alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Jens Esmark

Jens Esmark () var ein danskfødd professor i mineralogi ved Universitetet i Oslo. Han er kjend for å ha utvikla teoriar kring isbrear og istider. 

Esmark dreiv først medisinske studiar i København, men reiste seinare til Kongsberg for å studere bergvitskap. Seinare gjorde han reiser til mellom anna Sachsen, Böhmen, Ungarn og fleire andre stader. I 1797 vart han overbergamtsassessor på Kongsberg og 1802 lektor ved det bergseminaret der. I 1814 vart han utnemnd til professor i mineralogi ved universitetet i Christiania. I Sør-Noreg reiste Esmark rundt å studerte geologien i landet, og han skreiv fleire avhandlingar og ei reiseskildring, Reise fra Christiania til Trondhjem (1829). Han skreiv òg avhandlingar om økonomiske og teknologiske emne. 

Han var gift med Wibecke Thrane Brünnich (1778–1811). Blant barna deira var prest og mineralog Morten Thrane Esmark (1801–82) som i 1828 oppdaga thoritt, og zoologiprofessor Laurits Martin Esmark (1806–84). Bror til Jens var Lauritz Esmark (1765–1842), jurist og landmålar som studerte sandflukt på Jylland.

Den engelske presten Richard Carter Smith ville på si reise i Noreg i 1838 vitje «den kjente mineralog», men fekk i stedet helse på sonen til den gamle professoren, Morten - «en intelligent ung mann som er entomolog og orintolog.»

Fjellklatring 
Esmark dreiv mykje med fjellklatring. I 1798 vart Esmark den fyrste til å bestiga Snøhetta. Same året leidde han den fyrste ekspedisjonen til Bitihorn, eit lite fjell sør i Jotunheimen. I 1810 vart han òg den fyrste på Gaustatoppen i Telemark.

Geologi 
I 1798 utvikla Esmark ein teori om at isbreane ein gong hadde vore større og tjukkare og hadde dekt mykje av Noreg samt havbotnen rundt, men han la tida til ein av dei eldste geologiske periodane ein då kjende til. Esmark var også ein viktig figur i historia og kulturarva til mineralogien og fleire nytta bergartsnamn, som sparagmitt og noritt, skriv seg frå Esmark.

Kjelder 

 Fødsels- og dødsdato frå NBL-artikkel om Esmark, skriven av Bjørn Ivar Berg.

Bakgrunnsstoff 
 Forsand 
 Foto av Datolitt
 Thorium: History 
 Fødsels- og dødsdato frå NBL-artikkel om Esmark, skriven av Bjørn Ivar Berg.

Norske fjellklatrarar
Norske mineralogar
Professorar ved Universitetet i Oslo
Norske glasiologar
Medlemmar av Det Kongelige Norske Videnskabers Selskab
Folk frå Aarhus
Hiiumaa

Sjå òg fylket Hiiu maakond.

Hiiumaa eller Dagö (estisk: Hiiumaa; svensk og eldre tysk: Dagö; eldre dansk: Dagø; finsk: Hiidenmaa) er den nest største øya i Estland med eit areal på 989 km². Ho ligg i Austersjøen, nord for øya Saaremaa. Den største tettstaden på øya er Kärdla.

Hiiumaa er den største øya i Hiiu fylke, som vert kalla Hiiumaa eller Hiiu maakond på estisk.

Historie
Arkeologiske spor av dei første busetnadene på Hiiumaa går tilbake til 300-talet fvt.. Dei første skrivne kjeldene omtalar øya som Dageida i 1228, då øya i lag med resten av Estland vart erobra av tyske krossfararar. I 1254 vart Hiiumaa delt mellom bispedømet Ösel-Wiek og Sverdbroderordenen frå Den tyske riddarordenen (som òg delvis handla på vegner av Hansaen). Øya var ein del av Sverige frå 1563 til 1710. Mesteparten av den svensktalande busetnaden emigrerte, eller vart estiske, under den russiske perioden som varte frå 1710 til den første verdskrigen, då ho var okkupert av tyske styrkar. Etter krigen vart ho ein del av av eit sjølvstendig Estland, men vart annektert av Sovjetunionen i 1940, av tyskarane i 1941, og av Sovjetunionen igjen i 1944. Ho var ein del av Sovjetunionen fram til landet kollapsa i 1991. Sidan då har øya høyrt til Estland.

Bakgrunnsstoff

 Offisiell nettstad 
 Side om Hiiumaa 
 Bilete av kystbatteri frå den første og andre verdskrigen

Kjelde
Denne artikkelen bygger på «Hiiumaa» frå ,  den 29. mars 2007.  
 

Øyar i Estland
Hiiu maakond
Thoriumkraftverk

Thoriumkraftverk er ein type kjernekraftverk der torium vert nytta som brensle i staden for uran. Bruk av torium i kjernekraftverk har vore prøvd ut sidan 50-talet, men har aldri vorte utvikla til kommersiell bruk. Nokre forskarar meiner at atomreaktorar som vert drivne av torium er vesentleg tryggare enn konvensjonelle kjernekraftverk som nyttar uran eller plutonium.

Ein kan nytte torium i tradisjonelle reaktorar, men det er ikkje attraktivt økonomisk. Av dei tradisjonelle reaktorarane som er best eigna til toriumbrensle er dei som er tungtvassmodererte. 
Elles er saltsmeltereaktoren sett på som ein god kandidat til å gå på torium.

Det har òg vore foreslått å bygge såkalla underkritiske reaktorar som blir kritiske ved å tilføre eksterne nøytronar som kjem frå ei såkalla spallasjonskjelde. For å få dette til nyttar ein ein aksellerator til å produsere protonar som bombarderer eit eigna metall. I denne prosessen blir det så frigjort nøytronar som gjer reaktoren kritisk. Bruk av partikkelakselerator skal eliminere risikoen for kritikalitetsulykker, men ikkje for nedsmeltingsulykker.
I lettvassmodererte og -kjølte reaktorar er det fysisk umogleg med kritikalitetsulykker.

Ein toriumreaktor skal òg produsera langt mindre langliva radioaktivt avfall samanlikna med ein tradisjonell reaktor.

Noreg har store førekomster av torium. Fleire har difor kome med framlegg om bygging av eit slikt kraftverk i Noreg. Men det norske toriumet er vanskeleg utvinnbart i høve til det ein finn i andre land og vil neppe danne grunnlaget for energiverk i dette hundreåret.

Det norske selskapet Bergen Energi søkte våren 2006 den norske regjeringa om konsesjon for bygging av eit toriumkraftverk i Noreg. Søknaden fekk avslag etter kort tid. 

I 2007 vart det nedsett eit utval av regjeringa som greidde ut bruken av torium til energiproduksjon.

Bakgrunnsstoff 
 «Norsk grunnstoff kan løse kraftkrisen» på www.apollon.uio.no
 «Utvalg skal se nærmere på bruk av thorium til energiproduksjon» på www.regjeringa.no
 «Thoriumkraft bedre enn CO2-rensing» på www.tu.no

Kjernekraft
Thorium
Kihnu

Kihnu er ei øy i Austersjøen, og den sjuande største øya i Estland med eit areal på 16,4 km². Øya er òg den største øya i Rigabukta.

Øya er ein del av Pärnu fylke i Estland. I lag med naboøyane dannar ho Kihnu kommune, den minste kommunen i fylket. Kihnu er ei flat øy og er berre 8,5 moh på det høgaste. 

Kihnu har 639 innbyggjarar (2004) i fire landsbyar: Lemsi, Linaküla, Rootsiküla og Sääre. Ein kan nå Kihnu med ferje frå Pärnu eller med fly. Om vinteren er det jamvel råd å gå til øya på isen.

Kultur 
Vottane frå Kihnu og dei stripete skjørta er kjende i fleire land, hovudsakleg blant handverkarar og forskarar. 

UNESCO utropte kulturområda og tradisjonane på Kihnu til eit Meisterverk av mennesket si muntlege og immaterielle arv den 7. november 2003.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Kihnu» frå ,  den 29. mars 2007.

Bakgrunnsstoff 
 Kihnu.ee
 Kihnu på unesco.ee 

Øyar i Estland
Pärnu maakond
Muhu

Muhu (på tysk Moon eller Mohn; på estisk òg kalla Muhumaa), er ei øy i Austersjøen ved kysten av Estland. Med eit areal på 198 km² er ho den tredje største øya i Estland, etter Saaremaa og Hiiumaa.

I lag med dei mindre naboøyane Kesselaid, Viirelaid, Võilaid og Suurlaid dannar ho Muhu kommune i Saare fylke. Kommunen har eit folketal på 1 822 (2004) og dekkjer eit område på 206,12 km². Folketettleiken er 8,8 km². Dei største tettstadene på Muhu er Kuivastu, Liiva og Koguva.

Øya ligg like utanfor det estiske fastlandet med sundet Suur Väin i mellom, og mellom Saaremaa og Muhu ligg Väike Väin-sundet. Muhu er knytt til Saarema med vegfylling. Det er eit ferjesamband mellom Kuivastu på Muhu og Virtsu på fastlandet.

Muhu er kjend for å ha den einaste vindmølla som framleis er i drift i heile Estland, og for Slaget i Suur Väin-sundet i september-oktober 1917 mellom Russland og Tyskland.

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell side
 Turisme på Muhu

Kjelde 

Øyar i Estland
Saare maakond
Naissaar

Naissaar (svensk: Nargö) er ei øy i Estland. Øya ligg i Finskebukta, ca 10 km nord for Tallinn. Øya har eit areal på 18,6 km². Det høgaste punktet er Kunilamägi på 27 moh.

Namnet på øya tyder «Kvinneøya». Naissaar vart først busett på 1400-talet eller tidlegare. Midt på 1700-talet hadde øya vorte nykolonisert av svenske utvandrarar, og i 1858 budde 188 menneske på øya.

Dei største festningsanlegga på Naissaar stammar frå det russiske herredømet over øya før den første verdskrigen. Då vart det òg bygd ei smalspora jernbaneline mellom nord- og sørspissen av øya. Under den første verdskrigen tok russiske matrosar som gjorde mytteri, kontrollen over Naissaar, og oppretta ein kortvarig sovjetrepublikk på øya i desember 1917. Den lilte staten eksisterte til 26. februar 1918, då matrosane flydde frå øya. 

Fram til den første verdskrigen var folkesetnaden på Naissaar hovudsakleg svenskspråkleg, men sidan øya ligg nær den estiske hovudstaden minka den svenskspråklege delen i takt med innflytting av estarar. Likevel utgjorde svenskane ein tredel av folkesetnaden på Naissaar i mellomkrigstida, då Estland var sjølvstendig. I 1934 budde 450 menneske på øya. Våren 1940 vart innbyggjarane på øya evakuerte då Sovjetunionen okkuperte øya og resten av Estland.

Etter den andre verdskrigen bygde Sovjetunionen opp den største minefabrikken i Austersjøområdet på Naissaar, og fram til Estland igjen vart uavhengig i 1991 var øya (i likskap med dei fleste andre øyane i Estland) strengt kontrollerte område.

I 1995 vart Naissaar gjort om til naturreservat. Øya er i dag ikkje busett, men tilgjengeleg for turistar. Den lange militære aktiviteten på øya har likevel ført til at store område av øya er ureina av oljeutslepp og tungmetall. Nokre av dei gamle, svenske trehusa på øya har vorte restaurert, og ein del av den gamle jernbanelina har òg vorte sett i stand.

Det første fyret på Naissaar vart bygd i 1788. Dagens fyr på øya er frå 1960 og har ei høgd på 47 meter.

10. august 2005 styrta eit finsk helikopter aust for Naissaar. Helikopteret var på veg frå Tallinn til Helsingfors. Alle dei 14 om bord omkom i ulukka.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Naissaar naturreservat (engelsk og estisk)
 Fyret på Naissaar  (engelsk)

Øyar i Estland
Harju maakond
Osmussaar

Osmussaar (svensk: Odensholm) er ei øy i Estland. Øya ligg 7,5 km utanfor fastlandet, og høyrer til Noarootsi kommune og Lääne fylke. Osmussaar har eit areal på 4,69 km².

Osmussaar er kalla opp etter den norrøne guden Odin, som etter segna skal liggje gravlagd på øya. Før den andre verdskrigen budde 130 menneske på øya, dei fleste av dei etniske svenskar. Då Sovjetunionen overtok øya og bygde marinebase der i 1940, vart alle innbyggjarane tvangsflytta til Vormsi. Øya var det siste området i Estland som vart overgjeve til tyskarane då dei okkuperte landet under den andre verdskrigen. Under den tyske okkupasjonen flytta svenskene tilbake, men dei måtte igjen dra frå øya då den tyske okkupasjonen tok slutt.

I dag er Osmussaar naturvernområde.

Bakgrunnsstoff 
 Reisebrev frå Osmussaar (engelsk)
 Fyret på Osmussaar (engelsk)
 Odensholm en pärla i Östersjön (svensk)

Øyar i Estland
Lääne maakond
Piirissaar

Piirissaar er ei øy i innsjøen Peipus i Estland og Tartu maakond. 

Piirissar er den største øya i Peipus med ein storleik på 7,8 km². Ho ligg om lag 15 km frå munningen til elva Emajõgi, og berre 1-2 meter over havnivå. 

Øya vart ført permanent busett under Den store nordiske krigen av ei gruppe ortodokse gamaltruande, som rømde frå dei religiøse reformene til patriark Nikon i Moskva og innskriving i militæret. Dei fleste av innbyggjarane på øya høyrer framleis til denne truvedkjenninga. Tyske Luftwaffe skapte store øydeleggingar på øya i februar 1944. 

Tre landsbyar ligg på øya, Piiri, Saare og Tooni, og dannar kommunen Piirissaare. Folketalet har falle frå om lag 700 i 1920 til 86 i 2006. Dei som er igjen lever stort sett av fiske og dyrking av lauk. 

Piirissaar har vore eit naturreservat og ein del av Natura 2000-planen sidan 1991.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Piirissaar» frå ,  den 29. mars 2007.  
 

Øyar i Estland
Tartu maakond
Tor B. Jørgensen

Tor Berger Jørgensen () er ein norsk prest som var biskop i Sør-Hålogaland bispedømme frå januar 2007 til utgangen av 2015. 

Tor Jørgensen studerte teologi ved Misjonshøgskolen i Stavanger og Menighetsfakultetet i Oslo og vart cand.theol. i 1972. Han vart ordinert 21. januar 1973 i Gamle Aker kyrkje. Han gifta seg med Anne Marie Berger frå Frogner i Sørum 4. august 1973.

Han har tidlegare arbeidd som vernepliktig feltprest, før han i 1974 reiste til Japan for misjonsteneste for Det norske Misjonsselskap og Kinki Evangelisk-Lutherske kyrkje. Der gjorde han teneste frå 1974 til 1980 og frå 1983 til 1989, dei siste åra som professor i kyrkjehistorie ved Kobe Lutherske Teologiske Seminar. I perioden 1980-1983 var han stipendiat i kyrkjehistorie.

Frå 1989 arbeidde han ved hovudkvarteret til Det norske Misjonsselskap, frå 1991 til 1999 som generalsekretær. 30. januar 2000 vart han innsett som domprost i Bodø. 28. januar 2007 vart han ordinert som biskop Sør-Hålogaland.

I 2000 endra Jørgensen syn om homofile si stilling i kyrkja og har sidan vore mellom dei mest liberale i dette synet. Jørgensen var òg kandidat som biskop i Oslo bispedømme i 2005, då Ole Christian Kvarme vart vald. Ei knapp veke før han skulle vigslast til biskop 28. januar 2007 sa han til Aftenposten at han gjekk inn for at det skulle innførast eit eige ritual i kyrkja for homofile par som inngjekk partnerskap.

Den 8. januar 2009 prestevigde biskop Jørgensen ein person som var sambuar. Ordinasjonen var historisk ettersom ein aldri tidlegare hadde ordinert nokon som levde ope som sambuar til prest i Den norske kyrkja før. Dette var også i strid med reglane til kyrkja, slåttfast i 1995. Både preses i bispekollegiet, biskop Olav Skjevesland, og leiaren i Kyrkjerådet Nils-Tore Andersen tok avstand frå at biskop Jørgensen sette til side retningslinene.  

5. oktober 2019 vart Tor B. Jørgensen innsett som biskop for Den lutherske kyrkja i Storbritannia; dette er eit ulønna verv.

Utgjevingar 
 Glede i grått (1984), frå Japan
 Om Japan i Det Norske Misjonsselskaps jubileumshistorie (1992).

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Kyrkja si internettside

Biskopar i den norske kyrkja
Sør-Hålogaland bispedømme
Folk frå Oslo
Saaremaa

Sjå òg fylket Saare maakond.

Saaremaa eller Ösel (estisk: Saaremaa; svensk og eldre tysk: Ösel; eldre dansk: Øsel) er den største øya i Estland. Øya ligg i Austersjøen, sør for øya Hiiumaa. Saaremaa har eit areal på 2 673 km². Administrasjonssentrum på øya er byen Kuressaare med 15 000 innbyggjarar. Heile øya har om lag 39 000 innbyggjarar.

Saaremaa er hovudøya i Saare maakond. Fylket omfattar òg Muhu, Vilsandi, Abruka, Ruhnu og fleire andre, mindre øyar. Namnet Saarema tyder «Øyland».

Historie 
Arkeologiske funn viser at Saaremaa har vore busett i minst 5000 år. I dei gamle skandinaviske sogene vart øya kalla Eysysla, som betyr det same som øyas estiske namn.

I 1645 overtok Sverige øya frå Danmark etter freden i Brömsebro. I 1721 vart Saaremaa saman med resten av det svenske Estland avstått til det russiske imperiet ved Freden i Nystad.

Tyskland okkuperte Saaremaa og dei andre estiske øyane i oktober 1917 og fram til slutten av den første verdskrigen. Etter Oktoberrevolusjonen og då det russiske imperiet fall vart Estland sjølvstendig, men ved Molotov–Ribbentrop-pakta i juni 1940 vart Estland okkupert av Sovjetunionen. I 1941 okkuperte Tyskland igjen dei estiske øyane, og var der til Den raude arméen kasta dei ut i november 1944.

Deportasjon av tyskarar og russarar og utflytting av etniske svensker under den andre verdskrigen gjorde at folketalet på Saaremaa sokk med over 30 %, frå 56 000 i 1939 til 38 000 i 1945. Folketalet har halde seg relativt stabilt sidan.

20. august 1991 vart Estland igjen sjølvstendig, då Sovjetunionen braut saman.

Natur 

Saaremaa har eit relativt mildt klima og variert jordsmonn, og øya har difor eit rikt planteliv. Om lag 40 % av øya er dekt av skog.

Av dyrelivet på Saaremaa er sel-bestanden viktig. Mange trekkfuglar rastar på øya om våren og hausten. Men Saaremaa og dei andre øyane har eit noko fattigare dyreliv enn fastlandet i Estland.

Ein spesiell attraksjon på øya er Kaali-kratera, ei gruppe på ni meteor-krater som vart til for om lag 4000 år sidan. Det største av kratera er 110 meter i diameter og er fylt med vatn. Vatnet er kjent som Kaalisjøen (Kaali järv).

Saaremaa er ei ganske flat øy, og det høgaste punktet er berre 54 moh.

Kommunikasjon 

Frå Virtsu på fastlandet går det ferje til Kuivastu på øya Muhu, som er knytt saman med Saarema med ei vegfylling. Det går òg ferje mellom Triigi på Saarema og Sõru på øya Hiiumaa.

Det går rutebussar til Saaremaa frå Tallinn, Pärnu og Tartu på fastlandet.

Kuressaare har ein flyplass med flysamband til Tallinn, Ruhnu og Stockholm.

Planar om eit fast vegsamband til Saarema med anten tunnel eller bru er under utarbeiding. Prosjektet vil koste minst 175 millionar euro og tidlegast vere ferdig i 2014.

Bakgrunnsstoff 
 Saaremaa.ee  (engelsk og estisk)

Øyar i Estland
Saare maakond
Vilsandi

Vilsandi er ei øy i Estland. Øya ligg vest for Saaremaa i Austersjøen. Vilsandi har eit areal på om lag 9 km². Ho er den vestlegaste busette øya i Estland, med eit innbyggjartal på rundt 30. Øya er ein del av kommunen Kihelkonna vald i Saare maakond.

Vilsandi oppstod for berre om lag 350 år sidan, då fleire mindre øyar voks saman på grunn av landhevinga etter siste istid. Visst havet held fram å søkke, vil Vilsandi til slutt òg vekse saman med Saaremaa. Vilsandi vart busett først på 1700-talet, då bønder frå Saaremaa flytta ut på øya. På det meste budde nesten 200 menneske på Vilsandi.

Nordvest på øya finst eit fyr frå 1809. I 1910 vart eit av dei første fuglevernområda i Austersjøen oppretta på og rundt Vilsandi. Verneområdet vart i 1993 gjort om til nasjonalpark. Økosystemet i området er svært sårbart på grunn av at mange trekkfuglar hekkar og raster der. Jakt på fugl er forbode i nasjonalparken. Nasjonalparken er eit populært område for turistar, ikkje berre for estlendarar, men òg for finnar, som vitjar Estland i stadig større mengder.

Vilsandi kan ein nå med båt frå Papisaare på Saaremaa. Det er òg mogleg å køyre med jeep eller vade til øya ved lågvatn.

Bakgrunnsstoff 
 Informasjon om Vilsandi og nasjonalparken på Saaremaa si offisielle side  (engelsk)
 Kart over Vilsandi
 Fyret på Vilsandi  (engelsk)

Øyar i Estland
Saare maakond
Vormsi

Vormsi (svensk Ormsö) er den fjerde største øya i Estland. Øya ligg i Austersjøen, mellom Hiiumaa og halvøya Noarootsi på fastlandet. Vormsi har eit areal på 92 km² og om lag 350 innbyggjarar. Øya utgjer ein kommune i fylket Lääne maakond.

Før den andre verdskrigen var Vormsi eit av dei viktigaste svenskspråklege områda i Estland. Øya har vore busett minst sidan 1200-talet, for det meste av svenskar. Før den siste verdskrigen var folketalet på øya oppe i 3000. Men under den andre verdskrigen vart nesten alle dei etniske svenskane på øya, saman med andre etniske svenskar i Estland, evakuerte til Sverige.

Den svenske språkarven kan ein framleis sjå i mange stadnamn på Vormsi, som Hullo, Sviby, Söderby, Norrby, Diby, Rälby, Borrby, Kärrslätt, Saxby og Busby. Det svenske namnet på øya, Ormsö, skal kome av vikinghovdingen Orm.

Vormsi har ferjesamband til Rohuküla på fastlandet.

Bakgrunnsstoff 
 Vormsi (estisk)
 Den Andra Stranden - om svensk historie i Baltikum 

Øyar i Estland
Lääne maakond
Peipus

Peipus (estisk Peipsi järv, russisk Чудское озеро, Tsjudskoje ozero) er ein stor innsjø på grensa mellom Estland og Russland.

Peipus er den fjerde største innsjøen i Europa, med eit areal på 3 555 km². Berre Ladoga, Onega og Vänern er større i Europa.

Sjøen har tre delar: Ein større del, kjend under namnet Peipus, ein mindre del, Pihkva/Pskov, og eit sund mellom desse, Lämmi/Tjoploje.

Peipus er ein grunn innsjø, med største djupn på 15 meter og ei middeldjupn på 7 meter. 
Sjøbotnen er for det meste gråfarga mudder, men er sandete i sør.

Fiskelivet i sjøen er rikt, men sjøen er ureina etter utslepp i Sovjet-tida.

Elva Emajõgi munnar ut i Peipus frå Võrtsjärv i vest. I nord renn Narvaelva ut av Peipus og til havet i Finskebukta.

Sjøen er frosen rundt seks månader i året.
I 1242 var den islagde innsjøen åstad for Slaget ved Peipus (kjend i Russland som «slaget på isen») mellom Den tyske riddarordenen og folk frå Novgorod under Aleksandr Nevskij.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 livinglakes.com om Peipus og Võrtsjärv 
 Peipsi Infokeskus Estisk nettside med turistinformasjon

Innsjøar i Estland
Innsjøar i Russland
Saadjärv

Saadjärv er ein innsjø sentralt og aust i Estland med eit areal på 7,08 km². Innsjøen ligg om lag 53 meter over havnivå. 

Innsjøar i Estland
Ülemistesjøen

Ülemistesjøen (estisk Ülemiste järv) er den største innsjøen nær Tallinn, hovudstaden i Estland. Ülemistesjøen er vatnet som det meste av byen får drikkevatnet sitt frå. Innsjøen får mest vatn frå elvene Kurna og Pirita (via Vaskjala-Ülemiste -kanalen).

Tallinn flyplass ligg ved austsida av innsjøen, og luftfartøy tar ofte av og landar over vatnet. Flyplassen har nødvendig utstyr for raskt å kunne taue ut fly som styrar i innsjøen.

Mytologi 
I innsjøen ligg det ein stein kalla Lindakivi. I estisk mytologi seier ein at steinen var ein av steinane Linda bar til Kalev si grav ved Toompea, men som fall ut av forkledet hennar. Ho sat seg på steinen og gret, og slik vart dermed innsjøen danna. 

Ei anna segn er at «Gamle Ülemiste» bur i innsjøen. Dersom nokon møter han, skal han visstnok spørre: «Er Tallinn klar no?». Og om personen då svarer «ja», så vil han flaume over byen. Så det rette svaret vil altså vere «Nei, det er mykje som enno må gjerast».

Kjelde 

Ulemiste
Ulemiste
Viljandisjøen

Viljandisjøen er ein innsjø i Viljandi fylke i Estland. Han ligg ved sida av byen Viljandi. Innsjøen har eit areal på 1,58 km².

Innsjøar i Estland
Võrtsjärv

Võrtsjärv (tysk Wirzsee) er ein innsjø sør i Estland med eit areal på 270 km². Den grunne sjøen ligg 33,7 moh. Elva Emajõgi renn frå Võrtsjärv til Peipus.

Bakgrunnsstoff 
 Informasjon i Võrtsjärv 

Vortsjarv
Emajõgi

Emajõgi (tysk Embach; latvisk Mētra) er ei elv i Estland, som renn mellom innsjøane Võrtsjärv og Peipus igjennom Tartu fylke og byen Tartu. Ho har ei lengd på 101 km. Namnet Emajõgi tyder «Moder elv» på estisk.

Emajõgi vert stundom kalla Suur Emajõgi (Store Emajõgi), for å skilje den frå Väike Emajõgi (Litle Emajõgi), ei anna elv som renn i den sørlege enden av Võrtsjärv.

Bakgrunnsstoff 
 Generell informasjon om Emajõgi 

Elvar i Estland
Kasari

Kasari (estisk Kasari jõgi) er ei elv vest i Estland. Ho har ei lengd på 112 km, og munnar ut i Matsalubukta, som er ein del av Väinameri i Austersjøen.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Kasari (river)» frå ,  den 29. mars 2007.  
 

Elvar i Estland
Suur Munamägi

Suur Munamägi («Store eggfjell») er den høgaste toppen i Estland og Baltikum med ei høgd på 318 moh. Han ligg ved landsbyen Haanja i Võru fylke i det søraustlege hjørnet av Estland, nær grensa til Latvia og Russland. På toppen er det bygd eit 29 meter høgt observasjonstårn, som ein må betale for å kome til topps i. Tårnet vart bygd i 1939, og påbygd i 1969. 

Det blå/svart/kvite estiske flagget vart heist på Suur Munamägi 1. juli 1987, over 4 år før Estland vart sjølvstendig.

Estisk geografi
Võru maakond
Høgaste punkt
Tassos Papadopoulos

Tassos Nikolaou Papadopoulos () er ein kypriotisk politikar frå Levkosía. Papadopoulos var president på Kypros frå 28. februar 2003 til 28. februar 2008.

Papadopoulos leia sentrumspartiet Dimokratiko Komma (Det demokratiske partiet). Han vart vald til president 16. februar 2003 med 51,5 % av røystene i første valomgang, framfor den sitjande presidenten Glavkos Kliridis. Papadopoulos oppmoda i 2004 folket til å røysta «nei» i folkerøystinga om SN sin fredsplan for Kypros, og det vart òg eit nei-fleirtal. Ved presidentvalet 17. februar 2008 kom han på tredje plass i første runde med 31,8 % av røystene, og måtte dermed gå av som president.

Kypriotiske presidentar