alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Klitoris

Klitoris eller kitlar er ein del av dei ytre kjønnsorgana hjå kvinner, og svarar til penis hjå menn. Klitoris har dei små kjønnsleppene kring seg, og er til liks med desse bygd opp av svampa vev som ved seksuell elding vert større og fastare grunna blod som strøymer til.

Kjelder 

Kjønnsorgan
Edelweiss

Edelweiss (Leontopodium alpinum er ei kjend fjellplante i slekta Leontopodium i korgplantefamilien.

Etymologi
Namnet edelweiss kjem frå tysk der edel har same tydinga som på norsk og weiß (eller stava weiss) tyder 'kvit', altså 'edelkvit'.

Sjå òg
 Alpane

Referansar

Bakgrunnsstoff 

Leontopodium
Alpeplantar
Urter
Leontopodium

Leontopodium er ei planteslekt i korgplantefamilien som inkluderer edelweiss (Leontopodium alpinum), ei velkjend plante frå Alpane.  I sjeldne tilfelle kan edelweiss referere til slekta.  Slekta har om lag 30 artar heimehøyrande i Europa og Asia (og kan hende i Americas).

Artar
Leontopodium alpinum - Edelweiss
Leontopodium andersonii
Leontopodium artemisiifolium
Leontopodium aurantiacum
Leontopodium brachyactis
Leontopodium calocephalum
Leontopodium campestre
Leontopodium chuii
Leontopodium conglobatum
Leontopodium coreanum
Leontopodium dedekensii
Leontopodium delavayanum
Leontopodium discolor
Leontopodium fangingense
Leontopodium fauriei
Leontopodium forrestianum
Leontopodium franchetii
Leontopodium giraldii
Leontopodium haastioides
Leontopodium hallaisanense
Leontopodium haplophylloides
Leontopodium hayachinense
Leontopodium himalayanum
Leontopodium jacotianum
Leontopodium japonicum
Leontopodium leiolepis
Leontopodium leontopodinum
Leontopodium leontopodioides
Leontopodium linearifolium
Leontopodium microphyllum
Leontopodium longifolium
Leontopodium melanolepis
Leontopodium micranthum
Leontopodium monocephalum
Leontopodium muscoides
Leontopodium nanum
Leontopodium niveum
Leontopodium ochroleucum
Leontopodium omeiense
Leontopodium pusillum
Leontopodium roseum
Leontopodium shinanense
Leontopodium sinense
Leontopodium smithianum
Leontopodium souliei
Leontopodium stoechas
Leontopodium stoloniferum
Leontopodium stracheyi
Leontopodium subulatum
Leontopodium villosum
Leontopodium wilsonii

Referansar

Bakgrunnsstoff

 
Korgplantefamilien
Alpeflora
Urter
Laboratorium

Laboratorium (frå latin laborare, som tyder arbeide) er nemninga på ein type arbeidsplass eller lokale som hovudsakleg har med naturvitskapleg undervisning, forsking, eksperimentering, produksjon eller kvalitetskontroll av ymse materiale og organismar å gjere, og som har utstyr særleg tilpassa det aktuelle føremålet. Dei fleste laboratoria finn ein soleis innanfor til dømes faga kjemi, fysikk, biologi, farmasi, medisin og ingeniørvesen.

Ordet laboratorium har dessutan verte teke i bruk på ymse andre område; eit språklaboratorium er til dømes eit lokale med teknisk utstyr som gjer det lettare for elevar å lære seg framande språk.

Naturvitskap
Ord av latinsk opphav
Arbeidsstader
Mary Cassatt

Mary Stevenson Cassatt () var ein USA-amerikansk målar og grafikar frå Pittsburgh i Pennsylvania. Kunsten hennar høyrer inn under impresjonismen.

Liv og gjerning 
Cassatt var dotter til Robert Simpson Cassat, ein kar som stamma frå ei av dei rikaste bankierfamiliane i Pennsylvania, og Katherine Kelso Johnston, ei velutdanna kvinne som også kom frå ein bankfamilie. Gjennom eit fireårs opphald i Europa lærte ho allereie i barneåra å kjenne dei europeiske kunstskattane. I 1861 begynte ho å studere på Pennsylvania Academy of Fine Arts i Philadelphia. Frå 1874 budde ho i Frankrike, der ho i Paris heldt fram studiane ei kort tid. Med stor interesse studerte ho i Frankrike, Italia og Spania måleria til store meistrar som Correggio, Diego Velázquez, Tizian og Rubens. Hennar eigne bilete fekk åtgaum og vart stilt ut på salongen i Paris.

Målaren Edgar Degas overtala henne til å slutte seg til den nye rørsla av sjølvstendige målarar, som seinare utvikla seg til dei såkalla impresjonistane. „Eg aksepterte med glede. Den konvensjonelle kunsten nekta eg å drive med. Eg byrja leve.“ Degas og Cassatt var nære venner i årevis. Ho stilte ut saman med impresjonistane og bidrog vesentleg til at impresjonismen tidleg vart populær i USA. Allereie i 1877 skreiv ho til ein rik venninne i New York og fekk denne til å kjøpe bilete av Edgar Degas og Claude Monet.

Hovudtema i kunsten hennar var kvinner, særleg mor-og-barn-temaet. Bileta hennar syner fram alle tenkelege situasjonar av levemåten til borgarskapen, slik han arta seg i dei siste tiåra av det 19. hundreåret; i lag med borna sine, lesande, tedrikkande eller i operahuset. Etter ho 1890 i Paris fekk sjå japanske fargetresnitt, hadde ho suksess med denne forma for kunst.

Etter 1877 budde også foreldra og systera hennar i Paris. Likevel fann Cassatt tid til å inspirere, oppmuntre og gje økonomisk stønad til unge, kvinnelege kunststudentar.

I 1904 vart ho utnemnd til riddar av den franske Æreslegionen. Tapet av synsevna gjorde at ho slutta å måle i 1914.

Ho døydde i Le Mesnil-Théribus i Oise i Frankrike.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Mary Cassatt» frå , den 14. august 2012.

Bakgrunnsstoff 

USA-amerikanske målarar
Folk frå Pittsburgh
Impresjonistiske målarar
Desintegrasjon

Desintegrasjon (av des- og latin for «heil», tyder «oppdeling»), radioaktiv desintegrasjon eller radioaktiv nedbryting, er omdanning av atomkjernar ved utsending av alfa-, beta- og gammastråling.

Sjå òg 
 Radioaktivitet

Kjelder
 Fri ombruk.

Radioaktivitet
Desintegrasjon i samfunnsvitskap

Desintegrasjon er eit omgrep i samfunnsvitskap for samanbrot i eller oppløysing av ei gruppe, som eit samfunn eller ein organisasjon. Desintegrasjon kan til dømes opptre når ein manglar felles verdinormer eller leiarskap.

Kjelder
 Fri ombruk.

Samfunnsvitskapar
Desjatin

Desjatin (fleirtalsform av desjatina som tyder «tiende», russisk десятина) er ei eldre russisk måleining for flatevidd og 1 desjatin = 1,0925 hektar.

Kjelder
desjatin. () I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/desjatin

Måleiningar for areal
Gamle måleiningar
DESY

DESY eller Deutsches Elektronen-Synchrotron (tysk for Den tyske elektronsynkrotronen) er eit nasjonalt forskingssenter i Hamburg i Tyskland med ein elektronsynktrotron. Her vert det drive grunnforsking i høgenergifysikk og partikkelfysikk, samt produksjon og bruk av synktrotronstråling. 
DESY er eit medlem av Helmholtz-Gemeinschaft og opererer i Hamburg og Zeuthen.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «German Electron Synchrotron» frå ,  den 15. august 2012.  
 

Byggverk i Hamburg
Utdanning i Hamburg
Partikkelfysikkanlegg
Synkrotronstrålingsanlegg
Forskingsinstitutt i Tyskland
Fysiske institutt
Det internasjonale geofysiske året

Det internasjonale geofysiske året, forkorta IGY (etter International Geophysical Year) var eit globalt samarbeidsprogram med 66 deltakande nasjonar som varte frå 1. juli 1957 til 31. desember 1958.

IGY omfatta geovitskapar som polarlys, kosmisk stråling, geomagnetisme, gravitasjon, ionosfærisk fysikk, avgjersle av lengd- og breiddegrader, meteorologi, oseanografi, seismologi og solaktivitet.

Resultata frå IGY førte til omskriving av mange geofysiske lovar og teorien om kontinentaldrift vart stadfesta. Dei første satellittane vart skotne opp, mellom dei den sovjetiske Sputnik. IGY var òg det tredje Polaråret og resulterte i etableringa av Den vitskaplege komiteen for antarktisforsking (SCAR) og danna grunnlaget for Antarktistraktaten som vart vedteke i 1959 og tredde i kraft to år seinare. Dei første estimata av den totale ismassen på Det antarktiske kontinentet vart målbore.

I samband med IGY etablerte tolv nasjonar forskingsstasjonar i Antarktis. Noreg deltok med ein treårig ekspedisjon til Antarktis og etablerte Norway Station på Kronprinsesse Märtha Kyst. Noreg var òg involvert i 24 andre prosjekt på Svalbard, Jan Mayen, Norskehavet og dessutan på det norske fastlandet.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Det internasjonale geofysiske år» frå ,  den 15. august 2012. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff 
The International Geophysical Year . The National Academies
Det internasjonale geofysiske år. Norsk Polarhistorie

SN-markeringar
Geovitskap
Vitskap i 1957
Vitskap i 1958
Det internasjonale stille solåret

Det internasjonale stille solåret eller IQSY (av engelsk International Quiet Sun Year) gjekk føre seg i 1964 og 1965 der ein særskild tok sikte på å studere tilhøva i atmosfæren, mellom anna i ionosfæren i ein periode med låg solflekkaktivitet.

Kjelder
Det internasjonale geofysiske år. I Store norske leksikon.

Geovitskap
Det Norske Institutt for Kosmisk Fysikk

Det Norske Institutt for Kosmisk Fysikk var ein statsinstitusjon som vart oppretta i 1927 for å gjere undersøkingar av fysikken i den øvre atmosfæren. Nordlysobservatoriet i Tromsø og avdelinga for kosmisk fysikk i Oslo var underlagt instituttet. Instituttet vart nedlagd då Universitetet i Tromsø vart oppretta i 1972.

Kjelder
Det Norske Institutt for Kosmisk Fysikk. () I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/Det_Norske_Institutt_for_Kosmisk_Fysikk

Norsk forsking
Skipingar i 1927
Nedleggingar i 1972
Det tekniske einingsysstemet

Det tekniske einingsysstemet er eit system for måleiningar med grunneiningane meter for lengd, kilopond for kraft og sekund for tid. Systemet er i dag erstatta av SI-systemet og vert lite nytta.

Kjelder
Det tekniske enhetssystem. () I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/Det_tekniske_enhetssystem

Teknisk
Diafanometer

Diafanometer er eit instrument til å måle lysgjennomgang eller siktbarheita i svakt absorberande stoff. 

I Wigands diafanometer eller siktmålar ser eun på eit fjerntliggande objekt gjennom ulike mattglas, og prøver seg fram til ein ikkje lenger kan skimte objektet. Den typen mattglas som må brukast for å oppnå dette, gjev eit mål for sikta. 

Nephelometeret er eit diafanometer som blir brukt for å måle uklårheit i væsker.

Kjelder
diafanometer. () I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/diafanometer

Måleinstrument
Diamagnetisme

Diamagnetisme er ein effekt som finst i alle stoff som blir utsett for eit magnetfelt. Diamagnetismen gjer at det oppstår eit motsett retta magnetfelt (proporsjonal med den magnetiske flukstettleiken) internt i materialen, slik at magnetfeltet i materialen blir mindre enn det ville ha vore utan materialen. Det vil sei at materialen «motverkar» magnetfeltet.

Diamagnetisme skuldast dei elektrona som rører seg i orbitalar omkring atoma i materialen. Når desse blir utsett for eit magnetfelt, påverkast dei av ei kraft (Lorenzkraft), som dreier orbitala så rørsla til elektrona dannar eit magnetfelt, som er motsett retta det påtrykte. Dette er ein konsekvens av Lenz-lova.

Sjå òg 
 Paramagnetisme
 Ferromagnetisme
 Susceptibilitet
 Meissner-effekten

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Diamagnetisme» frå ,  den 15. august 2012.  
 

Magnetisme
Magnetisk levitasjon
Elektriske og magnetiske felt i stoff
Dielektrikum

Dielektrikum er ein elektrisk isolator som kan vere polarisert om det er nytta i ein samanheng der det vert utsett for eit elektrisk felt. Når ein plasserer eit dielektrikum i eit elektrisk felt, strøymer det ikkje elektrisk lading gjennom materialet som det ville gjort i ein leiar, men stoffet kjem berre så vidt ut av den midla likevektsposisjonen slik at ein får dielektrisk polarisasjon. På grunn av dielektrisk polarisasjon, vert positive ladningar flytta mot feltet og negative ladningar i den motsette retninga. Dette skapar eit indre elektrisk felt som reduserer det totale elektriske feltet i dielektrikumet. Om eit dielektrikum består av molekyl med svake bindingar, vert ikkje desse molekyla berre polariserte, men dei vert òg orientert slik at symmetriaksen deira har same retning som feltet.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Dielectric» frå ,  den 15. august 2012. 
 oppgav desse kjeldene:

 
Elektriske og magnetiske felt i stoff
Magnetisme
Relativ permittivitet

Relativ permittivitet, tidlegare kalla dielektrisitetskonstant, syner til forholdet mellom permittiviteten for eit stoff og permittiviteten for det tomme rommet. Denne storleiken er eit mål for evna ein isolator har til å bli elektrisk polarisert. Den relative permittiviteten vil vanlegvis variere med mellom anna temperatur og trykk. Kapasitansen for ein elektrisk kondensator er proporsjonal med den relative permittiviteten for isolasjonsmaterialet mellom kondensatorplatene.

Sjå òg
 Dielektrikum

Kjelder
relativ permittivitet. (20.10.2011) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/relativ_permittivitet

Elektrisitet
Elektriske og magnetiske felt i stoff
Kollodial kjemi

de:Dielektrizitätszahl
fa:ثابت گذردهی خلأ
fr:Constante diélectrique
it:Costante dielettrica
Dielektrisk forskyving

Dielektrisk forskyving er ei lokal forskyving av elektrisk ladning innanfor dei enkelte molekyla i eit isolerande materiale kalla eit dielektrikum når dette blir plassert i eit elektrisk felt. Positiv og negativ ladning vert forskyvd i motsette retningar slik at materialet blir elektrisk polarisert.

Tidlegare vart dielektrisk forskyving òg nytta om elektrisk flukstettleik.

Kjelder
dielektrisk forskyvning – kjemi. () I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/dielektrisk_forskyvning/kjemi 

Dielektrikum
Dielektrisk tap

Dielektrisk tap er tap av elektrisk energi i isolasjonsmateriale som vert utsett for høgfrekvente elektriske vekselspenningar. Årsaka til tapa er at ein del av den elektriske energien som vert nytta ved polarisasjon av eit materiale går over til varme. Dette kan forklarast ved at polarisasjonen krev tid, slik at det oppstår ein faseforskyving mellom påtrykt spenning og polarisasjonen. 

Isolasjonsmateriale som skal nyttast i kondensatorar og kablar for høge frekvensar må gje små dielektriske tap. Dette gjeld til dømes keramiske material, glimmer og polymeriserte organiske stoff som polystyren, polyetylen og polykarbonat. Dielektriske tap kan utnyttast til høgfrekvensoppvarming av material som ikkje er elektrisk leiande, til dømes ved forming og samanføying av plastlekamar.

Sjå òg
Diatermi
Dielektrikum

Dielektrikum
Elektroteknikk
Differensialgalvanometer

Differensialgalvanometer er eit galvanometer med to like viklingar. Det vart nytta til å samanlikne elektriske straumar. Utslaget er null når straumen i dei to viklingane er like sterke og motsett retta.

Kjelder
differensialgalvanometer. () I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/differensialgalvanometer 

Elektriske måleinstrument
Diffraksjon

Diffraksjon er eit bøyingsfenomen ved forplanting av bølgjer. Når bølgjer (av t.d. lyd eller ljos) sendast igjennom snevre opningar godt og vel på storleik med bølgjelengda, spreiast dei i særskilde mønster.

Eit døme på optisk diffraksjon kan ein sjå på CD- og DVD-plater, der informasjonen på «data-sida» dannar eit meir eller mindre regelmessig mønster med detaljar på storleik med lysbølgjer. Ljos med ulike bølgjelengder (dvs. ulike fargar) reflekterast i ulike retningar, så sett i elles «fargelaust» kvitt ljos strålar plata i fargerike «regnbogemønster».

Sjå òg
Interferens

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Diffraksjon» frå ,  den 15. august 2012.  

Diffraksjon
Grunnleggjande fysikk
Diffus i fysikk

Diffus er eit omgrep i fysikk om noko som er utflytande, dårleg avgrensa eller uklårt.

Diffus lyd er lyd som er spreidd eller reflektert uregelmessig. Det er eit vilkår for god romakustikk at lyden vert diffus. Dette oppnår ein når veggane vert brotne av framspring, søyler, nisjar og liknande. 

Omgrepet vert òg nytta ved diffus refleksjon om tilbakekasting ljos- og varmestråler i alle retningar, til dømes frå ei matt, finkorna flate.

Kjelder
diffus – fysikk. () I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/diffus/fysikk 

Akustikk
Optikk
Termisk diffusivitet

Termisk diffusivitet er eit mål for forplantingssnøggleiken av temperatursjokk i eit materiale ved varmeleiing. 

Denne er varmeleiingsevna delt på tettleik og spesifikk varmekapasitet ved konstant trykk. Han har SI-eininga m²/s. Formelen er: 

der
  er varmeleiingsevna  (W/(m·K))
  er tettleiken (kg/m³)
  er spesifikk varmekapasitet (J/(kg·K))

Nemnaren  kan reknast som volumetrisk varmekapasitet (J/(m³·K)).

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Thermal diffusivity» frå ,  den 15. august 2012. 
 oppgav desse kjeldene:

Varmeoverføring
Fysiske storleikar
Varmekonduksjon
Voltmeter

Eit voltmeter er eit apparat som vert nytta til å måle elektrisk spenning.

Dei viktigaste typane er 
 dreiespolevoltmeter, som består av eit kjensleg amperemeter (mA- eller μA-meter) med stor seriemotstand, 
 elektrostatisk voltmeter, der spenningen vert målt ved den elektriske kraftverknaden mellom eit rørleg og eit fast elektrodesett, 
 forsterkarvoltmeter med elektronrøyr- eller transistorforsterkar kopla til eit viserinstrument
 digitalvoltmeter, der spenningen som skal målast, blir avtasta (sampla) periodisk av ein elektronisk styrt krins, og verdien omdanna til ein tilsvarande talstorleik i ein analog-digital omformar. Verdien kan lesast av på eit taltablå (display), eller kan lagrast i eit digitalt minne for seinare utlesing.

Kjelder
voltmeter. () I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/voltmeter 

Elektriske måleinstrument
Dilatans

Dilatans (av latinsk for «å utvide») er ein eigenskap hos somme konsentrerte dispersjonar av faste partiklar i ei væske, som til dømes sand i vatn, som gjer at viskositeten aukar med aukande flytesnøggleik. Dette skuldast at partiklane aktivt må presse kvarandre til side for å kome forbi kvarandre i flyteprosessen, slik at partikkelmassen utvidar seg. Dette fører igjen til at væska vert trekt innover i massen og etterlet ei tørrare overflate. Dette kan ein observerer når ein går eller sparkar i fuktig sand og vart først studert av Osborne Reynolds i 1885. 

Dilatanse er eit teknisk viktig fenomen i samband med handsaming av konsentrerte dispersjonar av mange slag.

Kjelder
dilatans. () I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/dilatans 

kontinuumsmekanikk
Væskedynamikk
Ikkje-newtonske væsker
Dilatasjon

Dilatasjon kjem av det latinske ordet for «utviding» og vert nytta innan fleire område:

Fysikk
Dilatasjon i fysikk, når lekamar utvidar seg som følgje av oppvarming eller ytre strekk-krefter.
Tidsdilatasjon

Medisin
Dilatasjon i medisin
Pupilldilatasjon
Ballongdilatasjon
Dimensjonsanalyse

Dimensjonsanalyse er ei undersøking som tar sikte på å klarleggje om alle ledd i ei likning av fysiske storleikar har same dimensjon. Ved dimensjonsanalyse kan ein få stilt opp ei korrekt likning når ein ut frå ei prinsipiell betraktning veit at eit naturfenomen er påverka av særskilde faktorar. Dimensjonsanalysen har er særleg viktig for modellforsøk innan aero- og hydrodynamikken, og er i si enklaste form ein kontroll av nemningane som er nytta under utrekninga. 

Dimensjonen til ein fysisk storleik er nemninga til storleiken utan at eininga er gjeven. Til dømes har snøggleik dimensjon lengd delt på tid, og kan skrivast i m/s, km/h osv. I ei korrekt likning mellom fysiske storleikar må uttrykk knytt saman med pluss eller minus ha same dimensjon.

Kjelder

«dimensjon – fysikk». I Store norske leksikon. 
«dimensjonsanalyse». I Store norske leksikon. 

 *
Målingar
Dimensjonsstabilitet

Dimensjonsstabilitet er motstand mot varig formforandring i eit stoff når det vert utsett for fysiske påverknader, særskild temperatur- og fuktvariasjonar. Ved fotografering er det viktig at dei materiala ein arbeider med, t.d. film og papir, har stor dimensjonsstabilitet slik at biletattgjevinga blir så korrekt som mogeleg.

Kjelder
dimensjonsstabilitet. () I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/dimensjonsstabilitet 

Struktur
Dioptri

Dioptri er ei eining for linsestyrke med symbol δ. Styrken til ei linse gjeven i dioptriar er lik den inverse av brennvidda, gjeven i meter (1δ = 1 m−1). Styrken vert rekna som positiv for samlelinser og negativ for spreielinser.

Kjelder
 dioptri. I Store norske leksikon. 

Måleiningar
Optikk
Dioptrikk

Dioptrikk  er den delen av optikken som handlar om refraksjon av lys i gjennomskinelege stoff, så som vatn, glas og liknande.

Eit dioptrisk system er eit optisk system av brytande flater. Teleskop som skapar sitt eige bilete med eit objektiv som er ei konveks linse (refraktorar) er sagt å vere dioptriske teleskop.

Kjelder
dioptrikk. () I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/dioptrikk 

Optikk
Teleskop
Dipolmolekyl

Dipolmolekyl er eit molekyl der dei elektriske ladningane er fordelt slik at molekylet får eit permanent elektrisk moment. Teorien for dipolmolekyl vart utvikla av Peter Debye.

Sjå òg 
 dipol

Kjelder
dipolmolekyl. () I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/dipolmolekyl 

Molekyl
Elektromagnetisme
Direksjonskraft

Direksjonskraft er ei kraft som trekker lekamen han virkar på mot ei likevektsstilling. Ei slik kraft opptrer til dømes når ein lekam er opphengt eller oppspent i elastiske fjører. Direksjonskrafta blir då den same som fjørkrafta.

Kjelder
direksjonskraft. () I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/direksjonskraft 

Kraft
Dish

Dish er ei gammal engelsk måleining for volum. 1 dish er lik 1073,5 engelske kubikktommar eller 17,591 liter.

Kjelder

«dish» i Store norske leksikon. 

Måleiningar for volum
Gamle måleiningar
Dispersjon i optikk

Dispersjon i optikk er eit fenomen der fasesnøggleiken til ei bølgje er avhengig av frekvensen til bølgja, eller eventuelt når gruppesnøggleik er avhengig av frekvensen. 

Stoff som har slike eigenskapar vert kalla dispersive stoff. Dispersjon vert stundom kalla kromatisk dispersjon for å vektlegge at han er avhengig av bølgjelengda eller gruppsnøggleiksdispersjon for å vektlegge rolla til gruppesnøggleiken. 

Dispersjon vert oftast skildra for lysbølgjer, men kan opptre for alle slags bølgjer som vekselverkar med eit medium eller passerer gjennom ein inhomogen geometri (til dømes bølgjeleiar), slik som lydbølgjer. Dispersjonen til eit stoff vert målt med abbetalet, V, til stoffer, der lågt abbetal syner til kraftig dispersjon.

Døme på dispersjon
Det vanlegaste døme på dispersjon er truleg ein regnboge, der dispersjonen fører til at det kvite lyset vert delt inn i forskjellige komponentar med forskjellige bølgjelengd (forskjellige fargar). Dispersjon har òg ein effekt i mange andre høve, som til dømes når dispersjonen fører til at pulsar vert spreidde i optisk fiber slik at signalet vert dårlegare over lange avstandar.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Dispersion (optics)» frå ,  den 15. august 2012. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff

Optikk
Glasfysikk
Distansestong

Ei distansestong er ei metrisk inndelt stong som vert nytta ved optisk lengdemåling. Ofte er stonga laga i to eller fleire delar som ein kan slå saman eller forskyve i kvarandre. Inndelinga kan vere strekinndeling eller feltinndeling med skiftande kvite og svarte felt.

Kjelder
distansestang. () I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/distansestang

Måleinstrument
Landmåling
DL

DL, Dl, dL og dl kan tyde:

DL

 IATA-koden for flyselskapet Delta Air Lines

Dl

dL

dl
 Forkorting for domstollova.

 SI-eininga desiliter
 forkorting for download, nedlasting

Tobokstavsord
E-laget

E-laget eller Kennelly–Heaviside-laget, eller berre Heaviside-laget er eit lag i ionosfæren, kring 90-150 km over bakken. Det er eit av fleire lag i ionosfæren og består av eit lag med ionisert gass. Laget reflektert radiobølgjer av mellomfrekvens, og på grunn av denne refleksjonen kan radiobølgjene forplantast bak horisonten. 

Forplantinga vert påverka av kva tid på døgnet det er. På dagtid vil solvinden presse dette laget nærare jorda, og dermed avgrense kor langt det kan reflektere radiobølgjene. På nattsida av jorda dreg solvinden laget lenger bort og aukar slik rekkevidda radiobølgjene kan reise ved hjelp av refleksjon. Effekten vert ytterlegare påverka av årstid og solflekkaktivitet. 

Laget vart føresedd i 1902 av både av amerikanaren  Arthur Edwin Kennelly (1861–1939) og den britiske fysikaren Oliver Heaviside (1850–1925), uavhengig av kvarandre. Det var først stadfesta i 1924 av den britiske forskaren Edward V. Appleton, som fekk nobelprisen i fysikk for oppdaginga i 1947.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Kennelly–Heaviside layer» frå ,  den 21. august 2012.  
 

Radiofrekvensutbreiing
Jordatmosfæren

ru:Ионосфера#Слой Е