alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Politi

Politi er offentlege myndigheiter som skal oppretthalde lov og orden og kjempe mot kriminalitet.

Ordsoge og slanguttrykk 
Ordet politi stammar frå det greske ordet politeia, som betyr «borgarskap». 

Det har vore eit rikt utval slanguttrykk for politi. På 1930-talet finn ein spanser og messing, i nyare tid har snut, purk, pink, onkel politi, onkel blå eller berre onkel vore bruka.

Oppgåver 
Hovudoppgåva til politiet er å gjere det trygt for folk ved å handheve lov og orden. Politiet skal forhindre og førebyggje straffbare handlingar og etterforske lovbrot. Den mest sentrale oppgåva er å verne om liv og eigedom, og å oppretthalde eller gjenopprette offentleg ro og orden. Politiet pågrip personar som er mistenkte for lovbrot, og held desse i varetekt til mistanken er vurdert av domstolane. Politiet har som regel monopol på bruk av makt mot innbyggjarane i tråd med lover og juridisk kontroll.

Politistyrkar er inndelte i ordenspoliti som patruljerer og ser til at det er ro og orden og kriminalpoliti som etterforskar lovbrot. I landdistrikt kan den lokale politimakta verte utført av ein lensmann eller sheriff.

Trafikkontroll er ein av oppgåvene til politiet, og  vert gjerne utført av eigne politiavdelingar. Politiet tek òg del i redningstenesten, og hjelper brannvesen og ambulansetenesta ved ulykker og katastrofar.

I enkelte land er tryggingstenesta òg ein del av politiet, til dømes Politiets tryggingsteneste (PST) i Noreg, Politiets Efterretningstjeneste i Danmark og Säkerhetspolisen i Sverige.

I motsetnad til dei fleste andre land har Noreg og Danmark integrert påtalemakta i politietaten. I praksis er det politijuristar som leier politietterforskinga, i kraft av rolla som påtalemakt. Politijuristane (politiadvokatane og politifullmektigane) opptrer òg som aktorar i domstolen, og kan i enkelte saker avgjere om ein skal innstille eller halde fram med å forfølgje eit straffbart forhold.

Historie 
I oldtida var det militæret som hadde ansvaret for å oppretthalde lov og orden i byane. Romarriket hadde eit svært effektivt system inntil riket tok til å smuldre opp, og bystatane i det antikke Hellas hadde eigne militære styrkar som utførte politioppgåver. 

Frå 400-talet tok forskjellige høvdingar og monarkar i Europa å ta på seg ansvaret for oppgåvene. Dei gav gjerne oppgåvene videre til lokale adelsmenn, som i sin tur gjerne utnemnde ein konstabel. Denne stillinga var ofte ubetalt, og vart i staden lønna med enkelte fordelar. 

Den første organiserte og betalte politistyrken vart oppretta i London i 1663, for å styrke den ubetalte styrken ein hadde frå før. Denne ordninga spreidde seg til andre stader i Storbritannia, slik at dei halvoffisielle «tjuvfangarane» og de ubetalte konstablane, som var kjende for korrupsjon og tilfeldig handsaming av folk, vart bytt ut med profesjonelle. Storbritannia var igjen ute med ein nyvinning då Metropolitan Police Service vart oppretta. Denne er rekna som verdas første moderne politistyrke, og er mønster for oppbygginga av politiet i ei rekkje land.
Leibi

Leibi er ei elv i Bayern sør i Tyskland, og ei av sideelvane til Donau frå høgre. Leibi har sitt utspring vest for eit industriområdet i Weißenhorn og er 21,9 km lang. 

Før renn Leibi gjennom industriområdet frå sør til nord og over slettene nord for området. Så snur elva ei kort tid vestover langs eit skogområde. Ho renn så nordover igjen, forbi grendene Hirbishofen, Holzheim og Steinheim. Etter eit par hundre meter gjennom skogen Auwald munnar ho ut i Donau.

Kjelde 

Elvar i Tyskland
Sideelvar til Donau
Bayern
Salem

Salem er hebraisk og tyder «fred». Det er eit bibelsk namn på Jerusalem. Namnet vert i dag nytta som stadnamn mange andre stader: 

 Salem i Massachusetts, kjend for hekseprosessar på 1600-talet
 Salem i Oregon, delstatshovudstad
 Salem i Tamil Nadu, by i India

Sjå òg 
 Salem i Sverige, svensk sokn
 Salems kommun i Sverige
Den heilage Johannes

Den heilage Johannes, Sankt Johannes eller Sankt Hans kan visa til:

Personar 
 Døyparen Johannes
 Apostelen Johannes, som etter kristen tradisjon òg er Evangelisten Johannes.

Hendingar 
 jonsok eller sankthans, skandinavisk midtsommarfeiring

Stader 
 Fleire sokn i Sverige:
 Sankt Johannes i Linköping
 Sankt Johannes i Lund
 Sankt Johannes i Stockholm

På andre språk 
 San Juan (spansk)
 Saint Jean (fransk), 
 Saint John (engelsk)
Blau

Blau er ei 15 km lang elv i Baden-Württemberg sør i Tyskland, og ei av sideelvane til Donau frå venstre. Ho har sitt utspring i ei karstkjelde kalla Blautopf, i byen Blaubeuren i Schwabisk Alb. Ho renn austover gjennom Blaustein til byen Ulm, der ho munnar ut i Donau.

Blaudalen 

Blaudalen vart forma av Donau. Då Schwabisk Alb steig grov først Donau seg djupare og djupare ned i dalen, men hamna etter kvart i ei lei som gjekk lenger sørvest. I dalen som vart igjen flyt Schmiech sørover og møter Donau i Ehingen og Blau renn austover til Ulm.

Kjelde 

Elvar i Tyskland
Sideelvar til Donau
Bayern
Iller

Iller (Ilargus i antikken) er ei elv i Bayern sør i Tyskland, og ei av sideelvane til Donau frå høgre med ei lengd på 147 km. Ho har sitt utspring nær Oberstdorf i Allgäu-regionen i Alpane, nær grensa til Austerrike. Frå her renn ho nordover og gjennom byane Sonthofen, Immenstadt og Kempten. Mellom Lautrach nær Memmingen og Ulm dannar ho grensa mellom dei to tyske delstatane Bayern og Baden-Württemberg i om lag 50 km. Ho munnar ut i Donau i byen Ulm.

Ein sykkelveg følgjer Iller, som òg er ei populær elv for rafting og turgåing. 

Elva vert nytta til produksjon vasskraft ved hjelp av åtte kraftverk med ein total kapasitet på 51 MW (1998).

Kjelde 

Elvar i Tyskland
Sideelvar til Donau
Bayern
Breitach

Breitach er ei fjellelv i Allgäuer i Vorarlberg i Austerrike og Bayern i Tyskland, og ei av sideelvane til Iller frå venstre. 

Ho har sitt utspring i Baad, ein del av Mittelberg i Kleinwalsertal der fleire mindre elvar renn i hop. Ho renn så nordvestover gjennom dalen og i tidlegare tider gav ho namn til Breitachtal. Ved Walserschanze renn ho inn i Tyskland og gjennom den smale Breitachklamm. Her møter ho Starzlach frå vest. Ved Illerursprung i Oberstdorf dannar ho elva Iller i lag med Stillach og Trettach, som vidar renn inn i Donau ved Ulm.

Kjelde 

Elvar i Tyskland
Bayern
Elvar i Austerrike
Riß

Riß er ei lita elv i Baden-Württemberg, sørvest i Tyskland, og ei av sideelvane til Donau frå høgre. Ho har sitt utspring i Øvre Schwaben, mellom Bad Waldsee og Bad Schussenried. Elva renn nordover gjennom Biberach an der Riß. Riß munnar ut i Donau mellom Ehingen og Erbach, om lag 20 km oppfor Ulm. Ho har ei lengd på om lag 50 km. 

Riß har gjeve namn til Rissistida.

Kjelde 

Elvar i Tyskland
Sideelvar til Donau
Baden-Württemberg
Zusam

Zusam er ei elv i Bayern sør i Tyskland, og ei av sideelvane til Donau frå høgre med ei lengd på om lag 60 km. Ho har sitt utspring ved Markt Wald og renn gjennom Ziemetshausen, Dinkelscherben, Zusmarshausen, Wertingen og Buttenwiesen før ho munnar ut i Donau ved Donauwörth. 

I 50 km, frå kjelda til Buttenwiesen, renn elva gjennom Augsburg-Westliche Wälder naturpark.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Zusam» frå ,  den 7. juni 2007.  
 

Elvar i Tyskland
Sideelvar til Donau
Bayern
Günz

Günz er ei elv i Bayern sør i Tyskland, og ei av sideelvane til Donau frå høgre. Den om lag 55 km lange elva har sitt utspring ved Lauben der den vestlege og den austlege Günz renn i hop. Desse elvane er 30 og 35 km lange og har sine utspring ved Obergünzburg i kommunen Untrasried (westliche Günz) og søraust for Günzach (östliche Günz). Ved Günzburg munnar Günz ut i Donau.

Günz har eit nedslagsfelt på 710 km².

Günz har gjeve namn til Günzistida.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Günz» frå ,  den 7. juni 2007.  
 

Elvar i Tyskland
Sideelvar til Donau
Bayern
Lauter ved Donau

Lauter, òg kalla Große Lauter, er ei elv i Baden-Württemberg sør i Tyskland, og ei av sideelvane til Donau frå venstre. Ho har utspring i ei karstkjelde i Schwabisk Alb ved Offenhausen, i kommunen Gomadingen og renn gjennom den om lag 35 km lange Lautertal. Her passerer ho Münsingen-Buttenhausen, som har eit jødisk museum og utstillingar av Matthias Erzberger. Det ligg mange ruinar etter borger frå mellomalderen i Lautertal. Mellom Obermarchtal og Untermarchtal munnar Lauter ut i Donau.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Lauter (Donau)» frå ,  den 7. juni 2007.  
 

Elvar i Tyskland
Sideelvar til Donau
Baden-Württemberg
Ablach

Ablach er ei elv i Baden-Württemberg sør i Tyskland, og ei av sideelvane til Donau frå høgre. Ho har sitt utspring ved Hohenfels og ei lengd på 38 km. 

På veg mot Donau renn ho gjennom låglandet Schwackenreuter og passerer byar og landsbyar som Bichtlingen, Meßkirch, Menningen, Göggingen, Ablach, Krauchenwies og Mengen. Etter Blochingen munnar elva ut i Donau. 

Ablachtal, dalen som elva renn gjennom har vore busett sidan keltisk tid på grunn av den frodige elvebreidda som eigna seg godt til jordbruk.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Ablach» frå ,  den 7. juni 2007.  
 

Elvar i Tyskland
Sideelvar til Donau
Baden-Württemberg
Lauchert

Lauchert er ei elv i Baden-Württemberg i Tyskland, og ei av sideelvane til Donau frå venstre. Ho har sitt utspring frå fleire småelvar ved Melchingen i Zollernalbkreis. I Sigmaringendorf munnar ho ut i Donau.

Kjelde 

Elvar i Tyskland
Sideelvar til Donau
Baden-Württemberg
Brigach

Brigach er ei elv i Baden-Württemberg sør i Tyskland, og er den kortaste av to elvar som dannar Donau. Brigach har sitt utspring i ei høgd 925 meter over havet i St. Georgen i Schwarzwald. Av byar langs Brigach finn ein Villingen-Schwenningen og etter 43 km renn ho i hop med Breg i Donaueschingen og dannar Donau.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Brigach» frå ,  den 7. juni 2007.

Bakgrunnsstoff 
 Bilete av Brigach  

Elvar i Tyskland
Sideelvar til Donau
Baden-Württemberg
Breg

Breg er ei elv i Baden-Württemberg i Tyskland. Ho er den lengste av to elvar som dannar elva Donau. Breg har sitt utspring 1 078 meter over havet i Schwarzwald nær Furtwangen im Schwarzwald berre 100 meter frå det europeiske vasskiljet. Ho renn gjennom Furtwangen og Vöhrenbach. Etter 49 km renn i hop med Brigach ved Donaueschingen og dannar frå her elva Donau.

Bakgrunnsstoff 
 Bilete

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Breg River» frå ,  den 7. juni 2007.  
 

Elvar i Tyskland
Sideelvar til Donau
Baden-Württemberg
Niers

Niers er ei elv i Tyskland og Nederland, og ei av sideelvane til Maas frå høgre. Ho har sitt utspring nær Erkelenz, sør for Mönchengladbach, i Nordrhein-Westfalen i Tyskland. Niers renn gjennom Mönchengladbach, Viersen, Wachtendonk, Geldern og Goch før ho munnar ut i Maas like over grensa til Nederland ved Gennep. Den totale lengda hennar er 116 km, der 8 km er i Nederland.

Bakgrunnsstoff 
 Niers
 Niersverband

Kjelde 

Sideelvar til Maas
Elvar i Nederland
Elvar i Tyskland
Nordrhein-Westfalen
Nette ved Niers

Nette er ei lita elv i Nordrhein-Westfalen i Tyskland, og ei sideelv til Niers frå venstre. Ho har sitt utspring nær Dülken i Viersen. Nette renn gjennom Nettetal før ho munnar ut i Niers i Wachtendonk. Den totale lengda hennar er 28 km med eit nedslagsfelt på 180 km².

Kjelde 

Elvar i Tyskland
Nordrhein-Westfalen
Swalm

Swalm (tysk Schwalm) er ei elv i Tyskland og Nederland, og ei av sideelvane til Maas frå høgre. Ho har sitt utspring nær Wegberg i landkreis Heinsberg, sørvest for Mönchengladbach i Nordrhein-Westfalen. Swalm renn gjennom Wegberg og Brüggen før ho munnar ut i Maas like over grensa til Nederland ved Swalmen. Den totale lengda hennar er 46 km.

Kjelde 

Sideelvar til Maas
Elvar i Nederland
Elvar i Tyskland
Nordrhein-Westfalen
Schwalm

Schwalm er òg det tyske namnet på elva Swalm

Schwalm er ei elv i Hessen i Tyskland og ei av sideelvane til Eder frå høgre med ei lengd på 97 km. Ho har sitt utspring nord for Vogelsberg og renn nordover gjennom Alsfeld, Schwalmstadt og Borken. Schwalm munnar ut i Eder nær Wabern, aust for Fritzlar.

Kjelde 

Elvar i Tyskland
Hessen
Fransk Polynesia

Fransk Polynesia (fransk Polynésie française, tahitisk Pōrīnetia Farāni) er eit fransk oversjøisk land (Pays d'outre-mer) i Stillehavet. Fransk Polynesia består av fem polynesiske øygrupper: Selskapsøyane, Tuamotuøyane, Tubuaiøyane, Gambierøyane og Marquesasøyane. Hovudstaden er Papeete, på øya Tahiti.

Usjølvstendige område
Øyar i Stillehavet
Franske oversjøiske territorium
Aleksander Denstad With

Aleksander Denstad With () er ein norsk songar og vinnar av underhaldningsserien Idol i 2006. Han er vokalist i bandet Wimpylime saman med ein felles Idol-deltakar, Vivian Sørmeland. Han gjekk vidare frå semifinalen med songen «Chariot» av Gavin DeGraw. 

Før han gjekk vidare i Idol var Aleksander With elev på musikklinja ved Heimdal vidaregåande skule; der Vivian Sørmeland (3. plass Idol 2006), Margaret Berger (2. plass Idol 2004) og Rebecca Ludvigsen (4. plass Idol 2003) òg har gått. 

Aleksander With vann over Jonas Thomassen i Idol-finalen 19. mai 2006, med 55 % av stemmene. Vinnerlåten «A Little Too Perfect» vart gjeve ut 26. mai selde til platinaplate. 

With er son av Odd Anders With og soneson av Odd With, begge politikarar for Kristeleg Folkeparti.

Diskografi 

Album
 2006: Coming Home 
 2010: Still Awake 

Singler
 2006: A Little Too Perfect
 2006: The Other Side
 2009: What's The Story
 2009: Worth It med Lene Marlin

Idol-framferder 
 
 Audition: Gavin DeGraw - Dancing Shoes
 Semifinale: Gavin DeGraw - Chariot 
 Første finalerunde: Coldplay - Trouble 
 Andre finalerunde: Lenny Kravitz - American Woman 
 Tredje finalerunde: Blair - Have Fun go Mad 
 Fjerde finalerunde: Espen Lind - Unloved 
 Femte finalerunde: Gavin DeGraw - I Don't Wanna Be 
 Sjette finalrunde: Michael Jackson - The Way You Make Me Feel 
 Sjuande finalerunde: Andreas Johnson - Glorious 
 Åttande finalerunde: Michael Buble - Spider-Man Theme 
 Niande finalerunde: R.E.M - Everybody Hurts 
 Niande finalerunde: Mary J. Blige med U2 - One (duett med Vivian Sørmeland) 
 Tiande finalerunde: A-ha - I've Been Losing You 
 Tiande finalerunde: Seal - Kiss From a Rose 
 Finale: Andreas Johnson - Glorious
 Finale: Seal - Kiss From A Rose
 Finale: A Little Too Perfect (vinnarlåt)

Norske musikarar
Norske songarar
Folk frå Trondheim
Norske Idol-deltakarar
Norske Idol-vinnarar
Melodifestivalen 2012-låtskrivarar
Wurm

Wurm (nederlandsk Worm) er ei elv i Nordrhein-Westfalen i Tyskland, og ei av sideelvane til Roer frå venstre. Ho har sitt utspring får fleire småelvar i skogane sørvest for Aachen, som dannar Wurm etter reservoaret Diepenbenden. Frå her renn Wurm gjennom fleire kanalar i byen Aachen og kjem opp att ved Europaplatz aust i Aachen. Nord for Aachen (mellom Kerkrade og Herzogenrath) dannar elva grensa til Nederland i om lag 10 km. Ho munnar ut i Roer nær Heinsberg. Andre byar langs Wurm er Würselen, Übach-Palenberg og Geilenkirchen. 

Ein meiner at namnet Wurm kjem av det tyske ordet warm, som tyder varm, sidan kjeldene hennar kjem frå varmekjelder i Aachen.

Kjelder 
 Kalinka, G., Schütten, J., Naturraum Wurmtal, Wurmverlag Herzogenrath 1993

<div class="references-small">
Denne artikkelen bygger på «Wurm» frå ,  den 7. juni 2007.  
 

Elvar i Nederland
Elvar i Tyskland
Nordrhein-Westfalen
Urin

Urin, uformelt piss eller tiss, er ei avfallsvæske som blir skild ut i nyrene og samla opp i urinblæra, for deretter å førast ut av kroppen via urinrøyret. Det er ei gjennomsiktig væske som kan vera fargelaus til oransjegul, men vanlegvis er svakt gulfarga. Væska er ei vassløysing med diverse avfallsstoff frå stoffskiftet (særleg urea), salt og andre organiske stoff (særleg nitrogensambindingar) som er komne til nyrene gjennom blod og vevsvæske. 

Urin er i utgangspunktet nær steril og kan drikkast, til dømes i situasjonar med vassmangel der ein vil unngå dehydrering. I løpet av kort tid i luft vil det likevel veksa mange bakteriar i den næringsrike væska, og bryta ned næringsstoffa til mellom anna ammoniakk som gjev ein lett kjennbar stank. Dei fleste menneske ser derfor på væska som urein og ekkel.

Medisinsk bruk 
Innhaldet i urinen endrar seg i samband med fleire tilstandar, og ein kan derfor bruka han til å undersøka pasientar. Ulike fargar, botnfall eller blod i urinen er nokre symptom ein har brukt til å stilla diagnose med i lang tid, noko mellom anna den greske legepioneren Hippokrates skildra. Diabetes mellitus gjev sukker i urinen, medan svangerskap fører til hormon (som choriongonadotropin) i urinen som kan påvisast i svangeskapstestar.

Urinterapi, der ein bruker urin medisinsk utvendig eller innvendig, er kjend frå fleire stader (særleg den indiske medisintradisjonen ayurveda), men er sjeldan i verdssamanheng.

Kjelder 
 «Human urine» på Engelsk Wikipedia
 «Urin» på Wikipedia på bokmål/riksmål

 
Dyrefysiologi
Kroppsvæsker
Inde

Inde er ei lita elv i Belgia og Tyskland, og ei av sideelvane til Roer. Ho har sitt utspring nær Raeren aust i Belgia, og renn gjennom Aachen-Kornelimünster, Eschweiler og Inden. Elva munnar ut i Roer nær Jülich. På grunn av eit dagbrot for utvinning av brunkol vart elva i 2003 leia om til nær Inden-Lamersdorf.

Småelvane Omerbach, Otterbach, Saubach, Vichtbach og Wehebach renn ut i Inde.

Keisar Ludvig I av Det tysk-romerske rike grunnla klosteret Kornelimünster ved ein av overgangane i 815.

Kjelder 

Elvar i Belgia
Elvar i Tyskland
Nordrhein-Westfalen
Elva Lippe

Lippe er ei elv i Nordrhein-Westfalen i Tyskland, og ei av sideelvane til Rhinen frå høgre med ei lengd på 255 km. Ho har sitt utspring ved kanten av Teutoburger Wald i Bad Lippspringe nær byen Paderborn. Ho renn vestover gjennom Paderborn, Lippstadt og så nordover langs kanten av Ruhrområdet, gjennom byane Hamm, Lünen, Haltern og Dorsten. Elva munnar ut i Rhinen ved Wesel.

På grunn av avløpsvatn frå industrien og oppretting av elveløpet var Lippe i ein økologisk fryktleg tilstand. For tida vert det gjort tiltak for å gjenopprette dyrelivet i elva. 

Området Lippe er kalla opp etter elva. Det var ein delstat i Det tysk-romerske riket og er i dag eit landkreis i Nordrhein-Westfalen.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Lippe River» frå ,  den 7. juni 2007.

Bakgrunnsstoff 

 Lippe - ein romersk busetnad (på engelsk) 

Lippe
Lippe
Lippe
Poliomyelitt

Poliomyelitt, ofte kalla polio, er ein sjukdom forårsaka av polioviruset. Sjukdommen gjev ofte influensaaktige symptom, men kan i nokre høve gje muskelsvekkingar som fører til lammingar, og kan av og til vera dødeleg. Det finst ingen kur for polio, men på 1950-talet blei det utvikla vaksine. Årlege epidemiar av polio som tok til på slutten av 1800-talet førte til tusentals lammingar, og etterkvart store tiltak mot viruset. I dag er polio utrydda i fleire land, medan WHO, UNICEF og Rotary driv program som har som mål å utrydda sjukdommen.

Årsak og sjukdomsutvikling 

Poliovirus er eit RNA-virus av typen Enterovirus som hovudsakleg held til i fordøyingssystemet. Det er svært smittsamt, og kan smitta heile befolkningar i område der det er endemisk. Vanlegvis smitter det gjennom at ein får i seg mat eller vatn som er infisert med avføring, og det har derfor større moglegheit til å spreia seg i område med dårleg kloakk og sanitasjon. Ein får gjerne større symptom jo eldre ein er når ein får sjukdommen. Andre faktorar som kan auka risikoen for infeksjon eller graden av sjukdom er nedsett immunforsvar, underernæring, tonsillektomi, graviditet, muskelskadar og fysisk aktivitet like etter at lamming har oppstått.

Viruset kjem inn i kroppen gjennom munnen, der det infiserer svelget og slimhinnene i heile tarmkanalen. Etter om lag ei veke spreier det seg frå fordøyingssystemet til mandlane, lymfevev og lymfeknutar. Deretter blir det teke opp i blodet. Viruset kan fortsetja å formeira seg i blod- og lymfesystemet i fleire veker. I nokre høve kan viruset gå inn i sentralnervesystemet. 1 % av infeksjonane fører med seg skade på motoriske nervar i ryggmergen, hjernestammen og hjernebarken. Dette fører til lammande polio.

Kamp mot sjukdommen 
Polio blei erklært utrydda i Amerika i 1994, ei gruppe stillehavsland som omfatta Australia og Kina i 2000, og i Europa i 2002. I 2006 var sjukdommen utbreidd i berre fire land: Afghanistan, Pakistan, India (delstatane Uttar Pradesh og Bihar) og Nigeria. I Amerika har det også oppstått mindre nye utbrot.

Poliotilfelle 
Fleire kjende menneske har hatt polio, mellom anna idrettsfolka Ray Ewry, Wilma Rudolph og B.S. Chandrasekhar, forfattaren Bapsi Sidhwa, musikaren Itzhak Perlman, målaren Frida Kahlo og skodespelaren Mia Farrow. Den amerikanske presidenten Franklin D. Roosevelt var også lenge kjend for å ha blitt lamma av polio, men seinare diagnosar har peikt på Guillain-Barrés syndrom som meir sannsynleg.

Kjelder 
 
 
 Denne artikkelen bygger på «Poliomyelitt» frå , og «List of poliomyelitis survivors» frå  den 18. februar 2010. 
 

Virussjukdommar
Nervesjukdommar
Sjukdommar som er utrydda i Europa
Poliomyelitt
Pader

Pader er ei elv i Nordrhein-Westfalen i Tyskland, og ei av sideelvane til Lippe. Ho renn gjennom byen Paderborn, som er kalla opp etter elva, og er berre 4 km lang men med ei vassføring på 3 til 9 m³/s . På grunn av den kort lengda har ho stundom vorte kalla «den kortaste elva i Tyskland».

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Pader River» frå ,  den 7. juni 2007.  

Elvar i Tyskland
Nordrhein-Westfalen
Alme

Alme er ei elv i Nordrhein-Westfalen i Tyskland, og ei av sideelvane til Lippe frå venstre med ei lengd på 50 km. Ho har sitt utspring i Sauerland og renn gjennom byan Büren og Borchen, før ho munnar ut i Lippe ved Paderborn.

Sideelvar 
 Nette
 Gosse
 Afte
 Altenau

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Alme River» frå ,  den 7. juni 2007.  
 

Elvar i Tyskland
Nordrhein-Westfalen
Aabach ved Afte

Aabach (tidlegare kalla Große Aa) er ei 14 km lang elv i Tyskland, og ei av sideelvane til Afte. Ho har sitt utspring aust i Nordrhein-Westfalen nær grensa til Hessen mellom Bad Wünnenberg og Marsberg. Frå her renn ho nordover gjennom eit skoglandskap, som delvis ligg i naturparken Diemelsee. Etter eit par kilometer renn ho ut i den kunstige innsjøen Aabachstausee. Ho renn vidare nordover og munnar ut i Afte 3,5 km nord for Bad Wünnenberg. Kjelda til ligg ved vasskiljet mellom Rhinen og Weser. Aabach renn ut i Rhinen via Afte, Alme og Lippe, medan dei små elvane like sør for kjelda til Aabach renn til Weser via Hoppecke og Diemel.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Aabach (Afte)» frå ,  den 7. juni 2007.  

Elvar i Tyskland
Nordrhein-Westfalen
Emscher

Emscher er ei elv i Ruhrområdet i Nordrhein-Westfalen i Tyskland, og ei av sideelvane til Rhinen frå høgre med ei lengd på 84 km og ei vassføring på 16 m³/s. Ho har sitt utspring i Holzwickede, aust for byen Dortmund, og renn så vestover gjennom Ruhrområdet. Byar langs Emscher er Dortmund, Castrop-Rauxel, Herne, Gelsenkirchen, Essen, Bottrop, Oberhausen og Dinslaken, der ho munnar ut i Rhinen.

Elva er det geografiske senteret i dette store industriområdet med 5 millionar innbyggjarar, og er av den grunn biologisk død, og ho var alt ein open avløpskanal på slutten av 1800-talet. På grunn av gruvedrift har landskapet endra seg og den naturlege elveleia, og dermed har munningen ut i Rhinen flytta seg nordover to gonger. Eit stort moderne kloakkhandsamingssystem ved munningen gjer at vatnet frå Emscher som renn ut i Rhinen likevel har akseptabel kvalitet. 

Sidan byrjinga av 1990-åra har ein halde på med eit stort prosjekt for å gjennopprette den naturlege tilstanden til elva. For kloakken vert det bygd store underjordiske røyrleidningar langs heile Emscher. Den første delen som skal tilbake til den naturlege tilstanden er i byen Dortmund. Det totale prosjektet kostar fleire milliardar euro og skal vere ferdig innan år 2014.

Kjelde 

Sideelvar til Rhinen
Elvar i Tyskland
Nordrhein-Westfalen