alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Stetoskop

Stetoskop (av gr. «stethos», brystkasse og «skopeein», undersøkja) er eit akustisk medisinsk apparat som vert brukt til å lyda til innvortes lyd i ein kropp (auskultasjon). Oftast vert det nytta til undersøking av lyd frå hjarte, respirasjonslyd frå lungene, tarmlyd, væskestraum gjennom blodårer og fosterlyd.
Stetoskop vert også nytta av mekanikarar for å isolera lydar frå rørlege maskindelar.

Stetoskopet vert nytta som hjelp til å diagnostisera visse sjukdomar. Det er i stand til å overføra til øyra somme lydar og til å utelata andre. Før stetoskopet vart funne opp, måtte lækjarane leggja øyra inntil kroppen til pasientane.

Stetoskop vert ofte sett på som eit symbol på lækjarane som yrkesgruppe, og lækjarar er ofte sett eller teikna med eit stetoskop hengande kring halsen.

Historikk 
Stetoskopet vart funne opp i Frankrike i 1816 av René-Théophile-Hyacinthe Laennec. Dei første var laga som røyr av tre. Soga seier at Laennec laga stetoskopet slik at han ikkje trong leggja øyra inntil brystet til franske kvinner. Det er uklårt om han ville unngå si eiga eller pasientane si blygsle på denne måten.

Moderne stetoskop-typar 

Det finst no to typar stetoskop, akustiske og elektroniske.

Akustiske stetoskop er kjende for dei fleste, og verkar ved å overføra lyd frå bryststykket, gjennom luftfylte røyr til øyrene til den som undersøkjer. Bryststykket har som oftast to sider som kan plasserast mot pasienten, ei flat side dekt av ein membran og ei klokkeforma, konkav side. Når membranen vert plassert inntil kroppen til pasienten, vil lydar frå kroppen få membranen til å vibrera. Dette skaper akustiske trykkbølgjer som går gjennom røyra opp til øyra til undersøkjaren.  Når den konkave sida («klokka») vert lagt inntil pasienten, vil vibrasjonar i huda direkte danna akustiske trykkbølgjer som vert overførte på same måten. Klokka overfører lågfrekvent lyd, medan membranen overfører lyd med høgare frekvens. Det to-sidige stetoskopet vart funne opp av Rappaport og Sprague i første del av det 20. hundreåret. Ulempa med akustiske stetoskopet er at lydstyrken er svært låg, og dette kan gjera diagnosen vanskeleg.

Elektroniske stetoskop unngår låg lydstyrke ved å forsterka lydane frå kroppen. For tida tilbyr fleire produsentar  elektroniske stetoskop, og ein må rekna med at desse er i meir vanleg bruk enn akustiske i løpet av nokre få år.

Sjå òg 
Klinisk undersøking
Inspeksjon
Palpasjon
Perkusjon

Medisinsk utstyr
Franske oppfinningar
Vestmarisk

Vestmarisk eller fjellmarisk er eit marisk språk i den uralske språkfamilien. Den næraste slektningen er austmarisk. Vestmarisk har vore meir i kontakt med russisk og mindre med tatarisk enn austmarisk, dette er det til ein viss grad mogleg å sjå i ordforrådet.

Dei fleste vestmariane bur i Mari El.

Skriftspråk 

Vestmarisk blir skrive med det kyrilliske alfabetet, med desse tilleggsbokstavane: ҥ [ŋ], ӧ [ø], ӱ [ʉ], ӓ, [æ], ӹ [ə]:

Fotnotar

Bibliografi (utval) 

 Ramstedt, Gustaf John 1902. Bergtscheremissische Sprachstudien. (Suomalais-Ugrilaisen Seuran toimituksia, 17.) Helsingfors: Dr. der finnischen Litteraturges. xii+219pp. (Dette er ein klassikar)
 Alhoniemi, Alho 1985. Marin kielioppi. (Apuneuvoja suomalais-ugrilaisten kielten opintoja varten, 10.) Helsinki: Suomalais-ugrilainen seura. 172 s. (Dette er standardreferansen for dei to mariske språka)
 Alhoniemi, Alho 1993. Grammatik des Tscheremissischen (Mari). Hamburg: Buske. 253pp. (Alhoniemi 1985 på tysk)
 Kovedjaeva, E.I. 1966. Gornomarijskij jazyk. In V.I. Lytkin and K.E. Majtinskaja (eds.), Jazyki narodov SSSR, vol. 3, Finno-ugorskie i samodijskie jazyki, 241-54. Moscow and Leningrad: Nauka. (Kort framstilling i eit oversiktsverk over språka i Sovjetunionen)

Mariske språk
 
Einskildspråk
Daniel Fredheim Holm

Daniel Fredheim Holm () er ein norsk fotballspelar. Han spelar for KFUM-kameratene Oslo (2020).

Han er son til fotballspelaren Paal Fredheim og halvbror til Molde-spelaren Thomas Holm.

Han spela for Skeid fram til januar 2004 og spelte i 2011 spiss for Rosenborg. Han var kaptein på laget. Han har òg spelt på det norske landslaget.

Norske fotballspelarar
Vålerenga-spelarar
Idrettsutøvarar frå Oslo
Norske landslagsspelarar i fotball
Rosenborg-spelarar
Magne Hoseth

Magne Hoseth () er ein norsk fotballtrenar og tidlegare fotballspelar som er assistenttrener for Kristiansund Ballklubb. Han er ein teknisk god og kreativ midtbanespelar, og er rekna for å vera ein sikker straffesparkskyttar. 

Han haddde per juni 2005 spelt 18 A-landskampar for Noreg.

Kjelder

Folk frå Averøy
Norske fotballspelarar
Molde-spelarar
Rhône-Alpes

Rhône-Alpes er ein tidlegare fransk region søraust i Frankrike. Regionen hadde namn etter elva Rhône og Alpane. Frå 1. januar 2016 blei han del av den nye regionen Auvergne-Rhône-Alpes. 

Rhône-Alpes var den nest folkerikaste regionen etter Île-de-France, og er takka vere mange ulike næringsgreiner ein rik region. Alt frå landbruk i Ain til turisme i Alpane og høgteknologisk kompetanse i Lyon og Grenoble medverka til å styrka økonomien i regionen.

Geografi 
Rhône-Alpes ligg aust i Frankrike. I nord ligg dei franske regionane Bourgogne og Franche-Comté,  i vest ligg regionen Auvergne, i sør ligg Languedoc-Roussillon og Provence-Alpes-Côte d'Azur. Dei austlege delane av regionen inneheld dei vestlege delane av Alpane og grensar til Sveits og Italia. Den høgaste toppen er Mont Blanc. I dei sentrale delane av regionen ligg dalane til Rhône og Saône. Desse to elvane renn i hop i Lyon. I dei vestlege delane av regionen er byrjinga av fjellrekkja Massif Central. Regionen grenser òg til Genfersjøen og Annecysjøen. I Ardèche finn ein det djupaste gjelet i Europa.

Som med resten av Frankrike er fransk det einaste offisielle språket i regionen. Mange av innbyggjarane i sør snakkar derimot forskjellige dialektar av oksitansk, men stadig færre nyttar dette språket. 

Rhône-Alpes består av følgjande departement: 
 Ain (01). Hovudstad: Bourg-en-Bresse
 Ardèche (07). Hovudstad: Privas
 Drôme (26). Hovudstad: Valence
 Isère (38). Hovudstad: Grenoble
 Loire (42). Hovudstad: Saint-Étienne
 Rhône (69). Hovudstad: Lyon
 Savoie (73). Hovudstad: Chambéry
 Haute-Savoie (74). Hovudstad: Annecy

Byar 
 Annecy
 Chambéry
 Grenoble
 Lyon
 Saint-Étienne
 Valence
 Vénissieux
 Villeurbanne

 
Tidlegare regionar i Frankrike
Kristen Skjeldal

Kristen Skjeldal () er ein norsk skiløpar (langrenn) frå Voss. Han er medlem av Bulken Idrettslag.

Skjeldal har vunne tre olympiske medaljar, to gullmedaljar og ein bronsemedalje. Den første gullmedaljen vann han i Vinter-OL i Albertville i 1992. I leikane i Salt Lake City i 2002 fekk han 4. plass i 30 kilometer langrenn fristil, men vinnaren, Johan Mühlegg, vart seinare fråkjend sigeren då det vart påvist at han hadde brukt steroidar, noko som er forbode i konkurranseidrett (doping). Dette førte til at Kristen Skjeldal fekk bronsemedaljen i dette rennet. Han var også med på det norske vinnarlaget i 4 x 10 km stafett under desse leikane. I 2005 gav broren, Gudmund Skjeldal ut biografien Den siste langrennaren – ei historie om Kristen Skjeldal og snø.

Kristen Skjeldal har 11 individuelle NM-titlar, derav seks på 5-mila. Den siste vann han i 2006. Ingen har fleire NM-gull på denne distansen enn han. 2006-sesongen vart hans siste som aktivt satsande toppløpar.

Norske langrennsløparar
Folk frå Voss
Norske deltakarar under vinter-OL 1992
Norske deltakarar under vinter-OL 2002
Olympiske meistrar for Noreg
Det peruanske flagget

Peru sitt flagg vart utforma av José de San Martín i 1820 og tatt i bruk frå 1825.

Nasjonalflagget 
San Martín skal ha vore inspirert av synet av ein flokk flamingoar då han valde fargane.

Stats- og handelsflagget 

Stats- og handelsflagget er som nasjonalflagget i raudt og kvitt, men med tillegg av våpenskjoldet i sentrum. Det svarar til Noregs stats-, krigs- og orloggsflagg.

Annan informasjon 
Peru har òg eit presidentflagg som svarar til Noregs kongeflagg. Det har kvit bakgrunn, har riksvåpenet i sentrum og eit solbilete i kvart hjørne. Våpenskjoldet (og riksvåpenet) viser lamaen, chinchona-treet og hornet for ovnøgd som symbol for fauna, flora og naturressursar.

Kjelde 
 Mauro Talocci, Alle verdens flagg, Boksenteret forlag 1995

Flagg
Peru
Raude og kvite flagg
Aquitaine

Aquitaine (oksitansk Aquitània, baskisk Akitania) er ein tidlegare fransk region som låg sørvest i Frankrike. Han hadde grense til Spania over Pyreneane og kyst mot Atlanterhavet. I 2016 blei han del av den nye regionen Nouvelle-Aquitaine.

Geografi 
Aquitaine dekkjer eit areal på 41 308 km², 7,6 % av det totale arealet til Frankrike. Han grenser til Spania i sør, til Midi-Pyrénées i aust, til Poitou-Charentes og Limousin i nord og til Biscayabukta og Atlanterhavet i vest. 

Av større byar i Aquitaine finn ein Bordeaux, Pau, Bayonne, Mont-de-Marsan, Biarritz, Bergerac og Périgueux.

Av geografiske kjennemerke finn ein:
 Côte d'Argent, ei av dei mest kjende kyststripene i Frankrike
 Bassin d'Arcachon, ein stor lagune som er kjend for dyrkinga av østers. 
 Elvemunningen Gironde som vert danna av elvene Garonne og Dordogne.
 Den sørlege delen av regionen inneheld delar av Pyreneane
 Dune de Pilat, nær Arcachon er den største sanddyna i Europa.

Byar 
 Agen
 Anglet
 Bayonne
 Bergerac
 Biarritz
 Bordeaux
 Mérignac Mont-de-Marsan
 Pau
 Périgueux
 Pessac
 Saint-Médard-en-Jalles
 Talence
 Villenave-d'Ornon

Kjelder

 
Tidlegare provinsar i Frankrike
Tidlegare regionar i Frankrike
Alsace

Alsace (tysk Elsass) er ein tidlegare fransk region som låg aust i Frankrike, med grenser til Sveits og Tyskland. Medan området var del av Det tysk-romerske riket vart det innlemma i Frankrike på 1600-talet. Som Lorraine har han skift hand mellom Frankrike og Tyskland fleire gonger. Tysk språk og kultur står framleis sterkt i regionen. Rhinen er grenseelv, og den største byen er Strasbourg. Regionen er delt i departementa Bas-Rhin og Haut-Rhin.

Med eit areal på 8 283 km² var regionen den minste i den europeiske delen av Frankrike, og låg mellom Rhinen i aust og fjella Vogesane i vest. I tillegg til Tyskland og Sveits grensa regionen til Franche-Comté i sør og Lorraine i vest. 

Regionen hadde mykje skog, hovudsakleg i Vogesane og i Bas-Rhin. Det høgaste punktet i regionen var Ballon de Guebwiller i Haut-Rhin med ei høgd på 1 426 m. Alsace har eit delvis kontinentalklima med kalde og turre vintrar, og varme somrar. Regionen fekk lite nedbør sidan han låg i regnskuggen til Vogesane, og på grunn av den same fjellkjeda har byen Colmar eit solrikt mikroklima og er den nest turraste byen i Frankrike med ein årsnedbør på berre 550 mm. Dette gjer området ideelt for vinen som vert dyrka her.

Byar 
 Colmar
 Haguenau
 Molsheim
 Mulhouse
 Ribeauvillé
 Saint Louis
 Saverne
 Sélestat
 Strasbourg
 Thann
 Wissembourg

 
Tidlegare provinsar i Frankrike
Tidlegare regionar i Frankrike
Sherwin Wine

Sherwin T. Wine () var ein amerikansk rabbinar som først og fremst var kjend som grunnleggjaren av Society for Humanistic Judaism.

Wine studerte ved University of Michigan og ved det reformjødiske Hebrew Union College, der han vart ordinert som rabbinar.  Han grunnla Birmingham Temple — den første humanistisk-jødiske meinigheita — i Detroit i 1963.

Han er ein hovudperson i ei lita gruppe av sekulære og ikkje-teistiske jødar som meiner at reint kulturelle uttrykk for jødedom er ein relevant innfallsvinkel til moderne jødisk identitet og meiner at grupper som står for dette synet bør godtakast på lik line med teistisk jødedom.

American Humanist Association utpeikte Sherwin T. Wine som «årets humanist» i 2003.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Sherwin Wine» frå ,  den 3. august 2021.

Bakgrunnsstoff
Society for Humanistic Judaism

Humanistiske rabbinarar
Humanistisk jødedom
Reformrabbinarar
Askenasar
ALEPH Ordination Programs

ALEPH Ordination Programs, eller ‘ALEPH ordinasjonsprogram’ på norsk, er namnet på det desentraliserte teologiske seminaret som blir drive av ALEPH — felagskapet for Jewish Renewal. Skulen er i dag er godkjent av det nordamerikanske National Council of Seminaries, som inkluderer leiarane av alle dei større nordamerikanske rabbinar- og ḥazzán-studieinstitusjonane. Seminaret har tre program: det rabbinske programmet, rabbinsk pastor-programmet og kantorprogrammet. Dean (administrativ leiar) for seminaret er Marcia Prager (2005).

ALEPH Rabbinical Program 
ALEPH Rabbinical Program er hovudprogrammet av dei tre noverande ordinasjonsprogramma. Programmet er ei vidareføring og formalisering av rabbinar og hovudføregangsmann bak Jewish Renewal-rørsla, Zalman Schachter-Shalomi, sitt arbeid med rettleiing og ordinering av ein mindre krins av rabbinarar sist i 1970-åra og i 1980-åra.

Bakgrunnsstoff 
 «Aleph Ordination Programs»  — fellessida for den offisielle presentasjonen av dei tre programma på ALEPH sine offisielle nettsider

Jewish Renewal
Jødiske seminar
ALEPH

ALEPH — Alliance for Jewish Renewal er felagskapet for Jewish Renewal-rørsla.

Bakgrunnsstoff 
 aleph.org — den offisielle nettstaden åt ALEPH

Jewish Renewal
Nettverksprotokoll

Ein nettverksprotokoll er ei samling reglar, som beskriv korleis dataterminalutstyr og nettutstyr utvekslar, sender eller mottek data. Døme: IP, TCP, UDP, DIX ethernet II, ATM, V.34, V.90 og V.42bis.

Bakgrunnsstoff
Communication in Distributed Systems .

Kommunikasjonsprotokollar
Oftalmoskopi

Oftalmoskopi eller fundoskopi er ein medisinsk test der ei lyskjelde vert send gjennom auga for å avdekke eventuell patologi. Instrumentet som vert brukt til denne undersøkinga vert kalla eit oftalmoskop eller ein augespegel. Det er eit viktig hjelpemiddel ved undersøkinga av netthinna (lat. retina), glaslekamen (corpus vitreum) og linsa (lens crystallina) i auga. I oftalmoskopet kan lysstyrken og forma på lysstrålen varierast, og det kan setjast inn ulike fargefilter for at ein lettare skal kunna vurdera spesielle tilstandar i auga.

Instrumentet vert ofte levert saman med eit otoskop, eit instrument for undersøking av øyra, då desse to instrumenta kan nytta det same handtaket.

Dersom ein hjå pasientar finn hevelse (ødem) kring synsnerva, papilleødem, tyder dette på auka trykk inne i kraniet. Slikt kan koma av høgt blodtrykk, hydrocefalus, hjernesvulst, eller ei rekkje andre tilstandar. Ved glaukom (grøn stær) er innmunninga til synsnerva innoverkrumma, eller uthòla. Grå stær (katarakt) viser seg som mørke eller gråaktige flekker (fortettingar) ulike stader i augelinsa.

Hjå pasientar med diabetes mellitus er det tilrådd regelmessig oftalmoskopi (halvårleg, årleg eller annakvart år) for å sjå etter teikn til om sjukdomen har påverka netthinna (diabetisk retinopati). Skade av synet ved denne tilstanden kan hindrast gjennom behandling med laser dersom den vert oppdaga i tide.

Ved høgt blodtrykk som har påverka blodårer i netthinna, kan desse synlege forandringane i årene i netthinna vera svært like forandringane i årene i hjernen og altså seia noko om tilstanden der (ateromatose, arteriosklerose, «åreforkalking»).

Oftalmoskopet vart oppfunne av Hermann von Helmholtz i 1851.

Medisinsk utstyr
Oftalmologi
Vladimir Putin

Vladimir Putin () er ein russisk politikar og president i Russland sidan 7. mai 2012. Før det var han president i Russland frå 31. desember 1999 (fungerande president fram til 7. mai 2000) til 7. mai 2008. Før han vart president og mellom dei to presidentperiodane var han statsminister i Russland.

Putin vart fødd i Leningrad (no St. Petersburg) og studerte jus ved statsuniversitetet der. I 1975 fullførte han studiet og fekk jobb i KGB. Han var i fleire år KGB-offiser i avdelinga for utanlandsspionasje. Frå 1985 til 1990 gjorde han teneste i DDR. Frå juni 1991 til august 1996 jobba han i staben til den reformvenlege borgarmeisteren i St. Petersburg, Anatolij Sobtsjak.

Mellom 1998 og 1999 var han direktør i tryggingstenesta FSB. I august 1999 vart han statsminister under Boris Jeltsin. Då Jeltsin gjekk av 31. desember 1999 tok Putin over som fungerande president. 26. mars 2000 vann han presidentvalet.

Putin har i tida si som president hatt eit nært samarbeide med Tyskland, mellom anna som motstandar av det amerikanske åtaket på Irak.

14. mars 2004 var det presidentval i Russland, Putin vart attvald for sin andre og siste periode med meir enn 70 % av stemmene. Presidenten kan berre sitte i to periodar i Russland. Putin hadde hatt stor nok majoritet til å endre grunnlova på dette punktet, men gjorde ikkje det. I staden støtta han kandidaturet til Dmitrij Medvedev, som vart vald som etterfylgjaren hans. Medvedev utnemnde Putin til statsminister dagen etter at Putin overlet presidentposten til Medvedev.

Putin gifta seg med Ljudmila Putina 28. juli 1983. Dei har to døtrer, Jekaterina (Katja), fødd 1985 og Maria, fødd 1986 i Dresden i dåverande DDR.

I motsetnad til fleire av sine forgjengarar, trenar Putin regelmessig. Han trenar særskild judo, som han har drive med sidan ungdomstida, ikkje berre som mosjonist, men også som konkurranseutøvar. Under ei statsvitjing til Japan, vitja Putin det namngjetne Kodokan dojo, og fekk det sjette svarte beltet. (6. dan).

Kjelder

Russiske politikarar
Russiske statsleiarar
Russiske presidentar
Russiske regjeringsleiarar
Folk frå St. Petersburg
Mikhail Fradkov

Mikhail Jefimovitsj Fradkov () var statsminister i Russland frå 2004 til 2007.

Fradkov har tidlegare vore handelsminister, sjef for skattepolitiet og EU-ambasadør for Russland. I 2004 vart han statsminister under Vladimir Putin. I september 2007 skifta Putin han ut med Viktor Zubkov.

Russiske politikarar
Russiske regjeringsleiarar
Otoskop

Otoskop (av gr. oto, som vedkjem øyret, og gr. skopein, undersøkja) er eit medisinsk instrument som ved hjelp av ei lyskjelde vert brukt til å undersøkja øyret. Gjennom instrumentet kan ein få oversyn over øyregangen og trommehinna. Dei fleste otoskop kan ved hjelp av ein påsett gummiballong blåsa luft inn i øyregangen slik at ein lækjar kan få undersøkt rørleiken til trommehinna. Dette kan seia noko om visse tilstandar i mellomøyret.

Undersøking av øyret med dette instrumentet vert kalla otoskopi. Instrumentet vert ofte levert saman med eit oftalmoskop, eit instrument for undersøking av auga, då desse to instrumenta kan nytta det same handtaket.

Sjå òg
Siegles trakt

Medisinsk utstyr
Jack London

Jack London () var ein amerikansk forfattar fødd i San Francisco. Han er særleg kjend for å ha skrive villmarkslitteratur frå Alaska.

Omsetjingar
 Når villdyret lokkar (Omsett av Jon Bakke, Olaf Norlis forlag, 1935 (2. opplaget))

London, Jack
Folk frå San Francisco
Skulder

Skuldra (skuldri), herda (herdi) eller aksla (aksli) er den delen av menneskekroppen som bind armen til overkroppen.

Oppbygging 
Skuldra er sett saman av tre bein: Kragebeinet, skulderbladet og overarmsbeinet, og to ledd. Desse er akromioklavikularleddet mellom kragebeinet og øvste delen av skulderbladet, og humeroskapularleddet mellom overarmsbeinet og ein bolleforma del av skulderbladet, eit kuleledd som gjer at armen kan rotera i fleire retningar. Sternoklavikularleddet mellom krage- og brystbeinet er òg viktig for skuldra, og er det leddet som bind beina i armen til kroppskskjelettet. Beina i skuldra og brystbeinet dannar saman skulderbogen, cingulum extremitas superioris.

Ei rekke musklar gjer at ein kan røre skuldra på ulike måtar. Eit ytre lag av store musklar står for store armrørsler medan mindre musklar hjelper til med å koordinera finare rørsler. Dei fleste musklane finst i par som dreg i motsett retning. Musklane i skuldra har òg i oppgåve å halda humeroskapularleddet stabilt.

Skader 

Skuldra er ein komplisert kroppsdel, og er derfor lett utsett for skader. Mellom anna kan leddet bli ustabilt slik at skuldra går lett ut av ledd eller det kjennest ut som ho skal gjera det. Ein annan type liding er såkalla frosen skulder, ei verkande, stivna skulder. Akutt eller kronisk senebetennelse på grunn av kraftig eller stadig påkjenning er likevel ein av dei vanlegaste skulderlidingane.

Breie skuldrer 
Fordi testosteron gjerne gjev breie skuldrer kan forma på skuldrene vera eit sekundært kjønnskjenneteikn. Det å vera breiskuldra blir sett på som eit mannleg trekk, og til dømes på mange soldatuniformar er skuldrene framheva for å gje eit maskulint inntrykk. Skulderpynt på militære klede blir gjerne kalla epålettar.

Kroppsdelar
Armen
Aksel

Andre tydingar: skulder, aksling.

Aksel eller Axel er eit nordisk mannsnamn som oppstod som ei dansk kortform for Absalon. 

Namnet er tidlegast kjend frå 1300-talet, då det blei brukt i Danmark og Bohuslän. Det spreidde seg til Noreg på 1500-talet, før det stort sett gjekk ut av bruk over heile Norden.
På 1800-talet blei det igjen svært mykje brukt, og rundt 1900 blei det særleg gjeve til gutar i Nordland. Namnet var òg særs populært i Akershusområdet på 1990-talet.

Aksel har namnedag den 30. oktober.

Kjende namneberarar

Axel Oxenstierna, (1583 - 1684) svensk statsmann
Aksel Sandemose (1899 - 1965), dansk-norsk forfattar
Axel Kielland, (1907 - 1963) norsk forfattar
Axel Jensen, (1932 - 2003) norsk forfattar
Axl Rose, (f. 1962) amerikansk musikar og gitarist i Guns n' Roses
Aksel Hennie (f. 1975), norsk skodespelar
Aksel Lund Svindal (f. 1982), norsk alpinist

Bakgrunnsstoff

mannsnamn
nordiske personnamn
Widerøes Flyveselskap ASA

Widerøes Flyveselskap ASA er eit flyselskap eigd av SAS-gruppa. Selskapet flyg anbodsflygingar på dei norske kortbaneflyplassane, i tillegg til at det flyg ein del kommersielle ruter innanlands (hovudbase på Torp) og til somme flyplassar i utlandet. Selskapet har ein flåte med 30 Dash 8 turbopropfly med 39-78 seter. Widerøe hadde 1317 tilsette (årsverk) i 2004, og har hovudkontor i Bodø

Historie 
Widerøe vart starta av fem flyentusiastar i 1934, ein av dei var Viggo Widerøe. Den gongen heldt dei til på Ingierstrand utanfor Oslo. Dei aller første åra var verksemda knytt til taxi,- ambulanse-, skule- og fotoflyging. Det første flyet til Widerøe var eit Waco sjøfly. Flyet vart levert grønlakkert frå fabrikken, og den fargen har sidan vore hovudfargen til selskapet. 

I 1954 fekk selskapet ei kontrakt om å utføre ruteflygingar med sjøfly for SAS i Nord-Noreg. Dei flygingane vart utført med einmotors DHC-3 Otter-fly. Sommaren 1968 var selskapet med på å starte flygingar på det nye kortbanenettet som vart først etablert på Helgeland, seinare også i Lofoten, i Finnmark og på Vestlandet. Til dei flygingane vart flytypen Twin Otter nytta, etterkvart også Dash 7. I løpet av 1900-talet vart dei to flytypane skifta ut med Dash 8. 

Selskapet kjøpte på slutten av 1980-talet opp flyselskapet Norsk Air som hadde basen sin på Torp utanfor Sandefjord. Dette var starten på dei kommersielle flygingane til Widerøe.

Litteratur 
 Widerøe, Wiggo:Pionertid, Oslo 1946
 Arnesen, Odd:På grønne vinger over Norge, Oslo 1984

Bakgrunnsstoff 
Wideroe.no

Føretak skipa i 1934
Norske flyselskap
1934 i Noreg
Kalevala

Kalevala er eit finsk episk dikt nedskrive av Elias Lönnrot i fyrste del av 1800-talet. Kalevala byggjer på finske segner. Det vert ofte kalla nasjonaleposet til Finland og er eit av dei viktigaste finske litterære verka. Kalevala vert sagt å ha inspirert den finske nasjonalismen som til sist førte til sjølvstendet frå Russland etter oktoberrevolusjonen i 1917. Namnet tyder «Kalevas land».

Verket vart omsett til norsk av Albert Lange Fliflet i 1967. I 2006 vart det utgjeve ein illustrert attforteljing ved Mikael Holmberg og ei omsett prosautgåve for born av Eli Margaretha Wärnhjelm.

Bakgrunnsstoff 
Kampen om Sampo. Historier fra Kalevala 
Kalevala i prosaform 

 
Bøker frå 1800-talet
Finsk litteratur
Fantastisk litteratur
Epos