alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Spikarjarn

Spikarjarn eller brekkjarn er ein snikkarreiskap som vert nytta for å trekkja ut gamal fastrusta spikar med og for å løysa bord, riva forskaling osb. 
Spikarjarn med klauv i ein ende, som på ei ku, kan ein også kalla kubein.

Utforming 
Spikarjarn er ofte laga av ei heksagonalt står, for at det skal vera betre å få eit godt tak. Den eine enden er forma som ei klo, med ei kløyv som vert nytta for å ta tak i spikar som skal dragast ut. Begge endane er flate for at det skal vera lettare å få dei inn under bord og plankar som skal løysast.

Bruk 
Forskalingssnikkarar nyttar ofte spikarjarn når dei skal fjerna forskaling, bygningsarbeidarar nyttar det for å riva gamal kledning og liknande under restaurering, men òg under nybygg. Båtbyggarar gjer seg òg nytte av spikarjarn for ymse oppgåver. Mange huseigarar, som sjølve gjer mindre reparasjonsarbeid, har ofte eit spikarjarn i kjellaren, eller i ei snikkarbu.

Kjelder 

Snikkarreiskapar
Snikkarreiskap

Snikkarreiskapar er reiskapar som vert nytta for snikring, bygningsarbeid og liknande.

Døme

Bor
Dor
Hammar
Høvel
Kniv
Meisel
Navar
Sag
Sandpapir
Skrujarn
Jalta

Jalta (ukrainsk og russisk: Ялта; krimtatarisk: Yalta) er ein ferieby i det sørlege Ukraina, på Krimhalvøya ved Svartehavet. Byen har kring 80 000 innbyggjarar (2011). Byen og omlandet utgjer administrativt Jalta kommune.

Byen ligg på same stad som ein antikk gresk koloni og vert sagt å vere grunnlagd av greske sjømenn som såg etter ei trygg hamn (γιαλός – yalos på gresk). Han ligg i ei djup bukt som vender ut mot Svartehavet i sør, omgjeve av skogkledde fjell. Han har eit varmt fuktig subtropisk klima med mange vingardar og frukthagar i nærleiken..

Den lengste trolleybusslinja i verda, over 80 kilometer lang, går frå Jalta til hovudstaden i Krim, Simferopol.

Historie 
Jalta vart sjølve badebyen i Det russiske imperiet på 1800-talet, då tsar Aleksandr II let sommarresidensen Livadia verte bygt i byen. Aristokratar som Leo Tolstoj og Anton Tsjekhov oppheldt seg mykje i Jalta. I sovjettida vart staden utvikla til ein kurstad.

Vinteren 1945 vart den viktige Jaltakonferansen heldt i palasset Livadia. Statsleiarane Winston Churchill, Josef Stalin og Franklin D. Roosevelt underteikna då avtalar gjeldande frå når andre verdskrigen tok slutt. Konferansen vart, etter krigen var over, fylgd opp av ein ny konferanse i Potsdam.

August 1991 vart president i Sovjetunionen, Mikhail Gorbatsjov, under ferieopphald heldt fanga nokre dagar i sin eigen datsja utanfor Jalta, medan det vart gjort forsøk på statskupp. Kuppet mislukkast og det heile enda med at Boris Jeltsin utropte seg til president over Russland, og Sovjetunionen vart oppløyst fire månader seinare.

Ukraina vart då ein sjølvstendig stat. Talet på turistbesøk til Jalta minka – mange russarar reiste i staden til den russiske kurstaden Sotsji. Seinare har Jalta vunne attende mykje av populariteten som turistmål.

Klima
Jalta ligg sør for Krimfjella innimellom fjella og klimaet er særs mildt. Jalta har eit fuktig subtropisk klima (Köppen si klimaklassifisering: Cfa) på grensa til middelhavsklima . I februar er middeltemperaturen 4 °С. Snø er sjeldan og smeltar raskt når han først kjem. I juli er middeltemperaturen 24 °С. Årsmiddelnedbøren er 612 mm, og mest nerbør kjem det om vinteren. Byen har kring 2250 soltimar i året. Sidan byen ligg ved kysten av Svartehavet er vêret sjeødanm verken særs varmt på grunn av den kjølige havbrisen. Åsmiddeltemperaturen er +13 ºC.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Jalta» frå ,  den 2. april 2010.  
 

Byar på Krimhalvøya
Kystbusetnader i Ukraina
Hamnebyar i Ukraina
Feriebyar i Ukraina
Hamnebyar ved Svartehavet
Petsjenga

Petsjenga (finsk Petsamo, russisk Печенга, nordsamisk Beahcán, skoltesamisk Peäccam) i den sørlege delen av Pasvikdalen er eit russisk område på 10 470 km2 i distriktet med same namnet. Distriktet (med omkring 11 000 innbyggjarar) ligg i Murmansk oblast og grensar mot Noreg.

Historie 
Området var opphavleg ein del av eit felles norsk og russisk skatteland, men 14. mai 1826 vart grensekonvensjonen mellom Noreg-Sverige og Russland underteikna i St. Petersburg. Grensestrekninga over land mellom Noreg og Russland var dermed avklart utan samanstøytar.

Etter det russiske nederlaget i første verdskrigen vart Petsjenga overført til Finland, i samsvar med fredsavtalen i Dorpat 14. oktober 1920. Året etter vart det funne store nikkelførekomstar i området, og desse vart frå 1935 utvunne av canadiske og franske gruveselskap. For å lette tilkomsten vart det bygt veg frå Sodankylä i Lappland til Petsjenga.

Under vinterkrigen stod slaget om Petsjenga i perioden 30. november 1939-12. mars 1940. Krigen enda med sovjetisk siger, og sovjetstyrkar inntok heile området. Under fredsforhandlingane i Moskva i 1940 måtte Finland avstå vestre del av Fiskarhalvøya.

Området vart okkupert av tyske styrkar, med utgangspunkt i Kirkenes, under Operasjon Barbarossa og var under tysk okkupasjon under kampane på murmanskfronten. Etter den tyske tilbaketrekkinga i 1944 vart Petsjenga okkupert av Den raude arméen og formelt avstått til Sovjetunionen innanfor Paristraktatane i 1947.

I byen Petsjenga låg det ortodokse Petsjengaklosteret. Under framhaldskrigen vart klosteret evakuert til Savolaks, saman med klosteret som hadde lege på øya Valamo i Ladoga. I Savolaks vart dei samla under namnet Nye Valamo kloster.

Geologi 
Berggrunnen høyrer til Petsamo-supergruppa i Aust-Finnmarks grunnfjellsområde. Petsamo-supergruppa består av grønsteinar med eit basalkonglomerat under.

Petsjenga er aktuelt ilandføringsområde for gass frå det russiske Sjtokmanfeltet.

Sjå òg 
 Samiske stadnamn i Russland

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Petsjenga» frå ,  den 2. april 2010.

Bakgrunnsstoff 

 Kart 

Byar i Russland
Murmansk oblast
Saint-Prex

Saint-Prex er ein kommune i distriktet Morges i den sveitsiske kanton Vaud. Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 377 meter over havet. 

Byen Saint-Prex vart grunnlagd då det vart bygt eit slott på staden i  1234. Borga (gamlebyen) dannar ei halvøy som går frå nordbreidda ut i Genfersjøen. I dei seinare år har handelen flytt seg frå gamlebyen til omkringliggjande område. Saint-Prex er anløpsstad for CGN sine dampbåtruter som går om sommaren.

I 1973 vart Saint-Prex tildelt Wakker-prisen for vernet og tilretteleggjinga av arkitekturarven.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Saint-Prex» frå ,  den 2. april 2010.

Bakgrunnsstoff 
Offisiell heimeside
CGN Compagnie Générale de Navigation sur le lac Léman 

Kommunar i Vaud
Byar i Sveits
Stader ved Genfersjøen
Stikksag

Stikksag er ei tynn sag som vert nytta for å skjera ut ulike former for åpningar. Ein startar ofte med å bora eit hol som ein stikk saga ned i og skjer ut til dømes eit rektangulært hol. Det finst både manuale og elektrisk drevne stikksager. 

Snikkarsager
Gjærkasse

Gjærkasse er ei smal kasse som vert nytta for å kappa i ulike vinklar når ein skal gjære, det vil seie å setje saman to eller fleire lister av tre eller metall i ein vinkel i høve til kvarandre, til dømes for å lage ei biletramme, for å lage fine hjørne for tak- eller golvlister i hus og så bortetter. Enkle gjærkasser kan ofte berre nyttast for å kappa 45o og 90o, altså den vinkelen som skal til for å setje to lister saman i nitti gradars vinkel. Men det finst òg gjærkassar av metall som kan stillast inn i ein vilkårleg vinkel.

Sjå òg 
 Gjærsag

Snikkarreiskapar
Skrustikke

Skrustikke ei eit klemmeverktøy som vert nytta for å halda fast gjenstandar eller emne som ein arbeider med. Emne eller gjenstandar av metall vert ofte festa i ei skrustikke når det skal filast, borast, sveisast eller liknande. I mekaniske verkstader, bilverkstadar, smiar og andre tilsvarande profesjonelle arbeidsplassar har ein som regel til rådvelde fleire skrustikker i ulike storleikar. 

Benkeskrustikka, som er fast montert på ein arbeidsbenk ved hjelp av boltar, eller festa til benken med ei skruklemme, er den mest vanlege typen skrustikker, kjend frå både profesjonelle verkstader og hobbyrom i tallause variantar og storleikar. Bakkane, som er dei to delene av skruvstikka som held gjenstanden eller emnet fast, kan vere av stål, som er det vanlege, men i somme høve òg av plast eller hard gummi for å hindre skadar på emnet. I bakkane kan det vere spor som gjer det mogleg å setje fast runde emne i stikka.

Ein annan type er maskinskrustikka. Ho er laga for å setjast fast i ei maskin, slik at emnet som vert festa i stikka kan verte forma eller bore hol i maskinelt. Slike skrustikker kan ha ein mekanisk eller hydraulisk innretning som gjev høgare spennkraft enn ein kan få med handemakt.

Metallarbeidsreiskapar
Ripmål

Ripmål er eit snikkarverkøy som vert nytta for å laga ei ripe i treverk, for å saga eller høvla etter.

Sjå òg 
 Tømmmermannsblyant
 Vinkel
 Vater

Snikkarreiskapar
Skruvtvinge

Ei skruv(e)tvinge eller skruvklemme er ein snikkarreiskap som vert nytta for å halda fast treverk medan ein formar eller festar det. Når ein til dømes limer saman treverk nyttar ein ofte skrutvinger til å halda materialane saman medan limet tørkar. 

Snikkarreiskapar
Komponisten John Bull

John Bull (fødd kring 1562 eller 1563, død 15. mars 1628) var ein engelsk komponist, musikar og orgelbyggjar. Han var ein kjend musikar frå virginal-skulen, eit cembalo-liknande instrument. 

John Bull reiste mykje og vart kjend med musikkstilar frå mange europeiske land, særskild Nederland. I ung alder vart bull korsongar og kring 20 år gammal vart han organist ved Herefordkatedralen. I 1574 vart han kormeister ved katedralen og same året fekk han ei liknande stilling ved det kongelege kapellet til Kong Karl I i London. 

Bull tok utdanning som doktor i musikk ved både Cambridge og Oxford University (1589 og 1592). Frå 1597 vart han offentleg opplesar ved Gresham College i  London, men kom på skeiv fot med leiinga og då han gifta seg i 1607 måtte han gå av. Han heldt derimot fram som organist ved det kongelege kapellet. 

I 1613 vart Bull skulda for utruskap og flykta til Nederland. Mange av manuskripta til Bull gjekk tapt under flukta frå England, men 120 kanonar, om lag eit dusin hymner og mange av klavermusikkstykka hans har overlevd. 

I 1614 førte diplomatisk press frå England til at han vart sagt opp av erkehertug Albert som organist i Brussel, og i 1617 flytta han til Antwerpen der han vart organist i katedralen der. Her var han fram til han døydde. 

Bull av ein av komponistane i gullalderen til engelsk kor- og klavermusikk i lag med William Byrd og Thomas Tallis. Bull nytta ofte ein struktur med frie stemmer som markerer overgangsperioden frå renessansen til tidleg barokk, men kyrkjemusikken hans syner ein liknande kontrapunktisk kompleksitet som J. S. Bach seinare synte. Dei intrikate kyrkjesongane hans og heksakord-komposisjonane for orgel syner òg han var påverka av den kontinentale musikkstilen. Virignal-musikken hans har meir engelsk karakter, og er meir figural og drøymande. Med Bull vart den enkle melodiske stilen frå populære songar og folkesongar utgangspunkt for omstendelege klaverstykke.

Kjelder 
 Delar av denne artikkelen bygger på «John Bull (composer)» frå ,  den 2. april 2010.  
 
 

Fødde i 1560-åra
Døde i 1628
Engelske komponistar
Barokkomponistar
Renessansekomponistar
Orgelbyggjarar
Virginalistar
William Byrd

William Byrd (fødd 1540 eller seint i 1539, død 4. juli 1623) var ein av dei mest sentrale engelske komponistane i renessansen. Han voks opp som katolikk under dei store skiftingane i den engelske kyrkja og dette sette sitt preg på komponisten. Ein kjenner lite til dei yngre leveåra hans, men ein meiner at han var korgut i anten Westminster Abbey eller ved Det kongelege kapellet i London. I 1563 fekk han stilling som organist ved Lincoln Cathedral, ei stilling han hadde fram til 1572.

Alt før han hadde avslutta stillinga si i Lincoln, i 1569 eller 1570, fekk han tilbod om jobb som gentleman (songar) ved koret i Det Kongelege Kapellet i London, fordi ein av dei faste medlemmene i dette koret, Robert Parsons, drukna i ei tragisk ulukke i River Trent. Her fekk han jobbe under dronning Elisabeth og  i tillegg til å verke som songar, delte han òg organistarbeidet med den viktige komponisten Thomas Tallis, ein nær ven som vert rekna som læraren til Byrd. Med løyve frå dronninga mottok desse to komponistane einerett på utgjeving av musikk i 1575, det første av sitt slag i England og dette monopolet gjorde sjølvsagt at samarbeidet deira berre vart endå tettare. Som eit direkte resultat av denne posisjonen, gav Tallis og Byrd ut ei motettsamling saman same året, «Cantiones Sacrae», der begge komponistane hadde medverka med 17 motettar kvar, truleg for å hylle dronning Elisabeth, som til då hadde regjert i nettopp 17 år. Bortsett frå motettsamlinga var ikkje samarbeidet deira spesielt fruktbart og etter at Tallis døydde i 1585, fekk Byrd ha denne utgjevarretten heilt åleine fram til 1596, då Thomas Morley overtok.

Byrd flytta til Harlington i London i 1577 og budde der fram til tidleg på 1590-talet, før han flytte vidare til Stondon Massey i Essex, der han levde fram til han døydde 4. juli 1623. Rettnok viser register at Byrd heldt fram virket sitt i Det Kongelege Kapellet, og ein kan lure på kva som var årsaka til at han flytte frå London. Kanskje Byrd vart lei av hofflivet eller kanskje han rett og slett vantreivst som katolikk i eit protestantisk miljø. Ved å flytte til Essex oppnådde han i alle fall det å kunne leve ut den personlege trua si i langt tryggare omgjevnader. Som kjent så var det å sverje til ei anna kyrkje enn den gjeldande statskyrkja på denne tida ganske farleg, sidan mange vart avretta nettopp på grunn av slike haldningar. Særleg under dronning Maria Tudor, med tilnamnet «den Blodige», var dette direkte livsfarleg, men heller ikkje Elisabeth viste nokon nåde, trass i at ho var noko meir open omkring religionsspørsmålet.

Av dei mange verka til Byrds er det verdt å trekkje fram messene hans, «Cantiones Sacrae», «Gradualia», «Psalmes, Songs and Sonnets» og «The Great Service».

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «William Byrd» frå ,  den 2. april 2010.  

Engelske komponistar
Renessansekomponistar
Personar frå Lincolnshire
Fødde på 1500-talet
Døde i 1623
Virginalistar
Antonio de Cabezón

Antonio dei Cabezón () var ein spansk komponist og organist. Han vert rekna som ein av dei viktigaste spanske komponistane for for klaviaturinstrumenter.

Cabezón var blind frå barndommen av. Han vart utdanna i Palencia av organisten García dei Baeza. Som hofforganist hos Karl V av Det tysk-romerske riket og seinare Filip II av Spania gjorde han to reiser gjennom heile Europa (1548–1551 og 1554–1556) og lærte viktige musikarar ved andre hoff å kjenne. Påverknadane gjekk openbert begge vegar; Cabezón gav eit vesentleg bidrag til utviklinga av klaviaturmusikken. Han gifta seg i 1538 og flytta til Ávila, der kona kom frå. Dei fem barna deira fekk seinare høge posisjoner ved det spanske hoffet til Filip II. Då Madrid vart sete for kongehoffet og spansk hovudstad, flytta Cabezón etter og budde der til han døydde.

Av Cabezóns verk finn ein mange intabuleringar, dvs. omarbeidingar av polyfon vokalmusikk for klaviaturinstrument (særleg verk av Josquin Desprez), nokre tientoar i Josquins stil og variasjonar (diferencias) over populære dansestykke. Cabezóns musikk er kjenneteikna av ein velutvikla polyfoni og ein måte å skrive for klaviaturinstrument som gjer at musikken òg kan spelast på harpe eller vihuela.  

Sonen Hernando gav i 1578 ut dei samla verkene til faren, slik at Cabezóns musikk kunne fungere som førebilete for dei etterfølgjande organistgenerasjonar.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Antonio de Cabezón» frå , den 2. april 2010.

Bakgrunnsstoff 
 
 
 

Spanske komponistar
Renessansekomponistar
Spanske organistar
Blinde musikarar
Folk frå Castilla y Leon
Giulio Caccini

Giulio Caccini () var ein italiensk komponist som levde i overgangen mellom seinrenessansen og tidlegbarokken. Han var ein av grunnleggjarane av operaen, og ein av dei viktigaste skaparane av den nye barokkstilen.

Biografi 
Ein kjenner lite til det tidlege livet til Caccini, men han var fødd i anten Roma eller Tivoli som son av ein tømmermann. Han var ein eldre bror til den viktige florentinske bilethoggaren Giovanni Battista Caccini. Dotter til Giulio, Francesca Caccini, var ein av dei viktigaste kvinnelege komponistane i europeisk musikkhistorie mellom Hildegard von Bingen og dei kvinnelege komponistane på 1800-talet.

Giulio Caccini var elev av Scipione delle Palle som gav han undervisning i luttspel og song, og han studerte òg harpe og fiolin. Cosimo de' Medici var så imponert over talentet til Caccini at han i 1564 fekk engasjement som songar og instrumentalist ved hoffet til Mediciane i Firenze, eit av dei viktigaste kultursentera i Europa på den tida.

Monodi og generalbass 
Caccini levde i tida til monodien og generalbassmusikken tid. Denne nye måten å akkompagnere ved hjelp av eit taste- eller luttinstrument gav songen eit fast støttepunkt og gjorde at orda og meininga deira vart forståelege. Den nye musikken vart særleg pleia og vidareutvikla i heimen til adelsmannen Giovanni de Bardi, og i denne såkalla bardiske kretsen høyrte Giulio Caccini til. Han komponerte fleire verk med akkompagnement av eitt instrument, stort sett ein teorbe. I hovudverket hans Le nuove Musiche (1601) er fleire av ariane og madrigalane hans for ei songstemme og generalbass bevart for ettertida.

Caccini og opera 
Namnet til Caccini er framfor alt knytt til den fyrste utviklinga av operaforma. Han var med i Camerata Florentina frå byrjinga av, der han framfor alt vart verdsett som utøvande musikar. Han samarbeida med Jacopo Peri på operaen hans Euridice ved å komponere ein del av songane. I år 1600 skreiv han sin eigen Euridice, men manuskriptet er tapt. Med tanke på utviklinga av operaen på Caccini si tid og på hans idear om sangkunsten, vert han rekna som ein av dei  første som praktiserte ariosostilen, og som reidde grunnen for Bel cantostilen.

Verk 
 Dafne, opera (1598), (tapt)
 Euridice, opera (1600), 
 Le nuove Musiche, madrigalar og ariar for ei songstemme og generalbass (1601)
 Il Rapimento di Cefalo, Intermezzo for songstemme og generalbass (1601)

Ave Maria 
Eit av dei mest populære verka som ofte feilaktig vert tilskriven Caccini, er «Ave Maria» som i røynda vart komponert i 1970-åra av den russiske luttspelaren Vladimir Vavilov. Vavilov hadde for vane å tilskrive komposisjonane sine til kjende komponistar, og spelte inn stykket i 1972. Etter at Vasilov døydde har Caccini feilaktig vorte omtalt som komponisten av stykket.

Bakgrunnsstoff 
 Sceneverk

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Giulio Caccini» frå , og «Giulio Caccini» frå  den 2. april 2010.  
 

Renessansekomponistar
Barokkomponistar
Operakomponistar
Italienske komponistar
RS «Liv»

RS 5 «Liv» er ei tidlegare redningsskøyte som Redningsselskapet fekk bygt i 1893. Etter at generalmøtet i 1892 hadde gått inn for å satse på redningsskøyter, vart det utlyst ein konkurranse om beste redningsskøytekonstruksjonen. Vinnarutkastet, «Stjernen», vart levert av skipsreiar Lauritz Christian Stephansen frå Arendal. Komiteen som skulle dømme skøytekonstruksjonane fann ikkje at det kunne byggast etter Stephansen sin konstruksjon utan endringar. Colin Archer, som var med i komiteen, fekk i oppdrag å gjere dei naudsynte endringane. Colin Archer og Stephansen var usamde når det galdt rigginga. Archer heldt på ei mast, slik som på losskøytene. Stephansen kunne vise til svært gode erfaringar med segling av tomasta fartøy. Det enda med at denne skøyta, og dei seinare seglande redningsskøytene, fekk to master. 

Den største endringa Archer gjorde på skøyta var at vekta av jarnkjølen vart auka frå 2,75 tonn til 7 tonn. Ho vart og gjort noko fyldigare og litt lenger. 

Ho vart bygd av Thor Jensen ved Porsgrunds Baatbyggeri. Ved sjøsettinga i 1894 fekk ho namnet «Liv». Etter at ho hadde vorte brukt som losskøyte nokre månadar vart ho sett i kryss i Finnmark. Ho segla ikkje tilfredsstillande. Colin Archer måtte teikne ny rigg. Etter nyrigginga i 1895 var «Liv» kjend som ei skøyte som segla godt. Men ho var noko tungmanøvrert i tronge farvatn. Det vart ikkje bygd fleire redningsskøyter av denne typen.

I dei 38 åra ho vart brukt av Redningsselskapet redda «Liv» 132 menneske frå "ein sikker daude". Ho berga eller assisterte 1379 fartøy.
I 1932 var skøyta seld til distriktslækjar Bjerknes i Hamnevik.

Mannskapet på RS «Liv» vart heidra med Emile Robins belønning for krysningssesongen 1907-1908, og for 1922 og 1929.

Kjelder 
 Bjørn Foss: Fra seil til vannjet. Historien om redningsskøytene Norsk Maritimt Forlag 2002

Bakgrunnsstoff 
 

Liv
Liv
Skip frå 1893
Monodi

Monodi (frå gresk monodos «ein som syng aleine») er eit musikkhistorisk omgrep som i dag vanlegvis tyder ei enkel songstemme enkelt akkompagnert av ein generalbass.

Opphavleg var monodi eit dikt der ein klaga over eit dødsfall, eller ein einstemmig song utan harmonisk tonefølgje. Døme på slik song er musikk i antikken, gregoriansk song og folkeviser.

Rundt år 1600 fekk omgrepet monodi den tydinga som er den vanlegaste i dag, men sjølve omgrepet er nytt og ingen av 1600-talskomponistane kalla stykka sine monodiske. Komposisjonar i monodisk form kunne verte kalla madrigalar, motettar eller concerto (i den tidlege tydinga, dvs «med instrument»).

Monodien utvikla seg frå eit forsøk kunstnar- og filosofikretsen Florentiner Camerata gjorde i 1580-åra på å restaurere gamle greske idear om melodi og deklamasjon. Forsøket vart ei spire til ei ny utvikling av dramatisk musikk. Ved sidan av dei formelle aspekta bestod den største fornyinga i at songen overvegande skulle uttrykke kjensler, såkalla affekter. I tillegg vert monodien kjenneteikna av ein større samanheng mellom tekst og musikk der songstemma følgde rytmen til språket, melodiflyten setningsdelane, medan innhaldsmessig viktige ord ofte samanfalt med tyngdepunkt i takten. Dette konseptet fekk på kort tid sterk innverknad på det felleseuropeiske musikkspråket.

I byrjinga vart monodiske musikkstykk akkompagnert av generalbass og var fullstendig ubundne formalt. Ulike utviklingslinjer munna ut i spesialiserte musikkformer som resitativ og arie som vart bestanddelar i operaer, oratorium og kantater. 

I Frankrike skjedde det ei parallell utvikling som vart kalla air dei cour, men omgrepet monodi vert vanlegvis ikkje nytta om desse meir konservative songane som heldt mange av kjenneteikna til renessansemusikken.

Ei viktig tidleg avhandling om monodi finst i songsamlinga til Giulio Caccini, Le nuove musiche (Firenze, 1601).

Viktige komponistar
 Vincenzo Galilei (1520–1591)
 Giulio Caccini (c.1545 - 1618)
 Emilio de' Cavalieri (c.1550 - 1602)
 Bartolomeo Barbarino (? - c.1617)
 Jacopo Peri (1561–1633)
 Claudio Monteverdi (1567–1643)
 Alessandro Grandi (c.1575 - 1630)
 Giovatni Pietro Berti (d. 1638)
 Sigismondo d'India (c.1582 - 1629)
 Claudio Saracini (1586 - c.1649)

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Monodi» frå ,  den 3. april 2010.  
 

Barokkmusikk
Renessansemusikk
Vokalmusikk
Musikalsk tekstur