alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Konstantin Novoselov

Konstantin «Kostja» Novoselov (russisk: Константи́н Серге́евич Новосёлов) () er ein russisk–britisk fysikar ved University of Manchester. Novoselov har både russisk og britisk statsborgarskap og forskar på mesoskopiske system og nanostrukturar.

Novoselov har publisert over 60 vitskaplege artiklar i dominerande vitskaplege tidsskrifter, som mellom anna Nature, Science, Nature Materials, Nature Physics, Nature Nanotechnology, Reviews of Modern Physics og Physical Review Letters. 

I 2008 mottok han Europhysics Prize «for å ha oppdaga og isolert eitt enkelt frittståande lag av karbon (grafén) og belyst dei enestående elektroniske eigenskapane til materialet».

Mykje av arbeidet hans har blitt gjort saman med kollegaen Andre Geim. Dei to mottok Nobelprisen i fysikk 2010 for arbeidet sitt med grafén.

Novoselov vart i 2012 utnemnd til Knight Bachelor. Han vart dermed adla og fekk rett til å føre tiltaleformen sir føre namnet sitt.

Prisar og utmerkingar 
 2010 Nobelprisen i fysikk
 2008 Europhysics Prize
 2008 International Union of Pure and Applied Science, Young Scientist Prize
 2008 University of Manchester Researcher of the Year
 2007 Nicholas Kurti European Prize
 2006 Royal Society Research Fellowship

Viktige publikasjonar
A.K. Geim, S.V. Dubonos, I.V. Grigorieva, K.S. Novoselov, F.M. Peeters & V.A. Schweigert. Non-Quantized Penetration of Magnetic Field in the Vortex State of Superconductors, Nature 406 (2000).
K.S. Novoselov, A.K. Geim, S.V. Dubonos, E.W. Hill, I.V. Grigorieva. Subatomic Movements of a Domain Wall in the Peierls Potential, Nature 426, 812-816 (2003).
A.K. Geim, S.V. Dubonos, I.V. Grigorieva, K.S. Novoselov, A.A. Zhukov, S.Y. Shapoval. Microfabricated Adhesive Mimicking Gecko Foot-Hair, Nature Materials 2, 461-463 (2003).
A.K. Geim, K.S. Novoselov. The rise of graphene. Nature Materials 6, 183-191 (2007).

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Konstantin Novoselov» frå ,  den 22. februar 2012. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff 
 Kostya Novoselov's webbplats vid University of Manchester - Condensed Matter Physics Group

Russiske fysikarar
Britiske fysikarar
Russiske nobelprisvinnarar
Britiske nobelprisvinnarar
Nobelprisen i fysikk
Knights Bachelor
Fysikarar på 2000-talet
Medlemmar av Royal Society
Saul Perlmutter

Saul Perlmutter () i Campaign County i Illinois er ein amerikansk astrofysikar ved Lawrence Berkeley National Laboratory. Han er kjend for å ha leia Supernova Cosmology Project, eitt av de to forskarlaga som i 1998 samtidig fann belegg for at ekspansjonen til universet synes å akselerere. Denne oppdaginga gav opphav til hypotesen om mørk energi. I 2011 vart Perlmutter tildelt Nobelprisen i fysikk for oppdaginga av akselerasjonen til det ekspanderande universet gjennom observasjonar av fjerne supernovaer. Perlmutter vart tildelt halvparten av prisen, medan Adam Riess og Brian Schmidt delte den andre halvparten.
Perlmutter studerte ved Harvard University der han avla eksamen i 1981. Han har ein filosofisk doktorgrad frå University of California (1986) og er medlem i American Academy of Arts and Sciences.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Saul Perlmutter» frå ,  den 22. februar 2012. 
 oppgav desse kjeldene:

USA-amerikanske fysikarar
Nobelprisvinnarar frå USA
Jødiske nobelprisvinnarar
Nobelprisen i fysikk
Folk frå Illinois
Astrofysikarar
Adam G. Riess

Adam Guy Riess () er ein amerikansk astrofysikar ved Johns Hopkins University og Space Telescope Science Institute, mest kjend for arbeidet sitt med å kartlegge ekspansjonen til universet med hjelp av supernovaer. I 2011 vart Riess tildelt Nobelprisen i fysikk for oppdaginga av akselerasjonen til det ekspanderande universet gjennom observasjonar av fjerne supernovaer. Riess delte halvparten av prisen med Brian Schmidt, medan Saul Perlmutter vart tildelt den andre halvparten.

Saman med Brian Schmidt leia Riess High-z Supernova Search Team, den eine av de to forskargrupper som i 1998 samtidig oppdaga at ekspansjonen til universet akselererer. Denne oppdaginga gav opphav til hypotesen om mørk energi og oppdaginga vart utnemnd til «Breakthrough of the Year» av tidsskriftet Science 1998.

Kjelder 
<div class="references-small">
Denne artikkelen bygger på «Adam G. Riess» frå ,  den 22. februar 2012. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff 

USA-amerikanske fysikarar
Jødiske nobelprisvinnarar
Nobelprisvinnarar frå USA
Nobelprisen i fysikk
Folk frå Washington
Brian P. Schmidt

Brian P. Schmidt () er ein australsk astrofysikar ved Mount Stromlo Observatory i Australia, kjend for forskinga si innan ekspansjonen til universet med hjelp av supernovaer. I 2011 vart Schmidt tildelt Nobelprisen i fysikk for oppdaginga av akselerasjonen til det ekspanderande universet gjennom observasjonar av fjerne supernovaer. Schmidt delte halvparten av prisen med Adam G. Riess, medan Saul Perlmutter vart tildelt den andre halvparten.

Saman med Adam Riess leia Schmidt High-z Supernova Search Team, den eine av de to forskargrupper som i 1998 samstundes oppdaga at ekspansjonen til universet akselererer. Den oppdaginga gav opphav til hypotesen om mørk energi og oppdaginga vart utnemnd til «Breakthrough of the Year» av tidsskriftet Science 1998.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Brian P. Schmidt» frå ,  den 22. februar 2012. 
 oppgav desse kjeldene:

Australske fysikarar
Australske nobelprisvinnarar
Nobelprisen i fysikk
Folk frå Missoula
Ypsilon-meson

Ypislon-meson eller υ-meson er elementærpartiklar kring 10 gonger så tunge som protonet. Dei er bygd opp av ein b-kvark og ein anti-b-kvark. Ypsilon-partiklar er analoge til psi-meson (ψ-meson) som spelar ei viktig rolle i forståinga av at baryon og meson er bygd opp av kvarkar.

Kjelder
ypsilon-mesoner. (2012-02-23) I Store norske leksikon. Henta frå http://snl.no/ypsilon-mesoner

Meson
Onium
Love Me Back

«Love Me Back» er ein song av den tyrkiske songaren Can Bonomo. Songen representerte Tyrkia i den andre semifinalen i Eurovision Song Contest 2012, og gjekk vidare til finalen. Han enda til slutt på ein sjuandeplass. Teksten er skriven på engelsk.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Love Me Back (Can Bonomo song)» frå ,  den 23. februar 2012.  
Poengsum er henta frå eurovision.tv den 27. mai 2012.
 

Eurovision Song Contest 2012-songar
Tyrkiske Eurovision Song Contest-songar
Engelskspråklege Eurovision Song Contest-songar
My Little Cowboy

«My Little Cowboy» (engelsk for Min vesle cowboy) skulle vore det liechtensteinske bidraget i Eurovision Song Contest 1976, framført på engelsk av Biggi Bachmann. Landet hadde ikkje nokon nasjonal kringkastar som var medlem i Den europeiske kringkastingsunionen (EBU) og kunne dimed ikkje deltake. Sveits tilbød seg å deltake med same flagg som Liechtenstein, med dei vart stoppa av arrangørane i Nederland.

Kjelder

Songar frå 1976
Liechtensteinske songar
Liechtenstein i Eurovision Song Contest
Ikkje-deltakande Eurovision Song Contest-songar
Engelskspråklege songar
Zenereffekt

Zenereffekt er ein kvantemekanisk tunneleffekt som mellom anna opptrer i halvleiardiodar. Effekten fører til at straumen i ein diode aukar sterkt når spenninga i sperreretninga i dioden går over ein terskelverdi. Dette vert nytta i referanseelement for spenningsstabilisatorar, som til dømes zenerdiodar. 

Teorien for zenereffekten er gjeven av den amerikanske fysikaren Clarence Zener.

Kjelder
zenereffekt. (2012-02-23) I Store norske leksikon. Henta frå http://snl.no/zenereffekt

Elektrisk nedbryting
Nebo av Nina Badrić

«Nebo» (kroatisk for Himmel) er ein song av den kroatiske songaren Nina Badrić. Songen vann den kroatiske uttakinga til Eurovision Song Contest 2012 og representerte Kroatia i den andre semifinalen i Eurovision Song Contest 2012. Songen gjekk ikkje vidare til finalen. Teksten er skriven på kroatisk.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Nebo» frå ,  den 23. februar 2012.  
 

Songar frå 2012
Kroatiske songar
Eurovision Song Contest 2012-songar
Kroatiske Eurovision Song Contest-songar
Kroatiskspråklege Eurovision Song Contest-songar
Kroatiskspråklege songar
Youngs modul

Youngs modul, E-modul, elastisitetsmodul eller fjørkonstant er forholdet mellom spenning og relativt lengdeauke i ein lekam og seier noko om motstandsevnen eit materiale har mot elastisk deformasjon.

Jo høgare E-modulen er, jo stivare er materialet.

Det er viktig å presisere at elastisk deformasjon føreseier at eit materiale òg går tilbake til den opphavlege forma når ei belastning vert fjerna. Dette er i motsetnad til plastisk deformasjon der materialet ikkje går tilbake til den opphavlege forma si.

Målemetodar for å finne E-modulen til eit materiale 
Den mest presise måten å måle E på er å måle lydfarten gjennom materialet, sidan farte av lydbølgjene vl, er avhhengig av E-modulen og tettleiken til materialet, ρ (rho):

Ein annan metode er å måle eigenfrekvensen til materialet (resonans) gjennom å måle svingingane av ein tynn stav av ønska materiale, opphengt i begge ender, med ein tung masse, M, påført p midten, slik massen til sjølve staven kan neglisjerast. 
Når diameteren til staven er d, lengda er l og f er frekvens (Hertz) vil

Det er òg mogeleg å utsette masseblokka for ei kjend kraft og deretter måle tøyinga, men dette er ofte vanskeleg sidan E-modulen ofte er stor i forhold til den lengdeauken som oppstår, og vil dermed vere vanskeleg å måle visuelt. Det er òg andre effektar, som kryp eller siging og defleksjon, som kan påverke tøyinga og gjere målinga av E-modulen vanskeleg. Innanfor bergmekanikk er derimot denne måten å rekne ut E-modulen vanleg. 

I ein slik einaksiell kompresjonstest reknar ein ut elastisitetsmodulen frå følgjande likning:

Bakgrunn for materialeigenskapar som E-modul 
Det er to punkt som i størst grad påverkar E-modulen.

Pakkestrukturen til atoma
Interatomære band
Primære band
Sekundære band

Omtrentlege E-modular for nokre faste stoff

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «E-modul» frå ,  den 23. februar 2012. 
 oppgav desse kjeldene:
 

 

Fysiske storleikar
Elastisitet i fysikk
Wolfgang Panofsky

Wolfgang Kurt Hermann «Pief» Panofsky  () var ein tysk-amerikansk fysikar. 

Han var professor ved University of California, Berkeley frå 1946 til 1951 og så professor ved Stanford University i California. Der vart han frå 1953 direktør ved høgenergifysikklaboratoriet. Frå 1962 var han direktør for Stanford Linear Accelerator Center. Panofsky er kjend for planlegging av eksperiment som førte til oppdaginga av det nøytrale pi-mesonet (1951) og for mange andre arbeid innan elementærpartikkelfysikken. 

Han har vore rådgjevar for den amerikanske regjeringa mellom anna i samband med romforskingsprogrammet.

Kjelder

USA-amerikanske fysikarar
Medlemmar av Det franske vitskapsakademiet
Folk frå Berlin
Tysk-amerikanarar
Fysikarar på 1900-talet
Sportpark Eschen-Mauren

Sportpark Eschen-Mauren er ein multifunksjonell sportsstadion i Eschen i Liechtenstein som opna i 1975. Fotballklubben USV Eschen-Mauren spelar sine heimekampar der.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Sportpark Eschen-Mauren» frå ,  den 23. februar 2012.  
 

Fotballstadion i Liechtenstein
Olav Orheim

Olav Orheim () er ein norsk klimaforskar, glasiolog og polarekspert.

Orheim er Cand.real. frå Universitetet i Bergen i 1968 og tok Ph.D.-grad ved The Ohio State University i USA i 1972. Han vart patentførar for Den Norske Turistforeining som 18-åring.

Orheim var forskar og leiar av Antarktisavdelinga ved Norsk Polarinstitutt frå 1972–93, og direktør same stad frå 1993 til 2005. Frå 1989 til 2005 var han professor II, Universitetet i Bergen. Han har i perioden publisert om lag 80 vitskaplege artiklar. Orheim var pådrivar for at den norske forskingsstasjonen Troll vart bygd i Dronning Maud Land i Antarktis 1989–90 og sidan oppgradert til heilårs forskingsstasjon 2003. Orheim har vore aktiv som fag- og forskingsformidlar; mellom anna i kraft av å vere styreleiar ved Frammuseet, Polaria og i Tilsynskomiteen for Roald Amundsens Hjem. I tillegg var han heilt sentral i etableringa og utviklinga av Bremuseet i Fjærland. Han har fleire sentrale verv nasjonalt og internasjonalt. Orheim har vore i Arktis og Antarktis 30 sesongar, 10 gonger som leiar for norske og internasjonale ekspedisjonar. Han leia ekspertutvalet for Nordområda (Orheimutvalet), nedsett av regjeringa i 2003. Utvalet leverte NOU 2003:32 Mot Nord! same år. Orheim leia den norske komiteen for Det internasjonale polaråret 2007–2008. I 2005 vart han seniorrådgjevar i Norges forskingsråd.

I 1981 mottok Orheim Framkomiteen sin Nansen-pris for innsatsen for polarforsking. I 2007 vart han utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden.

Orheim gav i 2009 ut boka Norske isbreer saman med fotograf Pål Hermansen.

Kjelder 
 Nils Paulsen: «Olav Orheim» i Norsk Biografisk Leksikon

Referansar

Bakgrunnsstoff 

Norske klimatologar
St. Olavs Orden
Folk frå Bergen
Polarforsking
Glasiologar
Korake ti znam

«Korake ti znam» er ein song av den bosniske songaren MayaSar. Songen vann den bosniske uttakinga til Eurovision Song Contest 2012 og representerte Bosnia-Hercegovina i den andre semifinalen i Eurovision Song Contest 2012. Songen gjekk vidare til finalen, der han enda på 18. plass. Teksten er skriven på bosnisk.

Kjelder 

Poengsum er henta frå eurovision.tv, 27. mai 2012.

Songar frå 2012
Bosniske songar
Eurovision Song Contest 2012-songar
Bosniske Eurovision Song Contest-songar
Bosniskspråklege Eurovision Song Contest-songar
Bosniskspråklege songar
Utlading

Utlading er ein prosess der ein elektrisk ladd lekam gjev frå seg ladinga si. Utlading kan henda ved ein straum gjennom ein elektrisk leiar, i form av gassutlading eller som gneisteutlading ved elektrisk gjennomslag gjennom eit dielektrikum.

Døme på forskjellige former for elektriske utladingar er: 

 Elektrisk glødeutlading
 Elektrisk boge
 Elektrostatisk utlading
 Gassutlading
 Elektrisk gneiste
 Delvis utlading
 Coronautlading
 Vakuumboge
 Townsendutlading
 Dielektrisk barriereutlading
 Børsteutlading

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Electric discharge» frå ,  den 23. februar 2012.  

Elektriske fenomen
Plasmafysikk
Elektrisk nedbryting
Massesenter

Massesenter, massefellespunktet og tyngdepunktet til eit system med partiklar er, eit spesifikt punkt, der i mange tilfelle, systemet oppfører seg som om det massen til systemet var konsentrert i eit punkt. Massefellespunktet gjeld berre for partiklane som systemet består av. I tilfellet av ein stivt lekam, er massefellespunktet eit fast punkt i samsvar med lekamen, men ikkje naudsynleg i kontakt med lekamen. For ein tilfeldig fordeling av massar vil massefellespunktet kunne vere eit punkt i rommet som moglegvis ikkje korresponderer til massen kvar for seg. I samanheng med eit heilt uniformt gravitasjonsfelt, blir massefellespunktet ofte kalla tyngdepunktet, det vil seie det punktet der det blir sagt tyngdekrafta påverkar lekamen.

Massefellespunktet stemmer ikkje alltid overeins med det geometriske senteret til lekamen. Dette blir mykje utnytta som til dømes, av ingeniørar som prøver å designe bilar med så lågt tyngdepunkt som mogleg og høgdehopparar som bøyer kroppen sin på ein slik måte at kroppen overstig stonga samstundes som massesenteret deira ikkje gjer det.

Definisjon 
Massesenteret   av eit system av partiklar er definert som gjennomsnittet av posisjonane deira, , vekta på massane deira, :

For ei kontinuerleg fordeling av massetettleik  og total masse , blir summen eit integral:
 

Dersom tettleiken til ein lekam er uniform blir massesenteret det same som det geometriske senteret.

Døme
Massesenteret til to partiklar ligg på den kortaste linja som bind dei individuelle partiklane sine massesenter. Massesenteret er nærast den partikkelen med den største massen.
Massesenteret til ein ring med jamt fordelt masse er i midten av ringen (i lufta).
Massesenteret til eit rektangel med jamt fordelt masse er kryssingspunktet til dei to diagonalane.

Historie 
Konseptet av eit massesenter vart først introdusert av den greske matematikaren, fysikaren og ingeniøren Arkimedes. Arkimedes viste at dreiemomentet til ei stang var det same om vekter på stonga var fordelt eller om dei var samla på eit punkt i massesenteret. I forsøk med flytande massar viste han at orienteringa til den flytande massen er den same som gjer tyngdepunkta deira lågast mogleg. Han utvikla matematiske teknikkar for å finne massesenter for objekt med jamt fordelt masse ved hjelp av ulike veldefinerte former.
I mellomalderen vart teoriane om massesenter vidareutvikla av Abu Rayhan Biruni, al-Razi (latinisert som Rhazes), Omar Khayyám og al-Khazini.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Massesenter» frå ,  den 23. februar 2012. 
 oppgav desse kjeldene:

Klassisk mekanikk
Senter
Geometriske midtpunkt
Ajax Amsterdam

Amsterdamsche Football Club Ajax, til vanleg omtala som Ajax, også kalla Ajax Amsterdam eller AFC Ajax, er ein nederlandsk fotballklubb frå Amsterdam. Klubben spelar sine heimekampar på Amsterdam ArenA i Amsterdam. 

Ajax har tre gongar vunne Europacupen, og ein gong kvar meisterligaen, UEFA-cupen og cupvinnarcupen. Klubben har vorte seriemeister 30 gongar i Nederland, og har vunne fotballcupen 17 gongar. Ajax har fostra spelarar som Johan Cruijff, Johan Neeskens, Frank Rijkaard, Marco van Basten og mange andre toppspelarar.

Soge
Ajax vart grunnlagt i 1900. Namnet er etter den greske, mytologiske helten Ajax. Klubben vann landsmeisterskapet første gongen i 1918, utan å ha tapt ein einaste seriekamp. Sidan har klubben alltid spela i toppdivisjonen i Nederland.

Ajax hadde sin gullalder i tida 1969-73. Klubben vann europacupen i 1971, 1972 og 1973. Samstundes vart Ajax både seriemeistrar i Nederland i 1970, 1972 1973 og cupmeistrar i 1970, 1971, 1972 og 1973. Spelarar som Cruijff og Neeskens var av øvste verdsklasse og merka seg ut på eit lag med mange dyktige spelarar.

Sist i 1980-åra var heimekampane til Ajax prega av hooligans på tribunane. Dette og muter i samband med ein kamp mot Austria Wien førte klubben ut i eit uføre. Enden var at det kom nye folk i alle leiarposisjonar.

Ajax nådde eit nytt høgdepunkt midt på 1990-talet, klubben vann UEFA-cupen 1993 og 
meisterligaen i 1995, den heimlege seriemeisterskapen i 1994, 1995 og 1996 og den heimlege cupen i 1993. I 1995 vart Bosman-dommen avsagt og heile åtte av førstelagspelarane signerte for storklubbar utanlands. Etter ei vanskeleg tid har Ajax sidan vunne fleire seriemeisterskap i Nederland, men har ikkje makta nå dei avgjerande finalerundane i dei store klubbturneringane.

Ajax er ein av dei fire klubbane som har vunne alle dei store europeiske fotballturneringane for klubbar; europacupen, meisterligaen, cupvinnarcupen og UEFA-cupen. Bayern München, FC Barcelona og Juventus er dei andre tre klubbane som har makta denne bragda.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Ajax Amsterdam» frå ,  den 23. februar 2012.

Bakgrunnsstoff
 Offisiell side (nederlandsk)
 Offisiell side (engelsk)

Nederlandske fotballag
Skipingar i 1900
Amsterdam
Særpartikkel

Ein særpartikkel er ein sterkt vekselverkande elementærpartikkel med hyperlading som er forskjellig frå baryontalet eller nukelontalet deira. Innanfor kvarkbiletet i moderne elementærpartikkelfysikk vil ein sei at særpartiklar er partiklar som inneheld minste ein særkvark (s-kvark). 

Særheita til ein partikkel er definert som 

der ns syner til mengda av særkvarkar og  representeret mengda sære antikvarkar.

Kjelder
særpartikler. (2012-02-23) I Store norske leksikon. Henta frå http://snl.no/særpartikler

Grunnleggande fysiske omgrep
Partikkelfysikk
Kvarkar
Røntgenrøyr

Eit røntgenrøyr vert nytta for å lage røntgenstråling. Ein glødekatode sender ut elektron som blir akselerert mot ein anode ved hjelp av ei høg spenning. Elektrona har kinetisk energi omtrent lik null når dei forlèt katoden. Den kinetiske energien Ek ved anoden blir derfor e*U, der e er elektronladinga og U er spenninga. Når elektrona treffer anoden, sender anoden ut røntgenstråling, eller bremseenergien han får når elektrona treffer. Strålinga er fordelt over mange frekvensar. Mesteparten av strålinga har større frekvens enn ultrafiolett stråling. For eit røntgenrøyr med ei gjeven spenning U har strålinga ein maksimal frekvens, f. Den mest energirike røntgenstrålinga oppstår når all kinetisk energi i eitt elektron blir omforma til eitt foton.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Røntgenrør» frå ,  den 23. februar 2012.  
 

Røntgeninstrument
Radiologi
Quencher

Quencher er ei sambinding som har evna til å overta molekylær eller atomær svingings-, strålings- eller ladingsenergi, og slik hindre at slik energi fører til vidare professor. Quencherar kan til dømes opptre som forstyrrande forureiningar ved scintillasjonsteljing, eller dei kan med hensikt tilsettast gassen i Geiger–Müller-teljarar for å gje reinare teljing. Visse antioksidant mot fotokjemisk oksidasjon og aldring hos plast og gummi inneheld quencherar som overtar den absorberte lysenergien frå atomgrupper som har absorbert han, før han rekkjer å starte skadelege, kjemiske reaksjonar i materialet.

Kjelder
quencher. (2012-02-23) I Store norske leksikon. Henta frå http://snl.no/quencher

Spektroskopi
Quartern

Quartern er ei britisk måleining for volum. Éin quartern er lik 1/2 gallon eller 2,27 liter for tørre varer og 1/4 pint eller 0,142 liter for flytande varer.

Kjelder

Måleiningar for volum
Engelske ord og uttrykk
Bosnisk

Bosnisk er eit sørslavisk språk tala i Bosnia-Hercegovina, der det er offisielt språk, og av utvandra bosnjakar. Det blei offisielt skild ut frå serbokroatisk på midten av 1990-talet. Språka som i dag er kjend som serbisk, kroatisk og montenegrinsk er gjensidig forståelege med bosnisk, men det finst forskjellar. Mellom anna kan nemnast færre ulike språklydar og fleire lånord frå tyrkisk, persisk og arabisk. 

Bosnisk har tjuefem konsonantar og fem vokalar som kan vera lange eller korte. Det er eit tonespråk som kan ha stigande eller fallande tone på den trykksterke stavinga i eit ord. Det er eit SVO-språk, det vil seie at den vanlege setningsstrukturen har rekkjefølgja subjekt, verbal og objekt.

Substantiv har tre kjønn (hannkjønn, hokjønn og inkjekjønn) og blir bøygde i eintal og fleirtal. Språket har sju kasus: Nominativ, akkusativ, genitiv, lokativ, dativ, vokativ og instrumentalis. Adjektiv blir bøygde i høve til kjønn, tal og kasuset til substantivet dei tilhøyrer medan hovudverb og partisipp blir bøygde i høve til subjektet i setnngen i høve til kjønn, tal og person. Bøyingane i lokativ og dativ er i dag tilnærma like og få substantiv har dativform. 

Av dei tre sørslaviske dialektgruppene tilhøyrer bosnisk sjtokavisk, og inann denne er ijekaviske dialektar utbreidde i Bosnia-Hercegovina. Denne siste typen dialektar dannar utgangspunkt for skriftspråket, som i kroatisk (men ikkje serbisk).

Sidan 1700-talet har ein skrive bosnisk med latinske bokstavar. Før dette brukte ein ei bosnisk form for kyrillisk, bosančica, som først er kjend frå 1000-talet. Dei aller eldste innskriftene, frå 900- og 1000-talet, brukte det eldgamle slaviske glagolittiske alfabetet. Elles har bosnjakisk adel brukt skriftsystemet begovica og arabisk skrift tilpassa slavisk, arebica, under ottomansk påverknad.

Bosnisk skriftspråk blei først normert då området kom under austerriksk-ungarsk i 1878, og den første bosniske grammatikken kom ut i 1890. Omgrepet «serbokroatisk» blei brukt av austerrikarane frå 1907. Under kongedømet Jugoslavia i mellomkrigstida blei den serbokroatiske skriftnorma innført i Bosnia-Hercegovina, noko som fortsette i Jugoslavia under Tito. Etter at Jugoslavia braut saman byrja ein dyrka dei ulike språka att. Den første bosniske ordboka kom ut i 1996 og ein ny bosnisk grammatikk kom ut i 2000.

Kjelder 

 Bosnian  - UCLA Language Materials Project, University of California Los Angeles (UCLA).

Bakgrunnsstoff 
 Bosniske ord og frasar ved surfacelanguages.com

Slaviske språk
Språk i Bosnia-Hercegovina
Einskildspråk