alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Ringerikspotet

Ringerikspotet er ein liten, rund potettype med sterkt raudfarga skal og gult indre. Ho kan vera noko knudrete i fasongen og har gjerne små knollar. Ho er ei velsmakande, mjølen potet som gjerne blir kokt med skalet på og så skrelt for hand. Det er vanleg å servera henne til festmåltid, saman med spesialitetar som til dømes pinnekjøt og lutefisk. Poteta har eit høgt innhald av tørrstoff og har god lagringsevne.

Historie 
Ein tok til å dyrka poteta på Ringerike på midten av attenhundretalet. Kvar ho kom frå, er usikkert. Ein teori er at ein sjømann tok henne med frå Storbritannia eller frå Nederland. Poteta skal så ha blitt teken frå Botanisk hage i Oslo til garden Søndre By i Hole. Her blei potetene etter kvar kjend som aabler, etter Jens Aabel som åtte garden frå 1867. 

Etter kvart tok fleire gardbrukarar i området til å dyrka poteta og selja henne på marknaden i Kristiania. Ettersom dei kom frå Ringerike, blei potettypen deira heitande ringerikspotet.

I 2003 søkte bønder frå Ringerike om eit vernande opphavsmerke for ringerikspoteta og i juni 2007 fekk poteta slikt vern. Ordninga vert administrert av Matmerk og ringerikspoteta har fått såkalla «beskyttet geografisk betegnelse» og kan berre dyrkast i kommunane Hole og Ringerike. Ringerikspoteta er det trettande produktet som får eit slikt vern.

Dyrking 
Ringerikspoteta er ein krevjande knoll som helst veks i varm og middels lett jord. Den kalkrike silurjorda i Hole, Norderhov og Haug passar henne utmerka. 

Poteta gjev små avlingar og har dårleg motstandsevne mot potetvirus og tørråte. Ho har ei ujamn, kantete form som gjer at ho lett kan bli skada av maskinsortering. Det er difor best å sortere poteten på eit mindre gardsanlegg. Den gode smaken gjer det likevel verdt å dyrka poteta.
Dei fleste ringerikspotetene vert i dag sortert og pakka på Ask på Ringerike.

Bakgrunnsstoff 
 http://www.ringerikspotet.no

Kjelder 
 http://www.ringerikspotet.no
 http://matoppskrift.no/sider/artikkel411.asp
 Om geografisk vern
 Om det geografiske vernet, nettsidene til Marmerk 

Poteter
Ringerike kommune
Mammut

Mammut er namnet på fleire utdøydde dyr i elefantfamilien. Mammutar var nærmast i slekt med den nålevande indiske elefanten. Dei levde på steppene i Nord-Amerika og Eurasia gjennom Pleistocen-tida, og heldt seg som regel ved iskantane.

Mange stader i verda, også i Noreg, kan ein finne rester av mammutar. I Gudbrandsdalen har ein gjort mange funn av støyttenner. I Sibir har ein funne mammutar godt bevarte i isen. Derfor veit ein ein del om korleis dyret såg ut og kva det åt.

Skildring 
Mammutane likna elefantar, men utmerka seg ved ein stor kul på hovudet og ein pukkel framme på ryggen. Kroppen var dekt med tett, tjukt hår, og hadde eit opptil 12 cm tjukt lag med spekk under huda ved vinterstid. Støyttennene kunne verte opptil tre meter lange og vege 80 kg, og snodde seg etter kvart som dei voks. Hoene hadde mindre og rettare støyttenner enn hannane.

Det fanst fleire mammutartar i ulike storleikar i ulike delar av verda. Dei største mammutartane levde i Nord-Amerika, og kunne bli 5 meter høge ved skuldrene. Dei fleste av dei vart likevel ikkje stort større enn dei indiske elefantane vert i dag.

Utrydding 
Dei fleste mammutartane døydde ut samstundes med at den siste istida slutta for om lag 12000 år sidan. Nokre få, isolerte bestandar heldt likevel stand; på St.Paul Island i Alaska klarte dei seg heilt til år 6000 f. Kr., og ein dvergart som levde på Wrangeløya døydde ikkje ut før mellom år 1700 og 1500 f. Kr. Forskarane er usamde i kvifor dei døydde ut.

Dei viktigaste hypotesane om utrydjinga går på dårleg tilpassing til klimatiske endringar og menneskeleg overbeskatning. Nokre forskarar meiner òg at dei vart offer for ein epidemi. Dei fleste meiner likevel at løysinga ligg i ein kombinasjon av klimaendringar og jakt.

Det har vorte vist, ut frå studium gjort på moderne elefantar, at menneskeleg påverknad kan ha vore ein faktor, om ikkje den einaste. Ein veit at allereie menneskearten Homo erectus åt mammutkjøt så tidleg som for 1,8 millionar år sidan.

Bakgrunnsstoff 

Utdøydde dyr
Elefantar
Isfjorden i Rauma

Isfjorden er ei bygd og ein tettstad i Rauma i Møre og Romsdal. Tettstaden har . Senteret i bygda ligg på Hen, rundt 6 km aust for Åndalsnes. Bygda ligg inst ved den om lag seks kilometer lange Isfjorden, og strekker seg austover, omtrent ei mil innover Grøvdalen og Dalsbygda. Nokre andre grender er Liabygda, Engan, Stein, Tokle, Hatlen, Kavli, Melbø og Moa. Isfjorden er kjent som «konfeksjonsindustriens vogge» i Noreg.

Landskap 
Bygda er omkransa av spektakulære fjelltoppar, bl.a Kirketaket, Juratind, Store Venjetind og Romsdalshornet. 

Elvane Isa, frå Grøvdalen, og Glutra, frå Dalsbygda, møtast og renn saman ut i Isfjorden. Begge er gode lakseelver. 

Kvanndalen er ein sidedal til Dalsbygda. Mot vest kneisar Vengjetindan og i sør ender dalen i Kvanndalstind med Torshammaren. Dalen reknast som ei naturperle, og er ennå fri for menneskelege inngrep som kraftliner og vegar. 

Vengedalen er ein sidedal mot sør. Det er ni kilometer bilveg (bomveg) opp til Vengedalsetra og Vengedalsvatnet. Frå enden av bilvegen er det ei kort oppstiging (omtrent 100 høgdemeter) til Litlefjellet (800 meter), herifrå er det utsikt rett over mot Trollveggen og ned Romsdalen til Åndalsnes. Dalen blir nytta som utgangspunkt for fjellklatring på Store Venjetind og Romsdalshorn.

Konfeksjonsindustri og Nordlandshandel 
Isfjorden er kjent som «konfeksjonsindustriens vogge» i Noreg. Grunnen til dette var at det var ein vidfemnande Nordlands-handel. Dei fleste av Nordlandshandlarane i Rauma, kom frå den forholdsvis litle bygda Isfjorden. Denne handelen gav bygda ein enorm optimisme og det blomstra opp med skomakarverkstader og det vart sydd klede nær sagt i alle heimar. Nordlandshandelen utløyste eit eineståande handverksmiljø. Varene var opphavleg heimeproduserte, men etterkvart vart det etablert fleire fabrikkar. Dette gjorde at Isfjorden seinare har blitt kalla konfeksjonsindustriens vogge i Noreg. Ein av konfeksjonsfabrikkane er bevart som minne og industrimuseum, Konfeksjonsmuseet, den tidlegare Oddfred Tokles konfeksjonsfabrikk.

Kjente isfjordingar 
Målar Halvard Hatlen

Bildegalleri

Bakgrunnsstoff 
 www.isfjorden.com

Geografi i Rauma
Tettstader i Møre og Romsdal
Bygder i Møre og Romsdal
Arne Randers Heen

Arne Randers Heen () var ein norsk skreddar og fjellklatrar frå Åndalsnes.  Spesielt kjend for sine vinterbestigningar, og 233 bestigningar av Romsdalshorn i perioden 1928-1985.  Han fekk tilnamnet «Kongen av Romsdalshorn».

Litteratur og nettkjelde 
Iver Gjelstenli. Arne Randers Heen, Det Norske Samlaget, 1988
NBL-artikkel om Heen, skriven av Matti Goksøyr.

Medaljen for edel dåd
Norske fjellklatrarar
Folk frå Rauma
James Watt

James Watt () var ein skotsk matematikar og ingeniør. Vidareutviklinga hans av dampmaskina, ein stempeldampmaskin i perioden 1765-1769, vert rekna som ein sterkt medverkande årsak til den industrielle revolusjonen. Måleininga for effekt, watt, er oppkalla etter han.

Watt blei fødd i Greenock nær Glasgow i Skottland. Far hans var instrumentmakar som tilverka og reparerte navigasjonsinstrument. Då James var 19 drog han til London for sjølv å læra seg dette yrket. Av ein ukjend grunn fullførte han ikkje lærlingetida, men drog tilbake til Skottland, der han etter fleire forsøk fekk arbeid som matematisk instrumentmakar ved universitetet i Glasgow. Her kom han i kontakt med vitskapleg nyskaping, mellom anna dampmaskinen laga på 1700-talet av engelskmannen Thomas Newcomen, og arbeidet hans støtta seg på eit inngåande studium av dampmaskina hans, og vitskaplege målingar av damptrykket, temperaturen og spesifikt volum, som Watt utførte som universitetsmekanikar i Glasgow frå 1759.

Han tok i 1769 patentet som vart avgjerande for utviklinga til dampmaskina i langt over eit hundreår. I 1774 starta Watt i samarbeid med Matthew Boulton den første store dampmaskinfabrikk i Soho ved Birmingham som, takka vere forlenginga av patentet, inntil 1800 hadde ei monopolstilling for framstilling av dampmaskinar. I industrielle føretak var det naudsynt å tilføre energien ved ei roterande rørsle, og Watt prøvde ulike konstruksjonar for å overføre stempelets fram- og tilbakegåande til roterande rørsle.

Watt fann mellom anna opp sentrifugalregulatoren, indikatoren, parallellogramlikeføring og vasstandsglas. South Kensington Museum i London oppbevarer ei større mengd originalmodellar av Watt frå utviklingstida. Watt medverka til utarbeidinga av metersystemet. Etter 1800 trekte han seg tilbake frå det daglege arbeidet i Soho og dreiv mykje med bilethoggararbeid.

Kjelder 
 Tilsvarande artikkel på svensk Wikipedia
 James Watt. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/James_watt

Dampmaskinoppfinnarar
Watt
Watt
Medlemmar av Royal Society
Medlemmar av Royal Society of Edinburgh
Medlemmar av Lunar Society
Folk frå Greenock
Folk frå den industrielle revolusjonen
Skotske forretningsfolk
Skotske landmålarar
Skotske kjemikarar
Isfjorden

Isfjorden er namnet på fleire stader i Noreg:

 Isfjorden på Svalbard
 Isfjorden i Romsdalsfjorden, den inste delen av Romsdalsfjorden. 
 Isfjorden i Rauma, ei bygd i enden av Isfjorden i Romsdalsfjorden. 
 Isfjorden på Sør-Georgia eller Ice Fjord, ein fjord på Sør-Georgia.

Fjordar i Noreg
Romsdalshorn

Romsdalshorn (1550 moh.) er eit fjell i Rauma kommune i Møre og Romsdal fylke. Fjellet er eitt av dei mest kjente i Romsdalsalpene.
Ein kan koma dit frå Romsdalen eller Vengedalen.

Fyrste bestiginga blei etter historia gjord av Kristen Hoel (kalla Kristen Smed) og Hans Bjærmeland summaren 1828. 

Den «offisielle» andrebestigninga av Romsdalshornet blei gjort 1. september 1881 av dansken Carl Hall og nordmennene Erik Norahagen og Mattias Soggemoen, to husmannssøner frå Romsdalen.Hall og følgje kunde konstatere at det då allereie fanst ein varde på toppen.

Fjell i Romsdal
Fjell i Rauma
Solsynkron bane

At ei satellittbane er solsynkron tyder at ein satellitt som går i bana vil passere over eit punkt på jorda til same lokale tid gjennom heile året. På den måten har ein dei same lysforhalda ved alle passeringar. Solsynkrone baner er ein type polarbaner. Fleire jordobservasjonssatellittar utnyttar dette.

Satellittbaner
Nettfiske

Nettfiske (phishing) er ein måte å lura til seg hemmeleg, gjerne sensitiv, informasjon på via Internett. Eit typisk nettfiskeåtak er eit skjermbrev som utgjev seg for å vera frå banken til mottakaren, og t.d. ber mottakaren svara med passordet eller kredittkortnummeret sitt.

Nettfiskebrev vert gjerne sende ut til mange mottakarar, i håp om at i det minste nokre få av mottakarane vil la seg lura til å svara. Meir avanserte metodar skreddarsyr gjerne brev til dei einskilde brukarane, basert på personleg informasjon som nettfirskaren har innhenta andre stader. Ein slik framgangsmåte vert av somme kalla spyd-nettfiske.

Sjå òg 
 Pharming 
 Vishing

Datasnoking
Pharming

Pharming er ein måte å «kidnappa» ei webside på, ved å utnytta svakheiter i namnetenarane på Internett.

(Sjå òg phishing.)

Datasnoking
Trippelvaksine

Trippelvaksine eller DPT-vaksine er ein vaksine mot sjukdomane kikhoste, difteri og stivkrampe, i vaksineprogrammet frå 1952. Etter gjeldande vaksinasjonsprogram for Noreg frå 1. juli 1983 vert vaksinen gjeven til born som er 3, 4, 5 og 17 månader. Borna får ei duovaksine (mot difteri og stivkrampe) i 5. klasse.

Av og til blir også MMR-vaksinen (mot meslingar, kusma og raude hundar) kalla for trippelvaksine.

Vaksinar
Kombinasjonspreparat
Iridium-systemet

Iridium er eit mobilt satellittkommunikasjonssystem kalla opp etter grunnstoffet iridium. Kommunikasjonssystemet skulle opphavleg ha 77 satellittar i polar bane, 77 er atomnummeret til iridium, men berre 66 aktive + reservesatellittar vart sende opp i bane. Systemet gjev global dekning. 

Satellittane går i ei høgd på omtrent 780 km over jorda med ei omløpstid på omtrent 100 minutt. For å kunne ringe tvers over jorda har satellittane radiolinkar mellom kvarandre; ein har kontakt med naboen framfor og bak i same rotasjonsplanet, og naboen til kvar side i med-roterane plan. Sidan satellittane går i polar bane vert det dermed best dekning over nord- og sørpolen, dei stadane det er færrast potensielle kundar. 

Systemet vart lansert 1. november 1998 og gjekk konkurs 13. august 1999. Sjølv om ideen bak systemet var god, greidde ein ikkje å forutsjå den store internasjonale suksessen til GSM-systemet. Eit anna problem for systemet er at ein ofte får ein låg elevasjonsvinkel til den satellitten som skal dekke området ein står i, utsynet til satellitten er til dømes gøymt bak eit høgt hus i ein by.

I dag er det det amerikanske forsvaret som eig og driv systemet.

Satellittkommunikasjon
Maxwell

Maxwell er ei måleining for magnetisk fluks nytta i CGS-systemet. Eininga har symbolet Mx. 

1 Mx er det same som 10-8. Han er kalla opp etter James Clerk Maxwell.

Kjelder
 Maxwell. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 12. november 2013 frå http://snl.no/maxwell.

Måleiningar for elektromagnetisme
CGS-einingar
Signal-til-støy-tilhøve

Signal-til-støytilhøve (på engelsk ofte forkorta SNR, Signal-to-Noise ratio) er tilhøvet mellom effekta til eit signal og effekta til støyen. For at ein skal kunne kjenne igjen eit signal er det viktig at det ikkje forsvinn i bakgrunnsstøy. SNR er ein viktig parameter innan signalhandsaming, elektronikk, akustikk, telekommunikasjon, informasjonsteori, osb. 

Signal-til-støytilhøve blir definert som

der  er effekta i signalet og  er effekta i støyen.
På grunn av at signal-støytilhøve kan variera over eit stort område uttrykkjer ein det som oftast i  dB: 

der  er RMS-verdien til signalamplituden (spenning eller straum) og  er RMS-verdien til støyamplituden. Både signal- og støyeffekt må målast innanfor bandbreidda til systemet. 

Støy
Audioteknologi
Signalhandsaming
Telekommunikasjon
Måleiningar
Elektronikk
Akustikk
Darwin

Darwin er eit engelsk etternamn som har vore brukt av fleire kjende personar. Det har òg gjeve namn til fleire stader i verda.

Kjende namneberarar 
 Charles Darwin (1809–1882), naturforskar
 Erasmus Darwin (1731–1802), bestefar til Charles, naturforskar og lege
 George Darwin (1845–1912), son av Charles, astronom og matematikar
 Leonard Darwin (1850–1943), son av Charles, økonomikar, politikar og eugenikar.
 Charles Galton Darwin (1887–1962), son av George, matematikar, lege og eugenikar.

Stader

Busetjingar 
 Byen Darwin i Australia
 Byen Mount Darwin i Zimbabwe
 Småbyen Darwin på Falklandsøyane
 Småbyen Darwin på Tasmania

Geografiske punkt 
 Fjellet Mount Darwin på Tasmania
 Vulkanen Darwin på Galápagos
 Fjellet Monte Darwin
 Fjellkjeda Darwin Mountains i Antarktis
 Isbreen Darwin Glacier i Antarktis
RAIPON

Samskipnaden for små urfolk i nordområda, Sibir og det russiske fjerne austen (russisk: Ассоциация коренных малочисленных народов Севера, Сибири и Дальнего Востока Российской Федерации) er interesseorganisasjonen til dei såkalla nordlege folka i Russland. Forkortinga RAIPON kjem frå den engelske omsettinga Russian Association of Indigenous Peoples of the North.

Etniske grupper som er organisert i RAIPON er samar, khantiar, mansiar, nenetsarar, enetsarar, nganasanarar, selkuparar, evenkarar, evenarar, negidalarar, ultsjarar, orokarar, orotsjarar, udegejarar, aleutar, inuittar, tsjuktsjarar, korjakar, itelmenarar, kerekarar, dolganarar, tofalararar, sjorarar, teleutar, tuvinarar, ketarar, nivkharar, jukagirarar, tazyar og tsjuvanarar. For eit oversyn over desse minoritetane sjå til dømes Arctic mirrors av Y. Slezkine.

RAIPON vart stifta i 1990, då Sovjetunionen braut saman. Den første presidenten var nivkharen Vladimir Sangi, etter han kom Jeremij Aipin, ein khanti, som også er kjend som forfattar.

RAIPON er permanent medlem i Arktisk Råd, og samarbeider med The Inuit Circumpolar Conference og Samerådet.

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Nettsida til RAIPON

Etniske minoritetar i Russland
Minoritetsorganisasjonar
Skipingar i 1990
Amplitude

Amplitude er ein ikkje-negativ verdi som fortel om det maksimale utslaget til eit signal. Til dømes utslaget mellom nullverdi og toppverdi for eit sinus-signal. 

På biletet ser ein amplituda som y, og avstanda mellom to toppar er bylgjelengda til signalet. 

Sjå og RMS-verdi.

Fysiske storleikar
Lyd
Grunnleggande fysiske omgrep
Bølgjemekanikk
Kassettopptakar

Ein kassettopptakar vert nytta til å spela av eller spela inn lyd på kassettar. Ei enkel utgåve av kassettopptakaren består av kassettdrev og ein eller to høgtalarar. Meir avanserte kassettopptakarar har også innbygd ein radiomottakar og stundom ein CD-spelar.

Audioutstyr
Analog audio
Bandopptaking
Brunvarer
Gitar

Gitar er eit opphavleg spansk strengeinstrument av tre. Gitaren (akustisk) er samansett av ei lydkasse med hol, ein stol der strengane er festa og ein hals med band. Klangbotnen er vanlegvis av nåletre som gran eller seder, mens hals, sarg og botn er laga av ulike typar hardtre som lønn, rosetre, mahogni og andre.

Gitartypar

Klassisk gitar 

Klassiske gitarar (òg spansk gitar) har nylonstrengar, men det er i dag òg vanleg med stålstrengsgitarar, og mange av desse igjen er utstyrt med mikrofon slik at dei kan spelast på gjennom ein forsterkar. Klassiske gitaristar nyttar ofte ei gitarstøtte eller fotskammel.

Elektrisk gitar 
Reindyrka elektriske gitarar (òg kalla el-gitar) er også vanlege og vert ofte kalla plankegitar fordi dei ikkje har klangbotn og lydkasse. El-gitarane er konstruerte som ein «planke» med magnetiske mikrofonar. Den mest populære plankegitaren er Fender Stratocaster, ein gitartype som har eksistert praktisk talt uforandra sidan 1954.

Teknisk 
Gitaren har normalt seks strengar. Tre vert kalla basstrengar, og tre for diskantstrengar. På «hovudet» på gitaren er det stemmeskruer for å halde instrumentet stemt, og den normale stemminga går i kvarter frå E til A, frå A til D osb, mens intervallet frå G-strengen berre er ein ters opp til H, og deretter kjem nok ein kvart til E. Standardstemming for dei 6 strengane vert difor tonane (frå lågast til høgast) E-A-D-G-H-E, «Ein Annan Dag Gjekk Han Einsam». Gitarar kjem også med tolv strengar (tolvstrengsgitar) som har seks strengepar der dei djupaste strengane er stemde i oktavar.

Mange stemmer om gitaren til open stemming, der strengane vert stemd i ein akkord, som oftast ein dur-akkord. Dette er vanleg innan blues ved bruk av slide eller bottleneck, eit metall- eller glasrøyr som kviler på strengane og lagar tonar utan å røre ved gitarhalsen. Den vanlegaste opne stemminga er D-A-D-G-A-D.

Gitaren er eit ideelt akkordinstrument for bruk ved akkompagnement av song eller eit melodi-instrument, men er eit velkjent soloinstrument òg. Det var særleg klassisistiske komponistar som Fernando Sor og Maurio Guliani som har gitt oss gitarkomposisjonar av høgare kompleksitet. Sonatane og etydane deira vert ofte spela i vår tid.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Gitar» frå ,  den 17. november 2005.

Bakgrunnsstoff 

 Guitarbuild.com
 www.guitar.ch

 
Klimpreinstrument
Strengeinstrument
Balalaika

Balalaika er eit luttaktig strengeinstrument av russisk opphav. Det har ein karakteristisk triangulær kropp og tre strengar.  Instrumentet blir laga i seks ulike storleikar frå piccolo til kontrabass.
Prima-balalaika er den vanlegaste typen.

Ein speler prima-, secunda- og alt-balalaika ved å klimpra på strengane med fingrane eller eit plekter. Til bass- og kontrabass bruker ein lêr-plekter. Til piccolo-instrumentet blir det også vanlegvis brukt eit plekter. Strengane kling ikkje lenge etter anslag, så ein speler ved å slå dei an ganske raskt.

To av strengane er vanlegvis stemte til same tone, medan den tredje vanlegvis er stemt ein kvart høgare.
Prima-balalaika er vanlegvis stemt E4–E4–A4. Balalaikaen kan også stemmast «som gitar» av folkemusikarar med G3–B3–D4, som dei tre høgaste strengane på russisk gitar. Dette gjer det lettare å spela for russisk gitarspelarar. Balalaikaen kan også stemmast E4–A4–D5, likt domrastemming, for å gjera det lettare for dei som har lært å spela domra å spela balalaika.  Andre folkemusikkstemmingar er D4–F4–A4 og C4–E4–G4.

Historie
Balalaikaen blei utvikla frå domraen. Ordet «balalaika» er fyrst nemnt i eit russisk dokument frå 1688, då to personar blei arresterte for å spela balalaika og synga på gata. Det opptrer vidare i eit dokument frå Verkhotursky distrikt datert oktober 1700, og i eit dokument underskrive av Peter den store frå 1714 knytt til bryllaupsfeiringa til N.M. Zotov i Sankt Petersburg.  På ukrainsk er ordet fyrst nemnt på 1700-talet som «balabaika», denne forma finn ein også i sørrussiske og kviterussiske dialektar, og i russisk Sibir. I løpet av 1700-talet blei instrumentet svært populært i Russland, og i 1780 skreiv Jean-Benjamin de La Borde at ein kunne finna instrumentet i kvar heim i Russland, og at det knapt var ein bonde som ikkje kunne spela det.

Vasilij V. Andrejev (1861-1918) standardiserte balalaikafamilien med (piccolo, prime, secunda, alt, bass og kontrabass) i 1880-åra.

Galleri

Kjelder

Delar av denne artikkelen bygger på «Balalaika» frå ,  den 29. mars 2021.  
 

Klimpreinstrument
Russisk folkemusikk
Russiske musikkinstrument
Kassettband

Kassettband eller berre kassett er eit magnetisk lydband plassert i ein plastikkasett. Dei vart mest nytta som lagringsmedium for musikk og tale. Kasettbanda kan overspelast og nyttast fleire gongar. Formatet vart utvikla av det nederlandske føretaket Philips i 1962 og marknadsført i 1963.

Bakgrunnsstoff

Analoge lagringsmedium for lyd
Bandopptaking
Baneplanknute

Baneplanknute (eng: Orbital node) er eit uttrykk innan astronomi som til dømes skildar dei punkteta ein satellitt i bane rundt jorda kryssar jorda sitt ekvatorplan. Oppadstigande knute er punktet der satellitten kryssar ekvatorplanet på veg nordover, nedadstigande knute er punktet der satellitten kryssar på veg sørover. 

Krinsløp
Bandar Seri Begawan

Bandar Seri Begawan, ofte korta ned til BSB eller Bandar, er hovudstaden i Brunei. Han ligg nord på Borneo, ved nordbreidden av elva Brunei. Byen ligg 15 km frå elvemunningen i Sørkinahavet, og har med si elvehamn lenge vore eit handelssenter. I 2001 hadde byen rundt  innbyggjarar.

Namn 
Bandar Seri Begawan fekk det noverande namnet sitt den 5. november 1970. Det tidlegare namnet på byen var Bandar Brunei, Brunei by. Bandar kjem opphavleg frå persisk og tyder 'by' eller 'hamn' på malayisk. Seri kjem frå sanskritordet sri som tyder 'heilag'. Begawan er ein tittel av sanskritopphav med tydinga 'herre' som tradisjonelt har vore brukt av sultanane i landet. Namneendringa blei gjort for å æra Omar Ali Saifuddien, far til den dåverande sultanen av Brunei, Hassanal Bolkiah.

Soge 
Folk har budd i pålehus nær denne staden i fleire hundre år. Byen blei hardt skadd under andre verdskrigen, men blei etter dette gjenoppbygd som økonomisk of administrasjonssenter for Brunei.

Økonomi og kommunikasjon 
Økonomien i Bandar Seri Begawan og Brunei har vokse på petroleumsindustri. Ein prøver òg å byggja opp andre servicenæringar. 

Brunei internasjonale lufthamn ligg 11 km utanfor byen, og flyselskap som Royal Brunei Airlines, Singapore Airlines, Malaysian Airlines, Air Asia og Thai Airways International har ruter her.
Bandar Seri Begawan har elles busstasjon med samband til resten av Brunei, i aust ved å køyra gjennom Sarawak i Malaysia. Byen har taxi- og vasstaxitenester.

Bydelar og bygningar 
Bydelen Kampong Ayer, med rundt 30 000 innbyggjarar, er bygd på pålar ute i elva.

I Bandar finst fleire to veldige bygg. Sultan Omar Ali Saifuddin-moskeen, bygd i 1965, var lenge den største i Søraust-Asia. Jame'asr Hassanil Bolkiah-moskeen frå 1994 er større. Like sør for bysentrumet ligg sultanpalasset Istana Nurul Iman. Det blei fullført i 1985, og er rekna som verdas største residenspalass.

Bakgrunnsstoff

Kjelder 
 Britannica.com, Bandar Seri Begawan

 Denne artikkelen bygger på «Bandar Seri Begawan» frå , den 12. januar 2011. 
 
 bruneibay.net, Kingdom, Culture & Lifestyle 

Hovudstader i Asia
Byar i Brunei