alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Grøn sosialisme

Nemninga grøn sosialisme blir bruka av og om demokratiske sosialistar som òg er opptekne av økologi, altså miljømedviten  venstresosialisme. 

Rundt 1970 var Ottar Brox og Hartvig Sætra sentrale i å leggje det teoretiske grunnlaget for ein grøn sosialisme i Noreg. Sætra si bok Populismen i norsk sosialisme i 1971, var særs viktig i denne samanhengen. Boka kom ut med ny tittel Den økopolitiske sosialismen frå 1973. Ho er komen i fleire opplag sidan. Hovudinnhaldet her kom til å få svært stor innverknad i Sosialistisk Venstreparti.

Nemninga er òg blitt bruka om venstresida i Senterpartiet. I 1971 gav stortingsrepresentant Bjørn Unneberg ut boka Grønn sosialisme for utkantproletarer. Noen folkelige grunntanker om frihet, likhet og brorskap i vår tid. Delar av denne linja har overlevd i partiet heilt fram til i dag, og er kanskje ein av grunnane til at partiet deltek i eit regjeringssamarbeid med SV og Arbeidarpartiet.

Somtid blir nemninga raud-grøn bruka om denne politiske retninga, som ein altså finn i SV og delar av Senterpartiet, men raud-grøn er også bruka i ei anna meining no for tida, om alliansar mellom «raude» og «grøne» parti, som det nemnde regjeringssamarbeidet.

Døme på grøne sosialistparti er dei nordiske venstrepartia i Nordic Green Left Alliance, mellom dei norske SV. 

SV viser sin grøne sosialisme symbolsk i partilogoen, som har ein raud S og ein grøn V forma som ei plante. 

SV oppstod i opposisjon til det dei meinte var det etablerte Arbeidarpartiet sin pro-kapitalistiske, teknokratiske og sentralistiske kurs, i tillegg til utanrikspolitisk usemje, mellom anna om EU og NATO. 

SV meiner seg såleis å vere både raudare og grønare enn Arbeidarpartiet. Sjølv om partia no også samarbeider, er det visse motsetningar mellom dei i til dømes energi- og miljøpolitikken. SV fekk gjennom i regjeringserklæringa at det ikkje skal gjevast fleire konsesjonar til gasskraftverk utan CO2-handtering.

Sosialisme
Sosialistisk Venstreparti
Politiske ideologiar
Politiske teoriar
Politiske rørsler
Økonomiske ideologiar
Miljøvern
Marxisme
Grøn politikk
Farmand

Farmand - Norsk Forretningsblad for Næringslivets frihet vart utgjeve frå 1891 til 1989.
Verdsdel

Verdsdelar er store geografiske område jorda blir delt inn i. Dei baserer seg på dei ulike kontinenta og verdshava som skil dei, men òg på tradisjonelle verdsinndelingar bestemt av historie og kultur.

Europa er til dømes ein verdsdel fordi han tradisjonelt er blitt oppfatta slik. Europearane har sett på seg sjølve som meir eller mindre eitt folk med ei felles kulturarv. Afrika har ingen slik tradisjon for å oppfatta seg som ein eigen verdsdel, kystområda har tvert imot tettast samband med områda på andre sida av havet. Fordi det er eit eige kontinent blir Afrika likevel rekna som éin verdsdel.

Vanlegvis deler ein landmassane på jorda inn i fem eller sju verdsdelar:

Fem verdsdelar:
Asia
Afrika
Amerika
Oseania (tidlegare Australia)
Europa

Sju verdsdelar:
Asia
Afrika
Europa
Nord-Amerika
Sør-Amerika
Oseania
Antarktis

Arktis er ikkje ein verdsdel fordi det berre finst drivis, ikkje land, rundt Nordpolen.

Kart

Kjelder
Sjoḥét

Ein sjoḥét (hebraisk שׁוֹחֵט [šōḥēṭ]) er ein slaktar som er spesialutdanna i halakhá (jødisk religiøs lov) og som dermed er kvalifisert til å utføre sjeḥitá (schächting, slakting utført etter jødisk lov).

Sjå òg 
 Sjeḥitá
 Slaktar

Halakhá
Jødisk mat
Slakting
Vestmannen

Vestmannen var eit kultur- og målpolitisk blad, redigert på høgnorsk. Bladet er gjeve ut frå 1985, og kom fram til år 2002 ut med 10 nummer i året. Frå 2002 av kjem bladet ut med seks nummer for året, og seinare endå meir sporadisk fram til den siste utgåva som kom hausten 2009. Utgjevaren var Vestmannalaget i Bergen og den siste bladstyraren Kjell Kjerland.

Historie 
Vestmannen vart grunnlagd av Jostein Krokvik i 1985. Krokvik var bladstyrar fram til 2000 då han fekk avløysing av Lars Bjarne Marøy. Ved tusenårsskiftet braut det ut ein hardsett strid i Vestmannalaget som byrja med at Lars Bjarne Marøy vart avsett som formann i Vestmannalaget og deretter som bladstyrar for Vestmannen. Grunngjevinga styret kom med for å avsetja Marøy var mellom anna at den tidlegare formannen Ludvig Jerdal hadde kritisert bladet for å vera for lite fokusert på det indre livet i Vestmannalaget.

Etter at Marøy var avsett, vart utgjevingsruta kutta ned frå 10 nummer i året til seks nummer årleg og Krokvik sett inn att som bladstyrar. Avsetjinga av Marøy førte til ei varig kløyving i høgnorskrørsla der tidlegare skribentar og medarbeidarar i Vestmannen braut ut og gjorde opptak til det målpolitiske tidsskriftet Målmannen.

Kjelder 

 Bladsoga åt Vestmannen. Skrive av redaktør Lars Bjarne Marøy i år 2000.

Bakgrunnsstoff 
 Bladsoga åt Vestmannen. Skrive av redaktør Lars Bjarne Marøy i år 2000.

Vestmannalaget
Nynorsk
Høgnorsk
Språktidsskrift
Norske tidsskrift
Skipingar i 1984
Kultur i Bergen
Norskspråklege tidsskrift
Svensk krona

Svensk krona er valutaen i Sverige. 1 svensk krona = 100 öre. Valutakoden er SEK.

Pengesetlane finst i fylgjande valørar med motiv av:
 20 kr, Selma Lagerlöf
 50 kr, Jenny Lind
 100 kr, Carl von Linné 
 500 kr, Karl XI og Christopher Polhem 
 1 000 kr, Gustav Vasa

Myntane finst i fylgjande valørar:
 50 öre
 1 kr
 5 kr
 10 kr

Historie:

I oktober 2015 utgis det nye mynter og sedler i Sverige.

Følgende endringer blir gjennomført:

- Det kommer nytt design på 20-kroner-seddelen, - og 50-kroner-seddelen og 1000-kroner-seddelen.

- 200-kroners seddelen innføres

- Eldre Sedler for 20-kroner, - og 50 - kroner og 1000 - kroner blir ugyldige i omløp etter 30. juni 2016.

Også designet på 100-kroner-seddelen, - og 500-kroner-seddelen endres fra oktober 2015.

Gyldigheten til utgående utgaver av disse sedlene er satt til 30.juni 2017

I tillegg blir desigent på samtlige mynter untatt 10-krone-mynten endret.

I tillegg kommer 2-kronen tilbake.

For myntene er gyldigheten for utgående mynter satt til 30.juni 2017Krona, Svensk
Sverige
Fiji

Republikken Fijiøyane er ein øystat i Stillehavet, aust for Vanuatu, vest for Tonga og sør for Tuvalu.

Historie 
Dei fyrste innbyggjarane på Fiji kom frå Søraust-Asia lenge før øyane vart oppdaga av europeiske oppdagarar på 1700-talet. Øyane vart ein britisk koloni i 1874. I 1970 vart Fiji uavhengig.

Politikk 
Fiji sitt statsoverhovud er presidenten som er vald av Stammerådet i ein femårsperiode. Presidenten har for det meste berre ei seremoniell rolle, basert på det britiske systemet. Den utøvande makt ligg hjå regjeringa. Statsministeren er utpeika av presidenten, men må ha støtte frå Representantane sitt hus. Fiji sitt parlament består av to kammer, Representantane sitt hus og Senatet.

Geografi 
Fiji består av 322 øyar der ca. ein tredel er folkesette. Dei to største og viktigaste øyane er Viti Levu og Vanua Levu. Hovudstaden Suva ligg på Viti Levu der omtrent tre fjerdedelar av befolkninga bur. Andre viktige byar er Labasa, Lautoka, Nadi og Savusavu. Øyane er fjellrike med toppar opp til 1200 moh.

Klima 
Fiji har eit tropisk havklima der den søraustlege passatvinden verkar modererande på den fuktige varmen. Suva har ein middeltemperatur på 23 °C i juli og august og 27 °C i januar og mars. Årsmiddelnedbøren varierer på dei forskjellige øyane og er 1400 mm i vest til over 5000 mm i aust. Nedbøren er størst på kystane som ligg vendt mot passatvinden i søraust, medan dei nordvestleg delane av øyane ligg i regnskugge. Suva har 2975 mm nedbør i året. Mars er den våtaste månaden, medan juli er den tørraste. 

Fiji vert i snitt råka av 10-15 syklonar kvart tiår, men av desse er kanskje berre ein av orkanstyrke. Sidan 1985 har derimot orkanane kome oftare.

Lokale myndigheiter 
Fiji er inndelt i fire delar (område) som igjen er delt opp i provinsar. Områda har lita makt og er meir som ei samling av provinsar. Øya Rotuma som ligg 465 kilometer nord for Viti Levu har indre sjølvstyre, men blir offisielt rekna som ein del av det austre området av statistiske omsyn. Kommunar har vorte oppretta rundt Suva, Lautoka og ni andre landsbyar med byråd og borgarmeister.

Bakgrunnsstoff

Offisielle 
 Fiji si regjering
 Fiji sitt parlament
 Interaktive kart

Andre 
 Fiji on Traveljournals.net
 Fijimuseum
 Finding Fiji
 Brewer & Joske Sugar Mills Banknote Issues
 Map of Fiji
 Jane's Fiji Home Page
 The Fiji Times - Fiji News, Sport and Weather from Fiji's leading newspaper

Kjelde 

 
Melanesia
Land i Oseania
Tidlegare britiske koloniar
Øyar i Stillehavet
Helge Jordal

Helge Jordal () er ein bergensk skodespelar som er mest kjend for sine tolkingar av Jeppe på bjerget. Han har òg hatt roller i norske filmar som «Orions Belte».

Jordal er framleis aktiv på scena. Han spelar Jeronimus i Holbergs Maskerade haust- og vårsesong 2009-2010.

Prisar og utmerkingar 

Helge Jordal vann Amandaprisen i klassen beste mannlege hovudrolle i 1985 for rolla hans i Orions belte. I 2009 vann han òg Amandaprisen sin heiderspris saman med Kjersti Holmen og Sverre Anker Ousdal

Kong Harald V utnemnde den 8. juni 2006 Helge Jordal til riddar av Den Kongelege Norske St. Olavs Orden. Han fekk utmerknaden for den lange og omfattande skodespelarkarrieren hans. Sjølve overrekkinga fann stad 20. juni 2006 i Den Nationale Scene Jordal sin heimby, Bergen. 

Norske skodespelarar
Vinnarar av Amandaprisen
Folk frå Bergen
St. Olavs Orden
Exxon Mobil

Exxon Mobil Corporation eller ExxonMobil (NYSE: XOM), er eit internasjonalt oljeselskap med hovudkvarter i Irving i Texas i USA. Selskapet er nå eit av dei fire største på verdsbasis. I november 1999 fusjonerte dei tidlegare amerikanske oljeselskapa Exxon og Mobil. ExxonMobil er eit morselskap til ei rad Exxon, Mobil og Esso dotterselskap i verda. Konsernleiar i ExxonMobil er frå 2006 Rex Tillerson.

ExxonMobil i Noreg er representert ved dotterselskapa 
 Esso Norge AS, 
 ExxonMobil Exploration and Production Norway AS og 
 ExxonMobil Production Norway Inc

Oppgåvene er 
 Raffinering - ved raffineriet på Slagentangen utanfor Tønsberg
 Marknadsføring og distribusjon, frå kontoret i (Oslo)
 Leiting og utvinning av naturgass og råolje på norsk kontinentalsokkel. Hovudkontor for norsk offshore- verksemd ligg på Forus i Sandnes kommune
 Forvalting av selskapet sine rettar på norsk sokkel, forvalta av hovudkontoret på Forus i Sandnes

ExxonMobil er mellom dei tre største føretaka på den norske marknaden for oljeprodukt.

Raffineriet på Slagentangen har meir enn ein tredel av raffinerikapasiteten i landet og kan årleg handsama meir enn 40 millonar fat tilsvarande om lag 6,6 millionar Sm³ eller om lag 5,6 millionar tonn råolje. Til samanlikning vert kapasiteten ved raffineriet på Mongstad rekna å vera om lag 10 millionar tonn råolje for året.

ExxonMobil i Noreg har rettar i produksjonslisensar som gjev eigardelar av petroleumsutvinninga på 24 ulike felt på norsk sokkel. Selskapet sine største volumandelar av attverande olje ligg i Balderfeltet, Granefeltet, Snorrefeltet og Statfjordfeltet. Selskapet har operatøransvar på Balderfeltet. Det tidlegare Mobil i Noreg var kjend for å ha oppdaga og bygd ut Statfjordfeltet. Operatøransvaret for Statfjordfeltet vart overført til Statoil i 1987.

Andel av totale reservar på norsk sokkel er pr 1. januar 2005 107,6 millionar Sm³ olje og 98,4 mrd Sm³ gass. Delen tilsvarar 8,9 % av oljereservene og 3,7 % av gassreservane på sokkelen. ExxonMobil sin del av oljeproduksjonen på sokkelen var i 2004 om lag 15,6 millionar Sm³.

Alle tal for petroleumsreservar er i fylgje Oljedirektoratet.

Sjå òg 
 Petroleumsverksemd i Noreg

Bakgrunnsstoff 

 ExxonMobil i Noreg 
 Exxon Mobil Corporation, konsernet sin offisielle nettstad

Oljeselskap
Internasjonale føretak
Skipingar i 1999
Offshore

Sjå òg Offshoring, flytting av ei verksemd frå eit land til eit anna

Offshore er opphavleg eit engelsk adjektiv for om det å vera ute på sjøen eller til havs. Omgrepet vert mykje nytta i tilknyting til petroleumsrelatert verksemd til havs. Omgrepet er teke opp i norsk språk med tilsvarande tyding, sjølv om Norsk Språkråd har rådd til å bruka det norske alternativet utaskjers.  Omgrepet offshore finn ein ofte nytta i ymse samansettingar, til dømes:

 Offshore-teknologi (teknologi for petroleumsverksemda)
 Offshore-tilsette (tilsette i oljeindustrien som arbeider på innretningar utaskjærs)
 Offshore-drift (drift av utstyr i produksjonsprosessar utaskjærs)
 Offshore-industri (den delen av oljeindustrien som går føre seg utaskjærs)

Sjå òg 
 Fjernsynsserien Offshore - fjernsynsserie i 91 episodar send på NRK.
 Petroleum
 Oljefelt
 Stavanger offshore tekniske skole - teknisk skule i Stavanger
 Offshore Northern Seas (ONS) - internasjonal oljemesse i Stavanger
 History of the petroleum industry

Petroleum
Engelske ord og uttrykk

en:Offshoring
it:Offshore
nl:Offshore
Kinaskeistork

Kinaskeistork (Platalea minor) har det minste utbreiingsområdet av alle skeistorkar, og er den einaste av desse som vert sett på som truga. Den fyrste kinaskeistorken vart oppdaga og namngjeven i 1849. Han er knytt til kystområde i Aust-Asia, og det ser ut til at han tidlegare har vore vanleg i størstedelen av utbreiingsområdet sitt. I dag kjenner ein berre til rugande fuglar på nokre små klippeøyar langs vestkysten av Nord-Korea. Fuglen har tre overvintringsområde ved Hong Kong, Taiwan og i Vietnam, og utover det finst det nokre andre stader der ein har sett han på trekk.

Den totale bestanden av arten er på om lag 288 individ. Den ynglande delen av populasjonen i Nord-Korea er ikkje større enn 30 fuglar, og det tyder på at det må finnast ein annan koloni som ikkje er kjend enno, og som moglegvis ligg i den nordaustlege delen av Kina, til dømes på Liaoningøyane, som ikkje ligg så langt frå det koreanske yngleområdet.

Ein meiner at hovudårsaka til nedgangen i artstalet ligg i øydelegginga av biotopen til arten eller meir presist i «utnyttinga» av tidevassbankane til landbruksformål og seinare til akvakulturar og industrialisering. Koreakrigen (1950-1953) må også ha hatt ein negativ verknad på arten, for fuglane heldt opp med å yngle i Sør-Korea ved den tida. I Japan, der han var vanleg som overvintrande, vart arten svært sjeldan i same tidsrommet, og i dei seinaste åra har ein ikkje hatt ein vinter der ein har observert meir enn 5 fuglar.

Nett no er arten nokolunde godt beskytta i Nord-Korea, der dei små yngleøyane langs kystane er erklært som vernesone med avgrensa tilgang. Arten er likevel truga på mange måtar, særleg i vinterkvartera. Behovet for areal til industriformål er stort på overvintringsstadene i Taiwan, medan dei plassane i Vietnam omdannast til rekeoppdrett, sjølv om dei ligg midt i eit område under Ramsarkonvensjonen. I Hong Kong forhindrar forstyrringar frå fiskarar og muslingdyrkarar ofte fuglane i å ete ved lågvatn. Utover det vil forureininga sannsynlegvis også bli eit vesentleg problem ved den framhaldne folkeauka i Aust-Asia.

Bakgrunnsstoff 
 Bilete med Google-søk

Vassfuglar
Ibisfamilien
Singapore Airlines

Singapore Airlines (SIA) er Singapore sitt nasjonale flyselskap. Selskapet starta i 1946 som "Malayan Airways Limited". Det IATA-koden SQ og ICAO-koden SIA og er medlem av Star Alliance.

Bakgrunnsstoff 

 Offisiell nettstad

Skipingar i 1946
Singaporske flyselskap
TAP Air Portugal

TAP Portugal (Transportes Aéreos Portugueses) er det nasjonale flyselskapet i Portugal, med base i Lisboa. Selskapet vart starta i 1945, og er medlem av Star Alliance. Det brukar IATA-koden TP og ICAO-koden TAP.

Flåte 
TAP Portugal-flåten består av fylgjande fly pr. mai 2008:

 16 Airbus A319-100
 11 Airbus A320-200
 3 Airbus A321-200
 12 Airbus A330-200 
 4 Airbus A340-300

Bakgrunnsstoff 
 TAP Portugal
 TAP Portugal Fleet Detail
 TAP Portugal Passenger Opinions

Skipingar i 1945
Portugisiske flyselskap
Bilete av rabbinarar

Dette er eit galleri med bilete av rabbinarar. Nye bilete kan leggjast inn på rett plass i alfabetet, sortert etter familienamn.

Sjå òg 
 Rabbinar

 
Rabbinarar
Jødiske bilete
Delstaten Georgia

Georgia er ein delstat i USA. Hovudstaden er Atlanta.

Kjende personar frå Georgia 
 Jimmy Carter, den 39. presidenten av USA
 Little Richard, artist fødd i Macon
 James Brown, amerikansk artist

 
Georgia
Guam

Guam (chamorro Guåhan) er ei øy i den vestlege delen av Stillehavet. Øya høyrer offisielt til USA og er anerkjent som eit territorium. Hovudstaden er Hagåtña, tidlegare Agana. Dei innfødde øybuane er chamorroane som fyrst kom til øya for rundt  år sidan.

Øya ligg nær den internasjonale datolina. 

Guam har kanskje verdas største tettleik av slangar, heile 2 000 slangar per km². Dette grunna utilsikta innføring av Boiga irregularis frå Filippinane. Denne slangen har drepe mesteparten av dei lokale fuglane.

Klima 
Guam er kanskje den staden i verda som ein har størst sjanse for å bli råka av ein tropisk syklon. Mange bygningar er konstruert som bunkersar av betong for å kunne vare minst eit par år. Størst sjanse for tyfonar er det i den andre halvdelen av året. Om vinteren er klimaet typisk tropisk med ei regnbyge om lag annakvar dag. Øya får om lag 2500 mm kvart år.

Usjølvstendige område
Guam
USA
Øyar i Stillehavet
Tidlegare spanske koloniar
New Hampshire

New Hampshire er ein delstat i USA. Hovudstaden er Concord.

Kjende personar frå New Hampshire 
Franklin Pierce, USAs 14. president

New Hampshire
New England
Delstatar i USA
Tsjernivtsi

Tsjernivtsi (ukrainsk skrift Чернівці́, rumensk Cernăuți) er ein by sørvest i Ukraina, ved den øvre leia til elva Prut. Tsjernivtsi er det administrative senteret i Tsjernivtsi oblast (provins) - den nordlege, ukrainske delen av den historiske regionen Bukovina. Byen har kring 240 000 innbyggjarar (2001).

I lag med byen Lviv vert Tsjernivtsi rekna som eit kulturelt senter i det vestlege Ukraina. Historisk sett var Tsjernivtsi derfor kalla «Vesle Wien». Byen er òg eit stort trafikknutepunkt for veg og jernbane og husar ei internasjonal lufthamn.

Namn

I tillegg til det ukarainske namnet Tsjernivtsi har byen ulike namn på andre språk som har blitt brukt av desse språkgruppene gjennom tidene: Rumensk , tysk og jiddisch , polsk , ungarsk , russisk  (til 1944 Чернови́цы, Tsjernovitsy).

Geografi 

Tsjernivtsi ligg i den historiske regionen Bukovina, som òg strekkjer seg inn i Romania i sør. Byen ligg 248 meter over havet og er omgjeve av skogar og sletter. Elva Prut renn gjennom byen.

Klima

 Historie 

Frå 1775 var Tsjernivtsi ein del av den austerrikske provinsen Bukovina; før denne tida hadde byen høyrt til det rumenske fyrstedømmet Moldavia. Dei bukovinske byane Siret og seinare Suceava var dei første hovudstadene i fyrstedømmet. Da Austerrike-Ungarn vart oppløyst i 1918 vart området kring Tsjernivtsi innlemma i Romania, og slik vart det verande til 1940, då området vart okkupert av Sovjetunionen. I løpet av andre verdskrigen vart området tilbakeført til Romania, men deretter teke over av Sovjetunionen att og innlemma i Den ukrainiske sovjetrepublikken. Sidan 1991 har Tsjernivtsi vore del av det sjølvstendige Ukraina.

Tsjernivtsi var staden for den aller første jiddische språkkonferansen.

 Folkesetnad 
1. januar 1998 var folketalet i byen ca. 295 000. Av desse var ca. 172 000 ukrainarar, 46 000 russarar, 29 000 rumenarar (av desse ca. 15 000 moldavarar), 7 000 polakkar.

Ifølgje den offisielle ukrainske folketeljinga frå 2001 var folketalet på det tidspunktet ca. 240 600 og talet på nasjonalitetar 65. Av desse var 189 000 (79,8 %) ukrainarar, 26 700 (11,3 %) russarar, 14 400 (6,1 %) rumenarar, 1 400 (0,6 %) polakkar, 1 300 (0,6 %) jødar og 2 900 (1,2 %) høyrde til andre folkegrupper.

I 1930 var befolkninga ifølgje ei rumensk folketeljing 26,8 % jødisk, 23,2 % rumensk, 20,8 % tysk, 18,6 % ukrainsk og 1,5 % russisk. Det jødiske samfunnet i byen talde om lag 50 000 menneske, og ca. helvta av dei overlevde krigen takk vere intervensjon frå ein rumensk advokat og reserveoffiser som heitte Theodor Criveanu.

I Romania blir byen Cernăuţi rekna å ha ei rik historie som eitt av dei viktigaste rumenske kultur- og utdanningssentera.

Romania opna generalkonsulat i Tsjernivtsi i mai 1999.

Folk frå Tsjernivtsi
Paul Celan (1920–1970) , diktar, omsettar

 Kjelder Denne artikkelen bygger på «Chernivtsi» frå ,  den 21. juni 2005.''

Bakgrunnsstoff
 Den offisielle nettstaden åt byen Tsjernivtsi (på ukrainsk og engelsk)

Byar i Tsjernivtsi oblast
Bukovina
Shtetlar
Sør-Korea

Sør-Korea er eit land i Aust-Asia. Det grensar til Nord-Korea. Hovudstaden er Seoul.

Geografi 
Sør-Korea er den sørlege delen av halvøya Korea som stikk 1 100 km ut frå det asiatiske fastlandet. Sør-Korea er eit fjelland. Høgste punkt er vulkanen Halla-san på 1 950 m.

 
Land i Asia
Karboksylsyre

Karboksylsyrer er svake, organiske syrer som inneheld den funksjonelle gruppa –COOH (kalla karboksylgruppe eller karboksyl). Dette viser at eit oksygenatom og ei OH-gruppe er bunde til karbonatomet. Syrene har generell formel R–COOH, der R utgjer resten av molekylet.

Karboksylsyrer får namn etter alkanet dei er danna frå, men med endinga -syre. Dei enklaste av desse, metansyre og etansyre, er best kjende under trivialnamna maursyre og eddiksyre. Karboksylet finn ein òg i alle aminosyrer.

Sjå og 
 Mjølkesyre

 
Funksjonelle grupper
Oskar Lafontaine

Oskar Lafontaine () i Saarlouis i Roden) er ein tysk sosialistisk politikar. Han var frå 1985 til 1998 ministerpresident (statsminister) i delstaten Saarland, og frå 1998 til 1999 finansminister i Tyskland. Frå 1995 til 1999 var han dessutan leiar i SPD, Det tyske sosialdemokratiske partiet. Lafontaine er medlem i det nyskipa venstrepartiet WASG, Valalternativet for Arbeid og Sosial Rettferd, som er i ferd med å smelte saman med Die Linkspartei PDS.

Lafontaine er son av ein bakar som fall i Andre verdskrigen. Han er fysikar av utdanning. Han er gift tre gonger, og har to søner. 

I 1966 gjekk Lafontaine med i SPD, og vart vald inn i landsstyret til SPD i Saarland alt i 1968, frå 1977 til 1996 var han leiar der. I 1987 vart han vald til nestleiar i SPD for heile Tyskland. Etter valsigeren ved delstatsvalet i Saarland i 1990 vart han kanslarkandidat for SPD. Han vart livstruande skadd under valkampen ved eit attentat. Etter å ha tapt valkampen dette året mot Helmut Kohl, vart han verande ministerpresident i Saarland. Men i 1995 vart han vald til leiar i SPD, noko han var fram til 1999. 

Den 24. mai 2005 erklærte Lafontaine at han gjekk ut av SPD. Same dagen erklærte han seg budd til å støtte eit venstreforbund av WASG og PDS, Partiet for Demokratisk Sosialisme. Den 10. juni gjorde han og den kjende venstresosialisten Gregor Gysi det kjent at dei ville stille opp som kandidatar for eit venstreforbund av WASG og PDS. Leiinga i WASG og PDS vart einige om eit slikt forbund framfor det framskuva parlamentsvalet i september 2005. PDS er omdøypt til Die Linkspartei (Venstrepartiet), med tillegget PDS berre i dei austlege delstatane der PDS står sterkt. Dette var tenkt å gjere det lettare for medlemmer av WASG å stille på listene. Den 18. juni vart Lafontaine medlem i WASG og vart same dagen vald til førstekandidat på vallista til partiet i den viktige delstaten Nordrhein-Westfalen. Ved valet fekk Die Linkspartei PDS med WASG stor framgang, og prosessen for å smelte dei to saman til eitt einskapleg parti heldt fram. Det sameinte venstrepartiet i Tyskland heiter no Die Linke.

Bakgrunnsstoff

 
Tyske politikarar
Tyske finansministrar