alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Shakuhachi

Shakuhachi (kanji 尺八, IPA [ˈʃakʊˌhatʃi]) er ei rett bambusfløyte frå Japan. Omsett betyr namnet '8 hachi', som er eit lengdemål. Fløyta var nytta av munkane i Fuke-sekta av zen-buddhismen når dei praktiserte suizen, ein måte å meditere på. Munkane av denne sekta var kjende som komusō ("prestar av intet") som nytta shakuhachien som eit spirituelt instrument. Songane deira vert kalla koten honkyoku og var like mykje musikk som meditasjon. 

Fløyta er utvikla ut i frå importerte fløyter frå Kina og Korea, men har fått sine særpreg som skil seg frå desse ettersom Japan lenge var eit isolert øyrike. 

Artistar og band som Tangerine Dream, Klaus Schulze, Sugarcubes, Coil og Sade har brukt shakuhachi i ein synthesizervariant.

japansk kultur
Japanske ord og uttrykk
Treblåseinstrument
Komusō

Ein komusō (japansk kanji 虚無僧; hiragana こむそう, 'munk av ingenting') var ein tiggarmunk tilhøyrande Fuke-sekta innan zen-buddhismen. Dei var kjenneteikna ved at dei bar ei korg av strå for å skjule hovudet og at dei spela shakuhachi (ei bambusfløyte). 

Japansk musikk
Buddhisme
Zenbuddhisme

|}

Zenbuddhisme eller zen er ei form for mahayanabuddhisme der ein legg spesiell vekt på meditasjon som ein veg for å oppnå innsikt og oppvakning. Ideen om å freiste å slutte heilt å tenke under meditasjonen er sentral.

Zen er ein japansk variant av den kinesiske chanbuddhismen som oppstod kring år 500.

Buddhisme
Park Chung-hee

Park Chung-hee () var president i Sør-Korea frå 1963, då han tok makta i eit militærkupp, til 1979 då han døydde etter eit attentat. 

Tilhengarar framhevar at Sør-Korea vart modernisert og opplevde ein svært sterk industriell og økonomisk vekst i perioden hans som gjorde sitt også etter at han vart myrda til at Sør-Korea står fram i dag som ein av verdas største økonomiar, eit land som etter koreakrigen i 1950-1953 var eit av verdas fattigaste. Gruppa av motstandarar er og veldig stor, ein av dei som kjempa mot det dei kalla eit brutalt diktatur var Kim Yong-sam, Kim Dae-jung som seinare sjølv vart president. Denne gruppa klagar over dårlege menneskerettar, eit brutalt ikkje-demokratisk styre og 
at han tente den japanske hæren under andre verdskrigen. Motstandarar av styret hans risikerte å verta fengsla, torturert og/eller drepne.

Dottera hans, Park Geun-hye vart president i Sør-Korea i februar 2013.

Sørkoreanske presidentar
 Sørkoreanske politikarar
Irssi

Irssi er ein tekstbasert IRC-klient skriven av Timo Sirainen og er utgjeve under GPL-lisensen. Det er skrive i programmeringsspråket C. Irssi er hovudsakleg til bruk i Unix baserte system som t.d. Linux, men kan køyrast på windows gjennom cygwin.

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell nettstad

IRC-klientar
Fri programvare
Oslo Senterparti

Oslo Senterparti er fylkeslaget til Senterpartiet i Oslo, og etterfølgjaren til Aker Bondeparti. 

Aker Bondeparti vart stifta 25. januar 1921, og var i verksemd til etter at Aker kommune vart innlemma i Oslo by 1. januar 1948. Det siste møtet i Aker Bondeparti vart halde sommaren 1949. Partiet hadde ikkje stilt liste ved kommunevalet hausten 1947, fordi lovene til Bondepartiet då gjekk utifrå at partiet berre verka i heradskommunar. 

Oslo Senterparti vart stifta 11. oktober 1960 på restaurant Grotten i Wergelandsveien 5, med 27 personar til stades. Interimstyret som hadde førebudd stiftinga var sett saman av generalsekretær Martin Vårvik og konsulent Ole Rømer Sandberg. I det første fylkesstyret var frøken Jorun Hanem einaste kvinne. Partiet stilte første gong liste i Oslo by ved bystyrevalet hausten 1961, og ved stortingsvalet i Oslo fylke hausten 1969. Lokallag (senterkrinsar) vart etablerte hausen 1971, med Sinsen/Grüner Sp og Ullern/Røa Sp som dei første. Med reorganiseringa av bydelane frå 2004 har Oslo Sp fem lokallag. Fylkespartiet var representert på Stortinget 1977-1981 (fellesliste med Venstre og Det Nye Folkepartiet. Gunnar Johann Stålsett møtte 17 dagar som vararepresentant for Eli Kristiansen) og 1993-1997 (Arne Haukvik var representant. Margaret Eide Hillestad møtte 105 dagar som vara for Haukvik). 

Fylkesleiarar og landsstyrerepresentantar: 
Lars Rottem Krangnes (2004 - 2009), 
Margaret Eide Hillestad (2009 - 2010), 
Jarand felland 2010 - 2011), 
Lars Gjemble (2011 - )

Fylkessekretærar:
Johannes Rindal (2006), 
Camilla Vågan (2008 - 2009), 
Lars Vangen (2009 - 2010), 
Kirsti Marie Lyngås (2010 - )

Senterpartiet
Skipingar i 1960
Politikk i Oslo
Spenningskollaps

Spenningskollaps er eit omgrep som vert nytta når abonnentane tek ut meir effekt enn kraftverket kan levere. Når straumen i overføringsnett aukar fører dette til større spenningsfall over leiarane i overføringsnett, slik at spenninga hjå abonnentane vert redusert. Energileverandøren syter vanlegvis for at spenninga på høgspenningsnettet er på minst 90 % av nominell spenning (66, 132, 300 eller 420 kV). 

Om spenninga fell under 90 % av nominell spenning vert lyset frå glødelamper mørkare, noko som på engelsk har gjeve opphav til omgrepet «brown-out». Om energiuttaket aukar for mykje kan sikringsbrytarar i overføringsnettet kople ut delar av overføringsnettet.

Marginen til spenningskollaps vert kalla «lastmargin». Om lastmarginen er liten, kan svært små endringar i lasta føre til at lastmarginane blir overskridne. Om marginen føre overlastsikringane koplar ut er liten, kan sjølv ein liten auke i effektuttaket kunna føre til spenningskollaps. Eit godt sikra nett vil vera dimensjonert for å kople ut delar av nettet, slik at feilen ikkje spreier seg til større område.

Elektrisitet
Wilfred Owen

Wilfred Edward Salter Owen () var ein engelsk diktar og soldat under den fyrste verdskrigen.

Dei sjokkerande og realistiske krigsdikta hans om grua frå skyttargravene og gassåtaka under den fyrste verdskrigen var sterkt påverka av venen Siegfried Sassoon, og stod i grell kontrast til både det ålmenne inntrykket av krig i samtida, og til dei patriotiske dikta til tidlegare krigspoetar som Rupert Brooke. Mesteparten av det han skreiv vart ikkje utgjeve før etter han døydde. Somme av dei mest kjende arbeida hans er «Dulce Et Decorum Est», «Anthem for Doomed Youth», «Futility» og «Strange Meeting». 
Owen er kanskje like kjend for å ha vorte drepen i kamp ved Sambre-Oise-kanalen berre ei veke før krigen enda, noko som førte til at dødsbodskapen hans og meldinga om freden nådde heimbyen hans samstundes.

Livssoge

Barndom og oppvekst 

Owen var fødd nær Oswestry i Shropshire 18. mars 1893. Han var den fyrstfødde av dei fire borna til Tom og Susan Owen. Skulegonga sin fekk han på Birkenhead Institute og Shrewsbury Technical School, og han oppdaga diktarevnene sine i 1903 eller 1904 under ei ferievitjing i Cheshire. Den tidlegaste litterære påverknaden hans fekk han frå John Keats og Bibelen.

Etter at skulegonga var avslutta i 1911 las han for å kome seg inn ved universitet og arbeidde ved sida. Før krigen braut ut arbeidde han som privatlærar i engelsk på ein språkskule i Bordeaux i Frankrike.

Krigsteneste 

21. oktober 1915 vart Wilfred Owen innskriven i Artists' Rifles, eit kompani av folk frå kunstnaryrke som verva seg frivillig. Dei neste sju månadane var han i trening på Hare Hall Camp i Essex. I januar 1917 vart han utnemnd til second lieutenant i The Manchester Regiment. Etter nokre traumatiske opplevingar som inkluderte det å leie troppen sin inn i kamp og verte fanga i tre dagar i eit granathol, fekk Owen diagnosen granatsjokk, og vart send til Craiglockhart War Hospital i Edinburgh. Det var medan han var der han møtte Siegfried Sassoon.

Etter å ha vend attende til fronten var Owen døydde han i kamp 4. november 1918. Han vart posthumt tildelt krigsutmerkinga Military Cross for leiarskap og mot i kampane ved Joncourt.

Dikting 

Owen vert av somme sett som den viktigaste poeten frå fyrste verdskrigen og han er kjend for dikta sine om den grufulle skyttargravs- og gasskriginga.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Wilfred Owen» frå , den 29. november 2006.

Bakgrunnsstoff 

 Wilfred Owen Multimedia Digital Archive, på Oxford University 
 The Wilfred Owen resource page på warpoetry.co.uk 

Britar frå fyrste verdskrigen
Engelskspråklege forfattarar
Engelske forfattarar
Britiske diktarar
PALOP

á

PALOP står for Países Africanos de Língua Oficial Portuguesa, som på norsk tyder Afrikanske land med portugisisk som offisielt språk. 

Det er ei gruppe på fem afrikanske land kor portugisisk er det offisielle språket. Landa er Angola, Kapp Verde, Mosambik, Guinea-Bissau og São Tomé og Príncipe. Dei utgjer ein del av Samveldetǫ av portugisiskspråklege statar, CPLP. 

Alle desse landa var koloniar under det portugisiske imperiet fram til 1970-talet. 

Det er eit omfattande samarbeid mellom PALOP-landa og Portugal, både når det gjeld kultur, bistand og språkrøkt. 

PALOP-landa:
 Angola
 Kapp Verde
 Guinea Bissau
 Ekvatorial-Guinea
 Mosambik
 São Tomé og Príncipe

Sjå òg . 
 Det portugisiske imperiet
 Portugisisk språk
 CPLP

Portugisisk språk
Portugisisk historie
Skipingar i 1996
Lusofoni

Lusofoni er eit omgrep som brukast om kulturen rundt det portugisiske språket. Ein lusofon person er ein person som talar portugisisk. Ordet stammar frå namnet på den gamle romerske provinsen Lusitania, som omfatta det området som i dag tilsvarar Portugal. 

Omgrepet lusofoni omfattar meir enn det å vere portugisisktalande. Det viser til folk med ein kulturbakgrunn som er nært knytt til det portugisiske språket, uavhengig av etniske og geografiske skilnader. Den lusofone kulturen er ei arv frå det portugisiske imperiet. Enno i dag finst det ei kulturell og politisk tilknyting mellom dei landa som før høyrde til dette imperiet, noko som mellom anna kjem til uttrykk gjennom Samveldet av portugisiskspråklege statar, som vart danna i 1996.

Dei lusofone landa er Portugal, Angola, Brasil, Kapp Verde, Guinea-Bissau, Macau, Mosambik, São Tomé og Príncipe, Aust-Timor i tillegg til andre portugisiskspråklege samfunn rundt om i verda.Til saman finst det om lag 200 millionar menneske i verda som snakkar portugisisk.

Sjå òg 
 Frankofoni

Bakgrunnsstoff 
 Ein smak av lusofoni (portugisisk)

Portugisisk språk
Sinister

Sinister, hokjønn sinistra, er latin for venstre. Det blir brukt på norsk i nokre samanhengar:

Innan medisin, om noko som er til venstre i ein pasient, til dømes ein venstre kroppsdel eller ein del av eit organ som ligg til venstre.

Innan heraldikk, venstre halvdel av eit våpenskjold sett frå beraren sitt synspunkt, høgre halvdel for den som ser på. Sinister blir òg kalla «heraldisk venstre».

latinske ord og uttrykk
Hokjønn

Hokjønn, ho eller hoe hos dyrearter med seksuell formeiring er den kjønnstypen som fysiologisk dannar eggceller og føder avkom eller legg egg, i motsetnad til hannar som dannar spermiar. Det finst også ein del plantar med ho- og hannkjønn, der plantar av hokjønn er dei som dannar frukter.

For nokre dyr finst det særskilde ord for hoa, til dømes «kvinne» (menneske), ku og kvige (mellom anna storfe, kvalar og elg), «purke» (gris), «søye» (sau)  og «høne» (hønsefuglar).

Biologisk hokjønn
Hoer hjå pattedyr og krypdyr har vanlegvis to kjønnskromosom av same type, XX, medan hannar har to ulike kjønnskromosom, XY. 

Hos fuglar og amfibium er tilhøvet omvendt, der har hannane to like kromosom, XX og hoene XY. For å hindra omgrepsforvirring brukar ein vanlegvis å omtala kromosom hjå desse dyra som ZZ hjå hannar og ZW hjå hoer. 

Hjå visse typar insekt, som grashopper og kakkerlakkar, finst det berre ein type kjønnskromosom. Der blir kjønnet bestemt ut frå om individet har eit eller to eksemplar av desse kromosoma. XX gjev ei ho og berre X, òg kalla X0, gjev ein hann.

Dei fleste artar av bier og maur har ingen kjønnskromosom. Det som avgjer kjønnet er i staden om egget er befrukta eller ikkje. Eit befrukta egg gjev opphav til eit diploid individ med 32 kromosom, som blir ei ho. Eit ubefrukta egg dannar i staden eit haploid individ med 16 kromosom, som blir ein hann. 

Hjå frøplantar kan nokre planteslag vera særbu, det vil seia at dei har ulike ho- og hannplantar. Hoplantane er dei som har fruktemne og dermed kan danna frukt. Nokre planteslag, som plantar i roseslekta, er i staden sambuar med skilde han- og hoblomar på same plante.

Mange dyr har kjønnsdimorfisme, det vil seia at hoer og hannar ser ulike ut. Blant dei fleste dyr, særleg fuglar og fiskar, har hoer ei meir diskret fargeteikning enn hannen og har færre såkalla sekundære kjønnskarakteristikkar. Dette kan knyttast til at hoer gjerne har hovudansvaret for egg og/eller ungar, og kamuflasje har vore nyttig evolusjonært. Ein annan viktig årsak er at hannen med dei sekundære kjønnskarakteristikkane sine kan visa at han er frisk og sterk og dermed har godt arvestoff,  noko som gjer han til eit godt faremne. Det finst likevel også fleire arter innanfor ulike dyregrupper der det er hoa som skal imponera hannen med sekundære kjønnskarakteristikkar, og hannen dermed har den meir diskrete utsjånaden.

Hjå dei fleste pattedyr er hoa noko mindre enn hannen. Hjå fiskar og insekt er hoa derimot vanlegvis større. Hjå visse fiskeartar kan hoa vera over 100 gangar større enn hannen.

Grafisk teikn 
Teiknet for hokjønn er ein ring med ein nedovervend kross under. Dette er same teikn som planeten Venus hadde i eldre astronomi og kopar hadde i eldre kjemi. Teiknet blei opphavleg danna av ei nedoverpeikande pil. Teiknet for hannkjønn bestod av ei oppovervend pil.

Sjå òg
Hannkjønn

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Hona» frå ,  den 30. mars 2021.  
 
Biologi
Kjønn
Bompibjørnene

Bompibjørnene (engelsk: Disney’s Adventures of the Gummi Bears) var ein USA-amerikansk teiknefilmserie laga av The Walt Disney Company som vart send frå midten av 1980- til byrjinga av 1990-åra. Serien handla om ein gjeng fargerike bjørnar som kunne spretta ved hjelp av den magiske bompibærsafta og om eventyra deira i eit mellomalderaktig rike. Bjørnane var inspirerte av godteriet «gummy bears», gelébjørnar.

Bompibjørnane var den første fjernsynsserien Disney laga, og bana vegen for seinare seriar som Duck Tales. Det vart i alt laga 65 program med 95 episodar.

Bakgrunnsstoff 
 The Great Site of Gummi  - Large resource of Gummi Bears information.
 New Gumbrea - fan site
 BCDB List of episodes
 Volume 1 DVD Review with Episode Guide and Pictures at UltimateDisney.com
 The Retrokids' Great site of Gummi
 Gumisie On-Line
 Gummi Bears Fanlisting 
 Gummibärenbande - GERMAN-FANSITE 

Teiknefilmseriar
Disney
USA-amerikanske fjernsynsseriar
Fjernsynsseriar frå 1980-åra
Holmlia

Holmlia er eit område  i bydelen Søndre Nordstrand i Oslo, med om lag 12 000 innbyggjarar. Terrenget på Holmlia er kupert, og bustadene er organisert i klynger av lågblokker og rekkehus, med mange vegetasjonsbelte og bilfrie område. Området har vore planlagt slik for å gjere butilhøva best moglege, som eit resultat av lærdomen frå enkelte negative erfaringar frå andre drabantbyar i Oslo. Busetjinga er organisert i burettslag, og OBOS og USBL er sentrale utbyggjarar på Holmlia.

Ein stor del av innbyggjarane er barn og unge. Kvar 4. innbyggjar har vandra inn frå land utanfor Vesten. Bydelen Søndre Nordstrand er eit av dei største og nyaste bustadområda i byen, og har om lag 30 000 menneske frå 60 ulike nasjonar, med om lag 125 ulike språk.

Namn
Namnet «Holmlia» var først brukt om togstasjonen på Østfoldbanen, som fekk namn etter garden Holm og husmannsplassen Lia.

Historie
Strøket vart bygd ut frå slutten av 1970-åra. Den første innflyttinga byrja i 1981.

Ved årsskiftet 2017/2018 vart den faste politiposten på Holmlia nedlagd. Mobile politiposter var (og er) tilgjengelege for utstasjonering i eining Aust i Oslo-politiet.

Kjelder 

 Stiftelsen Holmlia nærmiljø

Bakgrunnsstoff
 Asperud borettslag
 Bertramjordet borettslag 
 Fjeldlund boligsameie
 Hallagerbakken borettslag
 Lerdalstoppen borettslag  
 Liakollen borettslag 
 Midtre Ravnåsen borettslag 
 Nordskrenten borettslag
Nedre Ravnåsen borettslag 
Rosenholm borettslag
 Skovbakken borettslag
 Sloreåsen borettslag 
Storfjellet borettslag 
 Søndre Åsgården borettslag 
 Tirilltunga borettslag
 Tirillsletta borettslag 
 Vestskrenten borettslag 
Øvre Ravnåsen borettslag 
 Åstun borettslag 

Strøk i Oslo
Bydel Søndre Nordstrand
Mongolar

Mongolar (mongolsk Монгол, mongol) er eit folkeslag som oppstod i område som i dag høyrer til statane Mongolia, Kina og Russland. Mongolane tel i dag 8,5 millionar menneske og snakkar mongolsk. De fleste mongolar følgjer buddhismen, sjamanisme eller islam.

Det bur rundt 2,3 millionar mongolar i Mongolia, 4 millionar i Indre Mongolia og 2 millionar i naboprovinsar. I Kina er dei éin av 56 anerkjende nasjonalitetar.

Namnet monggol er først kjend frå kinesiske tang-skrifter frå 700-talet, men blei først brukt omatt på 1000-talet under khitanriket. Medan det først viste til nokre småstammar som heldt til ved Ononelva, blei omgrepet på 1200-talet utvida til å omfatta ei stor eining mongolar og tyrkarfolk samla under Dsjenghis Khan. Desse mongolane blei kjende og frykta som dyktige og brutale krigarar over store delar av Asia og Europa.

Fleire folkegrupper nord i Kina og Russland er i slekt med mongolane: Daurfolk, burjatar, evenar, dorbodar, tuvinar og kalmukkar.

Kjelder 

Mongolia
Asiatiske folkeslag
Offisielt godkjende folkegrupper i Kina
Steppe

Steppe er eit omgrep nytta om store, opne landskap (grassletter). Ein finn stepper i Asia, Afrika (veld), Sør-Amerika (pampas) og Nord-Amerika (prærie). Steppe er ein tørr naturtype, med sparsam plantevekst.

Sjå òg 
 Steppeklima

Biom
Folkeeventyr

Eit folkeeventyr er ein type eventyr som har vorte spreidd gjennom munnleg tradisjon og ikkje har nokon kjend forfattar. Dette skil folkeeventyret frå kunsteventyret.

Folkeeventyr byrjar ofte med fast frasar som «Det var ein gong...».

Sjå òg
Norske Folkeeventyr samla av  Asbjørnsen og Moe
Svenske folkeeventyr

Eventyr
IRC-klient

Ein IRC-klient er eit brukarprogram nytta for lynmeldingar, via IRC-protokollen. 

Lynmeldingsklient

en:Internet Relay Chat#Clients
Grodås

Grodås er ein tettstad i Volda kommune i Møre og Romsdal, som  tidlegare var kommunesenter i Hornindal kommune i Sogn og Fjordane. Sentrum blir lokalt òg kalla «Sanden», av di det før var sandstrand langs med vatnet ved Grodås.
Tettstaden har  og ligg ved austre enden av Hornindalsvatnet, 23 kilometers køyring frå Stryn sentrum og 28 kilometer frå Hellesylt.
På Grodås ligg Hornindal kyrkje og Hornindal barne- og ungdomsskule.

Sjå òg 
 Tettstader i Møre og Romsdal

Kjelder 
 SSB: «Tettsteder og sentrumssoner. 1. januar 2005. Sogn og Fjordane»

Fotnotar

Bakgrunnsstoff 
 Eldre fotografi frå Grodås på nettstaden til Nasjonalbiblioteket

Busetnader i Volda
Tettstader i Møre og Romsdal
Polarsyklon

Ein polar syklon, òg kalla arktisk syklon er eit stort lågtrykksområde over polare område. Dei må ikkje forvekslast med polare lågtrykk, som har liknande eigenskapar som tropiske syklonar. 

Ein polar syklon er eit lågtrykkssytem med diameter på om lag 1000-2000 km, med luft som sirkulerar mot klokka på nordlege halvkule, og omvendt på sørlege halvkule. Årsaka til rotasjonen kjem av corioliskrafta. Syklonaktiviteten merkar ein mest i den eurasiastiske delen av Arktis, som har om lag 15 syklonar kvar vinter. Polare syklonar har ein òg på Grønland og i Canada. Polare syklonar kan oppstå kortid som helst på året, men syklonane om sommaren er som regel svakare enn om vinteren. Dei er lite utforska og fører sjeldan til stor skade sidan dei som regel oppstår i område med lite folk. 

Syklonar

en:Polar cyclone
Termikk

Ein termikk eller termisk oppvind er ei søyle med stigande luft frå låg høgde i atmosfæren. Termikkane vert danna på grunn av ujamn oppvarming av jordoverflata som følgje av solstråling, og er eit døme på konveksjon. Sola varmar opp bakken, som så varmar opp lufta over den. 

Når det oppstår eit område med varmare luft vil dette området utvide seg og bli lettare (mindre tettleik) enn lufta rundt. Denne lettare luftmassen vil så stige, men vil samtidig avkjølast på grunn av utvidinga. Denne prosessen held fram til lufta har blitt avkjølt så mykje at den har den same temperaturen som den omliggande lufta, og den vil då stoppe å stige. Termikkar har ofte søkkande luft i området rundt termalsøyla. Dette er luft som søkk ned til bakken for å erstatte den stigande lufta. 

Storleiken og krafta til termikkane er avhengig av samansettinga til lufta i den lågare atmosfæren. Hovudsakleg når lufta er kald vil bobler med varm luft dannast ved bakken og varme lufta over, og stig så som ein varmluftsballong. Ein seier då at lufta er ustabil. Viss det er varmare luft i høgda over, kan ein temperaturinversjon hindre termikken i å stige vidare. Ein seier då at lufta er stabil. 

Cumulusskyer er ofte ein synleg indikasjon på at ein har termikkar. Når ein har eit jamt vindfelt kan termikkar og cumulusskyene oppstå i rekkjer langs vindretninga. Cumulusskyer vert danna av stigande luft i termikkane som så vert avkjøld når den stig. Avkjølinga fører til at vassdampen i lufta kondenserer til synlege vassdropar. Det kondenserte vatnet frigjev latent varme som varmar opp lufta. Lufta kan då fortsette å stige. Svært ustabil luft kan stige så høgt og kondensere så store mengder vatn at dei kan gje regnbyger eller føre til torevêr.

Termikkar er og ein av fleire prosessar som kan få seglfly til å stige.

Sjå òg 
 Vertikal vind

Atmosfærisk termodynamikk
Konveksjon
Hjarte-lungemaskin

Ein hjarte-lungemaskin blir nytta for å erstatte pumpefunksjonen til hjartet og gassutvekslinga til lungene hjå pattedyr. Maskina er utvikla for å kunne operera på hjartet mens det står stille. Ho har òg ein plass i gjennopplivinga av sterkt nedkjølte personar.

Maskina er bygd opp av ei pumpe og ein eining for gassutveksling, i tillegg er ho utstyrt med ein varmevekslar og eit filter for koagulert blod. Ulike prinsipp har vore nytta for gassutveksling og pumpmekanisme. 

Blodet blir tatt ut av kroppen frå øvre og nedre holvene. I hjarte-lungemaskina blir karbondioksid fjerna og oksygen sett til, temperaturen på blodet blir òg regulert. Blodet blir deretter sett inn igjen i livpulsåra. Maskina blir styrt av ein perfusjonist når ho er i bruk.

John Gibbon blir rekna som den første som laga ein fungerande hjarte-lungemaskin, og utførte den første vellykka operasjonen ved hjelp av ho i mai 1953 i Philadelphia. I 1959 kom den første hjarteoperasjonen i Noreg ved hjelp av hjarte-lungemaskin. Operasjonen blei leia av Leif Efskind, som hadde skaffa maskina for eigne midlar.

Sjå òg 
Nærskylde apparat er:
 Mekanisk hjarte. Ei bærbar pumpe som heilt tar over hjartefunksjonen for ei tid.
 Ekstrakorporal membranoksygenering. Eit apparat som tar over lungefunksjonen
 Left Ventricular Assist Device. Ei ekstern hjelpepumpe for venstre hjartekammer
 Aortaballongpumpe. Ei hjelpepumpe inne i livpulsåra.

Kjelder 
 Bokmålswikipediaen
 Nasjonalt medisinsk museum 

Medisinsk utstyr
Fideisme

Fideismen er ei retning innanfor teologien som hevdar at tru er overordna fornuft når det gjeld kunnskap om Gud. Visse retningar innanfor fideismen hevdar at fornuft er motsett av tru, andre hevdar at tru kjem før eller går utanfor fornuft og som derfor ikkje kan forståast gjennom den. 

Blaise Pascal hevda at det ikkje gjekk an å argumentere for eller mot Guds eksistens og forfekta då heller religion som noko som var bra.

Teologi
Epistemologiske teoriar
Paul Weeden

Paul Weeden () er ein legendarisk jazzgitarist som var fødd i Indianapolis. Sidan 1971 har han budd i Noreg og var særleg aktiv i klubben Club 7. Han er og komponist og musikkpedagog. 

I 1954-55 spelte han inn til saman tre plater med The Rusty Bryant Quintet.
I 1962 spelte han inn fleire plater med m.a. Sonny Stitt og Eddie 'Lockjaw' Davis.
I 1968 var han med i The Coleman Hawkins Quartet før han fekk sin eigen kvartett året etter.
I 1971 samarbeida han med Magni Wentzel. 
I 1974 spelte han inn låten «Flat Foot» som vart utgjeve som 7" singel på plateselskapet Wah Wah Moose i 2004, med ein remix av Horne Singers på b-sida.
I 2003 gav han ut to plater, «Nice but Easy» og «Now and Then».

Musikarar frå Oslo
Folk frå Indiana
USA-amerikanske jazzmusikarar