alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Arne Friedrich

Arne Friedrich () er ein tysk fotballspelar som har spela for Wolfsburg i tysk Bundesliga og for det tyske landslaget. Han spelte i åtte år, frå 2002 til 2010, for Hertha Berlin.

Friedrich debuterte for Tyskland sitt A-landslag 21. august 2002, i ein kamp mot Bulgaria. Den første store turneringa hans var fotball-EM i 2004, der han spelte alle Tyskland sine tre kampar, før dei rauk ut etter gruppespelet. I fotball-VM i 2006 gjekk det betre for Tyskland og Friedrich, som spelte alle Tyskland sine kampar, utanom bronsefinalen då han var skadd. I fotball-EM i 2008 var han i utgangspunktet reserve, men då Marcell Jansen vart skadd, spelte han frå start i den siste gruppekampen og alle dei tre gjenverande kampane. I fotball-VM i 2010 spelte han frå start til slutt i alle dei sju kampane, då Tyskland tok bronsemedalje. Han skåra det første landslagsmålet sitt i kvartfinalen mot Argentina, i det som var den 77. A-landskampen hans.
 

Tyske fotballspelarar
Arminia Bielefeld-spelarar
Hertha Berlin-spelarar
Wolfsburg-spelarar
Spelarar i Fotball-EM 2004
Spelarar i Fotball-VM 2006
Spelarar i Fotball-EM 2008
Spelarar i Fotball-VM 2010
Cacau

Claudemir Jerônimo Barretto, betre kjend som Cacau () er ein brasiliansk-tysk fotballspelar som har spela for Stuttgart i tysk Bundesliga, og for det tyske landslaget. Cacau vart fødd og voks opp i Brasil, men flytta til Tyskland i 1999, som 18-åring. Han vart tysk statsborgar i februar 2009, og 29. mai 2009 debuterte han for Tyskland sitt landslag i ein bortekamp mot Kina. Han skåra dei to første landslagsmåla sine i ein kamp mot Malta 13. mai 2010. I fotball-VM i 2010 spelte han som innbytar i dei to første gruppekampane, og frå start i den siste gruppekampen og i bronsefinalen. Han skåra eitt mål i Tyskland sin opningskamp, mot Australia. Han var Stuttgart sin toppskårar i Bundesliga i 2009/10-sesongen med 13 seriemål.

Cacau er den første tyske landslagsspelaren som har spelt med eit kallenamn istadenfor etternamnet sitt på landslagsdrakta.

Bakgrunnsstoff

 

Brasilianske fotballspelarar
Tyske fotballspelarar
Nürnberg-spelarar
Stuttgart-spelarar
Yrkestransport

Yrkestransport er det å frakta gods eller personar mot vederlag. 

I Noreg er yrkestranspot regulert i yrkestransportslova av 2002 og havne- og farvannsloven. Om ein mot vederlag ønskjer å drive person- eller godstransport, må ein ha konsesjon til dette frå fylkeskommunen eller Samferdselsdepartementet. Eigentransport av gods, Posten og ambulansetenesta er unnateke frå denne lova.

Kjelder

Transport
Transport
Yrkestrafikkforbundet

Yrkestrafikkforbundet, YTF, er eit norsk fagforbund som er tilslutta Yrkesorganisasjonenes Sentralforbund. Organisasjonsområdet omfattar alle tilsette i bedrifter som utfører person- og godstransport. Sekretariatet held til i Oslo og forbundsleiar er Jim Klungnes (2016). Organisasjonen gjev mellom anna ut bladet Yrkestrafikk. Forbundet har i underkant av 10 000 medlemmer. 

Frå 1955 og fram til 1. januar 2000 heitte forbundet Norsk Rutebilarbeiderforbund.

Kjelder

Bakgrunnsstoff
Yrkestrafikkforbundet

Norske fagorganisasjonar
Skipingar i 1955
Yrkesorganisasjonenes Sentralforbund
Yrkessjukdom

Ein yrkessjukdom er sjukdom som har oppstått som følgje av skadeleg påverknad frå arbeidsmiljøet. Uttrykket dekker derimot ikkje alle slike sjukdommar og skadar. 

Utrykket yrkessjukdom er definert i norsk lov, og er mest å rekne som eit juridisk omgrep. Dersom sjukdommen er nemnt i forskrift om yrkessjukdommar, gjeve i medhald av § 13-4 folketrygdloven, så kan den vere berettiga til trygdeytingar.

Dei aktuelle skadeårsakene med skadeverknader, -tilstandar og liknande, er: 
 Forgiftingar, kjemisk påverknad
 Allergi, idiosynkrasi (hud- eller lungesjukdommar).
 Stråleenergi (varme, lys, røntgen, radioaktivitet).
 Larm, støy (frå maskinar eller verktøy; nedsett høyrsel).
 Støv, finfordelte stoff (lungesjukdommar).
 Vibrasjon (t.d. frå pressluftverktøy; sjukdommar i armane, artrose m.m.).
 Endringer i barometertrykk (dekrompresjonssjukdom, mellom anna hos dykkarar og flygarar).
 Smitte (m.a. i laboratorium, sjukehus, ved transport av sjuke og i landbruket som følgje av kontakt med dyr).
 Vaksinasjon (når vaksinasjon er utført etter offentleg påbod, oppfordring frå arbeidsgjevar eller liknande).
 Epidemisk sjukdom (smittsame sjukdommar i fordøyelsesorgan; infeksjon som skuldast virus, bakteriar og protozoar; hos helsepersonell m.m. som smittast som følgje av sitt yrke).
 Klimatisk sjukdom (som følgje av låg temperatur under arbeid i ishavsstrøk, og som følgje av sterk varme og sol i tropiske eller subtropiske strøk).

Kjelder
Delar av denne artikkelen bygger på «Yrkessykdom» frå ,  den 28. august 2010.

Bakgrunnsstoff 
 nav.no: Yrkesskade 
 lovdata.no: Forskrifter om yrkessykdommer og infeksjonssykdommer som likestilles med yrkesskade

 
Arbeidsliv
Yrkesskule

Yrkesskule er eit tidlegare norsk omgrep for skular som gav yrkesopplæring innan handverk, industri og visse serviceyrke, til forskjell frå dei teoretisk orienterte gymnasa. I 1976 vart yrkesskulane samordna med fleire andre skuleslag og lag inn under den vidaregåande skulen som studieretning for handverks- og industrifag.

Kjelder

Vidaregåande skule
Utdanning i Noreg
Yrkesskadetrygd

Yrkesskadetrygd er ei trygdeordning som gjev økonomisk støtte til ein person som vert skada under arbeid eller utviklar sjukdom grunna arbeidet. Ved yrkesskade vert det ofte lempa på vilkåra for å få stønad, og utbetalingane er som regel høgare. I tillegg kan yrkesskade gje rett til yrkesskadeerstatning. Som regel dekkar forsikringa til arbeidsgjevaren, yrkesskadeforsikringa, ein yrkesskade. 

Den første lovbestemte ulykkestrygda var lov om ulykkesforsikring av industriarbeidarar av 1894 som vert rekna som det første steget i utbygginga av ei norsk trygdelovgjeving.

Kjelder

Trygd
Svarttopp

Svarttopp er ei urt i snylterotfamilien. Arten har ei amfi-atlantisk utbreiing. Arten vart tidlegare rekna til maskeblomsterfamilien.

Svarttopp er ein fleirårig mørkfarga 20 cm høg fjellplante med håra stengel som nedst har tjukke skjelblad. Oppover stengelen er blada motsette og mørkgrøne eller fiolette. Planta har einskilde svartfiolette blomstrar som er 2 cm lange. Frukta er ein eggforma kapsel som er 1 cm lang. Svarttopp blømer kring juni i fuktige enger til fjells. 

Planten finst i Noreg frå Jæren til Finnmark. Han er funnen opp til 1960 m i Jotunheimen.

Kjelder
Johannes Lid, Norsk-svensk-finsk flora, Det Norske Samlaget, 1985.

Denne artikkelen bygger på «Svarthö» frå ,  den 28. august 2010.  

Viltveksande plantar i Noreg
Snylterotfamilien
Yrkessjåfør for tunge køyretøy

Ein yrkessjåfør for tunge køyretøy er ein faglært sjåfør for større bussar, lastebilar og vogntogar, som kan transportere ulike typar last. Ein slik yrkessjåfør har ansvar for å sikre og merke lasta og er i stand til å gjere enkle reparasjonar. Læretida er tre år fram til fagprøve.

Kjelder

Transportyrke
Yrkesmyalgi

Yrkesmyalgi er ein tilstand med muskelsmerter, særleg i nakke, skuldrer og armar, som delvis kjem av uheldig arbeidsstilling, forsert arbeidstempo eller einsformige rørsler. Det kan òg dels kome av kjenslemessige vanskar som gjer at ein reagerer med unødig spenning av musklane.

Kjelder
 

Blautvevssjukdommar
Symptom og teikn med tilknyting til nervesystemet og muskel-skjelettsystemet
Amfiatlantisk utbreiing

Amfi-atlantisk utbreiing er eit plantegeografisk omgrep om plantar som er utbreidde på begge sider av Atlanterhavet, men som manglar på andre lengdegrader, slik at utbreiinga ikkje er sirkumpolar.

Nokre amfi-atlantiske plantar er svarttopp (Bartsia alpina), musøyre (Salix herbacea) og rabbesiv (Juncus trifidus).

Bakgrunnsstoff
 Eric Hultén: The amphi-atlantic plants and their phytogeographical connections. Koeltz, Königstein 1973, ISBN 3-87429-041-7.

Biogeografi
Yrkesfaglege studieretningar

Yrkesfaglege studieretningar er namn på studieretningar i den vidaregåande skulen som gjev yrkesopplæring. Det kan til dømes vere studieretning for elektrofag, studieretning for formgjevingsfag eller studieretning for hotell- og næringsmiddelfag.

Kjelder
 

Utdanning
Knut Yran

Knut Otto Yran () var ein norsk illustratør, designer og forfattar. Han var ein tonegjevande utøvar innan norsk reklame og bokkunst på 1950-talet og arbeidde 15 år som sjefsdesignar for elektronikkprodusenten Philips.

Liv og virke
Knut Yran var tilsett i Aschehoug forlag frå 1950 til 1953, då han fekk sitt eige reklamebyrå i Oslo. Frå 1966 til 1980 var han sjef for designavdelinga ved Philipskonsernet i Eindhoven i Nederland og busette seg der. Inspirert av blant anna japansk industridesign profesjonaliserte og koordinerte han dei mange designuttrykka til selskapet og skapte ein tydelegare einskapleg stil. Han var elles den andre presidenten i designorganisasjonen Icograda (International Council of Graphic Designar Associations) frå 1966 til 1968 og styreformann i Norsk Designråd (ND) frå 1982 til 1987. Han vart utnemnd til æresmedlem av tidlegare Norske Grafiske Designere, no Grafill.

Knut Yran illustrerte mange bøker og bokomslag, teikna postkort, plateomslag og ikkje minst plakatar, fleire med Noregs-reklame og troll, mellom anna vinnarplakaten til vinter-OL i Oslo i 1952. Han utforma òg baksida av medaljen til leikane. Han vann fleire førstepremiar i internasjonale teikne- og formgjevingskonkurransar, mellom dei World Postar Championship for sin blide reklamefigur Samegutten i 1959. Han er enno i bruk som emballasjedekor på boksane med Joika. Knut Yran laga òg mange ex libris, det vil seie bokeigarmerke, og gav ut boka Ex libris. En orientering om bokmerke i 1946.

Bileta til Knut Yran er påverka av bruksteikningar i samtida i ein stilisert og dekorativ malarstil, men òg av morosame og klisjeprega reklamefigurar. Fleire av dei tidlege plakatane kan minne om det stramme, målte motivet til Harald Damsleth, men er utført med lettare og friare hand og meir moderne i uttrykket. Han laga sidan sitt eige korrespondansekurs i teikning.

Knut Yran gav ut diktsamlinga Verda bak dagane i 1942. Han var òg produsent for den norske filmsuksessen Vi giftar oss i 1952.

Knut Yran var ei tid gift med Unn Søiland (1926-2002). Dei fekk dottera, designaren, songaren og forretningskvinna Vigdis Augusta Yran Dale i 1956.

Bakgrunnsstoff

Plakatdøme
 Arbeid av Knut Yran på artnet.com
 Norway - The Cradle of Skiing 1951 
 Olympiafilmen 1952 
 Norway - There is a fjord in your future 1957 
 Oslo - Norway's Viking Capital 1957 
 Norway - Land of the Midnight Sun - Norgesplakat med «samegutten» 1958 
 Fine Food 1960-talet 
 For outdoor fun 1960-talet 
 Oslo 1962 
 Norway, Viking Wonderland 1962 
 Norway for real trollidays! 1966 
 Snowful Sunful Funful 1961 
 Oslo, Norway - The Flower Capital 1966 
 North Norway - where night takes a holiday 1968 
 Norway - a good partner 1973

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Knut Yran» frå ,  den 28. august 2010.  
 
Norske illustratørar
Norske designerar
Kunstnarar frå Oslo
Olaus Arvesen

Olaus Arvesen () var ein skulemann, journalist og politikar frå Onsøy. Han var far til fiolinisten Arve Arvesen

Olaus Arvesen var son til gardbrukaren Arve Olsen på garden Fjell i Onsøy. Han tok i 1850 ein framifrå eksamen ved seminaret i Asker, og var deretter 1851-54 huslærar hos soknepresten i Leikanger i Sogn. Frå 1855 studerte han teologi ved universitetet i Kristiania, ferdig utdanna cand.theol. i 1862. Arvesen var ein triveleg og ordhag kar, som vart kjend med både Bjørnson, Ole Vig, Ivar Aasen, Aasmund Olavson Vinje og Henrik Ibsen. Arvesen og Bjørnson var vener livet ut.

Under eit opphald i Danmark vart Arvesen oppglødd av Grundtvig sine idear om folkeopplysing og skule, tidlegare hadde han late seg inspirere av Ole Vig sine tankar om mykje det same. Saman med vennen Herman Anker starta han i 1864 Sagatun Folkehøyskole i Vang, den fyrste folkehøgskulen i Noreg. Arvesen styrte skulen åleine etter at Anker slutta på Sagatun i 1873. Skulen vart nedlagd i 1891.

Frå 1866 til 1870 var Arvesen redaktør av Kristelig Folkeblad, og 1866–72 redaktør av Hamar Stiftstidende. I 1872 starta han opp avisa Oplandenes avis og dreiv ho til 1906.

Arvesen var medlem av heradsstyret i Vang i åtte år. Perioden 1892–94 var han stortingsrepresentant for Hedemarkens amt og Venstre. Han var då medlem av kyrkjekomiteen. Ved fire stortingsval vart han 1. vararepresentant, møtte på Stortinget nokre dagar i juli 1895, samt heile 1896–97. 1895 var han medlem av konstitusjonskomiteen, 1896–97 av budsjettkomiteen.

I samband med 100-årsjubileet for folkehøgskulen og Sagatun i 1964, vart Arvesen og Anker avbilda på to frimerke: NK 558, 50 øre matt lillaraud, og NK 559, 90 øre matt fiolettblå.

Arvesen døydde på Hamar.

Bibliografi 
Grundlæggelsen af Norges første folkehøiskole. 1901  
Oplevelser og erindringer fra 1830-aarene og utover. 1912
Samliv med landskjendte mænd. 1915. Om: Bjørnstjerne Bjørnson, Grundtvig, Ole Vig 

 Kjelder 
Lindstøl, Tallak: Stortinget og Statsraadet 1814-1914''. Kristiania, 1914

Bakgrunnsstoff 
www.samfunnsveven.no om Olaus Arvesen

Stortingsrepresentantar 1892-1894
Stortingsrepresentantar 1895-1897
Norske redaktørar
Folk frå Fredrikstad
Sagatun Folkehøyskole

Sagatun Folkehøyskole på Hamar var Noregs første folkehøgskule. Skulen vart grunnlagt av Herman Anker og Olaus Arvesen. Folkehøgskulen opna verksemda 1. november 1864, grunnsteinen til skulebygningane vart lagt i 1865. Skulebygningane vart bygt på eigedomen «Hamarslyst» og kalla «Sagatun», kosta av Anker. Skulen hadde si beste tid i dei ti fyrste åra. I 1873 overtok Arvesen skulen åleine og flytta han til naboeigedommen, kalla «Nysagatun». Skulen vart nedlagd i 1891.

Bygningar og tomt 
Til saman fire bygningar vart bygt etter arkitekt Emil Victor Langlet sine teikningar frå 1864. Av desse framstår styrarvillaen som hovudbygning, medan utforminga av skulebygninga, gymnastikkbygninga og lærar Olaus Arvesen sitt bustadhus var enkle i si utforming.

Hovudbygninga har sveitserstil med gavlforma vindauge med nygotisk preg. Den dominarende fløya i to og ein halv etasje har eit fleirkanta karnapp. Anker sin villa kan ha vore bygd noko seinare enn dei hine husa, då han enno ikkje hadde flytta inn i 1865.

På eigedommen Sagatun finst i alt seks objekt; fire bygningar, ein bauta og ein allé. Alléen vart freda i 1984. 

Herman Anker, Olaus Arvesen og Frits Hansen var lærarar ved skulen.

Bakgrunnsstoff 
 Om Sagatun folkehøyskole
 Forfatterside Sagatun 
 NRK.no Store Norske - Katti Anker Møller
 

Kulturminne i Hamar
Skular i Hamar
Utdanningsinstitusjonar skipa i 1864
Utdanningsinstitusjonar nedlagde i 1891
Folkehøgskular i Innlandet
Freda bygg i Innlandet
Ypsilon Andromedae

Ypsilon Andromedae (υ Andromedae / υ And) er ei dobbeltstjerne om lag 44 lysår frå jorda i stjernebiletet Andromeda. Hovudstjerna (Ypsilon Andromedae A) er ein gulkvit dvergstjerne som er noko yngre enn sola. Den andre stjerna i systemet, Ypsilon Andromedae B, er ein raud dverg som går i ein stor bane. 

Så langt (2010) er det oppdaga tre planetar i bane rundt hovudstjerna. Alle tre er truleg gasskjemper som liknar Jupiter. Desse planetane var dei første planetane ein oppdaga utanfor solsystemet og Ypsilon Andromedae var òg det første solsystemet som omfatta ei dobbeltstjerne. 

Den innarste planeten i systemet vart oppdaga i 1996 og publisert i januar 1997.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Upsilon Andromedae» frå ,  den 28. august 2010.

Bakgrunnsstoff 

Andromeda
Stjerner
Solsystem
Ypparsteprest

Ypparsteprest eller øvsteprest (av hebraisk hakkohen eller haggadol) er namnet på leiaren for presteskapet i det gamle Israel og den øvste presten i tempelet i Jerusalem. Den fyrste øvstepresten for Israel var Aron, bror til Moses.

Etter eksilperioden på 500-talet f.Kr. fekk ypparstepresten stor innverknad og overtok fleire av oppgåvene som kongen hadde hatt (2 Sam 6,12–19). Som med kongen skulle han salvast (2 Mos 29,29), og bere ei særskild drakt (2 Mos 28). Øvstepresten måtte vere av sadokide-ætta, men med makkabearen Jonatan overtok hasmonear-ætta denne rolla fram til 35 f.Kr. Seinare vart øvsteprestane skifta ut ofte fram til romarane i 70 e.Kr. øydela tempelet og embetet fall bort.

Kjelder
 

Religiøse leiarar
Jødedom
Israel i oldtida
Marguerite Yourcenar

Marguerite Yourcenar, eigentleg Marguerite Antoinette Jeanne Marie Ghislaine Cleenewerck de Crayencour () var ein fransk forfattar. Ho var fødd i Belgia, men busette seg i USA. Ho vart den første kvinna som vart vald inn i L'Académie Française i 1980.

Yourcenar skreiv romanar, noveller, dramatikk, essay, litteraturkritikk og sjølvbiografi, i tillegg til omsetjingar og gjendiktingar. Ho er best kjent for historiske romanar, som Mémoires d'Hadrien (1951; norsk Hadrians memoarer, 1953) om den romerske keisaren Hadrian og  L'Œuvre au noir (1968; norsk Det svarte verk, 1969) med handling frå renessansen. Yourcenar var oppteken av gresk filosofi, og omsette gresk lyrikk. Ho tok også opp tema som religion, homoseksualitet og historia til sin eigen familie i trilogien Le Labyrinthe du monde.

Kjelder 

Winther, Truls Olav. (2009, 15. februar). Marguerite Yourcenar i Store norske leksikon.

Bakgrunnsstoff 
 Digitaliserte bøker av Marguerite Yourcenar hjå Nasjonalbiblioteket

Folk frå Brussel
Franske forfattarar
Karl Hals

Karl Marius Anton Johan Hals () var ein norsk pianofabrikant. Han var fødd i Sørum, far hans var offiser.

Hals gjekk i snikkarlære i Christiania frå 1838. Åra 1843-47 arbeidde han utanlands. Saman med broren Petter Hals oppretta han pianofabrikken 'Brødrene Hals' i Christiania. Då broren døydde i 1871 overtok han heile fabrikken.

Hals var engasjert i organisasjonslivet innan handverk og industri. Han var formann i 'Den norske håndverks- og industriforening' og i 'Fellesforeningen for håndverk og industri'. Også formann i Kunstforeningen og i pensjonskassa Glitne. Hals hadde elles ei rekke andre offentlege verv, og sat fleire periodar i bystyret i Christiania. Han var medlem av tollkommisjonane av 1878 og av 1887.

Perioden 1889-91 representerte Hals partiet Høgre på Stortinget, vald frå krinsen Kristiania, Hønefoss og Kongsvinger. Han var medlem av tollkomiteen.

Hals vart i 1874 utnemnd til riddar av St. Olavs Orden og fekk kommandørkorset av 1. klasse i 1889. I tillegg var han kommandør av Dannebrogordenen og riddar av Æreslegionen.

Han døydde 1898 i Kristiania.

Kjelde
Lindstøl, Tallak:Stortinget og Statsraadet 1814-1914. Kristiania, 1914

Bakgrunnsstoff
Biografi i NSDs politikerarkiv

Stortingsrepresentantar 1889-1891
St. Olavs Orden
Æreslegionen
Folk frå Sørum
Gravlagde på Vår Frelsers gravlund
Pyrop

Pyrop er eit magnesiumsrikt mineral som er del av granatgruppa. Pyrop er det einaste av minerala i denne gruppa som alltid er naturleg raudfarga, ofte djup blodraud. Namnet kjem frå gresk, og er sett saman av pyro ('eld') og peo ('auge'), altså 'eldauge'. Sjølv om pyrop er meir sjeldsynt enn dei fleste typane granat, er det ein ofte nyta smykkestein med mange ulike kallenamn, som bøhmisk granat, arizonarubin og californiarubin.

Kjelder

Edelsteinar
Magnesiummineral
Aluminiummineral
Granatgruppa
Moselyng

Moselyng er ei plante i lyngfamilien. Arten, som i annan systematikk vert lagt til slekta Harrimanella, har ei amfi-atlantisk utbreiing. 
Moselyng er ei lita puteplante, 5 cm høg, med mjuke spisse blad. Ho har dunhåra blomsterskaft og mjøltrådar og raudbrunt beger. Moselyng blømer kring juli i snøleger og ved bekker over tregrensa i alle fjelltrakter i Noreg.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Mossljung» frå ,  den 28. august 2010.  
 
Johannes Lid: Norsk-svensk-finsk flora. Det Norske Samlaget, 1985.

Viltveksande plantar i Noreg
Lyngfamilien
Auditorio de Tenerife

Auditorio de Tenerife «Adán Martín» er ein operabygning teikna av spanske arkitekten Santiago Calatrava Valls. Han ligg i byen Santa Cruz de Tenerife, hovudstaden på kanariøya Tenerife, og er eit kjent symbol for byen.

Bygginga av Auditorio de Tenerife tok til i 1997 og enda i 2003. Operaen blei innvigd 26. september same året med kronprins Felipe av Spania til stades, og blei vitja av tidlegare amerikanske presidenten Bill Clinton. Bygningen passar inn i prinsippa for sein-modernistisk arkitektur på slutten av 1900-talet. 

Orquesta Sinfónica de Tenerife held til i Auditorio de Tenerife.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell nettstad 

Tenerife
Byggverk i Spania
Operahus
Youngstown

Youngstown er ein by i Ohio i USA, nordvest for Pittsburgh. Byen har kring 72 000 innbyggjarar, men med forstadane kring byen kjem innbyggjartalet opp i 570 000. Byen har jern- og stålverk og ein del maskinindustri. Han var grunnlagd i 1797. 

Byar i Ohio
Busetnader grunnlagde i 1796
Thomas Young

Thomas Young () var ein engelsk fysikar, lege og hieroglyftydar.

Fysikk 

Young gav 1802 eit lite bevis for bølgenaturen til ljoset ved å konstruere ei dobbelspalte og undersøkja Interferensen som oppstod. Han avgjorde dei omtrentlege bølgelengdene for det synlege spektrumet til ljoset ved å nytte diffraksjon. I 1817 foreslo han at lysbølgjer var transverselle (forstyrringar vinkelrett mot utbreiinga til bølgja), og kunne på den måten skildre polarisering.

Lege 
Young var frå byrjinga lege og hadde ein legepraksis i London. Han var først og fremst interessert i medisinsk optikk og det var årsaka til at han òg byrja å studere fysikk.

Hieroglyftydar 
Young studerte òg språk og gjorde viktige bidrag til tydinga av egyptiske hieroglyfar.

Karriere 
Young vart i 1801 utnemnd til professor i naturfilosofi ved Royal Institution, men sa frå seg professoratet i 1803 då han innsåg at aktivitetane som professor ikkje lét seg kombiner med legepraksis hans. Han vart medlem (fellow) av Royal Society i 1794, og vart i 1802 utnemnd som utlandssekretær (foreign secretary) for dette selskapet. I 1828 vart han vald inn som utanlandsk medlem av Kungliga Vetenskapsakademien.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Thomas Young (forsker)» frå ,  den 28. august 2010.

Bakgrunnsstoff

Britiske fysikarar
Britiske legar
Britiske egyptologar
Medlemmar av Det kongelege svenske vitskapsakademiet
Folk frå Somerset
Banana Yoshimoto

Banana Yoshimoto (), eigentleg Mahoko Yoshimoto, er ein japansk forfattar. Ho fekk det internasjonale gjennombrotet sitt med Kicchin i 1987, omsett til Kjøkken på norsk i 1996. 

Yoshimoto vart fødd i Tokyo. Far hennar var diktaren og kritikaren Takaaki Yoshimoto. Systerar Haruno Yoiko er ein kjend teikneserieskapar.

Kjelder

Delar av denne artikkelen bygger på «Banana Yoshimoto» frå ,  den 6. januar 2019.  
 

Japanske forfattarar
Folk frå Tokyo
Bi

Bi har fleire tydingar:

BI
 IATA-koden for flyselskapet Royal Brunei Airlines
 Forkorting for Handelshøgskulen BI
 Forkorting for Business Intelligence

Bi
Den kinesiske jadeskiva Bi
Kjemisk symbol for vismut
insektet bi (bie)
Symbol for eininga biot. 
Forstaving avleidd av latinsk bis, «tve-», «dobbelt», som i ord som «bigami», tvegifte, «bilingal» osv. 
Forstaving frå nedertysk bi og høgtysk bei, «ved»; med tydinga ved sida av, hos, i ord som bifalle, bilag, bistilling, bivåne.
 sjøuttrykket bi, å legge eller ligge bi. 

Tobokstavsord