alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Petter Stordalen

Petter Anker Stordalen () er ein norsk hotelleigar, eigedomsutviklar og investor. Stordalen har eitt års utdanning frå Norsk Kjøpmannsinstitutt, eitt år på Varehandelens høyskole og eitt år på Norges Markedsføringshøyskole.

Han kontrollerer hundre prosent av hotellkjeden Choice Hotels Scandinavia, som omfattar 160 hotell i Norden og Baltikum, under merkenamna Comfort, Clarion, Clarion Collection, Quality og Quality Resort. Han er også kjend som som tidlegare deleigar i Steen & Strøm og andre kjøpesenter, som sporadisk miljøaktivist og for forsøket sitt på å overta papirfabrikken Union i Skien i august 2005.

Stordalen fungerte som viseadministrerande direktør i kjøpesenterselskapet Steen & Strøm i perioden 1991–1995 og som administrerende direktør i perioden 1995–1996. Stordalen var styreleiar i Choice Hotels Scandinavia frå 1996 til 1999, konsernsjef frå 1999 til 2006, og igjen [[styreleiar frå 2006.

I april 2006 vart det kjent at Stordalen og Øystein Stray Spetalen vurderte å kjøpe heile eller delar av den engelske fotballklubben Liverpool FC.

Stordalen er mellom dei rikaste personane i Noreg, og vart i 2008 lista med ein formue på 9,3 milliardar kroner av Kapital. Han er son av tidlegare noregsmeister i bryting, Knut Anker Stordalen.

Miljøfokus 
Stordalen har erklært seg som miljøinvestor. Han har også vist stor interesse for å stoppe dumpinga av slam utanfor Malmøykalven. Sommaren 2007 trassa han og politikar Rune Gerhardsen eit ikkje tilgang-skilt, og gjekk i protest om bord i lekteren der dumpinga skjedde. Dette vart dei seinare politimelde for.

Kjelder 
Denne artikkelen var opphavleg basert på «Petter Stordalen» på Wikipedia på bokmål og riksmål, innhenta 1. januar 2010.

Referansar

Bakgrunnsstoff 
Bloggen til Petter Stordalen .
«Tre ganger på trynet» av Frank Lynum på E24.no (09.01.2008), om Stordalen sitt feilslåtte forsøk på å legge ned Union i Skien, ta over kontrollen i Fast, samt å få styreplass i Norske Skog.

Folk frå Porsgrunn
Norske forretningsfolk
Norske konsernsjefar
Norske investorar
Tennis

For bandet Tennis, sjå bandet Tennis

Tennis er eit ballspel der ein slår ballen med ein strenga racket fram og tilbake over eit nett som står på tvers av ein rektangulær bane. Ein speler tennis både innan- og utandørs og blir spelt single for begge kjønn (ein mot ein), double for begge kjønn (to mot to) eller mixed double (ein mann og ei kvinne per lag). Ballen skal returnerast direkte (volley) eller etter éin sprett. Dei ulike underlaga tennis blir spelt på er grus, gras, «hard court» (kunstdekke) og teppe (innandørs). I dag er det ein av dei mest utbreidde idrettane i verda med somme av dei best betalte utøvarane.

Kjelder 
 Omsett frå Wikipedia på bokmål fredag 1. januar 2010, klokka 22:17.

Bakgrunnsstoff 
 Norges Tennisforbund
 ATP - Dei profesjonelle tennisspelarane sitt forbund (menn)
 WTA - Dei profesjonelle tennisspelarane sitt forbund (kvinner)
 ITF - Det internasjonalen tennisforbundet

 
Ballspel
Opphavleg omsett med Apertium
Idrettar frå Storbritannia
Rekkertsport
Grågås

For den islandske lovboka «Grågåsa», sjå Grágás

Grågås (Anser anser) er ein stor fugl i andefamilien.

Skildring 
Grågåsa når ei lengd på 75-90 cm og har eit vengespenn på 147-180 cm Vekta er normalt cirka 2,2-5,5 kg. Ho har oransjefarga nebb og er grå med mørke spettar på øvre del av halsen og langs sidene. Spettane blir mørkare og større mot tuppen av vengefjørene, som er heilt mørke. Fuglen har dessutan innslag av kvitt på undersida av stjerten.

Ein deler gjerne grågåsa inn i to underartar, ein vestleg og ein austleg. Tidlegare rekna ein òg norske, islandske og skotske grågjæser som ein eigen underart, men ei slik inndeling blir per i dag ikkje akseptert.

Utbreiing og hekking 

Grågåsa er ein trekkfugl, sjølv om dei som hekkar i Skottland, som visse andre populasjonar i nordvest-Europa, er standfuglar. Ho hekkar i det det geografiske området som blir kalla Palearktis, frå Island til Nederland i vest via Nord-Europa og Russland til Stillehavet i aust. Under trekket vår og haust er det kjent at grågjæser kan «haike» med andre gjæser, eksempelvis kortnebbgås på veg mot hekkeplassane på Svalbard.

I Noreg hekkar grågåsa stort sett langs kysten, på gras- og lyngkledde holmar og øyar, frå Oslofjorden til Porsangerfjorden. Det er òg registrert hekkande fugl på det indre Austlandet. I 2007 hekka det eit grågåspar på ei av dei små øyane utanfor Vesterntangen i Hønefoss, der Begnaelva møter Randselva. Hekkinga på Austlandet har truleg samanheng med utsetting av fugl i indre Oslofjorden frå 1960-talet og framover. Tidlegare hekka nemleg grågåsa berre frå Rogaland og nordover. Den norske bestanden høyrer til den nordvesteuropeiske grågåsbestanden.

Anna 
Grågåsa er stamfaren til tamgåsa i Europa og Nord-Amerika. Flokkar med ville fuglar som stammar frå tamfuglar er utbreidde.

Innanfor vitskapen har grågåsa ein historisk posisjon som den arten som åtferdsforskaren Konrad Lorenz først brukte i studia sine om det behavioristiske fenomenet preging.

Galleri

Kjelder 
 Omsett frå Wikipedia på bokmål fredag 1. januar 2010, klokka 22:36.
Referansar

Bakgrunnsstoff 

Andefamilien
Fuglar i Noreg
Setring

Setring, seterbruk eller seterdrift (òg med -æ-) er husdyrhald med bruk av sommarbeite så langt borte frå garden at buskapen ikkje kan drivast att og fram kvar dag. I norsk samanheng viser dette som regel til å flytta dyra til seter eller støl.

Setring skil seg frå anna fjellbeite med di at dagleg produksjon av mjølk og andre produkt er flytt med. Det er difor naudsynt med hus for drift og tilhald for ei budeie. 

Fjell
Husdyrhald

de:Alm (Bergweide)#Almwirtschaft
Follo

Follo er eitt av tre distrikt i Viken fylke, og femner landområdet mellom Oslo og Østfold. Distriktet omfattar sju kommunar: Nesodden, Oppegård, Ski, Enebakk,  Frogn, Ås og Vestby.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
Folloportalen 

 
Geografi i Viken
Landskap i Noreg
Distrikt i Noreg
Mindretalsregjering

I eit parlamentarisk system skil ein mellom mindretalsregjeringar og fleirtalsregjeringar. Mindretalsregjeringar har ikkje noko fleirtal bak seg i nasjonalforsamlinga. Det vil seie at det eller dei partia som er med i regjeringa til saman har færre enn halvparten av representantane i nasjonalforsamlinga. 

Mindretalsregjeringar kan ha støtte frå andre parti i nasjonalforsamlinga enn dei som er med i regjeringa, slik at her er eit avklara parlamentarisk grunnlag. Men ofte vil dette ikkje vere tilfelle, slik at regjeringa må søke støtte i nasjonalforsamlinga frå sak til sak.

I land med høvestalsval, som Noreg, Sverige og Israel, vil ofte mange parti vere representerte i nasjonalforsamlinga, og det kan vere  vanskeleg å etablere ei fleirtalsregjering. I land med fleirtalsval, somStorbritannia, vil det som regel vere færre parti som er representerte i nasjonalforsamlinga, og fleirtalsregjeringar vil vere vanlegare.

Mindretalsregjeringar i Noreg 

Nasjonalforsamlinga i Noreg, Stortinget, har 169 stortingsrepresentantar frå og med stortingsvalet 2005. Ei regjering må dermed ha minst 85 stortingsrepresentantar i Stortinget for å ha eit fleirtal. Noverande regjering, Regjeringa Stoltenberg II, som består av Arbeidarpartiet, Sosialistisk Venstreparti og Senterpartiet er ei fleirtalsregjering. Ved stortingsvalet 2005 fekk dei til saman 87 plassar i Stortinget, og ved stortingsvalet 2009 fekk dei 86. 

Kåre Willoch si regjering var frå 1981 til 1983 ei rein Høgre-regjering, og ei mindretalsregjering. I 1983 kom Senterpartiet og Kristeleg folkeparti med i regjeringa, og den vart ei fleirtalsregjering, til fleirtalet gjekk tapt ved stortingsvalet 1985. Ingen andre regjeringar etter 1971, anten dei har vore Arbeidarparti-regjeringar eller borgarlege regjeringar, har hatt eit fleirtal på Stortinget bak seg.

Det er ulike grunnar til at eit mindretal på Stortinget klarar å danne regjering. Den viktigaste er at SV og Framstegspartiet, som fløyparti har hatt liten forhandlingsstyrke. Arbeidarpartiet har med god grunn teke støtte frå SV for gitt, og borgarlege regjeringar av ulike slag har, med det tilsvarande argument, teke støtte frå Frp for gitt.

Sjå også 
 Fleirtalsregjering
 Parlamentarisme

Statsrett
Politikk
Grágás

Grágás (’’Grågås’’) er ei gammal islandsk lovbok som inneheld lovene frå fristatstida. Lovene vart nedteikna vinteren 1117-18, men grunndraga i lovene skriv seg attende til 900-talet. Lovene var i bruk til 1271 då Island var kommen under norsk styre og fekk ei ny lovsamling, Járnsíða, utarbeidd av  Magnus Lagabøte .  Men mange stykke frå Grágás vart likevel vidareførte i lovboka  Jónsbók  frå 1280 og i seinare islandske lover. 

Grágás  er den største og mest innhaldsrike av alle germanske lovbøker. Boka er ei viktig kjelde til islandsk kultur og  samfunnstilhøve i fristattida.  Det finst to hovudhandskrifter av Grágás, «Konungsbok» og «Stadarholsbok», begge frå 1200-talet. 

Namnet Grágás er ikkje kjent brukt om denne lovboka før på 1500-talet.  Namnet Grågås er òg brukt om ei trøndersk lovbok frå høgmellomalderen og ei jordebok over kyrkjegodset til Stavanger bispedømme frå tidleg 1600-tal.

Kjelder
Bjarni Aðalbjarnarson i Norsk Allkunnebok (1954)

Bakgrunnsstoff
 Grágás, utgåve på norsk (gamalnorsk) frå 1852. Nasjonalbiblioteket.
 Konungsbók  (pdf, 17.75 MB)

 

Islandsk historie
Jacques Cartier

Jacques Cartier () var ein fransk oppdagar kjend for utforsking av Canada, som han namngav som første europear, og kartlegginga av St. Lawrence-bukta.

Bakgrunn 
Jacques Cartier var ein sjømann fødd i Saint-Malo i Bretagne, ein av dei største sjøfartsbyane i Frankrike på den tida. Han skal ha vore med på fleire ekspedisjonar til Den nye verda, før han fekk i oppdrag av Frans I å leia sin eigen.

Utforsking 

10. mai 1534 la Cartier ut på ei ferd mot Nord-Amerika for å prøva å finna ein nordleg sjøveg til Asia og om mogleg finna gull eller andre verdifulle ressursar. Etter ein overfart på tjue dagar kunne Cartier utforska Newfoundland. Han fann St. Lawrence-bukta, og gjorde krav på landet i namnet til den franske kongen. Ekspedisjonen møtte også amerikanske urfolk—først truleg micmac, som han handla med, og seinare irokesarar, som han bortførte to unge gutar frå. Faren til gutane, høvdingen Donnacona, skal til slutt ha gått med på å la dei fara, mot at dei blei førte tilbake med handelsvarer. I september 1534 vende Cartier sin ekspedisjon tilbake til Frankrike i trua på at dei hadde vitja Asia.

Cartier la ut på ei ny ferd den 19. mai 1535 med tre skip, 110 menn og dei to irokesargutane. Dei siglde opp St. Lawrence-elva for første gong og kom fram til irokesarhovudstaden Stadacona. Med det minste skipet drog Cartier vidare oppover elva og kom til den større landsbyen Hochelaga, der dei blei møtt av eit tusentals irokesarar. Cartier gav byen namnet Mont Royal, seinare Montreal. Franskmennene overvintra i Stadacona. Om vinteren blei både europearar og urfolk sjuke av skjørbuk, men Domagaya, den eine av gutane som hadde vitja Frankrike, lærte Cartier korleis han kunne laga eit botemiddel av eit tre, truleg tuja. Ekspedisjonen drog tilbake til Europa i mai 1536, saman med fleire irokesarar, mellom dei Donnacona. Cartier ønskte særleg at høvdingen skulle fortelja meir om kongeriket Saguenay, der det skulle vera rike mineralgruver. Skipa nådde Saint-Malo 15. juli 1536.

Koloniseringsforsøk 

Jacques Cartier blei utnemnd til nestkommanderande for ein nybyggjarekspedisjon i 1541, under Jean-François Roberval. Han grunnla fortet Charlesbourg-Royal (Cap-Rouge) ved Québec, der det blei planta grønsaker og innført kveg. Oppdagarane oppdaga også store mengder av det dei trudde var gull og diamantar, men som seinare viste seg å vera svovelkis og kvarts. Cartier leita også etter Saguenay-riket, men stryk og dårleg vêr hindra han i å dra oppover Ottawa-elva slik han ønskte.

I Charlesbourg-Royal var tilhøvet til irokesarane blitt dårleg, og det ser ut til at dei gjekk til åtak og drap rundt 35 nybyggjarar vinteren 1541-42. I juni 1542 drog Cartier tilbake til Frankrike. Han møtte Roberval på vegen og fortalde om problema i kolonien. Charlesbourg-Royal blei seinare forlaten.

Dette var siste reisa til Cartier. Han budde resten av livet i Saint-Malo og på eigedommen sin i nærleiken. Han døydde 65 eller 66 år gammal under ein epidemi.

Kjelder 
 
 Denne artikkelen bygger på «Jacques Cartier» frå , den 2. januar 2010. 
 

Franske sjøfolk
Kanadisk historie
Franske oppdagarar
St. John's på Newfoundland

St. John's (fransk Saint-Jean) er provinshovudstaden i Newfoundland og Labrador i Canada og har kring 100 000 innbyggjarar. Han ligg aust på Avalonhalvøya på Newfoundland. St. John's er den største byen i provinsen og den nest største langs den kanadiske atlanterhavskysten etter Halifax. Han har òg det 20. største storbyområdet i Canada med kring 185 000 innbyggjarar. Byen har ei lang og levande soge og er den eldste byen som engelskmennene grunnla i Nord-Amerika.

Storbyområdet kring St. John's er det området i Newfoundland og Labrador og langs den kanadiske atlanterhavskysten som veks raskast.  Dette området omfattar Mount Pearl og elleve andre byar.

Historie
Hamna i St. John's vart mykje nytta av europeiske fiskarar frå tidleg på 1500-talet og vart offisielt grunnlagd som ein busetnad då sir Humphrey Gilbert erklærte Newfoundland for engelsk koloni i 1583. Det nøyaktige opphavet til namnet St. John's (heilage Johannes) er ukjend . Namnet dukka først på portugisiske kart som Rio de San Johem på 1500-talet etter kart frå kartografen Pedro Reinel (død ca. 1542). I følgje segna kom namnet frå den italienske oppdagaren Giovanni Caboto, som gjekk i land på Bonavista den 24. juni 1497.

Under Dronning Anne-krigen, i 1709, fann slaget ved St. John's stad her. Franske styrkar tok byen frå britane og øydela festningsverka. Seinare tok britane byen tilbake.

Siste halvdelen av 1900-talet hadde St. John's ein lang og velståande periode innan fiskeindustrien og han har vorte til eit moderne senter for eksport og tenester. Han er kjend for nattelivet og den rike musikkulturen. Nyleg har oppdaginga av oljefelt i havområda utanfor byen ført til økonomisk oppsving med folkevekst og kommersiell utvikling, og byen står i dag for om lag halvparten av inntektene til provinsen i dag.

Bakgrunnsstoff 

 Offisiell nettstad
 Hisotirske stader i Newfoundland og Labrador 
 St. John's og området kring
 Dokumentarfilmen Rain, Drizzle and Fog

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «St. John's, Newfoundland and Labrador» frå ,  den 2. januar 2010. 
 oppgav desse kjeldene:

Byar i Newfoundland og Labrador
Hamnebyar i Canada
Busetnader grunnlagde i 1583
Slaget ved Signal Hill

Slaget ved Signal Hill fann stad 15. september 1762 og var ei lita småtreffing og det siste slaget i den nordamerikanske delen av sjuårskrigen. Britane under oberstløytnant William Amherst tvinga franskmennene til å overgje St. John's, som dei hadde erobra tidlegare på året i eit overraskande åtak.

Bakgrunn
I 1762 hadde Frankrike og Storbritannia kriga mot kvarandre i åtte år og ønskte begge no fred med kvarandre. Den lange britiske blokaden av franskekysten hadde tvunge den franske økonomien i kne, og hadde hindre den franske marinen frå å støtte dei franske koloniane rundtom på jorda. Dette gjorde at mange av koloniane deira vart erobra. For å byggje opp att den franske marinen i fredsåra, trur ein at dei trengde tilkomst til fiskeria på Newfoundland og derfor sende dei avgarde eit tokt for å erobre øya før fredsforhandlingane starta. Dette skjedde i mai 1762 då ein liten styrke under Chevalier de Ternay kom seg ut frå Brest og forbi blokkaden og la over Atlanterhavet.

Fransk okkupasjon
Den 27. juni 1762 tvinga dei franske styrkane under Comte d'Haussonville britane til å gje frå seg St. John's. Dei neste vekene klarte d'Haussonville, etter ordre frå Chevalier de Ternay, å forsterke den franske stillinga på Newfoundland. Forsvarssystemet hans bestod av fleire utpostar med artilleri rundt Signal Hill, eit strategis punkt som låg høgare enn det kringliggjande området. 

Den 13. september 1762 gjekk britane i land ved Torbay, eit par kilometer lenger nord. Ternay og Haussonville klarte ikkje å stoppe dette, så for å hindre britane, sendte dei ei avdeling til toppen av Signal Hill.

Slaget
Ved daggry den 15. september 1762 klatra dei britiske soldatane opp åsen som franskmennene heldt. Overraskinga var total og trefninga var kort og brutal. Kommandanten til den franske avdelinga, Guillaume de Bellecombe, vart alvorleg skadd. På den britiske sida trefte ei kule foten til ein av offiserane til Amherst, MacDonell. Franskmennene trekte seg tilbake til fortet.

Følgjer
Nær slutten av slaget hadde britane fått kontroll over Signal Hill. Med denne sterke stillinga klarte dei å tvinge den franske garnisonen i St. John's til å overgje seg tre dagar seinare.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Battle of Signal Hill» frå ,  den 2. januar 2010. 
 oppgav desse kjeldene: 
 Dull, Jonathan R. The French Navy og the Seven Years' War. University of Nebraska Press, 2005
 

Slaget ved Signal Hill
Franske slag
Britiske slag
Slag i den franske og indianske krigen
Slag i sjuårskrigen
Konfliktar i Canada
St. John's på Newfoundland
Historia til Newfoundland og Labrador
William Amherst

Generalløytnant William Amherst () var ein britisk militær og son av Jeffery Amherst og Elizabeth Kerril og bror til Jeffery Amherst.

Sjuårskrigen
Amherst vart fenrik i eit grenaderregiment i 1755. Han steig i gradene og vart til slutt generalløytnant i 1779. Som oberstløytnant var Amherst medverkande i gjenerobringa av St. John's frå franskmennene i 1762 under slaget ved Signal Hill.

I 1766 vart han parlamentsmedlem for Hythe og i 1768 vart han MP for Launceston fram til 1774.

Han vart utpeikt til generaladjutant for forsvaret i 1778 og døydde i dette embtet i 1781.

Bakgrunnsstoff 
 Biografi på Newfoundland Grand Banks

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «William Amherst (British Army officer)» frå ,  den 2. januar 2010. 
 oppgav desse kjeldene:

Britiske offiserar
Britiske parlamentsmedlemmer
Folk frå Sevenoaks
Britar i sjuårskrigen
Spansk Florida

Spansk Florida (spansk La Florida) er namnet på den spanske kolonien Florida, ein provins i Ny-Spania. Opphavleg strekte området seg over det som i dag er Søraust-USA, men hadde ingen klårt definerte grenser. La Florida var ein mindre del av Det spanske imperiet. Mange ekspedisjonar vart sende til områda bortanfor Spansk Florida på 1500-talet, men Spania klarte aldri å få skikkeleg kontroll over la Florida utanfor eit område som i dag er det søraustlege Georgia og det nordlege Florida, samt eit par hamnebyar på nordkysten av Mexicogolfen.

Etter sjuårskrigen i 1763, måtte Spania gje frå seg Florida til Storbritannia og britane heldt område fram til 1783, då det kom attende til Spania. I denne perioden tok dei imot mange immigrantar. I 1821 selde Spania Florida til USA.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Spanish Florida» frå ,  den 2. januar 2010.

Bakgrunnsstoff
Spansk Florida: utviklinga frå 1513 til 1763 

Historia til Florida
Spansk historie
Historia til Dei tretten koloniane
Louisiana-territoriet

Louisiana-territoriet (engelsk Louisiana Territory)  var eit organisert innlemma territorium i USA som eksisterte frå 4. juli 1805, til 4. juni 1812, då det vart omdøypt til Missouri-territoriet.

Den åttande kongressen i USA den 26. mars 1804 vedtok ei lov som oppretta Orleans-territoriet og det sivile Louisiana-distriktet. Denne lova, som tredde i kraft 1. oktober 1804, vart utvida av guvernøren og dommaren i Indiana-territoriet for å få mellombels styre over Louisiana-distriktet.

3. mars 1805, vedtok Kongressen ei lov som organiserte Louisiana-distriktet i Louisiana-territoriet. Louisiana-territoriet omfatta alt i Louisiana-kjøpet nord for 33. breiddegrad (sør for dagens Arkansas). Den sørlege og vestlege grensa mot Spansk Texas og New Mexico vart ikkje stadfesta før Adams-Onís-avtalen i 1819. Setet for guvernøren var St. Louis.

Både Meriwether Lewis (1807-1809) og William Clark (1813-1820) var guvernørar i Louisiana-territoriet. 

4. juni 1812 vedtok den 12. kongressen i USA ei lov som gav Louisiana-territoriet namnet Missouri-territoriet for å unngå forvirring med den nyoppretta staten Louisiana.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Louisiana Territory» frå ,  den 2. januar 2010. 
 oppgav desse kjeldene:

Tidlegare område i USA
Historia til Arkansas
Historia til Oklahoma
Historia til Iowa 
Historia til Minnesota 
Historia til Wyoming
Historia til Colorado
Historia til Montana
Historia til Nord-Dakota
Historia til Sør-Dakota
Historia til Idaho
Historia til New Mexico
Historia til Missouri
Historia til Louisiana
Ny-Frankrike
Tor Saglie

Tor Johan Saglie () er ein norsk embetsmann og direktør i Arbeids- og velferdsetaten.

Han er utdanna ved Universitetet i Oslo, der han i 1976 vart cand.polit. med hovudfag i statsvitskap. Saglie var direktør for Universitetet i Oslo frå 1991 til 2003 og permanent departementsråd i Kommunal- og regionaldepartementet frå 2003 til 2006. Før det var han administrasjonsdirektør (kommunaldirektør) i Oslo kommune. Då Arbeids- og velferdsetaten vart oppretta 1. juli 2006, vart Saglie den fyrste direktøren for etaten. Tor Saglie har også hatt ei rekkje styreverv, mellom anna i Norsk statsvitenskapelig forening, Aker universitetssjukehus, CICERO Senter for klimaforskning.

Han er gift med Tove Strand, som tidlegare har vore politikar og direktør for Ullevål universitetssjukehus.

Kjelder 
Knut Olav Åmås [red.]: «Saglie, Tor» av Lisa Cooper i Hvem er hvem? (Aschehoug, 2008).

Referansar 

Norske embets- og tenestefolk
NAV
Den kongelege kunngjeringa i 1763

Den kongelege kunngjeringa i 1763 vart kunngjort 7. oktober 1763 av Kong George III etter at Storbritannia hadde fått til seg dei franske områda i Nord-Amerika etter sjuårskrigen/den franske og indianske krigen. Føremålet med kunngjeringa var å organisere dei nye britiske områda i Nord-Amerika og stabilisere forholdet til dei innfødde indianarane gjennom reguleringar i pelshandel, busetnad og landkjøp langs den vestlege grensa. Kunngjeringa er framleis viktig for First Nations i Canada.

Eit av dei største problema for Det britiske imperiet i 1763 var å oppretthalde freden med dei nordamerikanske indianarane som levde i dei tidlegare franske områda som britane no hadde fått tak i. Indianarane hadde hatt eit godt forhold til franskmennene og vart sjokkerte då dei fann ut at dei no var underlagt britane. Pontiac-opprøret (1763–1766) var eit mislukka forsøk på å hindre Storbritannia i å okkupere dei tidlegare franske landområda som indianarane nytta. 

Kunngjeringa skapte ei grenselinje mellom dei britiske koloniane på kysten i aust og dei indianske landområda (kalla Indianarreservat) vest for Appalachane. Linja var berre meint som ei mellombels grense mellom dei kvite og indianarane. Kunngjeringa forbaud private oppkjøp av landområda til indianarane, som ofte hadde skapt problem tidlegare, og i staden skulle alle landområda kjøpast av staten. Dei britiske kolonistane hadde heller ikkje lov å slå seg ned på andre sida av denne grensa. Mange av kolonistane og landspekulantane protesterte kraftig mot kunngjeringa, sidan det alt var mange busetnader på andre sida av linja og mange landområde stod klare til å byggjast på. Kolonistane slo seg saman med spekulantane og prøvde å få styresmaktene til å flytte grensa lenger vest. Som følgje av dette vart grensa justert i ei rekkje avtalar med indianarane. Mellom anna vart mykje av det som i dag er Vest-Virginia og Kentucky lagt opne for britiske nybyggjarar på denne måten. 

Somme har hevda at kunngjeringa medverka til skiljet som oppstod mellom kolonistane og moderlandet og som enda med den amerikanske revolusjonen. Andre igjen hevdar at justeringane som følgde gjorde at kunngjeringa ikkje hadde så mykje å seie for revolusjonen.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Royal Proclamation of 1763» frå ,  den 2. januar 2010. 
  oppgav desse kjeldene: 
 Abernethy, Thomas Perkins. Western Lands and the American Revolution. Originally published 1937. New York: Russell & Russell, 1959.
 Calloway, Colin. The Scratch of a Pen: 1763 and the Transformation of North America. Oxford University Press, 2006. ISBN 0-19-530071-8.

Bakgrunnsstoff 

 Complete text of the Royal Proclamation Act, 1763
 UShistory.org

Den amerikanske revolusjonen
USA-amerikansk historie
Kanadisk historie
Hendingar i 1763