alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
DM

DM, Dm, dM og dm kan syne til:

DM
Deutsche Mark  – eldre, tysk mynteining
Dominica  (ISO 3166-1-kode)
Maersk Air  (IATA-kode)
Dungeon Master – spelleiar i rollespel. 
Direct Marketing – reklame
Depeche Mode – eit rockeband

Dm

dM

dm
desimeter  – ei SI-avleia eining for lengd lik 0,1 meter

Tobokstavsord
D-meson

D-meson er ein elementærpartikkel, eit meson, og dei lettaste partiklane som inneheld sjarmkvarkar. Dei vert ofte studert for å få kunnskap om svak vekselverknad Dei sære D-mesona (Ds) vart kalla «F-meson» før 1986.

Oversyn
D-mesonet vart oppdaga i 1976 av Mark I-detektoren ved Stanford Linear Accelerator Center. 

Sidan D-mesona er dei lettaste mesona med berre ein enkel sjarmkvark (eller antikvark), må dei endre sjarmkvarken (antikvarken) til ein kvark eller ein annan type desintegrasjon. Slike overgangar bryt det indre sjarm-kvantetalet, og finn berre stad via svak vekselverknad. I D-meson vert sjarmkvaren fortrinnsvis til ein særkvark via ei utveksling med ein W-partikkel, så D-mesona desintegrerer derfor fortrinnsvis til kaon eller pion.

I november 2011 rapporterte forskarar ved CERN at dei hadde observert eit direkte CP-brot i den naturlege desintegrasjonen av D-meson, noko som mogelegeins ikkje kan forklarast med standardmodellen.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «D Meson» frå ,  den 15. august 2012. 
 oppgav desse kjeldene:

Meson
Donald William Kerst

Donald William Kerst () var ein amerikansk fysikar. Han er kjend for utviklinga av betatronen saman med Robert Serber og som den første som fekk denne akseleratoren til å fungere i 1940.

Han var professor ved University of Illinois frå 1942 til 1957 og ved University of Wisconsin frå 1962. Han leia fusjonsforskninga ved General Dynamics Corporation i San Diego frå 1957 til 1962.

Kjelder

USA-amerikanske fysikarar
Partikkelfysikarar
Fysikarar på 1900-talet
Dosemeter

Eit dosimeter er eit instrument som måler kor mykje ein person eller ein lekam er eksponert for noko kring seg - særleg om dette er noko som er farleg når det vert samla opp over tid. Det vanlegaste dosimeteret er strålingsdosimeter som måler eksponeringa for ioniserande stråling, og er særs viktig innan fagfelt som dosimetri og strålevern. 
Andre dosimeter for måling av lyd, ultrafiolett stråling og elektromagnetisk felt.

Galleri

Sjå òg
 Geigerteljar
 Scintillasjonsteljar

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Dosimeter» frå ,  den 15. august 2012.

Bakgrunnsstoff 
 A photographic list of radiation dosimeters
 Space Radiation Dosimetry: Lessons Learned and Recommendations 

Måleinstrument
Radioaktivitet
Partikkeldetektorar‎
Douglas Hartree

Douglas Hartree () var ein britisk matematikar og fysikar. Hartree er kjend for utviklinga av praktiske reknemetodar og reknemaskinar til bruk i praktisk fysikk, men er mest kjend for utrekningar av bølgjefunksjon til atomet og skildringa av kraftfeltet kring atomkjernen. 

Frå 1929 til 1937 var han professor i bruksmatematikk i Manchester, og fram til 1946 var han professor i teoretisk fysikk på same stad. Han vart så professor i matematikk i Cambridge.

Kjelder
Douglas Hartree. () I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/Douglas_Hartree

Engelske fysikarar
Engelske matematikarar
Medlemmar av Royal Society
Folk frå Cambridge
Matematikarar på 1900-talet
Fysikarar på 1900-talet
Numeriske analytikarar
Matematiske fysikarar
Torsjonsvekt

Ei torsjonsvekt eller ei dreievekt er eit instrument til måling av (vanlegvis) små dreiemoment. Torsjonsvekta kan bestå av ein fritt opphengt, elastisk tråd forsynt med ein visar eller ein spegl i den nedre enden, der òg dreiemomentet vert sett. For små utslag er dreiemomentet proporsjonalt med utslagsvinkelen. Torsjonsvekta vart først nytta av  Charles-Augustin de Coulomb for å studere elektriske og magnetiske kraftverknader. Henry Cavendish og andre nytta torsjonsvekta til gravitasjonsmåling.

Kjelder
torsjonsvekt. () I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/torsjonsvekt

Pendlar
Måleinstrument
Drittel

Drittel er ei gammal dansk og norsk måleining for volum i samband med måling av smør. Han var lik 1/3 smørtønne. Frå 1683 vart han sett lik 43,8 liter, eller kring 42 kg. I Danmark var eininga frå 1800-talet lik 50 kg.

Kjelder
drittel. () I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/drittel

Måleiningar for volum
Gamle måleiningar
Smør
Kalklys

Kalklys er ein type lampe som vart nytta for scenelys og i lysbiletapparat. Det består av ein kalksylinder av brent kalk som blir sterkt oppvarma i ein gassflamme og dermed stråler med eit intenst kvitt lys. Brent kalk kan varmast opp til 2572 °C før det smeltar. Lys som vert produsert er ein kombinasjon av kvitgløding og candoluminescens. 

Kalklyseffekten vart oppdaga i 1820-åra av Goldsworthy Gurney. I 1825 såg den skotske ingeniøren Thomas Drummond (1797–1840) ein demonstrasjon av denne effekten av Michael Faraday og forstod at lyset kunne vere nyttig. Drummond laga ein fungerande versjon av lampa i 1826 og lampa vert stundom kalla Drummondlys eller Drummonds kalklys etter han. 

Det engelske namnet er limelight, og sjølv om ein for lenge sidan gjekk over til å nytte elektriske lys, har uttrykket overlevd i den engelskspråklege versjonen av å vere «i rampelyset», som på engelsk er «in the limelight» («i kalklyset»). Som scenelys gjekk ein over til å nytte elektriske lys seint på 1800-talet.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Limelight» frå , den 15. august 2012. 
 oppgav desse kjeldene:

Lampar
Lyskjelder
Hydrogenteknologi
Duane–Hunt-lova

Duane–Hunt-lova, kalla opp etter dei amerikanske fysikarane William Duane ogFranklin Hunt, gjev den maksimale frekvensen av røntgenstråling som kan emitterast av bremsestråling i eit røntgenrøyr ved å akselerere elektron gjennom ein eksistert spenning V mot eit mål av metall. 

Den maksimale frekvensen νmaks er gjeven av 

som samsvarar med ei minste bølgjelengd

der h er Planck-konstanten, e er elektronladninga, og c er lysfarten. Dette kan òg skrivast 
.
Denne prosessen er òg kjend som den inverse fotoelektriske effekten.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Duane–Hunt law» frå ,  den 15. august 2012. 
 oppgav desse kjeldene:

Røntgenstråling
Dulong–Petit-lova

Dulong–Petit-lova er ei lov i fysikken som seier at molar varmekapasitet for alle grunnstoff i fast tilstand er ca. 25 joule/(mol · kelvin). Lova gjeld ikkje eksakt, og enkelte grunnstoff, som bor og karbon, har mykje lågare molar varmekapasitet. Ved låge temperaturar blir han mindre enn det lova seier og ved særs høge temperaturar er han større. Avvika kan forklarast kvanteteoretisk og vart først gjort av Albert Einstein og Peter Debye.

Lova vart lagt fram i 1819 av dei franske fysikarane Pierre Louis Dulong og Alexis Thérèse Petit.

Kjelder
Dulong og Petits lov. () I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/Dulong_og_Petits_lov

Kondensert fase-fysikk
Termodynamikk
Statistisk mekanikk
Analytisk kjemi
Dunam

Ein dunam eller dönüm, dunum, donum er ei måleining for areal. Han vart brukt i Det osmanske riket og er framleis i bruk, i varierande standardiserte versjonar, i mange av landa som tidlegare var ein del av Det osmanske riket. Måleininga var opphavleg definert som «førti vanlege skritt i lengda og førti vanlege skritt i breidda», men varierte vesentleg frå stad til stad.

Namnet dönüm, frå osmansk ضنمق/dönmek (å snu), er truleg eit omsett lånord frå det bysantinske stremma, som hadde same storleik.

Ein metrisk dunam svarar til:
 1000 kvadratmeter
 10 ar
 1 dekar
 0,1 hektar

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Dunam» frå ,  den 15. august 2012. 
 oppgav desse kjeldene:

Måleiningar for areal
Julia Child

Julia Child () var ein amerikansk kokk, forfattar og TV-kjendis. Ho presenterte det franske kjøkenet for amerikanarar gjennom si første bok, Mastering the Art of French Cooking. Det mest kjende tv-programmet hennar var The French Chef som kom på lufta i 1963.

Referansar 

 

Kokkar frå USA
USA-amerikanske forfattarar
USA-amerikanske programleiarar
Folk frå California
Matskribentar
Døde av nyresvikt
Pennyweight

Pennyweight er ei gammal britisk måleining for masse med symbol dwt. Måleininga vart nytta for måling av edelmetall og edelsteinar og inngår i troy-systemet. 

1 dwt =  troy pound = 24 grain = 1,5552 gram. 

Ordet kjem av eininga svara til massen av ein sølvpenny.

Kjelder
pennyweight. () I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/pennyweight

Måleiningar for masse
Gamle måleiningar
Dødvekttonn

Dødvekttonn er den totale vekta eit skip kan bere av last, drivstoff, forsyningar, besetning og passasjerar. Måleininga er viktig og blir saman brukt med bruttotonnasje, og deplasement for å angje dei kommersielle måla på eit skip.

Symbolet for dødvekttonn er dvt eller dwt (frå engelsk dead weight tonnage).

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Dødvekttonn» frå ,  den 15. august 2012.  
 

Måleiningar for masse
Sjøfart
Skipsterminologi
Dyn

Dyn (symbol dyn) frå gresk (δύναμις, dýnamis, «kraft») er ei måleining for kraft i CGS-systemet, føregjengaren til SI-systemet. Éin dyn er definert som «krafta som må til for å akselerere ein masse på eitt gram éin centimeter per kvadratsekund». Altså er éin dyn lik 10 mikronewton: 
 1 dyn = 1 g·cm/s² = 10−5 kg·m/s² = 10−5 N
Eininga «dyn per centimeter» har tradisjonelt blitt brukt for å måle overflatespenning. Overflatespenninga til destillert vatn er til dømes 72 dyn/cm ved 25 °C, som i SI-eininga blir 72 x 10−3 N/m eller 72 mN/m.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Dyn» frå ,  den 15. august 2012.  
 

Måleiningar for kraft
CGS-einingar
Ereksjon

Ereksjon (frå latin erigere, 'retta ut') vil seia at ein kroppsdel blir større og stivare på grunn av auka blodtilstrøyming. 

Ordet blir mest brukt om penis som reiser seg og blir stiv, men kan òg brukast om brystvorter og klitoris hjå kvinner.

Fysiologi
Seksualitet
Dynamikk i mekanikk

Dynamikk er den delen av mekanikken som omhandlar samanhengen mellom rørsla til lekamar og kreftene som verkar på lekamen. Dynamikken til væsker og gassar vert kalla hydrodynamikk. Gassdynamikk vert òg ofte kalla aerodynamikk. Termodynamikk er det same som varmelære. På 1800-talet oppstod elektrodynamikken.

Historie 
Galileo Galilei gjorde store framsteg for dynamikken og det var med arbeida til Isaac Newton at grunnlovene i dynamikken vart formulert. Seinare utvikla forskarar som Leonard Euler, Jean le Rond d'Alembert og Joseph Louis Lagrange dynamikken vidare. Dei klassiske formene for dynamikk er på 1900-talet blitt delvis modifisert av relativitetsteori og kvantemekanikk.

Kjelder
dynamikk – del av mekanikken. (15.03.2012) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/dynamikk/del_av_mekanikken

Dynamikk
Dynamometer

Eit dynamometer er eit instrument for å måle storleiken på ei kraft, eit dreiemoment eller ein effekt. Til dømes kan effekten produsert av ein maskin, motor eller andre roterande kraftmaskinar reknast ut ved å måle dreiemoment og rotasjonsfart (omdreiingar per minutt) samstundes.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Dynamometer» frå ,  den 15. august 2012.

Bakgrunnsstoff

Måleinstrument
Maskinteknikk
Edmé Mariotte

Edmé Mariotte () var ein fransk fysikar. 

Han var først prior i eit kloster ved Dijon, og vart i 1666 medlem av Det franske vitskapsakademiet i Paris. Han fann, uahengig av Boyle, den lova som sidan har vorte kalla Boyle-Mariotte-lova. Han gav ei form for barometrisk høgdemåling, fann opp Mariotte-flaska, påviste blindeflekken på auga, undersøkte væskestraumar gjennom røyr, støyt mellom elastiske lekamar og gjorde viktige studiar av atmosfæriske forhold, som vasskrinslaupet.

Kjelder 

Franske fysikarar
Fysikarar på 1600-talet
Edward Teller

Edward Teller () var ein ungarsk-amerikansk fysikar fødd i Budapest.  

Teller gjorde seg tidleg merka for teoretiske arbeid innan kjernefysikken. I 1939 var han blant initiativtakarane til arbeidet med den kjernefysiske bomba. Etter andre verdskrigen var over ivra han for at USA òg skulle prøve å utvikle ei fusjonsbombe (hydrogenbombe), og kom dermed i opposisjon til fleire andre fysikarar som Robert Oppenheimer. Han vert rekna som oppfinnaren av hydrogenbomba.

Han studerte i Tyskland frå 1928 til 1933 og forelas ved University of London frå 1933 til 1936. Han vart så professor i fysikk ved George Washington University i Washington D.C. fram til 1941 og vart knytt til Columbia University. Her deltok han i Manhattanprosjektet ved Los Alamos National Laboratory frå 1941 til 1946. Han vart så professor i Chicago fram til 1952, og så fram til 1975 ved California University. I åra 1954–1975 var han dessutan direktør for Lawrence Livermore National Laboratory, eit sentrum for utvikling av kjernevåpen.

Kjelder
Edward Teller. (10.09.2009) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/Edward_Teller

Ungarske oppfinnarar
Ungarske fysikarar
USA-amerikanske oppfinnarar
USA-amerikanske fysikarar
Ungarske jødar
USA-amerikanske jødar
Kjernefysikarar
Folk tilknytte Manhattanprosjektet
Medlemmar av United States National Academy of Sciences
Ungarsk-amerikanarar
Hymns from the Heart

Hymns from the Heart er det tolvte albumet, og det andre gospelalbumet, til countryartisten Johnny Cash. Det vart utgitt av Columbia Records i 1962. I motsetning til det førre gospelalbumet til Cash (Hymns by Johnny Cash), er dette albumet meir tradisjonelt og salmeprega. I løpet av karrieren sin gav Cash ut ei rekkje gospelalbum, mellom anna Sings Precious Memories og Believe in Him.

Innspeling 
Innspelinga starta natt til 28. februar 1961, og fortsette med vokal overdubbing 23. mars same året. Resten av songane vart spelt inn 26. og 27. april. Alle songane vart spelt inn i Bradley Film & Recording Studio i Nashville i Tennessee.

Innhald

Medverkande 
 Johnny Cash - Hovudartist, vokal, gitar
 Luther Perkins, Billy Strange, Ray Edenton - Gitar
 Marshall Grant, Buddy Clark - Bass
 W.S. Holland, Irving Kluger - Trommer
 Floyd Cramer - Piano
 Bill Pursell - Orgel
 Billy Lathum - Banjo
 Marvin Hughes, Hubert Anderson - Vibrafon
 Elliot Fisher, Anthony Olson, Frank Green, Olcott Vail, Joseph Livotti, Bobby Bruce - Fiolin
 Gary White, Myron Sander - Bratsj
 William E. Liebert - Dirigent

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «:en:Hymns from the Heart» frå ,  den 11. april 2012.  
 

Musikkalbum frå 1962
Johnny Cash-album
Columbia Records-album
Gospelalbum
Album produserte av Don Law
Arenaer under sommar-OL 1896

Arenaer under sommar-OL 1896 gjev oversyn over arenaene som vart nytta under sommar-OL 1896 i Aten.

Arenaer

Bukta Liménas Zéas vart nytta til symjing av di arrangørane nekta å byggje ein symjearena.

I etterkant
Fire av arenaene vart nytta under sommar-OL 2004. Velodromen Podilatodrómio Néou Falírou vart riven og bygd opp att som ein fotballstadion under namnet Stádio Jórgos Karaïskákis i 1964. Stadionet vart renovert i 2003 og nytta under leikane i 2004. Panathinaïkó Stádio vart nytta som arena for bogeskyting og som mål for maratonet. Under leikane i 1896 arrangerte byen Marathónas både maraton og landevegssykling, medan dei i 2004 berre arrangerte maraton. Záppeio Mégaro fungerte som hovudkontor for organisasjonskomitéen for sommar-OL 2004 frå 1998 til 1999 og som det viktigaste kommunikasjonssenteret under leikane.

Kjelder

Fotnotar

 
Sommar-OL 1896
1896
Bilethandsaming

Bilethandsaming er to- eller tredimensjonal signalhandsaming, nytta i samband med analyse og prosessering av bilete, som til dømes digital video. Tidlegare vart bilethandsaming i nokon grad utført med analog elektronikk, men i dag er så godt som all bilethandsaming digital og dei fleste biletsensorar er digitale. Bilete frå analoge sensorar må digitaliserast (samplast og kvantiserast) før dei vert handsama. Høgnivå bilethandsaming, som mønsterattkjenning, komprimering, etc., vert ofte utført i programvare, men lågnivåhandsaming, som filtrering, kan òg utførast av ein ASIC eller FPGA. Grensa mellom låg- og høgnivåhandsaming er noko flytande, så det som i ein samanheng vert rekna som høgnivåhandsaming kan vert sett på som lågnivåhandsaming i ein annan samanheng. Mange typar bilethandsaming er tredimensjonar, etter som ein òg må ta omsyn til tidsdimensjonen.

Praktisk bruk

Digital video 
Innan digital video vert bilethandsaming nytta i kodekar for komprimering før overføring via digitalt bakkenett, kabel eller satellitt.

Medisinsk teknologi 
Bilethandsaming har ein sentral plass innan medisinsk teknologi, der det vert nytta i samband med ekkokardiografi, magnetresonanstomografi, mikroskopi, osb.

Radar og sonar 
Radar og sonar skapar store datamengder som ofte krev omfattande bilethandsaming. Teknikkar som stråleforming, filtrering, mønsterattkjenning, måldeteksjon og -fylgjing spelar ei viktig rolle.

Overvaking og astronomi 
Bilethandsaming er ein viktig teknologi i samband med overvakingsatellittar, observatorium, osb., der det vert nytta for å fjerna støy, finna mønster og objekt, osb.

Sjå òg 
 Digital signalhandsaming
 Datamaskingrafikk

Bilethandsaming
Otto Herschmann

Dr. Otto Herschmann () var ein austerriksk symjar og fektar. Han er ein av få som har vunne olympisk medalje i meir enn éin idrett.

Olympisk symjekarriere
Herschmann deltok fyrst under sommar-OL 1896 i Aten på 100 meter fri. Han vann sølv med tida 1:22.8, seks sekund bak gullvinnaren Alfréd Hajós.

Olympisk fektekarriere
Herschmann returnerte til sommar-OL i 1912 der han deltok som ein del av det austerrikske fektelaget. Laget vann sølv i sabelfekting.

På den tida var han president i den austerrikske olympiske komité. Han er den einaste presidenten i ein nasjonal olympisk komité som har vunne OL-medalje medan han innehadde stillinga.

Konsentrasjonsleir og død
Herschmann vart arrestert i Wien av nazistane, og deportert 14. januar 1942, til utryddingsleiren Sobibor. Han døydde i konsentrasjonsleiren Izbica i tysk-okkuperte Polen seinare same år.

Hall of Fame
Herschmann, som var jøde, vart teken inn i International Jewish Sports Hall of Fame.
 
7. november 2001 vart ein vegstrekning, Otto-Herschmann-Gasse, i Simmering i Wien kalla opp etter han.

Kjelder

Fotnotar

Austerrikske symjarar
Austerrikske fektarar
Olympiske sølvmedaljevinnarar for Austerrike
Medaljevinnarar under sommar-OL 1896
Austerrikske deltakarar under sommar-OL 1896
Symjarar under sommar-OL 1896
Austerrikske deltakarar under sommar-OL 1906
Fektarar under sommar-OL 1906
Medaljevinnarar under sommar-OL 1912
Austerrikske deltakarar under sommar-OL 1912
Fektarar under sommar-OL 1912
International Jewish Sports Hall of Fame
Folk frå Wien
Edward Witten

Edward Witten () er ein jødisk-amerikansk fysikar og matematikar. 

Witten har særleg medverka til å setje lys på samspelet mellom fysikk og matematikk. Ved å kombinere intuisjonen sin innanfor fysikk med avanserte matematiske omgrep har han kome fram til nye resultat som igjen har danna grunnlag for bevis konstruert av andre. Bidraga hans til fysikken er særleg basert på kvantefeltteori og har ofte relevans for elementærpartikkelfysikk og kosmologi, medan det innan matematikk ofte dreier seg om omgrep av geometrisk og topologisk natur. Han vert saman med mellom andre J. Schwartz og M. Green rekna som ein av dei fremste på såkalla strengeteori. 

Han vart professor ved Institute for Advanced Study i Princeton i USA. Witten har fått mange priser for forskinga si. I 1990 delte han Fieldsmedaljen med V. Jones, V. Drinfeld og S. Mori.

Prisar (utval) 
 2010 - Lorentzmedaljen
 2008 – Crafoordprisen
 1990 – Fieldsmedaljen
 1985 – Albert Einstein-medaljen

Kjelder 
Edward Witten. (14.10.2011) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/Edward_Witten

Bakgrunnsstoff 

USA-amerikanske fysikarar
USA-amerikanske matematikarar
Fieldsmedaljen
Fysikarar på 1900-talet
Fysikarar på 2000-talet
Albert Einstein-medaljen
USA-amerikanske jødar
Medlemmar av Royal Society
Medlemmar av Det franske vitskapsakademiet
Medlemmar av Det pavelege vitskapsakademiet
Medlemmar av United States National Academy of Sciences
Strengteoretikarar
Teoretiske fysikarar
Edwin Herbert Land

Edwin Herbert Land () var ein amerikansk fysikar og oppfinnar. I 1937 grunnla han Polaroid Corporation og leia selskapet fram til 1982. 

Frå 1981 var han president og forskingssjef ved Rowland Institute for Science og han var professor ved Massachusetts Institute of Technology frå 1956. Land utvikla ein metode for framstilling av polarisatorar for lys i form av store plater kalla polaroidark. Han viste at dette kunne nyttast i solbriller, frontglas på bilar. lyskastarar, tredimensjonal film og anna. 

I 1947 presenterte han eit nytt kamera, eit polaroidkamera kalla eit Land-kamera, der den fotografiske framstillinga føregjekk i sjølve kameraet like etter at filmen var eksponert, og biletet kunne takast ut etter kring eitt minutt. Seinare vart i laboratoriet hans òg utvikla fargefilm for bruk i polaroidkamera.

Kjelder 
Edwin Herbert Land. () I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/Edwin_Herbert_Land

Bakgrunnsstoff 

 Kort biografi 

USA-amerikanske oppfinnarar
USA-amerikanske fysikarar
USA-amerikanske jødar
USA-amerikanske direktørar
National Inventors Hall of Fame
Folk frå Bridgeport i Connecticut
Jødiske oppfinnarar
Medlemmar av Royal Society
Kursiv

Kursiv er ein måte å skriva latinske bokstavar på der bokstavane heller mot høgre og sit tettare saman enn elles. Skrifta er danna etter italienske handskrifter frå renessansen. Ho blei først teken i bruk som trykkeskrift og spreidd i Europa av Aldus Manutius. Innan typografi skil ein mellom ekte kursiv, ein skrifttype utvikla for å skriva i kursiv, og rette bokstavar som er skråstilte elektronisk.

Kursiv var ein handskrifttype som utvikla seg i Italia parallelt med antikvaskrift. Denne typen var raskare å skriva og bokstavane tok mindre plass enn rett skrift. To skrifttradisjonar fekk særleg stor tyding for seinare trykt kursiv: Humanistisk kursivskrift og paveleg kanselliskrift.  Humanistisk kursiv frå kanselliet til Petrarca var utgangspunkt for Francesco Griffo, som skar typane i aldinsk kursiv for Aldus Manutius. Kanselliskrift (cancelleresca) blei utvikla av Ludovico Arrighi til det pavelege kanselliet. Ho blei brukt av skrivemeistrar som Giovanni Palatino og Antonio Blado, og blei også brukt som utgangspunkt for trykt kursiv i Europa.

Opphavleg trykte ein heile bøker i kursiv. På 1500-talet tok ein i bruk kursiv og antikvaskrift i same bok, men først i fråskilde delar av boka. Etterkvart brukte ein dei også i same tekst, før kursiv fekk sin noverande rolle som framhevande skrift. Kursive versalar (store bokstavar) blei utvikla i 1524; før dette hadde ein brukt rette versalar framfor kursive minusklar.

Kjelder

 kursiv  ved typografi.no

Bakgrunnsstoff

 kursiv . Utvikling og bruk ved typografi.no

Typografi
Effektiv motstand

Effektiv motstand i ein vekselstraumkrins er forholdet mellom avlese effekt (watt) og kvadratet av avlese straum. I ein vekselstraumkrins vil den effektive motstanden auke med frekvensen, mellom anna på grunn av virvelstraumar.

Sjå òg
Resistans

Kjelder
effektiv motstand. () I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/effektiv_motstand

Elektronikk
Effusjon

Effusjon er lekkasje av gass gjennom ei lita opning. I prosessen strøymer individuelle molekyl gjennom opninga utan å kollidere med andre molekyl. Dette skjer om diameteren til holet er langt mindre enn midlare fri bane for molekyla. I følgje Grahamlova er raten gassane effunderer (t.d. kor mange molekyl som passerer gjennom holet per sekund) avhengig av molekylvekta. Gassar med låg molekylvekt effunderer raskare enn gassar med høg molekylvekt. For to gassar med same temperatur  (og same spesifikke varme), og dermed same kinetiske energi er kvadratisk middelverdi av molekylfarten, , til kvar gass gjeven med denne likninga

der  er Boltzmannkonstanten. Lettare molekyl har dermed høgare fart. Dette fører til at fleire molekyl passerer gjennom holet per tidseining. Dette er årsaka til at ein ballong fylt med hydrogen, som har låg molekylvekt, slepp ut gassen raskare enn ein lik ballong fylt med oksygen, som har høgare molekylvekt.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Effusion» frå ,  den 15. august 2012. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff
 Grahamlova 

Fysikalsk kjemi
Gassar