alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Kalevipoeg

Kalevipoeg ('Kalevs son') er Estlands nasjonalepos, forfatta i tjue songar i tida 1857-61 av Friedrich R. Kreutzwald med det finske eposet Kalevala som førebilete. Eposet byggjer på estiske segner og eventyr.

Dikting 
Ved universitetet i Tartu leidde Friedrich Robert Faehlmann (1798-1850) ei gruppe som arbeidde med å samle inn estisk folkedikting og segner. Ein drøymde, i nasjonalromantikkens ånd, om å finne eit nasjonalt heltedikt. I 1839 gjorde Fählmann framlegg om å lage eit slikt dikt rundt dei estiske Kalevipoeg-legendene. Då Fählmann døydde, fekk F.R. Kreutzwald i oppdrag å utarbeide eit estisk nasjonalepos med utgangspunkt i viser og segner samla i Estland, Livland og Pskov oblast. Førebiletet både for Kreutzwald og Fählmann var innsamlingsarbeidet Elias Lönnrot hadde gjort, og som hadde resultert i nasjonaleposet Kalevala.

Den første versjonen av eposet hadde 13 817 strofer og kom i 1853. Sensuren nekta trykking av diktet. Den endelege versjonen av diktet hadde 20 songar og omfatta i alt 19 043 liner. Det vart då utgjeve som eit vitskapleg arbeid, og trykt i Verhandlungen der gelehrten estnischen gesellschaft, Dorpat 1857-61. Diktet var skrive på estisk, og det vart følgd av ei tysk omsetjing. Tre år seinare kunne ei folkeutgåve av Kalevipoeg trykkast i Kuopio i Finland, der sensuren var mildare. Det skulle likevel dryge eit titals år før eposet vart den folkelesnad som Kreutzwald og dei estiske lærde hadde håpa på.

Ein hevda at verket bygde på restar av gamle, oppløyste songar. Eposet er skrive i versemålet til dei gamle runesongane. I den endelege utgåva kan om lag ein åttedel av versa vere autentiske, resten er dikting som etterliknar gamle vers.

Innhald 
Segnkongen Kalev, som òg har gjeve namn til diktet Kalevala, er var etter eposet den første kongen i Estland. Han var gift med Linda. og med henne hadde han tre søner. Den yngste av dei, Kalevipoeg, er helten i soga. Han utfører mirakuløse bragder med sin overmenneskjelege styrke. Han er på same tid konge, bonde og krigsmann som forsvarar landet sitt mot inntrengjarar. Romantisk kjærleik møter vi ikkje i Kalevipoeg, men heltane er omsynsfulle med stoisk respekt for kvarandre.

Ein gong sønene er fråverande, vert Linda røva av eit troll frå Finland og omskapt til ein klippe. Kalvevipoeg byrjar leitinga etter mora, og han legg ut på ei eventyrleg reise i nordisk landskap og mytologi. Til slutt fell han for sitt eige sverd, han får føtene kutta av og druknar.

Denne estiske soga har mange fellestrekk med det finske Kalevala, Kalevipoeg sjølv synest vere identisk med Kalevalas Kullervo. Menge einskildepisoder minner om skandinavisk eller germansk påverknad, andre kan vere henta frå kristne segner eller vidareføre bibelske motiv. Eposet vart bruka aktivt i den estiske nasjonsbygginga, og slik har det spela ei viktig rolle for estarane si samling til eitt folk. 

Nasjonalsongen til Den estiske sosialistiske sovjetrepublikken opnar med å titulere estarane som Kalevs-søner.

Kjelder 

 Nordisk familjebok (1876-1926)

Denne artikkelen bygger på «Kalevipoeg» frå ,  den 13. april 2009.

Bakgrunnsstoff 
 Kalevipoeg

Estisk kultur
Estisk mytologi
Epos
Windows XP

Windows XP (kodenamn Whistler, òg kjend som Windows NT 5.1 (nokre utgåver òg NT 5.2)) er eit operativsystem frå Microsoft. Operativsystemet vart offisielt utgjeve 25. oktober 2001. Dei to bokstavane «X» og «P», kjem av det engelske ordet eXPerience (røynsle). Frå Windows XP har Microsoft Windows fått ny flagg-logo. Windows XP finst på nynorsk. Brukarar med gyldig lisens kan laste ned språkgrensesnittpakkene gratis frå Microsoft sine nettsider.

Utgåver 
 Windows XP Home
 Windows XP Professional - Inkludert mellom anna IIS for å kunne setja opp maskinen som nett-tenar
 Windows XP Starter - For bruk i utviklingsland
 Windows XP Media Center - For spesielle multimeda-datamaskinar, òg kalla "stove-PC-ar"
 Windows XP Tablet PC - For handheldte maskinar
 Windows XP Embedded - For bruk i forbrukarelektronikk. Til dømes minibankar, billettautomatar, elektroniske informasjonstavler o.s.b.
 Windows XP Professional x64 - For bruk med 64-bits prosessorerar, inkluderer stønad for mykje mer internminne enn 32-bitsutgåvene
 Windows XP Home N - Har ikkje Windows Media Player installert
 Windows XP Professional N - Har ikkje Windows Media Player installert

Til XP er det utgjeve tre oppdateringspakker, såkalla "Service Packs". Om ein hadde oppdatert frå Internet Explorer 6 til Internet Explorer 7 eller 8 før installasjonen av Service Pack 3, så kan ein ikkje nedgradera til Internet Explorer 6 igjen.

Microsoft Windows
Friedrich Reinhold Kreutzwald

Friedrich Reinhold Kreutzwald () var ein estisk folkeminnesamlar og diktar. 

Freidrich R. Kreutzwald var fødd i Jõepere. Alt som student byrja han å skrive ned estiske viser og andre tradisjonar. På 1830 - 1850-talet publiserte han avhandlingar om estisk historie og tradisjoner og fekk etter at Friedrich Robert Faehlmann døydde i oppdrag av Estnische Gelehrte Gesellschaft (Õpetatud Eesti Selts) å samle inn og offentleggjere tradisjonane om Kalevipoeg. Verket hans vart utgjeve som vitskaplege avhandlingar mellom 1857 og 1861 med tekster på estisk og med tysk omsetjing. Han følgde Elias Lönnrots eksempel ved samanstillinga av Kalevala, slik at han prøvde å setje saman ein heilskap av dei fragmenta dei hadde samla inn. Slik at han kunne gjengi i verseform tradisjonar ein berre hadde i prosaform som segner. Arbeidet hans har liten vitskapleg verdi, men det har hatt stor nasjonal verdi for estarane. 

Han gav også ut ei samling estiske folkeeventyr og segner, Eesti rahwa ennemuistesed juttud (1866).

Andre halvdelen av 1800-talet var den tida da det nasjonale estiske skriftspråket tok form. Takka vere Kreutzwalds arbeid vart det gjennomført eit nytt rettskrivingssystem tilrådd av av E. Ahrens og finnen A.I. Arwidsson.

Bakgrunnsstoff 
 Kreutzwald i Nordisk Familjebok/ Ugglan

Folkeminne
Estiske forfattarar
Friedrich Robert Faehlmann

Friedrich Robert Faehlmann eller F. R. Fählmann, () var ein estisk forfattar, språkforskar, folkeminnesamlar og lækjar som arbeidde  som lektor ved universitetet i Dorpat. Faehlmann publiserte forsking om estisk rettskriving og grammatikk, og han samla estisk folkedikting. 

På Faehlmanns initiativ vart «Gelehrte Estnische Gesellschaft» (Õpetatud Eesti Selts) grunnlagt i 1838. I nasjonalromantikkens ånd føddest her tanken om å skape eit nasjonalt heltedikt. Dette vart grunnlaget for det estiske nasjonaleposet Kalevipoeg, som Friedrich Reinhold Kreutzwald ferdigstilte i åra  1857-61. 

Faehlmanns samla verk vart utgjevne i 1915/1921.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Friedrich Robert Faehlmann» frå ,  den 13. april 2009.  
 

Estiske språkforskarar
Estiske forfattarar
San Jose i California

San Jose er ein by i delstaten California i USA. Han er òg hovudsete for fylket Santa Clara. San Jose er ein av dei største byane i delstaten. Med eit folketal over 900 000 han er den tredje største byen i California og den tiande største i USA.

Byen ligg i San Francisco Bay-regionen, omtrent 63 km søraust for San Francisco.

San Jose er spanske for den heilage Josef.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

Byar i California
Busetnader grunnlagde i 1777
Annelinn

sjå òg kvinnenamnet Annelin.

Annelinn er ein forstad til byen Tartu i Estland og ligg ved elva Emajõgi. Annelinn har rundt 30 000 innbyggjarar (2002). Forstaden har også eit kasino med namn Monte Carlo Casino.

Skular i Annelinn 
 Tartu Descartes'i Lütseum
 Tartu Annelinna Gümnaasium
 Tartu Kivilinna Gümnaasium
 Tartu Kommertsgümnaasium
 Tartu Vene Lütseum

Galleri 

Panoramabilete teke i Annelinn i 2007

Tartu
Allar Levandi

Allar Levandi () er ein tidlegare estisk kombinertløpar som fyrst representerte Sovjetunionen og seinare Estland. Han oppnådde dei fremste resultata sine på slutten av 1980-åra og byrjinga av 1990-åra, medan han framleis representerte Sovjetunionen. 

Han deltok tre gonger i OL, i 1988 for Sovjetunionen, og deretter for Estland i 1992 og 1994. Under OL i 1988 i Calgary tok han bronse individuelt, og dette var høgdepunktet i karrieren hans. 

Året før hadde han saman med Sergej Tsjervjakov og Andrej Dundukov teke bronse i lagkonkurransen for Sovjetunionen under VM i 1987 i Oberstdorf. Han gjekk for det estiske laget som enda på fjerdeplass under OL på Lillehammer i 1994.

I verdscupen vart Levandi nummer to samanlagt i sesongen 1989/90. 

Allar Levandi er gift med den tidlegare sovjetiske kunstløparen Anna Kondrasjova.

Bakgrunnsstoff 
 Resultatoversikt hjå FIS (på engelsk)

Estiske kombinertløparar
Folk frå Tallinn
Deltakarar under vinter-OL 1988
Deltakarar under vinter-OL 1992
Deltakarar under vinter-OL 1994
Alo Bärengrub

Alo Bärengrub () er ein estisk fotballspelar. Bärengrub spelar per april 2009 midtstoppar for det norske tippeligalaget Bodø/Glimt. Han har fleire landskampar for Det estiske herrelandslaget i fotball.

Den 29. januar 2008 skreiv Alo Bärengrub under ei 4-årskontrakt med Bodø/Glimt etter prøveopphald. Den fyrste kampen hans i norsk Tippeliga var 30. mars 2008, og han har spela åtte Europacup-kampar for Flora Tallinn.

Estiske fotballspelarar
Bodø/Glimt-spelarar
Folk frå Rapla maakond
Andreas Faehlmann

Andreas Faehlmann () var ein estisk seglar som var med i dei olympiske leikane i 1928 i Amsterdam. 

Faehlmann vann ein olympisk bronsemedalje i segling under sommar-OL 1928 i Amsterdam. Han var med på den estiske båten «Tutti V» som kom på tredje plass i 6 meter-klassen, bak den norske båten «Norna» og «Hi-Hi» frå Danmark. Mannskapet på «Tutti V» var Nikolai Vekšin, William von Wirén, Eberhard Vogdt, Georg Faehlmann og Andreas Faehlmann. Seglasane vart gjennomførte på Zuiderzee i perioden 2. til 9. august 1928.

OL-medaljar 
 1928  Amsterdam –  Bronse i segling, 6 meter-klassen (Estland)

Estiske seglarar
Folk frå St. Petersburg
Olympiske bronsemedaljevinnarar for Estland
Medaljevinnarar under sommar-OL 1928
Estiske deltakarar under sommar-OL 1928
Seglarar under sommar-OL 1928
Georg Faehlmann

Georg Faehlmann () var ein estisk seglar som var med i dei olympiske leikane i 1928 i Amsterdam. 

Faehlmann vann ein olympisk bronsemedalje i segling under sommar-OL 1928 i Amsterdam. Han var med på den estiske båten «Tutti V» som kom på tredje plass i 6 meter-klassen, bak den norske båten «Norna» og «Hi-Hi» frå Danmark. Mannskapet på «Tutti V» var Nikolai Vekšin, William von Wirén, Eberhard Vogdt og brørne Georg og Andreas Faehlmann. Seglasane vart gjennomførte på Zuiderzee i perioden 2. til 9. august 1928.

OL-medaljar 
 1928  Amsterdam –  Bronse i segling, 6 meter-klassen (Estland)

Estiske seglarar
Olympiske bronsemedaljevinnarar for Estland
Medaljevinnarar under sommar-OL 1928
Estiske deltakarar under sommar-OL 1928
Seglarar under sommar-OL 1928
Folk frå Vladivostok
Folk frå St. Petersburg
Artur Kotenko

Artur Kotenko () er ein estisk fotballspelar som spelar for Viking FK i den norske Tippeligaen. Han er målvakt, og har nesten 20 landskampar for Estland. Keeperen som spela for Sandnes Ulf i fyrstedivisjon i 2007 signerte den 17. februar 2009 ei avtale som gjer han til Viking-spelar ut 2010-sesongen. Kotenko har tidlegare vore på prøvespel i den engelske klubben Nottingham Forest.

Tidlegare klubbar 
 FC Lantana Tallinn
 Karhu Kauhajoki
 FC Levadia Maardu
 FC Levadia Tallinn
 Sandnes Ulf

Fotnotar

Bakgrunnsstoff 
 Levadia FC-profil 
 Sandnes Ulf-profil 

Estiske fotballspelarar
Folk frå Tallinn
Sandnes Ulf-spelarar
Viking-spelarar
Arvo Pärt

Arvo Pärt () er ein estisk komponist, ofte identifisert med minimalismen, meir spesifikt mystisk minimalisme eller heilag minimalisme. Pärt vert sett på som ein pioner innan denne musikkretninga, på linje med samtidige som Henryk Górecki og John Tavener. Arvo Pärt er best kjend for korverka sine.

Bakgrunnsstoff 
 Henrik Marstal: Arvo Pärt – Længslen efter de hvide tangenter (dansk biografi)

Estiske komponistar
Minimalistiske komponistar
Folk frå Järva maakond
Estcoy

Estcoy var eit estisk kompani som mellombels tok over kompani B i Norbatt i perioden desember 1996 til mai 1997. Årsaka var personellmangel i den norske FN-styrken i Libanon.

Bakgrunn 
Noreg hadde frå starten i 1994 vore med i det såkalla Baltbat-prosjektet (Baltic Peacekeeping Battalion). Dette var eit samarbeid mellom fleire vestlege land og dei tre baltiske statane om etableringa av ein fellesbaltisk fredstryggjande bataljon. Noreg hadde hatt eit særleg ansvar for opplæringa av det estiske kompaniet, Estcoy, og for sanitetsfunksjonen generelt. Hausten 1996 trena Estcoy i Noreg.

Baltbat 
I tillegg hadde støttelanda, saman med dei baltiske landa, avgjort at Baltbat skulle oppgraderast til ein infanteribataljon med fredsopprettande kapasitet. Denne oppgraderinga skulle gå inn som ein del av verksemda i 1998. Dette innebar at bataljonen måtte få meir opplæring, trening og materiell. Noreg ville i denne fasen, saman med Danmark, mellom anna bidra med opplæring knytt til bombekastareininga i bataljonen. Noreg gav også ti bombekastarar, samt anna relevant utstyr til denne eininga. Noreg hadde tidlegare bidrege med eit større tal nærpanservernvåpen, M72, i samband med etableringa av Baltbat som fredstryggjande bataljon. Sidan 1995 hadde Noreg bidrege med totalt 44,2 millionar NOK til Baltbat, inkludert verdien av materielldonasjonar.

Bakgrunnsstoff 
 Avtale mellom Noreg og Estland om Estcoy (på estisk)

UNIFIL
Det estiske forsvaret
Andrus Kivirähk

Andrus Kivirähk () er ein estisk forfattar som i tillegg til å skrive romanar, også har skrive skodespel og manuskript for film. Han har utdanning som journalist frå Universitetet i Tartu 1988–1993 og er journalist i ei estisk avis. Sidan 1996 har han vore medlem av Den estiske forfattarforeininga. Han er gift med journalisten Ilona Martson og paret har to born.

Prisar 
 1995: Oskar Luts-prisen
 1995: Den estiske kulturkapitalen sin årspris
 2000: Den estiske kulturkapitalen sin årspris
 2001: Virumaa sin litteraturpris
 2004: Anton Hansen Tammsaare-litteraturprisen

Bibliografi 
Kivirähk er ein produktiv forfattar og har gjeve ut tre romanar, tre bind med forteljingar, seks bind med humoreskar, fire barnebøker og 20 skodespel samla i tre bind. Berre eitt av verka er til no omsette til norsk:

 Rehepapp ehk november 2000, omsett av Turid Farbregd: Trollskap i november 2004

Bakgrunnsstoff 

 Om Trollskap i november
 Om animasjonsfiguren Lotte 
 Nøste Kendzior si melding av Trollskap i november i Dag og Tid

Estiske forfattarar
Folk frå Tallinn
Andrus Värnik

Andrus Värnik () er ein estisk friidrettsutøvar. 

Han vann gull i spydkast under VM i 2005 i Helsingfors, og tok dermed den fyrste estiske gullmedaljen i ein verdsmeisterskap i friidrett. Han vann før den norske olympiameisteren Andreas Thorkildsen og tittelforsvararen, Sergej A. Makarov frå Russland.

Under VM 2003 tok han sølv bak Makarov og framfor tyske Boris Henry.

VM-medaljar 
 VM 2005  Helsingfors – Gull i spydkast
 VM 2003  Paris – Sølv i spydkast

Bakgrunnsstoff 
 IAAF-profil for Andrus Värnik

Estiske spydkastarar
Folk frå Valga maakond
Deltakarar under sommar-OL 2000
Deltakarar under sommar-OL 2004
Vass-Per

Peder Pedersen Dagsgardsødegård ()), ogso kjend som «Vass-Per», var ein oppfinnsam norsk bonde frå Skjåk, som var ein ekspert i å finne dei beste plassane for vassvegane i distriktet. 

Sidan Skjåk har svært låg nedbørsmengd, gjerne so lite som 300 mm i året, er kunstige vatningssystem heilt nødvendig for å kunne drive jordbruk i bygda. I Skjåk aleine er det registrert om lag 300 km med kunstige vassvegar for å forsyne gardane med vatn. Vassvegen går heilt opp til brekanten der smeltevatnet samlast i ein «tepping» (dam), sidan bekkane som fraktar smeltevatn ned til gardane raskt tørkar opp. 

Ein slik vassveg, Bordvassvegen i Lom, vart bygd av Dagsgardsødegård og sonen hans. Kontrakten vart signert 1. april 1833, og lova Dagsgardsødegård 200 speciedalar om han klarte å skaffe vatn. Bordvassvegen er eit spesielt imponerande arbeid, for han startar 1450 meter over havet og endar ved 450 meter over havet, den har altso eit fall på 1000 meter. Dagsgardsødegård måtte ogso forsikre at nok vatn kom fram, men ogso at det ikkje kom for mykje vatn, som ville føre til for mykje vatn i åkrane. Bordvassvegen vart sist gong brukt i 1986, og i dag blir stigen langs vassvegen anbefalt som turstig.

Vass-Per døydde på Dagsgardsødegård i Skjåk i 1846. I ettertid har han fått æra for mange vassvegar som han ikkje har laga. Noko han faktisk gjorde var å finne opp eit niveleringsverkty (vatervåg) for å finne ut kva for ein kant neste bakke hella. Han er ogso ein av fleire som har fått êra for å ha utvikla eller vidareutvikla den lomske såmaskina.

Då Øyberget kraftverk vart opna i 2005, handla eit av innslaga under opningsarrangementet om Dagsgardsødegård og nivelering.

Tilsvarande nivelleringsresultat kan ein finne på den portugisiske øya Madeira, der nedbøren vert leia langs fjellsidane i sokalte llevadas. Desse er gjerne kombinerte med ein gangveg, og består av vassveiter (renner) med eit fall på ein meter for kvar kilometer. Llevadaane er fleire hundre år gamle, og vert haldne vedlike ogso i dag, forutan at enkelte vegar utgjer populære turløyper.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Vass-Per» frå , den 14. april 2009.

Referansar 

Norske oppfinnarar
Folk frå Skjåk
Bordvassvegen i Lom

Bordvassvegen i Lom er eit kanalsystem for vatning av jord, hovudsakleg til korndyrking. Slike system med kanalar og vassveiter var vanleg i Ottadalen på 1700- og 1800-talet, og var ein føresetnad for gode kornavlingar. Årsnedbøren er mange stadar berre 300 mm. «Gje vår Herre sol, ska oss sjølve skaffe væte», sa folk i Ottadalen. 

Vassvegane vart bygde frå kanten av isbreane i fjellet, og heilt fram til jorda. Det kunne ogso byggjast småe demningar framfor brekanten. Det var stor variasjon i lengda til vessveitene. Den kortaste er berre 300 meter medan den lengste er på heile 20 kilometer. 

68 anlegg av denne typen er registrert i Lom.

Vassveiter, hogd ut av tømmerstokkar, var det tekniske grunnlaget for dei fyrste vassvegane av denne typen. 

Bordvassvegen er eitt av desse anlegga, og ein av dei som var lengst i bruk. Den skulle skaffe vatn til ni gardar ved Bøvra, frå Aukrust til Andvord. Det er bevart ein kontrakt med Peder Pedersen Dagsgardsødegård, ogso kalla Vass-Per, frå 1833 som fortel om byggeplanane. Bordvassvegen byrjar 1450 meter over havet og endar på Andvord, 450 meter over havet.

Bordvassvegen var i bruk heilt fram til 1986. I dag blir vassvegen anbefalt som turstig.

Referansar

Litteratur 
 Elling Alsvik: Vatning i Lom og Skjåk. Magistergradsavhandling i etnologi ved Universitetet i Oslo.

Bakgrunnsstoff 
 Bordvassvegen i Lom : Vandring langs ein vassveg hjå visitlom.com

Lom kommune
Kanalar i Noreg
Norsk landbrukshistorie
Vatningsanlegg
Sylvester Sivertson

Sylvester Sivertson () var ein norsk diktar og redaktør frå Skjåk.

Liv 

Han var son av bonden Sivert Sivertson og Anne Olsdotter. Faren var ein streng haugianar, og sonen kom ogso til å gjeva ut eit verk om haugianismens historie (1833). Den fyrste utdanninga fekk han av stortingsmannen og kyrkjesongar Lars Jensen frå Hedmark. Omkring 1828 kom han til Trondheim, der han byrja i handelslære hjå kjøpmann Ole H. Dahl, men han fann fort ut at dette yrket ikkje passa han, og hjå stortingsmannen Michel Grendahl fekk han pengar til å studere. So fekk han undervising hjå sokneprest N. B. Flood i Kvikne og hjå adjunkt A. H. Kaurin i Trondheim, og kunne i 1835 ta artium med haud.

Same år byrja han å publisere dikt i avisene og å ta del i offentlege diskusjonar, blant anna med eit anonymt innlegg i «Demringsfeiden». Frå no av til sin død livde han av sin penn. I Kristiania vart han formann i Studentersamfundet, og medarbeidar i «Statsborgaren». Seinare var han redaktør for «Lillehammer Tilskuer (1841–42) og «Drammens Adresseefterretninger» (1845–47).

Diktargjerningar 

Som diktar gjorde Syvertson ei omsetjing av Tegnérs Svea (1835), og offentleggjorde ei rekkje dikt under pseudonymet «Urdsongis». Etter hans død lét broren Ole Sivertson i 1848 trykke eit utval av dikta saman med ein biografi om diktaren. Han vert kanskje best hugsa for sine dikt om Polens sak: «Polonia», «Grevinde Platers Kampsang» og «Grevinde Platers Kampbøn».

Trivia 
Sylvester Sivertson har fått «Sylvester Sivertsons gate» i Trondheim oppkalla etter seg.

Verk 
 Haugianismen, dens Historie og Væsen (1833)
 Udvalgte Digte af Silvester Syvertson (1848)

Omsetjingar 
 Esaias Tegnér: Svea (1835)
 Johan Johansson: Om et nyt Foreningsfordrag imellem Sverige og Norge (1837)

Bakgrunnsstoff 
 Artikkel  i Adresseavisa.

Norske lyrikarar
Norske redaktørar
Redaktørar for Adresseavisen
Formenn av Det Norske Studentersamfund
Folk frå Skjåk
Martin i Slovakia

Martin (fram til 1950 Turčiansky Svätý Martin, ungarsk Turócszentmárton, tysk Turz-Sankt Martin, latinsk Sanctus Martinus/ Martinopolis) er ein by nord i Slovakia ved elva Turiec nedanfor fjella Vesle Fatra og nær byen Žilina. Han har om lag 60 000 innbyggjarar og er den åttande største byen i landet.

Historie 
Frå andre halvdel av 900-talet til 1918 var Martin ein del av Kongedømet Ungarn. Den første skriftlege kjelda som nemner Martin er frå 1264, då byen vart omtalt som Zenthmarton. Busetnaden vekk status som fri kongeleg by i 1340.

På det urolege 1400-talet vart Martin råka av fleire katastrofar. Husittar gjekk til åtak på byen i 1433 og brende han ned. Berre ti år etter vart han øydelagd igjen av eit jordskjelv, og Martin vart nedgradert frå fri kongeleg by og vart så direkte styrt av familien Révay.

Sidan 1700-talet vart Martin senter i Turóc fylke.

Byen vart det fremste slovakiske kultursenteret på 1800-talet. Fleire kulturinstitusjonar (som Matica slovenská og Det slovakiske nasjonalmuseet) vart grunnlagd her. Dei fleste politiske aktivitetane til den slovakiske nasjonale frigjeringa på 1800-talet og tidleg på 1900-talet, vart organisert frå Martin. Byen vart òg industrialisert i denne perioden. Det første trykkeriet vart bygd her i 1869, og i 1890 kom møbelfabrikken Tatra nábytok.

Byen vart mindre viktig etter at Pressburg (dagens Bratislava) vart hovudstad i Slovakia i 1919. I dag ligg Det slovakiske nasjonalbiblioteket og Matica slovenská her.

Det slovakiske nasjonalrådet erklærte Martin senteret for nasjonalkulturen til slovakane den 24. august 1994.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Martin, Slovakia» frå , den 14. april 2009. 

Byar i Slovakia
Poprad

For elva med same namn, sjå Popradelva
 
Poprad (tysk Deutschendorf) er ein by nord i Slovakia ved foten av Høge Tatrafjella. Han er den største byen i regionen Spiš og den tiande største i heile Slovakia. Han har om lag 55 000 innbyggjarar. 

Byen har eit historisk sentrum og ved byen ligg den internasjonale Poprad-Tatry lufthamn. Byen er òg første stasjon på Tatranská elektrická železnica-jernbanen.

Historie 
Historisk var området opphavleg busett av slavarar, men tyskarar koloniserte området på 1200-talet, og Poprad vart i hovudsak ein tysk by. Frå 1412 til 1770 vart byen og Szepes fylke pantelånt til Polen, og Polen var delvis ansvarleg for utviklinga der. 

Poprad vart første gong nemnd i skriftlege kjelder frå 1256, og i 690 år, fram til 1946 var han berre ein av fleire nabobyar som i dag utgjer den moderne byen. Dei andre delane av byen er Matejovce, Spišská Sobota, Veľká og Stráže pod Tatrami. 

I 1999 søkte Poprad om å vere vertskap til Vinter-OL 2006, men tapte for Torino i Italia.

Bakgrunnsstoff 
 Bilete av Poprad 
 360º QTVR-panorama av Poprad

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Poprad» frå , den 14. april 2009. 
 

Byar i Slovakia
Spiš