alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Gir'ko-sál'bmagir'ji

Gir'ko-sál'bmagir'ji vart ved kongeleg resolusjon den 23. august 1957 den første offentleg autoriserte samiske kyrkjesalmeboka i Noreg. 

Gir'ko-sál'bmagir'ji byggjer på eit utval av salmar frå den samiske salmeboka Salbmagir'je frå 1897, omsett til det det som då var gjeldande rettskriving og utvida med gjendiktingar av salmar frå Landstads reviderte salmebok. Det var eit siktemål ved arbeidet å gjere salmane i boka mest mogleg samanfallande med salmane i Landstads reviderte, både i versemål og versetal. Slik kunne desse to bøkene brukast ved sida av kvarandre og salmane kunne syngast på to språk samstundes i tospråklege kyrkjelydar. 

Arbeidet vart leia av ein komité av Alf Wiig, Asbjørn Nesheim, J. Børretzen, Hans J. Henriksen, Kristian Nissen og Lars Aanestad. Medlemmene i komitéen stod òg for det meste av omsetjingsarbeidet som vart gjort.
Boka har 561 nummer. Sju av salmemelodiane som er brukte i boka fanst ikkje i nokon autorisert norsk salmebok. Desse melodiane vart òg autoriserte, og tekne inn i Koralboka frå 1957 på nr 276-282.

Kjelder: 
 Kristen sang og musikk Runa forlag 1962
 Gir'ko-sál'bmagirji Andaktsbokforlaget 1979

Sjå òg: 
 Forskrift om ny samisk salmebok

Salmebøker
Samisk kyrkjeliv
Samisk litteratur
Bøker frå 1957
John Cale

John Cale () er ein walisisk musikar som saman med Lou Reed var ein av hovudpersonane i den stilskapande rockegruppa Velvet Underground. Cale, som har klassisk skolering, var kanskje ein av dei viktigaste bidragsytarane til Velvet Undergrounds tidlege eksperimentelle lydbilete. Cale slutta i bandet etter albumet White Light/White Heat, og har sidan gjeven ut ei rekkje soloalbum og samarbeidsprosjekt både innan rock og klassisk musikk. 

I 2003 gav han ut sitt første soloalbum på 7 år, HoboSapiens, som hadde sterke innslag av moderne elektronisk musikk. To år seinare, i 2005 gav han ut oppfølgjaren blackAcetate som musikalsk sett heldt fram i noko av det same sporet som forgjengaren.

Diskografi

 Studioalbum

 Vintage Violence (1970)
 The Academy in Peril (1972)
 Paris 1919 (1973)
 Fear (1974)
 Slow Dazzle (1975)
 Helen of Troy (1975)
 Honi Soit (1981)
 Music for a New Society (1982)
 Caribbean Sunset (1984)
 Artificial Intelligence (1985)
 Words for the Dying (1989)
 Walking on Locusts (1996)
 HoboSapiens (2003)
 blackAcetate (2005)
 Shifty Adventures in Nookie Wood (2012)
 M:FANS (2016)

 Konsertalbum
 Sabotage/Live (1979)
 John Cale Comes Alive (1984)
 Even Cowgirls Get the Blues (1991)
 Fragments of a Rainy Season (1992)
 Circus Live (2007)
 Live at Rockpalast (2010)

 Samarbeidsalbum
 Church of Anthrax (1971) (med Terry Riley)
 Songs for Drella (1990) (med Lou Reed)
 Wrong Way Up (1990) (med Brian Eno)
 Last Day on Earth (1994) (med Bob Neuwirth)

 Filmmusikk
 Straight and Narrow (Short) (1970)
 Women in Revolt (1971)
 Heat (1972)
 Caged Heat (1974)
 American Playhouse (TV-serie) (1 episode)- Who Am I This Time? (1982)
 Something Wild (1986)
 The Houseguest (short) (1989)
 Dick: A Film by Jo Menell (Documentary short) (1989)
 Songs for Drella (Video) (1990)
 Paris Awakens (1991)
 Healing Hurts (1991)
 Primary Motive (1992)
 The Birth of Love  (1993)
 Life Underwater (1994)
 Ah Pook Is Here (short) (1994)
 Don't Forget You're Going to Die/N'oublie pas que tu vas mourir (1995)
 Antarctica (1995)
 I Shot Andy Warhol (1996)
 Basquiat (1996)
 Rhinoceros Hunting in Budapest (1997)
 Somewhere in the City (1998)
 Night Wind (1999)
 Wisconsin Death Trip (1999)
 The Virgin (1999)
 American Psycho (2000)
 Love Me (2000)
 The King's Daughters / Saint-Cyr (2000)
 The Farewell: Brecht's Last Summer (2000)
 Y Mabinogi / Otherworld (2003)
 New Scenes from America (2003)
 Paris (2003)
 Process (2004)
 About Face: The Story of the Jewish Refugee Soldiers of World War II (2005)
 A Burning Hot Summer (2011)
 Of Women and Horses (2011)
 Paul Sanchez Is Back! (2018)

Bakgrunnsstoff

 

Folk frå Garnant
Britiske eksperimentelle musikarar
Britiske rockebratsjistar
Order of the British Empire
Protopunk-artistar
The Velvet Underground-medlemmar
Walisiske songarar
Walisiske multi-instrumentalistar
Walisiske pianistar
Walisiske plateprodusentar
Walisiske rockebassistar
Walisiske rockesongarar
Walisiske låtskrivarar
Walisiske klaverspelarar
Walisiske bratsjistar
Walisiske klaverspelarar
Kunstrock-musikarar
Folk tilknytte The Factory
Mysis

Mysis er ei slekt små krepsdyr som lever over store delar av kloden. Dei fleste artane lever i saltvatn, men arten Mysis relicta finst i ferskvatn.

Artar

 G. O. Sars, 1907
 Petryashev, 1990
 G. O. Sars, 1895
 Audzijonyte & Väinölä, 2005
 O. Tattersall, 1954
 (Banner, 1948)
 G. O. Sars, 1907
 G. O. Sars, 1895
 Lilljeborg, 1853
 Audzijonyte & Väinölä, 2007
 (Fabricius, 1780)
 Holmquist, 1859)
Istidskreps, Mysis relicta Lovén, 1862
 Audzijonyte & Väinölä, 2005
 Audzijonyte & Väinölä, 2005
 Smith, 1873

Bakgrunnsstoff

NeMys; stor Mysis-database 

Pungreker
Ralf Schumacher

Ralf Schumacher () er ein tysk formel 1 utøvar. Han er bror til den sju gongar verdsmeisteren Michael Schumacher. Ralf Schumacher køyrer for Toyota F1

Historie 

Ralf Schumacher køyrde Go kart frå han var 3 år gamal. I 1995 byrja han med Formel 3 og Formula Nippon alt året etter.

Jordan Grand Prix 
Det første formel 1 løpet som Ralf Schumacher køyrde var Australia Grand Prix i 1997. Han køyrde då med ein Jordan-Peugeot der han måtte bryta. Dei fleste løpa den sesongen enda med at Schumacher måtte bryta og samanlag enda han på ein ellevteplass. Likevell kom han på podiumet alt i tredje løpet den sesongen. Den neste sesongen bytta Jordan til motorar frå Honda og Schumacer fekk vist at han verkeleg hadde potensiale då han hamna på andre plass bak lagkameraten Damon Hill i eit regntungt Belgia Grand Prix, der både favoritt Häkkinen, storebror Michael og mange andre rauk ut. Det viste seg seinare at ein stallordre frå Jordan hadde hindra Ralf i å ta sigeren sjølv.

Williams 
I 1999 skifta Ralf Schumacher til laget Williams-Supertec og hamna på podiumet 3 gonger. Med den nye kraftigare BMW motoren var året 2000 for mange ei skuffelse ettersom Schumacer ikkje greidde meir enn å kopiere antallet podium frå året føre. 2001 sesongen vart betre, med 3 sigrar ved San Marino Grand Prix, Canada Grand Prix og Tyskland Grand Prix. I 2002 vann Ralf Malaysia Grand Prix i ein sesong der storebror michael og Ferrari regjerte pallen fullstendig. 2003 var den beste sesongen til Ralf Schumacer som vann to løp og hamna på ein femte plass i samandraget. Med resultata til lagkameraten Juan Pablo Montoya vart dette og ein bra sesong for Williams, som vart nummer to i konstruktørmeisterskapet for andre gong på rad. 2004 sesongen var tøff for Ralf Schumacer. I USA Grand Prix punkterte Ralf Schumacer i 290 km/t og enda i ein murvegg. Dermed var han ute av formel 1 for nær resten av sesongen.

Toyota F1 
Året etter køyrde Ralf Schumacer for Toyota. Ved treninga framføre USA Grand Prix kræsja Ralf Schumacer på nesten den same måten og på same stad, noko som enda med farsen der eit sjokka publikum såg 7 av 10 lag køyre inn i pit-leiren og parkere etter oppvarmingsrunden, før løpet hadde starta. Ralf Schumacer var tilbake alt runden etter. Og det var resten av sirkuset og. To gongar hamna Schumacer på tredjeplass.

Ved 2006 sesongen var Ralf Schumacer berre ein gong på pallen, med ein tredjeplass. Mange gongar var han i nærleiken, før han måtte bryta. Ved den pågåande 2007 sesongen har Ralf Schumacer enno ikkje enda i nærleiken av pallen, ved 11 av 17 løp.

Bakgrunnsstoff 

 Offisiell netstad for Ralf Schumacher
 Ralf Schumacher Formel 1 profil

Formel 1-førarar
Tyske motorsportutøvarar
Røye

Røye eller røyr er ein laksefisk som lever i kaldt vatn over heile den nordlege halvkula. Det er den nordlegaste ferskvassfisken me kjenner til, og var mest sannsynleg den første fisken som vandra inn i Noreg etter istida.

Ferskvassrøye finst over hele landet, og lever heile livet i ferskvatn. Han likar best kaldt, oksygenrikt vann. Sjørøya finst frå Nord-Trøndelag og nordover til Svalbard, og reknast som anadrom fordi ho i periodar vandrar ut i havet. Til saman finst det over 30 000 bestandar av røye i Noreg og norske farvatn.

Kjenneteikn 
Røya ser ulik ut til ulike stadium i livet og i ulike bestandar, men ei rekkje trekk går att. Dei heilt yngste fiskane har mørke rygger med lys underside og store flekker på sidene. Desse såkalla fingermerka forsvinn og skifter til små, kvite flekker når fisken vert eldre og får blankare sider. Når røya skal gyta skifter fargen og vert mørkare med raud buk. Røye med sølvblank buk vert mange stader kalla for sølvrøye.

Røya er mellom 20-30 g til over 10 kg tung, men vekta ligg vanlegvis mellom 100 og 200 g. Eksemplar på opptil 107 cm er kjende.

Levesett 
Røye lever stort sett i innsjøar, men dei førekjem stundom òg i elvar. Dei lever langsmed botnen som ungar, på djupare vatn i vassdrag med aure. Vaksen fisk kan både leva i ope vatn eller knytt til botnen. Som ung et røya botnlevande små krepsdyr og fjørmygglarver, når ho vert eldre tek ho òg dyreplankton, blautdyr og småfisk.

Røya gyter i innsjøar om hausten, i nordlege bestandar kan dei òg gjera det i elvar. Gytinga skjer på grusbotn, der hoa lagar gytegrop og grev ned rogna etterpå. Yngelen vert kjønnsmogen etter 2-10 år.

Kjelder 
 FishBase
 Klemetsen, Anders: «Røye» i Norges dyr - Fiskene 1 Cappelen 1992
 Svenning, Martin A.: «Sjørøye» i Fisk i ferskvann - et samspill mellom bestander, miljø og forvaltning Landbruksforlaget 2000

Bakgrunnsstoff

Laksefiskar
Ferskvassfisk
Amerikahummar

Amerikahummar (Homarus americanus) er ein hummar-art som finst naturleg langsmed austkysten av Nord-Amerika frå Cape Hatteras, North Carolina i sør til Newfoundland i nord. Arten er registrert seksten gongar i Noreg, og vert rekna som farleg ifølgje Norsk svarteliste 2007.

Skildring 

Amerikahummar høyrer til tifotkrepsane og har såleis fem par gangbein, kor dei første er omdanna til kraftige klør. Han har ledda bakkropp med kraftige uropodar (halevifte). Fargen varierer frå grøn til brun-oransje, i motsetnad til den vanlegvis blåsvarte europeiske hummaren. Begge artane opptrer derimot relativt regelmessig i avvikande fargevariantar, noko som kan gjera det vanskeleg å skilja dei frå kvarandre. Vanlegvis har amerikahummar ein pigg eller fleire på undersida av pannehornet rostrum, men den einaste sikre måten å skilja artane er DNA-analyse.

Normalt er ein amerikahummar 20 til 60 cm lang og mellom 1/2 og 4 kg, men eksemplar på opp til 1 meter i lengd og 20 kg i vekt har vorte registrert. Dette gjer at arten er det tyngste krepsdyret i verda i dag.

Levesett 
Amerikahummar er altetande og finst i ei rekkje ulike habitat: Mudderbotn, sandbotn, ålegrasenger, steinbotn og hardbotn. Til skilnad frå den europeiske hummaren, som berre finst på grunnare vatn, finst han heilt frå strandsonen og ned til rundt 700 m djup. I det naturlege utbreiingsområdet til arten ligg temperaturane oftast mellom 5 og 20 °C, men han kan tola både kaldare og varmare vatn.

Paringstida skjer når hoa skiftar skal. Hannen gjev ho då «spermpakkar» som ho ber med seg medan ho utviklar rogn. Egga vert befrukta ved gyting ein god stund etter sjølve paringa; ofte kan det vera snakk om år. Dei befrukta egga vert borne med pleiopodane, «symjebeina» på bakkroppen. Ho kan bera på dei i 9-16 månadar, avhengig av temperatur. Det er storleiken på individet som avgjer kor mykje avkom det får, ei ho kan produsera alt frå nokre få tusen til nesten 100 000 egg. Desse er mindre enn egga til europeisk hummar, så amerikahumrane er meir fruktbare.

Det planktoniske larvestadiet varer frå to veker til ein knapp månad, og er såleis for kort til at spreiing mellom kontinenta i dette stadiet vert rekna som sannsynleg. Eksemplar i europeisk farvatn er mest sannsynleg opphavleg importerte som levande sjømat.

Amerikahummar i Noreg 
Amerikahummar er i Noreg hovudsakleg funnen i nærleiken av dei store byane: I Oslofjorden og ved Risør, Kristiansand, Bergen og Ålesund. Alle eksemplar som er funne har vore vaksne, og mange av dei har hatt strikk eller merke etter det rundt klørne. Det er lite truleg at arten er særleg vanleg langs norskekysten, men han vert likevel rekna som økologisk farleg.

Forsøk ved Akvariet i Bergen har vist at amerikahumrar er flinkare enn europeiske til å hevda territorium, og at dei konkurrerer om dei same revirområda. I tillegg kan arten vera smitteberar for ei rekkje farlege hummarsjukdommar.

Bakgrunnsstoff 
 Faktaark frå norsk svarteliste 2007
 Forsøksrapport frå åtferdseksperiment 
 Engelsk wikipedia

Krepsdyr
Norsk svarteliste 2007
Amazon.com

Amazon.com, Inc. (NASDAQ:AMZN ) er eit IT-selskap i USA. Selskapet driv elektronisk handel over Internett, og eig Alexa Internet, a9.com og Internet Movie Database. Amazon.com blei grunnlagt av Jeff Bezos i 1995 og har hovudkvarter i Seattle i Washington. Butikken gjev alle varene sine eit ASIN-databasenummer på same måte som bøker får eit ISBN-nummer.

I november 2007 lanserte Amazon.com den elektroniske bok- og medielesaren Kindle med såkalla «elektronisk blekk».

Oppkjøp og underavdelingar 
 I 1998 kjøpte Amazon opp filmdatabasen Internet Movie Database (IMDb). Same året handla Amazon til seg nettverkstenesta PlanetAll og databaseverktøyet Junglee.com for aksjepostar i Amazon. Dei to aksjehandlane vart då verdsett til 280 millionar USD av talsmenn for selskapet.  Ein del av PlanetAll sine tenester og programkode vart tatt inn i Amazon, mens PlanetAll i seg sjølv lagt ned. 
 I 1999 vart Alexela Internet, Accept.com og Exchange.com overført til Amazon gjennom ein serie av aksjeavtaler. På den tida vart aksjeavtalene verdisett til 645 millionar USD.
 I 2003 kjøpte Amazon opp rivalen CD Now, ein annan nettbutikk. 
 I 2004 kjøpte Amazon Joyo.com, ein kinesisk netthandel. Underselskapet A9.com vart for første gong vist, eit selskap som driv med teknologiutvikling og leverer søketenester knytt til Amazon.

 I 2005 fekk Amazon hand om Booksurge og kjøpte Mobipocket.com. og Createspace. Booksurge er eit selskap som trykker opp bøker på etterspørsel. Mobipocket er eit programvareselskap som mellom anna driv lesarar for elektroniske bøker, som eBook. CreateSpace er ein distributør som trykker opp DVDar etter førespurnad. Create var tidlegare kjend som CustomFlix. Det er no ein del bøker, dvd-ar og videoar som blir seld gjennom nedlasting av dette selskapet, mellom anna ifrå det amerikanske nasjonalarkivet.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Amazon.com
 Amazon.de
 Amazon.at
 Amazon.co.uk
 Amazon.fr

Bokhandlar
Nettmusikkhandlar
IT-selskap i USA
Skipingar i 1995
USA-amerikanske nettstader
Erik Carlsson

Erik Carlsson (), kjend som «Calsson på taket», er ein tidlegare svensk rallyførar. Han køyrde dels privat, dels som fabrikkførar for SAAB.

Kallenamnet «Carlsson på taket» fekk han ettersom han hadde ei uvane med å enda opp-ned med rallybilen. Kallenamnet kjem frå barnebøkene om Karlson på taket frå den svenske forfattaren Astrid Lindgren.

Bakgrunnsstoff 
 Deltog i Midnattssolsrallyt 2006 tillsammans med Gunnar Palm  

Svenske motorsportutøvarar
WRC-førarar
Halloweenkrabbe

Halloweenkrabben er ein krabbeart som lever i Mellom-Amerika. Han lever vaksenlivet sitt i tunnellar han grev i regnskogen, men må attende til vatn for å gyta.

Krabbar
Taskekrabbe

Taskekrabben (Cancer pagurus) eller høvring er ein krabbeart som er vanleg på hard botn i Nordsjøen, Nordvest-Atlanteren og Middelhavet. Han høyrer til dei kommersielt viktigaste krepsdyra, og er den største etande krabbearten som finst naturleg i norske farvatn.

Skildring 
Ryggskjoldet til taskekrabben er raudbrunt hjå vaksne dyr, men kan grensa til lilla hjå unge individ. Stundom dukkar det òg opp eksemplar med kvite flekkar. Som regel er ryggskjoldet til hannen om lag 9 cm langt og 15 cm breitt, men under gode tilhøve kan dei bli heile 25 cm breie. Ein fold i ryggskjoldet utvidar seg langs ryggen og dannar eit forgreina gjellekammer.

Taskekrabben har fem par gangbein, kor det første er omdanna til store klør med svarte fingrar. Dei andre beina har òg svarte tuppar, og er dekt med radar av små, stive hår. Det er mogleg å skilja ut både antennene og antennulane framifrå. Attmed desse ligg augo i kvart sitt holrom. Munndelane består av maxillipedane, eit par maxiller, eit par maxillular og endeleg mandiblane.

Sett frå undersida kan ein sjå bakkroppen, som er sterkt redusert og bretta inn under forkroppen. Denne er breiare hjå hoa enn hjå hannen. Bak abdomen (bakkroppen) ligg kjønnsorgana og anus. Som eit resultat av dette kan krabbane berre para seg i samband med skalskifte.

Levesett 
Taskekrabben er eit nattaktivt dyr som ligg nedgraven og gøymer seg om dagen. Om natta går dei ut og leitar etter mat opp til 50 meter frå skjulestadane sine. Som regel et dei botndyr som andre krepsdyr og blautdyr, som dei opnar skala til med dei kraftige klørne sine. Hannar er særs aggressive mot kvarandre, det hender til og med stundom at dei drep kvarandre. Dei kjenner kvarandre att på storleiken på klørne; hoa har mykje mindre.

Dei naturlege fiendane til vaksne taskekrabbar er fisk og blekksprut. Larvane vert etne av ymse plankton-etarar og ungdyr (som lever på grunt vatn heilt opp i fjæra) vert ofte tekne av sjøfugl. På grunn av storleiken er taskekrabben tregare enn andre krabbar. Dette kompenserer han for med dei ekstra kraftige klørne sine, som han forsvarar seg med. Han kan òg grava seg ned i sand for å sleppa unna predatorar. 

Paringstida til taskekrabben er vanlegvis om vinteren. Hannen klatrar opp på hoa og vert sitjande til ho skiftar skal og kjønnsopningane vert tilgjengelege. Han befruktar ho med såkalla gonopodar, som er omdanna ekstremitetar på bakkroppen. Indre befruktning finn stad før det nye eksoskjelettet hennar hardnar, og dei befrukta egga vert borne under bakkroppen til hoa til dei klekkast. Ei ho kan leggja opp til 20 000 egg.

Det første utviklingsstadiet utanfor egget er naupliuslarvestadiet, som er planktonisk. Seinare utviklar dyret seg til postlarve, megalopa og til slutt eit juvenilt dyr. Dei første juvenile stadia skil seg ut med ein velutvikla bakkropp, som med tida reduserer seg i storleik og brettar seg inn under brystplata. Heilt unge taskekrabbar heldt seg ofte til tareskog, der dei gøymer seg under hapterane (tilsvarar røter hjå landplanter) til tangen og taren.

Kjelder 
Marine Life Education Network-side
 Moen, Frank Emil & Svensen, Erling (2003): Dyreliv i havet - nordeuropeisk marin fauna

Krabbar
Aleksander II av Russland

Aleksander II () var tsar av Russland frå 1855 til 1881.

Aleksander II var fødd i Moskva som son av Nikolai I av Russland og Charlotte, dotter av kong Fredrik Vilhelm III av Preussen. Han var far til Aleksander III av Russland.

I regjeringstida hans vart det satsa på bygging av jernbaner og anna infrastruktur, for å binda saman det store Tsar-Russland. Riket vart òg utvida innover Asia. Den transsibirske jernbanen vart ført heilt fram til Vladivostok.  Alaska vart seld i 1867 til USA.

Det vart innført nokre reformer innan landbruket, med oppheving av liveigenskapen. Bøndene kunne såleis reisa og flytta meir fritt, og mange flytta inn til byar for å ta arbeid innan industri. Trass i nokre reformer, auka misnøya mellom fleire grupper, og nokre byrja å arbeida for ein revolusjon. Som symbol på det gamle samfunnet, stod tsaren utsett til. Han vart forsøkt drepen i 1879 og 1880 og vart til slutt teke livet av i St. Petersburg i 1881.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Aleksander II av Russland» frå , og «Aleksander II av Ryssland» frå  den 7. august 2007.

Bakgrunnsstoff 

Russiske tsarar
Huset Holstein-Gottorp-Romanov
Elefantordenen
Hosebandsordenen
Isopodar

Isopodar, isopoda, er ein orden krepsdyr som lever i fuktige miljø over heile kloten. Dei er mest talrike på grunt vatn i havet, men dei er òg vanlege i djuphavet, i ferskvatn og på land. Til denne ordenen høyrer mellom anna skrukketroll og tanglus.

Isopodane er ei gamal gruppe; dei eldste fossilane er funne i lag frå karbontida og liknar påfallande på visse artar som lever den dag i dag i ferskvatn på den sørlege halvkula.

Skildring 
Isopodar har tredelt kropp som består av hovud, thorax og abdomen. Dei har eit framståande par antenner og sju par gangbein. Bakerst på kroppen har dei uropodar, som varierer i farge frå mørk grå til kvite.

Isopodar pustar med gjeller. Landlevande artar (skrukketroll) har utvikla såkalla pseudotrakèer som leier oksygen frå lufta inn i blodkarsystemet, hemolymfen. Dette er ikkje 100% effektivt, så skrukketrolla må framleis halda seg i fuktige miljø.

Levesett 
Isopodar finst i ei rekkje ulike miljø og er tilpassa ei rekkje ulike levesett. 
Skrukketroll er altetarar som lever av ymse plantemateriale, særleg daudt og forråtnande. 
Slekta Bathynomus et åtsel i djuphavet og kan bli opp til 45 cm lange. 
Slekta Cymothoa lever parasittisk i munnen på fisk, og er kjend for å eta opp tunga til vertsdyret. 
Familien Limnoriidae lever av plantemateriale frå drivved eller sjøplanter dei borar seg inn i.

Bakgrunnsstoff 
Artsliste (engelsk) 

Krepsdyr
Naupliuslarve

Naupliuslarven er det første larvestadiet hjå alle krepsdyr. Det består av eit hovud og eit telson ('hale'); thorax og bakkroppen er ikkje utvikla enno. Larven har tre par ekstremitetar han sym med, før han når vaksenstadiet rekk desse å utvikla seg til antennular, antenner og mandiblar. Det faktum at alle krepsdyr startar livet med eit slikt larvestadium er ein viktig indikator for det evolusjonære slektskapet deira.

Som regel lever naupliuslarver planktonisk, men somme storkreps bêr larvane under bakkroppen.

Krepsdyr
Leddyr
utviklingsstadium
Utviklingsbiologi
Ungdyr

en:Crustacean larvae#Nauplius
Metameri

Metameri er det same som kroppsdelssegmentering, og er eit fenomen ein hovudsakleg set i samband med leddmark. Her er kroppen delt inn i mange like segment, kvart med eige sirkulasjons-, ekskresjons- og nervesystem og ei eiga kroppshole. Dei vert åtskild med såkalla septum; små «skiljeveggar» av mesodermalt vev.

Sjå òg tagmose.

Anatomi
Zoologi
Tagmose

Tagmose eller tagmatisering er evolusjonær spesialisering og samansmelting av metameriske ledd til større einingar kalla tagma (fleirtal tagmata). Dette førekjem utelukkande hjå leddyr, i noko mindre grad hjå leddmark.

Leddyr
Anatomi
Carlos Sainz

Carlos Sainz Cenamor () er ein spansk rallyførar. Som 16-åring vart han spansk meister i squash.
Sainz køyrde sitt første rally i 1980. Han har vunne rally-VM to gonger, både i 1990 og i 1992. Begge gongane køyrde han i ein Toyota Celica.

Som rallyførar vann han 26 rally i VM blant anna Monte Carlo-rally – det var meir enn nokon annan, heilt til franskmannen Sébastien Loeb tok sin 27 siger og gjekk forbi den 3. september 2006.

Carlos Sainz køyrde Rally Dakar for første gong i 2006.

Spanske motorsportutøvarar
WRC-førarar
Bernhardkreps

Bernhardkreps (Pagurus bernhardus eller Eupagurus bernhardus) er den vanlegaste arten i eremittkrepsfamilien langs den europeiske atlanterhavskysten. Han vert litt over 35 mm lang og finst i fjæra frå Svalbard og Island i nord til Portugal i sør. Som andre eremittkrepsar manglar han det harde skalet andre krepsdyr har, og bur difor i sniglehus som han konstant skifter ut.

I delar av utbreiingsområdet lever eremittkrepsen symbiotisk med sjøanemoner som Calliactis parasitica (i varmt vatn) eller Hormathia digitata (i kaldt vatn). Desse beskytter krepsen mot predatorar med neslecellene sine, og får til gjengjeld nyta godt av restane frå måltid krepsen inntek. Eremittkreps er åtseletarar som hovudsakleg et animalsk føde.

Bakgrunnsstoff

Krepsdyr