alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Tempe Fossae

Tempe Fossae er eit system av tektoniske grøfter på Ascuris Planum på Mars. Dei fleste grøftene er parallelle i ei retning nordaust-sørvest, men nokre grøfter går nesten vinkelrett på desse. Den vesle skjoldvulkanen Labeatis Mons ligg i nærområdet, og sprekker frå denne kan ha laga lavastraumane som òg er i området.

Kjelder 
 Cutting through martian history - ESA

Bakgrunnsstoff 

Dalar og kløfter på Mars
Glomdalsmuseet

Glomdalsmuseet i Elverum er eit kulturhistorisk museum for Solør og Østerdalen, og av dei største friluftsmusea i Noreg. Museet er ein av sju avdelingar i Anno museum, som tidlegare heitte Hedmark fylkesmuseum. Formidlinga av soga til romanifolket (taterane) i Noreg har vorte ei viktig oppgåve for museet. Museet har òg formidlinga av soga til skogfinnane i området som eit sentral oppgåve. Dette var folk frå Savolax og Tavastland i Finland som slo seg ned i skogområda i Sverige og Noreg i tidsbolken 1575–1660, særleg i dei skogane som har fått namnet Finnskogen på båe sidene av den svensk-norske grensa.

Museet vart skipa i januar 1911, og namnet vart då skrive Glaamdalsmuseet. Men allereie i mars same året vart namnet endra til Glomdalsmuseet.

Bakgrunnsstoff

Glomdalsmuseets internettsider.

Museum i Innlandet
Byggverk i Elverum
Kultur i Elverum
Kulturhistoriske museum i Noreg
Kulturminne i Elverum
Friluftsmuseum i Noreg
Museum skipa i 1911
1911 i Noreg
Ole Pedersen Indre-Svor

Ole Pedersen Indre-Svor () var ein ugift bonde frå Hornindal kommune i Nordfjord. Han skreiv religiøse tekstar som vart gjevne ut i høvesvis 1809 og i 1811. 

Bokhistorikar og litteratursosiolog Jostein Fet hevdar at Ole Pedersen Indre-Svor var den første bondediktaren på Nord-Vestlandet. Bondeskrivarane var ikkje isolerte, men ein del av det litterære feltet i Danmark-Noreg. Dei fekk impulsar frå det litterære livet til overklassa og blanda desse med lokale skrivetradisjonar i fortid og samtid.

Når det gjeld ordtilfanget til Ole Pedersen Indre-Svor lærte han av religiøse tekstar og av preikene til presten. Desse skilde seg frå kvardagsspråket, og var mykje meir symbolske og abstrakte, peikar Jostein Fet på. Døme på ord Indre-Svor brukte i visene og som ikkje kom frå dialekta er «hyrde, lidelse, ubestandighet».

Skiftet etter at han døydde syner at Ole Pedersen Indre-Svor eigde 10 bøker.

Bibliografi

Kjelder

Referansar

Bakgrunnsstoff
 

Folk frå Hornindal
Forfattarar frå Hornindal
Norske salmediktarar
Sulci Gordii

Sulci Gordii er ei aureole-avsetjing, ei samling av åsar som er knytte til ei katastrofal kollaps av dei lægre sidene til Olympus Mons. Ho ligg kring 200 kilometer aust for Olympus Mons, og dei høgste klippene i Sulci Gordii når 2 kilometer opp frå slettene omkring.

Kjelder 
 Landslides and lava flows at Olympus Mons on Mars - ESA

Bakgrunnsstoff 

Åsar på Mars
Humphrey B. Bear

Humphrey B. Bear er namnet på ein oppdikta bjørn og ein barne-tv-serie frå Australia. Den første episoden blei send 24. mai 1965 på tv-kanalen NWS-9 i Adelaide. Bjørnen heitte opphavleg «Bear Bear». Han blei spelt av skodespelaren, songaren og dansaren Edwin Duryea.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Humphrey B. Bear» frå ,  den 11. juli 2015.

Bakgrunnsstoff
Offisiell nettstad

Oppdikta bjørnar
Barne-TV
Australsk kultur
Eusébio

Eusébio da Silva Ferreira () var ein portugisisk fotballspelar, fødd i dåverande Lourenço Marques i den portugisiske kolonien Mosambik. Han vann Europacupen i fotball med Benfica i 1962, og fekk bronsemedalje med Portugal under VM i fotball 1966. I 1965 vart Eusébio, som var ein særleg dyktig senterløpar, kåra til årets fotballspelar i Europa.

Klubbspel
Eusébio spelte for Lisboa-klubben Benfica frå 1960 til 1975. Gjennom femten sesongar sikra hans seg og klubben 11 triumfar i den portugiske serien og fem nasjonale cupgull. Han skåra to av måla då Benfica vann 5-3 over Real Madrid i finalen i Europacupen 1962 i Amsterdam. Både i 1963, 1965 og 1968 nådde Benfica finalen i Europacupen, men måtte sjå seg slått av høvesvis AC Milan, Inter og Manchester United.

Landslagspel
Eusébio debuterte på Portugals landslag i oktober 1961. Hausten 1965 kvalifiserte Portugal seg til sitt fyrste fotball-VM. Under VM i fotball 1966 i England spelte laget seg fram til semifinale mot vertsnasjonen, etter ein historisk kvartfinale mot Nord-Korea. Nordkoreanarane gjekk opp i leiing 3-0, før Eusébio skåra fire mål og gav Portugal sigeren 5-3. I semifinalen vart det tap 1-2 for England, men i bronsefinalen mot Sovjetunionen vart siger med 2-1. Eusébio vart toppskårar i meisterskapen med ni mål. Han spelte sin 64. og siste landskamp i 1973, bokført med 41 landslagsmål.

Merittar
VM-bronse i 1966 med Portugal
Vinnar av Europacupen med Benfica i 1962
Portugisisk serimeister med Benfica: 1961, 1963, 1964, 1965, 1967, 1968, 1969, 1971, 1972, 1973, 1975
Portugisisk cupmeister med Benfica: 1962, 1964, 1969, 1970, 1972

Eusébio døydde i Lisboa.

Portugisiske fotballspelarar
Benfica-spelarar
Spelarar i Fotball-VM 1966
Thaumasia Planum

Thaumasia Planum er eit stort platå rett sør for Valles Marineris. Nedslagskrater med groper i midten og utkasta materiale frå somme av nedslagskratera tyder på at sletta ein gong hadde store mengder undergrunnsvatn eller -is.

Det er ei eldgamal lavaslette på Thaumasia Planum.

Kjelder 
 Explosive crater twins on Mars - ESA
 Ancient Lava Plain in Thaumasia Planum - Universitetet i Arizona

Bakgrunnsstoff 

Sletter på Mars
Bambusparula

Bambusparula (Myiothlypis basilica) er ein fugl i parulafamilien og er endemisk til Colombia med utbreiing avgrensa til eit lite område lengst nord i landet, Sierra Nevada de Santa Marta. Han er lett kjenneleg av det karakteristiske fargemønstret på hovudet og kan lett skiljast frå andre medlemmer av slekta Myiothlypis.

Skildring 
Bambusparula når ei kroppslengd på 14 centimeter. Venglengda er 6,3 til 6,6 cm, lengst hos hofuglen. Vaksne bambusparulaer har ei tynn, kvit kronestripe på eit svart hovud og ei brei, kvit augestripe som strekkjer seg bak til nakken. Under auget har han ein halvsirkelforma kvit flekk, ein annan kvit flekk bak øyret; resten av hovudet er svart. Fuglane har ei olivenfarga overside med olivenbrun til mørkebrun vengedekkfjører, fjørdrakta har gul underside og ein kvit strupe. 

Bambusparulaer er trudd å vere insektetarar. Dei lever i par eller i små grupper i utkanten av skog med tett underskog, krattskog eller sekundærskog, i høgder på 2100-3000 moh., mest vanleg over 2300 moh. Dei deltar òg i fleirartsflokkar under beiting.

På grunn av det litle og fragmenterte utbreiingsområdet, har IUCN klassifisert arten som truga (sårbar) sidan 2004. Den nøyaktige bestandstorleiken er ukjent, men estimert til 1000-2500 individ. Populasjonen er trudd å minke snøgt.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Santa-Marta-Waldsänger» frå ,  den 11. juli 2015.  
  
  Santa Marta Warbler (Myiothlypis basilica) In: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.) (2014). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 11. juli 2015 
BirdLife International (2015) Species factsheet: Basileuterus basilicus . Henta frå http://www.birdlife.org den 11. juli 2015
Referansar

Bakgrunnsstoff 

parulafamilien Fuglar endemiske til Sierra Nevada de Santa Marta
Reull Vallis

Reull Vallis er ein elveliknande dal som går ned mot botnen av Hellasbassenget på Mars. Han er nær 1500 kilometer lang og har fleire sidedalar. Opphavet har han i høglandet Promethei Terra.

Sjølv dalen vart danna for mer enn 1,8 milliardar år sidan, medan strukturane på botnen truleg vart danna i ei nyare tid av isstraumar.

Kjelder 
 Reull Vallis: a river ran through it - ESA

Dalar og kløfter på Mars
William Cecil Slingsby

William Cecil Slingsby () var ein britisk fjellklatrar som spela ei viktig rolle for fjellklatringa i Noreg på 1800-talet, ofte kalla norsk tindesports far. Han er særleg kjend for å ha vore fyrstemann til topps på Store Skagastølstind.

Mellom 1872 og 1921 besøkte Slingsby Noreg 21 gongar, og gjennomførte fleire klatrebragdar. I den fyrste par tiåra stod han for ikring 50 fyrstebestigingar i norsk fjell. Sommaren 1876 kleiv han gjennom fem døgn til topps på fem «jomfruelege» tindar og horn i Jotunheimen, fleire av dei i fylgje med Emanuel Mohn og Knut Lykken. Slingsby-namnet er særleg knytt til Jotunheimen, med namn som Slingsbybreen og Slingsbytinen. Hans klatra også mykje i Sunnmørsalpane og i den nordnorske fjellheimen, samt i Alpane.

Slingsby gav i 1904 ut boka Norway, the northern playground, som i 1998 kom ut i norsk omsetjing, Norge, den nordlige arena, utvida med artiklar Slingsby fekk trykt i norske publikasjonar.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «William Cecil Slingsby» frå ,  den 11. juli 2015.  
 

Britiske fjellklatrarar
Tollbua i Moss

Tollbua i Moss ligg ved kanalen i byen med front mot Jeløya på andre sida. Bygninga er i raud tegl som er pussa og måla og sto ferdig i 1859. Arkitektar var Heinrich Ernst Schirmer og kompanjongen Wilhelm von Hanno, som var i Moss på denne tida i samband med arbeidet på Moss kyrkje.

Bygninga vart freda i 2013.
 
Entra eig tollbua og i bygninga held Peppes Pizza til.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

 

Kulturminne i Moss
Freda bygg i Viken
Moss
1859 i Noreg
Wilhelm von Hanno
Heinrich Ernst Schirmer
Vastveitloftet

Vastveitloftet er ein norsk kulturhistorisk bygning på friluftmuseet Skansen i Stockholm. Dette stabburet, som er Skansen sin eldste bygning, er òg det einaste huset til museet som opphavleg ikkje kjem frå Sverige. Fram til år 1900 stod Vastveitloftet på tunet til garden Vasstveit i Flatdal i Telemark. Vastveitloftet, som er delt i to etasjar, er bygd av lafta tømmer. Dei eldste delane er frå 1300-talet. Da Skansen sin grunnleggjar, Artur Hazelius, hausten 1874 oppheldt seg i Noreg, vitja han mellom anna Vasstveit. Huset vart kjøpt inn til Skansen i 1901 etter diskusjon mellom Hazelius og konservator ved Norsk Folkemuseum, Hans Aall. Stabburet vart frakta fyrst med hest gjennom Telemark, så med båt til Kristiania og vidare til Stockholm med tog.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Byggverk i Stockholm
Norsk mellomalderarkitektur
Gammal norsk trearkitektur
Drake i geometrien

Ein drake er innan geometri ein type firkant med to par tilståande like lange kantar som er symmetriske. Dette gjer at han liknar leiketøyet drake. Draka skil seg frå eit parallellogram, der dei parallelle kantane er like lange.

Polygonar
Urban kultur

Urban kultur eller bykultur viser til oppførsel, levemåtar og kultur knytt til livet i byar frå ulike delar av verda og historia.

Med ei snever tyding av ordet «kultur» kan omgrepet femna om ulike kulturuttrykk som på ulike vis har oppstått i, går føre seg i eller på anna vis er knytte til byen. Større hendingar, som marknader, festivalar, høgtider og større offisielle seremoniar, har vore knytt til byar sidan oldtid og mellomalder. Store slott og sakralbygg kan vera sentrale og ved nokre høve tena som utgangspunkt for ein by.
Særskilde byggje- og landskapsformer har også oppstått i byar, frå tettbygde som slumområde, bygardar og skyskraparar til opne byrom som avenyar, plassar og offentlege parkar. I moderne tid oppstod nye stader for handel og kultur i byar, som kaféar, kjøpesenter, teater, museum og salongar for kunst og konversasjon. Byar har vore ein særskild inspirasjon for visse sjangrar som flaneri, flanørromanar, hardkokt krim, film noir og hip-hop.

Sosiologiske teoriar om urban kultur
Byforsking til eit stykke inn på 1900-talet såg gjerne for seg at det fanst ei autentisk form for urban kultur. I The City (1921) skilde Max Weber mellom «oksidentale» (vestleg) og «orientale» (austleg) urbanisme. Dei fem trekka som kjenneteikna eit bysamfunn, meinte han, var eit vern rundt byen, ein marknad, eit eige rettssystem, eit samband av organiserte byborgarar og nok sjølvstyre for borgarane til å velja leiarane sine. Tilsvarande la Henri Pirenne fram to hovudtrekk han meinte var grunnleggjande for byutvikling i mellomalderen i Medieval Cities (1925): Eit borgarskap som fekk rikdom og politisk makt gjennom handel, og ei organisering av bybuarar som frigjorde byen frå føydal eller religiøs kontroll. Begge definisjonane bygde på europeisk byutvikling og ekskluderte andre typar bysamfunn; i Weber sitt tilfelle passa berre byar i Nord-Europa og Italia i eit visst tidsrom inn i modellen.

Chicagoskulen i sosiologi var grunnleggjande for utviklinga av urban sosiologi, og bygde på forsking i amerikanske byar tidleg på 1900-talet.
Ein representant som Robert Redfield meinte urban kultur nødvendigvis var upersonleg, heterogen og sekulær. I «The Folk Society» skilde han denne typen kultur frå mindre samfunn han kalla «folk community». Han hevda at urbanisering der folk flytta frå slike små samfunn til storsamfunn ville føra til kulturell oppbrot med aukande sosiale patologiar som alkoholisme, kriminalitet, einsemd og skilsmisse.

Gideon Sjoberg innførte eit vidare geografisk og historisk perspektiv for forståinga av urban kultur. I The Preindustrial City, Past and Present (1960) delte han verdas byar inn i før-industrielle og industrialiserte ut frå kva teknologi dei hadde. Til forskjell frå det oppstykka samfunnet skildra over, meinte han at nabolag i før-industrielle byar hadde sterke personlege band som bygde på familie, etnisitet og religiøst tilhøyre. Sjølv om forståinga av urban kultur med dette blei utvida, utgjorde ho ei grov generalisering der til dømes europeiske bystatar frå tidleg moderne tid ikkje passa inn.

Kjelder

«urban culture», Encyclopædia Britannica.

Byar
Antropologi
Eurosentrisme

Eurosentrisme viser til eit verdssyn der ein set Europa og europeisk eller vestleg historie og kultur i sentrum og bruker det som målestokk, rettesnor eller utgangspunkt for forståinga av resten av verda. Omgrepet er knytt til europeisk kolonisering sidan tidleg moderne tid, og har særleg dukka opp i diskusjonar rundt avkolonisering. 

Eit tidlegare omrep, «Europa-sentrisme», blei først innført tidleg på 1900-talet. Karl Haushofer brukte til dømes eit slikt omgrep på 1920-talet i Geopolitik des pazifischen Ozeans (1924). Ordet «eurosentrisme» blei utbreidd på 1980- og 1990-talet, særleg i kritikk mot haldninga, som i Samir Amin si bok Eurosentrismen: kritikk av en ideologi (1992).

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Eurocentrism» frå ,  den 12. juli 2015. 
 oppgav desse kjeldene: Bibliografi

 Samir Amin, Accumulation on a World Scale, Monthly Review Press, 1974.
 Samir Amin: L’eurocentrisme, critique d’une idéologie. Paris 1988, engl. Eurocentrism, Monthly Review Press 1989, ISBN 0-85345-786-7
 J.M. Blaut: The Colonizer's Model of the World: Geographical Diffusionism and Eurocentric History. Guilford Press 1993. ISBN 0-89862-348-0
 J.M. Blaut: Eight Eurocentric Historians. Guilford Press 2000. ISBN 1-57230-591-6
 Karl Haushofer, Geopolitik des pazifischen Ozeans, Berlin, Kurt Vowinckel Verlag, 1924.
 Vassilis Lambropoulos, The rise of Eurocentrism: Anatomy of interpretation, Princeton, NJ: Princeton Univ. Press, 1993
Ella Shohat; Robert Stam, Unthinking Eurocentrism: multiculturalism and the media, Routledge 1994, ISBN 0-415-06325-6
Jose Rabasa, Inventing America: Spanish Historiography and the Formation of Eurocentrism (Oklahoma Project for Discourse and Theory, Vol 2), University of Oklahoma Press 1994
Ella Shohat and Robert Stam,  Unthinking Eurocentrism: multiculturalism and the media, Routledge 1994
 

Sosiologi
Kolonisering
Palmeolje

Palmeolje er ein type vegetabilsk olje vunne ut frå frukta til visse palmar, særleg oljepalme  (Elaeis guineensis), men også Elaeis oleifera og Attalea maripa. Ho blir brukt som næringsmiddel, til reingjeringsprodukt og kosmetikk og kan også brukast til å laga biodiesel.

Palmeolje og kokosolje er av dei få vegetabilske oljene som inneheld ein relativt stor del metta feitt, særleg palmitinsyre. Eit anna viktig stoff i palmeolje er oljesyre. 

Olja er naturleg raudleg av farge fordi ho inneheld store mengder betakaroten, eit fargestoff som blir omdanna til A-vitamin i kroppen. Handsaming av olja, som raffinering og bleiking, kan fjerna lukt og farge frå produktet.

Produksjon   
Palmeolje er ei av dei mest produserte vegetabilske oljene i verda. Indonesia og Malaysia er dei største produsentlanda. Stadig fleire land har sats på produksjon av palmeolje både til ernæring og for biodrivstoff. Paradoksalt nok har auka fokusering på biodrivstoff som eit miljøvennleg alternativ til petroleumsprodukt ført til avskoging av regnskog og drenering av torvmyrer.

Galleri

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Palmeolje» frå , og «Palm oil» frå  den 12. juli 2015.

Bakgrunnsstoff 
 Forbrukerportalen: Palmeolje. Usunn for kropp og klode, publisert 29.05.2008 (arkivert nettside)
 Regnskogfondet Fakta om palmeolje: Regnskog i handlevogna , publisert 29.03.2011
 Palmeoljeguiden: Oversikt over palmeoljeinnhold i ulike matvarer , publisert 08.12.2011 

Palmeprodukt
Planteoljer
Matoljer
Saltoro Kangri

Saltoro Kangri er med sine 7 742 meter over havet den høgste fjelltoppen i Saltorofjella i Karakoram. Fjellet ligg i regionen Kashmir, på sørsida av Siachenbreen. Då Saltoro Kangri ligg langt frå folk og i eit konfliktområde mellom India og Pakistan, vert fjellet sjelden klatra. Saltoro Kangri II er ein 7 705 meter høg tvillingtopp til Saltoro Kangri, 880 m nord for denne. Skardhøgda er 225 m.

Eit britisk klatrelag tok seg opp til vel 7 450 meter i 1935. Toppen av Saltoro Kangri vart nådd fyrste gongen 24. juli 1962 av japanarane A. Saito, Y. Takamura og pakistanaren R.A. Bashir. Dei kleiv opp langs søraustegga. Sidan er toppen kliven ein einaste gong; i 1981.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Saltoro Kangri» frå ,  den 12. juli 2015.  
 

Fjell i India
Fjell i Pakistan
Karakoram
Internasjonale fjell i Asia
Chomolhari

Chomolhari er eit 7 314 meter høgt fjell i det søraustlege Himalaya. Det ligg 112 km austnordaust om Kantjendjunga, på grensa mellom Bhutan og Kina. Fjellet er heilagt for tibetanske buddhistar, som årleg tek pilgrimsferder frå Phari Dzong til den heilage sjøen Chomo Lharang, cirka 5 100 moh. på nordsida av Chomolhari. Nordsida av fjellet reiser seg over 2 700 meter over det karrige slettelandet.

Briten Freddie Chapman og sherpaen Pasang Dawa Lama kleiv til topps på Chomolhari i mai 1937.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Jomolhari» frå ,  den 12. juli 2015.  
 

Fjell i Himalaya
Fjell i Bhutan
Fjell i Kina
Heilage fjell
Internasjonale fjell i Asia
Noijinkangsang

Noijinkangsang (kinesisk: 宁金抗沙峰), også Norin Kang, er den høgste fjelltoppen i fjellkjeda Lhagoi Kangri i Den autonome regionen Tibet i Kina. Fjellet reiser seg mellom elva Yarlung Tsangpo i nord, fjellsjøen Yamdrok i aust og Himalaya-fjella i sør.

Noijinkangsang vart klatra fyrste gongen av eit kinesisk klatrelag. Dei tok seg opp sørveggen og over sørvestegga den 28. april 1986.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Noijin Kangsang» frå ,  den 12. juli 2015.  
 

Fjell i Kina
Peanøtt

Peanøtt eller jordnøtt (Arachis hypogaea) er ein art i erteblomfamilien og frøa til arten, som også er kjende som jordnøtter.
Namnet «peanøtt» kjem frå engelsk peanut ('ertenøtt') og førsteleddet blir uttalt /pi/ eller /pia/ på norsk.

Peanøtta stammar frå Sør-Amerika, men blir i dag dyrka overalt i tropane. Planten er ca. 50 cm høg og har raudgule, sterile blomar i dei øvre bladhjørnene. I dei nedre bladhjørnene sit kleistogame blomar (blomar som set frø utan at dei har opna seg) på skaft. Etter blomstringa forlengar skafta seg seg, bøyer seg nedover og presser den unge frukta, ein tofrøa belg, ned i jorda, der han mognar. Storleiken på belgen varierer, det vanlegaste er ei lengd på 3–4 cm.

Peanøtter er eit viktig produkt som kan etast eller seljast rå, rista eller salta. Store mengder blir mole til jordnøttmjøl som kan brukast til dyrefôr, ofte blanda med anna fôrmjøl. Frøa kan også pressast til jordnøttolje (arachisolje), som blir brukt i hushaldningar og i industrien.

Galleri

Kjelder

«Peanøtt» (25. mars 2014). Store norske leksikon. Fri artikkel henta 12. juli 2015.

Bakgrunnsstoff

Erteblomfamilien
Belgfrukter
Oljeplantar
Kulturplantar frå Sør-Amerika
Jordnøttolje

Jordnøttolje, arachisolje eller peanøttolje er ei vegetabilsk olje laga av peanøtter (jordnøtter). Olja er lysegul og nesten luktfri. Ho kan ha ein mild smak, men olje laga av rista peanøtter har ein tydeleg peanøttsmak. Ho blir brukt som matolje på om lag same måte som olivenolje i hushaldningar og i næringsmiddelindustrien. Jordnøttolje er særs stabil og ikkje-tørrande. Over 50 % av feittsyreinnhaldet er oljesyre, 20–30 % er linolsyre. Olja inneheld også små mengder linolensyre og mindre mengder palmitin-, stearin- og arachidinsyre.

Kjelder

«Jordnøttolje» (14. februar 2009). Store norske leksikon. Fri artikkel henta 12. juli 2015.

Matfeitt
Planteoljer
Einsemd

Einsemd hjå eit menneske er ei djupgripande vond kjensle av å sakne varig kontakt med andre menneske. Einsemd er såleis ikkje det same som å vere åleine, ettersom ein kan trivst med å vere åleine, og difor ikkje kjenner seg einsam. Det er berre når ein ynskjer kontakt utan å vere i stand til å etablere slik kontakt, eller ikkje kan få etablert kontakt av ein tilfredsstillande sosial kvalitet, at det er snakk om einsemd. Så sjølv med eit stort kontaktnett vil ein kunne kjenne seg einsam, dersom det ikkje finst menneske som ein kan skipe nære sosiale relasjonar til. Ein har kan hende berre mange kjente, men ingen vener.

Det er ofte som ein konsekvens av livet i byar at kjensla av einsemd kan verte eit problem for mange. Men kjensla av einsemd kan òg vere knytt til aldersgrupper. Gamle menneske vil lett kunne kjenne seg lammande einsame og nedtrykte etter kvart som ektefelle, vener og kjentfolk fell frå. Og unge menneske har gjerne ein trong til medmenneskeleg kontakt som gjerne kan gjeve sterk einsemdkjensle dersom dette ikkje vert tilfredsstilt.

Mellommenneskelege relasjonar
Sosialpsykologi
Kjensler
Sitrusslekta

Sitrusslekta (Citrus) er ei planteslekt i rutefamilien som særleg er kjend for sine mange sitrusfrukter. Medan ho stammar frå tropisk Asia, blir plantar frå slekta no dyrka i ei rekkje varme land. 

Slekta omfattar buskar og mindre tre. Blada er oftast heile, lêraktige, skinande grøne og sit på ein ofte vinga bladstilk. Blomane er kvite eller raudlege, velluktande og har mange pollenberarar som sit i grupper. Frukta er eit saftig bær med tjukt skal, mange rom («båter») og ofte mange frø. Plantane har mange oljekjertlar i blad, bark og fruktskal. 

Dyrkinga av sitrusartar er mange tusen år gammal, og det har derfor vore svært vanskeleg å utreia avstamninga for dei dyrka formene.

Artar

Sitrusslekta har ei rekkje medlemmer, mange av dei hybridar mellom ulike typar. Nokre av det ein reknar som ublanda artar er:

 Citrus crenatifolia, frå Sri Lanka
 Citrus mangshanensis, frå Hunan i Kina
 Citrus maxima – pomelo, frå Malayarkipelet
 Citrus medica – sukatsitron, frå Sør-Asia
 Citrus reticulata – mandarin, frå Kina
 Citrus trifoliata, frå Korea og tilstøytande område i Kina (ofte skild ut som Poncirus)
 «Australian limes» frå Australia og Ny-Guinea
 Citrus australasica 
 Citrus australis 
 Citrus glauca 
 Citrus garrawayae  
 Citrus gracilis 
 Citrus inodora 
 Citrus warburgiana 
 Citrus wintersii  
 Clymenia sp.
 Citrus japonica, kumquat, frå Aust-Asia (av og til skild ut til 4–5 Fortunella-artar)
 Papedas
 Citrus halimii  frå Thailand og Malayahalvøya
 Citrus indica frå Sør-Asia
 Citrus macroptera frå Indokina og Melanesia
 Citrus latipes frå Assam, Meghalaya, Burma

Kjelder

«Citrus» (14. februar 2009). Store norske leksikon. Fri artikkel henta 13. juli 2015.

Denne artikkelen bygger på «Sitrusslekta» frå ,  den 23. juli 2015.  
 

rutefamilien
planteslekter
Ceccano

Ceccano er ein by og ein kommune i provinsen Frosinone i regionen Lazio i Italia. Kommunen har 23  000 ibuarar og dekker ei flatevidd på 61,1 km². Byen Ceccano ligg 200 meter over havet, 11 km sør for provinshovudstaden Frosinone og 89 km søraust for Roma.

Gamlebyen i Ceccano ligg på ein åstopp ved elva Sacco, mellom fjelltoppane Monti Ernici i nord og Monti Lepini i sør. Dei modernene bydelane er lokalisert til dalen under åstoppen, og på den motsette sida av elvebreidda.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Ceccano» frå ,  den 13. juli 2015.  
 

Byar i Lazio
Byar i Italia