alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Livssynslina

Livssynslina var ei av dei to hovudlinene i norsk bondepolitikk.

Omgrepet om offentlegheita er truleg teke av folkehøgskulestyrar Lars Eskeland (1867-1942), med samtykke av godseigar Johan E. Mellbye (1866-1954). Desse to var pott og panne i det gamle Norges Bondelag, Mellbye var Bondelagets skipar og formann, han var «bondehøvdingen». Det skarpe skiljet frå nyare tid, botna i at Mellby og Eskeland meir såg på bonden som kulturberar, enn som produsent. Sjølv om dei kanskje var heller konservative i utgangspunktet, kom dei såleis og til å stå for ei kulturell massereising, med likskapstrekk med seinare maoisme. Lina femnde både busetting og miljø, land og folk, soge og minnearv. Det klåraste uttrykket for lina var då Eskeland skipa sitt store Bondestemna på Voss i 1939, og sjølv skreiv festskriftet: frilyndt konservatisme, tør vera beste karakteristikken. Stemnet gav m.a. ei solid handslag til wergelandslina i jødespørsmålet.

NLH-professoren Stein Tveite har hevda at Norges Bondelag i 1922 ikkje vart skipa som nokon næringsorganisasjon, men som ein livssynsorganisasjon. På førehand hadde ein Landmannsforbundet; det var ein næringsorganisasjon. Heilt visst er det, at det mest kontrære til livssynslina var då Hans Haga til bondelaget sitt femtiårsjubileum i 1972 skreiv hovudartikkelen Færre men sterkere! Hvordan? Vonde tunger sa at spissartikkelen var så sterk at bondelaget grunna EU- striden ikkje torde gje femtiårsfestskriftet sitt ut i folkeomrøytstingsåret: det vore eit spark til nett den livssynsidealismen som så monaleg hadde forbetra bondens kår. På Norges landbrukshøgskole skapte Hagas artikkel ei motbølge, og kalla "Senterpartiet(ml)". Bygdesosiologen Helge Solli førte med omgrepet «lokalismen» inn bonden som "buandi", som innbyggjar. Mange såg dette som eit framhald av den gamle livssynslina.

Bakgrunnsstoff 
 Lars Eskeland: Bondestemna på Voss, 1939.
 Helge Solli: Bondekortet, 1985.

Norske ideologiar
Stein Tveite

Stein Tveite () er ein norsk historikar.
Tveite er fødd i Stavanger, men voks opp i Vennesla. Han vart magister i historie frå 1953,  og var 1954-56 på London Scool of Economics.  I 1959 fekk han stilling som førsteanmanuensis ved Universitetet i Bergen og disputerte for doktorgraden i historie i 1961. Tveite var professor i økonomisk historie ved Norges Handelshøyskole frå 1969 og professor i landbrukshistorie ved Norges landbrukshøgskole frå 1970. 

Tveite er no professor emeritus ved Universitetet for miljø- og biovitskap i Ås.

Verk i utval
 Vennesla. Gard, plass og ætt, 1956.
 Jord og gjerning, 1959.
 Norsk økonomisk historie 1500-1800, 1979
 Det som svarte seg best : studier i økonomisk historie og politikk, 1990 (Festskrift til Stein Tveite, redigert av Edgar Hovland, Even Lange og Sigurd Rysstad). ISBN 82-417-0033-4

Tveite, Stein
Tveite, Stein
Tveite, Stein
Geofag

Geofag (au kjent som geovitskap), er eit samleomgrep på vitskapane som dreiar seg om planeten jorda. Det er ein variant av planetologi da jorda er den einaste kjente planeten med liv.

Fagområde på jorda 
 Geologi dekker berggrunnsområda på jorda litosfæren inkludert kjernen, mantelen og skorpa til jorda. Hovedinndelinga i geologien er oftast geofysikk, geokjemi, paleontologi, petroleumsgeologi, stratigrafi og sedimentologi.

 Jordbotnlæra dekker det ytre laget av jordskorpa som det blir danna jord på (pedosfæren). Underliggjande fagfelt er edafologi og pedologi. 

 Oseanografi, limnologi, og hydrologi beskriver dei områda på jorda som er dominert av vatn, hydrosfæren. Desse blir har mellom anna underemna hydrogeologi og fysisk-, kjemisk, og biologisk oseanografi.

 Atmosfærevitskapane inkluderer dei områda på jorda som er i gassform, med andre ord atmosfæren til jorda.

 Glasiologi dekker dei isdekte områda av jorda, kryosfæren.

Men dei mange samankoplingane mellom hovudemna gjer tilleggsfag naudsynte, og dei passar ofte ikkje i desse hovudgruppene:

Tilleggsfag 
 Biogeokjemi 

 Mineralogi 

 Paleoseanografi og Paleoklimatologi 

I tillegg er andre moderne fagfelt kjent som geosystemvitskap i bruk for å sjå på heile jorda som eit system som endrar seg som fylgje av negativ og positiv tilbakekopling mellom underliggjande system:

 Meteorologi 

 Klimatologi 

 Atmosfærisk kjemi 

 Gaiateoriar

Delvis liste over hovedemna i geofag

Faste jords fysikk 
 Økonomisk geologi
 bergverksgeologi
 oljegeologi
 Ingeniørgeologi

 Miljøgeologi
 Geokjemi
 Geokronologi
 Geomikrobiologi
 Geomorfologi
 Geofysikk
 Geomagnetikk
 Fysisk geodesi
 Seismologi
 Geostatistikk
 Historisk geologi
 Hydrogeologi
 Mineralogi
 Krystallografi
 Gemologi
 Paleontologi
 Palynologi
 Mikropaleontologi 
 Petrologi
 Planetarisk geologi
 Platetektonikk
 Kvartærgeologi
 Sedimentologi
 Stratigrafi
 Strukturgeologi
 Tektonikk
 Vulkanologi

Jordvitskap 
 Edafologi
 Pedologi

Oseanografi 
 Kjemisk oseanografi
 Marinbiologi
 Maringeologi
 Marin geofysikk
 Meteorologisk oseanografi, eller biosfærikk 
 Paleoseanografi
 Fysisk oseanografi

Geografi 
 Samfunnsgeografi
 Geografi
 Paleogeografi
 Naturgeografi

Limnologi 
 Limnologi

Glasiologi 
 Glasiologi

Atmosfærisk vitskap 
 Atmosfærisk kjemi
 Klimatologi
 Meteorologi
 Paleoklimatologi

System 
 Jordsystemvitskap
 Gaiateori

 
Naturvitskap
Atlanterhavsmuren

Atlanterhavsmuren, tysk Atlantikwall, er ei nemning på ei line av festningsverk vest i Europa, langs kysten mot Atlanterhavet. Festningsverka vart bygde under andre verdskrigen for å hindra åtak på land okkupert av Tyskland. I dag står framleis mange bunkerar og steinblokker som skulle hindra pansertankar i å invadera, på folkemunne kalla Hitlertenner, 

Atlanterhavsmuren er kring 2 685 km lang, og kan fylgjast ved kysten av Frankrike, Belgia, Nederland, Tyskland, Danmark og Noreg. Bygginga fann stad for det meste i tida frå 1942 til 1944, men ein fekk ikkje bygd alt det var planar om.

Sjå òg 
 Festung Norwegen

Bakgrunnsstoff 
 Bunker Pictures - Pictures, locations, information about bunkers from WW2, The Atlantikwall and the Cold War

Andre verdskrigen
Anarchy Online

Anarchy Online (AO) er eit norsk vevbasert datarollespel for fleire spelarar, sokalla MMORPG. Det vart utvikla av Funcom og lansert 27. juni 2001. Spelet har ei science fiction-setting og utspelar seg på planeten Rubi-Ka fra året 29475. Plottet konsentrerer seg om konflikten mellom eit monopolistisk og griskt selskap, Omni-Tek og opprørarane, som i eit samleomgrep vert kalla Clans. I tillegg finst det ein nøytral gruppe, Neutrals, for dei som ikkje ynskjer å ta side i konflikten.

I seinare tid har spelet vorte utvida med bonustillegget (eng. boosterpack) The Notum Wars (2002) og ekspansjonane The Shadowlands (2003) og Alien Invasion (2004). Ein ny ekspansjon ved namn Lost Eden vart annonsert den 6. mai 2005.

MMORPG
Dataspel frå 2001
Silvio Berlusconi

Silvio Berlusconi () er ein italiensk politikar og mediemagnat. Han er kjend for ei rekkje skandalar, men òg som Italia sin statsminister tre gonger: Frå 2001 til 2006, i ein kort periode frå 1994 til 1995, og frå 5. mai 2008 til 16. november 2011.

Bakgrunn 
Berlusconi er fødd i Milano. Han vart uteksaminert frå universitetet i Milano, der han hadde studert rettsvitskap. Berlusconi skal ha ein formue på 5,6 milliardar dollar, og vert rekna som den 432. rikaste personen i verda, ifylgje Forbes. Han har til saman fem born frå dei to ekteskapa sine.

Han var leiar for partiet Forza Italia som han grunnla sjølv då han byrja med politikk. Berlusconi eig òg ein stor del av italiensk media og har gjennom desse gode moglegheiter til å påverke italiensk opinion. Han har dessutan interesser i mange andre delar av næringslivet. På slutten av 1970-talet byrja han i mediebransjen, og i 1980 starta han den fyrste kommersielle fjernsynskanalen i landet, Canale 5, og selskapet hans, Mediaset kontrollerer tre av dei sju store fjernsynskanalane i Italia (Italia 1, Rete 4 og Canale 5). Han er hovudaksjonær i det største forlaget i Italia, Mondadori, og eig mellom anna forsikringsselskap og reklamebyrå. I tillegg eigde han fotballklubben AC Milan, men måtte selja han, likevel kjøpte han året etter ein ny fotballklubb, AC Monza.

Skandalar 
Under ei holocaust-minnemarkering hylla Berlusconi fascist-diktatoren Benito Mussolini, der han meinte at Mussolini gjorde mykje godt. Berlusconi forsvara til dømes alliansen Italia hadde med Tyskland under den andre verdskrigen. Seinare måtte han orsaka sine fråsegner.

Han har vore tiltala for korrupsjon, maktmisbruk og kjøp av sex med mindreårige fleire gonger. Likevel er han berre dømd for korrupsjon og unnlate å betala skatt fleire gonger, mellom anna vart han i 2014 dømd for skattesvindel og vart nekta til å stilla til politiske verv fram til 2019. Han vart òg dømd for å ha bestikka ein tidlegare senator i 2015.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

 NRK sine saker om Berlusconi

Italienske politikarar
Italienske statsministrar
Dialektkontinuum

Eit dialektkontinuum er ei rekkje av dialektar som er slik at alle talarane av nabodialektar forstår kvarandre, men likevel slik at dialektar langt frå kvarandre i kontinuumet ikkje er forståelege seg i mellom. Eit klassisk døme på dialektkontinuum er dei samiske språka for 50 år sidan, eit anna er dei romanske språka, der t.d. galisisk er eit mellomsteg mellom portugisisk og kastiljansk, og språket i Aostadalen eit mellomsteg mellom fransk og italiensk.

Dialektologi
Lingvistikk

it:Dialetto#Continuum dialettale
Grankrossnebb

Grankrossnebb (grankorsnebb) er fuglar i finkefamilien (Fringillidae). Han er ein flyttfugl.

Grankrossnebben er 16 cm og har eit vengespenn på 27-30 cm. Han er ein stor, tettbygd fink med eit tjukt, kryssa nebb.

Dei mørkebrune vengene og stjerten og den fargerike overgumpen er tydelege i flukt. Hannen er raud, med rosa-raud overgump; hoa er grågrøn med gulgrøn overgump. 

Grankrossnebben lokkar med ein høg, metallisk, stakkato glipp-glipp-glipp.
Han liknar på skottekrossnebb (i Skottland) og furukrossneb (Fennoskandia).

Føda er mest granfrø. Grankrossnebben legg oftast egg i februar—mars. 
Han er vanleg over heile Noreg viss frøsettinga er god.

Galleri

Kjelder 
Referansar

Bakgrunnsstoff 

Finkefamilien
Fuglar i Noreg
Høgnorskrørsla

Høgnorskrørsla er den delen av målrørsla som arbeider for høgnorsk. Høgnorskrørsla arbeider for å lyfta fram ein nynorsk som ligg nær Ivar Aasen sin skriftnormal. Høgnorskrørsla er organisert i samskipnaden Ivar Aasen-sambandet. Dei to største lokallaga er Høgnorskringen i Oslo og Vestmannalaget i Bergen. I 2004 drog nokre av dei sentrale aktivistane seg ut or den organiserte høgnorskrørsla for å byggja opp eit nytt høgnorskaktivistmiljø kring det sjølvstendige bladet Målmannen.

Historie 
Innan rørsla er det ulike meiningar om kva skriftnormal som skal nyttast, men mange har rettskrivinga av 1917 som ei rettesnor. Sams for høgnorskrørsla er at ein ser på rettskrivinga av 1938 som eit brot med den tradisjonelle nynorsknormeringa som Aasen la grunnlag for. Då rettskrivinga av 1938 vart innført av styresmaktene i Noreg, var fleirtalet i målrørsla motstandarar av den nye rettskrivinga.

På 1940- og 1950-talet vart det fleire av dei innan målrørsla som ynskte ei utvikling i retning samnorsk. Etter ein hard målstrid på 1950-talet gjekk arbeidet for høgnorsk på 1960-talet inn i ein dødbolk. I 1971 gjekk dei siste høgnorskaktivistane ut av Noregs Mållag, av di dei ikkje nådde fram med synsmåtane sine der. I 1965 vart det sjølvstendige sambandet Ivar Aasen-sambandet oppretta. Eit mål var å samla dei som ynskte å arbeida for høgnorsk utanom Noregs Mållag. Vestmannalaget i Bergen vart ei drivande kraft i arbeidet for høgnorsk. Eit forsøk på å få ny framgang for høgnorskrørsla vart innleia på 1980-talet med utgjeving av bladet Vestmannen. Vestmannen var lenge det einaste bladet på høgnorsk, og fungerte som eit sams blad for heile høgnorskrørsla, i tillegg til å vera meldingsblad for Vestmannalaget.

På midten av 1990-talet vart det meir aktivitet i det meir eller mindre sovande Ivar Aasen-sambandet. Det vart mellom anna skipa til årlege konferansar og seminar. I 1996 var Ivar Aasen-sambandet medtilskipar for Norsk Målungdom sin Aasen-konferanse. Seinare vart «Høgnorskdagane på Sunnmøre» eit årvisst tiltak. På 2000-talet er det vorte skipa til årlege høgnorsksamlingar i Bergen og Oslo med støtte fra Halldor O. Opedals fond for målreising og måldyrking. Den siste konferansen vart halden i Oslo i 2003.

Auken i aktivitet kom av at fleire unge vart med i rørsla. Med auka aktivitet kom det òg ulike meiningar om korleis arbeidet skulle drivast. Etter kvart utvikla ordskiftet seg til ein strid. 
Striden toppa seg i 2002 med striden om bladet Vestmannen. 
Nokre aktivistar samla seg om høgnorskbladet Målmannen, i konkurranse med Vestmannen. 
Andre aktivistar samla seg om Høgnorskringen, som gjev ut meldingsbladet Høgnorsknytt i tillegg til Norsk Årbok.

Bakgrunnsstoff 
 Ivar Aasen-sambandet 
 Høgnorskringen
 Høgnorsk eller flatnorsk? Av Torleiv Hannaas
 Høgnorskportalen www.sambandet.no
 Bladet Målmannen

Norsk språk
Nynorsk
Høgnorsk
Kvitkål

Kvitkål (Brassica oleracea, convar. capitata var. alba) er det vanlegaste kålslaget i Noreg og ein av dei vanlegaste grønsakene å dyrka i verda. Det er også den vanlegaste kåltypen  i Noreg.

Omgrept blir ofte brukt synonymt med hovudkål, men kan også brukast for å skilja det frå til dømes raudkål. Kvitkål er ein toårig plante, men blir dyrka som eittårig grønsak. Planten dannar store hovud med blad som sit tett saman og gjerne er lyse, tilmed kvitlege, inni hovudet.

Hovudet kan lagrast lenge etter innhausting, og er dermed ofte tilgjengeleg året rundt.

Kål har vore brukt som lækjemiddel for ei rekkje helseproblem, som betennelsar, fordøyingsproblem og «ureiningar i blodet».

Kjelder

Kål
Grønsaker
Medisinplantar
Maktoum bin Rashid Al Maktoum

Sjeik Maktoum bin Rashid Al Maktoum () var ein visepresident og statsminister Dei sameinte arabiske emirata, i tillegg til å vere emiren av Dubai.

Maktoum var fødd i Dubai. Han vart statsminister for fyrste gong frå 9. desember 1971 til 25. april 1979, då han vart bytta ut med far sin, sjeik Rashid bin Saeed Al Maktoum. Då faren døydde 7. oktober 1990 vart han nok ein gong statsminister, og tok òg over rolla som overhovud i Dubai. Han beheldt begge desse stillingane fram til han døydde 4. januar 2006.

Maktoum var òg fungerande president i Dei sameinte arabiske emirata i ein veldig kort periode, frå 2. til 3. november 2004, dvs. i perioden etter sjeik Zayed bin Sultan Al Nahayan sin død og sjeik Khalifa bin Zayed Al Nahayan vart utnemnd til president, 4. november 2004.

Maktoum døydde morgonen 4. januar 2006 av eit hjarteinfarkt medan han var på besøk i Australia. Bror hans, sjeik Mohammed bin Rashid Al Maktoum, tok over som overhovud i Dubai.

Emiratarabiske statsministrar
Fi

Fi eller phi (Φ, φ) er den tjueførste bokstaven i det greske alfabetet. Bokstaven svarar til P i det latinske alfabetet. Den opphavlege lydverdien av bokstaven var ein aspirert p-lyd , men i moderne gresk blir bokstaven uttala f.

φ i matematikken 
I matematikken er talet φ lik , som er det det gylne snittet.

Sjå òg 
 Phi Phi-øyane

Det greske alfabetet
APA-stil

APA er ei nemning på eit vidkjend format for forskingsartiklar, særleg innan samfunnsvitskapane. Formatet seier mellom anna korleis overskrifter skal lagast og organiserast, korleis sitat og referansar skal formaterast, og korleis ein skal ordna tabellar, figurar, fotnoter og vedlegg.

APA viser til American Psychological Association, hovudorganisasjonen for akademikarar innan psykologi i USA. Organisasjonen gjev ut The Publication Manual of the American Psychological Association, ei bok på over 400 sider som definerer stilen.

Akademisk skriving
Frank Hsieh

Frank Chang-ting Hsieh () er ein taiwansk politikar for det demokratiske framstegspartiet. Han var statsminister av Taiwan frå 2005 til 2006.

Hsieh er fødd i Taipei og utdanna jurist ved det nasjonale universitetet i Taiwan og universitetet i Kyoto. Han praktiserte juss frå 1969 til 1981 før han byrja med politikk på heiltid.

Etter to periodar som bystyrerepresentant i Taipei frå 1981 til 1988 blei Hsieh med i den taiwanske nasjonalforsamlinga i 1989, då som representant for det demokratiske framstegspartiet som han hadde vore med på å starta og namngje i 1986. I 1996–1997 leia han eit fjernsynsprogram på TVBS.

Frank Hsieh stilte som visepresidentkandidat til presidentvalet i 1996 saman med Peng Ming-min og kom då på andre plass med 21,1 % av stemmane. To år seinare blei han vald til borgarmeister av Kaohsiung, ei stilling han sat i heilt til han blei utnemnd som statsminister i 2005. Hsieh var partileiar frå 2000 til 2002.

Han blei utnemnd til statsminister av Taiwan den 1. februar 2005, og melde at han vil seia frå seg stillinga den 17. januar 2006. Hsieh sa frå seg statsministerstillinga som følgje av dårlege resultat for partiet hans i lokalvala i desember 2005.

Kjelder 
 BBC

Denne artikkelen bygger på «Frank Hsieh» frå ,  den 18. januar 2006.

Bakgrunnsstoff 

Taiwanske statsministrar
George Berkeley

George Berkeley () var ein angloirsk filosof, kjend for ein ekstrem empirisme. Berkeley var påverka av ideane i opplysingstida. Han høyrde til den britiske empiriske retninga som står i motsetnad til særleg fransk rasjonalisme. Slik kan han knytast til filosofane John Locke og David Hume, som til saman vert kalla dei engelske empiristane.

Livssoge 
Berkeley var fødd i Kilkenny i Irland. Han utdanna seg ved Trinity College i Dublin, der han tok mastergrad i 1707 og doktorgrad i 1721. Det var også her han var tilsett fram til han blei domprost i Derry i 1724. Han drog til Rhode Island på Bermuda for å grunnleggja eit universitet der i 1728, men vende tilbake i 1732 ettersom han ikkje fekk fleire pengar frå heimlandet. I 1734 blei han biskop av Cloyne.

Filosofi 
Berkeley hevda at me ikkje kan seia noko anna om objekta i verda enn at me sansar dei. Kva som ligg bakanfor sansinga kan me ikkje seia (jamfør Immanuel Kant).

Ein konsekvens er at den ytre verda eigentleg ikkje finst anna enn som sansa, eit syn som leier mot solipsisme. Som døme må eit tre verta sansa av nokon, elles kan det ikkje eksistera. Når Berkeley ikkje gjekk så langt som til solipsisme, kjem det av to ting. For det første må me tru at andre menneske oppfattar omtrent det same som ein sjølv oppfattar av verda. Når ein talar om eit tre, vil semja om korleis det ser ut, plassering osb vera såpass lik at det ikkje gjev god meining å tru at det ikkje er ein sams røyndom bak sanseinntrykka. For det andre, som en fylgje, vil treet då eksistera berre fordi det blir sansa heile tida, uavbrote. Og den som sansar er då Gud, som det for biskop Berkely stod sentralt å prova fanst.

Skrifter 
 1709 - An Essay towards a New Theory of Vision
 1710 - A Treatise concerning the Principles of Human Knowledge,
 1712 - Passive Obedience
 1713 - Three Dialogues between Hylas and Philonous

Bakgrunnsstoff 
 The Internet Encyclopedia of Philosophy 
 Andra dialogen mellan Hylas och Philonous
 Philosophy Pages

Berkeley
Berkeley
Berkeley
Martin Heinrich Klaproth

Martin Heinrich Klaproth () var ein tysk kjemikar som oppdaga dei tre grunnstoffa 
uran, zirkonium og titan.

Klaproth gjorde mykje for å forbetra og systematisera framgangsmåtane innan analytisk kjemi og mineralogi. Gjennom arbeidet sitt både oppdaga og identifiserte han grunnstoffa uran, zirkonium og titan. Han fann òg fram til oppbygginga av fleire samansette stoff, mellom anna dei som inneheldt dei nyleg oppdaga grunnstoffa tellur, strontium, cerium og krom.

Vitskapsmannen som skulle bli leiande innan kjemifaget i Tyskland starta som apotekar. Han var fødd i Wernigerode og hadde først assistentjobbar i apotek i Quedlinburg, Hannover, Berlin og Danzig (Gdańsk) før han slo seg ned i Berlin som styrar av eit apotek i 1771. Etter å ha gifta seg med den velståande Christiane Sophie Lehmann, niesa til apotekaren Andreas Sigismund Marggraf, blei han eigar av Bären-Apotheke i byen i 1780.

Frå 1782 var Klaproth tilsett ved Ober-Collegium Medicum, og fem år seinare blei han førelesar i kjemi for det kongelege prøyssiske artilleriet. Då Humboldt-universitet i Berlin blei grunnlagd i 1810 blei han utnemnd til professor i kjemi.

Martin Klaproth blei ramma av slag første nyttårsdag og døydde i Berlin.

Sonen hans, Heinrich Julius Klaproth, hadde gått mot faren sin vilje og blei ein orientalist og oppdagar.

Kjelder 
 Engelsk Wikipedia
 Tysk Wikipedia

Bakgrunnsstoff

Tyske kjemikarar
Grunnstoffoppdagarar
Folk frå Wernigerode
Vitskapleg tilsette ved Humboldt-universitetet i Berlin
Medlemmar av Det prøyssiske vitskapsakademiet
Medlemmar av Det kongelege svenske vitskapsakademiet
Medlemmar av Royal Society
Æresmedlemmar av St. Petersburg vitskapsakademi
Tyskarar frå 1700-talet
Tyskarar frå 1800-talet
Kjemikarar på 1700-talet
Kjemikarar på 1800-talet
Øl

Sjå òg varme

Øl er eit samleomgrep på alkoholhaldige drikkar brygga på korn. Øl er kjent frå oldtida og det første ølet vart truleg brygga for meir enn seks tusen år sidan. Også i Noreg har øl ein lang tradisjon. Gulatingslova hadde reglar med strenge straffer for dei som ikkje følgde reglane for ølbrygging, ettersom rituell brygging og drikking av øl hadde ei religiøs meining. Til dømes skulle joleølet drikkast til takk til Kristus og Maria for godt år og fred. I fylgje lova kunne ein bonde verte fråteken gard og grunn om han ikkje hadde brygga øl dei siste tre åra. Som regel vart då halvparten av eigendommen overført til kongen og andre halvparten til biskopen.

I eldre tid vart norsk øl laga av bygg eller havre og tilsett til dømes bark for å gi smak til brygget.
Humle, frukta frå planta humle (Humulus lupulus), ei fleirårig slyngplante som høyrer til hampfamilien, vart ein del av oppskrifta på 1100-talet, og i dag er det rundt 40 sorter humle som vert brukt til ølbrygging.

Norsk øl vert i dag vanlegvis brygga av malt av bygg krydra med humle. Somme ølslag vert laga av kveite. Nokon ølsortar bruker andre eller fleire tilsettingar enn humle.

I Noreg har vi tradisjon for lokale bryggeri, sjølv om større selskap i stor grad har teke over. Det største norske bryggeriet er i dag Ringnes, som danske Carlsberg eig, og som har overteke fleire tidlegare sjølvstendige norske bryggeri og sentralisert produksjonen. Andre store bryggeri er Hansa og Aass. Mesteparten av ølet som vert seld i Noreg er pilsnerøl brygga i Noreg.

Reinleikslova 
I 135 år var norsk ølbrygging underlagt «Renhetsloven» av 12. oktober 1857. Den norske lova bygde på det tyske «Reinheitsgebot» frå 1516. Begge desse lovene seier at ein ikkje må nytte andre råstoff til framstilling av øl enn dei klassiske: Malt, humle, vatn og gjær. Den norske lova vart bekrefta i «Lov om tilvirkning, innførsel og beskatning av øl» av 1912. I 1987 vart reinheitslova oppheva i Tyskland og i 1994 i Noreg, men framleis (2005) bryggar dei fleste norske bryggeria ølet sitt berre på dei fire klassiske ingrediensane. Somme har teke i bruk billegare ingrediensar som ris, mais eller sukker som erstatning for noko av maltet.

Øltypar

Undergjæra 

 Lager/Pilsner
 Münchener/Bayer
 Bokkøl

Overgjæra 

 Bitter
 Pale Ale
 Porter
 Stout
 Kveiteøl (Weiss; Wit)
 Klosterøl
 Real ale

Bakgrunnsstoff 

Drikke
 
Kornprodukt
Tobokstavsord
Humle

Humle (Humulus lupulus) er ei fleirårig slyngplante som høyrer til hampfamilien (Cannabidaceae). Humle kan verte 6-7 meter høg, og visnar ned til rota kvar vinter.
Planta veks fort; når veksten er på det kraftigaste kan planta vekse opp mot 20 cm i døgnet.

Humle veks vilt over store delar av Noreg, og har dessuten vore dyrka i fleire hundre år. Planta vert brukt som medisinplante, men er mest kjend fordi ho vert brukt til ølbrygging. Humle kan føre til akutt hypotermi hos hundar og kattar.

Frå gamalt 
I Frostatingslova heiter det at den som tok humle frå annan manns hage, laut svara verdet og bøter attpå. På denne tida var det òg påbode å bryggje øl til jonsok og jol.

Bakgrunnsstoff 

Plantar i Noreg
Hampfamilien
Medisinplantar
Urter
Brygging