der. Farten til isen over store område blir òg forandra sakte som ein respons på endringar i forma og i overflatetemperaturen. Store endringar i farten kan likevel skje raskt i is-straumar og brear som strøymer ut av innlandsisen ved auka tilførsel av smeltevatn under isen, eller ved endringar i isbremmen desse endar opp i.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Innlandsis» frå , den 8. september 2011. 
 

Glasiologi
Ismassar
Jan Økland

Jan Økland () er ein norsk ferskvassbiolog. 

Han var dosent og seinare professor frå 1972 til 2001 ved Universitetet i Oslo. Saman med kona Karen Anna Økland gjorde han omfattande undersøkingar i forskjellige regionar i Noreg. Særleg registrerte dei muslingar, sniglar og andre dyregrupper knytte til vassbotnen. 

Økland har skrive fleire bøker. Saman med kona skreiv han mellom andre dei populærvitskaplege bøkene Vann og vassdrag bind 1–4 (1995–99) og Oslo rundt langs vann og vassdrag – økologiske vandringer (2. utg. 2004).

Kjelder

Norske biologar
Vitskapsfolk frå Oslo
Norske biologiprofessorar
Norske sakprosaforfattarar
Professorar ved Universitetet i Oslo
Kame

Kame (uttale keim, av skotsk came, som tyder «kam») er uregelmessige haugar og ryggar i terrenget, laga av isbreavsetningar sortert av breelvane. Dei er gjerne avsette i fordjupingar og hol i isen under nedsmeltinga etter den siste istida.

Kamer kan opptre saman med daudisgroper og danna landskap av haugar og hol. Det geologiske omgrepet kame blei først brukt av Thomas Jamieson i 1874.

Kjelder

Sjå òg
 Drumlin
 Esker
 Morene

Glasiologi
Skotske ord og uttrykk
Oligomiktisk

Oligomiktisk er eit omgrep nytta om innsjøar der vassmasasne sjeldan har fullsirkulasjon, og er slike sirkulasjonar skjer uregelmessig. 

Ferskvatn har størst tettleik ved 4 ºC, og når overflatevatnet vert avkjølt eller oppvarma til denne temperaturen, vil det byrje å søkke nedover i vasslaga og medføre sirkulasjon. Oligomiktiske innsjøar har temperaturar godt over 4 ºC gjennom heile vassmassen, og fullsirkulasjonar skjer derfor berre under unormalt kaldt vêr. Slike innsjøar er vanlege i låglandet i fuktige, tropiske strøk.

Sjå òg
Meromiktisk

Kjelder

Innsjøar
Limnologi
Secchiskive

Ei secchiskive er ei kvit eller kvit/svart metallskive som vert nytta til å avgjere siktedjupna i vatnet. Skiva kan vere sirkulær eller rektangulær. Han vart første gong nytta av Pietro Angelo Secchi i 1865, og er seinare nytta i limnologiske og oseanografiske studiar.

Disken vert montert på ein påle eller ei line og langsamt søkt ned i vatnet. Djupna der disken ikkje lenger er synleg vert rekna som eit mål på sikta i vatnet. Dette målet vert òg kalla secchidjupna og er knytt til turbiditeten til vatnet.

Kjelder

Oseanografiske instrument
Fiskerivitskap
Nansenflaske

Ei nansenflaske er eit apparat for å hente vassprøvar opp frå eit visst djup. Apparatet vart utvikla i 1910 av oppdagaren og oseanografen Fridtjof Nansen og vidare utvikla av Shale Niskin. 

Flaska, eller meir presist ein metall- eller plastikksylinder, vert søkkt ned langs ein kabel i sjøen, og når ein har kome til djupna ein ønskjer vassprøve frå, vert ei vekt kalla eit «bod», sleppt ned kabelen. Når vekta når flaska, vil samanstøyten velte flaska oppned og ei opptrekt fjør vil lukke ein ventil i enden, slik at vatnet vert lukka inn i flaska. Flaska og prøve vert så heist opp med kabelen. 

Det er òg mogeleg å nytte fleire flasker ved forskjellige djupner samstundes. 

Sjøtemperaturen til vassprøven vert registrert av eit vendetermometer festa til nansenflaska. Det er eit kvikksølvtermometer med ein innsnevring i røyret som bryt når termometeret vert snudd, og slik fangar kvikksølvet og låser det fast til avlesinga. Sidan vasstrykket i djupna vil komprimere termometeret og påverke den indikerte temperaturen, vert termometeret verna av ein stiv kapsling. Ein nyttar òg eit uverna termometer i lag med det verna, slik at ein kan samanlikne dei to temperaturane og rekne ut trykket. 

Nansenflaska har i stor grad vorte erstatta av Niskinflaska og vert ikkje lenger produsert, sjølv om ho framleis er i bruk somme stader.

Niskinflaska 

Niskinflaska vart vidareutvikla frå nansenflaska av Shale Niskin i 1966. I staden for ei metallflaske forsegla i ein ende, er flaska eller røyret vanlegvis open i begge endar, som begge vert lukka med ein springfjørmekanisme.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Nansen bottle» frå ,  den 8. september 2011. 
 oppgav desse kjeldene:
 An Introduction to Physical Oceanography, M. Tomczak 
 US Coast Guard International Ice Patrol, Oceanographic equipment
 Our Ocean Planet: Oceanography in the 21st Century, Robert Stewart 

Oseanografiske instrument

ca:Botella niskin
Intergovernmental Oceanographic Commission

Intergovernmental Oceanographic Commission (IOC) er ein SN-organisasjon oppretta i 1960 for å sikre internasjonalt forskingssamarbeid og vern av havområda. Det første møtet vart halde i Paris i hovudkvarteret til UNESCO frå 19. til 27. oktober 1961. I starten hadde kommisjonen 40 medlemsland. 

IOC består av medlemmslanda (129 i 2004), ei forsamling, eit Assembly, eit styredekk magistrat og eit sekretariat. Sekretariatet held til i Paris.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Intergovernmental Oceanographic Commission» frå ,  den 8. september 2011.

Bakgrunnsstoff

 Om IOC 
 International Oceanographic Data and Information Exchange (IODE)

Oseanografi
SN-organisasjonar
Skipingar i 1960
Jens Konrad Eggvin

Jens Konrad Eggvin () var ein norsk oseanograf. 

Eggvin arbeidde som vitskapleg konsulent ved Fiskeridirektoratet i Bergen, tok doktorgraden i 1941. Han leia fleire oseanografiske tokt langs norskekysten og i Norskehavet, og oppretta faste oseanografiske stasjonar. Særleg arbeidde han med å føresjå innsiget av skrei i Lofoten og Finnmark ut frå kjennskap til temperatur- og straumforhold. Eggvin tok del i arbeidet med å opprette eit storstilt, internasjonalt observasjonsnetteverk med omsyn på varsling av oseanografiske forhold.

Kjelder

Norske oseanografar
Folk frå Vestvågøy
Eplet Bed & Apple

Eplet Bed & Apple er eit backpacker-gjestehus i ein frukthage i Luster.
Eplet har økologiske bær i hagen og eigen juicefabrikk i kjellaren. Dei tilbyr mellom anna gratis syklar, hengekøyer i trea, flaskelam og eit reisevant vertskap.

Garden er med i Sogn fruktrute.

Bakgrunnsstoff
 Vevsida til Eplet Bed & Apple

Gardar i Vestland
Hotell i Vestland
Luster kommune
Kanaristraumen

Kanaristraumen er ein relativt kald havstraum i Atlanterhavet, som flyt frå Portugal langs vestkysten av Afrika til områda kring Kapp Verde, der han renn i hop ned Nordekvatorialstraumen. Kanaristraumen er ei sørleg grein av Den nordatlantiske straumen og er brei, langsam og variabel, men transporterer store vassmengder. Straumen er kalla opp etter Kanariøyane, som delvis blokkerer for straumen. 

Kanaristraumen fører til oppvelling langs kysten, der kald og næringsrikt vatn strøymer opp frå djupet og er ein viktig faktor for primærproduksjonen i farvatnet. Dette medverkar til at området har eit rikt fiske. Oppvellinga er særleg stor mellom 23 og 25 ºN.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Canary Current» frå ,  den 8. september 2011.

Bakgrunnsstoff 
 Havstraumar: Kanaristraumen
 Ocean Gyres
 Encyclopedia of Earth: Canary Current
 Canary Current Large Marine Ecosystem (CCLME) project

Marine økoregionar
Havstraumar i Atlanterhavet
Limnigraf

Ein limnigraf er eit instrument som automatisk registrerer vasstanden ein stad i eit vassdrag. Vassføringa i kubikkmeter per sekund i ei elv vert lesen ut av ei vassføringskurve. 

Det er fleire limnigrafar plasserte ut i norske elvar og vatn.

Kjelder

Limnologi
Måleinstrument
Osean

Osean var namnet grekarane nytta om urvatnet, den store verdsstraumen eller floden, som dei trudde omslutta og avgrensa jordskiva. I denne straumen steig sola, månen og stjernene opp og gjekk ned.

Okeanos vart personifisert i den mytologiske skapningen med same namn. Han var den eldste av titanane og hadde 3000 døtrer, okeanidar, og like mange søner. I geografisk tyding vart okeanos seinare nytta om det store verdshavet, i motsetnad til Middelhavet.

I dag vert osean hovudsakleg nytta om dei store verdshava: Stillehavet, Atlanterhavet, Indiahavet, Nordishavet og Sørishavet, eller som eit fellesnamn for alle hav. Jamfør ocean, som vert nytta på fleire språk om verdshava.

Kjelder

Verdshav
Greske ord og uttrykk
Polarbaks

Polarbaks, isbaks eller berre baks er gammal og svær drivis som er danna i polare havområde. I enkelte område vert isen ført mot lågare breiddegrader av vind og straum. I Arktis er dette særleg vanleg aust for Grønland. Han er vanlegvis meir enn eitt år gammal.

Kjelder

Bakgrunnsstoff
Polarbaks (bilete)  ved kulturnett.sfj.no

Sjøis
Blaaflat gard

Blaaflat gard ligg på Ljøsne i Lærdal og produserer eple, pærer og plommer. Dei har fruktutsal i hagen frå august til oktober. Garden ligg på Blåflat, som består av to gardar (Blaaflat og Blåflat).

Garden var tidlegare hotell som stod ferdig i 1886 og skysstasjon i sveitserstil. I tillegg var det både post og telefonstasjon der. I 1937 blei hotellet avvikla, medan post og telefonstasjon fortsette heilt fram til 1971. Gjennom fleire generasjonar har Blaaflat produsert frukt og grønsaker, hovudsakleg eple.

Blaaflat gard er med i Sogn fruktrute.

Bakgrunnsstoff
 Heimesida til Blaaflat gard

Gardar i Vestland
Byggverk i Lærdal
Born This Way

Born This Way er tredje studioalbumet til den amerikanske musikaren Lady Gaga, utgjeve 23. mai 2011 av Interscope Records.

Spor

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell nettside - Lady Gaga

Musikkalbum frå 2011
Lady Gaga-album
Frøys Hus/Hatleli Gard

Frøys Hus er eit økologisk gardshotell på ein svarthyllgard i Fresvik i Sogn og Fjordane. Huset er eit laftahus frå Gudbrandsdalen, som er restaurert og sett opp att på garden i Fresvik. Gardshotellet tilbyr overnatting i doble rom med bad. Dei har ein bevisst matfilosofi og satsar på kortreiste og økologiske matvarer.

Frøys Hus/Hatleli Gard er med i Sogn fruktrute.

Bakgrunnsstoff
http://www.froyshus.no/  

Gardar i Vestland
Vik kommune
Hotell i Vestland
Kolavia Flight 348

Kolavia Flight 348 var ei planlagt innanriksflyging frå Surgut internasjonale lufthamn i Surgut til Domodedovo internasjonale lufthamn i Moskva i Russland. 1. januar 2011 tok eit Tupolev 154B-2 fly fyr under taksing rett før take-off frå Surgut internasjonale lufthamn. Av dei totalt 116 ombord, vart tre drepne og 43 skada. Flyet vart øydelagt i brannen.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Kolavia Flight 348» frå ,  den 8. september 2011.  
 
aviation-safety.net 

Flyulukker i Russland
Flyulukker i 2011
Khanty-Mansia
2011 i Russland
Alværn Gard

Alværn Gard (også Alvera og Alværen) ligg i Høyanger kommune i Vestland fylke. Garden tilbyr bed & breakfast, sjølvplukk av bringebær og eit gardsutsal med kjøt, ost, saft, krydder, frukt og grønsaker, i tillegg til enkel servering. 

Garden er med i Sogn fruktrute.

Kjelder

Gardar i Vestland
Høyanger kommune
Hotell i Vestland
Amble gard

Amble gard er ein gard i Sogndal kommune. Han ligg ved Amlabukti inst i Sognefjorden. På garden er det økologisk produksjon av eple og eplejus. 

Amble gard tilbyr også overnatting i høgstandardhytter og hus med fjordutsikt.

Amble gård er med i Sogn fruktrute.

Bakgrunnsstoff 
 Nettstaden til Amble gard

Gardar i Sogndal
Iran Air Flight 277

Iran Air Flight 277 var ei innanriksflyging med eit fly at typen Boeing 727-286 tilhøyrande flyselskapet Iran Air som styrta 9. januar 2011 under dårlege vêrtilhøve på ei ferd frå Mehrabad internasjonale lufthamn i Teheran i Iran til Urmia lufthamn i Vest-Aserbajdsjan. Flyet mislukka med den fyrste freistnaden på å lande på Urmia lufthamn, og styrta ved eit vatn då det freista lande andre gongen eller skulle til å returnere til Teheran.  Av dei totalt 105 ombord, omkom 77 og 26 vart skada. Under krasjet vart flyet delt i fleire delar, men tok ikkje fyr.

Nasjonaliteten til dei omkomne

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Iran Air Flight 277» frå ,  den 8. september 2011.  
 
aviation-safety.net

Flyulukker i Iran
Flyulukker i 2011
2011 i Iran
Angolastraumen

Angolastraumen er ein mellombels havstraum i Sør-Atlanteren. Han er ei forlenging av Guineastraumen og renn utanfor vestkysten av Afrika. Han er kjend for å skape liknande effektar for oppvellinga i området som El Niño, sjølv om effekten er svakare. Når oppvellinga stoppar opp, hindrar dette det kalde, næringsrike vatnet å strøyme opp til overflata, og dette påverkar igjen dyrelivet i området.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Angola Current» frå ,  den 8. september 2011. 
 oppgav desse kjeldene:

Havstraumar i Atlanterhavet
Kapp Horn-straumen

Kapp Horn-straumen er ein kald havstraum som renn austover rundt Kapp Horn. Straumen er skapt av ei intensivering av Vestavindsstraumen i det han rundar neset.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Cape Horn Current» frå ,  den 8. september 2011.  
 

Havstraumar i Atlanterhavet
Havstraumar i Stillehavet
Karibiastraumen

Karibiastraumen er ein varm havstraum som renn gjennom Det karibiske havet frå aust og langs kysten av Sør-Amerika. Straumen er eit framhald av Guyanastraumen som renn langs nordkysten av Brasil. Når straumen svingar nord gjennom Yucatankanalen, vert han kalla Yucatanstraumen.

Straumen får vasstilførsle frå Atlanterhavet via Nordekvatorialstraumen, Nordbrasilstraumen og Guyanastraumen.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Caribbean Current» frå , den 8. september 2011. 

Havstraumar i Atlanterhavet
Det karibiske havet
Nordbrasilstraumen

Nordbrasilstraumen er eit omgrep som stundom vert nytta om den atlantiske Sørekvatorialstraumen og den atlantiske ekvatoriale motstraumen, Guineastraumen. Desse straumane går i motsette retningar og svingar i styrke, slik at det kan vere særs vanskeleg å segle raskt forbi dei.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «North Brazil Current» frå ,  den 8. september 2011.  
 

Havstraumar i Atlanterhavet
Labradorhavet

Labradorhavet er eit randhav i Nord-Atlanteren ved nordaustkysten av Nord-Amerika, mellom Newfoundland og Labrador og Grønland. Han er avgrensa frå sjølve Atlanterhavet i sør av ei linje trekt frå Kapp Farvel på Grønland til Kapp St. Francis på austspissen av Newfoundland, og frå Davissundet i nord langs 60. breiddegrad. 

Labradorhavet er oppimot 1 millionar km² vidt, og har djupner ned mot 4 000 meter i dei sentrale, sørlege delane. I nord er havet avgrensa av ein terskel som er 800 meter djup. 

Vatnet er varmare langs grønlandskysten enn langs labradorkysten, der ein finn den kalde Labradorstraumen. Den austlege tredjedelen av havet, bortsett frå kysten og fjordane til Grønland, er isfri året rundt. Den vestlege delen er isdekt halve året eller meir.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Labradorsjøen» frå ,  den 8. september 2011.  
 

Atlanterhavet
Kanadisk geografi
Havområde ved Grønland
Kjempegullris

Kjempegullris (Solidago gigantea) er ein art i gullrisslekta. 

Planten er delstatsblome for Kentucky og Nebraska i USA.

Kjempegullris er rekna som ein framand art med høg risiko for spreiing i Noreg.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

Jepson Manual Treatment
USDA Plants Profile
Flora of North America
Photo gallery

Plantar i Noreg 
Korgplantefamilien
Gyteparr

Ein gyteparr er ein liten kjønnsmoden hannfisk av aure eller laks som ikkje har vore i sjøen. Desse er 10-20 cm lange og veg berre nokre gram.
Fiskane er i stand til å delta i gytinga i konkurranse med den langt større hannfisken som har vore i sjøen. Gyteparren er så liten at han kan snike seg under hofisken og spreie mjølka si over egga. Desse fører til hybridisering mellom aure og laks, noko som ikkje er ønskt.

Referansar
 
 
 NINA temahefte 20

Fisk
Flygel som måleinstrument

Flygel er eit instrument for måling av vassnøggleik, oppfunnen i 1790 av R. Woltman. Det er særleg brukt til måling av vassføringa i elvar. Instrumentet vert søkt ned i straumen og består av ein propell på ein fast aksel. Propellen driv eit mekanisk teljeverk som gjev eit signal etter ei viss mengd omdreiingar. Straumsnøggleiken finn ein ved å måle tida mellom to signal.

Kjelder

Måleinstrument