alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Drammen kommune

Drammen (òg kalla Dramn) er ein bykommune i Viken fylke. Byen Drammen ligg på begge sider av Drammenselva der ho munnar ut i Drammensfjorden. Drammen hamn er ei naturleg hamn som har vorte brukt sidan vikingtida.

Bragernes på nordsida av Drammenselva og Strømsø-Kobberviktangen på sørsida av elva vart gjeve ein faktisk, men ikkje formell status som ladestadar i eit kongebrev frå 1636. Desse to ladestadane fekk i 1715 rettar som kjøpstadar kvar for seg. Kjøpstaden Drammen vart skipa i 1811 ved at Bragernes og Strømsø vert slege saman, og dette er rekna som grunnlegginga av den noverande byen Drammen. Stiftamtmann, statsråd og lagtingspresident Marcus Gjøe Rosenkrantz (1762-1838) var ein av dei som tok initiativet til å slå saman Bragernes og Strømsø til Drammen i 1811, og difor fekk Rosenkrantzgata i dei noverande administrative bydelane Bragernes og Åssiden namn etter han i samband med at byen vart hundre år i 1911. Den 1. januar 2020 slo Drammen, Svelvik og Nedre Eiker seg saman til nye Drammen kommune. 

Drammen kommune har  innbyggjarar, men byen har vakse slik at han strekker seg inn i nabokommunane Lier, Asker og Øvre Eiker. Tettstaden Drammen har difor  og er dermed den femte største i Noreg.

Namnet 
Namnet er ei forvansking av det gamle namnet «Drafn», som var namnet på den inste delen av Drammensfjorden, 'fn'-leddet har som på dei fleste plassane austafjells blitt til 'mn'. Vidare har det blitt sett inn ein vokal for å forenkle uttalen av 'mn'-leddet.

Utdanning 
 Høgskolen i Buskerud

Institusjonar 
 Drammen Travbane
 Drammens Museum
 Drammens Teater
 Drammens Tidende
 Drammenshallen
 Union Scene
 Aass Bryggeri

Kjende drammensarar 
 Hanna Winsnes (1789-1872)
 Johan Halvorsen (1864-1935), komponist
 Sigurd Christiansen (1891-1947), forfattar
 Triztán Vindtorn (1942-2009), lyrikar
 Tor Bomann-Larsen (f. 1951), teiknar og forfattar

 Kim Christiansen (f.1976), snøbrettkøyrar
 Johann Olav Koss (f. 1968), skøyteløpar
 Charles Mathiesen (1911-1994), skøyteløpar
 Sten Einar Stensen (f. 1947), skøyteløpar

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

 Drammen kommune
 Drammensbilder
 FIS WorldCup - skisprint i Drammen

Nyheiter 
 Drammens Tidende
 Drammen Live24
Drammensavisa

Kultur 
 Kultur og aktiviteter i Drammen
 Drammens Teater
 DNT Drammen og Omegn
 Drammens Sportsfiskere
 Drammen Elvefestival

 
Tidlegare kommunar i Buskerud
Kommunar i Viken
1993

1993 (romartal MCMXCIII) var eit normalår som byrja på ein fredag i den gregorianske kalenderen.

Hendingar

Utlandet 
 1. januar: Tsjekkoslovakia blei oppløyst til dei to landa Tsjekkia og Slovakia.
 20. januar: Bill Clinton blei ny president i USA etter George Bush.
 Januar, Colombia: Vulkanen Galeras hadde eit utbrot som tok livet av ni: seks vulkanologar og tre turistar som hadde følgt etter vitskapsmennene opp til kanten av krateret.
 26. februar: World Trade Center i New York blei råka av eit bombeåtak utført av islamistiske terroristar.
 4. mai: USA avslutta operasjonane sine i Somalia (UNITAF).
 24. mai: Eritrea blei sjølvstendig frå Etiopia.
 5. juni: 24 pakistanske SN-soldatar blei drepne i kamp mot troppane til den somaliske krigsherren Mohammed Farah Aidid.
 7. juni: SN tok ei avgjerd om å auka styrkane sine i Somalia frå 18 000 til 28 000 mann.
 13. juni:
 Tansu Çiller blei den første kvinnelege statsministeren i Tyrkia.
 Kim Campbell blei den første kvinnelege statsministeren i Canada.
 20. juni: Det første toget gjekk gjennom Eurotunnelen under Den engelske kanalen.

 25. august: Det svenske sametinget heldt sitt første møte.
 7. september: Kina og India underteikna ein ikkje-angrepsavtale.
 13. september: Israel-Palestina-konflikten. Yitzhak Rabin og Yassir Arafat skreiv under på Oslo-avtalen.
 24. september: Russiske elitesoldatar omringa den russiske parlamentsbygningen.
 3.–4. oktober: Russiske gammalkommunistar og nasjonalister ville kvitta seg med Boris Jeltsin, og okkuperte parlamentsbygningen i Moskva. Hæren stilte seg på Jeltsin si  side, og stoppa kuppforsøket.

 1. november: Maastrichtavtalen blei verksam og EF blei omdanna til EU.
 16. desember: Republikken Makedonia blei sjølvstendig frå Jugoslavia.
 Eritrea vann sjølvstende frå Etiopia.
 Hutuane vann valet i Burundi.

Noreg 
 3. mai: Den 30 kilometer breie demilitariserte sona mellom Noreg og Sverige blei avskaffa.
 11. oktober: Attentakforsøk mot William Nygaard d.y.

Fødde 

 6. januar: Parimarjan Negi, indisk sjakkspelar, verdas yngste stormeister
 3. februar: Getter Jaani, estisk songarinne
 15. mars: Paul Pogba, fransk fotballspelar
 20. april: Filip Ingebrigtsen, norsk friidrettsutøvar
 16. mai: Johannes Thingnes Bø, norsk skiskyttar
 26. mai: Gustav Valsvik, norsk fotballspelar
 1. juni: Jenny Langlo, norsk songar

Døde 

 6. januar: Dizzy Gillespie, amerikansk trompetar
 20. januar: Audrey Hepburn, britisk skodespelar
 30. januar: Alexandra av Jugoslavia
 5. februar: Hans Jonas, tysk filosof
 7. juni: Nils Johan Rud, norsk forfattar
 19. juni: William Golding, britisk forfattar
 31. juli: Kong Baudouin I av Belgia
 2. september: Ingvar Moe, norsk forfattar
 31. oktober: Federico Fellini, italiensk filmskapar
 2. desember: Paal Brekke, norsk lyrikar
 4. desember: Frank Zappa, USA-amerikansk musikar

Kjelder
Sigøynarar

Sigøynarar er ei folkegruppe av hovudsakleg indisk opphav som i dag er særleg talrik på Balkan. Språket åt sigøynarane blir i Noreg oftast kalla romanés. Det finst sigøynarar i dei fleste landa i Europa, inkludert Noreg. Sigøynarane høyrer offisielt til dei nasjonale minoritetane i Noreg og Sverige.

Sjå òg 
 Romanés – sigøynarane sitt språk
 Romanifolk – ei gruppe av blanda indisk og nordeuropeisk opphav
 Romani rakripa — romanifolket sitt språk

Bakgrunnsstoff 
 «Cultural minorities» frå SDF Paris
   - Romani & Romanésfolkets Landsforbund
 European Roma Rights Centre
 Die RomNews Society
 Specalized Library with Archive "Studii Romani" (English)

Sigøynarar
Norske urfolk og nasjonale minoritetar
Svenske urfolk og nasjonale minoritetar
Jørgen

Jørgen er eit mannsnamn av gresk opphav.

Avleiing 
Namnet stammar frå greske Geôrgios (Γεώργιος), eit mannsnamn sett saman av geô (jord) og ergo (å arbeida). Det tyder altså 'jordbrukar' eller 'bonde'. 
Namneforma Jørgen har lågtysk opphav, og har vore mykje brukt i Danmark og Noreg. På norsk har ho og vore forveksla med Jørund. Andre nordiske former av namnet er Ørjan og Georg. Namnet har òg kvinnelege utgåver, der det som tilsvarar Jørgen er Jørgine.

Bruk 
I 2010 var det 10 898 menn som heitte Jørgen i Noreg. Etter ein nedgang i bruken i løpet av 1900-talet, steig han igjen frå rundt 1970, til ein topp på over 1,0 % rundt 1990.

Kulturell tyding 

Heilage Jørgen, drakedreparen som òg er kjend som sankt Georg, var ein viktig kristen helgen, og gjorde sitt til at det audmjuke namnet spreidde seg i Europa og vidare. Det finst no i forskjellige former i dei fleste europeiske språka. 

Jørgen hattemakar er eit omgrep som vert brukt for å symbolisera «vanlege» folk, då ofte samanlikna med kong Salomo, som symboliserer storfolk, rikfolk og liknande.

Utanlandske variantar 

 Engelsk: George
 Fransk: Georges
 Gresk: Geôrgios (Γεώργιος)
 Italiensk: Giorgio
 Katalansk: Jordi
 Litauisk: Jurgis
 Russisk: Georgij (Георгий)
 Spansk: Jorge
 Svensk: Göran
 Tysk: Georg, Jörg, Jürgen
 Ungarsk: György

Kjende namneberarar 
 Jørgen Herman Vogt (1784–1862), norsk jurist og statsminister
 Jørgen Moe (1813–1882), norsk biskop, forfattar og eventyrsamlar
 Jørgen Løvland (1848–1922), norsk politikar
 Jørgen Reitan (1871–1944), norsk skolemann og språkforskar
 Jørgen Tjønnstaul (1894–1985), norsk spelemann 
 Jørgen-Frantz Jacobsen (1900–1938), færøysk forfattar
 Jørgen Husemoen (1905–1976), norsk spelemann 
 Jørgen Leth (f. 1937), dansk forfattar
 Jørgen Kosmo (f. 1947), norsk politikar
 Jørgen Norheim (f. 1952), norsk forfattar og historikar
 Jørgen Rostrup (f. 1978), norsk idrettsutøvar

Kjelder 

 

Mannsnamn
Namn knytte til yrke
Namn knytte til kristendommen
Førenamn av gresk opphav
Jørgine

Jørgine er den kvinnelege forma av mannsnamnet Jørgen, danna ved å leggja til endinga -ine. 

I motsetnad til mannsnamnet er Jørgine svært lite brukt i Noreg. Det var 156 kvinner i Noreg som bar namnet den 1. januar 2004, og 81 i 2014. Det har vore noko meir populært i Danmark, men i 2015 hadde namnet berre 30 danske berarar. Namnet var meir utbreidd på 1800-talet.

Bruk i kulturen 

Jørgine er namnet på ein roman av nobelprisvinnaren Johannes V. Jensen. Namnet finst òg i ein gamal dansk song av Jeppe Aakjær om ei jente som lét seg freista: «Jørgine var en pige alt ud af bondestand».

Kjende namneberarar 

 Jørgine «Gina» Krog (1847-1916), norsk kvinnesaksforskjempar
 Jørgine Boomer (1887-1971), norsk-amerikansk forretningskvinne 
 Jørgine Abildgaard (1893-1962), dansk høgskuleforstandar og frimeinigheitsprest
 Brita Jørgine Østhassel (1918-2007), norsk forfattar

Kjelder

Kvinnenamn
Norske førenamn
Danske førenamn
1599

1599 (romartal MDXCIX) var eit normalår som byrja på ein fredag i den gregorianske kalenderen og eit normalår  som byrja på ein måndag i den 10 dagar seinare julianske.

Hendingar 

24. juli: Sigismund III Vasa blei avsett som konge av Sverige av farbroren sin, hertug Karl, og den svenske riksdagen.
15. august: I det første slaget ved Curlew Pass, ein del av Niårskrigen i Irland, nedkjempa irske gæliske styrkar dei engelske.
18. oktober: I slaget ved Șelimbăr (Sellenberk, Schellenberg) vann hæren til Mikael den tapre, prinsen av Valakia, over den til András Báthory. Sigeren førte til den første kjende sameininga av Romania under éin herskar.

Fødde 

 6. juni: Diego Velázquez, spansk målar
 3. september: Oliver Cromwell, engelsk politikar og diktator

Døde 

 13. januar: Edmund Spenser, engelsk diktar
 22. august: Luca Marenzio, italiensk toneskapar
1598

1598 (romartal MDXCVIII)

Hendingar

Utlandet 
 William Shakespeare begynte å skrive på dramaet Hamlet

Noreg

Fødde

Døde 

 19. november: I Sun-sin, koreansk sjøkrigar
1597

1597 (romartal MDXCVII)

Hendingar

Utlandet

Noreg

Fødde

Døde 

 20. juni: Willem Barents, nederlandsk sjøfarar
1596

1596 (romartal MDXCVI)

Hendingar

Utlandet

Noreg

Fødde 
 31. mars: René Descartes, fransk filosof

Døde 

 28. januar: Francis Drake, engelsk sjøkrigar
1595

1595 (romartal MDXCV)

Hendingar

Utlandet

Noreg

Fødde 
 19. juni: Guru Hargobind, den sjette av dei ti sikh-guruane

Døde 

 25. april: Torquato Tasso, italiensk forfattar
 26. mai: Filippo Neri, italiensk prest og musikkleiar
1594

1594 (romartal MDXCIV)

Hendingar 
 Thomas Morley gjev ut ei samling madrigalar. Han er den første engelske komponisten som bruker omgrepet.

Utlandet 
 Akbar tok Kandahar og førte det indiske Mughalriket inn i si mektigaste tid.

Noreg

Fødde 
 9. desember: Gustav II Adolf av Sverige

Døde 

 2. februar: Giovanni Pierluigi da Palestrina, italiensk komponist
 3. mai: Tintoretto, italiensk målar
 14. juni: Orlando di Lasso, flamsk komponist
 2. desember: Gerhard Mercator, nederlandsk geograf
1593

1593 (romartal MDXCIII)

Hendingar

Utlandet

Noreg

Fødde

Døde
1592

1592 (romartal MDXCII) var eit skotår som byrja på ein onsdag i den gregorianske kalenderen.

Hendingar

Utlandet 
 30. januar: Klemens VIII vart peika ut til pave i Roma.

Noreg

Fødde 
 1. mai: Johann Adam Schall von Bell, tysk misjonær 
 8. mai: Francis Quarles, engelsk poet
 28. august: George Villiers, 1. hertug av Buckingham 
 25. september: Herman Krefting d.e., tysk-fødd jernverkseigar 
 4. november: Gerard van Honthorst, nederlandsk målar 
 ukjend dato: Klas Fleming, svensk admiral, riksråd og byplanleggjar

Døde 

 13. februar: Jacopo Bassano, italiensk målar 
 21. september: Povel Huitfeldt, embetsmann og statthaldar i Noreg 
 17. november: Kong Johan III av Sverige
1591

1591 (romartal MDXCI)

Hendingar

Utlandet 
 Ein marokkansk hæravdeling går gjennom Sahara og slår hæren åt Songhai ved Gao.

Noreg

Fødde

Døde 

1591
1590

1590 (romartal MDXC)

Hendingar

Utlandet

Noreg

Fødde

Døde 

 7. april: Anne Pedersdotter, norsk «heks»
1589

1589 (romartal MDLXXXIX)

Hendingar

Utlandet 
 Grunnlegginga av den japanske byen Hiroshima.

Noreg

Fødde 
 9. januar: Ivan Gundulic, kroatisk diktar
 Yönten Gyatso, den fjerde Dalai Lama

Døde 

 3. juli: Ioann av Moskva, ortodoks helgen
 2. august: Kong Henri III av Frankrike
 Den indiske musikaren Tansen
1588

1588 (romartal MDLXXXVIII)

Hendingar

Utlandet 

 Den spanske armadaen leid eit sviande nederlag for den britiske marinen då dei prøvde invadera England.

Noreg 
 Christian IV vart konge i Danmark-Noreg, berre 11 år gammal.

Fødde 
 5. april: Thomas Hobbes, engelsk filosof.

Døde 

 4. april: Fredrik II av Danmark-Noreg
 19. april: Paolo Veronese, italiensk målar
 17. juli: Mimar Sinan, osmansk arkitekt
 Melchior Lorck, dansk kunstnar
1587

1587 (romartal MDLXXXVII)

Hendingar

Utlandet

Noreg

Fødde

Døde 

 8. februar: Maria Stuart, skotsk monark (avretta)
 2. november: Hans Knieper, nederlandsk målar
1586

1586 (romartal MDLXXXVI)

Hendingar

Utlandet

Noreg

Fødde

Døde 

 30. august: Andrea Gabrieli, italiensk toneskapar
1585

1585 (romartal MDLXXXV) var eit normalår som byja på ein tysdag i den gregorianske kalenderen og eit normalår som byrja på ein fredag den julianske kalenderen.

Hendingar

Utlandet 
 12. januar: Nederland gjekk over til Den gregorianske kalenderen

Noreg

Fødde 

 27. januar: Hendrick Avercamp, nederlandsk kunstmålar
 9. oktober: Heinrich Schütz, tysk komponist
 Uriel Acosta portugisisk/nederlandsk jødisk filosof

Døde 

 10. april: Pave Gregor XIII
 23. november: Thomas Tallis, engelsk komponist
 27. desember: Pierre de Ronsard, fransk diktar
 Taqi al-Din, egyptisk oppfinnar
Uriel Acosta

Uriel Acosta () var ein portugisisk filosof av jødisk opphav.

Acosta vart fødd i Oporto i Portugal i 1585 som Gabriel da Costa. Familien hans var jødisk, men hadde konvertert til katolisismen. Uriel Acosta overtydde familien til å gå attende til jødedommen, og dei måtte flytte til Amsterdam. På grunn av sin heretiske filosofi vart han (som òg Baruch Spinoza) bannlyst av den jødiske meinigheita. Etter ein svært audmjukande seremoni da han søkte forsoning med meinigheita att, tok han livet av seg i 1640.

Kjelder

Acosta, Uriel
Acosta, Uriel
Acosta, Uriel
Acosta, Uriel
Acosta, Uriel
Acosta, Uriel
Fødde i 1580-åra
Døde i 1640
1584

1584 (romartal MDLXXXIV) var eit skotår som byrja på ein sundag i den gregorianske kalenderen og eit skotår som byrja på ein onsdag i ppden julianske kalenderen]].

Hendingar

Utlandet

Noreg

Fødde

Døde 

 4. januar: Tobias Stimmer, sveitsisk målar
 28. mars: Tsar Ivan den skrekkelege
1583

1583 (romartal MDLXXXIII)

Hendingar

Utlandet

Noreg

Fødde 
 10. april, Hugo Grotius, nederlandsk filosof, jurist og teolog
 16. juni: Axel Oxenstierna, svensk statsmann og greve

Døde 

 18. mars: Magnus av Øsel, dansk-estisk fyrste
1582

1582 (romartal MDLXXXII)

Hendingar

Utlandet 

 15. januar: Russland overlet Estland og Livland til Polen.
 24. februar: Pave Gregor XIII innførte den gregorianske kalenderen. Italia, Polen, Portugal og Spania innførte kalenderen ved å hoppa direkte frå 4. oktober til 10. oktober.
 Jesuitten Matteo Ricci blei sloppen inn i Kina.

Noreg 
 19. juni: Ei forordning innført av Frederik II av Danmark slo mellom anna fast at den einaste gyldige form for ekteskap var vigsel i kyrkja.

Fødde 
 Dronning Nzinga av Angola

Døde 

 21. juni: Oda Nobunaga, japansk krigsherre
1581

1581 (romartal MDLXXXI)

Hendingar

Utlandet 
 16. januar: Katolisisme i Storbritannia. Det engelske parlamentet gjorde det ulovleg å vera katolikk i England.
 14. april: Francis Drake blei slått til ridder av dronning Elizabeth etter å ha fullført ei jordomsegling.
 26. juli: Dei nordlege Nederlanda sa seg sjølvstendige frå Spania og erklærte seg som ein republikk.
 1. september: Guru Ardjan Dev Dji blei innsett som den femte sikh-guruen.

 Russland innleia koloniseringa av Sibir.
 Finland blei eit storhertugdøme.

Noreg

Fødde 
 16. mars: Pieter Corneliszoon Hooft, nederlandsk historikar
 9. oktober: Claude Gaspard Bachet de Méziriac, fransk matematikar
 21. oktober: Domenico Zampieri, italiensk målar

 Juan Ruiz de Alarcón, meksikansk forfattar
 Gasparo Aselli, italiensk lege
 Sisto Badalocchio, italiensk kunstnar
 Edmund Gunter, engelsk matematikar

Døde 

 2. juni: James Douglas, fjerde earl av Morton, regent av Skottland
 11. juli: Peder Skram, dansk politikar og marineoffiser
 1. september: Guru Ram Das, den fjerde av dei ti sikh-guruane.
 30. september: Hubert Languet, fransk diplomat
 23. oktober: Michael Neander, tysk matematikar og astronom

 Christopher Bathory, prins av Transylvania
 Bernal Díaz del Castillo, spansk conquistador
 Guillaume Postel, fransk språkforskar
1580

1580 (romartal MDLXXX)

Hendingar

Utlandet

Noreg

Fødde

Døde 

 Inés de Suárez, spansk conquistador
1564

1564 (romartal MDLXIV) var eit skotår som byrja på ein laurdag i den julianske kalenderen.

Hendingar

Utlandet

Noreg

Fødde 

 6. februar: Christopher Marlowe, engelsk forfattar
 15. februar: Galileo Galilei, italiensk astronom, filosof og doktor
 9. mars: David Fabricius, frisisk astronom
 23. april: William Shakespeare, engelsk diktar og skodespelforfattar

Døde 

 18. februar: Michelangelo Buonarroti, italiensk arkitket og målar
 27. mai: Jean Calvin, sveitsisk kyrkjereformator
1579

1579 (romartal MDLXXIX) var eit normalår som byrja på ein torsdag i den julianske kalenderen.

Hendingar

Utlandet 
 25. januar: Dei sju nordlege provinsane i Nederlanda oppretta ein forsvarsunion i Utrecht. Dette var i røynda ei lausriving frå Spania, og kong Filip II svarte med å setja ein pris på hovud til Vilhelm I av Oranje.
 17. juni: Den engelske verdsomsiglaren Francis Drake gjekk i land i California og kravde det i namnet til dronning Elizabeth. Saman med kravet på Newfoundland gav dette grunnlaget for at England ville krevja alt land i Nord-Amerika, frå «hav til hav» – Stillehavet til Atlanteren.

Noreg

Fødde 
 1. august: Luís Vélez de Guevara, spansk forfattar
 11. november: Frans Snyders, flamsk målar

Døde 

 12. februar: Laurentius Petri Gothus, svensk erkebiskop og salmediktar.
 Mehmed Sokollu, storvesir for Süleyman den store og Selim II av osmanarriket
1578

1578 (romartal MDLXXVIII)

Hendingar

Utlandet

Noreg

Fødde 
 1. april: William Harvey, engelsk doktor, mest kjend som attoppdagaren av blodomløpet
 2. desember: Agostino Agazzari, italiensk komponist og musikkvitar

Døde 

 5. februar: Giovanni Battista Moroni, italiensk målar
 11. august: Pedro Nunes, spansk matematikar
1577

1577 (romartal MDLXXVII)

Hendingar

Utlandet 
 Francis Drake starta jordomseglinga si
 Ram Das grunnlegg Amritsar i Kashmir, og byen blir eit viktig senter for sikhane

Noreg

Fødde 
 12. april: Kristian IV av Danmark-Noreg
 28. juni: Peter Paul Rubens, flamsk kunstmålar
 25. november: Sjøhelten Piet Hein, nederlandsk marineoffiser

Døde 

 26. februar: Kong Erik XIV av Sverige 
 11. juni: Kong João III av Portugal
 19. november: Matsunaga Hisahide, japansk krigsherre
1576

1576 (romartal MDLXXVI)

Hendingar

Utlandet 
 Luanda i dagens Angola blir grunnlagd av portugisarane.

Noreg

Fødde

Døde 

 27. august: Tizian, italiensk målar
 21. september: Girolamo Cardano, italiensk matematikar

1576
1575

1575 (romartal MDLXXV) var eit normalår som byrja på ein laurdag i den julianske kalenderen.

Hendingar

Utlandet 
 16. desember: Eit jordskjelv råka Valdivia i Chile. Over 1 200 menneske døydde.

Noreg 
 Fem Gauldal-bønder vart avretta i Trondheim for oppreist mot lensherren Ludvik Munk.

Fødde 
 26. juni: Anna Kathrine av Brandenburg, dansk-norsk dronning

Døde 

 24. mars: Josef Karo, jødisk teolog og jurist
 9. april: Absalon Pedersson Beyer, norsk prest og historikar
 8. oktober: Jan Massijs, flamsk målar
 20. oktober: Cornelis Floris de Vriendt, nederlandsk arkitekt
 18. november: Erik Rosenkrantz, dansk lensherre

Kjelder
1574

1574 (romartal MDLXXIV)

Hendingar

Utlandet 
 30. august: Guru Ram Das blei innsett som den fjerde av dei ti sikh-guruane.

Noreg

Fødde

Døde 

 27. juni: Giorgio Vasari, italiensk målar og historikar
 1. september: Guru Amar Das, den tredje av dei ti sikh-guruane.
1573

1573 (romartal MDLXXIII)

Hendingar

Utlandet

Noreg

Fødde 
 Michelangelo Merisi da Caravaggio, italiensk kunstmålar

Døde
1572

1572 (romartal MDLXXII) var eit skotår som byrja på ein tysdag i den julianske kalenderen.

Hendingar

Utlandet

Noreg

Fødde 
 11. juni - Ben Jonson, engelsk forfattar og skodespelar
 John Donne, engelsk diktar

Døde 

 23. november: Agnolo Bronzino, italiensk målar
 22. desember: François Clouet, fransk målar
 Pierre de la Ramée, renessansehumanist, den første til å skilje mellom bokstavane I og J
I

I (i) er den niande bokstaven i det latinske og det greske alfabetet (I ι), og den 11. bokstaven i det ukrainske alfabetet. Det greske alfabetet overtok bokstaven frå fønikisk skrift. På semittisk heiter bokstaven jod. Grekarane gav han namnet iota og nytta han for vokalen i, medan han på semittisk er j, halvvokal (konsonantisk i). På latin vart han nytta både som i- og j-lyd. I dei siste tiåra fvt. og seinare nytta ein ein lang i-lyd eller ij-lyd ved å gjere streken i bokstaven ekstra lang. Frå 1100-talet vart det vanleg å sette ein tynn strek over bokstaven, og frå 1300-talet sette ein i staden ein prikk over for å skilje han ut. 

I runealfabetet er han den tredje runen i andre ætt. 

Bokstaven uttrykker ord på både norsk og engelsk: På norsk er dette ordet ein preposisjon, medan på engelsk er det det personlege pronomenet for første person, eintal, i subjektsform.

I kan stå for 

 det kjemiske symbolet for grunnstoffet jod
 talet 1 skrive med romartal
 nasjonalitetskjennemerke for bilar frå Italia
 på bilskilt frå Austerrike: Innsbruck
 på norske bilskilt før 1971: Aust-Agder fylke
 latinsk og romersk forkorting for imperator. På latinsk kan forkortinga òg tyde Julius, Junius, Juno, Jupiter med fleire. 

i er det matematiske symbolet for  √–1.

Kjelder

Det latinske alfabetet
1571

1571 (romartal MDLXXI)

Hendingar

Utlandet 
 11. januar: Adelen i Austerrike fekk religionsfridom.
 23. januar: Børsen i London, «Royal Exchange», blei opna.

 Tupac Amaru blei herskar over Inkariket. Han var den siste inkaen.
 Manila blei hovudstaden i den spanske kolonien Fillipinane.

Noreg

Fødde 

 27. januar: Abbas den store, sjah av Iran
 15. februar: Michael Praetorius, tysk komponist og musikkteoretikar
 27. desember: Johannes Kepler, tysk astronom
 Tirso de Molina, spansk forfattar

Døde 

 19. januar: Paris Bordone, italiensk målar
 7. oktober: Dorothea av Sachsen-Lauenburg, dansk dronning gift med Christian III av Danmark

 Titu Cusi, inkaherskar
1570

1570 (romartal MDLXX)

Hendingar

Utlandet 
 23. januar: Attentatet på den skotske regenten James Stewart førte Skottland inn i ein borgarkrig.
 25. februar: Pave Pius V bannlyste den protestantiske dronninga Elizabeth I av England med bullen Regnans in Excelsis.

 20. mai: Theatrum Orbis Terrarum, redigert av flamlendaren Abraham Ortelius, vart utgjeve. Med sine 53 kart var dette det første moderne atlaset.

Noreg

Fødde 
 13. april: Guy Fawkes, engelsk landsforrædar

Døde 

 23. januar: James Stewart, regent av Skottland (drepen)
 1. oktober: Frans Floris, flamsk målar
1569

1569 (romartal MDLXIX) var eit normalår som byrja på ein laurdag i den julianske kalenderen.

Hendingar

Utlandet 
 11. januar: Det første dokumenterte lotteriet vart halde i England.

Noreg

Fødde

Døde 

 5. september: Pieter Bruegel den eldre, flamsk kunstmålar
 12. desember: Metropolitt Filip II
1568

1568 (romartal MDLXVIII)

Hendingar

Utlandet 
 Eit sosialt opprør i kongeriket Kongo går ut over den styrande eliten og portugisarane, mange vart drepne.

Noreg

Fødde 
 11. februar - Honore d'Urfe, fransk forfattar

Døde 

1568
1567

1567 (romartal MDLXVII) var eit normalår som byrja på ein onsdag i den julianske kalenderen.

Hendingar

Utlandet 
 13. juli: Erik XIV gifta seg i løyndom med Karin Månsdotter.

Noreg 
 Svenske troppar brann ned Hamar domkyrkje.
 Fredrikstad blei ny by i Noreg med namn etter kong Fredrik II.

Fødde 
 15. mai: Claudio Monteverdi, italiensk komponist
 21. august: Frans av Sales, fransk teolog

Døde 

 23. januar: Keisar Jiajing av Ming-Kina
 10. februar: Henry Stuart, lord Darnley, andre ektemaken til Maria Stuart
 19. april: Michael Stifel