alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Systema naturae

Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species cum characteribus, differentiis, synonymis, locis, til vanleg forkorta Systema naturae, er ei bok av Carl von Linné, første gong publisert i 1735. Den latinske tittelen tyder 'Systematikken i naturen, dei tre rika i naturen, underordna klassar, ordnar, slekter, artar med deira karakteristikkar, skilnader, synonym og lokalitetar'.

I dette verket skriv Linné om alle artar som han kjende til i planteriket, dyreriket og mineralriket . Han grupperer her artane tufta på observasjonar av ytre kjenneteikn. Linné var på denne tida av sin vitskaplege karriere ein sterk tilhengar av prinsippet om at artane var uforanderlege, og han påviste ikkje nokon evolusjonær utviklingsline. Mot slutten av sin vitskaplege løpebane kom Linné meir og meir til å gje opp tanken om at artane er uforanderlege, etter å ha gjort mange observasjonar omkring hybridisering. Nokon evolusjonslære utvikla han likevel aldri teoriar om.

Arbeidet til Linné tok utgangspunkt i den engelske naturforskaren John Rays arbeid (blant anna presentert i Historia generalis plantarum), men vidareutvikla prinsippa og metodane hans. Andre vitskapsmenn som har hatt innverknad på Linné sitt arbeid med denne boka er Andrea Cesalpino, Joseph Pitton de Tournefort og Sébastien Vaillant.

I boka presenterer Linné den biologiske systematikken for klassifiseringa av biologiske artar som har vore bruka sidan, og som i prinsippet enno vert bruka i dag. Kvar art vert tildelt eit vitskapleg namn, basert på latin, samansett av artens slektsnamn og artsnamn. Til saman utgjer dette ei unik nemning for arten. Slektsnamnet vert skrive med stor forbokstav, og heile namnet vert skrive i kursiv. Denne toledda nemninga vert kalla for eit binomen.

Boka kom ut fleire gonger i auka og omvølte opplag. Det første opplaget var på berre 11 sider, medan den 13. utgåva, frå 1770, var på over 3000 sider. I den 10. utgåva (1758) overførte Linné kvalane frå fiskane til pattedyra, og denne boka er i dag rekna som den eldste gyldige kjelda for vitskaplege namn på biologiske artar innan dyreriket. Innan planteriktet reknast tilsvarande Linnés Species plantarum (Växternas arter) frå 1753 som den eldste kjelda.

Systema naturae har vore eit grunnlag for vitskapleg arbeid innan biologien, på tilsvarande måte som det periodiske systemet har vore eit grunnlag for kjemien. Men mineralriket er ikkje lenger rekna som eit separat rike på same måten som plantar og dyr. Viktige systematiske endringar gjort i ettertida er at soppane er utskilte i eit rike for seg, dessutan er bakteriar og protoktistar rekna som separate rike.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Systema naturae» frå ,  den 8. mai 2007.

Bakgrunnsstoff 
Systema naturae er tilgjengeleg i digitalisert form:
 Bind I (dyr; 10. utgåve frå 1758)
 Bind II (plantar; 10. utgåve frå 1759)
 Bind III (mineral; 12. utgåve frå 1766)

Andre nettkjelder:
 Tiande opplag av Systema naturae i digital form
 Linné online på Uppsala universitet

Systematisk biologi
Carl von Linné
Bøker frå 1735
Biologibøker
Lorient

Lorient eller L'Orient, (bretonsk: An Oriant) er ein kommune og hamneby nordvest i Frankrike. Han er sous-préfecture (underprefektur) departementet Morbihan i Bretagne. Byen har like over 60 000 innbyggjarar, medan storbyområdet etter ei folketeljing i 1999 hadde 186 144 innbyggjarar. 

Lorient ligg på sørkysten av Bretagn ved kysten av Atlanterhavet. Elvane Blavet og Scorff munnar ut i Biscayabukta ved Lorient.

Historie 
På byrjinga av 1600-talet hadde handelsmenn som handla med India oppretta i varehus i Port-Louis. Dei bygde seinare fleire varehus langs bukta i 1628, på staden som vart kjend som L'Orient (orienten på fransk). Det franske austindiske kompani vart grunnlagd her i 1664 og med løyve frå Kong Louis XIV vart det bygd eit skipsverft her, som hjelpte utviklinga av byen. 

Det meste av byen vart øydelagd under den andre verdskrigen, og i dag har Lorient ein ariktektonisk stil frå 1950-åra.

Bakgrunnsstoff 

 Reiseguide for Lorient 
 Festival Interceltique de Lorient

Morbihan
Byar i Frankrike
Byar i Bretagne
Mediebedriftenes Landsforening

Mediebedriftenes Landsforening (MBL) er bransje- og utgjevarorganisasjon for mediebedriftene i Noreg. Organisasjonen hadde 299 medlemer per 1. januar 2006, der 168 var avisbedrifter, 20 trykkeri, 24 distribusjonsselskap, 23 lokalfjernsynsselskap, 13 annonsesamkøyringar, 13 konsern og driftsselskap, 9 vekepresse, 7 multimediaselskap, 4 pressebyrå, og 2 reklamebyrå. 16 selskap kom inn under kategorien anna. 

Medlemsavisene representerer om lag 97 prosent av det totale avisopplaget i landet. Mediebedriftene er medlem av Næringslivets Hovedorganisasjon (NHO), og er den sentrale forhandlingsparten i forhold til arbeidstakarorganisasjonane til avisene.

MBL organiserer mellom anna innkjøp av avispapir og opplagskontroll og gjev ut fagbladet Dagens Medier. Gjennom Avis i Skolen bidreg MBL til at skuleelevar får kunnskap om avislaging.

Bakgrunnsstoff 
 Mediebedriftenes Landsforening

Norske medieorganisasjonar
Norske arbeidsgjevarforeningar
Næringslivets Hovedorganisasjon
Saint-Quentin

Saint-Quentin er ein by og kommune nord i Frankrike. Han er sous-préfecture (underhovudstad) i departementet Aisne i regionen Hauts-de-France. Byen har om lag 60 000 innbyggjarar. 

I antikken vart byen kalla Augusta Veromanduorum, men namnet byen har i dag kjem frå heilage Quentin, som skal ha vorte martyrdrepen her på 200-talet.

Kommunar i Aisne
Byar i Frankrike
Byar i Hauts-de-France
Niort

Niort er ein by og kommune vest i Frankrike med nesten 60 000 innbyggjarar. Han er préfecture (hovudstad) i departementet Deux-Sèvres i regionen Nouvelle-Aquitaine. Byen ligg ved elva Sèvre Niortaise.

Det latinske namnet på byen var Novioritum.

Ymse 

Niort er kanskje mest kjend som senter for dyrking av angelika i Frankrike. 

Ved Maisonnay nær Niort står ei av dei høgaste radiomastene i Frankrike med ei høgd på 330 meter.

Bakgrunnsstoff 
 Kart pver Moprt 
 Foirexpo i Niort 

Deux-Sèvres
Byar i Nouvelle-Aquitaine
Pessac

Pessac er ein by og kommune sørvest i Frankrike i departementet Gironde og regionen Nouvelle-Aquitaine. Han er den nest største forstaden til Bordeaux, og ligg sørvest for byen. Pessac har opp mot 60 000 innbyggjarar, men er ein del av storbyområdet til Bordeaux som har over 1 million innbyggjarar. 

Université Montesquieu - Bordeaux IV ligg i Pessac.

Bakgrunnsstoff 

Gironde
Byar i Nouvelle-Aquitaine
Svedens gård

Svedens gård i Stora Kopparberg sokn er ein herregard utanfor Falun i Dalarna.

Garden vert for fyrste gong nemnd i 1542 og vert også ein bergsmansgard på slutten av 1500-talet. Hytta som høyrde til garden låg ved Korsnäs. I år 1653 vart Jesper Svedberg, prest og salmediktar og far til Emanuel Swedenborg, fødd her.

På Svedens gård ligg den meir kjende bygningen Linnés bröllopsstuga. Her gifta Carl von Linné seg ein junidag i 1739 med Sara Elisabeth Moræa. Garden var då eigd av svigerfar til Linné, Johan Moraeus. Stova har gobelengliknande måling på veggene i bryllaupssalen. Det er eit bilete av høgarestandsmiljøa i bergsmansgardane rundt Falu gruva på tidleg 1700-tal. Bryllaupsstova vart eit bygningsminne i år 1968. 

Garden inngår i verdsarven Falun.

Eigarar 
 Daniel Israelsson Stierna 
 Johan Moraeus

Falu
Herregardar i Dalarna
Carl von Linné
Vénissieux

Vénissieux (Vènissiœx på provensalsk) er ein by og kommune søraust i Frankrike i 
departementet Rhône og regionen Auvergne-Rhône-Alpes. Han er den nest største forstaden til Lyon, og ligg søraust for byen. Han er derfor ein del av storbyområdet til Lyon med over 1,5 millionar innbyggjarar, og er forbunde til Lyon Metro (undergrunnen).

Bakgrunnsstoff 
 Vénissieux 69 

Byar i Auvergne-Rhône-Alpes
Byar i Frankrike
Departementet Rhône
Akureyri

Akureyri er ein islandsk by og kommune. Han er med dei 17 253 innbyggarane sine (desember 2007) den fjerdestørste byen på Island, etter Reykjavík, Hafnarfjörður og Kópavogur. Byen ligg i fylket Norðurland eystra ved riksveg 1 (Hringvegur, ringvegen), og har au eigen flyplass. Kommunenamnet er
Akureyrarbær (Akureyriby).

Under andre verdskrigen var delar av den norske 330-skvadronen utstasjonert i Akureyri.

Historie 
Vikingen Helgi Magri Eyvindarson slo seg ned på staden på 800-talet. Den fyrste historiske kjelda som nemner Akureyri er ein dom frå 1562 der ei kvinne blei dømd for utruskap. På 1600-talet slo danske handelsfolk seg ned i Akureyri, i hovudsak på grunn av den gode naturlege hamna og det gode jordbrukslandet i området. Danskane bodde likevel ikkje i Akureyri heile året. Om vinteren blei husa låst og handelsmennene reiste heim. I 1778 blei det permanent busetnad i Akureyri, og åtte år seinare gav kongen av Danmark-Noreg staden kommunestatus, saman med fem andre stader. Kongen håpa å betre levevilkåra til islendingane, for til da hadde enda ikkje Island hatt bysentra. Det hjelpte likevel ikkje for Akureyri, staden økte ikkje frå innbyggartalet på tolv.

I 1836 mista staden statusen sin som kommune, men fekk han tilbake i 1862. Deretter begynte Akureyri å vokse, på grunn av den gode hamna, og ikkje minst på grunn av det gode jordbruket. Ein industri for vidareforedling av jordbruksprodukt voks fram og blei hjørnesteinen i byen. Gjennom 1900-talet trekte folk på Island inn mot byane, og Akureyri fekk sin del av desse nye byborgarane. Handels- og tenestenæringar har sidan vakse fram som dei viktigaste sysselsettingsområda, etter at produksjonsbedriftene har gått tilbake sidan 1990. 

Dei siste ti åra har fiskeindustri blitt meir viktig i Akureyri ettersom to av dei største fiskeribedriftene på Island, Samherji og ÚA, har hovudkontora sine her. 

Universitetet i Akureyri, Háskólinn á Akureyri, blei opna i 1987 og har veksande studenttal. Spesielt mange studentar er fjernstuderande.

Akureyri er vennskapsby med Ålesund.

Bakgrunnsstoff 
Akureyrarbær

Kommunar på Island
Byar på Island
Háskólinn á Akureyri

Háskólinn á Akureyri (Universitetet i Akureyri) blei stifta i Akureyri i 1987 og har vekst mykje sidan. I dag er det innskrivi omkring 1500 studentar og av dei er om lag 500 í fjernundervising og over 900 på kurs på staden. Universitetet er blant dei fremste utdanningsinstitusjonane på Island på fjernundervising.

I skoleåret 2006-07 er det fire fakultet på universitetet:

 Samfunnsvitskapleg og juridisk fakultet (Félagsvísinda- og lagadeild) 
 Medisinsk fakultet (Heilbrigðisdeild) 
 Utdanningsvitskapleg fakultet (Kennaradeild) 
 Sosialøkonomisk og naturvitskapleg fakultet (Viðskipta- og raunvísindadeild)

Bakgrunnsstoff 
 Den offisielle heimesida

Akureyri
Islandske utdanningsinstitusjonar
H.P. Lovecraft

Howard Phillips Lovecraft (), kjend som H.P. Lovecraft, var ein amerikansk forfattar som skreiv grøssar, fantasy, science fiction, poesi og spesielt undersjangeren weird fiction. Han var særleg kjend for skrekkfantasiane sine.

Liv 
Lovecraft voks opp hjå mora og tantene etter at faren døydde av syfilis. Her las han mykje, og vart inspirert av gresk mytologi og arabiske segner. Bestefar hans fortalde han òg ei rekkje eventyr av det meir skumle slaget, og desse sogene la grunnlaget for den fiksjonen han skapte som vaksen. Lovecraft leid av mange nervesamanbrot, og var mykje inne på institusjonar når han ikkje skreiv.

Verk 
Det Lovecraft er mest kjend for er Cthulhu-mytologien, skapt i ei lang rekkje små noveller om menneske som råker ut for Dei gamle, eldgamle gudar som søv, og som helst ikkje skal vekkjast. Desse, meinte Lovecraft, hadde skulda for mange hendingar i verdsrommet og i menneskesoga. Mange meiner at han sjølv trudde på dette, og levde einsleg og innestengd på slutten av livet. 

Det meste av verka hans vart trykte i undergrunnsblad, kalla pulp-magasin, som det var mange av på den tida. Han skreiv mykje i samarbeid med Robert E. Howard, som skapte sogene om barbaren Conan. 

Lovecraft har hatt stor tyding for skrekk-litteraturen, teikneseriar, filmar og fjernsyn. Både Babylon 5 og Buffy the Vampire Slayer er inspirerte av verka hans. Elles er verka gjort om til rollespel, og bøkene hans vert lesne av mange i goth-miljøet verda over. Fleire av novellene er omsette til norsk.

Innflytelse på Lovecraft
Lovecraft blei ofte inspirert av sine eigne mareritt. Han byrja å bli interessert tidleg i barndommen då bestefaren fortalde han grøssar-historier.

Norsk bibliografi 
 Vanviddets fjell & Fargen bortenfor tid og rom. Omsatt av Cato Pellegrini. Oslo, 1995.
 Skrekken fra Dunwich og andre historier. Omsatt av Jens E. Røsåsen og Ragnar Askeland. Oslo, 1994. 
 Makabre historier. I serien Verdens beste spøkelseshistorier. Oslo, 1994.
 Tingen på terskelen og andre hårreisende historier. Utval og omsetting ved Øyvind Myhre og Einar Engstad. Oslo, 1973

Bakgrunnsstoff 
 Samtlege verk av Lovecraft fritt tilgjengeleg på nettet hos Project Gutenberg Australia. 

Engelskspråklege forfattarar
USA-amerikanske forfattarar
Folk frå Rhode Island
Chambéry

Chambéry er ein by søraust i Frankrike, og er préfecture (hovudstad) i departementet Savoie i regionen Auvergne-Rhône-Alpes. Han var hovudstad i den historiske regionen Savoie sidan 1200-talet, då Amadeus V av Savoie gjorde byen til sitt maktsentrum.

Geografi 
Chambéry vart grunnlagd i krysset mellom to antikke vegar som gjekk gjennom Dauphiné, Burgund, Sveits og Italia, i ein dal mellom fjella Bauges og Chartreuse ved elva Leysse. Storbyområdet har meir enn 100 000 innbyggjarar, og strekkjer seg frå dei vindruekledde sidene av Combe de Savoie, og nesten heilt til breidda av Bourgetsjøen, den største naturlege innsjøen i Frankrike. Byen har ein stor jernbanestasjon, midt på linja mellom Lyon og Torino.

Historie 
Historia til Chambéry er nært knytt til Huset Savoie og var hovudstad her frå 1295 til 1563. I løpet av denne tida dekte Savoie eit område frå Bourg-en-Bresse i vest, over Alpane til Torino, nord til Gèneve og sør til Nice. For å unngå provokasjonar frå Frankrike, flytta hertug Emmanuel Philibert hovudstaden sin til Torino i 1563, og Chambéry byrja å forfalle. I stordomstida var våpen frå Savoie svært ettertrakta, og mange av dei mektigaste hærane i Europa kjempa med våpen frå Savoie. Chambéry og Hertugdømet Savoie gjekk tilbake til herskarane av Huset Savoie i 1815.

Bakgrunnsstoff 
 Katolsk leksikon: Chambéry
 Chateau de Chambéry 
 Reiseguide for Chambéry
 Café du Théâtre 

Savoie
Byar i Auvergne-Rhône-Alpes
Byar i Frankrike
Kanin

Kanin (Oryctolagus cuniculus) er ein art i harefamilien som stammar frå den iberiske halvøya. I dag finn ein introduserte eller tamme europeiske kaninar over store delar av verda. Dei blir haldne for kjøt, pels og ull og som kjæledyr.

Arten er den einaste i slekta Oryctolagus. Han blir delt inn i to underartar og cirka 100 ulike kaninrasar og variantar. Ein skil gjerne mellom villkanin og tamkanin, men mange innførte ville kaninar stammar frå tamdyr. I det opphavlege utbreiingsområdet sitt er villkaninen rekna som sårbar eller truga.

Som haren er kaninen kjend for å ha lange øyre og kraftige bakbein. Han skil seg frå haren mellom anna ved at han føder nakne, hjelpelause ungar og ved det naturlege levesettet med å leva i store grupper i holer gravne i jorda.

Skildring
Kaninen har ein karakteristisk krum kropp med korte framlemmer og lange, kraftfulle bakbein som gir dyret ei hoppande gangart. Hovudet er lite og halsen kort. Arten er utrusta med lange, ståande og særs bevegelege øyre. Den relativt korte snuten er utrusta med lange verhår ytst. Han har godt syn, god høyrsle og særs god luktesans. Hannen veg typisk litt meir enn hoa. Skallen er dessutan litt breiare hjå hannen.

Ville kaninar er vanlegvis gråbrune eller av og til òg svarte (på grunn av melanisme), medan dei mange ulike kaninrasane kan ha stor variasjon i både fargar og fargekombinasjonar. Kaninar veg typisk omkring 1,3-2,5 kg og har ei kroppslengd på cirka 34-45 cm, sjølv om enkelte individ kan bli både mindre og større. Halen er kort og typisk kvit på undersida. Lengda er typisk 4,5-7 cm.

Villkaninen liker å grava og lever gjerne store delar av livet i utgravne hòler og tunnelar under bakkenivået.

Leveområde
Sjølv om kaninar har klart seg godt i mange område dei er blitt introduserte til, har populasjonen gått ned på den iberiske halvøya. I 2005 blei arten klassifisert som «nær truga» av det portugisiske Instituttet for naturvern, og i 2006 blei han klassifisert som «sårbar» av spanske styresmakter (SECEM). I 2018 klassifiserte International Union for Conservation of Nature (IUCN) Oryctolagus cuniculus i Spania, Portugal og Frankrike som «sterkt truga» på grunn av den nylege skarpe nedgangen. På verdsbasis er arten derimot litt betre stilt, som «nær truga».

Galleri

Sjå og 
 Kaninhopping
 The Tale of Peter Rabbit

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Kanin» frå , og «Rabbit» frå  den 23. august 2021.

Bakgrunnsstoff 

 
Kjæledyr
Harefamilien
Norsk svarteliste 2007
Friluftsliv

Friluftsliv viser til ulike former for aktivitet og opphald utandørs i naturen, som turgåing, sykling, skigåing, bærplukking, jakt og fiske. Ein kan opphalda seg i friluft i ein kortare periode eller med overnatting, gjerne under open himmel, i telt eller i hytter.

Friluftsliv kan vera knytt til ulike område, som skog, fjell, vidder, vassdrag eller kysten. I mange land er visse naturområde verna slik at dei mellom anna kan brukast til friluftsliv, til dømes som nasjonalparkar.

Ein driv som regel med friluftsliv på fritida. Aktiviteten skil seg frå organisert idrett ved at det ikkje er knytt faste reglar til han, og at det blir lagt vekt på opplevinga heller enn resultatet.

Omgrepet friluftsliv 

Henrik Ibsen er den første som er rekna for å ha brukt ordet «friluftsliv» skriftleg. Det skjedde i diktet «På Viddene» frå 1859. Her omtaler Ibsen livet på den aude seterstova som «Friluftsliv for mine Tanker».

Fridtjof Nansen er rekna som den som etablerte omgrepet «friluftsliv» i norsk bevisstheit. Gjennom livet sitt i naturen blei han eit viktig førebilde og premissgjevar for ettertida. Han oppsummerte mange av tankane sine rundt friluftslivet i talen «Friluftsliv»  som han heldt for skuleungdom i Den norske turistforening i 1921. 

Den nyaste offisielle definisjonen av friluftslivsomgrepet i Noreg står i Stortingsmelding nr.39 2000-2001:

Friluftsliv er opphold og fysisk aktivitet i friluft i fritiden med sikte på miljøforandring og naturopplevelse. 

Denne definisjonen ligg til grunn for offentleg forvaltning, tildeling av spelemiddel og liknande. Motoristert ferdsle  i utmark og på vassdrag, idrett (inklusive organisert trening) og andre konkurranse- og prestasjonsprega aktivitetar og utandørs aktiviteter i hagar, parkar og urbane strøk ligg  utanfor det vedtekne friluftslivomgrepet.

Sjå òg 
 Allemannsretten

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Friluftsliv» frå ,  den 22. juli 2016. 
 oppgav desse kjeldene: 
 Stortingsmelding nr.40 (1986/1987) Om friluftslivet Stortingsmelding nr.39 (2000/2001) Friluftsliv – En vei til høyere livskvalitet Forvaltning av nasjonalparker DN-rapport 1996-3
 Diktet «På Vidderne» av Henrik Ibsen''
 

 
Fritid
Frimerkesamling

Frimerkesamling eller filateli er ein syssel som går ut på sytematisk å samla og sortera frimerke og andre ting som har med postgang å gjera, til dømes konvoluttar, frankeringsmerke, førstedagsbrev og poststempel, og skaffe seg kunnskap om objekta. Handteringa av objekta skal gjerast på fagleg forsvarleg vis. Ettersom det finst ein fri marknad for kjøp og sal av brukte og ubrukte frimerke etc., kan både det einskilde objektet og samlinga som heilskap få ein stor økonomisk verde, dersom det er føremålet med innsatsen. 

Frimerkesamling er ein av dei mest utbreidde hobbyane i verda, og har mange former. Ein kan til dømes samla på frimerke frå eitt særskild land eller med eit visst motiv.

Både i Noreg og internasjonalt finst det foreiningar og organisasjonar for frimerkesamlarar. I Noreg er Norsk Filatelistforbund med lokale frimerkeklubbar ei slik medlemsforeining.

Bakgrunnsstoff
Heimesida til Norsk Filatelistforbund 

Samlarhobbyar
Samling
Filateli
Oświęcim

Oświęcim (utt. /åsj-vjæng-tsjim/, tysk namn: Auschwitz, tsjekkisk Osvětim) er ein by 50 km vest for Kraków, ved elva Soła, i det sørlege Polen. Han har (i 2003) 42 000 innbyggarar.

Byen er særleg kjent for konsentrasjonsleiren Auschwitz frå den andre verdskrigen.

Byar i Polen
Uppsala

Uppsala er ein bykommune og den største tettstaden på Uppsalaslätten i det svenske länet Uppsala län. Byen ligg om lag 67 kilometer nord for Stockholm, og er etter innbyggjartalet den fjerde største i landet. Uppsala universitet, som er det eldste universitetet i Skandinavia, skipa i 1477, ligg i byen. Domkyrkja i Uppsala, bygd frå 1200 til 1400-talet, er Nordens største gotiske domkyrkje. Elva Fyrisån renn gjennom dei sentrale områda av byen.

Gamle Uppsala, med gravhaugar, gravfelt og andre fornminne, og ei kyrkje frå mellomalderen, er no ein lut av Uppsala. Det som no heiter Gamle Uppsala hadde opphavleg namnet Uppsala, (skrive ub salum på slutten av 900-talet, altså Upsalum), og var frå 1164 sete for erkebiskopen. Det noverande Uppsalas tidlegaste namn var Östra Aros, der det opphavlege namnet var Aros og tyder elveos, som i dette høvet refererer seg til elva Fyrisåns utløp i Mälaren. Namnet vart så til Östra Aros for å skilje denne staden frå Västra Aros (som vart til Västerås). Då erkebispesetet vart flytta frå det opphavlege Uppsala til Östra Aros om lag 1273, fylgde namnet Uppsala med. Slik vart Östra Aros til Uppsala, medan det opphavlege Uppsala fekk namnet Gamla Uppsala.

Bakgrunnsstoff

 
Uppsala kommun
Tettstader i Uppsala län
Byar i Sverige
Charleville-Mézières

Charleville-Mézières er ein by og kommune nordaust i Frankrike, og préfecture (hovudstad) i departementet Ardennes, som igjen er ein del av 
regionen Champagne-Ardenne. Byen ligg ved elva Meuse (eller Maas) og har i dag nærare 60 000 innbyggjarar.

Historie 
Kommunen Charleville-Mézières vart oppretta i 1966 av fem tidlegare kommunar som alt danna ein enkel agglomerasjon. Desse kommunane var Charleville, Étion, Mézières (tidlegare préfecture), Mohon og Montcy-Saint-Pierre. Ein annan kommune, Le Theux, hadde alt vorte ein del av Mézières i 1965.

Bakgrunnsstoff 

Ardennes
Byar i Frankrike
Byar i Champagne-Ardenne
Växjö

Växjö er ein svensk by som ligg i Kronobergs län i Småland. Växjö er administrasjonssenter for både Växjö kommun og Kronobegs län og ligg kring 100 km vest for Kalmar. I 2011 hadde byen 60 887 innbyggjarar. 

Byen er eit handelssenter og samferdselsknutepunkt med mellom anna lufthamn. Byen har i seinare år vokse fram som ein viktig skuleby med mellom anna universitet. Det finst òg fleire museum som Smålands museum med glasmuseum og utvandrarmuseum og teater. Byen har hatt bispesete sidan midten av 1100-talet; domkyrkja er frå slutten av 1200-talet, ombygd fleire gonger, seinast i 1849–1852.

Växjö var alt i yngre jernalder og vikingtid sentrum i Värend-distriktet. Växjö fekk bystatus 13. februar 1342 av kong Magnus Eriksson.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Växjö» frå , den 4. august 2012. 
 
 Växjö. (04.12.2011) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/Växjö

Växjö kommun 
tettstader i Kronobergs län
Byar i Sverige
Kapellan

Kapellan var lenge ei nemning på ein prest med ansvar for eit kapell. Etter kvart har kapellan vorte nytta om prestar som har særskilte oppgåver innan ein kyrkjelyd, eller teneste knytt til ei meir laus gruppering.

Feltprestar har i mange land status som kapellanar, og det same gjeld prestar knytt til politi, brannstell, sjukehus og skular.

Sjå òg 
 Dei nye kapellanane

Kyrkjelege titlar