alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Julekrybbe

Julekrybbe er ei nemning på ei kunstnarleg framstilling av hendingane då Jesus vart fødd i Betlehem. Ei julekrybbe vert gjerne utgjort av figurar utskorne i tre, til minne om hendingane skildra i Juleevangeliet. Julekrybber vert nytta i samband med feiringa av jul i fleire land der kristendomen er vanleg religion. 

Julekrybba syner vanlegvis Jesus liggjande i ei krybbe i ein stall (eller i ei hòle innretta for dyr). Josef og Maria er sentrale figurar. Over det heile kan Betlehemsstjerna lysa. Heilage tre kongar kan verta synt medan dei kjem med gåver.

Historie
Den heilage Frans av Assisi blir ofte omtalt som den første til å laga ei julekrybbe i Greccio i 1223.
Han skal ha laga til ei krybbe med høy, og ei levande okse og eit esel. Krybba med to dyr var utgangspunktet for seinare julekrybber med figurar i staden for levande dyr.

Julekrybber eller presepio blei utbreidde i Italia på 1500-talet, og utvikla seg til rike tablå av figurar og bygningar tilknytt den bibelske forteljinga og sitt eige nærmiljø.
Julekrybbene blei opphavleg sette opp i kyrkjer nær altaret, men blei seinare attraksjonar i husa til framståande adelsfolk.

Regionale tradisjonar

Det finst i dag ei rekkje ulike variasjonar over krybbene, som Weihnachtsberg (julefjell) frå Tyskland og Tsjekkia, papirový betlém eller 'papirkrybber' frå Tsjekkia, szopka frå særleg Kraków i Polen, og caganer-tradisjonen frå Catalonia. 

I Jindřichův Hradec-området i dagens Jihočeský kraj (Sør-Bøhmen) i Tsjekkia er det tradisjon for å laga særs omfattande julekrybber.
Ei julekrybbe laga av Tomáš Krýza over seksti år, Krýzovy jesličky, er teken med i Guinness rekordbok som verdas største mekaniske konstruksjon.
Krybba omfattar 1389 figurar der 133 av dei rører på seg. Ho er stilt ut ved Muzeum Jindřichohradecka saman med andre store julekrybber frå området.

Kjelder

Bibliografi

Delar av denne artikkelen bygger på «Krýza's crèche» frå ,  den 10. desember 2016.

Bakgrunnsstoff 

Julepynt
Folkekunst
Uttale av walisisk språk

Uttalen av walisisk språk er regelmessig, men ikkje rett fram.

Det walisiske alfabetet består av desse bokstavane:

a b c ch d dd e f ff g ng h i j l ll m n o p ph r rh s t th u w y

ch, dd, ff, ng, ll, ph, rh og th fungerer som einskildbokstavar, og blir også alfabetisert som det i ordbøker.

k, q, v, x og z blir ikkje brukt i walisiske ord; j opptrer berre i engelske lånord.

 a: a (kort eller lang).
 ae: ai.
 b: b.
 c: k.
 ch: som tysk ch i Buch (ikkje som i tysk ich).
 d: d.
 dd: stemt th som i engelsk this.
 e: e, ä (kort eller lang).
 f: v
 ff: f 
 g: g.
 ng: nesten alltid som ng i ting, berre unntaksvis som ng i bingo.
 ngh: ng med høyrbar h.
 h: h.
 i: som i (kort eller lang) 
 j: som engelsk j.
 l: l.
 ll: ustemt frikativ l. (oppstår, når ein l og ein h blir uttalt samtidig)
 m: m.
 mh: mh med etterfølgjande h.
 n: n.
 nh: n med etterfølgjande h.
 o: o (kort eller lang).
 oe: oi.
 p: p.
 ph: f.
 r: rulle-r
 rh: ustemt rulle-r
 s: ustemt s.
 si: sj.
 t: t.
 th: ustemt th som i engelsk thing.
 u: I sørlege Wales som i; i nordlege wales meir eller mindre som y.
 w: som o (kort eller lang) dum, god.
 wy: enten som oi (IPA [ui]) eller som engelsk wi i wit.
 y: (1) I einstava ord og i siste stavinga av fleirstava ord, som walisisk u (jf. ovanfor). (2) Elles som trykklett norsk e i kaste. – Cymry = „Walisar“ (Plural) høyrest ut som kömri.

Vokalar kan vere kort eller lang:
 kort er
 alle ubetonte vokalar, som
 betonte vokalar i konsonantgrupper (ch, dd, ff, th er einskildkonsonantar!) og framfor p, t, c, m, ng; unntatt når dei er markert med grav aksent (à, è osb.).
 lang er betonte vokale framfor b, ch, d, dd, f, ff, g, s, th, enkel n, enkel r; unntatt når dei er markert med ein Sirkumfleks (â, ê osb.).

Trykket ligg på nest siste staving, med eit par unntak: brénin = „konge“, brenhínes = „dronning“, breninésau = „dronningar“. Eitt av desse unntaka er Cymráeg = „walisisk“.

Walisisk språk
Klima i Karibia

Klimaet i Karibia er stort sett roleg og behageleg med temperaturar som stig frå behagelege nivå i januar til tropiske nivå i juli. Dei største skilnadane har ein på dei vestlegaste øyane Cuba og Hispaniola (inkludert Haiti og Den dominikanske republikken) i tillegg til Bahamas. Havanna og Nassau har ofte temperaturar under 15 °C om vinteren, men sjeldan under 10 °C. Dei meir fuktige dagane om vinteren er som oftaste dei kaldaste, men desse oppstår ikkje så ofte. Om vinteren kjem det òg litt regn nordaustkysten av Den dominikanske republikken og Puerto Rico, der den nordaustlege passatvinden fører med seg fuktig luft frå Atlanterhavet og oppover fjellsidene. Bahamas er derimot flat, og her er dei kaldare periodane som regel tørrare. 

Over det meste av Karibia er den tørre tida på året frå februar til april. I denne perioden kan ein frisk passatvind vere det einaste vêrfenomenet som oppstår på desse øyane. Frå mai til oktober har ein om lag torevêr ein til to gonger i veka om ettermiddagen. Det er vert derimot større sannsyn for torevêr lenger aust i Karibia, rundt Dei små antillane, her ein kan få regnvêr nesten kvar dag. Likevel er det i tillegg ein god del sol i heile området. Stort sett får dei sørlege og vestlege områda av øyane litt mindre regn enn dei nordlege og austlege, men på enkelte øyer kan lokale topografiske forhold føre til andre regnmønster. Dei sørlege områda av Karibia er ein god del tørrare enn resten av øyane. Øyar som Aruba og dei sørlegaste øyane av Dei nederlandske antillane får mindre enn 500 mm i året, som er uvanleg tørt for tropiske havområde. Februar til juli er den aller tørraste perioden her. 

Cuba og Hispaniola har ein markert canicula i løpet av juli og august, der det regner mykje mindre enn resten av den våte tida av året. Dette er dei tørraste øyane i det nordlege Karibia. Det meste av Cuba får mindre regn enn områda rundt, og særleg sørkysten og dei indre områda i søraust får lite nedbør og mykje sol, sjølv under regntida. Fuktig er det likevel året rundt. Sørkysten av Jamaica har òg om lag like tørre forhold. Kingston kan ofte ha lange periodar med opphaldsvêr, medan Blue Mountain like i nærleiken får store mengder regn. Haiti er langt tørrare enn Den dominikanske republikken. Enkelte indre område av Haiti får langt mindre enn 1000 mm nedbør i året, og Port-au-Prince badar i sol året rundt. 

Den atlantiske orkansesongen varer frå juni og ut november, og er den mest alvorlege trugselen i dette området vêrmessig sett. Orkanane som oppstår utanfor kysten av Afrika kan truge alle områda i Karibia, medan orkanar som oppstår i Det karibiske havet seinare i sesongen stort sett går mot Hispaniola og dei nordlege områda av Sentral-Amerika frå september og ut oktober.

Karibia
Det karibiske havet
George Hadley

George Hadley () var ein engelsk advokat og amatørmeteorolog, og var den første som oppdaga den atmosfæriske dynamikken som driv passatvindane. På tida då Hadley levde var det å forstå passatvinden svært viktig for reiser mellom Europa og Nord-Amerika. Hadley undra seg over kvifor vindar som i utgangspunktet burde bles rett nordover, istaden bles vestover og det var dette mysteriet han prøvde å forklare.

Hadley vart fødd i London i England av Katherine FitzJames og George Hadley. Bror til den yngre George Hadley, John Hadley, fann opp spegelteleskopet og oktanten (ein forgjengar til sekstanten).

I 1686 sette Edmond Halley fram sin teori om passatvindane. Halley klarte å skildre sirkulasjonsmønsteret rundt ekvator, men klarte ikkje å forklare kvifor passatvinden har ein vestleg komponent. Hadde han klart det ville sannsynlegvis Hadley aldri blitt nemnd i historiebøkene. Hadley forstod derimot at jordrotasjonen spela ei viktig rolle i kva retning luftmassar flyttar seg i, og vart på den måten berømt.

Hadley vart vald inn i Royal Fellow i 1745 og døydde i 1768. I dag er Hadley Centre for Climate Prediction and Research, som er styrt av det britiske Met Office kalla opp etter George Hadley. I tillegg er sirkulasjonscella rundt ekvator og eit krater på planeten Mars òg kalla opp etter han.

Sjå òg 
 Hadleycelle

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «George Hadley» frå ,  den 20. desember 2006.  

Britiske meteorologar
Britiske advokatar
Medlemmar av Royal Society
Folk frå London
Senit

Senit er eit omgrep for punktet som er loddrett over observatøren, altså ei retning som går langs ei linje perpendikulær eller ortogonal til punktet. Sidan uttrykket over i seg sjølv er noko uklart i denne samanhengen, har forskarar definert senit på ein litt annan måte. Særleg i astronomi og geofysikk (som meteorologi) vert senit definert som den lokale vertikale retninga som peikar i motsett veg i forhold til tyngdekrafta på staden. 

Den vertikale retninga som peikar same veg som tyngdekrafta vert kalla nadir.

Bruk 
Senit vert brukt i fleire vitskaplege samanhengar: 
 Senit vert brukt som referanseretninga for å måle senitvinkelen, som er vinkelen mellom i linje til eit punkt på himmelen (t.d. ei stjerne) og til det lokale senitpunktet.
 Det definerer ein av aksane i eit horisontalt koordinatsystem innan astronomi.

Kjelder 
 Huschke, Ralph E. (1959) Glossary of Meteorology, American Meteorological Society, Boston, Second printing-1970.
 McIntosh, D. H. (1972) Meteorological Glossary, Her Majesty's Stationery Office, Met. O. 842, A.P. 897, 319 p.
 Picoche, J. (1992) Dictionnaire Etymologique du Français, Le Robert, Paris, ISBN 2-85036-458-4.

Himmelkoordinatsystem
Astrologi
Termal ekvator

Termal ekvator eller varmeekvator er ei linje som går rundt jorda mellom punkta med høgast årleg middeltemperatur på kvar lengdegradslinje. Sidan den lokale temperaturen vert påverka av dei geografiske forholda i eit område, og at fjellrekkjer og havstraumar hindrar glatte temperaturgradientar (som ein ville hatt om jorda var heilt glatt og av same overflatematerial overalt) er den termale ekvatoren ganske annleis den geografiske ekvatoren. 

Uttrykket blir av og til òg brukt om beltet av maksimumstemperaturar rundt jorda som flyttar seg mellom den nordlege og sørlege vendekretsen, altså området som vanlegvis vert kalla den intertropiske konvergenssona.

Ein annan definisjon seier at den termale ekvatoren er breiddegraden der solinnstrålinga er identisk året gjennom. Dette er ikkje det same som den astronomiske ekvatoren fordi jorda er i perihelion (den minste avstanden til sola) tidleg i januar og i aphelion (størst avstand til sola) tidleg i juli. Derfor er solinnstrålinga litt høgare ved breiddegraden 0 º i januar enn i juli, sjølv høgda til sola midt på dagen, og lengda av dagen (frå soloppgang til solnedgang) om lag er lik. Eit par gradar nord for ekvator er perhelion- og aphelionfaktoren balansert av at solvinkelen vert litt meir direkte og at dagane vert litt lenger ved sommarsolkverv på nordlege halvkule. Dermed vert solinnstrålinga i praksis den same både om «sommaren» og om «vinteren».

Klima
Fysisk geografi
Termal sirkulasjon

Ein termal sirkulasjon er ei luftrørsle som kjem av at varm luft stig i eine enden av sirkulasjonen, og kald luft søkk i andre enden, og på den måten skapar ei kontinuerleg sirkulasjonsrørsle. Termale sirkulasjonar oppstår òg i væsker. 

Termale sirkulasjonar er ikkje avhengig av storleik, og dei kan oppstå på skalaer så små som eit lite rom eller på global skala. Hadleyceller er eit døme på ein termal sirkulasjon på global skala.

Væskedynamikk
Atmosfærisk dynamikk
Polar austavind

Polar austavind er ein vedvarande vind som bles frå polarhøgtrykka ved Nordpolen og Sørpolen mot lågtrykksområda på midlare breidder rundt polarfronten. Kald luft søkk ved polane og skapar høgtrykket i desse områda, og dette tvingar ein sørleg vind (på den nordlege halvkula) bort frå høgtrykket mot ekvator. Straumen vert så avbøygd austover av corioliskrafta. I motsetnad til vestavinden på midlare breidder, eller dei austlege passatvindane rundt ekvator, er den polare austavinden ofte svak og ujamn.

Klimatologi
Vindar
William Ferrel

William Ferrel () var ein amerikansk meteorolog som utvikla teoriar som forklarte den atmosfæriske sirkulasjonen på midlare breidder i detalj. På grunnlag av dette har sirkulasjonsystemet på midlare breidder kalla opp etter han (ferrelcelle). Han vart fødd i Pennsylvania, og flytte som barn til det noverande Vest-Virginia.

Ferrel viste at ein har stigande varm luft på desse breiddegradene. Denne lufta roterer på grunn av corioliskrafta, og dreg dermed luft frå varmare område mot polane. Det er denne rotasjonen som dannar dei komplekse kurvene i frontsystema, som skil den kalde polarlufta frå den varmare kontinentale og tropiske lufta.

Sjå òg 
 Ferrelcelle
 Ferrel si lov
 Luftmasse
.

Ferrel, William
Folk frå Pennsylvania
Folk frå Vest-Virginia
Subsidens

Subsidens er ei nedoverretta rørsle av ei flate (vanlegvis jordoverflata innan geologi, ingeniørvitskap og landmåling) eller atmosfæriske luftmassar (brukt i meteorologi).

Geologi
Subsidens eller setning i geologi er ei langsam samansenking i undergrunnen på grunn av mekanisk belastning, som vekta av bygningar, eller ved landheving. Ved setning kan det oppstå strukturelle skadar på bygningar og andre konstruksjonar, kalla setningsskadar.

Atmosfæren 
Den mest vanlege årsaka til subsidens i atmosfæren er låge temperaturar. Når lufta vert avkjølt får ho større tettleik, vert tyngre og søkk mot overflata, på same måte som oppvarma luft stig oppover. Subsidens fører vanlegvis til høgtrykk når luft søkk mot bakken over større område. I polare høgtrykk har ein nesten konstant subsidens, og det same har ein over subtropiske område. Desse områda med subsidens er noko av opphavet til mange av dei framherskande vindsystema i verda, som passatvindane. Subsidens på mindre skala kan gje vêrfenomen som tåke. Ein ekstrem form for subsidens er fallvind som kan gje liknande øydeleggingar som ein tornado, medan ei mildare form for subsidens vert kalla nedvind.

Atmosfærisk dynamikk
Geologiske prosessar
Vikinghamna på Fånestangen

Vikinghavna på Fånestangen, frå rundt år 1000 eller noko seinare, vart funnen i Frosta kommune i 2003 under bygging av hamn til fritidsbåtar. Det som var igjen av anlegget var 12 til 14 trestokkar som kan ha vore ein kassekonstruksjon fylt med stein. Denne kunne ha vore både kai og molo. Delar av hamneanlegget er no på Vitskapsmuseet i Trondheim.
Mogleg brukar kan ha vore Olav Vigdeild, som på fyrst på 1200-talet hadde sete på garden Viktil om lag 2 km sørvest for hamna. Seinare, mellom 1428 og 1450, brukte erkebiskop Aslak Bolt området ved hamna på reisene sine til Ytterøy. Om vikinghamna då var i bruk er det ingen som kan seia sikkert.

Liknande funn i mellomalderbyar 
 Oslo
 Skien
 Stavanger
 Bergen
 Trondheim
 Kaupang i Skiringssal ved Larvik

Liknande funn utanfor mellomalderbyar 
 Kong Øystein si hamn ytst i Trondheimsfjorden ved Agdenes

Bakgrunnsstoff 
 Fånestangen 
 Verd å vite 

Historie i Frosta
Geografi i Frosta
Vikingtida
Arkeologiske funn i Noreg
Talg

Talg er laga av feitt frå storfe og sau (ister).

I motsetnad til ister kan talg oppbevarast lenge utan å vere nedkjølt. Det føreset at talga er oppbevart i ein lufttett behaldar for å hindre oksidering. Ved oksidering / harskning blir det mellom anna danna smørsyre med ei kraftig gulfarge og beisk smak.

Talg bli nytta til å framstille såpe, i matlaging, som fuglemat og vart tidlegare nytta til å lage talglys. Talg kan nyttast som eit av råmateriala i produksjon av biodiesel.

Dyrefeitt
Matfeitt
Voks

Voks (Latin: 'cera', «voks») kan vere mineralsk (parafinvoks), animalsk (kvalrav, bivoks) eller vegetabilsk (palmeoljevoks).

Denne voksen er esterar av lengre feittsyrer med ein langkjeda basisk alkohol (ikkje glyserol). Voks er vanlegvis hardare enn feitt. Ofte blir vassløyseleg voks nytta til framstilling av kosmetikk. Men det mest vanlege er vokslys.

Materiale
Norsk automobilfabrikk

Norsk automobilfabrikk i Kambo i Moss kommune er ein tidlegare bilfabrikk som er sett på som eit kulturminne og føreslått verna av Riksantikvaren. 

Under 1. verdskrigen byrja godseigar Wankel på Kambo, saman med ingeniør Sigurd Hiort og høgsterettsadvokat Harald Hauge, å planlegga bilproduksjon. Hausten 1916 vart det inngått avtale med Scania Vabis om lisensproduksjon . Teglbygningen vart oppført i 1917 med ukjend arkitekt. Nokre av arbeidarbustadane var teikna av arkitektane Morgenstierne & Eide. Etter krigen fekk Norsk Automobilfabrikk økonomiske problem og det vart ikkje produsert så mange bilar, dei fleste lastebilar. Men føretaket produserte karosseri i nokre år, før det gjekk konkurs.

Tidleg på 30-talet vart lokala i nokre år leigd ut til Hesselberg-Meyer, som nytta dei for å montera Dodge som vart importerte umonterte. 

I 1930 tok Den norske automobilfabrikk, R. Hesselberg-Mayer AS over lokala. Ein laga bilar og karosseri her i 75 år berre med eitt avbrot under den andre verdskrigen, då den tyske okkupasjonsmakta brukte staden til å reparera flymotorar.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Riksantikvaren: Liste over bevaringsverdige bensinstasjoner
 «Også bensinstasjoner er gull verdt»  ved ostfold-f.kommune.no

Tidlegare norske bilprodusentar
Norske bilfabrikkar
Næringsliv i Moss
Skip

Skip (av norrønt skip) er eit større fartøy som vanlegvis blir brukt på vatn. Det finst ingen fast grense mellom båt og skip, men Godal reknar farkostar større enn ei jekt som skip. Ordet har også blitt brukt om fargreier som har oppstått i nyare tid, som luftskip og romskip. 

Skip er ofte havgåande farkostar med plass til mykje last eller passasjerar. Dei har mogleggjort globaliseringa av verda gjennom å tillata lange reiser og handel over hav.

Soge 
Den første hovudmåten å segla på var ved hjelp av segl, tidvis med støtte frå årer. Egyptiske seglskip blei brukte på Nilen og Raudehavet frå 2000-talet f.Kr. Det første skipsnamnet me kjenner til er «Lovprising for dei to landa», om eit skip som høyrde til farao Sneferu, på ei innskrift frå 2613 f.Kr. Seinare utvikla ulike folkeslag samband og herredøme over delar av Middelhavet, Arabiahavet og Indiahavet.

Ein brukte astronomisk navigasjon fram til eit magnetisk kompass blei utvikla, først i Kina rundt 1100, seinare i ein tørr europeisk versjon før 1300. Dette, og utviklinga av stabile og manøvrerbare skipstypar som kinesisk skatteskip og europeisk karavell, gjorde det mogleg å ta sjøvegen mellom alle verdsdelar under oppdagingstida. Dette opna for både jordomseglingar, utvandring og kolonisering.

Fram mot 1800-talet blei det bygd stadig større og raskare seglskip, som klipperar og linjeskip. Desse blei i stor grad erstatta av dampskip, skip bygde av metall og drivne med nyvinninga dampmaskina. Seinare er det utvikla store skip, til dømes tankskip, kontainerskip og ulike militærskip, med ulike slag olje som drivstoff.

Annan bruk av ordet 
Kyrkjeskip, ein del av ei kyrkje, er også avleidd av ordet «skip».

Kjelder 

  og 
 Denne artikkelen bygger på «Ship» frå ,  den 13. desember 2009.

Bakgrunnsstoff 

 
Fartøy
Sjøfart
Ord frå norrønt
I Sun-sin

I Sun-sin () var ein koreansk sjømilitær leiar, kjend for sigrane sine over den japanske marinen.  

Koreanske militære
Den norske automobilfabrikk

Den norske automobilfabrikk, R. Hesselberg-Meyer AS vart stifta i 1936, i lokala til den tidlegare Norsk automobilfabrikk på Kambo utanfor Moss . Føretaket produserte opphavleg ikkje eigne bilar, men importerte Plymouth frå USA, som dei monterte på Kambo. Monteringa tok til i 1937. I 1938 tok dei til med lisensproduksjon av Adler. 

Under 2. verdskrig tok den tyske okkupasjonsmakta over lokala og nytta dei til å reparere Junker-fly. Etter krigen var det ikkje lenger ynskjeleg å produsere tyske bilar og produksjonen vart avgrensa til lastebilproduksjon i liten skala. I etterkrigstida vart det òg monterte ymse bilmerke i lokala, men føretaket gjekk etter kvart over til å importere ferdige bilar.

Referansar 

Næringsliv i Moss
Tidlegare norske bilprodusentar
Skipingar i 1936
Gallipolifelttoget

Gallipolifelttoget (Slaget ved Gallipoli) var eit felttog på den tyrkiske halvøya Gallipoli under den første verdskrigen. Felttoget fann stad frå april 1915 til januar 1916, og involverte styrkar for Det osmanske riket på eine sida og allierte frå Frankrike, Storbritannia og det britiske imperiet på den andre. Målet til dei allierte var å ta kontroll over sundet Dardanellane, som gav Russland havtilgang, og å ta den osmanske hovudstaden Konstantinopel (Istanbul). Etter langvarige kampar blei invasjonen slått tilbake.

Før sjølve Gallipolifelttoget prøvde dei allierte å vinna kontroll over innløpet til Konstantinopel. 19.–20. februar bombarderte dei festningane ved inngangen til sundet, og 18. mars føretok angrepsflåten eit gjennombrotsforsøk. Tre slagskip gjekk ned etter å ha støtt på miner, og to blei sterkt skadde. Dei gav derfor opp dette forsøket på å ta hovudstaden, men gjekk i staden i land på halvøya.

25. april byrja landsetkinga på sørspissen av halvøya med  ca. 120 000 mann frå Storbritannia og Frankrike. Tyrkarane rådde over 60 000 mann.  Tyrkarane var førebudd på åtaket, og landgangstroppane klarte berre å setja seg fast på ein smal landstrimmel. I juli fekk de allierte styrkane betydelege forsterkingar, og det blei gjort eit nytt framstøyt med landsetjing i Suvlabukta. I tida 6.–21. august føregjekk valdsame kampar utan at dei allierte fekk nokon framgang. Hausten 1915 blei spørsmålet om å gje opp felttoget reist av dei allierte, og rundt årsskiftet lukkast dei med å trekka troppane vekk frå Gallipoli nesten utan tap. 

I kampen om Gallipoli hadde begge partar sett inn ca. ¾ million mann, og båe hadde store tap. Mellom 200 000 og 250 000 soldatar blei skadde eller drepne på kvar side.

Landgangen ved Gallipoli er eit døme på amfibisk krigføring. Soldatar rodde i land i opne kvalbåtar eller vart frakta inn med slepebåtar. Dei uerfarne allierte soldatane vart praktisk talt slakta ned av dei osmanske forsvararane. Mange kom seg ikkje eingong ut av båtane. Ved den andre landgangen ved Suvla i august var dei utstyrte med føregjengaren til moderne landgangsfartøy, den pansra «Beetle» (engelsk for 'Billa'). 

På britisk side var marineminister Winston Churchill ein av forkjemparane for åtaket, og hadde utarbeidd mange av planane for det. Etter nederlaget gjekk han av som minister. Churchill argumenterte i ettertid for at grunntanken bak operasjonen var riktig, men at felttoget mislukkast fordi ein ikkje klarte å utnytte mange av dei høva som oppstod til sin eigen fordel på ein slik måte at felttoget vart ein suksess. Det er samstundes vanskeleg å finne støtte for dette synet blant majoriteten av militærhistorikarar.

Med i den osmanske hæren var mellom anna offiseren Mustafa Kemal, seinare den første presidenten av Tyrkia og kjend som Atatürk.

Kjelder
«Gallipolifelttoget» (2. januar 2014), Store norske leksikon. Fri artikkel henta 30. juli 2014.

Fotnotar

Bakgrunnsstoff

Gallipoli, slaget ved
Gallipoli, slaget ved
Hendingar i 1916
Hendingar i 1915
Termik

Stiftelsen Termik er ein organisasjon som bruker frivillige til hjelp og støtte for alvorleg sjuke som ønskjer å vere heime, og til deira pårørande. Termik har arbeidd i Vefsn kommune sidan 1995. Sjølvstendige Termik-organisasjonar med same formålet er etablert fleire andre stader i landet.

Bakgrunnsstoff 
 Termik Vefsn, heimeside 

Sjukepleie
Vefsn kommune
Karelarar

Karelarar er namnet på ei finsk-ugrisk folkegruppe som bur hovudsakleg i republikken Karelen i Russland og dessutan i Finland. Dei talar frå gamalt av karelsk, sjølv om stadig fleire no nyttar russisk. Ved folketeljinga i Russland i 2010 vart det registrert 61 000 karelarar der, 46 000 av dei i republikken Karelen. 26 000 oppgav at dei meistra karelsk språk.

Fotnotar 

Karelia
Folkegrupper i Russland
Uralske folk