alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Fri energi

Fri energi er ein termodynamisk tilstandsfunksjon, definert ved likninga 

 F = U − TS

der F er den fri energien til systemet, U er den indre energien til systemet, T den absolutte temperaturen til systemet og S entropien til systemet. 

Ved isoterme, reversible prosessar er det største arbeidet ein kan få ut av prosessen, lik endringa i fri energi ΔF. Av tabellar over fri energi kan ein rekne seg fram til likevektstilstandar for eit system.

Kjelder
 fri energi. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/fri_energi

Energi
Tilstandsfunksjonar
Frysepunktsnedsetting

Frysepunktsnedsetting eller frysepunktsdepresjon er senkinga av frysepunktet til ei væske når eit anna stoff er løyst i væska. Rennande vatn fryser ved 0 °C, sjøvatn ved −2 °C. Viss vatnet er metta med salt, er frysepunktet −18 °C. Difor vil saltstrøing få is til å smelte, sjølv om temperaturen er langt under 0 °C. Frysepunktsnedsettinga for ei væske er proporsjonal med den stoffmengda som er løyst i væska og kan reknast ut etter Raoults lov.

Kjelder 
 frysepunktsnedsettelse. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/frysepunktsnedsettelse

Kjemiske eigenskapar
Faseovergangar
Fuktgrad

Fuktgrad er det prosentvise tilhøve mellom det faktiske vassdampinnhaldet i lufta og den maksimale mengda vassdamp lufta kan innehalde ved den målte temperaturen.

Sjå òg 
 psykrometer
 hygrometer

Kjelder
 fuktighetsgrad. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/fuktighetsgrad

Analytisk kjemi
Hydrologi
Fysikalsk kjemi
Jordmekanikk
Vatn
Fukting

Fukting er ein prosess der ein gass, væske eller eit fast stoff tek til seg ei anna væske eller dampen frå denne væska. Fukting av luft med vassdamp spelar stor rolle i luftkondisjonering. Fukting tyder òg at ei væske trekkjer seg utover ei flate av eit fast stoff. 

Vatn fuktar glas. I eit glasskar vil difor vassflata bøye seg opp langs kanten, og vatnet vil trekkje seg oppover i tynne glasrøyr, kapillarrøyr. Kvikksølv fuktar ikkje glas, kvikksølvdråpar blir liggjande som litt flattrykte kuler på glaset. I tynne røyr vil kvikksølvet stå lågare enn kvikksølvoverflata utanfor røyret. På grunn av fukting eller ikkje fukting vil overflata av væskesøyla i røyret, menisken, få motsette krummingar for vatn og kvikksølv i glas.

Kjelder

Væskemekanikk
Luftkondisjonering
Gassdynamikk

Gassdynamikk er læra om straumar med store volumendringar av gassformige medium. Slike straumingar opptrer 

når lekamar rører seg med stor fartar gjennom ein gass
ved stor fart som kan oppstå når to rom fyllast med gass knytte saman med ei opning og trykket i dei to gassane er særs ulike
ved stor akselerasjon som opptrer når t.d. faste lekamar i gassen endrar fart særs hurtig 
ved andre brå endringar i gassen.

Gassdynamikken er særleg aktuell i samband med jetfly, rakettar, gassturbinar og meir. Særleg får sjokkbølgjer og grenselagstraumar ved stor fart mykje fokus.

Kjelder
gassdynamikk. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/gassdynamikk

Væskedynamikk
Gay-Lussac-lova

Gay-Lussac-lova eller Charles-lova er ei fysisk lov og vart først funnen av den franske fysikaren Guillaume Amontons (1663–1705), men er kalla opp etter Joseph Louis Gay-Lussac. Lova går ut på at alle (ideelle) gassar har same utvidingskoeffisient når trykket ikkje endrast og at volumet er proporsjonalt med den absolutte temperaturen, føresett at trykket blir halde konstant. 

Ein interessant konsekvens av lova er at alle gassar ved fallande temperatur ser ut til å gå mot null volum ved same temperatur. Gay-Lussac-lova gav difor ein første indikasjon på at det finst eit absolutt nullpunkt.

Kjelder
 Gay-Lussacs lov. (27.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/Gay-Lussacs_lov

Gasslover
Getter

Getter er ei avsetjing av eit reaktivt materiale som er plasser på innsida av eit vakuumsystem, for å gjere vakuumet fullstendig og oppretthalde det. Når gassmolekyla slår mot getter-stoffet, vart dei kombinert kjemisk eller via adsorpsjon. Getter-stoffet fjernar derfor små mengder av gassen får det lufttomme rommet. 

Getter vert vanlegvis nytta eit belegg som vert nytta på den indre overflata av eit lufttomt kammer. 

Ei getterpumpe der ei høgvakuumpumpe der ein oppnår pumpeverknaden ved hjelp av getter.

Sjå òg
Ionpumpe

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Getter» frå ,  den 26. oktober 2013. 
 oppgav desse kjeldene: 
Stokes, John W. 70 Years of Radio Tubes and Valves: A Guide for Engineers, Historians, and Collectors. Vestal Press, 1982.
Reich, Herbert J. Principles of Electron Tubes. Understanding and Designing Simple Circuits. Audio Amateur Radio Publication, May 1995. (Reprint of 1941 original).
 

Vakuumrøyr
Gloande lekam

Gloande lekam eller glødande lekam er ein lekam som på grunn av oppvarming sender ut ljos (termisk ljosutsending, sjå varmestråling). 

Gløding er eit spesialtilfelle av varmestråling, og syner spesifikt synleg ljos, medan varmestråling òg refererer til infraraud eller anna elektromagnetisk stråling.

Sjå òg 
svartlekamstråling

Kjelder
gloande lekam. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/gl%C3%B8dende_legeme

Elektromagnetisk stråling
Lyskjelder
Luminescens
Grashof-talet

Grashof-talet, Gr, er eit dimensjonslaust tal som syner til tilhøvet mellom oppdriftskrefter og seigheitskrefter i væsker der det finst temperaturskilnader. I slike væsker er det ingen karakteristisk fart slik at ein ikkje kan nytte Reynoldstalet.

Oppkalla etter Franz Grashof (1826–93) som var professor i Karlsruhe i Tyskland.

Kjelder
 Grashofs tal. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/Grashofs_tall

Konveksjon
Væskedynamikk
Termodynamikk
Varmeoverføring
Dimensjonslause tal i væskedynamikk
Dimensjonslause tal i termodynamikk
Separasjonsprosess

Separasjon er ein metode for å skilje eitt eller fleire stoff (gass, væske, fast stoff) frå andre.

Gravitativ separasjon 
Gravitativ separasjon er å skilje væsker og gassar på grunn av skilnad i tettleik. Prosessen nyttar ein mellom anna i petroleumsreservoar der gass, olje og vatn finst i separate sjikt (gass øvst, vatn nedst). Partikler med ulik tettleik, til dømes mineral i ein bergart, kan i ein nedknust fraksjon vert skild frå kvarandre ved å innleirast i ulike såkalla tunge væsker.

Elektrostatisk separasjon 
Elektrostatisk separasjon er fråskiljing av stoff som har forskjellige elektrofysikalske eigenskapar i eit elektrostatisk felt. Metoden vert nytta ved oppreiingsprosessar, både for malm og for somme ikkje-metalliske mineral.

Magnetisk separasjon 

Magnetisk separasjon er fråskiljing av stoff med ulik magnetisk permeabilitet. Metoden vert nytta ved oppreiing av malm og for å fjerne uønskte metallpartiklar i industriprosessar.

Kjelder
 Separasjon: av stoffer. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 26. oktober 2013 frå http://snl.no/separasjon/av_stoffer.

Analytisk kjemi
Kjemiteknikk
Industriprosessar
Harald Sørum

Harald Sørum () var ein norsk fysikar. Sørum er kjent for arbeid innan faststofffysikk, spesielt for undersøkingar innan områda røntgenspektroskopi og strukturanalyse.

Han vart utdanna som kjemiingeniør ved NTH 1941 og tok dr.techn. i 1952. Han var dosent i røntgenteknikk ved NTH 1956–1966 og så professor same fram til 1982, først i eksperimentalfysikk og frå 1967 i røntgenteknikk.

Kjelder
Harald Sørum. (27.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/Harald_s%C3%B8rum

Norske fysikarar
Professorar ved NTH
Norske fysikkprofessorar
Fysikarar på 1900-talet
Henry-lova

Henry-lova er ei fysisk lov som seier at mengda av ein gass som kan løysast i ei væske ved ein særskild temperatur, er proporsjonal med trykket til gassen (partialtrykk) over væska. Matematisk kan loven skrivast

der p er partialtrykket til løysinga i gassen over væska, c er konsentrasjonen til løysinga, og kH er ein konstant med dimensjon trykk delt på konsentrasjonen. Konstanten vert kalla Henry-konstanten til lova. 

Loven gjeld aldri heilt strengt, men er best oppfylt når konsentrasjonen av den løyste gassen er liten, altså ved låge trykk. Henry-lova blir nytta bl.a til utrekning av væska–til gass-likevekter i prosessar for gassreinsing eller andre system der det er viktig å vita korleis ein komponent fordeler seg mellom ein gassfase og ein væskefase som er i kontakt med kvarandre. Lova vart funnen av den britiske medisinaren og kjemikaren William Henry (1774–1836).

Kjelder
Henrys lov. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/Henrys_lov

Fysikalsk kjemi
Likevektskjemi
Kjemiteknikk
Gasslover
Dimensjonslause tal i termodynamikk
Homogent stoff

Homogent stoff er eit stoff der dei fysiske og kjemiske eigenskapane er dei same overalt i stoffet. Homogene stoff kan vere amorfe eller krystallinske.

Kjelder
 homogent stoff. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/homogent_stoff

Stoff
Fysiske lekamar
Høgvakuum

Høgvakuum er eit rom der det er så lite gass tilbake at den (gjennomsnittlege) midlare frie veglengda til molekyla er stor samanlikna med dimensjonane til rommet. Dette tyder at sannsynet for at eit gassmolekyl skal støyte mot eit anna når det rører seg frå vegg til vegg, er lite. I praksis blir det rekna for høgvakuum når trykket er under 0,01 pascal. Dette svarar til ei midlare fri veglengd på ca 0,5 m for luftmolekyl og til lufttrykket i ei høgd på 100 km over jordoverflaten.

Kjelder
 høyvakuum. (27.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/h%C3%B8yvakuum

Vakuum
Implosjon

Implosjon er ein prosess der objektet destruktivt komprimerast eller kollapsar innover. Implosjon er ein motsats til eksplosjon og inneber at materie og energi blir konsentrert. Eit døme på implosjon er eit biletrøyr med lågt innvendig trykk som sprekk, eller ein undervassbåt som vert knust utanfrå av høgt vasstrykk.

Kjernefysiske våpen
I eit atomvåpen med implosjonslading, vil ei kule av plutonium eller uran imploderast av eit omkringliggande kuleforma arrangement av sprengladningar. Dette aukar tettleken to til fire gonger, og resulterer i ein kjernefysisk eksplosjon. I enkelte typar atomvåpen vil denne igjen trigge ei forladning som komprimerer ei blanding av deuterium-tritium og skapar ein kjernefysisk fusjon.

Fluiddynamikk
Kavitasjon er ein implosjonsprosess der til dømes ein propell skaper område med kortvarig lågt trykk i ei væske. Når trykket fell under damptrykket ved konstant temperatur oppstår dampbobler som raskt kollapsar. Denne implosjonen skaper lokalt høge akustiske lydtrykk som kan føre til lokal overflatesplintring og rask erosjon av propellar og turbinar. Liknande problem oppstår når væske strøymer med høg snøggleik til dømes i trykksjakter, luker og overløp i vasskraftverk

Kunst
Innan kunsten nyttast omgrepet implosjon om grafiske effektar som minnar om fysisk implosjon. I kunsten går uttrykket over frå at innhaldet skildrar noko eksternt til å bli sjølvrefererande, å sette eigen form og eige uttrykk i fokus. I overført tyding nyttast omgrepet om menneske og sivilisasjonar som har mista trua på seg sjølv og blir innoverfokusert.

Sjå òg 
 Supernova
 Svart hól

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Implosjon» frå ,  den 26. oktober 2013.  
 

Mekanikk
Indre friksjon

Indre friksjon er dei kreftene som oppstår i det indre av ei væske eller ein gass, og som søkjer å hindre ulike lag i væska eller gassen å røre
seg med å ulik fart. Indre friksjon kjem av krefter mellom molekyla i væska. Dei same kreftene er årsaka til viskositeten til væsker. 

I krystallinske stoff, særskild i metall, blir indre friksjon brukt som eit mål for evna til materialen til å dempe vibrasjonar. Eigenskapen er viktig for visse bruksområde (stor indre friksjon ynskt i maskinfundament, lite indre friksjon t.d. i stemmegaflar). I tilfelle der ein kjenner prosessen som fører til indre friksjon i metall, t.d. i jarn som inneheld løyste innskotsgrunnstoff, kan måling av indre friksjon nyttast til utrekning av den oppløyste delen av desse grunnstoffa og av diffusjonskoeffisienten deira.

Kjelder
indre friksjon. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/indre_friksjon

Kraft
Kompressibilitet

Kompressibilitet er i termodynamikk og fluidmekanikk eit mål på den relative volumendringa i eit fluid eller eit faststoff, som følgje av endringar i trykk eller spenning. Noko er inkompressibelt når det ikkje kan trykkjast saman.

der V er volum og p er trykk. Uttrykket over er ikkje fullstendig, fordi kompressibiliteten til eit objekt eller system òg er avhengig av om prosessen er adiabatisk eller isoterm. Som ein følgje av dette, kan ein definere isoterm kompressibilitet som:

der T indikerer at det partielle differensialet skal gjerast ved konstant temperatur.

Adiabatisk kompressibilitet definerast som:

der S er entropi. For eit faststoff er skilnaden mellom dei to definisjonane neglisjerbar.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Kompressibilitet» frå ,  den 26. oktober 2013.  
 

Termodynamikk
Væskedynamikk
Inversjonstemperatur

Inversjonstemperatur er den høgaste temperaturen der ein gass blir avkjølt viss han får utvide seg fritt. Viss temperaturen til gassen er høgare enn inversjonstemperaturen, blir han i staden oppvarma ved utvidinga.

Kjelder
inversjonstemperatur. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/inversjonstemperatur

Temperatur
Termodynamikk
Kjemiteknikk
Ionisk krystall

Ioniske krystall er krystall der partiklane som dannar krystallgitteret, er ion som blir halde på plass av den elektriske krafta mellom dei, ionebinding.

Kjelder
ioniske krystall. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/ioniske_krystaller

Krystallar
Irreversibel prosess

Ein irreversibel prosess er ein prosess som ikkje kan skje i motsett rekkefølgje. Viss ein fysisk prosess ikkje av seg sjølv kan føregå nøyaktig motsett veg, er han irreversibel. To gassarter som blandar seg i kvarandre, er ein slik prosess. Varmestraum er ein irreversibel prosess, for varme går av seg sjølv berre frå varmare til kaldare stad, aldri omvendt. Alle kjende naturlege prosessar er irreversible. Friksjon gjer mekaniske prosessar irreversible, fordi glidefriksjon motverkar rørsla òg når prosessen går motsett veg.

Kjelder
 irreversibel. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/irreversibel

Termodynamikk
HS-diagram

Is-diagrammet eller hS-diagrammet, er eit diagram som blir særs nytta ved damptekniske utrekningar for varmekraftanlegg og liknande, og som attgjev samanhengen mellom trykket til vassdampen p (atm), temperatur t (°C), entalpi i (kcal/kg) og entropi S (kcal/kgK). Diagrammet vart oppstilt av den tyske fysikaren Richard Mollier. Etter overgang til SI-målesystemet blir entalpien gjeve med bokstaven h og blir målt i kJ/kg, og entropien S blir målt i kJ/kgK. Diagrammet vert derfor no kalla hS-diagrammet, men ein finn ofte den gamle nemninga.

Kjelder
is-diagrammet. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/is-diagrammet

Termodynamikk
Entropi
Isotropi

Isotropi (av gresk: iso (lik) og tropos (retning)) omfattar identiske eigenskapar uansett retning. Ein meir presis definisjon avhenger av fagfeltet uttrykket vert nytta innan. Ulikskapar i eigenskapane til objektet, fenomenet eller forståinga avhengig av retning er motpolen og kallast anisotropi. Til dømes inneber isotropisk stråling at strålinga er lik i alle retningar uavhengig av retninga det målast eller andre forhold. Big Bang-teorien går ut i frå at universet er isotropt, då utvidinga skjer i alle retningar med lik snøggleik 

Eit isotropt stoff er eit stoff der oppbygningen er lik i alle retningar og dei fysiske eigenskapane er uavhengige av retninga. Eit døme er glas.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Isotropi» frå ,  den 26. oktober 2013.  
isotropt stoff. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/isotropt_stoff
 

Orientering
Jacques Charles

Jacques Alexandre César Charles () var ein fransk fysikar, særleg kjent for undersøkingar av volumendringar til gassar med trykk og temperatur. Han stadfesta Boyle–Mariotte-lova og påviste at ein volumet til ei gassmengd aukar proporsjonalt med temperaturen når trykte er konstant, Charles-lova. Då Charles ikkje offentleggjorde resultata av desse undersøkingane, blir æra for oppdaginga oftast tillagt Gay-Lussac, som publiserte arbeida hans saman med sine eigne undersøkingar i 1802. Charles-lova blir difor ofte kalla Gay-Lussac-lova.

Charles bygde i 1783 saman med brørne Robert den første hydrogenfylte luftballongen (charlière) og reiste med ein slik ballong 40 km på 2 timar i opptil 3000 meter høgd.

Kjelder
 Jacques Alexandre César Charles. (28.02.2013) I Store norske leksikon. 

Folk frå Loiret
Franske fysikarar
Fysikarar på 1700-talet
Fysikarar på 1800-talet
Franske oppfinnarar
Medlemmar av Det franske vitskapsakademiet
Jon Gjønnes

Jon Gjønnes () var ein norsk fysikar og professor. 

Gjønnes tok doktorgraden i fysikk i 1967 og vart professor ved Universitetet i Oslo i 1982. Frå 1968 til 1988 var han vitskapleg leiar av elektronmikroskoplaboratoriet same stad. Gjønnes har arbeidd med røntgendiffraksjon, elektrondiffraksjon og -mikroskopi, som vert nytta innan mange felt innan materialvitskap/metallurgi. Gjesteprofessorater ved universitet i Australia, Japan og USA.

Kjelder

 Jon Gjønnes. (28.02.2013) I Store norske leksikon. 

Norske fysikarar
Norske fysikkprofessorar
Professorar ved Universitetet i Oslo
Carl Fredrik Hill

Carl Fredrik Hill () var ein svensk målar, ein av dei fremste landskapsmålarane i landet.

Liv og gjerning

Hill var frå Lund, og son til ein akademikar. Etter studiar ved Konstakademien i Stockholm reiste han i 1873 til Paris. Der mål han intensivt i fire år, med mål om å få stille ut på Paris-salongen. Gong på gong vart han refusert, einast to av hans verk vart godtekne.

Hill måla i stendig høgre tempo, men byrja også å verte meir og meir psykisk ustabil. I februar 1878 vart han ført til eit sinnssjukehus, etter at grannar klaga over roping om nettene. Vener var på same tid overraska over dei nye bileta hans, obscøne motiv som einast var måla i parisarblått og kadmiumgult. På sjukehuset vart det konstatert at han leid av hallusinasjonar og paranoia. Sidan kom han til Lunds hospital. Etter han protesterte mot behandlinga på sjukehuset vart han pleia i heimen hos mora og ei syster i nesten 28 år, heilt til han døydde i 1911.

Hills kunst var lite kjend og påakta medan han levde. Fyrst då han var død kom merksemda mot alle dei verk han laga som frisk, med fleire framifrå måleri som syner Hill sin originalitet og uttrykkskraft. Mange av bileta hans er påverka av Camille Corot sin målarkunst. Dei seinare år har vorte utstilt også verk frå den perioden han var sjuk, teikningar, krit- og pastellmåleri.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Carl Fredrik Hill» frå ,  den 27. oktober 2013.

Bakgrunnsstoff

Svenske målarar
Svenska skidspelen

Svenska skidspelen er eit skiidrettsarrangement som kvar vinter vert avvikla ein stad i Sverige, dei siste tiåra fast i Falun.

Svenska skidspelen vart fyrste gongen arrangert i Sundsvall i 1947. Arrangementet omfatta i mange år tevlingar i langrenn, kombinert og skihopping. Kombinert-øvinga vart arrangert siste gongen i 1999 og spesielt hopprenn sist i 2002. Sidan 2003 har langrenn vore einaste tevlingsform.

Tidlegare har fleire andre idrettar vore del av Svenska skidspelen. Åra 1950-53 var det renn i alpine greiner, arrangert i Åre, og skiskyting i 1984. I 1986 gjekk VM i skiskyting for kvinner som ein del av Svenska skidspelen. I 1987 og 1988 stod skiorientering på programmet. Vasaloppet var ein del av Svenska skidspelen i 1952.

Sidan verdscupen i nordiske greiner vart innført på 1970- og 80-talet, har renna i Svenska skidspelen tald med i desse turneringane. Ski-VM vart arrangert i Falun i 1954, 1974 og 1993, alle desse meisterskapane høyrer med i Svenska skidspelens historie. I 1980 var 20 km langrenn for kvinner under Svenska skidspelen VM-øving, då denne øvinga ikkje var del av OL-programmet i Vinter-OL 1980 i Lake Placid.

Svenska skidspelen vert organisert av aksjeselskapet Svenska Skidspelen AB. Dette aksjeselskapet er heileigd av Föreningen Svenska Skidspelen, som består av 11 svenske idrettslag.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Svenska skidspelen» frå ,  den 27. oktober 2013.

Bakgrunnsstoff

Svensk idrett
Idrettstilskipingar i Sverige
Skipingar i 1947
Falu kommun
Johann Josef Loschmidt

Jan eller Johann Joseph Loschmidt () var ein austerriksk fysikar. 

Han var professor ved universitetet i Wien. Arbeidde med gassteori og termodynamikk.

Kjelder
Joseph Loschmidt. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/Joseph_loschmidt

Austerrikske fysikarar
Fysikarar på 1800-talet
Josiah Willard Gibbs

Josiah Willard Gibbs () var ein amerikansk matematikar og fysikar. Størstedelen av den vitskaplege produksjonen hans ligg på det matematiske området til fysikken, og han er kjend for publikasjonen i 1876 av On the Equilibrium of Heterogeneous Substances, ein grafisk analyse av multi-fase kjemiske system, som la grunnlaget for ein stor del av moderne vitskap. Mellom anna Gibbs fri energi, Gibbs' faseregel og kjemisk potensial. Han la han mykje av det teoretiske grunnlaget for kjemisk termodynamikk og fysikalsk kjemi. Som matematikar fann han opp vektoranalyse.

Han var professor ved Yale University i New Haven frå 1871. Han arbeidde særleg med problem frå termodynamikken, som resulterte i mellom anna  og Gibbs fri energi, og vektoranalysen. 

Han var æresdoktor ved Universitetet i Oslo i samband med Abel-jubileet i 1902. Arbeida hans er samla i Scientific Papers (1906).

Prisar (utval) 
 – Copleymedaljen

Kjelder
Delar av denne artikkelen bygger på «Josiah Willard Gibbs» frå ,  den 27. oktober 2013.  
Josiah Willard Gibbs. (27.02.2013) I Store norske leksikon. 
 

USA-amerikanske fysikarar
USA-amerikanske kjemikarar
USA-amerikanske matematikarar
Termodynamikarar
Matematikarar på 1800-talet
Kjemikarar på 1800-talet
Fysikarar på 1800-talet
Medlemmar av Royal Society
Studentar ved Yale University
Studentar ved Universitetet i Heidelberg
Tilsette ved Yale University
Folk frå New Haven
Copleymedaljen
Teoretiske fysikarar
Joule–Thomson-effekt

Joule–Thomson-effekt er ein effekt der ein gass som ekspanderar synker i temperatur, mens ein gass som kompromerast øykar i temperatur. Som forsøk kan ein få ei temperaturendring i ein gass som følgje av at han langsamt strøymer gjennom ein porøs plugg, eit kapillarrøyr, ein ventil eller liknande, til ein stad med lågare trykk. Minkar temperaturen, kallast effekten positiv; i motsett fall negativ. Ved vanleg temperatur vil effekten ytre seg som avkjøling, utanom for hydrogen, helium og neon. Ved særs låg temperatur blir òg desse avkjølt. Effekten blir utnytta teknisk blant anna ved framstilling av flytande luft. Han er òg av stor teoretisk interesse.

Effekten vart oppdaga av James Prescott Joule og William Thomson Kelvin (Lord Kelvin) i 1853.

Kjelder
Joule–Thomson-effekt. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/Joule%E2%80%93Thomson-effekt

Termodynamikk
VVS
Kjemiteknikk
Kuldeteknikk
Julius Robert von Mayer

Julius Robert von Mayer () var ein tysk fysikar. 

Det var han som først formulerte lova om ekvivalens mellom varme og arbeid i fysikken, lova om bevaring av energi. Avhandlinga hans om dette vart trykt i 1842, men det varte lenge før arbeidet til Mayer vart vurdert etter fortjeneste. No blir oppdaginga hans rekna til ein av dei største oppdagingane på 1800-talet. James Prescott Joule kom fram til den same ideen i 1843.

Kjelder
 

Tyske fysikarar
Copleymedaljen
Folk frå Heilbronn