alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Kryogenium

Kryogenium (gresk cryos, tyder «kald», og genesis, som tyder «fødsel») er den andre geologiske perioden i neoproterozoikum. Han varte i perioden som byrja for 850 millionar år sidan og enda for 635 millionar år sidan. Før kryogenium kom tonium og etter denne perioden kom ediacara. Sturti- og Marino-istida, som var dei mest omfattande istidene ein kjenner til og som kan ha dekt heile planten, oppstod i denne perioden. Desse hendingane, som stundom vert kalla «snøballjorda» er omdiskuterte, og forskarane er ueinige om isen under desse istidene verkeleg dekte heile jorda eller om dei var meir lokale. 

Perioden er ikkje internasjonale anerkjend enno, som mange andre geologiske tidsperiodar er. Perioden er berre definert ut frå dateringar av berglag og ikkje observerte og dokumentert systematiske hendingar globalt. Dette er problematisk sidan datering av stein varierer og at det kan gjerast feil i laboratoria. Til dømes er ikkje perioden kambrium definert ut frå berglag som er yngre enn ein viss alder ( millionar år sidan), men ved sporfossil av Phycodes pedum verda over. Dette betyr at bergartar kan vert gjenkjent som kambriske i felten og det krev ikkje vidare testing i laboratorium for finne kva periode dei høyrer til. Enno er ein ikkje einige om kva global hending som er passande til å markere starten på kryogenium og starten er berre omtrentleg sett til 850 millionar år sidan. 

Namnet refererer til det svært kalde globale klimaet som var i perioden, og isbreavleiringar indikerer at jorda opplevde dei mest omfattande istidene nokon gong i denne perioden. Isbreane dekte enorme område og kan ha nådd heilt til ekvator. Vanlegvis deler ein perioden inn i to istider. Den sturtiske istida som varte frå om lag 750 millionar år sidan til 700 millionar år sidan, og Marino/Varanger-istida som enda for om lag 635 millionar år sidan. Avleiringar av glasial tillitt er funne på stader som låg ved låge breiddegrader under kryogenium, og dette har ført til hypotesen om djupfryste hav og «snøballjorda».

Under kryogenium braut superkontinentet Rodinia opp og eit anna superkontinent, Pannotia, byrja å ta form.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Stenian» frå , den 18. august 2008. 
  oppgav desse kjeldene: 
 
 
 

Geologiske tidsperiodar
Glasiologi
Proterozoikum
Pannotia

Pannotia er eit hypotetisk superkontinent som eksisterte frå rundt 600 millionar år sidan til slutten av prekambrium for om lag 540 millionar år sidan. Det vert òg kalla Vendia.

Danning 
For om lag 750 millionar år sidan braut det førre superkontinentet Rodinia opp i tre kontinent, Proto-Laurasia (som braut saman og seinare kom saman att som Laurasia), dei kontinentale kratonane Kongo, og Proto-Gondwana (heile Gondwana bortsett frå Kongo-kratonen og Atlantica).

Proto-Laurasia roterte sørover mot Sørpolen. Proto-Gondwana roterte andre vegen. Kongo-kratonen kom mellom Proto-Gondwana og Proto-Laurasia for om lag 600 Ma. Dette danna Pannotia. Med så mykje landmassar rundt polane er det spor som tyder på at det var meir isbredanning i denne tida enn nokon annan gong i historia.

Geografi og levetid 
Pannotia var forma som ein V som peika nordaustover. Inne i denne V-en var eit hav som opna seg opp då Rodinia braut saman. Dette havet vert kalla Panthalassa, eit hav som vart det tidlege Stillehavet. Det var ein midtoseanisk rygg i midten av havet. Utanfor V-en vart eit enormt hav kalla Det panafrikanske havet, som kan ha lege omkring heile Pannotia, som Panthalassa seinare skulle gjere. 

Pannotia varte relativ kort tid. Kollisjonane som danna Pannotia berre streifa kvarandre og kontinenta som utgjorde Pannotia hadde alt aktiv riftdanning. For om lag 540 millionar år sidan, eller berre om lag 60 millionar år etter at kontinentet vart danna, braut Pannotia opp i fire kontinent: Laurentia, Baltica, Sibir og Gondwana. Seinare ville desse landmassane slå seg saman att og danne Pangaea.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Pannotia» frå , den 19. august 2008. 
 oppgav desse kjeldene:

Platetektonikk
Superkontinent
Proterozoikum
Panthalassa

Panthalassa (gresk og tyder «allhavet») var eit enormt verdshav som låg omkring superkontinentet Pangaea i dei geologiske æraene paleozoikum og tidleg mesozoikum. Det bestod av Stillehavet i vest og nord og Tethyshavet i søraust. Det vart seinare Stillehavet etter at Tethyshavet vart lukka og Pangea braut opp i mindre bitar, som danna Atlanterhavet, Nordishavet og Indiahavet. Panthalassa vert stundom kalla Paleo-Stillehavet («gamle Stillehavet»), sidan det var ein forgjengar for Stillhavet. 

I kartet til høgre gjekk ekvator om lag over der Spania, Marokko (Casablanca) og Boston møtte kvarandre. Sør for denne linja var landmassen Gondwana og landmassen i nord var Laurasia.

Danning 
For 900 millionar år sidan danna det seg eit trippelpunkt då superkontinentet Rodinia startar å rive seg sundt. Mellom om lag 800 og 700 millionar år sidan delte det seg i to. Dette var ein av dei viktigaste riftdanningane i historia fordi det opna Panthalassa vest for Laurentia, eit kontinent som vart Nord-Amerika. Verdshavet Mirovia, eit hav som låg omkring Rodinia, starta å krympe fordi Det panafrikanske havet og Panthalassa ekspanderte. Mellom 650 og 550 millionar år sidan danna eit anna superkontinent seg, Pannotia, som var forma som ein V. Inne i V-en låg Panthalassa og utanfor låg Det panafrikanske havet og restar av Mirovia. 

Det meste av havbasseng og havbotn av Panthalassa har i dag hamna under den nordamerikanske og den eurasiatiske plata. Restar av Panthalassa-plata kan i dag vere Juan de Fuca-plata, Gorda-plata, Cocos-plata og Nazca-plata. Alle desse fire var ein del av Farallon-plata. Stillehavet utvikla seg frå Panthalassa etter at Pangaea, som tyder «heile jorda», braut opp i mindre kontinent.

Sjå òg 
 Pangaea

Bakgrunnsstoff 
 Paleomap

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Panthalassa» frå , den 19. august 2008. 
 

Platetektonikk
Historiske hav
Paleozoikum
Mesozoikum
Silke

Silke er ein naturleg proteinfiber som kjem frå kokongen til silkeormen, ein sommarfugl som lever på morbærblad. Fiberen blir brukt til å laga tynn, skinande tråd og klede. Materialet er luksuriøst og har i lang tid vore ei ettertrakta handelsvare.

Historie 

Framstillinga av silke blei utvikla i Kina, kanskje så tidleg som 6000 f.Kr og heilt sikkert 3000 f.Kr. Soger fortel at keisarinna Xi Ling Shi gjorde oppdaginga, noko som kan vera ein forklaringshistorie på at det opphavleg var keisaren som bar silkeklede. Med tida spreidde bruken seg til andre samfunnslag i Kina og til andre delar av Asia. Handel med det ettertrakta stoffet gjekk føre seg langs Silkevegen, ei rekke karavanerute mellom Kina, India, Midtausten og Europa.

Kina heldt lenge framstillingsmåten løynd, men rundt 300 f.Kr. kom kunna til Korea, og rundt 550 klarte kristne munkar å smugla levande pupper til Byzantium. Her sette ein straks i gang silkeproduksjon, men stadig som eit statsmonopol. I løpet av mellomalderen spreidde produksjonen seg til fleire land, og seinare har land som India, Italia og USA produsert mykje silke.

Under andre verdskrigen var det mangel på silke til føremål som framstilling av fallsjermar, og ein leita etter alternativ. Det førte til oppfinninga av erstatningsstoff som nylon.

Framstilling 
Vanleg silke blir framstilt av silkeormar som et morbærblad. Dei pupper seg i kokongar som er rundt 4 cm lange, laga av tynn tråd på rundt 1 km. Puppene blir typisk kokte i vatn for å drepa larvane, men ein kan også klippa opp kokongen uten å skada larven og slik få «vegetarisk» silke, noko som gjev kortare trådar. Ein hesper så opp trådane, vanlegvis 10-15 trådar saman. Etter hespinga koker ein av proteinet sericin som klistrar saman trådane.

Villsilke blir laga av andre larvar som lever vilt. Dei et ulike typar mat som kan gjera silken alt frå kvit til mørkegrå, beige eller gul. Ein kan ikkje koka sericinet av denne silken, og tråden blir derfor grovare og meir ujamn enn morbærsilken.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Silke» frå , og «Silke» frå  den 19. august 2008. 
 

 
Naturstoff
Dyreprodukt
Det panafrikanske havet

Det panafrikanske havet var eit mogeleg hav som låg omkring superkontinentet Pannotia. Havet kan ha eksistert i tida før superkontinetet Rodinia braut opp. Havet forsvann i byrjinga av fanerozoikum då Panthalassa ekspanderte og til slutt erstatta det.

Sjå òg 
 Mirovia

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Pan-African Ocean» frå , den 19. august 2008. 
 

Historiske hav
Proterozoikum
Lin

Lin (Linum usitatissimum) er ein eittårig planteart i linslekta (Linum). Lin har vore dyrka av menneske i over 10 000 år og brukt til å framstilla tøy og fiber, linolje og til matlaging.

Skildring 

Lin er ein spinkel eittårig plante. Stenglane er tynne og elastiske. Blada er spreidde, heilranda og elliptiske. Over- og undersidene er einsarta grågrøne. Blomane er regelmessige og har ein klar blåfarge. Dei sit øvst på stengelen. Fruktene er kapslar med fem blanke frø. Frøa spirer lett på eigna stader.

Rotnettet er fint forgreina og går djupt. Planten er rik på lange fiber, og frøa har eit lag av slimstoff som gjer dei eigna som eit mildt avføringsmiddel. Planten gjev jordtrøyttleik etter berre eit år. Ved dyrking av lin i stor stil får ein ofte problem med snylteplanten linsilke (Cuscuta epilinum), som utkonkurrerer og skuggar for store areal med lin.

Heimstad 

Av dei ville linartane finst det fleire artar på eit område som strekker seg frå Kanariøyane og til Noreg. Vanleg lin stammar frå toårig lin (Linum bienne), som voks i fjellskogar i det noverande Kurdistan, der ulike artar av eik var dominerande, og der forfedrane til kveite, bygg, erter, linser og kikerter voks i skogbotnen.

I Noreg finst berre ein art, Linum usitatissimum.

Historie 
 
Lin blei dyrka eller samla allereie i yngre steinalder, truleg for å bruka frøa. I Egypt nytta ein dei fine fibrane i planten til å laga klede. Det er funne lin i dei aller eldste faraogravene som er over 5  000 år gamle. Det vovne linet som omgjev mumiane har vore av beste kvalitet.

Lin blei dyrka i Noreg i yngre bronsealder, men blei vanlegare utover i eldre jernalder. Lin er omtalt i Edda og er blitt tillagt religiøs tyding knytt til urgamle indoeuropeiske offerskikkar. I Flateyjarbók er Olav den heilage med følgje på besøk på ein gard, og blir presentert for eit heilagt hestelem kalla Volse som er blitt preparert med lauk og linfrø. Formularen lin ok lauk, «lin og lauk», er gammal, og finst mellom anna som inskripsjonen linalaukaR på ein liten beinkniv som er funne i ei kvinnegrav i Fløksand. Både lin og lauk blei oppfatta som sterke fruktbarheitssymbol, kalla for kvinnesæd. «Å gå under linet» tydde å gifta seg. Frøya, den norrøne grødegudinna, hadde tilnamnet Hørn, gudinne for linhausten.

I den tida då ein måtte vera sjølvforsynt var lindyrking vanleg i Noreg og elles nord i Europa. Etter at treskemaskinen for bomull blei oppfunnen i 1792 døydde interessa for lindyrking i stor grad ut ettersom linet i stor grad blei erstatta av amerikansk bomull.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Lin» frå , den 19. august 2008.

Bakgrunnsstoff 

 Norges linforening 

Kulturplantar frå Asia
Oljeplantar
Fiberplantar
Linfamilien
Naturstoff
Ediacara

Ediacara er den siste geologiske perioden i neoproterozoikum. Han er kalla opp etter Ediacara Hills i Sør-Australia) og er perioden som kjem før kambrium i paleozoikum. Perioden vart offisielt godkjend i mars 2004 av International Union of Geological Sciences (IUGS) og vart den første nye geologiske perioden som vart erklært på 120 år. Typesnittet er i Flinders Ranges i Sør-Australia og han overlappar, men er kortare enn den tidlegare venedium-perioden som var eit namn som tidlegare var føreslått i Russland.

Starten på edicara 
Sjølv om ein i edicara finn nokre fossil av blautdyr er han uvanleg samanlikna med seinare periodar fordi byrjinga ikkje er definert ut frå endringar i fossilregisteret. I staden for er byrjinga definert som starten på eit kjemisk forskjellig karbonatlag kalla ein kappekarbonat, fordi det ligg over isbreavleiringar og indikerer ei brå klimaendring mot slutten av ei istid. Dette leiet er kjenneteikna av særs lite 13C og vert av fleire forskarar rekna som globalt omfattande, men dette er omdiskutert.

Datering 
Det har ikkje vore mogeleg å datere typesnittet frå edicara i Sør-Australia. Derfor er tidsperioden som edicara omfatta, frå 635 til 532 millionar år sidan, basert på korrelasjonar til andre land, der datering har vore mogeleg. Starttidspunktet er for om lag 635 millionar år sidan og er basert på U-Pb (uran-bly) isokrondatering frå Namibia. Ved å nytte dette starttidspunktet for edicara meiner ein at individuelle kappekarbonat er lagt ned samstundes verda over og at det riktige kappekarbonatlaget har vorte samsvart mellom Australia og Namibia. Dette er omstridd fordi ein alder på om lag 580 millionar år er funne i glasiale bergartar på Tasmania, som forskarar forsøksvis samsvarar med dei like under bergartane frå ediacara i Flinders Ranges. Sluttidspunktet for perioden er sett til starten av kambrium.

Biota 

Ein har lite dyrefossil frå denne periode, kanskje fordi dyr på denne tida ikkje hadde utvikla harde ytre enno og at det derfor var vanskeleg å få danna fossil. Den edicariske biotaen inkluderer nokre av dei eldste sikre fleircella organismane med vev og dei vanlegaste typane liknar markar, bregner, diskar og immobile poser. Dei liknar lite på moderne livsformer og forholdet til sjølv livsformene som oppstod under den kambriske eksplosjonen er vanskeleg å sjå. Meir enn 100 slekter har vorte skildra og av dei ein kjenner til finn ein arkarua, charnia, dickinsonia, ediacaria, marywadea, onega, pteridinium og yorgia.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Ediacaran» frå , den 19. august 2008. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff 
 Ediacarisk fauna

Geologiske tidsperiodar
Proterozoikum
Attia Hosain

Attia Hosain () var ein britisk-indisk forfattar, programleiar og kvinneforkjempar. Verka hennar er blitt prisa for det lyriske språket samstundes som det har eit samfunnsperspektiv. Hosain har hatt stor innverknad på indisk-engelsk dikting.

Liv 
Attia Hosain var fødd i Lucknow (i noverande Uttar Pradesh) i Britisk India. Ho var dotter av Sheikh Shahid Husain Kidwai og Nisar Fatima, begge av taluqdar-, eller fornemt, opphav. Hosain blei først undervist av ei engelsk guvernante før ho gjekk på jenteskulen La Martiniere og seinare Isabella Thoburn College, der ho blei den første jenta frå ein taluqdar-familie til å gå ut i 1933. Same året blei ho gift med søskenbarnet Ali Bahadur Haibullah. Dagen etter vigselen tok Hosain opptaksamen til Universitetet i Lucknow, og byrja seinare som student der. Ho studerte seinare ved . Attia Hosain flytta med diplomatmannen til Storbritannia i 1947. Då Haibullah valde å emigrera til Pakistan, nekta Hosain å velja bort India som heimland, og blei verande i London med dei to ungane deira. Ho fekk arbeid hjå BBC som programleiar for eit populært radioprogram for kvinner. 

Hosain voks opp med ei blanding av aristokratiske muslimske ideal og ei liberal engelsk utdanning. I tillegg til engelsk og morsmålet urdu studerte ho også persisk og arabisk. Etter at faren døydde like før Attia var 11, tok mora over styret av dei store eigedomane deira, ei svært uvanleg handling for ei kvinne i hennar stilling. Nisar Fatima heldt likevel parda (avsondring frå omverda), men let dei tre døtrene sine få meir fridom. Liknande motsetningar er skildra i romanen Sunlight on a Broken Column, om ei jente som veks opp i ein zenana (kvinnedelen av eit herskapshus) samstundes som ho får ei moderne utdanning. Romanen tek også opp dilemmaet til indiske muslimar i samband med opprettinga av Pakistan. I novellesamlinga Phoenix Fled fokuserte Hosain meir på underklassen og bondestanden.

Fondet Attia Hosain Trust blei sett opp ved Newnham College i Cambridge for å fremja samarbeid i Sør-Asia.

Forfattaren Kamila Shamsie er grandniese av Attia Hosain.

Verkliste 
Ufullstendig
 Phoenix Fled, Chatto & Windus, 1953
 Sunlight on a Broken Column, Chatto & Windus, 1961
 Cooking the Indian Way, 1967

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Attia Hosain» frå , den 19. august 2008. 
 A Meeting with Attia Hosain av Uma Parameswaran
 "Hosain, Attia" i The Oxford Companion to Twentieth-Century Literature in English av Jenny Stringer. Oxford University Press, 1996. Oxford Reference Online.

Fotnotar

Bakgrunnsstoff 
 Attia Hosain ved harappa.com med intervju (tekst og lyd)
 Attia Hosain i Literary Encyclopedia
 A MODEL OF A WOMAN: ATTIA HOSAIN,  Asian Culture Vulture
 Celebrating Attia Hosain 1913-1998, Wasafiri Magazine

Indiske forfattarar
Britiske forfattarar
Engelskspråklege forfattarar
Kvinnelege forfattarar frå 1900-talet
Folk frå Britisk India
Folk frå Lucknow
Fanerozoikum

Fanerozoikum er eonet som vi no er inne i og tidsperioden då det meste av dyrelivet har eksistert. Perioden dekkjer om lag dei siste 545 millionar åra og strekkjer seg tilbake til då dei første dyra med hardt ytre dukka opp. Namnet kjem frå gresk og tyder «synleg liv» og viser til dei mange organismane som dukka opp i den kambriske eksplosjonen. Tida før fanerozoikum vert ofte kalla prekambrium (i dag delt inn i hadeikum, arkeikum og proterozoikum). Den nøyaktige grensa mellom fanerozoikum og proterozoikum er noko usikker. På 1800-talet vart grensa sett til dei første talrike fossila av fleircella dyr dukka opp. Sidan 1950-talet har derimot fleire hundre taksa frå proterozoikum vorte identifisert. Dei fleste geologar og paleontologar set vanlegvis grensa mellom proterozoikum og fanerozoikum til den klassiske grensa då dei første trilobittane og archaeocyathane dukka opp, ved tida då dei første komplekse mattunnelane dukka opp, kalla Trichophycus pedum, eller då dei første gruppene av små, generelt ikkje-leddelte, pansra dyr kalla småskjellfaunaen. Dei tre grensene ligg eit par millionar år frå kvarandre. 

Fanerozoikum er delt inn i tre geologiske æraer: paleozoikum, mesozoikum og kenozoikum. I eldre litteratur vert uttrykket fanerozoikum hovudsakleg nytta som for tidsperioden som paleontologar er interessert i, men denne bruken av uttrykket ser ut til å ha falle bort i moderne litteratur. 

Tidsspennet til fanerozoikum inneheld den raske utviklinga av mange dyrerekker, evolusjonen til desse rekkene til forskjellig utforming, dei første plantene på jordoverflata, utviklinga av komplekse planter, dei første fiskane, dei første landdyra og utviklinga av det moderne dyrelivet. I løpet av denne perioden har kontinenta flytta på seg og danna etter kvart superkontinentet Pangea, som så delte seg opp i dei noverande kontinenta.

Sjå òg 
 Geologisk tidsskala
 Paleoklimatologi
 Platetektonikk

Bakgrunnsstoff

References 
 Denne artikkelen bygger på «Phanerozoic» frå , den 19. august 2008. 
  oppgav desse kjeldene: 
 
 
 

Geologiske tidsperiodar
Den kambriske eksplosjonen

Den kambriske eksplosjonen er namnet på ein periode då dei fleste komplekse organismar brått dukka opp for rundt 530 millionar år sidan. Bevis for dette er dei mange fossila som er funne i berglag frå denne tida. I tillegg oppstod det eit stort mangfald av andre organismar. Før om lag 580 millionar år sidan var dei fleste organismane enkle og består av individuelle celler som stundom organiserte seg i koloniar. I løpet av dei neste 70-80 millionar åra auka evolusjonen kraftig.  og det biologiske mangfaldet byrja å likne det ein ser i dag.

Den kambriske eksplosjonen har ført til omfattande vitskapleg debatt. Den brå førekomsten av fossil i berglaga vart oppdaga på midten av 1800-talet, og Charles Darwin såg på dette som eit av hovudargumenta mot evolusjonsteorien hans om naturleg utval.

Den kambriske eksplosjonen var i lang tid ei gåte som baserte seg på tre forhold: om den raske auken i mangfaldet av komplekse organismar verkeleg skjedde over så kort tid, kva som kunne skape ei slik rask utvikling, og kva det ville sei om opphavet og evolusjonen til dyra. Svara er vanskeleg å finne på grunn av få spor som hovudsakleg baserer seg på mangelfulle fossil og kjemiske spor frå kambriske bergartar.

Fotnotar

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Cambrian explosion» frå , den 19. august 2008. 
 oppgav desse kjeldene:

Paleontologi
Kambrium
Fossil
Uløyste problem i biologien
Pangea

Pangea, Pangaea eller Pangæa (frå gresk παν, pan, som tyder «heile», og Γαῖα, Gaea, som tyder «jorda») var eit superkontinent som eksisterte i paleozoikum og mesozoikum for om lag 250 millionar år sidan, før dei forskjellige landmassane braut opp og danna dagens kontinent.

Kontinentaldriftteorien 
Teorien om Pangea vart sett fram geofysikaren Alfred Wegener i 1912, der han hevda at kontinenta heilt fram til triasperioden (om lag 200 mill. år sidan) utgjorde ein enkel landmasse, eit superkontinent, som han gav namnet Pangæa. Dette vart splitta opp i fleire landmassar som dreiv frå kvarandre. Teorien bygde på likskapar i dei forskjellige verdsdelane, kystlinje som passa i saman på begge sider av Atlanterhavet, like fossile dyr og planter og like bergartar dukka opp på begge sider av hava. Teorien vart avvist av dei fleste forskarar på den tida fordi han ikkje forklarte korleis slik kontinentaldrift føregjekk. 

Forklaringa på kontidentaldrifta vart funne i 1960-åra etter omfattande forsking av havbotn, jf. platetektonikk og havbotnspreiing.

Paleogeografi 
Pangea, som låg langt sør då vår tids store kolførekomstar vart danna i tropane, byrja å sprekke opp i permtida, samstundes som delar flytta seg nordover. I juratida byrja Sør-Amerika å drive vekk frå Afrika. I krittida løyste India, Australia og Antarktis seg ut frå austsida av det noverande Afrika. 

I byrjinga av tertiærtida opna Nord-Atlanteren seg, då Nord-Amerika dreiv bort frå Vest-Europa og Grønland dreiv bort frå Noreg, og samstundes skilde Australia og Antarktis lag. Raudehavet opna seg for 30 millionar år sidan, og Island byrja å vekse «over skrevs» på den midtatlantiske ryggen for 20 millionar år sidan. Nord-Amerika og Europa fjernar seg framleis frå kvarandre, slik at Atlanterhavet stadig vert breiare, om lag 2 cm i året. Raudehavet vert tolka som eit byrjande verdshav.

Pangea oppstod ved ei samanføying av eit nordleg superkontinent, Laurasia, og eit sørleg, Gondwana. Pangea var omgjeve av urhavet Panthalassa. Kontinenta slik vi kjenner dei i dag oppstod ved fragmenteringa av Pangea, som byrja i jura.

Bakgrunnsstoff 

 USGS oversyn
 Tektoniske krefter
 Kart over Pangea i trias på Paleomaps

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Pangea» frå , og «Pangaea» frå  den 19. august 2008. 
 

Historiske kontinent
Karbontida
Permtida
Trias
Juratida
Platetektonikk
Superkontinent