alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Audhumbla

Audhumbla (òg Audhumla eller Ødhumbla) er ei ku som etter skapingsforteljinga i norrøn mytologi det fyrste vesenet som vert til. Ho vert nokre gonger kalla «urkua». 

Audhumbla vart skapt av dropar frå smeltinga av isen i Ginnungagap. Ho levde av smeltande is frå Nivlheim, og slikka i seg salt ettersom isen smelta i kontakt med den varme lufta frå Muspelheim. Jotunen Yme kom til og levde av mjølk frå urkua sine store jur. Av Yme vart seinare heile verda danna. 

Kua lika salt, og ho slikka difor på steinane rundt om i Ginnungagap. Ein av steinane eller saltblokkene viste seg å vera annleis enn dei andre. Fyrste dagen kua slikka på steinen kom eit menneskehår opp av steinen. Andre dagen kom eit hovud og eit andlet fram. Tredje dagen kom heile kroppen ut. Det var ein stor og ven mann som heitte Bure. Frå han stammar dei norrøne gudane, som vert kalla for æsene. Bure vart far til Bor, som saman med Bestla vart far til Odin, Ve og Vilje.

Gylvaginning 
Kua er omtalt i Gylvaginning, ein del av Snorre Sturlasons Den yngre Edda, i tilknyting med Ginnungagap og Yme:

Audhumbla er ikkje nemnt på nytt i Den yngre Edda, og med unntak av ein omtale i Nafnathulur opptrer namnet ikkje i nokon annan kjelde frå oldtida. Kua er likevel generelt akseptert av forskarane som ein ekte del av norrøn mytologi og er ikkje avvist som eit påfunn av Snorre Sturlason.

Dyr i norrøn mytologi
Mytologiske kyr
Bivrost

Bivrost eller Bifrost er i norrøn mytologi ei bru som går frå menneskeheimen Midgard til gudeheimen Åsgard. På norrønt språk tyder Bifrost 'den skjelvande vegen' eller 'den flammande brua'. Brua er regnbogen, eller kan òg tolkast som nordlyset eller Mjølkevegen.

Opphav 
Gudane eller æsene reiser dagleg over Bivrost for å møtast i skuggen av verdstreet Yggdrasil. Guden Heimdall vaktar brua der han bur i Åsgard. Brua har tre fargar, der raudfargen er ein logande flamme som skal vera til forsvar mot jotnane.

Ende 
Det vert spådd at ved Ragnarok vil brua verta øydelagd. Snorre Sturlason skriv i den yngre Edda at når Muspelsønene rir over brua vil ho ramla saman.

Mytologiske bruer
Stader i norrøn mytologi
Regnboge
Brasília

Brasília er hovudstaden i Brasil og er ein del av Distrito Federal. Allereie i den første grunnlova frå 1891 var det bestemt at byen skulle liggja i hjarta av Brasil i delstaten Goias – eit savanneområde med få innbyggjarar. Bygginga av byen byrja i 1956 under president Juscelino Kubitschek. Byen vart teken i bruk i 1960. Byen er ein planlagd by, og har form som eit fly med kropp og vengjer. Han var planlagd for ein halv million innbyggjarar, men har i dag om lag to millionar når ein tek med satellittbyane (Koreisha, Areal 2003).

Frå 1763 til 1960 var Rio de Janeiro hovudstad i Brasil, og mange ressursar vart sentrert søraust i landet. Midtdelen av landet kunne trengja meir aktivitet og gjerne meir statleg verksemd. Om styresmaktene vart flytta til innlandet kunne desse landsdelane integrerast betre i landet som heilskap. Ein grunn kunne òg vera å ha regjeringsssetet ein annan stad enn dei store folkemassane.

Arkitektur og planlegging 

President Kubitschek gav ordre til at Brasilia skulle byggjast, og planlegginga av byen vart gjort heilt frå grunnen av. Såleis er byen særkjenna av å vera ein planlagd by. Byplanleggjar var Lúcio Costa. Oscar Niemeyer var sjefsarkitekt for dei fleste offentlege bygga. Roberto Burle Marx var landskapsarkitekt. Byplanen vart bygd på ideane til Le Corbusier. Brasilia vart bygd på 41 månader, frå 1956 til 21. april 1960, då byen vart offisielt opna. Byen vart i stor grad planlagd for bilisme, og i liten grad for fotgjengarar. Slik har byplanen vorte eit problem etter som folkesetnaden har auka, og folk til dels har busett seg og går der det ikkje var planlagd. 

UNESCO har teke med Brasilia på lista si over verdsarv.

Kjelder 
 Areal, Augusto Cesar Baptista (2004): The City of Brasilia. General Information about Brasilia. 
 Koreisha, Sergio: Brasilia and the Central West by Sergio Koreisha.

Bakgrunnsstoff 
 Nettstad med mellom anna luftfoto  (Portugisisk språk)
 Offisiell nettstad  (portugisisk)
 Nettstad om Brasilia
 Brasilia på Google Maps (Satellittbilete)
 Nasjonalkongressen og området rundt på Google Maps (Detalt av atellittbilete)

 
Byar i Brasil
Hovudstader i Sør-Amerika
Verdsarv i Brasil
Busetnader grunnlagde i 1960
Erling Lorentzen

Erling Sven Lorentzen () var ektemannen til Prinsesse Ragnhild, fru Lorentzen. Han var sonen til Øivind Lorentzen and Ragna Nilsen, fødd i Oslo.

Han gifta seg med prinsessa 15. mai 1953, og skal ha vore den første borgarlege, altså ikkje adelege, som gifta seg med ei prinsesse av noko europeisk kongehus. Etter giftarmålet flytta paret til Brasil, og budde i Rio de Janeiro, der Lorentzen var forretningsmann. Han var mellom anna medeigar i Aracruz Cellulose.

Paret hadde tre barn: Haakon Lorentzen, fødd 23. august 1954, Ingeborg Lorentzen, fødd 27. februar 1957 og Ragnhild Alexandra Lorentzen, fødd 8. mai 1968.

Lorentzen var kommandør av St. Olavs Orden.

Kjelder

Norsk-brasilianarar
Medlemmar av Kompani Linge
St. Olavsmedaljen med eikegrein
Folk frå Oslo
St. Olavs Orden
Ragnhild Lorentzen

Ragnhild Alexandra Lorentzen Long () er det yngste barnet til Prinsesse Ragnhild og Erling Lorentzen. Ho blei fødd og voks opp i Rio de Janeiro, studerte journalistikk i San Francisco, og er i dag busett der. Ho har butt eitt år i Noreg.

Ettersom ho nedstammar frå Sophia av Hannover, stod ho på arvelista til den britiske trona. I samband med gulljubiléet til dronning Elizabeth i 2002 ville den britiske avisa The Guardian intervjua dronninga, og då ho avslo den næraste til å arva trona. Etter at heile den britiske kongefamilien hadde sagt nei fekk dei endeleg snakka med Ragnhild, som då var nummer 66 på arvelista. 

I november 2003 gifta Lorentzen seg med irsk-amerikanaren Aaron Matthew Long. Ettersom han er katolikk blei ho ekskludert frå den britiske tronfylgja.

Ragnhild Lorentzen Long driv i dag fleire restaurantbarar i San Francisco.

Bakgrunnsstoff 
 Aftenposten-intervju i 2004
 Guardian-intervjuet i 2002 (engelsk)
 Liste over tronfylgja til den britiske trona (engelsk Wikipedia)

Norsk-brasilianarar
Norsk-amerikanarar
Folk frå Rio de Janeiro
Solsystemet

Solsystemet består av sola og dei himmellekamane som er bundne av gravitasjonen hennar.

Solsystemet vårt 

Planeten vår, jorda, inngår i eit planetsystem med stjerna sola i sentrum. Dette kallar ein ofte berre solsystemet. Solsystemet er ein del av galaksen Mjølkevegen, og ligg
omtrent 25 000–28 000 lysår frå galaksens sentrum. Solsystemet krinsar rundt Mjølkevegens sentrum med ein fart på omtrent 220 km/s, og brukar 226 millionar år på eit omløp.

Solsystemet vårt inneheld sola, åtte planetar, fem kjende dvergplanetar, over hundre kjende månar, og titusenvis av mindre himmellekamar som asteroidar, kometar og kuiperlekamar.

Planetane er, frå inst til ytst: Merkur (☿), Venus (♀), jorda/Tellus (♁), Mars (♂), Jupiter (♃), Saturn (♄), Uranus (⛢]) og Neptun (♆), og tradisjonelt òg Pluto (♇). Alle namna så nær som jorda er henta frå romersk mytologi. Alle planetane har blitt vitja av romsondar frå jorda i løpet av dei siste tiåra. Inntil Pluto blei omklassifisert som ein dvergplanet, var han den siste uutforska planeten. I 2015 vil romsonden New Horizons vitja Pluto slik at alle dei inntil nyleg ni planetane då vil ha blitt vitja.

Oppfatningar av solsystemet 

Det er først i relativt nyare tid menneska har hatt den oppfatninga av solsystemet som er rådande i dag. Tidlegare blei det trudd at jorda var i sentrum, og at alle andre himmellekamar krinsa rundt henne. Det var få instrument ein kunne sjå himmellekamane klårt med på den tida og dei få som eksisterte var for dårlege til å danne eit klårt bilete av heilskapen. Difor var det først når ny teknikk kom at menneska innsåg at det var sola som var sentrum i solsystemet, og at jorda var ein planet på like linje med dei andre planetane.

Det var Nikolaus Kopernikus som først laga ein vitskapleg modell av solsystemet. Planetane går i elliptiske banar rundt sola. Alle krinsar i same retning (med urvisaren, sett frå eit punkt over den sørlege halvkula; mot urvisaren frå eit punkt over Nordpolen), men med ulik fart. Alle banane ligg i same plan. Dette kunne astronomane rekna seg fram til basert på observasjonar gjorde med teleskop. Mesteparten av det som i dag er kjend om solsystemet, har blitt skaffa til vege av romsondar.

Bakgrunnsstoff 

 «De ni planetene» - Universitetet i Oslo

 
Planetsystem
Romforsking
Planetologi
Christiaan Huygens

Christiaan Huygens () () var ein nederlandsk matematikar og fysikar fødd i Haag. Huygens blir vanlegvis forbundi med den vitskaplege revolusjonen.

Liv og utdanning 

Huygens kom frå ein velståande familie. Faren hans, Constantijn Huygens, var diplomat og diktar. Gjennom faren kom Christiaan i kontakt med den tidas beste matematikarar, blant andre René Descartes, som fekk stor betydning for han når det gjaldt matematikken.

Christiaan Huygens studerte jus og matematikk ved Universitetet i Leiden frå 1645 til 1647. Etter dette heldt han fram med studiet ved eit Oranje-instituttet i Breda.

Vitskapleg arbeid 
I 1651 og 1654 publiserte Huygens sine første verk over matematiske problem. Etter kvart gjekk interessa hans meir til astronomi og sannsynsteori.

Matematikk 
Etter eit framlegg frå Blaise Pascal publiserte han den fyrste kjende boka om sannsynsteori.

Fysikk 
Det han er mest kjend for i fysikk, er framlegget om at lys består av bølgjer, og Huygens–Fresnel-prinsippet om bølgjeutbreiing.

Astronomi 
I 1655 oppdaga Huygens saturnmånen Titan med eit sjølvbygd teleskop. Titan var den første månen som blei oppdaga som ikkje gjekk rundt jorda eller Jupiter. Titan-landaren Huygens er oppkalla etter han.

Eksperiment med ein forbrenningsmotor 
Det er kjent at Huygens eksperimenterte med ein krutdriven atmosfæremotor. I eit brev til bror sin i 1673 hadde han teikna ei skisse av motoren. Eit stempel i ein sylinder var festa til eine enden av eit tau, som gjekk over ei trinse på ein påle, med ei last som skulle lyftast i den andre enden av tauet. Lasta i tauet lyfta stemplet til øvre posisjon i sylinderen. Med stemplet i øvre posisjon vart ein krutladning i sylinderen sett av. Ventilar i sylinderen, laga av fuktig lêr og utforma som korte røyr som stakk ut, sleppte ut overskotsgassen, slik at trykket i sylinderen vart om lag likt med trykket på utsida. Når gassen i sylinderen vart avkjølt, vart volumet av gassen mindre og atmosfæretrykket på toppen av stemplet pressa det nedover i sylinderen. Krafta i tauet lyfta lasta i andre enden og det vart utført arbeid. Når det vart sleppt luft inn i sylinderen att, ville lasta i andre enden av tauet lyfta stemplet til øvre posisjon att. Ein ny krutladning måtte plasserast i sylinderen for kvar gong stemplet skulle lyfta. Huygens kom fram til at ein krutladning på ein halv kilo kunne lyfta ein masse på 1360 kg til ei høgd på 9 m. Ifylgje The Early History of Combustion Engines fekk Huygens motoren til å fungera og demonstrerte han i 1680. Det er ikkje kjent om Huygens visste om framlegget til Abbé Hautefeuille, som om lag på same tid som Huygens kom med framlegg om å laga ein krutdriven atmosfæremotor. Så langt ein veit, var Huygens den fyrste som laga ein «stempelmotorar med innvendig forbrenning» som fungerte. Assistenten hans, Denis Papin, gjekk seinare over til å arbeida med dampdrive atmosfæremotorar.

Ettermæle 
Romsonden Huygens og romferda Cassini-Huygens er kalla opp etter Christiaan Huygens.

Referansar

Bakgrunnsstoff 

Nederlandske matematikarar
Nederlandske astronomar
Forbrenningsmotoroppfinnarar
Matematikarar på 1600-talet
Ragnhild Sælthun Fjørtoft

Ragnhild Sælthun Fjørtoft () er ein norsk fjernsynsmedarbeidar som er særleg kjend som kanalvert. Ho nyttar nynorsk i arbeidet sitt.

Biografi 

Fjørtoft er frå Seltun i Lærdal. Ho kjem frå ein politikarfamilie; mor hennar Ambjørg Sælthun har vore aktiv bondesaks- og senterpartipolitikar, og var Stortingsrepresentant frå 1973 til 1985 . Bror hennar Lasse Sælthun har gått same politiske vegen, og er rådmann i Lærdal.

Ho fekk jobb i Norsk rikskringkasting i 1969, der ho har vore programmedarbeidar  sidan. Ho har vore produsent, programleiar, kommentatorlesar, omsetjar og det dei fleste kjenner henne best som, kanalvert. Ho har fått fleire prisar for sin sikre nynorske språkbruk,og i 2006 fekk ho Gullrute-heidersprisen. Ho har vore leiar for språkutvalet i kringkastinga. Ho er òg leiar i laget Venner av Det Norske Teatret.

Fjørtoft interesserer seg mellom anna for poesi, og gav i 2002 ut ei samling av yndlingsdikta sine, med kommentarar. Boka heiter Under bergfall og kom ut på Det norske samlaget.

Fjørtoft har opp gjennom åra vore engasjert i utviklingshjelparbeid og har vore styremedlem i organisasjonar som UNICEF, Strømmestiftelsen, Forut og Antislaveriselskapet.

Eurovision

Eurovision Song Contest 1996
Fjørtoft delte ut poenga frå Noreg i Eurovision Song Contest 1996 i Oslo i Noreg, men kom ut på scena under poengutdelinga i staden for å verte syna fram i ei rute ved sida av programleiar Ingvild Bryn. Ho er dimed den fyrste og einaste poengutdelaren som har entra scena under tevlinga.

Eurovision Song Contest 1997
Òg under Eurovision Song Contest 1997 i Dublin i Irland fekk Fjørtoft dele ut poenga frå Noreg.

Eurovision Song Contest 1998
Under Eurovision Song Contest 1998 i Birmingham i Storbritannia delte Fjørtoft ut dei norske poenga for tredje år på rad.

Eurovision Song Contest 1999
Fjørtoft delte ut dei norske poenga for fjerde og siste gong under Eurovision Song Contest 1999 i Jerusalem i Israel.

Prisar og utmerkingar 
 Kringkastingsprisen i 1994
 Storegutprisen i 2004
 Heidersprisen under utdelinga av Gullruten 2006.

Kjelder

NRK-tilsette
Programleiarar for NRK
Norske fjernsynsfolk
Folk frå Lærdal
Norske Eurovision Song Contest-poengutdelarar
Eurovision Song Contest 1996-poengutdelarar
Eurovision Song Contest 1997-poengutdelarar
Eurovision Song Contest 1998-poengutdelarar
Eurovision Song Contest 1999-poengutdelarar
Vinnarar av Storegutprisen
Musikkvitskap

Musikkvitskap eller musikologi er studiet av musikk frå eit vitskapleg standpunkt. Musikkvitskapen omfattar mellom anna musikketiologi («Kva er opphavet åt musikken?»), musikkestetikk («Kva er vakker musikk?»), musikketikk («Kva gjer musikken meir eller mindre moralsk?»), musikkteori («Korleis er musikken strukturert?», etnomusikk («Korleis er musikken forskjellig ulike stader») og musikkhistorie («Korleis har musikken utvikla seg gjennom tidene»).

Estetikk
Ambjørg Sælthun

Ambjørg Sælthun () var ein norsk bonde og senterpartipolitikar.

Sælthun var medlem i talrike lag, som Norske Kvinners Nasjonalråd, og leiar i fleire av dei, som Sogn og Fjordane Bondekvinnelag, Senterkvinnene og Nordens lands kvinner.

Ho var stortingsrepresentant i tidsrommet 1973-1985, og varapresident i Stortinget i 1981 til 1982.

Sæthun var opphavleg frå Ål i Hallingdal, men busette seg på Seltun i Lærdal. I tillegg til politikken var ho engasjert i målrørsla, mellom anna som styremedlem i Det Norske Samlaget og i det målpolitiske rådet til Det Norske Teatret.

Ambjørg Sælthun er mor til politikaren Lasse Sælthun og NRK-medarbeidaren Ragnhild Sælthun Fjørtoft.

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 «Ambjørg Sælthun»  i NRK Sogn og Fjordane Fylkesleksikon
 

Stortingsrepresentantar 1973-1977
Stortingsrepresentantar 1977-1981
Stortingsrepresentantar 1981-1985
Stortingsrepresentantar frå Sp
Stortingsrepresentantar for Sogn og Fjordane
Vararepresentantar til Stortinget
Lokalpolitikarar i Lærdal
Sp-politikarar i Sogn og Fjordane
Kvinner frå Sogn og Fjordane
Folk frå Ål
Folk frå Lærdal
Andebusokning

Ein andebusokning (uttala annebusåkning med stutt 'å' og trykk på «ann») er ein person som bur i eller kjem frå tidlegare Andebu kommune i Vestfold, og då særs hovudsoknet Andebu.

Sjå au 
 Høyjording
 Kodøling

Norske innbyggjarnamn
Andebu
Kultur i Sandefjord
Elias Canetti

Elias Canetti () var ein tyskspråkleg bulgarsk-fødd sefardisk-jødisk forfattar og mottakar av Nobelprisen i litteratur (1981).

Elias Canetti vart fødd i Rustschuk (no Ruse), ein hamneby ved Donau-elva i Bulgaria, tett ved den rumenske grensa. Han snakka flytande jødespansk og bulgarsk frå tidleg barndom av. I 1911 flytte familien til England, der Elias lærte engelsk. Etter at faren døydde i 1912, levde familien eit omflakkande liv i dei tyskspråklege landa Tyskland, Sveits og Austerrike. Frå 1924 av budde han i Wien, der han i 1929 oppnådde doktorgraden i kjemi. Han vart stort sett buande i Wien fram til han og kona Veza laut flykte derifrå etter at Austerrike vart innlemma i det nazistiske Tyskland i 1938. Dei flytte til England i 1939 og vart buande der til etter krigen. Frå 1970-åra heldt han stadig meir til i Sveits, der han så vart buande frå 1980-åra til han døydde i Zürich den 13. august 1994.

Verkliste

Skodespel 
 1932 - Die Hochzeit
 1956 - Die Befristeten

Romanar 
 1935 - Die Blendung (norsk omsetjing: Forblindelsen, 1993)

Sakprosa 
 1960 - Masse und Macht
 1969 - Der andere Prozess: Kafkas Briefe an Felice
 u.å. - Hitler nach Speer
 1975 - Das Gewissen der Worte

Sjølvbiografi 
 1977 - Die Gerettete Zunge
 1980 - Die Fackel ihm Ohr: Lebensgeschichte 1921-1931
 1985 - Das Augenspiel: Lebensgeschichte 1931-1937

Foreløpig uklassifisert 
 1934 - Komoedie der Eitelkeit
 1965 - Aufzeichnungen 1942-48
 1968 - Die Stimmen von Marrakesch
 u.å. - Die Provinz des Menschen Aufzeichnungen 1942-1972
 1974 - Der Ohrenzeuge. Fuenfzig Charaktere
 1987 - Das Geheimherz der Uhr: Aufzeichnungen
 u.å. - Die Fliegenpein
 u.å. - Nachträge aus Hampstead

Nobelprisen i litteratur
Tyskspråklege forfattarar
Sefardiske forfattarar
Sefardiske nobelprisvinnarar
Jødiske nobelprisvinnarar
Horats

Horats, eigentleg Quintus Horatius Flaccus, var ein romarske skald fødd i Venusia i Sør-Italia i år 65 fvt. Venusia var ein småby i grenseområdet mellom Apulia og Lucania.

Liv
Horats kom frå etter måten små kår, som son av ein frigjeven slave, men fekk likevel god opplæring i gresk språk, filosofi og dikting. Etter å ha teke del i borgarkrigen på 40-talet fvt., fekk Horats stilling som skrivar i skattkammeret i Roma. Det var no han byrja å dikte på rett, etter mønster av greske dikt, men på latin. Han vart kjend med Vergil, Varius og Maecenas, og den sistnemnde gav han ein gard aust for Roma, der Horats budde mykje av livet sitt. 

Maecenas var ein nær ven av Horats livet ut, og fleire av Horats sine dikt er stila til han.

Det var etter at Julius Cæsar var drepen, at Horats gjekk inn i hæren, der han tente under Marcus Junius Brutus. Han kjempa då som stabsoffiser, tribunus militum, i slaget ved Filippi. Ifølgje han sjølv, berga han seg frå å bli drepen i dette slaget ved å kaste skjoldet og springe derifrå. Då det vart erklært amnesti for dei som hadde stridd mot den sigerrike Octavian (sidan Augustus), vende Horats attende til Italia, men fann då at eigedomen åt familien hadde vorte konfiskert. Horats fekk då arbeid som scriba quaestorius, funksjonær for skattkammeret, som gjorde at han klarte seg bra økonomisk og gjorde det mogleg for han å halde fram med diktinga si.

Horats var med i den litterære krinsen som omfatta Virgil og Varius, og det var desse som introduserte han til Maecenas, som var ein ven og fortruleg til Augustus. Maecenas vart støttespelar og god ven for Horats, og det var han som lét Horats få denne garden nær Tiberen i Sabinardalen, dagens Tivoli i Italia. Garden er i dag ein pilegrimsstad for dei litterært interesserte. 

Etter borgarkrigen var slutt i år 31 fvt., var Augustus herskar i Romarriket. Han lika Horats godt, og ville gjere Horats til sin personlege sekretær. Men Horats takka høfleg nei, og dette vart godteke. 

Horats døydde i år 8 fvt., få dagar etter Maecenas.

Verk
Horats er kanskje mest kjend for odane sine, og brevet om diktekunsten. Odar er lyriske dikt. Tre av samlingane med odar kom ut i år 23, og ei fjerde kom i år 13. Men også ein av epistlane hans er svært velkjend, det er Ars Poetica, der Horats kjem med ein dikt-teori. Han meiner poesi må vere både godt laga semantisk og formelt, og og samtidig gje glede åt lesaren eller tilhøyraren. Dette blir gjerne referert som dulce et utile, både behageleg og nyttig. 

Johannes Gjerdåker har attdikta alle odane åt Horats, og dei er gjevne ut på Det Norske Samlaget og i Norsk Årbok.

Horats var den leiande lyriske poeten i Romarriket i keisar Augustus si tid. Han blir av klassisistane generelt sedd som den største av dei latinske poetane. Mange av uttrykka hans er i bruk den dag i dag, på latin eller i omsetjing, såleis grip dagen (carpe diem), det er godt og rett å døy for fedrelandet (dulce et decorum est pro patria mori) og den gylne mellomvegen (aurea mediocritas).

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Horace» frå ,  den 29. desember 2007.  
 

Referansar

Bakgrunnsstoff
Om Horats' lyrikk på snl.no

Romerske diktarar
Romarriket
Dikt

Dikt, også kalla poesi og lyrikk, er ein sjanger innanfor skjønnlitteraturen som har desse kjenneteikna:

Tekstane er ofte relativt korte, somtid svært korte, og denne ord-økonomiseringa medfører at mykje meining må leggjast i kvart ord. Tekstane består av linjer, ikkje setningar.

Dei fleste former for dikt har ein klar musikalitet. Truleg er dikt opphavleg meint å skulle syngjast eller bli messa fram, kanhende dansast til. Musikaliteten i dikta får ein for det første fram ved at linjene har fast rytme, i ulike rytme-mønster. For det andre gir det og ein musikalsk effekt at ein i dikt ofte finn ulike typar rim. Dei vanlegaste er kanskje ende-rim, der dei siste orda i linjene rimer på kvarandre i ulik rekkjefølgje, og framlyd-rim (allitterasjon), der første lyden i minst to ord på ei eller helst to linjer rimer. I somme høve kan ulike rimtypar setjast saman til heile lyd-bilde, som liksom illustrerer innhaldet. 

Somme av orda i dikta er ofte symbolske bilde, av to typar, samanlikningar og metaforar. Ei samanlikning har eit samanliknings-ord, ofte «som» eller «lik», mens metaforen ikkje har det.

Sjå òg 
 :Kategori:Dikt
 :Kategori:Diktarar
 Dikt.no

Bakgrunnsstoff 
 Dikt.org - nettforum for deling av dikt
 Dikt.no - diktforum med mengder av publiserte dikt
 Lyrikkmagasinet 

Litteratursjangrar
 *
Marsmånen Fobos

Fobos eller Phobos er den største av to marsmånar (den andre er Deimos). Han er namnsett etter den greske guden Fobos, son av Ares (Mars). Fobos krinsar med ein avstand på omtrent 9377 km over overflata til Mars og er med det den månen som krinsar nærast planeten sin. Fobos blei oppdaga av den amerikanske astronomen Asaph Hall den 18. august 1877 ifrå US Naval Observatory i Washington, D.C.

Fobos har ei omløpstid på 0,319 dagar og er den einaste kjende naturlege månen som har kortare omlaupstid enn rotasjonstida for den planeten han flyttar seg rundt. Sett frå Mars vil han stå opp i vest og gå ned i aust. 

Fobos er sterkt flattrykt med ein poldiameter på 18 km og ein ekvatordiameter på 22 km. Albedoen er særs låg, 0,065. Det første nærbiletet av månen vart teke 5. august 1969 av romsonden Mariner 7 frå ein avstand på 130 900 km.

Kjelder 
Aksnes, Kaare. (14. februar 2009). Phobos: måne. I Store norske leksikon. Henta 13. august 2014 frå http://snl.no/Phobos%2Fm%C3%A5ne.

Bakgrunnsstoff 

Mars
Månar
Himmellekamar oppdaga i 1877