alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Fotball

Fotball er eit lagspel som er utbreidd over heile verda, både på profesjonelt og amatørnivå. Spelet går ut på å få ein ball, hovudsakleg ved å bruka føtene, inn i målet til motstandaren.

For å spela treng ein berre ein ball, to mål og nokre spelarar, og fotball er såleis tilgjengeleg også for folk som er svært fattige. Men idretten er òg ei stor pengemaskin, med nokre av verdas best betalte utøvarar.

Spelet 

Fotball, slik han blir definert av den internasjonale fotballorganisasjonen FIFA, blir spelt av to lag med elleve spelarar kvar, sjølv om ungdomskampar eller amatørkampar ofte har færre spelarar på kvart lag. Eit lag blir oftast delt inn i ein målmann, forsvarsspelarar, midtbanespelarar og angrepsspelarar. Målmannen er den einaste som med vilje kan røre ballen med hendene. Dei andre spelarane har som oppgåve å få ballen over banen og inn i motstandarane sitt mål, og å hindra det andre laget i å gjera det same den andre vegen. Det laget som har scora flest mål på slutten av kampen har vunne. Ein kamp varer vanlegvis i 90 minutt, delt opp i to omgangar á 45 minutt, men barn og unge spelar kortare kampar.

Reglar 

Reglane for spelet vart fastsette på midten av 1800-talet, etter mykje usemje mellom engelske skular om korleis dei skulle sjå ut. Kvar skule hadde sine reglar, og nye kompromissforslag vart lagde fram med ujamne mellomrom. For å ordne opp i kaoset vart FA stifta i 1863, men dette førte til meir splitting og skipinga av Rugby Football Union i 1871.

Reglane frå 1863 vart sterkt forandra, og dei reglane liknar meir på rugby enn dagens fotball. Sporten forandra seg likevel mykje på slutten av 1800-talet, slik at den idretten som kom ut av Storbritannia og til Europa og Sør-Amerika i 1890-åra liknar mykje på den idretten som vert spelt i dag. Dei einaste store endringane er ei forandring av offsideregelen og innføringa av innbytarar.

Dei 11 spelarane må ha trøye, shorts, sokkar, fotballsko og leggbeskyttarar for å få lov til å spele ein offisiell kamp. Spelarane kan ikkje ha på seg noko som kan vere farleg for andre på bana. 

Ein spelar kan takast av bana og byttast ut med ein annan. I profesjonelle kampar er det vanlegvis tre innbyte per lag, og ein spelar som har forlate bana kan ikkje komme attende. Desse reglane er mindre strenge på amatørnivå. 

Ein dommar ser til at reglane for spelet blir haldne, gjerne med hjelp av to linjemenn som passar spelet frå sidene. Dommaren blir ofte kritisert, både av publikum, spelarar og media.

Banen ein spelar på kan variera. Som regel er han dekt av gras eller kunstgras, men det går òg å spela på grus. I internasjonale turneringar skal banen vera mellom 100 og 110 meter lang og 64-75 meter brei. Målet er i dag (2005) 2,44 meter høgt og 7,32 meter breitt.

Historie 
Fotballspelet stammar frå England, der det mellom anna blei spela på kostskolar. Reglane blei standardiserte på 1800-talet. 

Det var først menn og unge gutar som deltok i spelet. Sidan har òg ungar og kvinner fått spela. Ei undersøking gjort av FIFA våren 2001 viste at 240 millionar menneske i over 200 land spelte fotball.

Sjå òg 
Tippeligaen

Bakgrunnsstoff

Ballspel
Lagsport
Idrettar frå Storbritannia
 *
Ballspel
Glassnøkkelen

Glassnøkkelen (svensk: Glasnyckeln) er ein årleg pris for beste kriminallitterære verk (roman eller novellesamling). Prisen vert delt ut av Skandinaviska Kriminalsällskapet for ei bok utgitt av ein dansk, finsk, islandsk, norsk eller svensk forfattar.

Prisen har fått namn etter den USA-amerikanske Dashiell Hammetts hardkokte krimklasikkar med same namn. Vinnaren får ein stor nykel av glas, i tillegg til æra og merksemda som fylgjer med å vere kåra som den beste i Norden.

Prisvinnarar 
 1992 – Henning Mankell (Sverige), for Mördare utan ansikte
 1993 – Peter Høeg (Danmark), for Frøken Smillas fornemmelse for sne
 1994 – Kim Småge (Noreg), for Sub Rosa 
 1995 – Erik Otto Larsen (Danmark), for Masken i spejlet
 1996 – Fredrik Skagen (Noreg), for Nattsug
 1997 – Karin Fossum (Noreg), for Se deg ikke tilbake!
 1998 – Jo Nesbø (Noreg), for Flaggermusmannen 
 1999 – Leif Davidsen (Danmark), for Limes billede
 2000 – Håkan Nesser (Sverige), for Carambole 
 2001 – Karin Alvtegen (Sverige), for Saknad
 2002 – Arnaldur Indriðason (Island), for Mýrin 
 2003 – Arnaldur Indriðason (Island), for Grafarþögn 
 2004 – Kurt Aust (Noreg), for Hjemsøkt
 2005 – Forfatterduoen Anders Roslund og Börge Hellström (Sverige) for debutboka Odjuret
 2006 – Stieg Larsson (Sverige) for Män som hatar kvinnor
 2007 – Matti Rönkä (Finland) for Ystävät kaukana
 2008 – Stieg Larsson (Sverige), for Luftslottet som sprängdes
 2009 – Johan Theorin (Sverige), for Natfåk
 2010 – Jussi Adler-Olsen (Danmark), for Flaskepost fra P.
 2011 – Leif G. W. Persson (Sverige), for Den döende detektiven
 2012  – Erik Valeur (Danmark), for Det syvende barn
 2013  – Jørn Lier Horst (Noreg), for Jakthundene
2014 – Gard Sveen (Norge), for Den siste pilegrimen
2015 – Thomas Rydahl (Danmark) for Eremitten
2016 – Ane Riel (Danmark) for Harpiks
2017 – Malin Persson Giolito (Sverige) for Størst av alt
2018 – Camilla Grebe (Sverige) for Husdjuret
2019 – Stina Jackson (Sverige) for Silvervägen
2020 – Camilla Grebe	(Sverige) for Skuggjägaren
2021 – Tove Alsterdal  (Sverige) for Rotvälta

Fotnotar

Nordiske litteraturprisar
Aschehougs debutantstipend

Aschehougs debutantstipend vert utdelt årleg av Aschehoug forlag til ein av forlaget sine debutantar. Stipendet er ein skjønnlitterær pris og vert utdelt etter innstilling frå forlagets redaksjon. Ein kan ikkje søkje om å få stipendet. Prisen hadde fram til 1998 namnet Aschehougs debutantpris, og vert framleis ofte omtalt som dette.

Stipendiatar 
 
 1993: Lene Therese Teigen, for Hvitt. Stille 
 1994: Torild Wardenær, for I pionértiden
 1995: Sigmund Jensen, for Antikvarens datter og andre noveller
 1996: Harald Simonnæs, for Kalde bikkjesnuter
 1997: Runo Isaksen, for Åpen bok
 1998: Bjarte Breiteig, for Fantomsmerter
 1999: Kurt Aust, for Vredens dag
 2000: Eli Sol Vallersnes, for Høstreise
 2001: Carl Frode Tiller, for Skråninga
 2002: Endre Lund Eriksen, for Ingen kan stoppe meg no
 2003: Roger Fuglestad, for Scelus
 2004: Marianne Røise Kielland, for Kjøttsøvn
 2005: Adelheid Seyfarth, for Fars hus
 2006: Gøhril Gabrielsen, for Unevnelige hendelser
 2007: Kari Fredrikke Brænne, for Av en annen verden og Iselin B. Alvestad for Alanya – Veien følger hjertet
 2008: Lars Petter Sveen, for Køyre frå Fræna
 2009: Kjersti Vik, for Mandø
 2010: Helga Flatland, for Bli hvis du kan, reis hvis du må
 2011: Demian Vitanza for Urak 
 2012: Gabi Gleichmann for Udødelighetens elixir 
 2013: Roskva Koritzinsky, for Her inne et sted
 2014: Maria Kjos Fonn, for Dette har jeg aldri fortalt til noen
 2015: Christelle Ravneberget, for Jeg gidder ikke leve uten deg
 2016: Jon Krog Pedersen for Bekymringsmelding for Hanna Tidemann
2017 – Therese Tungen, for Ein gong var dei ulvar
2018 – Oda Malmin, for Steinauge
2019 – Aldona Kasztan, for Huskeøvelser for viderekomne

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Aschehougs debutantstipend / Aschehoug 
 Prisvinnarliste av Aschehougs debutantstipend på nettstaden til Bærum bibliotek 

Norske litteraturprisar
Prisar og utmerkingar skipa i 1993
1993 i Noreg
Bokhandlarprisen

Bokhandlarprisen – fram til 1981 kjend som Takk for boken-prisen – vert kvart år delt ut av Den Norske Bokhandlerforening etter avstemming mellom alle som arbeider i norsk bokhandel. Prisen vert utdelt for ei av årets bøker innanfor kategoriane skjønnlitteratur/generell litteratur, inkludert barne- og ungdomsbøker. Prisen er bronsestatuetten Takk for boken, utført av Nils Aas.

Bokhandlarprisen vart ikkje utdelt mellom 1970 og 1980.

Prisvinnarar 
 2022 – Zeshan Shakar, for De kaller meg Ulven
 2021 – Abid Raja, for Min skyld. En historie om frigjøring
 2020 – Tore Renberg, for Tollak til Ingeborg
 2019 – Lisa Aisato, for Livet – illustrert
 2018 – Simon Stranger, for Leksikon om lys og mørke
 2017 – Helga Flatland, for En moderne familie
 2016 – Vigdis Hjorth for Arv og miljø
 2015 – Maja Lunde for Bienes historie
 2014 – Lars Mytting for Svøm med dem som drukner
 2013 – Cecilie Enger for Mors gaver
 2012 – Per Petterson for Jeg nekter
 2011 – Jørn Lier Horst for Vinterstengt
 2010 – Jan-Erik Fjell for Tysteren
 2009 – Roy Jacobsen for Vidunderbarn
 2008 – Tore Renberg for Charlotte Isabel Hansen
 2007 – Jo Nesbø for Snømannen
 2006 – Erik Fosnes Hansen for Løvekvinnen
 2005 – Anne B. Ragde for Eremittkrepsene
 2004 – Levi Henriksen for Snø vil falle over snø som har falt
 2003 – Per Petterson for Ut og stjæle hester
 2002 – Åsne Seierstad for Bokhandleren i Kabul
 2001 – Lars Saabye Christensen for Halvbroren
 2000 – Jo Nesbø for Rødstrupe
 1999 – Erlend Loe for L
 1998 – Erik Fosnes Hansen for Beretninger om beskyttelse
 1997 – Karin Fossum for Den som frykter ulven
 1996 – Ingvar Ambjørnsen for Brødre i blodet
 1995 – Anne Holt for Demonens død
 1994 – Klaus Hagerup for Markus og Diana og lyset fra Sirius
 1993 – Jostein Gaarder for I et speil i en gåte
 1992 – Karsten Alnæs for Trollbyen
 1991 – Roy Jacobsen for Seierherrene
 1990 – Lars Saabye Christensen for Bly
 1989 – Gunnar Staalesen for Falne engler
 1988 – Bjørg Vik for Store nøker, små rom
 1987 – Fredrik Skagen for Purpurhjertene
 1986 – Anne-Cath. Vestly for Mormor og de åtte ungene på sykkeltur i Danmark
 1985 – Jo Benkow for Fra synagoge til Løvebakken
 1984 – Torill Thorstad Hauger
 1983 – Herbjørg Wassmo for Det stumme rommet
 1982 – Anne Karin Elstad for Senere, Lena
 1981 – Leif B. Lillegaard for Mor

 1969 – Finn Alnæs og Richard Herrmann
 1968 – Odd Eidem og Hans Heiberg 
 1967 – Kristian Kristiansen og Tarjei Vesaas
 1966 – Ebba Haslund
 1965 – Johan Borgen
 1964 – Elisabeth Dored 
 1963 – Terje Stigen 
 1962 – Vera Henriksen 
 1961 – Kristian Kristiansen 
 1948 – Sigurd Hoel

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Den Norske Bokhandlerforening

Norske litteraturprisar
Skipingar i 1948
FIFA

FIFA (Fédération Internationale de Football Association) er ei samanslutning av 204 nasjonale fotballforbund. 

FIFA blei grunnlagd 21. mai 1904 i Paris av fotballforbunda i Belgia, Danmark, Frankrike, Nederland, Spania, Sverige og Sveits. Norges Fotballforbund (NFF) slutta seg til FIFA i 1908.

Bakgrunnsstoff
 UEFA-COEFFICIENTS.COM - FIFA World Ranking, Champions League and Europa League statistics

Fotball
Internasjonale organisasjonar
Skipingar i 1904
Cappelenprisen

Cappelenprisen vert kvart år delt ut av forlaget Cappelen.

Cappelenprisen vart fyrste gong delt ut i samband med forlaget sitt 150-års jubileum i 1979, og fekk ny drakt med fleire klassar ved 175-års jubileet i 2004. Prisen vert tildet ein av forlaget sine forfattarar eller andre medarbeidarar for særleg verdfull innsats. Ein deler ut prisen etter innstilling frå forlaget sin administrasjon. Prisen har ikkje vore delt ut sidan 2006.

Mottakarar av Cappelenprisen

Cappelens jubileumspris 1979 
 1979 - Thorbjørn Egner
 1980 - Odd Eidem
 1981 - Hans Normann Dahl og Vivian Zahl Olsen
 1982 - Bjørg Vik og Jahn Otto Johansen
 1983 - Richard Herrmann, Otto Øgrim, Helmut Ormestad og Kåre Lunde
 1984 - Lars Saabye Christensen, Ove Røsbak, Rune Belsvik og Karin Sveen
 1985 - Kolbein Falkeid og Arvid Hanssen
 1986 - Inger Margrethe Gaarder og Fredrik Skagen
 1988 - Ingvar Ambjørnsen
 1989 - Vigdis Hjorth
 1990 - Kjell Arild Pollestad og Hans-Wilhelm Steinfeld
 1991 - Paal-Helge Haugen
 1992 - Axel Jensen
 1993 - Erik Bye og Tor Bomann-Larsen
 1994 - Ikkje delt ut
 1995 - Ikkje delt ut
 1996 - Gert Nygårdshaug
 1997 - Erlend Loe
 1998 - Ikkje delt ut
 1999 - Georg Johannesen
 2000 - Gro Dahle
 2001 - Anne Holt
 2002 - Jan Jakob Tønseth
 2003 - Karin Fossum
 2006 - Erik Fosnes Hansen og Torbjørn Færøvik

Cappelens jubileumspris 2004

Skjønnlitteratur 
 2004 - Pedro Carmona-Alvarez og Ingeborg Arvola

Faktalitteratur 
 2004 - Ørnulf Hodne

Undervisningslitteratur 
 2004 - Anne-Lise Gjerdrum

Norske litteraturprisar
Skipingar i 1979
Sopp

Sopp (Fungi) er ei stor gruppe heterotrofe, eukaryote organismar som lever over heile verda. Dei høyrer korkje til planteriket eller dyra, men er eit rike for seg sjølv.

Dei fleste sopp er mikroskopiske, men somme dannar store fruktlekamar for å spreie spora sine. Det er desse me vanlegvis forbinder med ordet.

Økologi 
Nokre soppar er parasittar («snyltesopp») medan andre er saprofyttar («råte- og strøsoppar» som bryt ned daudt organisk materiale). Mange sopp får dessutan næringa si frå samarbeid med andre organismar; særleg økologisk viktig er mykorrhizasopp, som lever i eller rundt røtene av plantar. Lav er eit anna døme på symbiotisk sopp.

Dei fleste soppar lever likevel av detritus; daudt organisk materiale. Stort sett tyder dette planter, men det er òg mange artar som lever av og på dyr.

Systematikk og klassifisering 
Tradisjonelt har soppane vorte handsama av botanikarar, men nyare analyser av mellom anna DNA har vist at dei i røynda er nærare i slekt med dyra. Mange grupper, som eggsporesopp og slimsopp har dessutan vist seg ikkje å vera sopp i det heile.

Moderne klasifikasjon reknar med ei rekkje rekkjer av sopp; dei viktigaste er mikrosporidiar (Microsporidia), algesopp (Chytridiomycota), koplingssopp (Zygomycota), arbuskulær mykorrhizasopp (Glomeromycota), sekksporesopp (Ascomycota) og stilksporesopp (Basidiomycota).

Sopp som mat 

Det finst mange artar av sopp som har fruktlekamar som kan brukast til mat. Matsopp består av mellom 75 og 93 prosent vatn, men kan gje viktige tilskot av protein, mineraler og vitamin. Døme på matsoppar er sjampinjong, kantarell, trøffel, steinsopp, sauesopp og nokre typar piggsopp. Mange andre soppar er giftige, til dømes raud, kvit og grøn flugesopp, og spiss giftslørsopp. Dersom ein plukkar sopp sjølv må ein vera sikker på at det er matsopp før bruk.

Den viktigaste soppen i matlaging er nok likevel gjær, som vert nytta både i bakst, Surmjølk og til gjæring av alkohol.

Sjå òg 
 Muggsopp
 Mykologi

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

 Sopp for Gud og Hvermansen
 Gitige sopper i Norge
 Mattilsynet sin sopplakat i pdf format

 
Sporeplantar
Spiss giftslørsopp

Spiss giftslørsopp (Cortinarius rubellus) er ein av dei giftigaste soppane i Noreg. Soppen er vanleg i fuktig, sur granskog i Sør-Noreg og Trøndelag. Han vert 5-13 cm høg, og er raudbrun med gule belte på stilken. 

Spiss giftslørsopp inneheld giftstoffet orellanin. Dette verkar sakte og skadar lever og nyrer. Sjølv små mengder sopp kan vera dødeleg.

Sjå òg 
 soppforgifting
 slørsoppar

Bakgrunnsstoff 
 Tre giftige soppar 
 Forgifting
 «Giftige sopper i Norge»

Sopp i Noreg
Dødelege soppar
Slørsoppar
Gyldendalprisen

Gyldendalprisen er ein litterær pris som vert delt ut av Gyldendal Norsk Forlag. Ifølge statutta skal prisen delast ut til ein forfattar med eit særleg viktig skjønnlitterært forfattarskap. Utdelinga skal gjerast uavhengig av kva forlag forfattaren er tilknytt. 
Prisen er på 400 000 kroner.

Prisen er ei vidareføring av Gyldendals legat.

Prisvinnarar
1996: Dag Solstad
1997: Bjørn Aamodt
1998: Kjartan Fløgstad
1999: Jon Fosse
2000: Jan Erik Vold
2001: Cecilie Løveid
2002: Lars Amund Vaage
2003: Inger Elisabeth Hansen
2004: Stein Mehren
2005: Roy Jacobsen
2006: Einar Økland
2007: Ole Robert Sunde
2008: Paal-Helge Haugen
2009: Tomas Espedal
2010: Vigdis Hjorth
2011: Karl Ove Knausgård
2012: Per Petterson
2013: Øyvind Rimbereid 
 2014: Rune Christiansen
 2015: Liv Køltzow
 2017: Tone Hødnebø
 2019: Øyvind Berg

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Om Gyldendalprisen på nettstaden til Gyldendal Norsk Forlag 

norske litteraturprisar
Skipingar i 1996
Gyldendals legat

Gyldendals legat var ein litterær pris utdelt årleg i perioden 1934-1995 av Gyldendal Norsk Forlag. Prisen skulle gå til eit særleg viktig forfattarskap, uavhengig av kva forlag forfattaren var tilknytt. Grunnkapitalen i legatet kom frå utgjevinga av Bjørnsons samlede verker i 1932.

Frå 1996 vert Gyldendals legat ført vidare som Gyldendalprisen for «særleg betydelig forfatterskap» og Sult-prisen for «eminent yngre forfatterskap».

Prisvinnarar 
 1934 Olav Duun
 1935 Peter Egge, Herman Wildenvey, Arnulf Øverland
 1936 Gabriel Scott
 1937 Cora Sandel
 1938 Arthur Omre
 1939 Johan Falkberget
 1940 Sigurd Christiansen, Ronald Fangen, Sigurd Hoel
 1941 Gunnar Reiss-Andersen, Kristian Elster
 1942 Inge Krokann
 1943 Tarjei Vesaas
 1944 Inger Hagerup
 1945 Johan Borgen
 1946 Emil Boyson, Ernst Orvil, Tore Ørjasæter
 1947 Nils Johan Rud
 1948 Ingeborg Møller, Aksel Sandemose
 1949 Gunnar Larsen, Magnhild Haalke
 1950 Egil Rasmussen, Hans Henrik Holm
 1951 Gunvor Hofmo
 1952 Jakob Sande, Mikkjel Fønhus
 1953 Engvald Bakkan
 1954 Agnar Mykle, Terje Stigen
 1955 Bjørn Rongen, Alfred Hauge
 1956 Sigbjørn Hølmebakk
 1957 Eivind Tverbak, Halldis Moren Vesaas
 1958 Astrid Tollefsen
 1959 Alf Larsen, Åge Rønning
 1960 Finn Bjørnseth
 1961 Johannes Heggland, Per Bronken
 1962 Bergljot Hobæk Haff
 1963 Åsta Holth, Arnold Eidslott, Ola Viker
 1964 Aslaug Låstad Lygre, Odd Hølaas
 1965 Marie Takvam, Gisken Wildenvey
 1966 Georg Johannesen, Odd Winger
 1967 Kåre Holt, Per Hansson
 1968 Jan Erik Vold
 1969 Knut Faldbakken
 1970 Espen Haavardsholm, Sigmund Skard, Merete Wiger
 1971 Tor Obrestad
 1972 Jens Bjørneboe
 1973 Tor Edvin Dahl
 1974 Emil Boyson, Nils Johan Rud, Gunvor Hofmo, Bergljot Hobæk Haff, Tor Åge Bringsværd
 1975 Pål Sundvor
 1976 Finn Carling, Sigurd Evensmo
 1977 Jan Jakob Tønseth
 1978 Olav Nordrå, Arne Ruste
 1979 Cecilie Løveid, Wera Sæther
 1980 Marta Schumann, Tormod Haugen
 1981 Gidske Andersen, Stein Mehren
 1982 Ola Bauer, Ketil Gjessing
 1983 Karin Bang, Terje Johanssen
 1984 Mari Osmundsen, Simen Skjønsberg
 1985 Paal-Helge Haugen, Geir Kjetsaa
 1986 Inger Elisabeth Hansen, Erland Kiøsterud
 1987 Hans Herbjørnsrud, Tor Ulven
 1988 Liv Køltzow, Øystein Lønn
 1989 Edvard Hoem, Gunnar Staalesen
 1990 Sigmund Mjelve, Atle Næss
 1991 Kjartan Fløgstad og Herbjørg Wassmo
 1992 Sissel Lie, Steinar Løding og Tor Fretheim 
 1993 Britt Karin Larsen, Thorvald Steen
 1994 Kjersti Scheen, Bjørn Aamodt 
 1995 Torgrim Eggen, Terje Holtet Larsen

Nedlagde litteraturprisar
Norske litteraturprisar
Skipingar i 1934
Nedleggingar i 1995
Sult-prisen

Sult-prisen er ein litterær pris som frå 1998 vert utdelt årleg av Gyldendal Norsk Forlag. I følgje statutta skal prisen gå til eit eminent yngre forfattarskap, uavhengig av kva forlag forfattaren er tilknytt. 
Prisen er på 250 000 kroner.

Prisvinnarar 
 1998: Jonny Halberg
 1999: Hanne Ørstavik
 2000: Thure Erik Lund
 2001: Øyvind Rimbereid
 2002: Trude Marstein
 2003: Tone Hødnebø
 2004: Nils-Øivind Haagensen
 2005: Pedro Carmona-Alvarez
 2006: Steinar Opstad
 2007: Kyrre Andreassen
 2008: Carl Frode Tiller
 2009: Gunnhild Øyehaug
 2010: Ingrid Storholmen
 2011: Gaute Heivoll 
 2012: Ingvild H. Rishøi
 2013: Eirik Ingebrigtsen
 2014: Alfred Fidjestøl
 2015: Lars Petter Sveen
 2016: Johan Harstad
 2018: Maria Parr

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Om prisen på nettstaden til Gyldendal Norsk Forlag 

Norske litteraturprisar
Prisar og utmerkingar skipa i 1998
1998 i Noreg
Riksmålsforbundets barne- og ungdomsbokpris

Riksmålsforbundets barne- og ungdomsbokpris vert delt ut av Riksmålsforbundet til ein norsk barnebokforfattar eller ein omsetjar av utanlandske barnebøker. Sidan 1988 vert prisen delt ut årleg.

Prisvinnarar 
 1977: Anne-Cath. Vestly 
 1986: Tor Åge Bringsværd 
 1988: Vera Henriksen 
 1989: Hæge Follegg Pedersen 
 1990: Torstein Bugge Høverstad 
 1991: Eyvind Skeie 
 1992: Nicole Macé 
 1993: Paul Leer Salvesen 
 1994: Gunnar Staalesen 
 1995: Atla Lund 
 1996: Minken Fosheim 
 1997: Elisabeth Bjørnson 
 1998: Else Færden 
 1999: Tor Åge Bringsværd
 2000: Elin Brodin og Henning Hagerup 
 2001: Charlotte Glaser Munch 
 2002: May B. Lund
 2003: Jostein Gaarder
 2004: Klaus Hagerup
 2005: Rune Johan Andersson
 2006 - Simon Stranger, for Gjengangeren
 2007 - Fam Ekman, for Kall meg onkel Alf, «men også med sideblikk på hele hennes tidligere produksjon»
 2008 - Aleksander Melli, for Barneregjeringen
 2009 - Taran L. Bjørnstad, for DBY
 2010 – Anna Bache-Wiig for Don Fridtjof
 2011 – Sverre Knudsen for Aarons maskin
 2012 – Tor Fretheim for Kjære Miss Nina Simone
 2013 – Cecilie Treimo for Sommerhuset
 2014 – Jon Ewo for 1957 
 2015 – Heidi Sævareid for Slipp hold
 2016 – Gro Dahle for Blekkspruten

Kjelder 
 

Norske litteraturprisar
Riksmål
Norsk barnelitteratur
Skipingar i 1977
Altsaksofon

Altsaksofon er eit medlem av saksofonfamilien og er eit treblåseinstrument. Instrumentet er i størrelse den fjerde i rekka av saksofonane og er stemt i Eb, éin oktav over barytonsaksofonen.

Altsaksofonen vert ofte brukt i pop-, rock og jazzmusikk, men vert òg mykje brukt til klassisk musikk.

Kjende utøvarar av instrumentet er Charlie Parker, Cannonball Adderley, David Sanborn og Sigurd Køhn. 

Saksofonar
Guden Måne

Måne (norrønt Máni) var guden som førte månen over himmelen i norrøn gudetru. I norrøn gudetru var månen laga av gneistar frå Muspelheim. Måne kan òg vera ein personifisert månegud. Måndagen har fått namn etter han.

Måne var son av Glaur og Mundilfare, og bror til Sol. Så strålande vakre var dei to ungane at faren kalla dei opp etter himmellekamane. På grunn av dette sette gudane dei til å styra vognene med sola og månen i. Måne flyktar stadig frå ulven Hate, som vil sluka han. Ulven Skoll, som er ute etter Sol, spring føre. Ulvane kjem til å nå att både Måne og Sol ved Ragnarok.

Bakgrunnsstoff

Kjelder 
 Snorre Sturlason: Den yngre Edda
 Vavtrudnismál

Månegudar
Norrøne gudar
Riksmålsforbundets litteraturpris

Riksmålsforbundets litteraturpris vert delt ut kvart år av Riksmålsforbundet for framifrå bruk av riksmålet.

Prisen vart fram til 2002 utdelt av Oslo og Bærum Riksmålsforening. Etter at denne foreininga vart oppløyst, vert prisen delt ut av Riksmålsforbundet.

Prisvinnararar 
 1957: Terje Stigen 
 1958: Harald Grieg 
 1959: Emil Boyson 
 1960: Odd Eidem 
 1961: Gunnar Bull Gundersen 
 1962: Solveig Christov 
 1963: André Bjerke 
 1964: Odd Hølaas 
 1965: Rolf Jacobsen 
 1966: Karin Bang 
 1967: Halvard Rieber-Mohn 
 1968: Ebba Haslund 
 1969: Olav Nordrå 
 1970: Finn Carling 
 1971: Per Arneberg 
 1972: Bjørg Vik 
 1973: Aasmund Brynildsen 
 1974: Jens Bjørneboe 
 1975: Stein Mehren 
 1976: Astrid Hjertenæs Andersen 
 1977: Peter R. Holm 
 1978: Knut Faldbakken 
 1979: Åge Rønning 
 1980: Henrik Groth 
 1981: Jan Bull 
 1982: Sissel Lange- Nielsen 
 1983: Odd Abrahamsen 
 1984: Ernst Orvil 
 1985: Harald Sverdrup 
 1986: Carl Fredrik Engelstad 
 1987: Kjell Askildsen 
 1988: Richard Herrmann 
 1989: Gunvor Hofmo 
 1990: Erik Fosnes Hansen 
 1991: Kaj Skagen 
 1992: Paal Brekke 
 1993: Tove Nilsen 
 1994: Tor Åge Bringsværd 
 1995: Fredrik Wandrup 
 1996: Bergljot Hobæk Haff 
 1997: Lars Saabye Christensen 
 1998: Ketil Bjørnstad
 1999: Ingvar Ambjørnsen
 2000: Toril Brekke
 2001: Britt Karin Larsen
 2002: Olav Angell
 2003: Roy Jacobsen
 2004: Anne Birkefeldt Ragde 
 2005: Erland Kiøsterud
 2006: Egil Børre Johnsen
 2007: Jan Chr. Næss
 2008: Dag O. Hessen
 2009: Rune Christiansen
 2010: Peter Normann Waage
 2011: Ikkje utdelt. 
 2012: Terje Holtet Larsen
 2013: Ragnar Kvam jr.
 2014 – Odd Klippenvåg for Ada
 2015 – Terje Emberland for Da fascismen kom til Norge
 2016 – Tom Egeland for Djevelmasken

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 

Norske litteraturprisar
Riksmål
Skipingar i 1957