alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
DS «Storstad»

DS «Storstad» var eit 6 000 tonns norsk tørrlasteskip som dreiv med kolfrakt frå 1910 til 1917. Det er mest kjend for samanstøyten med RMS «Empress of Ireland» på St. Lawrence-elva i Canada 29. mai 1914. Skipet blei seinare senkt under første verdskrigen.

Skipet var bygd i Newcastle upon Tyne av Armstrong, Whitworth & Co Ltd.
Det tilhøyrde det norske reiarlaget A.F. Klaveness & Co.

Under ei reise frå Sydney på Nova Scotia til Quebec med ei kollast frå Dominion Coal Company støtte «Storstad» saman med RMS «Empress of Ireland» på St. Lawrence-elva nær Pointe-au-Père 29. mai 1914. Med eit 14 fot langt hol i skroget fekk «Empress of Ireland» slagside og sokk i løpet av 14 minutt. Heile 1 024 av passasjerane og mannskapet døydde, medan 473 personar overlevde i det som lenge var den største sjøfartssulukka nokonsinne. DS «Storstad» blei stygt skadd i samanstøytet, men redda fleire av dei forliste og kom seg til land. 

Etter forliset forlanga eigarane av begge skipa erstatning frå kvarandre. Ei kanadisk gransking gav førarane av «Storstad» hovudskulda for foliset, og skipet blei teke i varetekt av kanadiske styresmakter og til slutt gjeve til Canadian Pacific Railway som del av oppgjeret. Skipet blei seld på auksjon til Ole Wikborg, ein representant for forsikringsselskapa Vidar og Skuld som hadde forsikra båten. Prisen på 175 000 dollar blei haldne tilbake i påvente av granskingsutfallet. Etter auksjonen kunne «Storstad» reparerast og bli sett i drift att, med same mannskap som før.

Under første verdskrigen blei DS «Storstad» torpedert av ein tysk ubåt i Atlanterhavet sørvest for Irland  den 8. mars 1917. Skipet sokk, mannskapet gjekk i livbåtane og blei redda tre dagar seinare.

Kjelder

Kjetil Saugestad, «Det juridiske etterspillet», nrk.no (05.01.2012)
Kjetil Saugestad og Silje Martinsen Wettre, «Tragedie med norske syndebukker», nrk.no (05.01.2012)

Denne artikkelen bygger på «DS «Storstad»» frå , og «SS «Storstad»» frå  den 28. juni 2014.

Bakgrunnsstoff 
Tragedie med norske syndebukker. nrk.no. 5. januar 2012.
The Collision between the S/S Empress of Ireland and the S/S Storstad, norwayheritage.com
SS Storstad, Wrecksite.eu

Norske dampskip
Skipingar i 1910
Nedleggingar i 1917
RMS «Empress of Ireland»

RMS «Empress of Ireland» var eit britisk linjeskip som gjekk ned i St. Lawrence-elva i Canada i morgontimane 29. mai 1914.  1 012 av dei 1 477 menneska som var ombord omkom. Dette var i lang tid det største tapet av menneskeliv til sjøs, og er framleis den største sjøfartsulukka i kanadisk historie i fredstid.

«Empress of Ireland» gjekk i linje mellom Canada og Storbritanna med post, passasjerar og last. I mai 1914 var «Empress of Ireland» på veg frå Quebec til Liverpool. Ho hadde plukka opp posten og teke avskjed med losen i Rimouski, og var nær Pointe-au-Père i den vide St. Lawrence-elva då ei tjukk skodde plutseleg hindra sikt. På skipet hadde dei tidlegare sett lysa frå det norske dampskipet «Storstad» fleire kilometer unna, men rekna ikkje med at det var fare for kollisjon. Derfor var det eit stort sjokk då «Storstad» om lag 02:00 dukka opp frå skodda nokre hundre meter frå «Empress of Ireland» og ramma skipet i sida.

Førarane av begge skipa meinte det andre hadde gjort feil. Thom Andersen, som var kaptein på «Storstad», hevda at «Empress of Ireland» hadde gjeve signal om at skipa skulle passera babord mot babord, etter vanleg skikk. Kaptein Henry Kendall på «Empress of Ireland» meinte derimot at «Storstad» hadde gjeve signal om at skipa skulle passera styrbord mot styrbord.

«Empress of Ireland» sokk raskt. Mange av kuauga på skipet var opne, og vatn strøymde inn. Ein del av dei som var ombord vakna og kom seg i livbåtar, men bere tre kunne firast ned før skipet krenga kraftig. Det la seg på styrbord side, og fleire hundre kom seg ut gjennom kuauge. Rundt 14 minutt etter samanstøytet sokk skipet, og dei som låg oppå blei kasta uti det iskalde vatnet. Dei fleste passasjerane drukna i lugarane sine.

Ombord i skipet hadde det vore ein utforskar (Henry Seton-Karr), skodespelarar, forretningsfolk, 167 medlemmer av Frelsesarmeen på veg til ein internasjonal kongress i London, og mange europearar som hadde utvandra til Canada og no var på veg til heimlanda sine, mellom anna 21 nordmenn. Berre 7 av desse overlevde.

Etter forliset forlanga eigarane av begge skipa erstatning frå kvarandre. Ei kanadisk gransking gav førarane av «Storstad» hovudskulda for forliset, sjølv om seinare undersøkingar har sådd noko tvil om dette.

Kjelder

Marion Kelch, The Collision between the S/S Empress of Ireland and the S/S Storstad, norwayheritage.com
Kjetil Saugestad, «Det juridiske etterspillet», nrk.no (05.01.2012)
Kjetil Saugestad og Silje Martinsen Wettre, «Tragedie med norske syndebukker», nrk.no (05.01.2012)

Delar av denne artikkelen bygger på «RMS Empress of Ireland» frå ,  den 28. juni 2014.

Bakgrunnsstoff 
Tragedie med norske syndebukker. nrk.no. 5. januar 2012.
The Collision between the S/S Empress of Ireland and the S/S Storstad, norwayheritage.com
[http://www.wrecksite.eu/wreck.aspx?30437 RMS Empress of Ireland +1914, Wrecksite.eu
The Empress of Ireland Museum 

Britiske dampskip
Britiske linjeskip
Skipingar i 1906
Nedleggingar i 1914
Forlis i 1914
Kanadisk historie
Tampico

Tampico er ein by ved Mexicogolfen som ligg sør i den meksikanske delstaten Tamaulipas, ved grensa til Veracruz.
Tampico er ein viktig hamneby og jernbaneendepunkt. Byen ligg sentralt i eit område med rike oljefelt, og var lenge rekna som verdas største oljehamn.

Ved folketeljinga i 2010 hadde Tampico 297 284 innbyggjarar. Dette utgjer rundt 10 % av alle innbyggjarane i delstaten. 

Økonomisk er petroleumsraffinering, kjemisk industri, treindustri, skipsverft og fiske- og fiskeforedlingsindustri viktige næringar. Byen er også ein turiststad, og det er mellom anna mogleg å driva med jakt og fiske her.

Historie

Dagens by blei grunnlagd 13. april 1823. Det hadde då allereie vore europeiske koloniar her, som ein misjon skipa i 1832 og ei busetjing kalla  San Luis de Tampico frå 1554. Ho blei forlaten i 1684 etter fleire sjørøvaråtak. Pánucoelva som byen ligg ved hadde vore folkesett i lang tid før dette, hovudsakleg av huastecfolk. 

I august 1829 blei Tampico invadert av spanske troppar frå Cuba, som eit siste forsøk på å hindra meksikansk sjølvstende. I september tok meksikanske styrkar under general Santa Ana tilbake byen.

9. april 1914 oppstod ei usemje i Tampico mellom meksiskanske soldatar og amerikanske marinesoldatar frå USS «Dolphin». Dette førte til Tampico-affæren, med kamphandlingar og brot på diplomatisk samband mellom USA og Mexico, og ein amerikansk okkupasjon av Veracruz som varte i eit halvt år. 

Universitetet i Tampico blei grunnlagd i 1972.

Kjelder

«Tampico» (15. februar 2009), Store norske leksikon. Fri artikkel henta 29. juni 2014.

Denne artikkelen bygger på «Tampico» frå ,  den 29. juni 2014.

Bakgrunnsstoff
Offisiell nettstad

Byar i Tamaulipas
Kommunar i Tamaulipas
Busetnader grunnlagde i 1823
Bimaskin

Ein bimaskin er ein type endeleg tilstandseining, altså ein matematisk modell for utrekning som nyttar konseptet om ein abstrakt maskin med ei endeleg mengd tilstandar. Bimaskinar er samansette av to endelege tilstandsakseptorar, i tillegg til ein funksjon frå tilstandar i dei to maskinane til symbolar i ut-alfabetet. Fordelane med bimaskinar er at dei er deterministiske og at alle utvetydige endelege tilstandsoverførarar (òg kalla FST-ar, eller transduserar) kan konverterast til bimaskinar. Det går i tillegg an å bruka raskare akseptor-algoritmar i staden for overførar-algoritmar.

Bimaskinar blei først introdusert av Schützenberger (1961).

Definisjon 
La inn-alfabetet vera  og ut-alfabetet . 

 og  er to endelege mengder med tilstandar, kor starttilstandane er  og , og overføringsfunksjonane er  og . Overføringsfunksjonane kan generaliserast til lengre strengar på same måte som for automatar generelt: .

Då er  ein deterministisk endeleg tilstandsmaskin (DFSA) frå venstre til høgre (utan aksepterande tilstandar), og  er ein deterministisk endeleg tilstandsmaskin (DFSA) frå høgre til venstre (utan aksepterande tilstandar).

Så definerer me ein ut-funksjon . Denne går altså frå tilstandane i dei to DFSA-ane, og inn-alfabetet, til ut-alfabetet. Gitt ein inn-streng , så vil ut-strengen for  vera 

Ut-strengen for heile  er konkateneringa av ut-strengane for .

Bruksområde 

Bimaskinar er nyttige verktøy i språkteknologi. Til dømes når ein skriv maskinlesbare ordbøker for morfologisk analyse, er det vanleg å spesifisera lingvistiske operasjonar (som lydendringar) i reglar som har ein «handlingsdel» (eller omskrivingsdel) og ein kontekstdel. Handlingsdelen og kontekstdelen er skilt med skråstrek, og «sentrum» av konteksten er markert med understrek «_». Kontekstdelen seier når regelen kan aktiverast, og handlingsdelen vil typisk omskriva symbolet som står i sentrum av konteksten. 

Eit døme for norsk kan vera regelen  som seier «skriv om d til den tomme strengen viss det står ein d føre, og ein t følgt av ord-slutt etter». Så viss me tidlegare har lagt på inkjekjønnsendinga «-t» til ordet «nøydd», vil denne regelen skriva om «*nøyddt» til «nøydt». Konstekstar er regulære uttrykk og kan ofte vera meir kompliserte; t.d. viss me vil modellera r-bortfall i Grenlandsmålet kan me laga regelen  som fjernar r i slutten av ord som byrjar på ikkje-koronale konsonantar.

Dei to delane i konteksten samsvarer med venstre og høgre DFSA til bimaskinen, som då kan lesa seg inn mot sentrum av konteksten frå kvar ende. Me kan konvertera ein slik regel til ein bimaskin ved å laga ein minimert DFSA som aksepterer venstrekonteksten, og ein annan minimert DFSA som aksepterer den reverserte høgrekonteksten. Viss inn-symbolet i sentrum av kontekst er , og me analyserer venstre DFSA på venstrekonteksten og ender opp i tilstanden , og høgre DFSA på høgrekonteksten og ender opp i tilstanden , så vil  gi ut-symbolet til handlingsdelen.

Sjå òg 

 Automatteori

Automatteori
Språkteknologi

Referansar
Lake Waikaremoana Great Walk

Lake Waikaremoana Great Walk er ei 44 kilometer lang fotturrute som følgjer den sørlege og vestlege breidda til Waikaremoanasjøen på Nordøya på New Zealand. Ruta går gjennom ulike slag skogar og grasmarker, og gir ofte framifrå utsyn over innsjøen. Ho er klassifisert sin ei av rutene i Great Walks, og ligg i nasjonalparken Te Urewera National Park.

Ruta 
Utgangspunkta er Onepoto og Hopuruahine, høvesvis ved den sørlege og nordlege enden av innsjøen. Dei fleste brukar tre til fire dagar på å gå turen.

Ruta går gjennom fleire område med privat land, og ved grensa til det verna området Puketukutuku Peninsula Kiwi Refuge.

Department of Conservation gir svært romslege estimat om gangtid på dei ulike delane av ruta, røynde fotturistar går gjerne ruta på det halve av denne tida.

Transport 
Då dette ikkje er ei sirkulær rute, trengst det transport mellom start- og endepunkt. Dei fleste turgåarane brukar lokale buss- eller båttenester som kan køyra ut og henta inn passasjerane til avtalt tidspunkt.
Starten og endepunktet til ruta ligg båe ved riksvegen State Highway 38.

Der er ein campingplass for motorkøyrety i Home Bay (Whanganui o parua Inlet), nær informasjonssenteret Āniwaniwa Visitor Centre.

Alle hyttene og leirstadane kan òg nåast med båt, utanom Panekire Hut, og der er fleire båtrampar langs riksvegen State Highway 38.

Avgifter og bestillingar 

Der er førehandsbestillingar heile året.
Avgiftene er  NZ$ 32,00 for hyttene og NZ$ 14.00 for leirplassane. Bestillingar kan gjerast online eller telefonisk frå vevsidene til Department of Conservation:

Lokalisering 
Lake Waikaremoana Great Walk ligg i Te Urewera National Park. Byen som ligg nærast ruta, er Wairoa, frå her kan ein avtala transport til og frå sjøen. 

Ein har tilgang til Waikaremoana frå to kantar. State Highway 38 bind saman Wairoa og East Coast med den sentrale Nordøya, og går forbi innsjøen og informasjonssenteret Āniwaniwa Visitor Centre. Riksvegen er utan fast dekke i om lag 80 kilometer mellom Murupara og busetnaden Tuai. Der er godt markerte sidevegar til stader ein kan setja ut båtar, og der ein kan koma inn på turstien.

Referansar  

Denne artikkelen bygger på «Lake Waikaremoana Great Walk» frå ,  den 29. juni 2014.

Bakgrunnsstoff 
 Lake Waikaremoana Great Walk, New Zealand Great Walks, Department of Conservation.
 Lake Waikaremoana Great Walk, Fees, Department of Conservation.
 New Zealand hiking specialists . Informasjon om turar ved Lake Waikaremoana.

Fotturisme
Turstiar på New Zealand
Turistattraksjonar i Hawke's Bay
Hawke's Bay
Legasjon

Legasjon (via fransk, frå latin legatus, 'send, utnemnd') er ein diplomatisk stasjon i ein stat der representanten for ein framand stat, ein minister, har rang under ambassadør. Andre funksjonærar ved legasjonar kan vera legasjonsråd, med rang under etter ministeren, og legasjonssekretær, med rang under legasjonsråden. I dag er legasjonar stort sett avløyst av ambassadar.

Historie
Ved Wien-kongressen i 1814-15 blei det fastlagd eit diplomatisk system med fire rangklassar av diplomatiske sendebod. Etablerte stormakter utveksla ambassadørar, medan andre land utveksla ministrar seg imellom og med stormaktene.
Eit land som USA var ikkje rekna som ei stormakt på byrjinga av 1800-talet, og hadde fram til 1893 ingen ambassadar, berre legasjonar.

Legasjonar gjekk gradvis ut av bruk. Ein oppdatert Wien-konvensjon om diplomatiske rangklassar blei teken i bruk ved SN-konferansen om diplomatisk samband og immunitet i 1961. Denne hadde tre klassar: Ambassadør, sendebod/minister og chargé d'affaires.

Norske utanriksstasjonar danna etter 1905 var legasjoner som gradvis blei oppgraderte til ambassadar. I 1947 hadde Noreg 23 legasjonar og fire ambassadar i utlandet. I 1958 var det ni legasjonar og 23 ambassadar. I 1967 gjekk nemninga «legasjon» heilt ut av bruk i norsk utanriksteneste.

Kjelder

«diplomacy», Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Ultimate Reference Suite.  Chicago: Encyclopædia Britannica, 2011.
«Legasjon: diplomatisk representasjon» (25. august 2009), Store norske leksikon. Fri artikkel henta 29. juni 2014.

Denne artikkelen bygger på «Legasjon» frå ,  den 29. juni 2014.  
 
Diplomatiske område
Orlando Peçanha

Orlando Peçanha de Carvalho (), til vanleg berre Orlando, var ein brasiliansk fotballspelar som vart verdsmeister for Brasil i 1958. Han spelte 30 landskampar for Brasil, og vann elles klubbtriumfar med Boca Juniors og Santos FC.

Landslagsspel
Midtstopparen Orlando debuterte på det brasilianske landslaget i 1958. Han var med mellom dei 11 utvalde som 29. juni 1958 syrgde for at Brasil vann sin fyrste VM-tittel i fotball då det var 5-2-siger på Råsunda stadion i Stockholm,over vertsnasjonen Sverige. Orlando fekk ikkje plass i VM-troppen 1962, ettersom han då ikkje spelte for eit brasiliansk klubblag. Han deltok i dei to fyrste VM-kampane under meisterskapen i England i 1966, 1-3-tapet mot Ungarn vart hans 30. og siste i den gule landslagstrøya, utan å ha skåra eit einaste mål.

Klubbspel
Orlando spelte for Sao Paulo-klubben Vasco da Gama frå 1953 til -60. Han reiste til Argentina og spelte for Boca Juniors i tida 1961-65, der han var med på å verte seriemeister to gongar. I 1965 fór han tilbake til heimlandet og spelte for Santos fram til 1969. Her vart han klubbkamerat med legendariske Pelé og dei lukkast verte seriemeister allereie i 1965. Etter ei kort tid i Vasco da Gama la Orlando opp i 1970.

Merittar
 Verdsmeister for Brasil 1958
 Argentisk seriemeister med Boca Juniors i 1962 og 1964
 Brasiliansk meister i 1965 med Santos FC

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Orlando Peçanha de Carvalho» frå ,  den 29. juni 2014.  
 

Brasilianske fotballspelarar
Spelarar i Fotball-VM 1958
Spelarar i Fotball-VM 1966
Edvaldo Izídio Neto

Edvaldo Izídio Neto (), til vanleg berre kalla for Vavá, var ein brasiliansk  fotballspelar som vart verdsmeister for Brasil i 1958 og 1962. Han var midtspiss med stor gjennombrotskraft. På klubbnivå spelte Vavá for mellom andre Vasco da Gama, Atlético Madrid, Palmeiras og América.

Landslagsspel
Vavá debuterte for Brasil i 1955. Dei neste ni åra fekk han med seg 20 landskampar, men skåra heile 15 mål for landslaget. I VM-finalen 1958 skåra han begge Brasils mål i fyrste omgang, ein finale som enda med at Brasil vart verdsmeister for fyrste gong. Også i 1962-finalen kom han på skåringslista i finalen då han la på til 3-1, noko som vart sluttresultat i kampen mellom Brasil og Tsjekkoslovakia. Vavá skåra høvesvis 5 og 4 mpl i dei to VM-turneringane.

Klubbspel
Vavá debuterte for SC Recife i heimbyen. Knapt 17 år gammal byrja han i Vasco da Gama, der han vert verande i sju år. Etter fotball-VM i 1958 vart han overført til spanske Atlético Madrid og spelte i klubben i tre sesongar. Han reiste heim til Brasil i 1961 og var Palmeiras-spelar til utgangen av 1963. Frå 1964 til 1967 gjorde han tenste i den meksikanske storklubben América. Før han la opp i 1969 var han innom tre mindre klubbar.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Vavá» frå ,  den 29. juni 2014.  
 

Brasilianske fotballspelarar
Susan Te Kahurangi King

Susan Te Kahurangi King () er ein newzealandsk kunstnar som blei internasjonalt kjend i 2009. 

King vart fødd i Te Aroha i 1951, som det andre av 12 barn. Som fireåring byrja ho mista evna til å snakke, og då ho var åtte hadde ho heilt slutta å snakke. 
Ho fekk aldri ein formell diagnose, men då ho var vaksen byrja syskena å sjå likskapar med symptom på autisme.

King teikna "utan avbrot" frå ho var fire og til ho var 26, gjerne Disney-inspirerte figurar og optiske mønster, og brukte penn, blekk, grafitt og fargeblyantar.
Deretter slutta ho brått. Familien hennar tok vare på alt ho hadde laga, 4000 teikningar, i håp om at ho skulle byrje igjen.

I 2006 byrja regissøren Dan Salmon på ein dokumentarfilm om henne, og viste arbeidet hennar til kuratorar. Den påfølgjande rosen og begeistringa førte til at King byrja å teikne igjen etter eit avbrot på tjue år. I oktober 2009 hadde ho si første soloutstilling, på Peter Fay Gallery i Sydney. I 2013 blei verka hennar viste ved den prestisjetunge Paris Outsider Art Fair. I 2015 hadde ho si første soloutstilling i USA, Drawings from Many Worlds ved Andrew Edlin Gallery i New York. I juli 2016 hadde ho si første museumsutstilling ved Institute of Contemporary Art i Miami.
I 2017 hadde ho utstillingar ved Marlborough Contemporary i London og Robert Heald Gallery i Wellington på New Zealand.

Kjelder

Newzealandske kunstnarar
Bryan Ruiz

Bryan Jafet Ruiz González () er ein kostarikansk fotballspelar. I 2014 spelar han for Fulham FC, men er for tida på utlån til PSV Eindhoven. Bryan Ruiz er kaptein på det kostarikanske landslaget, og spelar i VM i fotball 2014.

Kjelder 
<div class="references-small">
Denne artikkelen bygger på «Bryan Ruiz» frå ,  den 30. juni 2014.  
 

Kostarikanske fotballspelarar
Alajuelense-spelarar
Gent-spelarar
Twente-spelarar
Fulham-spelarar
PSV-spelarar
Sporting-spelarar
Spelarar i Fotball-VM 2014
Spelarar i Fotball-VM 2018
Joel Campbell

Joel Nathaniel Campbell Samuels () er ein kostarikansk fotballspelar som har spela for greske Olympiakos der han var på utlån frå Arsenal FC. Campbell har også spela på det kostarikanske landslaget og var med i VM i fotball 2014.

FC Arsenal stadfesta at dei hadde signert kontrakt med Campbell i august 2011, men fordi han ikkje hadde skaffa arbeidsløyve i England, fekk han ikkje lov å spela for klubben. Campbell skaffa seg endeleg dette løyvet i juli 2013. Campbell har enno ikkje spela ein kamp for Arsenal, men har vorte utlånt til andre europeiske klubbar. Olympiakos er den tredje klubben han har vorte utlånt til frå Arsenal.

Campbell skåra Costa Rica sitt fyrste mål under VM i fotball 2014. Han utlikna mot Uruguay, ein kamp som Costa Rica til slutt vann 3-1.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Joel Campbell» frå ,  den 30. juni 2014.  
 

Kostarikanske fotballspelarar
Arsenal-spelarar
Lorient-spelarar
Olympiakos-spelarar
Real Betis-spelarar
Spelarar i Fotball-VM 2014
Spelarar i Fotball-VM 2018
Reddik

Reddik er ei rotfrukt i krossblomfamilien. Reddikar blir dyrka mange stader i verda, og finst i mange varietetar med ulike storleik, farge og dyrketid.

Reddikrøter er runde eller sylinderforma, og har skalfarge som kan variera frå kvitt til raudt til lilla eller svart. Dei kan ha storleik frå eit par gram i tidlege sommarreddikar til fleire kg i japanske vintertypar.

Røtene har ein frisk smak som kan bli bitter i eldre røter. Den sterke smaken kjem av sennepsolje som finst i planten. Ein kan eta heile planten, og blada kan brukast som spinatvekstar eller som spirer.

Sommarreddik er mest vanleg, og har gjerne ei kulerund, raud- eller rosafarga rot. Vinterreddik er noko mindre kjend i Noreg. Denne har gulrotform og er gjerne lysare raudfarga eller kvit.

Namn
Det vitskaplige namnet Raphanus er gresk og betyr «hurtig forekomande». Det norske  namnet «reddik» kjem frå  latin radix som betyr «rot».

Kjelder

«Reddik» , frukt.no. Henta 30. juni 2014.
«radish», Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online.
Encyclopædia Britannica Inc., 2014. Web. Henta 30. juni 2014.

Bakgrunnsstoff

Krossblomfamilien
Grønsaker
Rotfrukter
Gubbio

Gubbio er ein by og ein kommune i provinsen Perugia i regionen Umbria i Italia. Kommunen har vel 32 000 ibuarar og dekker eit areal på 525 km², noko som gjer at han er den vidaste kommunen i Umbria og ein av dei sju med størst flatevidd i heile Italia. Byen ligg 522 meter over havet, ved foten av Apenninane, om lag 35 kilometer nordvest for provinshovudstaden Perugia.

Byen Gubbio voks fram i førromersk tid, og var ein viktig by under romarriket. Ruinane av eit amfiteater bygt i det siste hundreåret før vår tidsrekning viser at byen hadde økonomisk kraft og politisk makt i samtida. Frå 1000-talet var byen ein eigen fyrstestat, og hadde si stodomstid fram mot 1300-1400-talet. I tida frå 1631 til Italia vart samla i 1860 låg Gubbio under Vatikan-staten.

Ei segn knyter Frans av Assisi til Gubbio.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Gubbio» frå ,  den 30. juni 2014.  
 

Byar i Umbria
Byar i Italia
Stress av Kirsti Sparboe og Odd Børre

«Stress» er ein song av Kirsti Sparboe og Odd Børre, gjeven ut i 1968. Songen er skriven av Tor Hultin og Ola B. Johannessen.

Eurovision

Melodi Grand Prix 1968
«Stress» deltok i Melodi Grand Prix 1968, den norske uttakinga til Eurovision Song Contest 1968 i London i Storbritannia. Songen vart framført på norsk av Kirsti Sparboe med eit lite orkester, og så på nytt av Odd Børre med eit stort orkester. Bidraget enda på andreplass med 14 poeng; eitt frå Ålesund og eitt frå Stavanger. Vinnarsongen vart seinare anklaga for å vere plagiat av Cliff Richard-hiten «Summer Holiday», og låtskrivaren Kari Neegaard trekte attende songen før Eurovision Song Contest. Bidraget vart erstatta av «Stress», og dette er den fyrste og førebels einaste gongen vinnarsongen i Melodi Grand Prix ikkje har representert Noreg i Eurovision Song Contest.

Eurovision Song Contest 1968

Etter at vinnarsongen i Melodi Grand Prix 1968 vart trekt attende fekk «Stress» representere Noreg i Eurovision Song Contest 1968. Odd Børre framførte songen på norsk, og enda på 13. plass med to poeng; eitt frå Luxembourg og eitt frå Spania. Øivind Bergh var dirigent.

Fotnotar

Melodi Grand Prix 1968-songar
Norskspråklege Melodi Grand Prix-songar
Norske Eurovision Song Contest-songar
Eurovision Song Contest 1968-songar
Norskspråklege Eurovision Song Contest-songar
Kirsti Sparboe-songar
Odd Børre-songar
Songar skrivne av Tor Hultin
Songar skrivne av Ola B. Johannessen
Narni

Narni er ein by og ein kommune i provinsen Terni i regionen Umbria i Italia. Kommunen har 20 000 ibuarar og dekker eit areal på 198 km². Byen ligg 240 meter over havet, med utsyn over Nera-dalen, 10 km sørvest for provinshovudstaden Terni.

Byen, som er minst 2 600 år gammal, vart erobra av romarriket i 299 fvt. Narni hadde si stordomstid frå 1000-talet og eit par-tre hundre år framover. Etter å ha vorte lagd i oske under eit slag i 1525, har Narni stått i skuggen av grannebyen Terni.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Narni» frå ,  den 30. juni 2014.  
 

Byar i Umbria
Byar i Italia