alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
David Brocken

David Brocken () er ein belgisk fotballtrenar og tidlegare fotballspelar. Han arbeida ei tid som defensiv trenar i Vålerenga Fotball. 

I spelarkarrieren var han ein offensiv forsvarsspelar, kjend for sine presise innlegg og frispark. Brocken spela for RSC Anderlecht, Lierse SK og KFC Lommel SK, før han kom til norske Vålerenga og var ei viktig brikke der under klubben sin store snuoperasjon i 2004. Han la opp som spelar hausten 2005. 

Trenarkarrieren starta han som ungdomstrenar i Lierse SK, før han blei assistenttrenar for A-laget når Kjetil Rekdal tok over ansvaret for Lierse SK. I 2008 var han defensiv trenar i Vålerenga Fotball.

Belgiske fotballspelarar
Belgiske fotballtrenarar
Lierse-spelarar
Anderlecht-spelarar
Standard Liège-spelarar
Lommel-spelarar
Vålerenga-spelarar
Steffen Iversen

Steffen Iversen () er ein norsk fotballspelar. Han kom til Vålerenga frå Wolverhampton sumaren 2004 og blei ein viktig del av snuoperasjonen til Vålerenga, saman med Arason og Brocken. Han skreiv kontrakt med Rosenborg 13. februar 2006, etter ei tid som klubblaus. 31. desember 2010 skreiv han kontrakt med det engelske laget Crystal Palace.

Steffen Iversen er ein målfarleg spiss, og reknast som ein særs god hodespelar. Han har lang erfaring på toppnivå gjennom spel i Premier League hos Tottenham. Han har spelt 55 A-landskamper for Noreg, og laga 12 mål (per september 2005). 

Han er son av Odd Iversen.

Tidlegare klubbar:
 Astor
 Nardo 
 Rosenborg
 Tottenham
 Wolverhampton
 Vålerenga 2004 - 2005
 Rosenborg 2006 -2010

Spelarar i Fotball-EM 2000
Norske fotballspelarar
Rosenborg-spelarar
Folk frå Trondheim
Tottenham-spelarar
Wolverhampton-spelarar
Vålerenga-spelarar
Crystal Palace-spelarar
Norske landslagsspelarar i fotball
Lapplands län

Lapplands län (finsk Lapin lääni) var eit len i den nordlegaste delen av Finland. Det vart oppheva ved inngangen til 2010, saman med dei andre finske lena. Det dekte landskapet Lappland, Lappi eller Lapin maakunta.

Lenet grensa til Uleåborgs län i sør og til Russland, Noreg og Sverige i aust, nord og vest. Det var det største lenet i Finland med ei flatevidd på  km². Det var også det minst folkesette med  innbyggjarar (2002).

Lapplands län inneheldt 22 kommunar, av desse har 4 bystatus (utheva).

Landskap i Finland
Len i Finland (1997-2009)
Asker Fotball

Asker Fotball er eit fotballag under Asker Skiklubb, økonomisk og juridisk sjølvstendig av moderklubben. Alliansestiftinga skjedde 6. desember 2000. 
Klubben spelar i  avdeling 2 (2020). Noverande hovudtrenar er .

Historie 
Asker spelte i dåverande hovudserien– som den gongen var delt i to avdelingar à 8 lag – frå 1951 til 1959, som Asker SK. Asker tok sølvmedalje i gruppe B i sesongen 52–53 og sølvmedalje i gruppe B i sesongen 55–56. I tillegg var Asker tapande cupfinalist i 1951 og var òg i seminfinalen i 1955.

På 2000-talet har laget stort sett spelt 2. divisjon. 2010-sesongen enda med opprykk til Adeccoligaen, noko som vart klart den 16. oktober 2010 då Asker slo Notodden 3–1. Dei rykte derimot ned igjen til 2. divisjon etter å ha endt på 13. plass i 2011-sesongen.

Divisjonsutvikling

Tidlegare Asker-spelarar 
Simen Agdestein
Arne Bakker
Willy Fossli
Anders Jacobsen
Kjell Kristiansen
Vajebah Sakor
Jan Tømmernes, A-laget
Frithjof Wilborn

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Asker Fotball» frå ,  den 2. juni 2013. 
 oppgav desse kjeldene:
 rsssf.no

Bakgrunnsstoff

 Hjemmeside under Asker Skiklubb 

Fotball Herrer
Fotballag i Viken
Fotballag skipa i 1889
Idrettslag i Asker
1889 i Noreg
Pierre Curie

Pierre Curie () var ein fransk vitskapsmann, gift med Marie Curie som han delte eine halvdelen av Nobelprisen i fysikk med i 1903, for å ha oppdaga grunnstoffa radium og polonium. Han gjorde banebrytande arbeid innan krystallografi, magnetisme, piezoelektrisitet og radioaktivitet.

Livssoge 
Curie var fødd i Paris. Han fekk undervising heime av far sin, og utvikla tidleg ei interesse for matematikk og geometri. 18 år gammal blei han laboratorieassistent ved Sorbonne. Der studerte han mellom anna oppbygginga av krystallar. Saman med broren Jacques oppdaga han piezoelektrisiteten.

I 1894 møtte han Marie Sklodowska. Dei gifta seg eitt år seinare og byrja eit fruktbart forskingssamarbeid som mellom anna førte til oppdaginga av to nye radioaktive grunnstoff,
polonium og radium. Ved hjelp av magnetiske felt på strålinga frå radium påviste Pierre partiklar som var elektrisk positive, nøytrale og negative. Ernest Rutherford gav dei seinare nemningane alfa-, beta- og gammastrålar. 

Pierre Curie blei lektor ved Sorbonne i 1900 og professor i 1904. I 1906 blei han påkøyrd i rue Dauphine i Paris og døydde momentant.

Ettermæle 
I 1910 vedtok radiologar å kalla opp radioaktivitetseininga curie etter Pierre Curie. I 1944 blei det nylaga grunnstoffet curium kalla opp etter ekteparet Curie. I 1995 blei oska av Pierre og Marie lagt til kvile i Panthéon i Paris, der dei mest heidra franskmennene ligg.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Pierre Curie» frå , og «Pierre Curie» frå  den 6. november 2005. 
 Delar av denne artikkelen bygger på «Curium» frå , den 10. oktober 2008.

Bakgrunnsstoff 

Nobelprisen i fysikk
Grunnstoffoppdagarar
Folk frå Paris
Franske nobelprisvinnarar
Fysikarar på 1800-talet
Franske kjemikarar
Franske fysikarar
Radioaktivitet
Døde i trafikkulukker
Bybeltet

Bybeltet er ei nemning på ei samling handelsruter i Europa, frå Nord-Italia, over pass og elvar til den engelske kanalen. Denne ruta vart bruka for handel mellom Europa, særleg Storbritannia, og Austen, so ein slapp å fara heilt rundt den iberiske halvøya. I bybeltet kom det til ei rad byar kring passa og elvane som bygde økonomien sin på å skattleggja og fortolla handelsfarten. Dette leidde til at desse byane kunne styra seg sjølve på eiga hand, og det leidde i sin tur til at statsbygginga kom seint i gang i dette området. Byane vart ikkje underlagde nokon stat. Når so bybelte sidan har vorte underlagt den europeiske ordninga med sjølvstendige statar, har ikkje statane i bybeltet hatt éin særleg sjølvsagd by som kunne verta hovudstad. Landa i bybeltet har ein sokalla polysefal bystruktur, der hovudstaden ikkje treng vera den største og viktigaste byen i landet. Soleis er Bern i Sveits fjerde størst etter Zürich, Basel og Genève og Amsterdam er hovudstaden i Nederland, endå regjeringa sit i Haag. 

Luxembourg og Liechtenstein er døme på bystatar i bybeltet som er haldne ved lag.

Europa
Geografi
Lånord

Lånord er ord som har komme inn i ordforrådet til eit språk frå eit anna språk, til skilnad frå arveord, som var ein del av ordforrådet då språket (eller språkfamilien det er ein del av) vart danna.

Lånordsforsking er viktig i språkhistorisk forsking, av fleire grunnar. For utforskinga av språkslektskap gjeld det å skilje mellom arveord og lånord. Der to språk har same ord for same meining, vil det vere argument for språkslektskap, men berre dersom ordet ikkje er eit lånord. Døme på tilfelle der dette er aktuelt, er spørsmålet om språkslektskap mellom uralske og tyrkiske språk, der lånord står sentralt.

Lånord kan også fortelje noko om tidlegare språksteg i det långjevande språket. Til dømes er det mange urnordiske lånord i finsk, ord som i finsk ikkje har gått gjennom dei lydendringane dei seinare gjekk gjennom i nordisk, slik at vi t.d. har kuningas «konge» og rastas, «trost» frå urnordisk *kuningaR og *trastaR, der a-en i suffikset forsvann i synkopetida i germansk.

Sjå òg
Lånord i norsk

Kjelder

Ord
Sjølvoppfyllande profeti

Ein sjølvoppfyllande profeti er ein spådom eller ein profeti som går i oppfylling berre for di han vert ytra. Profetien treng ikkje ha noko rot i røyndomen, men med di han vert teken opp att jamt og trutt, hender det som profetien spår.

Eit døme på ein sjølvoppfyllande profeti er når nokon sår gjetordet om at banken kjem til å gå konkurs. Uavhengig av om banken verkeleg står i fåre for å gå konkurs, ottast folk for pengane sine, tek dei ut av banken, og banken går faktisk konkurs.

Ovringa sjølvoppfyllande profeti vart fyrst sett ord på av Robert Merton.

Spådommar
Kausalitet
Ordforråd

Ordforråd eller leksikon er det samla settet av ord som blir brukt i eit språk, ein dialekt, eit spesialisert språk eller av eit enkeltindivid. Lingvistisk sett kan det definerast som settet av medlemmane i dei opne og lukka ordklassene. Hjå ein enkeltperson er det aktive ordforrådet mengda ord han bruker når han taler eit visst språk, det passive er talet på ord han forstår.

Storleik 
I teorien er ordforrådet i eit språk uendeleg stort, i og med at det alltid er mogleg å danne nye ord, ved hjelp av samansetjing, avleiing og lån. Samtidig kan eldre ord gå ut av bruk og ikkje vera del av noko aktivt ordforråd.

Viss vi konsentrerer oss berre om talet på røter, er det som regel berre mellom 10 000 og 20 000 røter i eit språk, i språk med få lånord og godt utvikla avleiingsprosessar til og med færre.

Kjelder

Ordforråd (2009, 14. februar) i Store norske leksikon. Henta 22. september 2013.

Språk
Grammatikk
Indoiranske språk

Indoiranske språk utgjer ei av hovudgreinene i den indoeuropeiske språkfamilien, den austlegaste av dei greinene som ikkje er utdøydde. 

Dei indoiranske språka blir delte i to hovudgrupper, indoariske språk og iranske språk, men i overgangsområdet mellom desse hovudgruppene finst det ein del språk som har vore vanskelege å klassifisere, nemleg dei nuristanske språka og dei dardiske språka, som av mange blir rekna som to ekstra greiner av  indoiransk. Dei nuristanske språka har òg blitt rekna som ei undergruppe av dei dardiske språka, men desse sistnemnde – utan nuristanske språk – blir av mange rekna som ei undergruppe av dei indoariske språka. Den norske språkforskaren Georg Morgenstierne (1892–1978) er mellom dei som har arbeidt mest med dei nuristanske og dei dardiske språka.

Bakgrunnsstoff

Indoeuropeiske språk
Lukkelyd

Ein lukkelyd er ei språkvitskapleg nemning for ein språklyd laga ved at luftvegen gjennom strupehovudet, svelget eller munnhola blir totalt blokkert. 
Dersom lukket er i munnhola og lufta slepp ut gjennom nasen, blir det kalla ein nasal lukkelyd, eller berre nasal. Dersom lufta ikkje slepp ut gjennom nasen, blir det kalla ein oral lukkelyd. Det finst tre typar orale lukkelydar:

 plosivar
 implosivar
 ejektivar

Døme 

  ustemd bilabial plosiv
  stemd bilabial plosiv
  ustemd alveolar plosiv
  stemd alveolar plosiv
  ustemd retrofleks plosiv
  stemd retrofleks plosiv
  ustemd palatal plosiv
  stemd palatal plosiv
  ustemd velar plosiv
  stemd velar plosiv
  ustemd uvular plosiv
  stemd uvular plosiv
  epiglottal plosiv
  glottal

Eldre nemningar 
Klusil og okklusiv (lat. clausus, 'stengd') er eldre og upresise nemningar for ulike typar av lukkelydar.

Kjelder 
 Klusil i nynorskordboka
 Engelsk Wikipedia

Artikulasjonsmåtar
Sonorant

Sonorant er ei samnemning for desse typane av språklydar:

 Nasalar – til dømes [m n ɳ ɲ ŋ]
 Vibrantar – til dømes [ʙ r]
 Flikkar – til dømes [ɾ]
 Flappar – til dømes [ѵ ɽ]
 Approksimantar – til dømes [ʋ l ɭ ʎ ɹ w j]
 Vokalar – til dømes [i e y ø u o a]

Det finst språk der stemde implosivar – til dømes [ɓ ɗ ɠ] – truleg må reknast som sonorantar.
Konsonantar som ikkje er sonorantar blir kalla obstruentar. Det finst dei som ikkje reknar vokalane som sonorantar, men det er mindre vanleg i moderne lingvistikk.

Definisjon 
Ein sonorant er ein språklyd som er kjenneteikna ved at lufta ikkje blir vesentleg hindra når ho kjem ut via taleorgana.

Etymologi 
Ordet sonorant er danna av det latinske adjektivet sonōrus 'tonande, klingande, brusande, susande, klangfull'.

artikulasjonsmåtar
Nasal

Ein nasal er ein konsonant som blir danna med at munnhola er heilt lukka, ved at velum (den mjuke ganen) er senka, men slik at lufta kjem ut av nasen i staden. Nasale lydar i norsk er /m, n, ŋ/, skilnaden dei i mellom kjem av at munnhola er lukka på ulike stader, bilabialt, dentalt eller velart. I dei fleste språk er nasalane stemt, men i nokre språk, t.d. islandsk og nordsamisk har også ustemte nasalar.

Artikulasjonsmåtar
Hagenisse

Hagenisse er ein måla figur i keramikk som nyttast som pynt i hagen. Figuren kan minne om ein nisse eller gnom.

Hagedekorasjonar
Jacques Chirac

Jacques René Chirac  () var ein fransk politikar frå gaullistpartiet UMP (tidlegare RPR). Han var president i Frankrike frå 17. mai 1995 til 16. mai 2007. I kraft av stillinga si var han òg med-prins av Andorra og stormeister i Légion d'honneur-ordenen. Chirac er den franske presidenten som har sete lengst (med to heile periodar, fyrst sju år og deretter fem) etter François Mitterrand. Han er òg den einaste personen som har vore statsminister i to periodar i den femte franske republikken.

Kampsakene hans inkluderer lågare skattar, fjerning av priskontroll, strenge straffer for kriminalitet og terrorisme og privatisering av næringslivet. Han ynskte òg ein meir sosialt ansvarleg økonomisk politikk, og valkampanjen hans i 1995 gjekk ut på å tette den «sosiale kløfta» (fracture sociale). Den økonomiske politikken hans, som var basert på dirigiste, økonomikontroll gjennom direktiv, stod i motsetnad til laissez-faire-politikken i Storbritannia, som Chirac har kalla «Angelsaksisk ultraliberalisme».

Etter at han var ferdig med DEA-graden sin på Institut d'études politiques de Paris og École Nationale d'Administration, byrja Chirac karrieren sin som embetsmann på høgt nivå og gjekk deretter inn i politikken. Han har hatt ulike politiske roller, som landbruksminister (1972–1974), statsminister (1974–1976 og 1986–1988), borgarmeister i Paris (1976–1995) og til slutt president i Frankrike frå 1995 til 2007 (vald i 1995 og gjenvald i 2002).

Han gifte seg med Bernadette Chodron de Courcel, som han har døtrene Laurence (f. 1958) og Claude (f. 1962) med, i 1956. Chirac har også ei fosterdotter, Anh Dao Traxel.

Mellom ordenane til Chirac er storkors av St. Olavs Orden og Den Kongelege Norske Fortenstordenen.

Fotnotar 

Franske presidentar
Franske statsministrar
St. Olavs Orden
Andorranske fyrstar
Effekt

I fysikken er effekt (symbol: P) definert som mengda arbeid utført per tidseining. Effekt vert målt i den SI-avleia eininga watt med symbol W. Éin watt svarar til å omsetje eller forbruke éin joule per sekund. 

Medan watt uttrykker arbeid per sekund, uttrykker kWh/h arbeid per time, eit uttrykk som vert nytta innan energiproduksjon. 

Sidan éin joule svarar til eit arbeid lik det å skyve med ei kraft av 1 Newton over ein avstand av 1 meter, vil ein effekt på 1 watt kunne skuva ein lekam med ei kraft av 1 Newton med ein snøggleik på 1 meter per sekund. Dette svarar til å heise ca. 102 gram 1 meter oppover per sekund ved jordoverflata.

Ei eldre måleining for effekt som framleis er i bruk er hestekraft, som er lik 735,49875 watt, eller å heise 75 kg ein meter opp per sekund. Ein kW tilsvarar 1,36 hestekraft.

Samanhengen mellom fysiske parametrar

Turtal og dreiemoment 
Samanhengen mellom effekt, turtal og dreiemoment er gjeven ved:
  
der 
  er effekten
  er dreiemoment i Newtonmeter og
  er omdreiingsfarten i radianar per sekund. 
Ei omdreiing er 2  radianar. Har ein til dømes gjeve at ein motor yter 100 Nm ved 6000 omdreiingar per minutt er effekten såleis
 100 (6000/60)( = ca 63 Kilowatt

Kraft og snøggleik 
Samanhengen mellom effekt, kraft og snøggleik er gjeven ved:
 
der
  er snøggleik i meter per sekund og
  er kraft i Newton.
Visst ein skyv ein kjelke avgarde med ei kraft på 10 Newton med ein snøggleik på 2 meter per sekund yter ein ein effekt på 20 Watt. Føresetnaden her er at retninga på krafta ein skyv med er den same retninga som snøggleiken.

Arbeid og tid 
Samanhengen mellom effekt, arbeid og tid er gitt ved
 
der 
  er arbeid målt i Joule
  er tid i sekunder. 

Dersom ein har utført eit arbeid på 20 Joule i løpet av 4 sekund har ein hatt ein gjennomsnittleg effekt på 5 Watt over dei 4 sekunda.

Elektrisk effekt 
Elektrisk effekt som vert omsett i ein komponent er gitt ved formelen:

der 
  er effekten, målt i watt
  er spenninga (eller spenningsfallet) over komponenten, målt i volt
  er straumen, målt i ampere

Dersom ein forbruker 10 ampere (A) over eit spenningsfall på 230 volt er effekten 2 300 Watt. Når ein arbeider med vekselspenning og vekselstraum er effekta lik produktet av effektivverdiane.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Effekt» frå , den 15. august 2012. 
 

 
Grunnleggjande fysikk
Elektrisk straum

Elektrisk straum er elektrisk ladning per tidseining. Ladningen kan vera elektronar i ein elektrisk leiar, ion i ein elektrolytt, eller elektronar og ion i plasma (ionisert gass).

Elektrisk straum er elektrisk ladning  gjennom ei snittflate per tidseining:

det  står for tid. For likestraum kan uttrykket forenklast til

Det er her nytta liten  for tidsvarierande straum og stor  for konstant straum (likestraum). SI-eininga for elektrisk straum er ampere og vert forkorta A. 
 
Elektrisk straum fører til eit magnetfelt omkring leiaren. 

Vi definerer straumretninga gåande frå pluss til minus i ein last, og omvendt i ei kjelde. At elektrona faktisk flyttar seg motsett veg spelar inga rolle ved utrekningar.

Fart 
Ein skil mellom fasefarten og driftfarten.
 
Fasefart: Om ein legg på ei pulsespenning mellom to elektriske leiarar vil ein spenningspuls bevega seg utetter dei elektriske leiarane, men ein fart (fasefart)

 
der  m/s er hastigheita til ei elektromagnetisk bølgje i vakuum og   er den relative permitiviteten til isolasjonen mellom leiarane. I eit krinskort til dømes er , så  m/s, som er under halvparten av farten i vakuum. Dette er farten signala blir overførte med.

Elektrondriftfart: Om ein nyttar den klassiske partikkelmodellen kan ein finna ein gjennomslittsfart for elektronane, kalla driftfarten:

 
der  er molekylmassen til leiarmaterialet,  er konduktiviteten,  er spenninga over leiaren,   er tettleiken til leiarmaterialet,  er elementærladninga,  er talet på frie elektron per atom og  er lengda på leiaren. I samband med vekselstraum i elnettet snur spennings- og strumretninga 50 gong per sekund, så netto elektrondrift blir svært liten; typisk mindre enn 1 m/s.

Sjå òg 
 Vekselstraum
 Likestraum

Referansar 

 
Fysiske storleikar
Straum
Straum
Fløyte

For mjølkeproduktet fløyte, sjå kremfløyte

Fløyter er blåseinstrument laga av røyr med eitt eller fleire hòl i. Ein skapar lyd ved å blåsa luft mot ein kant av fløyta. Fløyter blir brukte som musikkinstrument, men òg til andre føremål, som å varsla eller gje ordrar med.

Nesten kvar ein kultur har sin eigen fløytetype, som regel fleire. Fløyter er enkle å laga, alt ein treng er eit røyr som ein så kan blåsa mot, som når ein bles på ei flaske. Men blant dei mange ulike fløytetypane i verda finst mange svært kompliserte typar, til dømes den vestlege tverrfløyta av metall, med ei rekke hòl og klaffar. Dei fleste fløyter blir spelte med munnen, men i nokre kulturar finst òg nasefløyter.

Historie 
Det eldste musikkinstrumentet ein har funne var ei fløyte laga av mammutbein i dei tyske Alpane. Denne er mellom 30 000 og 37 000 år gammal.

Kjelder 
 «Flöjt» på Svensk Wikipedia

Treblåseinstrument
Straum

Straum syner til mengde per tidseining.

Faststoffstraum 
 Folkestraum
 Isstraum (i iselver frå isbrear)
 Lavastraum

Væskestarum 
 Havstraum
 Tidevasstraum
 Straum i elvar

Elektrisk straum 
 Likestraum
 Vekselstraum

Informasjonstraum 
 Bitstraum (innan digital kommunikasjon)
 Ordstraum (taleflom)
Isten, áldd meg a magyart

Songen «Isten áldd meg a magyart» (Gud velsigne ungararen) vart skriven i 1823 av ungararen Ferenc Kölcsey (1790–1838), og tonsett av Ferenc Erkel. Han vart teken i bruk som nasjonalsong i Ungarn i 1844. Songen vert i munnleg form gjerne omtala som Himnusz. 

Den ungarske nasjonalsongen skil seg ut frå andre nasjonalsongar ved at teksten er ei direkte bøn til Gud om å verne folket mot farar, og er utan den nasjonalistiske sjølvopphøginga enn gjerne finn i songar av denne sjangeren.

Songen Szózat, som byrjar med Hazádnak rendületlenül légy híve óh magyar (Mot heimlandet ver tru og standhaftig, O ungarar) har ei minst like høg stjerne som den offisielle Himnusz.

Tekst

Kjelder 
 :en:Himnusz
 :en:Matthias Corvinus of Hungary

Bakgrunnsstoff 
 Nasjonalsong i Ungarn (video med undertekster på 33 språk)

Nasjonalsongar
Ungarn
Ungarsk litteratur
Elektrisk spenning

Elektrisk spenning, òg kalla elektrisk potensialskilnad, (symbol:U) er forskjellen i mengde elektriske ladningsbærarar mellom to punkt. Spenning vert målt i volt (V) eller joule per coulomb. Spenning er lik arbeidet som må gjerast, per ladningseining, mot eit statisk elektrisk felt for å flytte ladninga mellom to punkt. Ei spenning kan representere anten ei energikjelde (elektromotorisk spenning) eller tapt, nytta eller lagra energi (spenningsfall). Eit voltmeter kan nyttast til å måle spenninga (eller potensialskilnaden) mellom to punkt i eit system. Ofte vert jordinga nytta som eine punktet. Spenninga kan skapast av eit statisk elektrisk felt, av elektrisk straum gjennom eit magnetfelt, magnetfelt som varierer i tid eller ein kombinasjon av alle tre.

Folkelege definisjonar 
Elektrisk spenning er potensialforskjellen mellom to punkt.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Voltage» frå , den 25. august 2012. 
 oppgav desse kjeldene:

Fysiske storleikar
Spenning
Spenning
Citroën CX

Citroën CX var ein bil produsert av Citroën frå 1974 til 1991 i 1 170 645 eksemplar (Berline og Break). Berline var personbil, og Break stasjonsvogn/varebil. Break (samt Prestige; Berline med ekstra god plass for baksetepassasjerane) hadde lenger akselavstand.
Bremsar, styring og fjøring (luftfjøring) var hydraulisk styrt. Automatisk nivåregulering (lastuavhengig), som kunne stillast mellom landeveg og terreng.
Fekk «ansiktstløfting» i 1985, og vart frå då av (årsmodell 1986) kalla serie 2: Nye instrument, ny midtkonsoll, nye støytfangarar, nye seter, samt div. anna.

Sjå òg 
 Citroën

Bakgrunnsstoff 
 Citroencx.no
 Citroën CX 

Citroën
Radioaktivitet

Radioaktivitet er ei nemning som kan visa til ioniserande eller til den spontane utsendinga av slik stråling frå radionuklider.

Fenomenet blei oppdaga tilfeldig av Henri Becquerel i 1896. Han hadde pakka inn kaliumuranylsulfat i fotografiske plater og svart materiale før eit eksperiment innan fosforescens. Då han skulle utføra eksperimentet såg han at dei fotografisk platene alt var blitt eksponerte, sjølv om dei hadde lege i mørkre. Becquerel forfølgde oppdaginga og fann ut at det innpakka stoffet sende ut stråling. Fenomenet blei sidan kalla radioaktivitet av to andre pionerar innan feltet, Pierre og Marie Curie.

Radioaktive stoff 

Stoffet som hadde sendt ut stråling i Becquerel sitt tilfelle var uran. Seinare oppdaga ekteparet Curie to nye radioaktive grunnstoff, radium og polonium. 

Nøytron og proton i atomkjernar er haldne saman av ulike krefter, med sterk kjernekraft, elektrostatisk kraft som dei sterkaste, og i tillegg svak kjernekraft og gravitasjonskraft. Desse kreftene verker i eit samspel som kan vera ustabilt ved at kjernepartiklane kan «falla» inn i eit anna samspel med lågare energi, noko som vil føra til at dei sender ut stråling.

Visse grunnstoff og isotopar av grunnstoff har ustabile kjernar som lett sender ut stråling.

Radioaktivitet og liv 

Stråling kan skada menneske og dyr, til dømes ved å skada eller drepa celler, eller ho kan skada arvestoffet, noko som aukar faren for kreft og som av og til kan førast vidare til avkom. 
Bakgrunnsstråling frå verdsrommet, sola og diverse kjelder på jorda, særleg radongass, gjer at alle får i seg noko stråling. Om strålinga fører til varige skader eller ikkje, er tilfeldig, men sjansen aukar for negative verknader jo høgare stråledosar ein får i seg. 

Å vera i kontakt med radioaktive stoff over lang tid er i dag rekna som svært farleg, og det finst grenser for kor høge stråledosar ein meiner er forsvarlege å få i seg.

Sjå òg 
 Atomkraftverk
 Grunnstoffliste
 Isotop
 Isotoptabell
 Karbondatering
 Kjernekraft
 PET
 Radioterapi (strålingsterapi)
 Røykvarslar
 Slumptal
 SPECT
 Tsjernobyl

Kjelder 
 http://en.wiktionary.org/wiki/radioactivity
 no:Radionuklide
 :en:Henri Becquerel
 no:Ioniserende stråling
no:Radioaktivitetno:radioaktivitetno:radioaktivitetno:radioaktivitet

Bakgrunnsstoff 
 

Radioaktivitet