alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Sými

Sými (gresk Σύμη osmansk سومبكى Sömbeki), òg kalla Syme eller Simi, er ei øy i Hellas som høyrer til Dodekanesane i Egearhavet. Geografisk høyrer derimot ikkje Sými til sjølve øyrekkja i Dodekanesane, men ligg 41 km frå Ródos, like ved kysten av Tyrkia. Ho har eit areal på 57 km² og har eit fjellkledd terreng. I indre område finn ein små dalar og langs kysten finn ein både høge klipper og bukter med sandstrender. Mellom småøyane rundt Sými finn vi Nímos i nord og Sesklí i sør.

Sými er eigen kommune, og frå 2011 høyrer øya administrativt til under periferieininga Ródos i periferien Dei sørlege egeiske øyane.
 
Hovudbyen ligg på nordaustkysten og vert òg kalla Sými eller Áno Sými. Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunen Sými 2 590 innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 2 354 innbyggjarar. Dei fleste innbyggjarane driv med fiske, handel og turisme.

I tillegg til dei mange historiske stadane på øya er dei mange isolerte sandstrendene, som stundom berre er tilgjengeleg med båt, populære blant turistane. I gresk mytologi var Sými visstnok fødestaden til Kharites og har fått namnet sitt frå nymfen Syme (i antikken vart øya kalla Aigli og Metapontis).

Historie 
I Iliaden til Homer vert øya nemnd som området til kong Nireus, som kjempa i den trojanske krigen på grekarane si side. Thukydides skriv at under peloponnesarkrigen skjedde slaget ved Syme nær øya i januar 411 fvt. der fleire spartanske skip slo ein skavdron av athenske skip. Ein veit lite om øya fram til 1300-talet, men arkeologiske funn viser at ho var busett heile tida sidan antikken, medan ruinar av festningsverk viser at ho òg var ein viktig stad. Ho var først ein del av Romarriket og så av Austromarriket før ho vart erobra av Maltesarordenen i 1373.

Denne erobringa førte til ein periode på fleire hundreår med velstand for Sými, som med si plassering midt i Dodekanesane vart ein viktig lokalstasjon for handel fram til den dampdrivne skipsfarten kom i gang på 1800-talet. Øya vart erobra av Det osmanske riket i 1522, men fekk halde mange av privilegia sine og dermed òg velstanden. Sými er kjend for svampane sine som stod for mykje av rikdomen. Ho nådde toppen på midten av 1800-talet og mange neoklassiske herregardar vart bygd i fjellsidene ovanfor hovudbyen.

Sými, i lag med resten av Dodekanesane, har skifta eigarar fleire gonger på 1900-talet. I 1912 vart ho okkupert av Italia, og formelt avstått til Italia i 1923. Ho vart til slutt ein del av Hellas i 1948 (sjå Dodekanesane for detaljar).

I det siste har øya trekt til seg mange turistar og mange av dei neoklassiske heimane har vorte kjøpt opp av utanlandske borgarar.

Kommunikasjon 

Næraste flyplass er på Ródos. Ferje- og/eller snøggbåtrutar mellom anna til Ródos, Kálymnos, Kos, Léros, Pátmos og Pireus (Aten).

Byar og tettstader
Dei største tettstadene i kommunen er:

Dei andre busetnadene i kommunen er:
 Xísos (14)
 Sykídi (1)

Småøyar i kommunen:
 Jalesíno (0)
 Diavátes (0)
 Kouloúndros (0)
 Marmarás (0)
 Nímos (0)
 Sesklí (0)
 Khondrós (0)

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell side
 symigreece.com

Kjelde 

Symi
Symi
Symi
Symi
Koevolusjon

Koevolusjon er gjensidig evolusjonær påverknad mellom to eller fleire ulike artar. Kvar part i eit slikt tilhøve utøver selektivt press på dei andre partane, og vert såleis ein drivkraft for tilpassingar og utvikling.

Sjølve omgrepet ”koevolusjon” vart til i 1964 då Paul Erlich og Peter Raven publiserte ein banebrytande artikkel om gjensidig påverknad i utvikling av insekt og plantar. Døme på plante/insekt-koevolusjon er m.a. mutualismen mellom oksehornakasietreet og maurslekta Pseudomyrmex – mauren bur på planta og forsvarar ho aggressivt mot alle dyr som måtte finna det for godt å prøva å eta av ho. Til løn for dette forsyner akasien dei med næring i form av nektar og gule klumpar med feitt og protein.

Våpenkappløp 
Evolusjonære våpenkappløp kan utvikla seg ut frå konkurranse- eller predasjonstilhøve. Døme på det første er tre i skogen, som har ein tendens til å veksa seg større over generasjonane: Store tre får mest lys, medan små tre vert ståande i skuggen og døy før dei får spreidd gena sine.

Døme på eit evolusjonært våpenkappløp som grunnar i predasjon er tilhøvet mellom geparden og antilopene han jaktar på: Begge partar har utvikla evnar til høg akselerasjon; geparden for å få nok mat og antilopa for å kunne overleva lengst mogleg.

Diffus koevolusjon 
Når det er fleire enn to artar som verker inn på ein koevolusjonær prosess, kallar me det diffus koevolusjon. Dei fleste blomeplantar kan t.d. pollinerast av mange ulike slag insekt, sjølv om planten er tilpassa å bli pollinert av insekt og insekta er tilpassa å ta til seg næring frå blomar. Diffuse koevolusjonære mønster kan vera særs komplekse og stundom vanskelege å oppdaga

Kjelder 
 Dawkins, Richard: The Blind Watchmaker
 Giske, Jarl & Jacobsen, Per: Evolusjon og økologi – en innføring
 Engelsk wikipedia

Evolusjon
Økologiske prosessar
Indian summer

Indian summer (indiansk sommar) er eit uttrykk som vert nytta om ein (uvanleg) varm, sommarliknande periode om hausten, ikkje lenge før vinteren. På den nordlege halvkula kallar ein det indian summer når han oppstår seint i oktober eller tidleg november (seint i april eller tidleg i mai på den sørlege halvkula), og i den gamle engelske almanakken vart det òg sett krav til at om ein skulle kalla det indian summer så skulle ein først ha hatt ein periode med frost. Indian summer kan vare eit par dagar eller fleire veker. 

Andre namn på fenomenet i Europa er altweibersommar, allehelgensommar og St. Martins sommar, medan ein i Sverige kallar det brittsommar (etter St. Brigittas dag, 7. oktober). I Noreg vert det òg kalla husmannssommar fordi han vart nytta av husmannen til eige innhaustingsarbeid.

Haust
Vêr
Engelske ord og uttrykk
Langesund

Langesund er eit tettbygd strøk og administrasjonssenter i Bamble kommune i Vestfold og Telemark fylke. Langesund ligg heilt ytst ved grensa til ytre Oslofjord og Skagerrak ved innseglinga til Frierfjorden. Byen ligg ved Langesundet, innom Langøya.

Byen ligg på ei halvøy og har kring 5500 innbyggjarar . Langesund er ein sommarby, som yrer av folkeliv frå mai til august. Langesund er den kystbyen i Noreg med flest soldagar i året . 

Kulturlivet blomstrar i Langesund kvar sommar; konsertar og festivalar pregar bybiletet. Det blir mellom anna arrangert fiskefestival og shantyfestival. Bob Dylan og a-ha spelte der i 2001. Også andre store artistar som Little Richard, B.B. King, Turboneger, Elton John og har spelt i Langesund. 

Langesund vart ladestad på 1500-talet og har lange maritime tradisjonar og var tidleg ein av Noregs viktigaste byar innan skipsfart. Det finst også ei avansert teknologibedrift, Skarpenord AS i byen.

Folketalsutvikling

Attraksjonar 
 Langesund kyrkje
 Langøytangen fyr
 Wrightegaarden
 Tangen fort

Festivalar 
 Shanty-festivalen
 Langesund fiskefestival

Kjende personar frå Langesund 
 Atle Selberg, matematikar 
 Vidar Busk, musikar

Byar i Vestfold og Telemark
Kommunesenter i Vestfold og Telemark
Tidlegare kommunar i Telemark
Geografi i Bamble
Norske kommunar skipa i 1838
Slayer

Slayer er eit amerikansk thrash metal-band grunnlagt i 1981 av Tom Araya (bassist og vokalist), Kerry King og Jeff Hanneman (gitaristar) og Dave Lombardo (trommer) Huntington Park i California. Saman med mellom anna Metallica, Anthrax og Megadeth blir Slayer ofte oppgjeve som eit leiande thrash metal-band som var med på å grunnleggja sjangeren ved å auka hastigheiten på lydbildet til band som Iron Maiden og Venom. Slayer var store tilhengere av hardbarka pønk, og lånte litt av det markante raske tempoet ein fann der i mange av sine låtar.

Songane og albumomslaga har ofte fått kritikk på grunn av kontroversielle tema som vald, seriemordarar, krig og Satan.

Utgjevingar

Album

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell nettstad 
 SlayerSaves
 Slayerized 
 The Abyss 
 Offisiell MySpace

 
USA-amerikanske musikkgrupper
Thrash metal
Musikkgrupper skipa i 1981
Epifytt

Ein epifytt er ein plante som veks på andre plantar utan å snylta på dei. Ordet kjem frå gresk epi- («på») og phyton (plante).

Som regel vert ordet nytta om kommensialistiske tilhøve, der vertsplanten ikkje vert direkte skadd av epifytten.

Økologi
Plantar
 
Økologisk terminologi
Epizooisme

Epizooisme er når plantar eller andre fastsitjande organismar veks på dyr. Slike organismar kallar me epizooiske.

Plantar som veks på plantar vert kalla epifyttar.

Økologi
Plantar
Urskog

Urskog er skog som har vore upåverka av menneske. Det er særs vanskeleg å finna skogar som innfrir dette kravet fullstendig, mellom anna av di hard storviltjakt og husdyrbeite vanlegvis vert rekna som påverknad. På somme tropiske øyer skal det finnast einskilde skogar i fjelllandskap som så vidt ein veit aldri har vorte utsett for menneskeleg påverknad.

Av mange vert skogar som har stått upåverka av menneske i om lag 100 år eller meir rekna som urskogar. I økologisk forstand er desse skogane særs viktige, sidan mange artar er avhengige av at trea får lov å bli gamle. Når eit stort tre fell, vert det danna lysningar kor buskar, ungtre og urter kan spira fram og trivast. Ei rekkje dyr er dessutan avhengige av daude tre.

Rekorden for biologisk mangfald innanfor ein urskog ligg på 800 artar vedplantar på ein hektar. Dette er i dei tropiske regnskogane.

Urskog i Noreg 
Urskog er i strengaste forstand definert som som skog det aldri har vore utført skogbruksaktivitet i. Det finst praktisk talt ikkje ekte urskog att i Noreg i dag, etter hundreår med utnytting av skog og utmark, gjennom husdyrbeiting og setring, tømmerhogst og utbygging av hytter og vegar. Somme lommer med skog som står tilgjengeleg til kan likevel vere så lite påverka av menneskeleg aktivitet at ein kan seie at skogen der er urskog.

Sjå òg 
 Naturskog

Kjelder 

 Ken Olaf Storaunet, Urskog på Oppkuven  (PDF-fil), Skogforsk, skogoglandskap.no

Bakgrunnsstoff

Skog
Økosystem
Naturskog

Naturskog er definert som skog framkommen ved fornying av naturleg lokalt genmateriale. Her har menneskeleg påverknad funne stad i så lita utstrekning eller så langt att i tid at den naturlege strukturen, samansetnaden og dei økologiske prosessane i skogen ikkje er endra i vesentleg grad.

Nærskylde økosystem 

Naturskog blir ofte brukt som motsats til kulturskog, der dei økologiske prosessane i stor grad er modifisert av menneskeleg aktivitet, først og fremst skogbruk. Det meste av skogarealet i Noreg er sterkt påverka av menneske. Likevel har skogen i Noreg i dag ein monnaleg grad av naturlege strukturar slik at han kan seiast å falle innanfor definisjonen ovanfor.

Noko skarpt skil mellom naturskog og kulturskog er det ikkje råd å trekke.

Ordet vert nytta om skog som er for ung eller påverka av menneske i for stor grad til at skogen kan reknast som urskog.

Kjelder: 
 ROLSTAD, J., FRAMSTAD, E., GUNDERSEN, V. & STORAUNET, K. O. 2002. Naturskog i Norge. Definisjoner, økologi, og bruk i norsk skog- og miljøforvaltning. - Aktuelt fra skogforskningen 1-2002. 1-53 

Skog
Økosystem
Internatskule

Internatskule er ein skule der elevane bur i same område som undervisninga foregår. Eit ord for det same er kostskule, som brukast mest om dei engelske boarding schools. I Noreg har dette vore ein skuleform for både folkehøgskular, bibelskular og landsgymnas. 

Etter ein del skolereformar i det offentlege skuleverket, er det nesten berre private internatskuler igjen. Desse drivast av ideelle eller religiøse organisasjonar.

I England kallast dei private kostskulane paradoksalt nok for «Public Schools».

Fra litteratur og film i Noreg er Langåsen pensjonatskole kjend fra Stompa-serien.

Utdanning

en:Boarding school
Lamarckisme

Lamarckisme, eller lamarckisk evolusjon, er ei utviklingslære som meiner evolusjon foregår ved at tileigna eigenskapar går i arv. Teorien har fått namnet sitt etter den franske biologen Jean-Baptiste Lamarck, som populariserte han tidleg på 1800-talet.

Teori 
Lamarck baserte teorien sin på to observasjonar som, i det minste i samtida, vart rekna som sanne.

1. Bruk og misbruk: Individ mistar trekk dei ikkje brukar og utviklar nye, praktiske trekk

2. Arv: Trekk som eit individ har tileigna seg, kan førast vidare til neste generasjon.

Det mest brukte dømet for å forklara lamarckismen er det om halsen til sjiraffen. Lamarck meinte dei lange halsane var eit resultat av at kort-halsa ur-sjiraffar hadde strekt på seg for å nå blad i høge tre, og at denne strekkinga hadde halde seg gjennom generasjonane.

Lamarckisme i dag 
Den klassiske lamarckismen har vorte motbevist grundig, både gjennom forsøk og observasjonar. Ein mann som har fått amputert eit bein vil t.d. framleis kunne få avkom med begge beina i behald. Frå og med nydarwinismen har dei fleste biologar meint at evolusjonen skjer gjennom naturleg utval av tilfeldige mutasjonar.

Lamarckisme i mikroorganismar 
Forskarar har observert arv av tileigna eigenskapar hjå somme mikroorganismar, m.a. hjå prion i gjær.

Baldwinsk evolusjon 
Baldwinsk evolusjon (etter psykologen James Mark Baldwin) seier at individ som er genetisk disponerte for å kunne læra seg visse eigenskapar får høgare sjanse for å overleva, og såleis at den genetiske evolusjonen ved somme høve kan la seg påverka av livsførselen til individa. Dette prinsippet har derimot alltid vore kontroversielt.

Evolusjon
Tidlegare vitskaplege teoriar
Biologi
Agathonísi

Agathonísi (gresk Αγαθονήσι) er ei øy i Hellas som høyrer til Dodekanesane i Egearhavet. Ho er omringa av mange mindre øyar og har to landsbyar: Megálo Khório og Mikró Khorió. Hamna på Agathonísi ligg i Ájos Jeórjos og her finn ein dei einaste hotella på øya. Øya ligg 67 km aust for Pátmos, ein båttur på om lag 2 timar og 30 minutt.

Agathonísi er eigen kommune, og frå 2011 høyrer øya administrativt til under periferieininga Kálymnos i periferien Dei sørlege egeiske øyane.

Øya går òg under andre namn som det lokale Gáidaros og det antikke namnet Tragea. Det høgaste punktet på øya er 209 meter over havet.

Byar og tettstader
Byane og tettstadene i kommunen er:

Småøyar i kommunen:
 Gláros (0)
 Kounéli (0)
 Nerá (0)
 Psathonísio (0)

Referansar 

Denne artikkelen bygger på «Agathonissi» frå ,  den 5. august 2007.  

Agathonisi
Agathonisi
Agathonisi
Mutualisme

Mutualisme er ein symbiose mellom ulike organismar, kor begge partar får eit positivt utbytte av tilhøvet. Døme på dette kan t.d. vera oksehakkarar som lever av parasittiske insekt dei plukkar av store pattedyr, maur som passar på bladlus og til gjengjeld får sukker, klovnefisk som fangar mat til sjøanemonene dei bur i eller for den saks skuld tilhøvet mellom mennesket og hunden.

Mellom dei mest ekstreme døma på mutualisme kan me nemna lav, som er felles vekst mellom sopp og alger, eller ymse korallar som har innlemma fotosyntetiserande algar i kroppen sin. Mitokondriane og kloroplastane i eukariote celler er truleg òg opphavleg mutualistiske bakterier.

Det finst fleire ulike former for mutualisme. Obligat mutualisme er når dei ulike artane som er involverte ikkje kan overleva utan kvarandre, til dømes ballblom og ballblomfluge. Fakultativ mutualisme er når dei ulike partane har fordel av samlivet, men fint klarar å overleva på eiga hand.

Døme på mutualistiske organismar 
 Pussereke og fisk
 Ballblomfluge og ballblom

Kjelder 
 Engelsk wikipedia

 
Biologiske vekselverknader
Symbiose
Farmakonísi

Farmakonísi (gresk Φαρμακονήσι, tyrkisk Bulamaç Adası) er ei øy i Hellas som høyrer til Dodekanesane i Egearhavet. Ho vert òg stundom kalla Farmakos, Farmako eller Farmakousa.
Ho ligg midt i øygruppa utanfor austkysten av Tyrkia. I nord ligg øya Agathonísi, i vest øyane Lipsí, Pátmos og Léros, og i sør øyane Kálymnos og Psérimos.

Farmakonísi er 38,8 km² stor og er kjend for sitt rike planteliv. Øya høyrer til Léros kommune. I dag har øya berre 10 innbyggjarar (2011).

Plutarkh skriv i Parallelle liv at då Julius Cæsar var ung reiste han til Litleasia og vart kidnappa av sjørøvarar. Han vart halde fange på Farmakonísi i 38 dagar. Med han var fanga lovde han at om han kom fri ville han kome tilbake å ta livet av alle sjørøvarane. Etter å ha betalt dobbelt så mykje lausepengar som kidnapparane kravde (han meinte det opphavlege beløpet var for lite for ein som han) og slapp fri, sende han ein flåte tilbake til øya og fekk alle sjørøvarane krossfesta.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Farmakonisi» frå ,  den 5. august 2007.

Bakgrunnsstoff 
 Kart 

Farmakonisi
Farmakonisi
Parasittisme

Parasittisme er ei form for symbiose som er til fordel for den eine parten og til ulempe for den andre. Ein skil ofte mellom endoparasittar, som lever på innsida av ein organisme, og ektoparasittar, som lever på utsida. Døme på ektoparasittar kan vera t.d. flått, mygg og igler, medan døme på endoparasittar kan vera m.a. bendelorm, trikin og spolorm. Ein tredje form for parasittar er dei såkalla epiparasittane, som lever på andre parasittar.

Parasittologi
 
Økologi
Predasjon
Arkí

Arkí (gresk Αρκοί, tyrkisk Nergiscik adası) er ei øy i Hellas som høyrer til Dodekanesane i Egearhavet, nær kysten til Tyrkia.

Øya høyrer til kommunen Pátmos og har 44 innbyggjarar (2011). Dei fleste innbyggjarane bur nær hovudhamna på øya, medan resten bur spreidd rundtom i høgare område. Flesteparten her lever av fiske, geiter eller arbeider på ein av dei fire kroene på øya.

Øya er tørr og steinete med lite vegetasjon bortsett frå oliventre og kratt. Av dyreliv på øya finn ein geiter og esel, og ein kan stundom sjå hegre.

Dei næraste busette øyane er Maráthi, og av større øyar finn ein Lipsí og Pátmos. Det går ferjesamband mellom Sámos, Pátmos og Lipsí som går innom øya, i tillegg til småbåtar til dei nærliggande øyane som Maráthi.

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Official website of Arkí

Kjelde 

Arki
Arki
Lipsí

Lipsí (gresk Λειψοί), òg kalla Leipsoi, er ei øy i Hellas som høyrer til Dodekanesane i Egearhavet.

Lipsí er eigen kommune, og frå 2011 høyrer øya administrativt til under periferieininga Kálymnos i periferien Dei sørlege egeiske øyane.

Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunen Lipsí 790 innbyggjarar, som alle budde i tettstaden med same namn.

Av naboøyar finn ein Sámos og Arkí i nord, Pátmos i vest og Léros i sør.

Byar og tettstader
Den einaste tettstaden i kommunen er:

Småøyar i kommunen:
 Frángos (0)

Referansar 

Lipsi
Lipsi
Lipsi
Lipsi
Reinrosehei

Reinrosehei, eller dryas-hei, er nemningar brukt om heier og rabbar i fjellet som er dominerte av kalkkrevjande vegitasjon.

Reinrosa har gitt namn til desse plantesamfunna. Ho er gjerne rikeleg til stades. Dei særmerkte kvite blomane er lett å legge til merke. Ofte er desse heiane tørre og verharde. Mange av plantene som veks her har djupe pælerøter. Det gjeld mellom andre reinrose og fjellsmelle. Dei veks ofte i tuer og teppe. Det vernar mot uttørking, og det gir livd for andre planter. I det heile vert floraen på reinroseheier rekna som artsrik, og ein kan ofte finn skjeldne artar.

Kjelde 
 Norges fjellverden Forlaget Det Beste 1980. Olav Gjærdevoll "Fjellplantene"
Petter Dass-museet

Petter Dass-museet på Alstahaug er ei avdeling av Helgeland museum. Museet er lokalisert i bygningar på den gamle prestegarden ved Alstahaug kyrkje, der Petter Dass budde frå 1689 til 1707. Prestegarden har bygningar frå rundt 1750. Den eldste delen av kyrkja er frå slutten av 1100-talet.

Tunet og bygningane er freda av Riksantikvaren. 

20. oktober 2007 opna eit nytt museumsbygg på Alstahaug, teikna av arkitektfirmaet Snøhetta AS. Bygget er kostnadsrekna til 60 millionar kroner og er finansiert med støtte frå kommune, fylkeskommune, stat og private aktørar.

Petter Dass-museet på Alstahaug er Nordland fylke sin tusenårsstad.

Bakgrunnsstoff 
 Petter Dass-museet si heimeside
 Bilete frå museet, Helgeland Arbeiderblad

Museum i Nordland
Byggverk i Alstahaug
Kultur i Alstahaug
Petter Dass
Freda bygg i Nordland
Tusenårsstader
Snøhetta AS

Snøhetta AS er eit internasjonalt arkitekt-, landskapsarkitektur- og interiørdesignfirma i Oslo. Firmaet vart starta i 1989 av Craig Dykers og Kjetil Thorsen. Namnet Snøhetta skal kome frå det første kontoret deira, som låg i loftsetasjen til Dovrehallen i Storgata i Oslo.

Blant oppdraga dei har hatt er:
 Hamar rådhus
 Det nye Biblioteket i Alexandria i Egypt 
 Den norske ambassaden i Berlin
 Operahuset i Oslo i Bjørvika
 Petter Dass-museet i Alstahaug
 Turner Contemporary, eit museum i Kent i England
 Museumskomplekset der World Trade Center tidlegare låg i New York
 Bærum Kulturhus i Sandvika
 VM paviljongen i Oslo

Prisar 
 2004 – Aga Khan-prisen for arkitektur
 2008 – Houens fonds diplom for Biblioteket i Alexandria
 2008 - Peer Gynt-prisen
 2009 – EU-prisen for samtidsarkitektur (Mies van der Rohe-prisen)
 2012 – Houens fonds diplom for Operahuset i Oslo

Bakgrunnsstoff 
 Snøhetta sine nettsider 

Norske arkitektfirma
Skipingar i 1989
Føretak i Oslo
Houens fonds diplom
Anders Dass

Anders Dass () var ein norsk prest og godseigar, son til Margrethe Andersdotter og diktarpresten Petter Dass.

Anders Dass gjekk som gut latinskule i Bergen før han vart oppteken som student i Kjøbenhavn rundt 1691. Han tok magistergrad, deretter studerte han ei tid i England. I 1704 vart han tilsett som kapellan hos faren, og han overtok soknepreststillinga i Alstahaug etter at faren døydde.

Då han kom heim til Alstahaug, gifta han seg med Rebekka Lorentzdotter Angell (1681–1735) som var dotter av den styrtrike kjøpmannen  Lorentz Mortenson Angell (–1697) i Trondheim. Dermed vart han eigar av det enorme Tjøttagodset som svigerfaren hadde tileigna seg i 1675.  Ved arveskiftet i 1703 hadde Rebekka fått 1/5 av arven, resten gjekk til brørne Albert, Lorentz, Hans og Peter.  Anders kjøpte i tur og orden fleire femtedelar av svograne sine. I 1705 kjøpte han ei rad gardar i Vefsn, Rana, Tjøtta og Alstahaug frå svogeren Hans Angell. I 1706 kjøpte han skog flerie gardar og skogstrekningar innover langs Vefsna og oppi Dunderlandsdalen frå Peter Angell.

Då faren fall i frå, vart han forfremma frå kapellan  til sokneprest i Alstahaug.  Fra 1715 medførte embetet også at han var forvaltar av  Det nordlandske kyrkje- og skulefond. Anders og Rebekka fekk ti barn. Sonen Albert Dass vart byfut i Bergen. Jacob Dass vart lagmann i Nordland. Petter Dass (d.y.) arva jordegodset. Abelone gifta seg med presten Sommer (som overtok då Anders døydde i 1736).

Kjelder: 
 A.E. Eriksen 1874: «Petter Das's Levnetsløb» (trykt som innleiing til samleutgåve av Petter Dass sine skrifter), P.T. Mallings Bogtrykkeri

Folk frå Alstahaug
Petter Dass
Norske prestar
Nordmenn frå 1600-talet
Nordmenn frå 1700-talet
Ímia/Kardak

Ímia (gresk Ίμια) eller Kardak (tyrkisk) er to små aude øyar i Egearhavet, mellom den greske øygruppa Dodekanesane og sørvestkysten av Tyrkia. Dei ligg 3,8 nautiske mil vest for kysten av provinsen Muğla, og 5,5 nautiske mil aust for den greske øya Kálymnos, og 2,5 nautiske mil søraust for den næraste greske småøya, Kalólimnos. Samla har øyane eit areal på 4 hektar.  Øyane vert òg kalla Limniá på gresk, İkizce på tyrkisk eller Heipethes på nokre kart tidleg på 1900-talet.

Ímia/Kardak-krisa
Ímia/Kardak var åstad for ei militær krise og påfølgjande strid om herredømet over øya mellom Hellas og Tyrkia i 1996. Ímia-Kardak-striden er ein del av den større Egearhavsstriden, som omhandlar herredøme over kontinentalsokkelen, territorialfarvatn, luftrom, Flight Information Region (FIR) og demilitarisering av dei egeeiske øyane. Etter Ímia/Kardak-krisa vart striden utvida, då Tyrkia la krav på fleire andre småøyar i Egearhavet. Desse øyane, somme busette, vert rekna som udiskutabelt greske av grekarane, men som gråsoner med uavklart herredøme av tyrkarane.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Imia» frå ,  den 5. august 2007.  

Omstridde øyar
Øyar i Tyrkia
Dodekanesane
Den tyrkisk-greske riksgrensa
Omstridde område i Tyrkia
Omstridde område i Hellas
Psérimos

Pserimos (gresk Ψέριμος) er ei øy i Hellas som høyrer til Dodekanesane i Egearhavet. Øya ligg mellom Kálymnos og Kos utanfor kysten av Tyrkia.

Hovudnæringa på øya er turisme med turistar frå både Hellas og andre europeiske land. Ho har fleire strender og fleire vertshus, og nokre av desse tilbyr overnatting. Øya høyrer til Kálymnos kommune og har 80 innbyggjarar (2011).

Psérimos har dagleg ferjesamband med Póthia på Kálymnos.

Referansar

Kjelde

Pserimos
Pserimos