O helga natt

«O helga natt» (fransk originaltittel «Minuit, Chrétiens») er ein kristen, opphavleg franskspråkleg, julesong frå 1800-talet. 
Teksten blei skriven av Placide Cappeau og tonesett av Adolphe Adam. Han hadde premiere i 1847.

Tekst og omsetjingar

Teksten blei skriven av Placide Cappeau, ein vinhandlar og diktar frå Roquemaure i Gard sør i Frankrike. Han blei oppmoda til å skriva ein julesong av presten i heimbyen i samband med restaureringa av kyrkja der. Cappeau arbeidde på songen i nokre år, mellom anna under dei lange forretningsreisene sine med diligence til Paris. Songaren Emily Laurey tok versa til komponisten Adolphe Adam, som ho kjende frå tidlegare samarbeid.
Han skreiv musikken på nokre dagar, og Laurey kunne framføra songen for første gong under midnattsmessa i Roquemaure den 24. desember 1847.

På fransk blei songen kalla 'Adams julesong' etter opphavsmannen Adolphe Adam, som òg er kjend for musikken til balletten Giselle. Komponisten omtalte sjølv songen som 'den religiøse Marseillaisen', la Marseillaise religieuse.

Songen blei svært populær i Frankrike, og blei framført både i kyrkjer og «på gatene, i salongane og på kafé-konsertar». Den kyrkjelege bruken av songen blei kritisert. Sjølv ønska forfattaren Placide Cappeau seinare å endra det første verset til å betre representera fritenkinga si, og i staden for å nemna Gud Fader og arvesynd, i staden vektleggja «dei gode nyhenda» og «kjærleiksloven».

I 1855 gav den amerikanske unitariske presten John Sullivan Dwight ut si engelske omsetjing som «O Holy Night».

Den svenske teksten byggjer på den engelske tittelen, men følgjer også originalen nokså tett. Det svenske 1. og 3. verset blei trykt i EFS-songboka Sionstoner i 1889. Seinare skreiv Augustin Kock svensk tekst til vers 2.

Songen er omsett til norsk som «Julesang» av signaturen «O.S.» og som «Kom julenatt» av Arve Sigvaldsen.

Bruk og framføring

Songen vert ofte sungen solistisk. I Sverige er han ein klassikar på juleplater og blir gjerne brukt til å avslutta julekonsertar. Best kjend er versjonen sungen av Jussi Björling, som blir spelt kvart år på Sveriges Radio P3 og P4 som første song etter midnatt på julaftan.

Tekst

Fransk originaltekst

Engelsk tekst

Svensk tekst 
O helga natt
O helga natt, o helga stund för världen,
då Gudamänskan till jorden steg ned!
För att försona världens brott och synder,
för oss han dödens smärta led.
Och hoppets stråle går igenom världen,
och ljuset skimrar över land och hav.

Folk, fall nu neder, och hälsa glatt din frihet.
O helga natt, du frälsning åt oss gav.
O helga natt, du frälsning åt oss gav.

Ty frälsar'n krossat våra tunga bojor.
Vår jord är fri, himlen öppen nu är
Uti din slav du ser en älskad broder,
och se, din ovän skall bli dig så kär.
Från himlen bragte frälsaren oss friden,
för oss han nedsteg i sin stilla grav.

Folk, fall nu neder, och hälsa glatt din frihet.
O helga natt, du frälsning åt oss gav.
O helga natt, du frälsning åt oss gav.

Utgjevingar i songbøker 
 Nummer 22 i EFS-songboka Sionstoner (1889)
 Nummer 100 i Metodistkyrkans psalmbok (1896) under overskrifta «Kristi ankomst och födelse».
 Nummer 33 i Svenska Frälsningsarméns sångbok (1922) under overskrifta «Högtider, Jul».
 Nummer 157 i Sionstoner (1935) under overskrifta «Jul».
 Nummer 33 i Guds lov (1935) under overskrifta «Advents- och julsånger».
 Julens önskesångbok (1997) under overskrifta «Traditionella julsånger».

Nokre innspelingar 
 1899 Gustaf Sjöberg, bass med piano. Nyutgjeven 2006.
 1903 Pol Plancon, bass med piano. Nyutgjeven 1990-tal/2007.
 1905 «Minuit Chrétiens (Cantique pour Noël)» med Joseph Saucier
 1907 John Forsell, baryton, Kungliga hovkapellet under leiing av Armas Järnefelt.
 1908 Halfdan Rode med orgel (Gramophone 2-82656, Gramophone 282207 og Gramophone X 1460)
 ca. 1916 Enrico Caruso, nyutgjeven. 
 1932 «Julesang». Øivind Lunde med strykekvintett, Parlophon på 78-platen B. 41157 
 1959 «O helga natt» med Jussi Björling 
1968: Mireille Mathieu med faren Roger Mathieu på Chante Noël
 1987 Glade Jul med Sissel Kyrkjebø (svenskspråkleg versjon)
1992: «O Holy Night» avBill Pinkney med The Drifters på White Christmas Compilation.
 1993 Julestemninger med Elisabeth Andreasson
1993: David Foster arrangerte og produserte «O Holy Night» for fleire artistar med stor suksess. Han blei mellom anna gjeve ut av:
1999: Michael Crawford framførte songen i fjernsynsporgrammet The David Foster Christmas Album og albumet som høyrte til (nådde 48.-plassen på Billboard Top 200). og på hans eige A Christmas Album (98.-plassen)
1999: Trans-Siberian Orchestra på sin jule-DVD The Ghosts of Christmas Eve, som selde til platina.
2002: Josh Groban (førsteplassen på Billboard Adult Contemporary). 
2004: Celine Dion på albumet These Are Special Times, som selde til fem goner platina. 
2009: Andrea Bocelli på My Christmas, som selde til to gonger platina.
1996: John Berry, som nådde 55. plassen på Billboard-lista Hot Country Songs.
1997: Martina McBride nådde 74.-plassen på Hot Country Songs i 1997, 67. plass i 1998, 49. plass i 1999, 57. plass i 2000 og 41. plass i 2001).
 1999 Home For Christmas med Anne-Sofie von Otter (franskspråkleg version)
2006: Josh Gracin nådde 59.-plassen på Hot Country Songs chart.

 
 2007 «En Hellig Natt (O Helga Natt)» med Hanne Krogh
 2011 «Kom julenatt» med Alexandru

Merknadar

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «O helga natt» frå  og «Minuit, chrétiens» frå , den 13. desember 2017.

Bakgrunnsstoff
 Teksten til Minuit, chrétiens ved Fransk Wikisource
Opphavleg tekst og notar ved musimem.com
Notar til ulike arrangement ved imslp.org

Julesongar
Songar frå 1840-åra