Vestre gravlund i Oslo

Vestre gravlund i Sørkedalsveien 66, nord for Frognerparken i Oslo, er den største gravlunden i Noreg, med eit areal på 243 dekar. Gravlunden vart innvigd 30. september 1902, etter at kommunen i 1887 hadde kjøpt 78 dekar av eigedomen Volvat under Store Frøen, eigedomen Møllerløkken under Tuengen på 74 dekar, og eigedomen Særtrangs løkke under Store Borgen på 57 dekar, for med det å skaffe grunn til ein gravplass for vestkanten i Oslo. Seinare har gravlunden vorte utvida fleire gongar, særleg i 1920- og 1930-åra, sist i 1980.

Kyrkjelydar som er knytt til Vestre gravlund er Bygdøy, Domkyrkja, Fagerborg, Frogner, Gamle Aker, Majorstua, Markus m/Lovisenberg, Skøyen, Trefoldighet og Uranienborg.

Bygningar
Gravkapellet av granitt og kleberstein stod ferdig i 1902, teikna av arkitekt Alfred Christian Dahl. I det nordvestre hjørnet av gravlunden ligg Vestre krematorium, bygd i 1909 for Norsk Likbrændingsforening, og overteke av Oslo kommune i 1940. Det var i drift som krematorium fram til 2009. Opphavleg var namnet berre Krematoriet, endra til Gamle krematorium i 1930 og til Vestre krematorium i 1960. Det var stor motstand frå prestar, biskopen og stiftsdireksjonen i Kristiania (dåverande namn på Oslo) mot at det vart bygd eit krematorium på ein innvigd gravlund. Men striden endte med at Norsk Likbrændingsforening fekk løyve (med eit kommunalt bidrag) til å byggje krematoriet på eit eige areal attmed Sørkedalsveien, på vilkår av at det vart sett opp ei innhegning mellom krematorietomta og gravlunden.

Ettersom talet på kremasjonar auka med tida, vart det i 1930 bygd ein ny bygning attmed den gamle, slik at Vestre krematorium fekk Gamle kapell og Nye kapell. Arkitekt for båe bygningane var Oscar Torp. Gamle kapell er ein sirkulær bygning i jugendstil, med karakteristisk skorstein, og med ein monumetal trapp framfor hovudinngangen mot gravlunden. Det vart dekorert innvendig i 1923 med freskomåleri av Emanuel Vigeland. Nye kapell er ein firkanta bygning med inngang frå sida som vender mot Sørkedalsveien, og det vart dekorert innvendig i 1937 med freskomåleri av Alf Rolfsen. Dei opphavlege bygningane har vorte utvida både i 1914, 1923 og 1994.

Krigsminnesmerke
Vestre gravlund har ein internasjonal krigsgravlund kor soldatar som fall i Noreg under andre verdskrigen frå Sovjet, Nederland, Polen, Danmark, Sverige og Noreg er gravlagt. I tillegg har USA, Frankrike, Jugoslavia og Storbritannia reist minnesteiner over sine falne landsmenn.

Personar gravlagte på Vestre gravlund 

 Gidske Anderson, journalist og forfattar
 Eyvind Alnæs, komponist
 Nini Roll Anker, forfattar
 Lars Backer, arkitekt
 Marius Cathrinus Backer, høgsterettsdommar
 Paal Berg, statsråd, høyesterettsjustitarius
 Carl Berner, stortingspresident
 André Bjerke, dikter og forfatter
 Magnus Blikstad, forretningsmann, ordførar i Bærum
 Trygve Bratteli, statsminister
 Bård Breivik, bilethoggar og skulptør
 Alex Brinchmann, barnelege og forfattar
 Erik Brofoss, politiker og sentralbanksjef
 Knud Ørn Bryn, ingeniør, grunnleggjar av A/S Hafslund
 Kristian Birkeland, professor og medgrunnleggjar av Norsk Hydro 
 Andreas Baalsrud, vegdirektør
 Johan Castberg, sosialpolitiker
 Harald Damsleth, reklameteiknar og illustratør
 Lauritz Dorenfeldt, riksadvokat
 Samson Eitrem, klassisk filolog
 Georg Eliassen, arkitekt
 Thorleif Ellestad, høgsterettsadvokat
 Catharinus Elling, komponist og musikkinnsamlar
 Erling Falk, politikar
 Peder Farup, kjemikar, farmasøyt og industrimann
 Harry Fett, riksantikvar
 Paal Frisvold, generalløytnant
 Knut Frydenlund, utenriksminister
 Dag Frøland, revykunstnar
 Einar Gerhardsen, statsminister
 Rolf Gerhardsen, politikar og pressemann
 Claes Gill, lyrikar, skodespelar, teatersjef
 Ellen Gleditsch, professor
 Gregers Gram, offiser og motstandsmann
 Niels Winge Grimnes, arkitekt
 Pauline Hall, komponist
 Kjell Hallbing, forfattar
 Otto Bahr Halvorsen, statsminister
 Stein Grieg Halvorsen, skodespelar
 Sverre Hassel, polarfarar
 Haakon Hauan, industrileiar og statsråd
 Jens Christian Hauge, forsvarsminister
 Eivind Heiberg, generaldirektør i NSB
 Gunnar Heiberg, forfattar og teatermann
 Wilhelm Hansteen, forsvarssjef
 Richard Herrmann, kringkastingsmedarbeidar
 Hieronymus Heyerdahl, ordførar og initiativtakar til bygginga av Oslo rådhus
 Arnoldus Marius Hille (1829-1919), biskop
 Henrik Greve Hille, biskop
 Waldemar Hoff, generaldirektør i NSB
 Jan Inge Hovig, arkitekt
 Theodor Haagaas, privatskoleeigar
 Adolf Indrebø, ordførar i Oslo
 Carl Ludvig Jacobsen, bilethoggar
 Gunnar Jahn, politikar og embetsmann
 Leif Juster, skodespelar og revykunstner
 Jørgen Juve, fotballspelar og journalist
 Guthorm Kavli, arkitekt og slottsforvaltar
 Trond Kirkvaag, fjernsynsmann og komikar
 Gerhard Knoop, teaterinstruktør, teatersjef
 Halvard Lange, utenriksminister
 Bokken Lasson, songar og revykunstnar
 Michael Leegaard, ingeniør, stortingsrepresentant
 Aase Lionæs, politikar, leiar av Nobelkomiteen
 Martin Linge, skodespelar og offiser 
 Fredrik Stang Lund, statsråd og ordførar i Christiania
 Arvid Nilssen, revyskodespelar
 Henrik Nissen, arkitekt
 Albert Nordengen, ordførar
 Arthur Nordlie, Høyre-leiar
 Anders Nummedal, konservator
 Andreas Wiel Nygaard, arkitekt
 Marius Nygaard, rektor og språkforskar
 Arne Næss, filosof
 Arne Thomas Olsen, skodespelar og instruktør
 Ole Tobias Olsen, sokneprest, kjent som Nordlandsbanens far
 Ørjan Olsen, zoolog og forskingsreisande
 Arne Ording, historiker
 Fredrik Orvin, ambassadør
 Edgar Otto, admiral
 Kristian Ottosen, motstandsmann, forfattar og leiar for Studentskipnaden i Oslo
 Augustin Paus, ingeniør og industrileiar
 Bernhard Paus, industrileiar
 Nicolay Nissen Paus, grosserar og fabrikkeigar
 Axel Paulsen, kunstløpar og skeiseløpar (gav namn til Axelhoppet)
 Olav Paus, grosserar
 Ole Paus, generalmajor
 Thorleif Paus, godseigar, fabrikkeigar og generalkonsul
 Thorleif Lintrup Paus, ambassadør
 Sigurd Pauss, industrileiar
 Magnus Poulsson, arkitekt
 Frithjof Prydz, høgsterettsdommar
 Carl Anthon Paaske, bergmeister ved Kongsberg sølvverk
 Lars Rasmussen, generaldirektør i Norges Statsbaner
 Georg Richter, skodespelar
 Barbra Ring, forfattar   
 Kari Robak, biletkunstnar
 Einar Rose, revykunstnar og songar
 Otto Ruge, generalløytnant, forsvarssjef
 Arnold Ræstad, jurist, utanriksminister 1921-22
 Karl Sanne, statsråd
 Aksel Sandemose, forfattar
 Mentz Schulerud, forfattar, teatersjef, kringkastingsmann
 Aud Schønemann, skodespelar
 Alexander Seippel, språkprofessor, bibelomsetjar
 Einar Sem-Jacobsen, offiser og flygar 
 Fredrik Stang d.y., justisminister og Høyre-leiar
 Asgaut Steinnes, riksarkivar
 Arvid Storsveen, offiser og motstandsmann
 Gisle Straume, skodespelar og teatersjef
 Johan Nicolai Støren, biskop
 Otto Sverdrup, polarfarar
 Ole Sverre, arkitekt
 Ansgar Sørlie, motstandsmann
 Gunnar Sønsteby, motstandsmann
 Carsten Tank-Nielsen, offiser
 Jens Thiis, kunsthistorikar og direktør for Nasjonalgalleriet
 Karenus Kristofer Thinn, høgsterettsjustitiarius
 Hans Jacob Ustvedt, lege og kringkastingsmann
 Kåre Valebrokk
 Anne-Cath. Vestly, forfattar
 Johan Vigeland, programsekretær i NRK
 Ragna Wettergreen, skodespelar
 Sverre Wilberg, skodespelar
 Knut Wigert, skodespelar og formann for Riksmålsforbundet
 Borger With, ordførar og banksjef
 Knut Getz Wold, sentralbanksjef
 Bjarne Øen, flygar, offiser og forsvarssjef
 Hauk Aabel, skodespelar
 Per Aabel, skodespelar
 Kristian Birch-Reichenwald Aars, teolog, filosof og psykolog
 Ivar Aavatsmark, generalmajor og forsvarsminister
 Lola Karoli og ektemannen Polykarp Karoli (Pål Karlsen), «sigøynardronning» og «sigøynarkonge»

Sjå òg 

 Artiklar på Wikipedia om personar gravlagt på Vestre gravlund
 Liste over gravlundar i Oslo

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Vestre gravlund Gravferdetaten.
 PDF-kart over gravlunden
 Lokalhistoriewiki
 Gravsøk i Oslo kommune
Bydel Frogner
Skipingar i 1902