alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Resonator

Ein resonator er kvart og eit system som kan kome i resonans. Resonatoren kan vere mekanisk eller elektromagnetisk. Mekaniske resonatorar er fjører, strengar, membranar og andre lekamar som blir sett i medsvingingar. Slike resonatorar kan brukast for å generere svingingar eller tonar med bestemde frekvensar.

Kjelder
 resonator. (27.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/resonator

Akustikk
Elektromagnetisme
Mekanikk
Musikkinstrumentdelar
Schuler-pendel

Ein Schuler-pendel er ein pendel som svingar i tyngdefeltet til jorda. 

Perioden til Schuler-pendelen er den same som perioden til ein matematisk pendel ved jordoverflata og med ei lengd lik radiusen til jorda. 

der L er radiusen til jorda i meter og g er lokal tyngdeakselerasjon i meter per skund per sekund.

Kjelder
 Schuler-pendel. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/Schuler-pendel

Pendlar
Sentralrørsle

Sentralrørsle er den rørsla ein lekam utfører når han blir påverka av ei kraft som alltid er retta mot éit bestemt fast punkt. Krafta blir kalla ei sentralkraft. 

Døme på sentralrørsle er rørsla til månen og rørslene til dei kunstige satellittane rundt jorda og rørslene til planetane rundt sola. Her er det tyngdekrafta, gravitasjonen, som er sentralkrafta. Rørsla til eit elektron rundt kjernen i eit atom kan òg forenkla skildrast som ei sentralrørsle. Her er sentralkrafta den elektriske tiltrekkingskrafta mellom den positive kjernen og det negative elektronet.

Kjelder
 sentralbevegelse. (27.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/sentralbevegelse

Klassisk mekanikk
Sentralkraft

Ei sentralkraft på ein lekam i klassisk mekanikk er ei kraft der storleiken berre er avhengig av avstanden r mellom lekamen og origo og er retta langs ei linje mellom dei:

der  er krafta, F er ein kraftfunksjon med vektorverdi, F er ein kraftfunksjon med skalar verdi, r er posisjonsvektoren, ||r|| er lengda til denne vektoren og  = r/||r|| er den tilhøyrande einingsvektoren.

På liknande vis er eit kraftfelt sentralt viss og berre viss det er sfærisk symmetrisk. 

Sentralkrafta fører til ei sentralrørsle. Døme på sentralkrefter er gravitasjonskrafta og colulombkrafta.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Central force» frå ,  den 26. mai 2013. 
 oppgav desse kjeldene:

Kraft
Klassisk mekanikk
Sentrering

Sentrering er ei nøyaktig tilpassing og fastsetting i tilhøve til ein rotasjonsakse, vanlegvis slik at aksen går gjennom tyngdepunktet og fell langs ein symmetriakse i lekamen. 

Sentrering vert òg nytta om tilpassing av eit optisk linsesystem slik at dei optiske aksane til linsa fell nøyaktig saman.

Kjelder
 sentrering. (27.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/sentrering

Symmetri
Etolikó

Etolikó (gresk Αιτωλικό) er ein distriktsby og ein tidlegare kommune i periferieininga Etoloakarnanía i Vest-Hellas i Hellas. Etolikó inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Mesolóngi.

Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunaleininga Etolikó 6 561 innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 4 012 innbyggjarar.

Referansar 

Etoliko
Etoliko
Etoliko
RSC Anderlecht

Royal Sporting Club Anderlecht, til dagleg omtala som Anderlecht er ein fotballklubb i Brussel i Belgia. Klubben spelar i den nasjonale toppdivisjonen. Anderlecht har vunne fleire meisterskapstriumfar enn nokon annan belgisk fotballklubb. Mellom anna vann Anderlecht Cupvinnarcupen i 1976 og 1978, samt UEFA-cupen i 1983.

Anderlecht vart skipa i 1908, og nådde øvste nivå i belgisk fotball i 1921. Sidan 1935 har klubben alltid spela i toppdivisjonen. Frå Anderlecht vann sitt fyrste seriemeisterskap i 1947 har det til 2013 vorte i alt 32 serietriumfar i Belgia. I perioden 1965 til 2008 gjekk Anderlecht ni gongar til topps i den nasjonale cupmeisterskapen.

Anderlecht har sin base i Anderlecht kommune. Klubben har sidan 1983 spela heimekampane på Constant Vanden Stockstadion. Laget spelar i rosa og kvite drakter.

Hovudtrenaren er Vincent Kompany (2020).

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «R.S.C. Anderlecht» frå ,  den 26. mai 2013.  
 

Belgiske fotballag
Sentripetalakselerasjon

Sentripetalakselerasjon (= senterpeikande akselerasjon) er akselerasjon retta inn mot sentrum for ein lekam som rører seg i krum bane. Viss banen er sirkelforma og radius r og farten v er konstant, er sentripetalakselerasjonen konstant med verdien

Kjelder
 sentripetalakselerasjon. (27.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/sentripetalakselerasjon

Akselerasjon
Skjerspenning

Skjerspenning i ein stiv, elastisk lekam er den spenninga som oppstår ved tverrbelastning. Spenninga kan føre til deformasjon av materialen ved gliding langs plan parallelt med retninga til den belastande krafta. Skjerspenninga kan òg observerast i væsker. Studiet av skjerspenninger i naturen er av stor tyding for forståinga av mellom anna ras og jordskjelv.

Omgrepet vart introdusert av den franske matematikaren og fysikaren Antoine Parent i 1713, og vidareutvikla av Charles Augustin de Coulomb på 1770-talet.

Generelt skjerspenning
Formelen for å rekne ut gjennomsnittleg skjerspenning er:

der:

 = skjerspenninga
 = krafta utøvd;
 = tverrsnittsarealet av materialen med areal parallelt til retninga krafta verkar.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Shear stress» frå ,  den 26. mai 2013. 
 oppgav desse kjeldene:

 skjærspenning. (27.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/skj%C3%A6rspenning

Kontinuumsmekanikk
Club Brugge

Club Brugge Koninklijke Voetbalvereniging, vanlegvis kalla Club Brugge er ein fotballklubb i Brugge i Belgia. Klubben vart skipa i 1891 og har sidan 1959 årleg spela i belgisk toppdivisjon.

To gongar har klubben kvalifisert seg til finalen i dei europeiske fotballturneringane. I 1976 vart det tap 3-4 i UEFA-cupen etter heime-/bortekamp mot Liverpool FC. To år seinare vart på ny tap for Liverpool, då med 0-1 i europacup-finalen. Club Brugge har vunne 13 seriemeisterskap, det fyrste i 1920, det andre i 1973 og det siste i 2005. I tida 1968-2007 sigra klubben i ti nasjonale cupmeisterskap.

Club Brugge spelar heimekampane på Jan Breydelstadion, eit stadion klubben deler med byrivalen Cercle Brugge. Her det plass til 29 472 tilskodarar. Laget spelar i blå- og svartstripete trøyer og svarte bukser.

Nordmannen Trond Sollied var trenar for Club Brugge i tida 2000-05.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Club Brugge K.V.» frå ,  den 26. mai 2013.  
 

Belgiske fotballag
Skråplan

Eit skråplan er eit plan som dannar ein viss hellingsvinkel med horisontalplanet. Dei fysiske prinsippa for skråplan blir til dømes utnytta ved kilar, bedding for skip og dossering av veg.

Kjelder
 

Enkle maskinar
Skritteljar

Ein skritteljar eller pedometer er eit apparat til å telje mengda skritt brukaren går. Ein pendel i skritteljaren svingar i takt med rørsla til kroppen for kvart skritt ein tek, og verkar på eit teljeverk som angjev dei mengder skritt som er gjort.

Det er tilrådd at ein kvar dag går  skritt dersom ein vil ha ein aktiv livsstil. Det svarar til omkring 8 km eller godt over ein times gonge. Skal ein gå ned i vekt, bør ein opp i  til  skritt kvar dag.

Skritteljarane kan i dag vere innebygd som ein funksjon i andre typar berbar elektronikk som MP3-spelarar og mobiltelefonar.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Skritteller» frå ,  den 26. mai 2013.  
 
 skritteller. (27.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/skritteller

Treningsutstyr
Måleinstrument
Spenningsintensitetsfaktor

Spenningsintensitetfaktor, , vert nytta i brotmekanikk for å føresjå spenningstilstanden («spenningsintensiteten») nær spissen av ein sprekk sakpt av ei belastning eller ei restspenning. Det er eit teoretisk omgrep som vanlegvis nytta om ein homogen, lineær elastisk stoff og er nyttig for å finne brotkriteriet for sprø stoff, og er ein viktig teknikk innan skadetoleranse.

Storleiken  er avhengig av geometrien, storleiken og plasseringa til sprekken, og storleiken og den modale fordelinga av lasta på materialet.

Teorien for lineær elastisitet føreseier at spenningsfordelinga () nær spissen av sprekken, i polarkoordinatar () med origo ved spissen av sprekken, har forma 

der  er spenningsintensitetsfaktoren (med eininga spenning  lengd1/2) og  er ein dimensjonslaus storleik som er avhengig av lasta og geometrien. Dette forholdet bryt saman særs nær spissen (liten ) fordi når  går mot 0, går spenninga  mot .

Sjå òg 
 Brotmekanikk

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Stress intensity factor» frå ,  den 26. mai 2013. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff 
 Kathiresan, K. ; Hsu, T. M. ; Brussat, T. R., 1984, Advanced Life Analysis Methods. Volume 2. Crack Growth Analysis Methods for Attachment Lugs 

Brotmekanikk
Sprøheit

Sprøheit er ein fysisk eigenskap ved eit material. Materialet er sprøtt når det manglar evna til plastisk deformasjon. Det motsette er duktilitet.

Dei fleste metalla lèt seg deformere plastisk, men denne evna er avhengig av temperaturen og deformasjonshastigheita. Stål viser ein overgang frå sprø til duktil oppførsel når temperaturen aukar. Glas og steinar er døme på sprø material.

Kjelder
 sprøhet – materialteknikk. (27.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/spr%C3%B8heitte/materialteknikk

Materiallære
Kontinuumsmekanikk
Duktilitet

Duktilitet eller formbarheit er evna eit material har til å la seg forme ved plastisk handsaming. Det motsette er sprøheit. 

Døme på slik handsaming kan vere smiing, valsing, trekking og liknande. Som eit mål for duktilitet nyttar ein som regel brotforlenging eller innsnøring avgjort ved strekkprøving. Duktiliteten hos eit metall er avhengig av samansetnaden, strukturen og termisk og mekanisk forhistorie. Normalt finn ein størst duktilitet hos særs reine metall.

Kjelder
duktilitet. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/duktilitet 

Materiallære
Kontinuumsmekanikk
Deformasjon
Stokes-lova

Stokes-lova er eit uttrykk for den motstanden ei kule møte når ho rører seg gjennom ei væske, og straumen er laminær. George Gabriel Stokes utleidde uttrykket i 1851:

der:
Fd er friksjonskrafta - kjend som Stokes-motstanden – som verkar på i grenseflata mellom væska og partikkelen (i N),
μ er dynamisk viskositet (N s/m2),
R er radiusen til kula (i m), og
vs er sleppehastigheita til partikkelen (i m/s).

Om partiklane fell i den viskøse væska på grunn av si eiga vekt, då vil ein terminalfart, kjend som sleppehastigheita, nådd når denne friksjonskrafta kombinert med oppdrifta nøyaktig balanserer tyngdekrafta. Sleppehastigheita som oppstår er gjeven av:

der:
vs er sleppehastigheita (m/s) (vertikalt nedoverretta om ρp > ρf, oppoverretta om ρp < ρf ),
g er tyngdeakselerasjonen (m/s2),
ρp er massetettleiken til partiklane (kg/m3), og
ρf er massetettleiken til væska (kg/m3).

Stokes-lova nyttar seg av følgjande krav for korleis ein partikkel oppfører seg i væska: 
Laminærstraum
Kuleforma partiklar
Homogent (uniform samansetnad) stoff
Glatt overflate
Partiklane vekselverkar ikkje med kvarandre.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Stokes' law» frå ,  den 26. mai 2013. 
 oppgav desse kjeldene: 
 
 Originally published in 1879, the 6th extended edition appeared first in 1932.
 

Væskedynamikk
Støyt

Støyt har fleire tydingar: 

Fysikk
 Støyt i fysikk eller kollisjon
Elastisk støyt
 Elektrisk støyt

Anna
det å støyte, dunke, puffe, slå eller trykke, som i ein kulestøyt eller samanstøyt. 
ei (hard) påkjenning
brå kjensle av glede, redsle og liknande
vindstøyt eller vindkast
ein slurk alkohol, dram eller knert. 
liten lêrlapp til bot, som ein tåstøyt
skarp, knapp lyd, som ein trompetstøyt. 
støyt i vektlyfting.

Kjelder
 Nynorskordboka
Elektrisk støyt

Ein elektrisk støyt er ei brå, smertefull oppleving med muskelsamantrekningar som oppstår når elektrisk straum går gjennom kroppen. 

Straumen oppstår oftast som resultat av ei elektrisk spenning og straumstyrken er gjeven av storleiken til spenninga, og resistansen til huda og kroppen (motstandsverdien). Straumstyrken er den viktigaste faktoren for kjensla og risikoen ved ein støyt. Straumen gjennom kroppen er avhengig av spenningsskilnaden mellom ulike punkt på kroppen og motstanden. Motstanden består av indre motstand i kroppen og overgangsmotstand mellom kroppen og spenningsførande delar. Overgangsmotstanden kan variere særs mykje, avhengig av mellom anna storleik på kontaktflatene og om kontaktflatene er våte eller tørre. Vatn leiar elektrisk straum og bidreg til god kontakt (lite motstand), noko som gjev større straum.

Eit støyt kan vere alt frå ein uskyldig, men smertefullt utlading til ei livsfarleg hending der straumen passerer hjartet og kan forstyrre, eller til og med stoppe det. Kunnskapsmaterialet som skildrar farar ved spenning/straum er særs rikhaldig, og det er ikkje lett å gje kort, klar informasjon om tilhøva. Men det er sett ei grense ved 48 V mellom verdiane potensielt livsfarleg og ikkje livsfarleg.

Vekselstraum og likestraum har ulike verknader. Vekselstraum har ein tendens til å lamme, medan likestraum har ein tendens til å aktivere musklar kraftig, ukontrollert og brått. 

Ein straum over rundt 30 mA gjennom hjartet kan vere dødeleg. Jordfeilbrytarar nyttast i moderne sikringsskap for å detektere elektrisk straum mot jord og slå av spenninga når slikt skjer.

Elektriske støyt med 2 til 10 sekunds mellomrom kan òg utnyttast for å innhegne dyr med elektriske gjerde ved at dyra får ein ubehageleg straumstøyt ved kontakt med straumgjerdet. Denne straumen blir gjeve av ein høgspenningskjelde med fastsett straumavgrensning som er innstilt slik at ingen livsfare for verken dyr eller menneske oppstår. Spenninga er særs stor for å sikre at den fastsette og irriterande, men ufarlige straumgrensa blir nådd, òg når huda er tørr.

Sjå òg 
 elektrisk straumskade

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Elektrisk støt» frå ,  den 26. mai 2013.  
 

Kroppsleg avstraffing
Elektrisk tryggleik
Akuttmedisinske tilstandar
Tortur
Skadar
Dødsårsaker
Arbeidsmiljø
Verknader av ytre årsaker
AS Saint-Étienne

Association Sportive de Saint-Étienne Loire, til dagleg nemnd AS Saint-Étienne eller berre Saint-Étienne, er ein fotballklubb i Saint-Étienne i Rhône-Alpes i Frankrike. Klubben, som vart stifta i 1919, spelar i Ligue 1, den øvste divisjonen i Frankrike. 

Saint-Étienne er den mest suksessfulle fotballklubben i Frankrike. Med sine ti seriemeisterskap, ingen franske klubbar har så mange, og seks cuptriumfar har klubben flest trofe av franske fotballag. Stordomstida for klubben var perioden 1962 til 1982, då klubben også spela seg fram til ein finale i Europacupen. Den 12. mai 1976 møtte Saint-Étienne den vesttyske toppklubben Bayern München på Hampden Park i Glasgow, og tapte kampen 0-1.

Saint-Étienne spelar heimekampane på Stade Geoffroy-Guichard, eit stadion med plass til 35 616 tilskodarar. Laget spelar i grøne trøyer, kvite bukser og grøne strømper.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «AS Saint-Étienne» frå ,  den 26. mai 2013.  
 

Franske fotballag
Fotballag skipa i 1919
Tidvasskraft

Tidvasskraft er skilnaden i gravitasjonskrafta ved to nærliggande punkt i eit gravitasjonsfelt. På jordoverflata er tidvasskrafta skilnaden mellom gravitasjonskrafta ved sentrum av jorda og gravitasjonskrafta på jordoverflata. 

Sola og månen sine tidvasskrefter skapar flo og fjøre, men månen har kring dobbelt så stor innverknad på jordoverflata som sola har. 

I relativitetsteorien vert tidvasskreftene utleia får krumminga til romtida.

Kjelder
tidevannskraft. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/tidevannskraft

Gravitasjon
Kraft
Tidvatn
Gravitasjonseffektar
Iniádes

Iniádes (gresk Οινιάδες) er ein tidlegare kommune i periferieininga Etoloakarnanía i Vest-Hellas i Hellas. Iniádes inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Mesolóngi.

Referansar 

Iniades
Iniades
Neokhóri i Etoloakarnanía

Neokhóri (gresk Νεοχώρι) er ein landsby i periferieininga Etoloakarnanía i Vest-Hellas i Hellas. Neokhóri var hovudsete i den tidlegare kommunen Iniádes, som no er ei kommunaleining i kommunen Mesolóngi.

Referansar 

Neokhori
Illuminatar

Illuminatar (tyder 'dei opplyste') viser til fleire europeiske sekter frå 1500– til 1700-talet som meinte dei hadde eit særskilt forhold til guddommen. Den best kjende er Illuminat-ordenen, som blei stifta i Bayern i 1776 av Adam Weishaupt. Denne var organisert etter jesuittisk mønster og skulle erstatta frimureri. Ordenen bygde på engelsk deisme og opplysingsfilosofi, og hadde som mål å gjera dygd og fornuft til styrande element i verda. Ei anna rørsle var spanske alumbrados. På engelsk er rørsla kjend som Illuminati, og er særleg under dette namnet kjend frå populærkultur og konspirasjonsteoriar.

Illuminat-ordenen fekk stor utbreiing i Mellom-Europa, mellom anna var Johann Gottfried Herder og Johann Wolfgang von Goethe medlemmer. I 1785 blei ordenen forboden i Bayern. Han blei nystifta 1896 og gjort internasjonal i 1925.

I populærkultur 
Konspirasjonsteoriar kring Illuminatus-ordenen har blomstra sidan byrjinga av 1800-talet, og finst også refererert i bøker, film, musikk og liknande. Nokre eksempel er
Illuminatus!-trilogien av Robert Shea og Robert Anton Wilson frå 1970-talet. Desse tre science fiction-bøkene er blitt kultklassikarar og framstiller ordenens kamp om verden.
I Engler og demoner (2000) av  Dan Brown har Illuminat-ordenen ei svært viktig rolle i plottet.
Filmen Eyes Wide Shut av  Stanley Kubrick refererer til ordenen.
Rapparen 2pac gav ut eit album kalla The Don Killuminati: The 7 Day Theory.

Kjelder
illuminater (27.02.2013) i Store norske leksikon.
Denne artikkelen bygger på «Illuminatus-ordenen» frå ,  den 5. juni 2013.  
 

Illuminatar
Skipingar i 1776
Hamdesmål

«Hamdesmål» (norrønt Hamðismál) er eit heltedikt frå Den eldre Edda. 

I diktet vert det fortald at brørne Hamde og Sorle dreg til kong Jormunrekk for å hemne søstera Svanhild. På vegen drep dei sin eigen halvbror Erp, og derfor lukkast hemnen berre halvt. Dei høgg hender og føter av Jormunrekk, men klarer ikkje å drepe han. Som straff blir brørne steina til daude.

Kjelder
«Hamdesmål» i Store Norske Leksikon

Bakgrunnsstoff 
 

Eddadikt
League of Legends

League of Legends er eit free-to-play multiplayer online battle-arena-spel. Det er utvikla og publisert av Riot Games for både Microsoft Windows og Mac og blei først annonsert den 7. oktober 2008, og utgjeven 27. oktober 2009. Spelet var i lukka «beta» frå 10. april 2009 til 22. oktober 2009, og blei omgjord til open «beta» fram til sleppdato. Det har henta mykje av inspirasjonen sin frå Defense of the Ancients (DOTA).

Mål 
Målet med spelet er å få eit overtak over motstandarane dine med å overliste dei i spelet på forskjellige måtar. Til slutt kan spelet vinnas på to måtar: enten viss du øydelegg basen til fienden eller om dei gjer opp spelet.

Arenaer 
Spelet har fire ulike arenaer eller kart som kan bli spelt i ulike modusar. Alle arenaene er speila på kryss over midten for å skape ein rettferdig balanse uansett kva sida du kjempar på.

Hovudarenaen Summoners Rift er den største og det er mogeleg å spele alt ifrå to stykk i costume mode til tolv stykk i Hexakill mode. Denne arenane består av tre vegar (også kalla lanes) saman bunde av ein jungel med småvegar. Langsmed kvar hovudveg står det til saman seks turrets og to inhibitors Denne bana har også «Neutral Mob Camps», dette er monster som spelarne kan drepe for å få gull og spesielle fordelar.  Begge sidene har fem identiske «Mob Camps» og imellom dei to sidene er det to felles som kvaer side må kjempe om.

Roller 
Dei forskjellige karakterane som blir kontrollert av spelarane utføyre ulike roller. 
I «Top lane» går det ein champion aleine, og har ansvar for å halde motstandaren under kontroll.  I «Mid lane» er det mykje det same, men denne spelaren har også ansvar for å hjelpe dei andre spelarane. 
I den siste lanen «Bot lane» går spelarane som oftast to og to. Den eine rolla blir kald for ADC (Attack Damage Carry). Denne spelaren har ansvar for å få mest mogeleg gull, han skal sørgje for at laget for mest mogelege angrepstyrkje når lagane går imot kvarandre. Den andre rolla som blir spelt botlane er Support.  Den som spelar Support han ansvar for å hjelpe han som spelar ADC og verne han frå dei andre spelarane.  
Det er også ein spelar som ikkje opphelt seg i nokon av dei tre lanene. Denne spelaren blir kald ein «Jungler». Denne spelaren sin oppgåve er å skaffe seg gull ved å drepe dei nøytrale monstera imellom lanene. Denne spelaren har også hovudansvaret for å hjelpe dei andre lanene.

Kjelder 
 euw.leagueoflegends.com

Spel
Navpaktía

Navpaktía (gresk Ναυπακτία) er ein kommune i periferieininga Etoloakarnanía i periferien Vest-Hellas i Hellas. Navpaktía ligg søraust for Agrínio og sør for Mesolóngi, og grensar i nord og aust mot periferieiningane Evrytanía, Fthiótida og Fokída i Sentral-Hellas.

Administrativ inndeling
Kommunen vart danna i 2011 ved at ein slo saman dei tidlegare kommunane
 Návpaktos
 Andírio
 Apodotía
 Plátanos
 Pylíni
 Khálkia
Dei seks tidlegare kommunane er no kommunaleiningar.

Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:

Referansar 

Navpaktia
Navpaktia
Saum

Saum, det å sy eller saume, er å festa eller endra materiale med tråd som ein trer gjennom det ved hjelp av ei nål. Saum er ein utbreidd tekstilteknikk om blir brukt til å laga og dekorera mellom anna klede, møblar, bøker og transportutstyr som segl. Saum blir også brukt til å stenga sår, noko som blir kalla sutur.

Ein kan sy i fleksible materiale som natur- og kunststoff, skinn og papir, og festa mindre fleksible materiale som knappar, fjører og spegelbitar. Til tråd kan ein bruka bomull- eller polyestertråd, men også  materiale som senar, tarm og blodårer. Nåler kan vera av horn, bein, bronse, jern og i nyare tider av stål.

I tillegg til kva materiale ein bruker har typen sting innverknad på eigenskapane til det som blir sydd. Fin prydsaum som har til hovudoppgåva å pynta blir kalla broderi. Her er det meininga at stinga skal synast, og ein bruker ofte fin tråd. Tråklesting gjer at stoffet kan gli på sytråden, slik at ein lett kan rysja det saman eller dra tråden ut. Attersting og sikksakksting hindrar derimot stoffet frå å gli. Overkast blir brukt på kanten av stoff, gjerne for å hindra at det frynsar.

Ein kan sy for hand eller med symaskin. I fleire tusen år var handsying den einaste måten å sy på. Symaskinen blei utvikla på 1800-talet og blei seinare vidareutvikla med elektrisk straum og dataprogrammering. Ein skil i dag mellom skreddarsaum, saum utført av ein faglært skreddar, og konfeksjons- eller maskinsum. Maskinsaum er i dag det vanlege i masseproduksjon og blant mange profesjonelle og amatørsyarar, men handsaum er fortsatt i bruk i luksusproduksjon av klede (som haute couture) og i ein del heimeproduksjon.

Sjå og
Applikasjon
Fletting
Knute
Holsaum
Lappeteknikk
Quilting
Tågarbeid

Bakgrunnsstoff
Syning i Den Store Danske

Kjelder

Syning i Den Store Danske
Marie Sylta, SY HÅNDSØM, papirgleder.no
saum  (søk i Nynorskordboka)

 
Tekstilteknikkar
Handverk
Kunsthandverk