alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Beslan

Beslan (russisk Беслан, ossetisk Беслӕн) er ein by i Republikken Nord-Ossetia i Russland med om lag 35 000 innbyggjarar. Han ligg ved elva Terek, rundt 15 km nord for Vladikavkaz. 

Beslan er eit viktig jernbaneknutepunkt sidan han ligg på hovudlinja mellom Rostov-na-Donu og Baku. Stasjonen her er utgangspunktet for ei sidelinje til Vladikavkaz. Byen er ein industri- og jordbruksby dominert av ein stor fabrikk for prosessering av mais, grunnlagd i 1940-åra.

Historie 
Byen vart grunnlagt i 1847 av tilflyttarar frå andre stader i Ossetia og fekk opphavleg namnet Beslanykau (russisk: Бесланыкау – «Beslan-busetnaden») etter ein lokal stormann, Beslan Tulatov. Offisielt fekk byen likevel namn etter Tulatov sitt etternamn. Slik vart det Tulatovo (russisk: Тулатово) eller Tulatovskoje (russisk: Тулатовское). Byen fekk i 1941 namnet Iriston (Ossetia) (russisk: Иристон («Осетия»). I 1950, då den raskt industrialiserte byen vart omgjort til ein egen kommune, fekk han det noverande namnet sitt.

Gisseldramet i Beslan 

1. september 2004 vart barneskule nummer 1 i Beslan storma av tsjetsjenske terroristar som forskansa seg inne i skulekomplekset. Dramaet enda 3. september med ein kraftig skottveksling mellom terroristane og russiske tryggingsstyrkar. Litt over 300 menneske mista livet.

Kjelder 
 Delar av denne artikkelen bygger på «Beslan» frå , den 20. januar 2009.

Andre kjelder 

Busetnader grunnlagde i 1847
Digora

Digora (russisk Дигора́, ossetisk Дигорæ) er ein by i Republikken Nord-Ossetia i Russland med om lag 11 000 innbyggjarar. Han ligg ved elva Ursdon, ei sideelv til Terek, rundt 50 km vest for Vladikavkaz. 

Han vart grunnlagd i 1852 som ein aul (festningslandsby) kalla Volno-Khristianovskij (russisk: Во́льно-Христиа́новский). Han vart seinare ein vanleg landsby (selo) og endra namn til Novokhristianovskoje (russisk: Новохристиа́новское) og seinare Khristianovskoje (russisk: Христиа́новское). I 1934 fekk han det noverande namnet sitt og i 1964 fekk han bystatus.

Kjelder 
 Delar av denne artikkelen bygger på «Digora» frå , den 20. januar 2009. 
 

Busetnader grunnlagde i 1852
Mozdok

Mozdok (russisk Моздо́к, ossetisk Мæздæг) er ein by i Republikken Nord-Ossetia i Russland med om lag 40 000 innbyggjarar. Han ligg ved elva Terek, rundt 80 km nord for Vladikavkaz. 

Mozdok vart grunnlagt i 1759 og fekk byrettar i 1785. Fyrst Potemkin grunnla ei festning i 1763 og busette 517 familiar med Volga-kosakkar i stanitsaer rundt ho, i tillegg til at det vart sendt 100 familiar frå Don.

Kjelder 
 Delar av denne artikkelen bygger på «Mozdok» frå , den 20. januar 2009. 
 

Busetnader grunnlagde i 1759
Alapajevsk

Alapajevsk (russisk Алапа́евск) er ein by i Sverdlovsk oblast i Russland. Byen ligg der elvane Nejva og Alapaikha renn saman.

Alapajevsk vart grunnlagd i 1639 og er eit av dei eldste sentra for jernbasert metallurgi i Ural med den første fabrikken bygt i 1704. Han er kjent for gruvene i området rundt byen og dei mange fabrikkane. Den siste metallurgiske fabrikken vart likevel nesten nedlagt på byrjinga av 1990-talet.

Pjotr Tsjajkovskij levde delar barndomen sin i byen.

Kjelder 
 Delar av denne artikkelen bygger på «Alapajevsk» frå , den 20. januar 2009. 
 

Busetnader grunnlagde i 1639
Aramil

Aramil (russisk Арами́ль) er ein by i Sverdlovsk oblast i Russland med om lag 15 000 innbyggjarar. Byen ligg ved elva Iset i nedslagsfeltet til Ob, rundt 25 km søraust for Jekaterinburg.

Byen vart grunnlagd i 1675 som ein sloboda og han fekk bystatus i 1966.

Busetnader grunnlagde i 1675
Artjomovskij

Artjomovskij (russisk Артёмовский) er ein by i Sverdlovsk oblast i Russland med om lag 35 000 innbyggjarar. Byen ligg ved elva Bobrovka, ei sideelv til Irbit, 120 km nordaust for Jekaterinburg.

Busetnaden vart grunnlagt i 1665 som landsbyen Jegorsjino (russisk: Его́ршино). Kolførekomstar vart oppdaga i nærleiken av landsbyen i 1871. Under sovjettida vart busetnaden Imeni Artjoma (russisk: и́мени Артёма) grunnlagd nær kullforekomsten. I 1938 vart Jegorsjino og Imeni Artjoma slått saman til byen Artjomovskij.

Busetnader grunnlagde i 1665
Berjozovskij i Sverdlovsk oblast

Berjozovskij (russisk Берёзовский) er ein by i Sverdlovsk oblast i Russland med om lag 45 000 innbyggjarar. Byen ligg ved elva Berjozovka, ei sideelv til Pysjma, 14 km nordaust for Jekaterinburg. 

Byen vart grunnlagt i 1752 som ein busetnad ved ei gullgruve. Han fekk bystatus i 1938.

Busetnader grunnlagde i 1752
Esten

Esten er eit mannsnamn, ei nyare form av det norrøne namnet Eysteinn, som er sett saman av ledda ey- ('lykke') og steinn, slik at tydinga vert 'lykkestein'

Esten har i Noreg namnedag 24. januar.

Bruken av namnet i Noreg 
Bruken av namnet har gått attende dei siste tohundre åra:
 I folketeljinga frå 1801 hadde nær 500 namnet i forma Esten eller Æsten , dei fleste budde i Hedmark og Sør-Trøndelag. 
 I 1900 var vel 450 listeførte med namnet , og då flest i Hedmark og Sør-Trøndelag. 
 I 2008 har 185 menn Esten til første fornamn.

Kjende namneberarar 
 Esten Skogstad, norsk soldat
 Esten Gjelten, (f. 1942) norsk skiskyttar
 Esten O. Sæther (f. 1955), norsk redaktør

Sjå òg 

 Folketeljingar i Digitalarkivet

Kjelder 
 Olav Veka: Namneboka, Det Norske Samlaget 1991

Mannsnamn
Førenamn av norrønt opphav
Sjakktitlar

Ein sjakktittel er ein tittel sjakkspelarar blir tildelt av Verdssjakkforbundet FIDE og tilknytte organisasjonar for sjakkprestasjonar. Titlane er livsvarige.

Sjakktitlar for prestasjonar i nærsjakk

Dei mest kjende titlane gjeld prestasjonar i sjakkspeling over bordet, nærsjakk, der resultat i internasjonale eller nasjonale sjakkturneringar kan kvalifisere for titlane.

Den mest kjende tittelen er Stormeister i sjakk. Det er no vel 1200 stormeistrar i sjakk i verda. Av desse er 10 frå Noreg.

Her er 4 titlar i nærsjakk som både menn og kvinner kan få, med kravet til eigen FIDE-rating i parantes:

Stormeister i sjakk (GM)  rating 2500
Internasjonal Meister i sjakk (IM)  rating 2400
FIDE-meister i sjakk (FM)  rating 2300
Kandidatmeister i sjakk (CM)  rating 2200

Eigne kvinnetitlar
Det har tradisjonelt vore langt færre kvinner enn menn som har spelt sjakk, noko som i si tid medførte at det vart innført eigne kvinnetitlar, med noko lågare kvalifikasjonskrav. Nyare forsking som tok for seg dei 120.000 medlemmane i det tyske sjakkforbundet, og der det er 16 menn pr kvinne, viser at når så relativt få kvinner blir svært gode til å spele sjakk, så er det fordi det er så få kvinner som spelar sjakk. 

Dei beste kvinnelege spelarane i verda er no stormeistrar, ein tittel som lenge berre menn hadde. Judit Polgar frå Ungarn har vore rangert blant dei 10 beste spelarane i verda, og var blant dei 8 finalistane som spelte VM-turnering i San Luis i Argentina i 2005.

Her er såleis 4 tilsvarande titlar som berre kvinner kan få:

Kvinne-stormeister i sjakk (WGM)  rating 2300
Kvinne-IM i sjakk (IM)  rating 2200
Kvinne-FM i sjakk (FM)  rating 2100
Kvinne-CM i sjakk (CM)  rating 2000

Titlar innan fjernsjakk
Det internasjonale fjernsjakkforbundet (ICCF) delar ut tilsvarande titlar for prestasjonar i fjernsjakk-turneringar, fjernsjakktitlar:
Internasjonal fjernsjakkstormeister
Senior Internasjonal Meister i fjernsjakk
Internasjonal Meister i fjernsjakk.

Andre sjakktitlar
Det blir delt ut tilsvarande titlar for dei som har laga mange vakre sjakkproblem, og for dei som gjer sterke prestasjonar i konkurransar i å løyse sjakkproblem.

Det blir også delt ut andre titlar, som titlar for internasjonale turneringsleiarar (sjakkdommarar) og for dei som organiserer internasjonale sjakkturneringar.

Bakgrunnsstoff
 FIDE sine heimesider - tittelkrav

Fotnotar

Sjakk
Sjakktitlar
Titlar
Stårheim kyrkje

Stårheim kyrkje står på Stårheim i Stad kommune i Vestland, og er ei langkyrkje bygd i tre i 1864.

Bygget, som har sitjeplassar til 340 personar, er ført opp etter teikningar laga av arkitekt Christian Heinrich Grosch.

På kyrkjegarden står det ein minnestein som heidrar salmediktaren Matias Orheim.

Den fyrste Stårheim-kyrkja vart truleg sett opp på på fyrste del av 1100-talet som høgendekyrkje eller huskapell av stormannen Arne på Stofreimr.
Fyrste gongen ein finn Stårheim-kyrkja omtala i kjeldene er i 1338, då hadde nokon sett fyr på kyrkja. 
Dette var truleg ei stavkyrkje som stod til kring 1600.
Stavkyrkja vart erstatta av ei enkel tømra kyrkje som stod til dagens kyrkje skulle byggjast.

Stårheim kyrkje er soknekyrkje i Stårheim sokn i Nordfjord prosti.

Fotnotar

Bakgrunnsstoff
 Om Stårheim sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
 «Kirkebøker, Sogn og Fjordane» på nettstaden til Arkivverket
 Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen
 Skanna kyrkjebøker frå Sogn og Fjordane på nettstaden til Arkivverket
 Oversyn over gravminne i Eid kommune på nettstaden disnorge.no

 

Kyrkjer i Stad
Christian H. Grosch
Kyrkjer i Nordfjord prosti
Langkyrkjer i Bjørgvin
Norske kyrkjer frå 1860-åra
Kulturminne i Stad
1864 i Noreg
Kunstskolen i Bergen

Kunstskolen i Bergen (KIB) er ein toårig kunstfagskule. Skulen er godkjend av Nokut og medlem av Forum for Kunstfagleg Utdanning. Lærarane på skulen er praktiserande biletkunstnarar.

Skulen har 54 studieplassar.

Bakgrunnsstoff 
 Heimesida til KIB

Skular i Bergen
Skipingar i 1988
Anders Österling

Anders Österling () var ein svensk forfattar, poet, omsetjar og litteraturkritikar. Han debuterte som diktar i 1904 og gav ut over 50 bøker og diktsamlingar.

Han vart medlem av Svenska Akademien i 1919. 

Av kjende diktsamlingar finn ein mellom anna Idyllernas bok (1917), Jordens heder (1927), Årens flykt (1947) og Sent i livet (1970).

Kjelder 
 Delar av denne artikkelen bygger på «Anders Österling» frå , den 21. januar 2009. 
 
 

Svenske forfattarar
Svenske diktarar
Medlemmar av Svenska Akademien
Folk frå Helsingborg
Klas Östergren

Klas Östergren () er ein svensk forfattar, manusforfattar og omsetjar. Han er busett i tettstaden Kivik i Skåne. Östergren var frå 1982-89 gift med Pernilla August.

Östergren etterfylgde i 2014 Ulf Linde som medlem i Svenska Akademien på stol nummer 11.

Forfattaren debuterte med romanen Attila i 1975, men er mest kjend for oppvekstromanen Gentlemen, som kom i 1980 (norsk utgåve Gyldendal 2006, ISBN 978-82-05-35130-1). 
Romanen skildrar Sverige i etterkrigstida og set mellom anna eit kritisk fokus på svensk våpenindustri. Ein frittstående oppfølgjar, Gangsters, kom i 2005 (norsk utgåve Gyldendal 2007, ISBN 978-82-05-36692-3, h.).

Östergren vann Doblougprisen i 1998.

Bibliografi 
 (1975) Attila
 (1977) Ismael
 (1978) Fantomerna
 (1980) Gentlemen
 (1981) Giganternas brunn
 (1983) Slangbella
 (1983) Fattiga riddare och stora svenskar
 (1986) Hoppets triumf
 (1986) Plåster 
 (1988) Ankare
 (1988) Ge mig lite sodavatten. En opera buffa
 (1991) Handelsmän och Partisaner
 (1994) Under i September
 (1996) Veranda för en tenor
 (1997) Med stövlarna på och andra berättelser
 (2001) Konterfej
 (2001) Tre romaner: Ankare ; Handelsmän och partisaner ; Under i september
 (2002) Tre porträtt
 (2005) Gangsters
 (2007) Orkanpartyt

Bakgrunnsstoff 
 Forlaget sin presentasjon

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Klas Östergren» frå , den 21. januar 2009. 

Svenske forfattarar
Medlemmar av Svenska Akademien
Vinnarar av Doblougprisen
Folk frå Stockholm
Österbotten

Österbotten (finsk Pohjanmaa) er eit landskap vest i Finland, ved austkysten av Bottenhavet og Kvarken. Sentrum i landskapet er den tospråklege byen Vasa. Innbyggjarane i landskapet består av ein svenskspråkleg majoritet (om lag 52 % av innbyggjarane), sjølv om denne delen har falle jamt sidan 1800-talet. I dette landskapet ligg kommunen Korsnäs, som tidlegare var den kommunen i verda med høgast andel personar med svensk som morsmål; i dag er han passert av Hammarland på Åland.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Österbotten» frå , den 21. januar 2009. 
 

 *
Landskap i Finland
Dag Østerberg

Dag Østerberg () var ein norsk sosiolog og filosof, oppvaksen i Trondheim.

Samfunnstenkar og vitskapsmann 
Østerberg har vore ein viktig person innanfor norsk samfunnstenking den andre halvdelen av 1900-talet. Han medverka kring fleire tema, som til dømes vitskapsteori, marxisme, sosiologihistorie, konsekvensar i moderniteten og arkitektur.

Østerberg var professor i sosiologi ved Universitetet i Oslo, men sa frå seg stillinga. Han var seinare professor II ved Institutt for musikkvitskap same stad.

I 2002 fekk Østerberg Det Norske Akademis Pris til minne om Thorleif Dahl.

Sjakkspelar 
Dag Østerberg var ein sterk sjakkspelar, junior-noregsmeister i sjakk 1956, delt med Eivind Stensholt.

Bibliografi 
 (red.) Handling og samfunn. Oslo 1978 ISBN 82-530-0954-2 
 Sosiologiske essays. 1988 ISBN 82-530-1441-4
 Fortolkende sosiologi. Bind 1: Almene emner og metodologi, Oslo 1993 ISBN 82-00-21684-5
 (med Fredrik Engelstad) Samfunnsformasjonen. 1995 ISBN 82-530-1687-5 
 Fortolkende sosiologi. Bind 2: Kultursosiologiske emner, Oslo 1997 ISBN 82-00-22910-6 
 Arkitektur og sosiologi i Oslo. 1998 , ISBN 82-530-1962-9
 Det moderne, Et essay om vestens kultur 1740-200, Gjøvik 1999, ISBN 82-05-26486-4
 (red) Karl Marx. Det kommunistiske manifest og andre ungdomsskrifter. Bokklubbens kulturbibliotek, Oslo 2000 ISBN 82-525-3739-1

Litteratur 
 Svein Sundbø: Dag Østerberg - en kronologisk bibliografi over forfatterskapet 1955-1999. - Oslo: Nasjonalbibliotekets bibliografier, nr. 3 1999. - 51 s.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Dag Østerberg» frå , den 21. januar 2009. 
 
 Øystein Brekke: Norske sjakktrekk. Norges Sjakkforbund 100 år 1914-2014, Norges Sjakkforbund 2014, ISBN 978-82-991916-2-3
 Utdjupande artikkel om Østerberg på snl.no, skriven av Ragnvald Kalleberg.

Fotnotar 

Norske sosiologar
Professorar ved Universitetet i Oslo
Folk frå Trondheim
Medlemmar av Det Norske Videnskaps-Akademi
Junior-noregsmeistrar i sjakk
Knut Østbye

Knut Østbye () var ein norsk kajakkpadlar som deltok under sommar-OL 1948, 1952 og 1956. Han tok sølv i K-2 på 10 000 meter under OL i 1948 i lag med Ivar Mathisen.

Under verdsmeisterskapen i 1950 tok han sølv på same distansen. I tillegg hadde han fire norgesmeisterskap i K-2 og vann kongepokalen i 1955, 1956 og 1957.

Kjelder 
 

Norske padlarar
Olympiske sølvmedaljevinnarar for Noreg
Medaljevinnarar under sommar-OL 1948
Norske deltakarar under sommar-OL 1948
Padlarar under sommar-OL 1948
Norske deltakarar under sommar-OL 1952
Padlarar under sommar-OL 1952
Norske deltakarar under sommar-OL 1956
Padlarar under sommar-OL 1956
Folk frå Modum
Leif Østby

Leif Østby () var ein norsk kunsthistorikar. Han vart cand.philol. i 1933 og var lektor frå 1934 til etter den andre verdskrigen. I 1946 vart han konservator ved Nasjonalgalleriet, tre år seinare førstekonservator, ei stilling han hadde til 1973. Han var medarbeidar i Kunst og Kultur frå 1955, og var redaktør av tidsskriftet frå 1962 til 1980.

Bibliografi 
Leif Østby var forfattar og gav ut fleire bøker om kunst og kunstnarar. I 1985 fekk han Det Norske Akademis Pris til minne om Thorleif Dahl. Prisen vert gjeve for framifrå skjønnlitterært eller faglitterært forfattarskap på riksmål. 

 Fra naturalisme til nyromantikk 1934
 Norske portretter 1935
 Norges kunsthistorie 1938, kom i ei rekke utgåver
 Norges billedkunst i det nittende og tyvende århundre, bind 1 1951 saman med Henning Alsvik
 Gyldendals leksikon over moderne nordisk kunst (norsk redaktør) 1958
 Norsk tegnekunst i Nasjonalgalleriet 1963
 Verdens kunsthistorie 1963 saman med Ragna Thiis Stang
 Med kunstnarauge - norsk natur og folkeliv i billedkunsten 1969
 Østfold i billedkunsten 1980 ISBN 978-82-7412-009-9

I tillegg til desse bøkene skreiv han fleire katalogar over Nasjonalgalleriets kunst. Han skreiv òg bøker om kunstnarane Harald Sohlberg, Hjalmar Haalke, J.C. Dahl, Theodor Kittelsen og Fridtjof Nansen.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Leif Østby» frå , den 21. januar 2009. 
  oppgav desse kjeldene: 
 Store Norske Leksikon 1981 sin artikkel om Leif Østby.
 

Norske kunsthistorikarar
Norske sakprosaforfattarar
Folk frå Sarpsborg
Austbanken

Austbanken er ein fiskebanke i Barentshavet aust og nordaust for Vardø i Finnmark og nord for Fiskerhalvøya i Russland.

Kjelder 
 «Østbanken» i Store Norske Leksikon

Fiskebankar
Barentshavet
Geografi i Vardø
Østasiatisk Kompagni

Østasiatisk Kompagni, ØK eller EAC, East Asiatic Company vart skipa i 1897 av H. N. Andersen.

I løpet av dei neste 80 åra oppretta dei sjøtransport over heile verda. I 1965 kjøpte dei Plumrose, som i dag er fundamentet for aktivitetane til ØK i Sør-Amerika. På 1970-talet var ØK det største føretaket i Skandinavia målt i omsetning, men stor gjeld førte til store tap på 1980-talet, og mange forretningsområder måtte seljast unna.

I 2005 vart den største føretakseininga, EAC Nutrition, seld til nederlandske Royal Numico NV.

I dag fokuserer ØK på tre hovudområde, hovudsakleg i Asia og Sør-Amerika: EAC Foods, EAC Industrial Ingredients og EAC Moving and Relocation Services.

Selskapet er notert på Københavns Fondsbørs.

Av skipa som reiarlaget eigde finn ein det danske hospitalskipet M/S «Jutlandia».

Administrerande direktørar 
 1956-1980 Mogens Pagh
 1980-1992 Henning H. Sparsø 
 1992-1992 Carsten Dencker Nielsen
 1992-1999 Michael Fiorini
 1999-2005 Mark A. Wilson
 2005- Niels Henrik Jensen

Bakgrunnsstoff 
 Østasiatiske Kompagni si heimeside

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Det Østasiatiske Kompagni» frå , den 21. januar 2009. 
 

Danske føretak
Skipingar i 1897
Øsofagoskopi

Øsofagoskopi er ein inspeksjon av innsida av matrøyretved hjelp av eit øsofagoskop, som er ein bøyeleg slange med fiberoptikk og lys. Øsofagoskopet vert ført ned gjennom munnen og svelget. 

Medisinske behandlingar
Ørtug

Ein ørtug eller ertog er ei gammal masseeining for sølvmyntar som vart nytta i Norden i mellomalderen. Som mynteining kom han i bruk på 1300-talet og utgjorde om lag 9,74 gram sølv. På 900-talet svara ein ørtug som vekteining til 1/24 mark eller om lag 8,93 g. Vekta har altså variert.

Det gjekk 24 ørtungar på ein mark, og 10 penningar på ein ørtug.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Ertog» frå , den 21. januar 2009. 
 

Gamle måleiningar
Måleiningar for masse
Historisk mynt
Hans Christian Ørsted

Hans Christian Ørsted () var ein dansk fysikar og kjemikar. Han er kjend som den første som framstilte aluminium i 1825, og for å ha oppdaga at det er samband mellom elektrisitet og magnetisme. Oppdaginga til Ørsted var at det rundt ein straumførande leidning finst eit magnetfelt. Han vart merksam på dette ein dag då han skulle gjere eit forsøk på å varme opp ein leidning ved å sende sterk straum gjennom han. I rommet der han utførte eksperimentet låg det tilfeldigvis ei kompassnål i nærleiken av leidningen. Ørsted oppdaga at kompassnåla rørte på seg når han sette på straumen. 

Denne samanhengen hadde eignetleg den italienske fysikaren Gian Domenico Romagnosi oppdaga 18 år tidlegare, men han fekk ikkje offentleggjort det. Ørsted offentleggjorde funna sine om dette i 1820. Oppdaginga til Ørsted om at elektrisk straum medfører magnetisme førte Michael Faraday inn eit forsøk på å gjere det motsette: å omdanne magnetisme til elektrisitet. 11 år etter at Ørsted hadde offentleggjort oppdaginga si lukkast Faraday med å indusere ein elektrisk straum ved hjelp av magnetisme.

Ørsted (Oersted) har fått ei måleining kalla opp etter seg, Oe, for magnetisk feltstyrke.
Ørsted var òg ein framgangsrik kjemikar og var til dømes den første som klarte å utvinne aluminium av kaliumamalgam og aluminiumklorid. Han var òg aktiv i arbeidet for å fremme naturvitskapen i Danmark, og grunnla Selskabet for Naturlærens Udbredelse. Han var ein ven av Hans Christian Andersen.

Sjå òg
Ørstedlova

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Hans Christian Ørsted» frå ,  den 21. januar 2009.

Referanse

Danske fysikarar
Danske kjemikarar
Den danske gullalderen
Medlemmar av Det kongelege danske vitskapsakademiet
Dannebrogordenen
Copleymedaljen
Medlemmar av Det kongelege svenske vitskapsakademiet
Medlemmar av Royal Society
Fysikarar på 1800-talet
Grunnstoffoppdagarar
Folk frå Langeland
Molo

Ein molo er eit byggverk i sjøen til vern mot bølgjer og uvêr. Dette vernet gir ly og hamn for båtar og kaier. Dei fleste moloar er landfaste i eine enden og går i ei kurve ut frå land, slik at enden tilnærma går parallelt med landsida. Det kan òg vera to moloar som går ut frå land, den eine lenger ut og forbi den andre som gir eit skjerma innløp. Det finst òg moloar som ikkje er landfaste. 

Mange moloar er bygd i ei kurve, dette for å sleppa at dei enkelte bølgjene slår til langs heile moloen samstundes, dette for å sleppa skadar på moloen. Nokre moloar er utstyrt med brystvern, fortøyningsringar og leidarar.

Typar 
 Den vanlegaste og rimelegaste moloen er laga av grovt utsprengt stein frå fjell. Ein slik molo gjev ei slakk og ujamn ytterside som pulveriserer bølgjene. Slike moloar vert nytta ned til 20 meters djupn under fjøre sjø og har ei breidd i toppen frå 3 til 8 meter. Yttersida har ei helling mellom 1:1 og 1:2. Dei vert òg kalla sjeté og krev lite vedlikehald. Ofte er slike sjeteer fundament på botnen der det vert bygd andre konstruksjonar oppå.
 Moloar vert òg bygd av tilhogd stein, svære betongblokker eller er plasstøypt av armert betong. I slike moloar blir bølgjene ikkje pulveriserte som med moloar av utsprengt stein.
 Nokre moloar har ei yttersida dekt med armerte betongblokker som er konstruert for å pulverisere bølgjene.
 Senkekassar av armert betong blir òg nytta som moloar. Dei blir laga på land, seinare slept ut og senka ned på ein ferdig planert botn eller eit fundament. Er botnen ujamn eller det er grunt der kassane vert senka må overgangen mellom kassane og botnen dekkast godt til med store blokker for at ikkje uvêr skal gjere skade på moloen. Senkekassane vert fylt med sand eller stein.
 Eit alternativ til moloar er flytande bølgjebrytarar. Dei er laga av armert betong og innvendig er dei fylt med polystyren. Dei vert særleg nytta der det er djupt vatn og stor skilnad på flo og fjøre
 Ein trekasse bygd av tømmerstokkar fylt med stein er ein molo brukt frå vikingtida og fram til vår tid.

Bakgrunnsstoff

Hamner
Områdesikring
Sjøfart
Kystkultur
Bogdanovitsj

Bogdanovitsj (russisk Богданович) er ein by i Sverdlovsk oblast i Russland med om lag 30 000 innbyggjarar. Byen ligg ved elva Kunara, ei sideelv til Pysjma, rundt 90 km aust for Jekaterinburg. 

Byen vart grunnlagt mellom 1885 som ein busetnad ved jernbanestasjonen Bogdanovitsj, som opna i 1885. Han fekk bystatus i 1947.

Busetnader grunnlagde i 1885
Degtjarsk

Degtjarsk (russisk Дегтя́рск) er ein by i Sverdlovsk oblast i Russland med om lag 15 000 innbyggjarar. Byen ligg ved elva Vjazovka, ei sideelv til Tsjusovaja, rundt 65 km vest for Jekaterinburg. 

Byen vart grunnlagd i 1914 og fekk bystatus i 1954.

Busetnader grunnlagde i 1914
Irbit

Irbit (russisk Ирби́т) er ein by i Sverdlovsk oblast i Russland med om lag 45 000 innbyggjarar. Byen ligg på høgre bredda av elva Nitsa, rundt 175 km nordaust for Jekaterinburg (avstand med tog 203 km og med bil 250 km).

Historie 
Irbit vart grunnlagd i 1631 som Irbejevskaja Sloboda (russisk: Ирбе́евская слобода́) og namnet vart i 1662 endra til Irbit. Han fekk offisielle byrettar av Katarina den store i 1775 for lojaliteten byen synte til keisarinna under Pugatsjevopprøret i 1773–1774.

På 1800-talet var Irbitmarknaden ei viktig hending for handelen med sibirsk pelsverk og kinesisk te.

Næringsliv og økonomi 
Under den andre verdskrigen vart ein motorsykkelfabrikk flytta hit frå Moskva. I meir enn femti år er over tre millionar IMZ-Ural motorsyklar produsert her. Fabrikken produserer no berre to tusen motorsyklar i året, dei fleste for eksport. I sovjettida vart det imidlertid produsert hundretusenvis av motorsykler her. I dag vert det produsert forskjellige motorsykkeltypar og reservedelar for dei, med spesialisering innan tunge motorsykler med sidevogner.

Bakgrunnsstoff 
 Motorsykkelfabrikken IMZ-Ural
 Bilete frå Irbit, folket og byen
 Postkort frå Irbit

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Irbit» frå , den 21. januar 2009.
 

Busetnader grunnlagde i 1631