alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Hanö

Hanö er ei øy i Hanöbukten 4 km søraust for tuppen av halvøya Listerlandet. Hanö har eit areal på kring 248 hektar, og det høgaste punkta på øya er kring 60 moh. Hanö er ei granittøy, med vekstar som gras og buskas. Det bur 33 menneske på øya, som er utan bilar.

Hanö fyrtårn vart oppført 1904-06, og står på ei klippe 60 meter over havet, og lyset frå fyret er mogeleg å sjå kring 40 km unna. 

Under napoleonskrigane var Hanö base for den engelske flåten, som låg her i 1810-12. På bakkane på den nordlege delen av øya ligg ein engelsk kyrkjegard, der 15 sjømenn er gravlagd.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Hanö» frå ,  den 6. april 2012.  
 

Øyar i Sverige
Øyar i Austersjøen
Hasslö

Hasslö er ein tettstad og ei øy i Karlskrona kommun i Blekinge län i Sverige. I 2010 hadde tettstaden 1 628 innbyggjarar.

Hasslö er ein gammal fiskarkommune med fiskehamnene Hallarna og Garpen. Det er òg eit lite, tidlegare marineverft i Garpen, no reparasjonsverkstad for mindre fartøy.

Hasslö har om lag 1 600 fastbuande, og ytterlegare 1 000 vitjande i sommarmånadane. Øya vert ofte kalla «Vesle Hawaii» på grunn av klimaet og den store badeturismen frå Sverige, Tyskland og Danmark. Hasslö har bru til fastlandet og har utvikla seg til ein pendlerforstad til Karlskrona. Likevel opplever øya fråflytting, og mange av husa er i dag sommarhus for hovudsakleg svenske hytteeigarar.

Den svenske sosialdemokratiske diktaren og agitatoren Fabian Månsson (1872-1938) var fødd og oppvaksen på Hasslö, og ein statue av han er reist i sentrum. Hasslö har eiga kyrkje og ein årleg festival, Hasslödoppet, med sirkus og konsertar av tidvis kjende svenske band.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Hasslö» frå ,  den 6. april 2012.  
 

Tettstader i Blekinge län
Blekingeøyane
Helgeandsholmen

Helgeandsholmen er ei øy i Norrström i Stockholm. Helgeandsholmen tilhøyrer bydelen Gamla stan.

Helgeandsholmen med den avlange forma si har oppstått dels gjennom landheving, dels gjennom langvarige utfyllingsarbeid. I dag kan ein ikkje sjå nokre spor av den opphavlege forma, som i mellomalderen utgjorde tre holmar i Norrström. På slutten av 1200-talet vart Helgeandshuset – Huset til den heilage anden – på holmane. Det var den første heimen i byen for fattige og sjuke. Huset inneheldt sjukehus, kapell og kyrkjegard.

På dronning Kristina si tid fekk Helgeandsholmen ein meir standsmessig utsjånad. I 1647 vart det bygd ein stor hoffstall til Karl XI. Her stod det 200 hestar i ein bygning som òg inneheldt ri- og vognhus. Hoffstallen vart ståande til slutten av 1800-talet, då ein byrja å heve holmen. I perioden 1897–1905 vart Riksdagshuset bygd, og før dette Riksbanken. Riksgatan skil bygningane frå kvarandre. Etter ei ombygging i 1978–1983 held Sveriges riksdag til i begge husa.

Ved om- og påbyggingsarbeidane gjorde ein rike arkeologiske funn, og desse, og dessutan mange andre funn frå mellomalderen er i dag utstilt på Stockholms medeltidsmuseum, som òg ligg på Helgeandsholmen, med inngang frå den vesle Strömparterren, aust for Norrbro.

Sjå òg 
 Riksgropen

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Helgeandsholmen» frå ,  den 6. april 2012.

Bakgrunnsstoff 
Stockholms Medeltidsmuseum
Sveriges riksdag

Øyar i Stockholm
Hemsön

Hemsön er ei øy i Bottenhavet, nordaust for Härnösand, ved munningen til Ångermanälven. Arealet er 54 km² og 140 innbyggjarar (2006).

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Hemsön» frå ,  den 6. april 2012. 
 oppgav desse kjeldene:

Øyar i Sverige
Hertsön

Hertsön er ei svensk øy i Bottenviken og utgjer dei austlege bydelane av byen Luleå.

På grunn av landheving har øyane Svartön, Mulön, Granön og Björkön vokse saman med øya. Øya er i dag kring 73 km² og er den 12. største øya i Sverige.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Hertsön» frå ,  den 6. april 2012. 
 oppgav desse kjeldene:

Norrbottens län
Øyar i Sverige
Luleå
Hisingen

Hisingen i Göteborg kommun i Västra Götalands län er den fjerde største øya i Sverige (etter Gotland, Öland og Orust). 3/4 tilhøyrer landskapet Bohuslän, 1/4 tilhøyrer landskapet Västergötland. I sør og aust renn Göta älv og på nordsida renn Nordre älv. I vest ligg Kattegat.

Øya har eit areal på 199 kvadratkilometer, og utgjer vel halvparten av arealet i Göteborg kommune, og hadde i 2008 ein fjerdedel av innbyggjarane til kommunen. Med eit innbyggertal på kring 125 000 er Hisingen den mest folkerike øya i Sverige.

Göteborg City Airport ligg sentralt på øya.

Historie
I følgje Heimskringla spelte Olav Haraldsson og svenskekongen Olof Skötkonung terning om kven som skulle ha Hisingen i samband med fredsforhandlingar mellom dei to kongane i 1020. Trass i at svenskekongen trilla seks på begge terningane, vann Olav Hisingen for Noreg då den eine terningen delte seg då han kasta dobbelt seks, og han vart tilkjent 13 poeng. På 1200-talet mista Noreg to sokn på austsida av øya til Sverige, og riksgrensa mellom Noreg og Sverige gjekk i 400 år tvers over øya til Danmark-Noreg måtte avstå Hisingen og resten av Bohuslän til Sverige ved freden i Roskilde i 1658.

Litteratur
 Sven Bernhardsson: Hisingsbygd i förändring under 1800-1900 talet, Göteborg 2005
 Björlanda socken genom tiderna. En bygdeskildring från Hisingen, Uppsala 1955
 Ulla Wellin (red): En bok om Tuve, Göteborg 1966
 Folke Eriksson: Lundby på Hisingen. Från istid till nutid, Göteborg 1994, ISBN 91-7029-161-6
 Folke Eriksson: Tuve. En promenad i dess historia, Kungälv 1983
 Göte Kildén: Hisingens historiska marker, Göteborg 2002, ISBN 91-971440-0-2
 Stina Andersson m.fl: Lundby. Från bondby till industristadsdel, Göteborg 1982, ISBN 91-85488-38-0
 Kerstin Lychou: Backa socken. Återblickar, Göteborg 1998, ISBN 91-7029-368-6
 Peter Magnus Rydholm: Anteckningar ur Lundby historia, Göteborg 1926
 Ralph Scander: Karl IX:s Göteborg på Hisingen. En holländsk koloni med svenskt medborgarskap, i Göteborg förr och nu, Göteborgs hembygdsförbunds skriftserie nr 10, Göteborg 1975
 Torslanda. En sockenskildring, Torslanda 1956
 Natur och folk i Backa på Hisingen, Backa hembygdsförening, Hisings-Backa 1998
 Werner Wessberg Västra Hisingen. En bygd i förvandling, Torslanda 1995

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Hisingen» frå ,  den 6. april 2012. 
 oppgav desse kjeldene:

Øyar på den svenske vestkysten
Göteborg
Holmöarna

Holmöarna er ei øygruppe i Kvarken i Bottenviken mellom Sverige og Finland. Øyane er ein del av Umeå kommun i Västerbottens län. Øyane har 75 fastbuande og dei største øyane er Holmön, Ängesön, Grossgrunden, Holmögadd og Lilla og Stora Fjäderägg. Store område av øyane er i dag naturreservat.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Holmöarna» frå ,  den 6. april 2012. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff
 Holmön
 Naturguide til Kvarken: Holmöarna
 Umeå kommune om Holmöarna 

Øyar i Sverige
Husarö

Husarö er ei øy i Stockholms skjergard, nordaust for Stockholm og sør for Norrtälje.

Historie
Husarö husa losane frå 1400-talet til 1912, då losstasjonen vart nedlagd. Det er eit lite losmuseum i dag på øya. 

I 1719 under den store nordiske krigen brende russarane busetnadane og mykje av skogen på øya. Butikken på øya brann ned i mai 2006.

Transport
Det er går båtsamband til øya og reisa tek kring 2,5 time frå sentrum av Stockholm.

Waxholmsbolaget går til Husarö frå Strömkajen og Cinderellabåtarna går frå Strandvägen i Stockholm.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Husarö» frå ,  den 6. april 2012. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff
Husarö

Stockholms skjergard
Øyar i Sverige
Ingarö

Ingarö er ei øy i Värmdö kommun i Stockholms län i Sverige

Øya utgjorde fram til 1952 hovuddelen av Ingarö landskommun då kommunen vart innlema i Gustavsberg kommunen, som i 1974 vart ein del av Värmdö. Den største tettstaden er Brunn.

På Ingarö kyrkjegard ligg den første flygaren i Sverige, Carl Cederström, òg kalla «Kalle Flygare» av dei lokale, gravlagd. Ein annan kjend Ingaröbuar er trompetisten Niklas «Semlan» Josefsson.

Bakgrunnsstoff
 Fakta om Ingarö (svensk)
 Ingaröportal (engelsk)
 Värmdö kommunes si heimeside (svensk)

Øyar i Sverige
Ingmarsö

Ingmarsö er ei øy i Stockholms skjergard i Sverige.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Ingmarsö» frå ,  den 6. april 2012. 
 oppgav desse kjeldene:

Stockholms skjergard
Øyar i Sverige
Isön

Isön er ei lita øy i innsjøen Storsjön i Jämtland i Sverige. Øya er tynt folkesett og er ein del av Andersön sitt naturreservat. Om vinteren går det ein isveg frå den større naboøya Norderön. Det går òg ei ferje langs denne ruta året rundt. På den andre sida (søraust) av øy agår det ei kort bru til ei anna lita bru, Skansholmen, som har brusamband til fastlandet.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Isön» frå ,  den 6. april 2012.  
 

Øyar i Sverige
Jämtlands län
Øyar i innsjøar
Kållandsö

Kållandsö er ei øy i innsjøen Vänern i Sverige. Med eit areal på 56.78 km² er ho den nest største øya i innsjøen etter Torsö. Ho er den nordlegaste delen av kommunen Lidköping. Kållandsö og den omliggande halvøya har kring 1100 innbyggjarar. 

På grunn av plasseringa og attraksjonar som Läckö slott, er øya ein populær turistdestinasjon.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Kållandsö» frå ,  den 6. april 2012.  
 

Øyar i Sverige
Øyar i innsjøar
Kanholmsfjärden

Kanholmsfjärden er ei stor bukt i Stockholms skjergard i Sverige.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Kanholmsfjärden» frå ,  den 6. april 2012.  
 

Stockholms skjergard
Bukter i Sverige
Bjarne Aagaard

Bjarne Aagaard () var ein norsk skipsmeklar, forretningsmann og forfattar frå Sandefjord. Han grunnla Farristapperiet, skreiv om kvalfangsthistorie og omsette lyrikk.

Liv og gjerning
Aagard reiste til sjøs som femtenåring. Han besøkte både Nord- og Sør-Amerika, før han vart tilsett ved eit shippingkontor i Glasgow. I 1892 vart han leiar for firmaet si avdeling i Greenock. Året etter flytta han til Hamburg, der han i 1898 starta eige meklarfirma. Etter ynskje frå norske reiarlag opna han i 1904 kontor i Hongkong, med avdelingar i Kobe og Yokohama. Han busette seg i Larvik i 1914 for å etablere Farristapperiet i byen. Han leia verksemda til 1920.

Frå 1925 vigde den pensjonerte forretningsmannen seg til ein omfattande forfattarskap om kvalfangst og historia om Antarktis. Han agiterte også internasjonalt for Noregs interesser i Sørishavet. Bibliografien hans over antarktis-litteratur frå 1950 omfattar 8000 innførsler. Aagaards boksamling, bygt opp for fangsthistoria, vart kjernen i Hvalfangstmuseet sitt bibliotek.

Aagard gav også ut to samlingar med gjendiktingar av persisk poesi.

Han var statsstipendiat frå 1941.

Aagaardbreen i Antarktis er kalla opp etter han.

Litteratur
 Omar Khayyam av Nishapur. 1926
 Hafiz av Shiraz. 1927
 The "Norvegia"-expedition and Bouvet Island. 1928
 «Antarctic whaling and exploration» I: The Scottish geographical magazine, vol. XLV, Jan., March, 1929
 Den gamle hvalfangst: Kapitler av dens historie. 1933
 Antarktis 1502-1944: Oppdagelser, naturforhold og suverenitetsforhold. 1944
 Den gamle hvalfangst: Kapitler av dens historie 1767-1886. 1944 
 Oppdagelser i Sydishavet fra middelalderen til Sydpolens erobring. 1946
 Iran: Irans historie, religion, kultur- og litteraturhistorie fra oldtiden til Timur Lengs død. 1958. Manuskript  
 Fangst og forskning i Sydishavet. Gyldendal , 1930-1950 - 4 bind i 5 
1: Svunne dager. 1930. 
2: Nye tider. 1930. 
3, del 1: Antarktikas historie : (1502-1840). 1934. 
3, del 2: Antarktikas historie : (1840-1933). 1934.
4: Antarktisk- og hvalfangstlitteratur. 1950

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Bjarne Aagaard» frå ,  den 6. april 2012.

Bakgrunnsstoff
 hvalfangstmuseet.no Aagaards boksamling
Australian Antarctic Data Centre  om Aagaard Islands

Norske sakprosaforfattarar
Statsstipendiatar
Folk frå Sandefjord
Grenader

Grenader (frå fransk grenadier, granatkastar) var opphavleg nemninga på ein spesialisert stormsoldat for kringsetjingar, først oppretta som ei særskilt rolle tidleg på 1600-talet. Nemninga grenader var ei innarbeid nemning på ein elite-infanterist allereie før 1700.

Historisk bruk
Grenaderar var soldatar som storma strender og kasta granatar; dei tidlegaste former for handgranatar som var ei jarnkule fylt med krut og ei lunte. Ein måtte svært nær inn på fienden for å kaste granaten, grenaderane måtte vere særleg modige eller vågale. Mange grenaderar vart drepne ved at granaten eksploderte i ansiktet på kastaren.

Nemninga grenader var brukt i den dansk-norske hæren gjennom heile 1700-talet. Ved folketeljinga 1801 er 818 personar i Noreg oppført med grenader i rubrikken for yrke. Grenaderar tok i åra 1807-14 del i kampane mot Sverige og i forsvaret mot England. Nemninga grenader gjekk ut av bruk då det norske militærstellet vart omorganisert frå kringom 1820.

Samtidsbruk
Nemninga grenader vart teken i bruk att på 1990-talet, i samband med at det norske forsvaret byrja verva meinige til internasjonal krigføring. Ein grenader er i norsk samanheng ein elitesoldat i hæren eller i luftforsvaret, i sjøforsvaret vert nemninga matros nytta i staden.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Grenader» frå ,  den 6. april 2012.

Bakgrunnsstoff

Infanteri
Karlsöøyane

Karlsöøyane er to små svenske øyar nær Gotland:
 Stora Karlsö og
 Lilla Karlsö.

Øyar i Austersjøen
Øyar i Sverige
Gotland
Kastellholmen

Kastellholmen er ei lita øy sentralt i Stockholm i Sverige. Brua Kastellholmsbron går mellom Kastellholmen og Skeppsholmen. Øya har eit areal på 31 000 m².

På øya står Kastellet, som vart bygd av Fredrik Blom.  Kastellholmen har tidlegare vorte kalla Notholmen, Lilla Beckholmen og Skansholmen.  Kastellholmen er ein del av den nasjonale byparken Ekoparken.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Kastellholmen» frå ,  den 6. april 2012.  

Øyar i Stockholm

de:Norrmalm#Kastellholmen
Kataja

Kataja er ei lita øy sør for Haparanda i Norrbotten og det austlegaste punktet i Sverige. Øya har eit areal på 0,71 km², er om lag 2 km lang og 200-500 meter brei. Namnet «Kataja» er finsk for einer.

Øya er delt mellom Sverige og Finland. Grensa vart fastlagd i 1809 mellom det som tidlegare var to øyar, den større svenske øya kalla Kataja og den mindre finske kalla Inakari. I tiåra etter 1809 har landheving etter den siste istida ført til at eit område mellom dei to øyane steig opp av sjøen, og gjorde dei til ei enkel øy.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Kataja» frå ,  den 6. april 2012.  
 

Austlegaste punkt
Delte område
Geografiske ytterpunkt i Sverige
Internasjonale øyar
Norrbottens län
Øyar i Austersjøen
Øyar i Finland
Øyar i Sverige
Knarrholmen

Knarrholmen er ei lita øy i Göteborgs skjergard i Sverige.

Göteborgs skjergard
Øyar på den svenske vestkysten
Koster

Koster er ei svensk øygruppe like utanfor Strömstad. Koster består av to øyar: Nordkoster og Sydkoster. Øyane har om lag 300 fastbuande, kring 240 på Sydkoster og kring 60 på Nordkoster. Øyane er populære feriestader, og mengda innbyggjarar aukar til det tidoble om sommaren. Ein stor del av turistane kjem frå Noreg. 

Sydkoster har eit areal på 8 km², medan Nordkoster er 4 km². Ein kjem til øyane via turbåt frå Strömstad. 

Koster er dei vestlegaste øyane med fast folkesetnad i Sverige. 

Øyane har òg gjort seg kjende for ein spesiell båttype, kosterbåten, som er ein spissgatter.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Koster» frå ,  den 6. april 2012.

Bakgrunnsstoff
www.kosteroarna.com

Øyar på den svenske vestkysten
Kungshatt

Kungshatt er ei lita øy i innsjøen Mälaren i Stockholm i Sverige. Ho måler om lag 1,9 km² og har berre få fastbuande. Det er derimot mange sommarhus på øya. Øya har eigen vassforsyning, men får elektrisitet frå fastlandet. Øya er kalla opp etter koparhatten som er passert på toppen av ei klippe som vender mot Vårberg. I følgje ei segn hoppa ein svensk konge ut frå klippa då han flykta frå fiendane sine, og mista hatten sin i prosessen.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Kungshatt» frå ,  den 6. april 2012.  
 

Øyar i Mälaren
Kymmendö

Kymmendö er ei øy sør i Stockholms skjergard. Kymmendö er utgangspunkt for den fiktive øya Hemsö i August Strindberg-romanen Hemsöborna.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Kymmendö» frå ,  den 6. april 2012. 
 oppgav desse kjeldene:

Stockholms skjergard
Øyar i Sverige
Långholmen

Långholmen er ei øy og ein bydel i det sentrale Stockholm.

Det er ein lang og smal holme (1380 x 405 meter) som ligg mellom Kungsholmen og Södermalm. Västerbron strekkjer seg over Långholmen, og mellom Södermalm og Långholmen går det smale Pålsundet.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Långholmen» frå ,  den 6. april 2012.  
 

Bydelar i Stockholm
Øyar i Stockholm
Lidingö

Lidingö er ei øy i den indre Stockholms skjergard, nordaust for Stockholm i Sverige. I 2010 hadde øya 31 561 innbyggjarar.. Tettstaden er kommunesenter i Lidingö kommun i Stockholms län.

Av innbyggjarar på Lidingö finn ein Bjorn Ulvaeus og Agnetha Faltskog frå ABBA. Eksklusive område på øya er kysten mellom Mölna og austenden av øya, Gåshaga, (kjend som «Gullkysten»), og austenden av den nordlege delen av hesteskoen, kalla Elfvik. Kommunen er i dag den tredje rikaste i Sverige etter Danderyd og Täby.

Folketalsutvikling

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Lidingö» frå ,  den 6. april 2012. 
 oppgav desse kjeldene:

Lidingö kommun
Tettstader i Stockholms län
Byar i Sverige
Øyar i Sverige
Lilla Essingen

Lilla Essingen er ei øy i Mälaren, og ligg i Stockholm. Lilla Essingen ligg mellom øyane Kungsholmen og Stora Essingen. Øya er 0,23 kvadratkilometer stor, og det høgaste punktet er 26 moh. (ved Essinge Brogata 22). Strandlinja er 2300 meter og er nesten heilt tilgjengeleg på turstiar.

Lilla Essingen er òg namnet på bydelen som øya ligg i, sjå Lilla Essingen bydel

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Lilla Essingen» frå ,  den 6. april 2012.  
 

Øyar i Stockholm
Øyar i Mälaren
Lilla Karlsö

Lilla Karlsö er ei lita svensk øy i Austersjøen, om lag 3 km vest for Gotland og 4,5 km frå Stora Karlsö. Ho har eit areal på om lag 1,6 km² og er 66 meter høg. Det meste av øya består av eit kalksteinsplatå. delar av strandlinja består av bratte klipper. Øya er hovudsakleg dekt av alvar. Det er òg ein særs gammal lauvskog på øya, som er unik for Gotland. Det er fleire grotter på øya og opp til 16 meter høge kalksteinssøyler. 

Øya er mest kjend for det rike fugle- og plantelivet. Det er koloniar med fleire tusen par lomvi og alke. Her er òg planter som er sjeldne i Sverige. 

Sidan 1954 er øya eigd av Naturskyddsföreningen og er i dag eit naturreservat. Om sommaren går det turbåtar frå Djupvik 15 km sør for Klintehamn.

Sjå òg
Stora Karlsö
Gotland

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Lilla Karlsö» frå ,  den 6. april 2012.

Bakgrunnsstoff
http://www.lillakarlso.org/

Gotland
Øyar i Austersjøen
Øyar i Sverige
Ljusterö

Ljusterö er ei øy i Sverige. Ho ligg nord i Stockholms skjergard i Österåker kommun i Stockholms län. Øya ligg om lag 65 km nord for sentrum av Stockholm.

Med eit areal på 62 km², er den 17. største øya i Sverige.

Det går ferjesamband til fastlandet frå Östanå og båt til sentrum av Stockholm. 

Ho har kring 1500 fastbuande, medan 25 000-30 000 vitjar øya og dei mange sommarhusa her om sommaren.

Historie

Ljusterö var ein eigen kommune fram til 1967, då han vart ein del av Österåker kommun. I 1974 vart heile Österåker kommun ein del av Vaxholm kommun, men sidan 1983, har Ljusterö vore ein del av den nye Österåker kommun.

Ljusterö vindmøllepark 
Det er planlagt ein vindmøllepark på Ljusterö med 23 vindturbinar, som kvar kan produsere to megawatt. Prosjektet er kraftig kritistert av dei mange sommarturistane.

Galleri

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Ljusterö» frå ,  den 6. april 2012. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff 
 Österåker kommune

Øyar i Sverige
Lovön

Lovön er ei øy i Mälaren i Ekerö kommune i Sverige. Den offisielle bustaden til den svenske kongefamilien, Drottningholm slott, ligg på øya. Slottet, bygt i 1580, og dei mange offentlege hagane kring slottet, trekkjer til seg mange vitjande.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Lovön» frå ,  den 6. april 2012.  
 
Øyar i Mälaren
Øyar i Stockholm
Märket

Märket med Märkets fyr (finsk: Märketin majakka) er eit skjer i Södra kvarken som sidan freden i Fredrikshamn i 1809 definerer grensa mellom Sverige og Finland. Fyret vart avfolka mot slutten av 1976.

Finlands fyrsällskap har leigd fyret 2007-09 og har byrja å restaurere fyret. Vitjande kan få omvising i fyret.

Geografi

Märket ligg nord for Ålands hav og vest for Åland. Skjeret, som er kring tre hektar stort, er delt mellom Finland og Sverige i to omtrent like store halvdelar. Märket er i følgje ei rekkje kjelder den minste delte øya i verda.

Det finske territoriet på Märket høyrer til Hammarlands kommun. Den svenske delen ligg på grensa mellom Norrtälje kommun og Östhammars kommun, i høvesvis Stockholm og Uppsala län.

I Södra Kvarken går innløpet til Bottenhavet mellom Märkets fyr og fyret Understen 6,5 nautiske mil vest-sør-vest derfrå. Avstanden mellom Märket og det ålandske Signilskär i sør-aust er 7,5 nautiske mil.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Märket» frå ,  den 6. april 2012. 
 oppgav desse kjeldene:
 Märket frå Pauli Kruhse Urkunder till Finlands historia

Bakgrunnsstoff 
Märket – et märkligt gränsfall .
Svenska Fyrsällskapets tidskrift Blänket 2005:3  med artikkelen Märket – startplat_s før svensk-finsk gränsøversyn

Fyr i Finland
Fyr i Sverige
Øyar i Finland
Øyar i Sverige
Internasjonale øyar
Den svensk-finske riksgrensa
Vestlegaste punkt
Geografiske ytterpunkt i Finland
Ingrisk

Ingrisk (òg kalla isjorisk) er eit finsk-ugrisk språk snakka av ingrarane i Ingermanlandsregionen i i St. Petersburg-området i Russland, særleg blant russisk-ortodokse kristne. 

Ved folketeljinga i Russland i 2010 oppgav 123 personar at dei snakka ingrisk, medan 266 personar oppgav at dei var ingrarar. Ved folketeljinga i Sovjetunionen i 1989 var dei tilsvarande tala 302 ingrisktalande, av 820 ingrarar. Ifølgje Ethnologue var det 360 talarar av ingrisk i Russland i 2002. og ifølgje estisk folketeljing var det  19 talarar av ingrisk i Estland i år 2000.

Ingrisk var berre eit talespråk fram til 1930-talet, då det som andre minoritetsspråk i Sovjetunionen fekk skriftspråk som del av den sovjetiske språkpolitikken. Det vart omsett skjønnlitteratur og lærebøker.

Det ingriske alfabetet frå 1930-talet

Skilnad mellom ingrisk, finsk og kvensk 
Dei viktigaste trekka ved ingrisk er, sett i lys av finsk:

1. Store delar av konsonantane er forlenga (geminert)

Døme: mattaala, finsk matala "låg"; heppoin, suomeksi hepo/hepo(i)nen, "hest"

2. Kompenserande forlenging av stammevokal foran kasusending på ein konsonant

Døme: Bøying av kylä "landsby": adessiv kylääl (finsk kylällä), ablativ kyläält (finsk kylältä), essiv kylään (finsk kylänä), translativ kylääks (finsk kyläksi) 

3. Vokalen i er senka til e framfor r

Døme: pertti, finsk pirtti "stove"; kerves, finsk kirves "kniv"

4. Bortfall av n mellom vokalar

Døme: miä, finsk minä "eg"; paan, finsk panen "eg sett, legg", bøyingsformer av verbet sanoa "å seie", t.d. saoin, finsk sanoin "eg sa"

5. Final  -k , som har falle bort i finsk, er bevart i ingrisk

Døme: saeg/saek, finsk sade "regn"; en annag/en annak, finsk en anna "eg gjev ikkje"

6. Verbbøying

Det er ein del systematiske skilnader med finsk, der ingrisk gjerne er meir lik kvensk

Døme:

Indikativ, presens, 1. pl.

-mmA, istumma, finsk istumme, kvensk istuma  "vi sit"

Indikativ, presens, 2. pl.

-ttA, istutta, finsk istutte, kvensk istutta "de sit"

Indikativ, presens, 3. pl.

-VVt istuut, finsk istuvat, kvensk istuthaan "dei sit"

Indikativ, preteritum 3. pl.

oltii, finsk olivat, kvensk olthiin "dei var"

Referansar

 Omsett frå Wikipedia på bokmål, innhenta fredag  6. april 2012, klokka 12:04.

Bakgrunnsstoff

 Ariste, Paul 1981: Keelekontaktid, Tallinn:Valgus
 Laanest, Arvo 1986: Isuri keele ajalooline foneetika ja morfoloogia, Tallinn

Austersjøfinske språk
Språk i Russland
Opphavleg omsett med Apertium
Einskildspråk