alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Fredrikstad Mekaniske Verksted

Fredrikstad Mekaniske Verkstad (FMV), opphavleg skrive Fredriksstad Mek. Verkstad, var ein verkstad og eit skipsverft på Kråkerøy ved Vesterelva i Fredrikstad kommune. Verkstaden vart etablert i 1870 og mellom 1873 og 1987 vart det levert 443 båtar og ulike fartøy (mudderapparat, lekterar, flytekraner) frå FMV – i snitt tre til fire leveransar kvart år. Det opphavlege FMV vart nedlagt i februar/mars 1988. På det tidspunktet var arbeidsstokken nede i 650 mann. Konkurransen frå Aust-Asia tok knekken på fleire skandinaviske verft på den tida (til dømes Uddevallavarvet).

Verkstaden vart starta i 1870 av brørne Jens Jacob og Andreas Jensen og svogeren Knud Dahl. Ved etableringa var hovudproduktet maskiner til trelastindustrien. Den fyrste båten som vart bygd var taubåten «Dragen» i 1873. Paul Holmsen, som var styrar, bygde verkstaden opp til eit betydeleg føretak. På byrjinga av 1900-talet utvikla FMV seg til å verta eit av dei største skipsverfta i Noreg.

Fartøy frå FMV

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Fredrikstad Mekaniske Verksted» frå ,  den 27. september 2018.

Kjelder 
 Michael Sars
 DS Dronning Maud
 DS Prinsesse Ragnhild
 "Aktieselskabet Fredriksstad Mek. Verkstad" (100-årsjubileumsbok), 1970.
 Gyldendals konversasjonsleksikon 5. bind "Fredrikstad Mek. Verkstad" (digitalt nasjonalbibliotek).
 Lardex skipsliste Fredrikstad Mek. Verkstad (www.lardex.net).
 Sjøhistorie.no
 "Demokraten i hundre", Erik Wiggo Larsen, 2mar forlag a.s, 2006.
Denne artikkelen bygger på «Fredrikstad Mekaniske Verksted» frå ,  den 1. mai 2019.

Bakgrunnsstoff 

 Dykkepedia om FMF

Skipingar i 1870
Nedleggingar i 1988
Fredrikstad kommune
Skipsverft i Viken
Sjøfart i Viken
Maskinomsette artiklar som treng gjennomgang
Menneskekraft

Menneskekraft er eit laust omgrep som kan visa til at menneske utfører arbeid, driv fargreieer, maskinar og anna.

Effekt

Effekt (energi per tidseining) utført av menneskekroppen i normalt stoffskifte ved kvile (basalmetabolisme eller kvilestoffskiftet) er på rundt 80 watt..

Sjå òg
Hestekraft

Referansar 

Effekt
Menneskekroppen
Einar Sem-Jacobsen

Einar Sem-Jacobsen () var ein norsk flypioner.

Sem-Jacobsen voks opp i Kristiania. Etter examen artium 1896 og Krigsskolen vart han premierløytnant i Ingeniørvåpenet i 1899 og tok militær høgskuleeksamen 1901. Han vart kaptein i 1911 og major i 1930.

I 1910 reiste han i Europa for å læra meir om flyging. Han var ein av dei som bygde opp det norske Luftforsvaret.

Sem-Jacobsen tok initiativet til å danna av Norsk Luftseiladsforening i 1910 og etablerte Hærens Flyfabrikk på Kjeller i 1916.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Einar Sem-Jacobsen» frå ,  den 27. september 2018.

Bakgrunnsstoff

 Til veirs? – ein artikkel om Sem-Jacobsen
 Einar Sem-Jacobsens private arkiv finst ved NTNU Universitetsbiblioteket Dorabiblioteket

Luftfartspionerar
Norske flygarar
Gravlagde på Vestre gravlund
Folk frå Oslo
Nesland stavkyrkje

Nesland stavkyrkje er ei tidlegare stavkyrkje i Vinje kommune i Telemark. Ho stod på toppen av ein gravhaug om lag 20 meter sør for der dagens Nesland kyrkje står. Ei innskrift vil ha det til at stavkyrkja var vigd til Den heilage krossen og Heilag-Olav 8. august 1242, men det kan dreie seg om ei ny vigsling, for ut frå stilistiske kriterium vert kyrkja datert til 1100-talet.Brendalsmo (2016), s. 125. Det finst elles ei flyttesegn om kyrkja som seier at ho først skal ha stått på Mannås, utan at dette er stadfesta av pålitelege kjelder. Kyrkja var ei våkekyrkje der ein heldt sankthansvåk.

Skildring

Kyrkja var lita, berre 8–9 meter lang. Ifølgje Magnus Brostrup Landstad var det den minste kyrkja han hadde sett. Kyrkja vari einskipa. Koret var lågare og smalare enn skipet, og det skal ha kome til seinare. Koret stod for øvrig på stabbar, slik at korgolvet var heva om lag tre fot over golvet i skipet. Kyrkja hadde eit spir som ikkje var opphaveleg, og svalane rundt kyrkja vart fjerna før kyrkja vart riven. Kyrkja var enkel i det ytre så vel som i det indre.

Takstolen i kyrkja skal ha vore open, og vegger og tak skal ha vore måla med bibelmotiv i vassfargar. Lorentz Dietrichson daterer denne målinga til 1713.

Magnus Brostrup Landstad kjempa for å ta vare på den litle stavkyrkja, men ho vart riven etter at dagens kyrkje stod klar i 1847. I 1852 gav Landstad ut eit lengre dikt om stavkyrkja, «Nesland Kirke».

Gjenstandar frå kyrkja 
Mellom gjenstandar som er tekne vare på frå Nesland stavkyrkje, er tre par portalplankar i Oldsaksamlinga, plankebord med utskorne bibelmotiv og plankebord med innskrifter, ein døypefont med lokk, ei kyrkjeklokke (i Flåbygd kyrkje) og dessutan kalk og disk. Eit gamalt krusifiks vert brukt i altartavla i dagens kyrkje. Litteraturen omtalar dessutan ein mariafigur, utan at det vert gjort greie for skjebnen til denne.

Galleri

Kjelder 
 
 Jan Brendalsmo: Kildegjennomgang: Middelalderske kirkesteder i Telemark (Riksantikvaren, 2016), s. 125–126

Fotnotar

Bakgrunnsstoff 
 

Tapte stavkyrkjer
Kulturminne i Vinje
Kyrkjer i Vinje
Tidlegare kyrkjer i Noreg
Mentz Schulerud

Mentz Schulerud (fødd 19. oktober 1915 i Oslo, død 18. mai 2003) var ein norsk skribent, kulturarbeid og kåsør.

Han vart cand. mag. i 1941, og arbeidet som hjelpelærar ved Oslo tekniske skole og ved Universitetet i Oslo, før han i 1946 vart tilsett i NRK. Han var teatersjef ved Oslo Nye Teater 1962–1967 og redaktør for det litterære tidsskriftet Vinduet 1959–1963. Han var styreleiar i Norsk Teaterleiarsamskipnad, Kunstnarsamskipnaden, Riksmålsforbudet og Visens Venner, og hadde òg verv i Riksmålsforbundet og Det Norske Studentersamfund.

Æresbevisninger og prisar 
Schulerud var riddar av St. Olavs Orden. I 1983 vart han utnemnd til statsstipendiat. Han mottok St. Hallvard-medaljen i 1989. I 1996 vart han tildelt æresprisen «Bypatrioten» av Oslo Byes Vel. Han fekk òg Bryggeriforeies  Ølhundpris og Purpurneseordenen i Kunstnerfirbundet, og var æresmedlem av Filologisk forening.

Familie 
Han var son av Mentz Schulerud) og Aagot Schulerud (1875–1957). Han var bror av Anne-Cath. Anne-Cath. Vestly og, gjennom sin dotter Ingrid Schulerud, svigerfar til Jens Stoltenberg.

Han er gravlagd på Vestre gravlund

Bøker 

 Fra krambu til magasin (1947)
 Ole Bull (1960)
 Norsk kunstnerliv (1960)
 Wergelandsveien (1960)
 Nordmenn i København (1963)
 Piberne og Pigerne i Vika (1963)
 Kongeriket Norges Herligheter (1967)
 Hafslund gods – Fra Otte Bildt til M. G. Rosenkrantz (1974)
 Kongevi og fantesti (1974)
 På Grand i 100 år. 1874 – 1974. (1974)
 Barn i Oslo (1981)
 Iduns eple (1982)
 Akershus i speiet til dikteren (1991)

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Mentz Schulerud» frå ,  den 27. september 2018.

Referansar 

Døde i 2003
Fødde i 1915
Norske litteraturhistorikarar og kritikarar
Norske sakprosaforfattarar
Norske teatersjefar
Gravlagde på Vestre gravlund
Folk frå Oslo
Riksmål
St. Hallvard-medaljen
St. Olavs Orden
Statsstipendiatar
Gary M. Stevens

Gary Michael Stevens () er ein britisk-engelsk tidlegare fotballspelar frå Barrow-in-Furness som 1982-88 var høgreback på det suksessrike Everton-laget og sidan hadde lokal suksess med Rangers FC.

Klubbspel
Stevens debuterte for Everton FC vinteren 1982. I mai 1984 vann han sitt fyrste trofe med klubben då det vart siger 2-0 over Watford FC i FA-cupfinalen. Sesongen etter var Everton heile suverene i kampen om ligameisterskapen, slo toaren Liverpool FC med heile 13 poeng. Everton tok seg også til finalen i cupvinnarcupen, der laget den 15. mai i Rotterdam vann med 3-1 over Rapid Wien. Sesongen 1986/87 tok Everton FC ein ny ligatittel framom byrival Liverpool FC, då med 9 poengs skilnad. Sommaren 1988 vart Stevens overført til skotske Rangers FC mot 1,25 millionar pund. Med laget frå Glasgow vann han seks rake ligameisterskap 1989-94 og den skotske cupfinalen 1992 med 2-1 mot Airdrieonians. I september 1994 gjekk turen til Tranmere Rovers, mot 350 000 pund. Han spelte jamt på det engelske nivå 2-laget til han la opp i 1998.

Landslagsspel
Stevens debuterte for England sitt landslag i juni 1985 og spelte sin 46. og siste landskamp temmeleg nøyaktig sju år seinare, utan nokon gong å kome på skåringslista. Han deltok i alle Englands fem kampar i Fotball-VM 1986 og alle tre i EM i fotball 1988. Under verdsmeisterskapen i 1990 spelte han opningskampen til England, men kom ikkje på bana att før i bronsefinalen mot arrangørlandet Italia, der det vart engelsk tap 1-2.

Merittar
Vinnar av cupvinnarcupen: 1985 med Everton FC
Engelsk ligameister: 1985 og 1987 med Everton FC
Engelsk cupmeister: 1984 med Everton FC
Skotsk ligameister: 1989, 1990, 1991, 1992, 1993, 1994 med Rangers FC
Skotsk cupmeister: 1992 med Rangers FC

Stevens utvandra i 2011 til Perth i Australia.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Gary Stevens (footballer, born 1963)» frå ,  den 27. september 2018.  
 
eu-football

Engelske fotballspelarar
Everton-spelarar
Rangers-spelarar
Tranmere-spelarar
Spelarar i Fotball-VM 1986
Spelarar i Fotball-EM 1988
Spelarar i Fotball-VM 1990
Terningmoen

Terningmoen leir er ein militærleir med tilhøyrande skyte- og øvingsområde på Vestad i Elverum. Terningmoen er ein del av Østerdal Garnison, saman med Rena leir.

Historie

1600- til 1900-talet 
Østoppland infanteriregiment vart oppretta i dette distriktet frå år 1657. Frå 1650-talet vart det bygd befestningar i Elverumsområdet på begge sider av elveløpet: Christiansfjeld festning og etterkvart Terningen skanse og Grindalskansen ved vestesida.

Terningmoen som forsvarsanlegg vart først oppretta som ekserserplass for Østerdalens bataljon i Akershusiske infanteribrigade ca. år 1879. Etter denne tida starta gradvis utbygging og arealutviding.

1900- og 2000-talet 
I 1932 vart Skyteskolen og Vinterskulen for infanteriet slått saman  til Skyte- og vinterskulen for infanteriet (SVI) på Terningmoen, noko som igjen medførte byggeverksemd. Leiren vart betrakteleg utvida under andre verdskrigen og i etterkrigstida.

På starten av 1980-talet flytta Østoppland forsvarsdistrikt og Østoppland infanteriregiment nr. 5 sin stab til Terningmoen frå Regimentsgarden i Elverum. Terningmoen vart standkvarter for Østoppland heimevernsdistrikt nr. 05.

Terningmoen var òg tidlegare standkvarter blant anna for Oppland Regiment, Infanteriinspektoratet, infanterilinja ved befalsskolen for Kampvåpenet til Hæren (BSKAMP), Utdanninga til Kampvåpenet og Kompetansesenter (KampUKS) og delar av FIST-H.

Ved utbygginga av Terningen Arena i 2009-2010 vart eit mindre areal av leiren selt til fordel for fleirbruksanlegget.

Brann 
Natt til 9. februar 2010 vart tre lagerbygningar overtent og totalskadd. To av bygningane var depot, som lagra full bekledning og militært utstyr til ca. 1000 soldatar. Det tredje bygget var våpenlager og -verkstad, og dessutan kontor for FLO. Bygg og det meste av materiell var å rekna som totalskadd. Ingen av bygningane, som vart bygd i høvesvis 1888, 1933 og 1943, hadde vernestatus.

I dag 
Leiren er i dag prega av tre utbyggingsperiodar: Etableringsperioden seint på 1800-talet, bygg frå andre verdskrigen og bygg frå etterkrigstida til i dag.

Terningen Arena 
Terningen Arena er eit flerbruksanlegg liggar ved Terningmoen.
Målet med prosjektet Terningen Arena er å skapa eit fleirbruksanlegg for idrett, kultur og næring, til bruk for alle. Det er òg ei målsetjing at Elverum skal forsterkast som utdannings- og kompetansesenter, og at Høgskulen i Hedmark skal styrkjast og vert vidareutvikla i folkehelsebyen Elverum, med sina helse- og idrettsutdanningar. Høgskulen i Innlandet, Forsvaret, NAV og fylkeskommunen er nokre av leietakarane på anlegget. 
Forsvaret har velferdskontor og treningsfasilitetar for tenestegjerande i Terningen Arena.

Trinn 1 vart ferdigstilt i desember 2010, og anlegget er sidan vorte utvida med blant anna fleire utandørs idrettfasilitetar.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Terningmoen» frå ,  den 27. september 2018.

Bakgrunnsstoff 

 Terningmoen på Nettsidene til forsvaret
 Terningen Arena
  

Byggverk i Elverum
Freda bygg i Innlandet
Kulturminne i Elverum
Norske militærleirar
Kevin Sheedy

Kevin Mark Sheedy () er ein irsk tidlegare fotballspelar frå Builth Wells i Wales som hadde stor suksess med Everton FC i 1980-åra.

Karriere

Klubbspel
Midtbanespelaren Sheedy fekk sin ligadebut med 4. divisjonslaget Hereford United våren 1976. Vel to år seinare vart han overført til Liverpool FC, der han ikkje lukkast å spele seg inn på laget. Vinteren 1982 flytta han over til byrivalen Everton FC, mot 100 000 pund. I mai 1984 vann han sitt fyrste trofe med klubben då det vart siger 2-0 over Watford FC i FA-cupfinalen, ein kamp Sheedy mista grunna skade. Sesongen etter var Everton heile suverene i kampen om ligameisterskapen, slo toaren Liverpool FC med heile 13 poeng. Everton tok seg også til finalen i cupvinnarcupen, der Sheedy den 15. mai i Rotterdam fastsette sluttresultatet til 3-1 mot Rapid Wien. Sesongen 1986/87 tok Everton FC ein ny ligatittel framom byrival Liverpool FC, då med 9 poengs skilnad. Etter ytterlegare fem sesongar i Everton melde Sheedy i 1992 overgang til Newcastle United, ein klubb han hjelpte til opprykk i 1993. Han var så profesjonell på nivå 3 for Blackpool i 1993/94 før han gav seg med aktiv fotball.

Landslagsspel
I tida oktober 1983 til februar 1993 deltok Sheedy i 46 landskampar for Irland. Under europameisterskapen 1988 i Vest-Tyskland fekk han speletid i alle dei  tre kampane til det irske laget. To år seinare var han med i alle Irlands fem kampar ved VM i fotball 1990, ein meisterskap der han vart historisk då han i landets aller fyrste VM-kamp utlikna til 1-1 mot England. Irland rauk elles ut i kvartfinalen mot arrangørlandet Italia etter tap 0-1. Sheedy skåra ni landslagsmål.

Merittar
Vinnar av cupvinnarcupen: 1985 med Everton FC
Engelsk ligameister: 1985 og 1987 med Everton FC
Engelsk cupmeister: 1984 med Everton FC

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Kevin Sheedy (Irish footballer)» frå ,  den 27. september 2018.  
 
eu-football

Irske fotballspelarar
Everton-spelarar
Newcastle-spelarar
Blackpool-spelarar
Spelarar i Fotball-EM 1988
Spelarar i Fotball-VM 1990
Bjarne Berulfsen

Bjarne Berulfsen () var ein norsk filolog og professor, kanskje mest kjend frå etableringa av Visens venner (1946), og dessutan ei rekkje bøker som er omsette til fleire språk.

Bakgrunn
Berulfsen var fødd i Solum, noverande Skien kommune. 
Han tok examen artium i 1925 og språkleg-historisk embetseksamen (cand.philol.) i 1932 med norsk hovudfag på avhandlinga En stilig og språklig undersøkelse av brevene fra Håkon Erlingsson, biskop i Bergen 1332–42. Så fekk han stipend i 1932 for å studera det islandske språket på Háskóli Íslands.
Vel tilbake tok han pedagogisk eksamen i 1932 og jobb som lektor og norsklærar ved Kristeleg Gymnasium i Oslo nokre år.

Karriere
Berulfsen var  overlærar ved Oslo handelsgymnasium 1936-1962.  Han vart dr.philos. i 1949 på avhandlinga Kulturtradisjon fra en storhetstid der han baserer funna sine på brev i Bergens kopibok frå 1300-talet. Han var òg gjesteforelesar ved University of Wisconsin i 1958. Han vart tilsett som universitetslektor ved Universitetet i Oslo i 1960, seinare dosent og deretter professor i nordisk språkvitskap (1967) ved Det humanistiske fakultet ved Universitetet i Oslo, der han var fram til han døydde. 

Berulfsen sat i Samordningsnemnda for skuleverket (oppteken 1947) og seinare i Norsk språknemnd. Han var far til journalisten Torkjell Berulfsen,  og skreiv sjølv visetekster og akkompagnerte på piano. Berulfsen bidrog til å påvisa korleis dei norske folkeeventyra påverka bokmål til avviking frå det rådande skriftspråket, det latinsk-tysk-danske.

Bibliografi 
 En stilistisk og språklig undersøkelse av brevene fra Håkon Erlingsson, biskop i Bjørgvin bispedømme 1332-1342 (1933).  Avhandling.
 Engelsk-norsk (Gyldendal, 1933).  Senere utgaver med Hjørdis Scavenius (1938)
 Rettskrivning i vestelomma : bokmål (Gyldendal, 1939).  Med Søren Seland
 Fremmedord – blå ordbok (Gyldendal, 1940).  Med Didrik Arup Seip.  Senere utgaver med Dag Gundersen
 Norske brev- og formularbøker i det 19. hundreår (Universitetet i Bergen, 1948)
 Kulturtradisjon fra en storhetstid (Gyldendal, 1948).  Avhandling.
 Som blomsterstøv med vind: tre av Visens venner synger Einar Skjæraasen (Aschehoug, 1950).  Med Erling Brinchmann og Jacob Brinchmann.
 Et blad av en summa dictaminum (Dybwad, 1953).  Avhandling ved Det Norske Videnskaps-Akademi.
 Aschehougs ordlister.  Med Einar Lundeby.  Herunder Bokmål 1. Fullstendig liste, alle former oppført (1961) og Bokmål 2. Med tradisjonelle ("moderate") former (1961).
 Ordliste for folkeskolen (1963).  Med Alf Erling Knappen.
 Norsk grammatikk (1963).
 Den gode vise (Bokklubbens lyrikkvenner, 1967)
 Norsk-engelsk ordbok og omvendt (Cappelen, 1968).  Med Herbert Svenkerud, seinare utgåver utgjevne med Torkjell Berulfsen (1989) og Willy A. Kirkeby
 Norsk uttaleordbok (Aschehoug, 1969)

Artiklar 

 Hvor ligger "Laagøerne"? Historisk tidsskrift 1943-46 33: 314-327 
 Knut Porses brev til bergenserne Historisk tidsskrift 1952-53 36: 620-625

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Bjarne Berulfsen» frå ,  den 26. september 2018.

Bakgrunnsstoff

Norske sakprosaforfattarar
Norske visesongarar
Folk frå Skien
Professorar ved Universitetet i Oslo
Eigil Nansen

Eigil Nansen () var ein norsk arkitekt og menneskerettsforkjempar.

Familie 
Nansen var sonespn av polfareren og humanisten Fridtjof Nansen. Foreldra var Odd Nansen og Kari Hirch,ref>Lone Bastholm (1934 -), Dansk Kvindebiografisk Leksikon.</ref> og han vart fødd året etter at farfaren døydde.

Han var gift med Lone Bastholm (f. 1934) frå 1965 til 1969.

Aktivisme 
Nansen arbeidde særleg for flyktningar og menneskerettar. I 1979 danna han saman med Anette Thommessen aksjonskomiteen«En båt for Vietnam», som engasjerte seg for vietnamesiske båtflyktningar. Det kjende biletet av Erling Borgen som held ein baby vart årets bilete og aksjonen fekk stort merksemd. Nansen medverka òg til etableringa av Norsk Organisasjon for Asylsøkere, NOAS. I 1991 vart han tildelt Leo Eitinger-prisen for innsatsen sin for flyktningar. 

Eigil Nansen var formann i Nansenkomiteen. Han tende den olympiske elden på Bislett stadion under Vinter-OL 1952 i Oslo, dette var første gongen den olympiske elden vart tent i eit vinter-OL. Fakkelen fekk han overrekt frå Lauritz Bergendahl, som tok han inn på stadion.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Eigil Nansen» frå ,  den 27. september 2018.

Referansar

Bakgrunnsstoff 

 Bilete av Eigil Nansen på veg med den olympiske elden i 1952
 Bilete av Eigil Nansen i det han tenner OL-elden i 1952

Norske arkitektar
Norske aktivistar
Kristian Lund

Kristian Lund () var ein norsk hærmann, ingeniør, seljar og politikar som representerte Oppland fylke og partiet Høgre på Stortinget 1981-85.

Lund var son til ein skipper og ein lærar. Sjølv gjekk han Hærens befalsskule for samband i 1951 og var sambandsoffiser i åra 1952-60, med unnatak for 1956-58 då han studerte til ingeniør i teleteknikk. Frå 1961 til 1981 var han elektronikklærar ved Hærens Tekniske Fagskole. Perioden 1985-95 arbeidde han for Norsk Informasjonsteknologi A/S, siste seks åra som salssjef. Han avslutta arbeidsdagen som salssjef 1995-99 i IBM Norge.

Lund engasjerte seg politisk for Høgre. Valperioden 1972-75 var han medlem i Lillehammer bystyre. Dei neste to valperiodane, 1976-79 og 1980-83, var han fylkestingsmedlem i Oppland. Før han vart vald inn på stortinget i 1981 hadde han også plass i fylkesutvalet. Valperioden 1981-85 representerte han Oppland og Høgre på stortinget, der han var medlem i Sosialkomiteen. Lund var så nestleiar i riksrevisjonen i perioden 1986–94. Frå 1989 til -94 hadde Lund ulike posisjonar i Det regionale høgskulestyret for Oppland, leiar 1989-92.

Kjelder
Stortingsbiografi

Norske ingeniørar
Stortingsrepresentantar 1981-1985
Flukta frå Oslo 9. april 1940

Flukta frå Oslo 9. april 1940 fann stad då den norske regjeringa, medlemmane av Stortinget, kongen og kronprinsen av Noreg og tenestemenn i sentraladministrasjonen forlét Oslo 9. april 1940 etter at tyske styrkar hadde angripe Noreg. Flukta gjekk hovudsakleg gjennom dei enno frie indre delane av Austlandet via Åndalsnes og Molde til Tromsø, nokon flykta frå Austlandet til Sverige. Undervegs vart det halde stortingmøte og statsråd der det vart gjort vedtak om den vidare styringa av Noreg. På Elverum stod flyktningane i fare for å verte innhentast av tyske styrkar, og i Nybergsund slapp dei såvidt unna tysk flyangrep. I Gudbrandsdalen i april var dei i fem dagar sperra inne mellom framrykkande tyske styrkar sørfrå, og fallskjermstyrkar ved Dombås. Evakuering sjøvegen skjedde med britiske fartøy. Kongen og kronprinsen forlét landet 7. juni frå Tromsø og vart verande i eksil i Storbritannia til landet var frigjort og alliert okkupasjon avslutta 7. juni 1945.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Flukta frå Oslo 9. april 1940» frå ,  den 27. september 2018.  
 

Noreg under andre verdskrigen
Norsk Likbrændingsforening

Norsk Likbrændingsforening vart skipa i Oslo 7. februar 1889, og hadde i byrjinga 177 medlemar. Dei fleste var akademikarar, kunstnarar og folk i leiande stillingar, busette i Oslo.  Foreininga skifta i 1917 namnet til Norsk Kremationsforening, seinare Norsk kremasjonsforening. I 2011 vart foreininga omgjort til ei stifting: Norsk Kremasjonsstiftelse. Stiftinga gjorde i 2015 ei samarbeidsavtale med Norsk forening for kirkegårdskultur (no: Norsk forening for gravplasskultur) om levering av sekretariattenester.

Føremålet med foreininga var å fremje den såkalla kremasjonssaka i heile Noreg, det vil seie retten til kremasjon i staden for vanleg gravlegging av dei avlidne. Etter kristen lære var kremasjon, altså brenning av liket, i strid med Guds orden og hadde difor vore forbode sidan innføringa av kristendomen her i landet på byrjinga av tusentalet. Om lag ti år før foreininga vart skipa, hadde det vore søkt om løyve til å gjennomføre ei likbrenning på ein gard i dåverande Aker kommune, men dette vart avslege av di kremasjon vart rekna som lovstridig. Målet for foreininga vart difor å få innført ei lovgjeving som gav høve til kremasjonar, og deretter arbeide for at det vart bygd krematoriar.

Etter ni års iherdig arbeide klarte foreininga å få Stortinget til å vedta lova frå 11. juni 1898 om likbrenning. Foreininga var likevel misnøgd med denne lova, då vilkåret for å gjennomføre likbrenning kravde liksyn og obduksjon i ein grad som foreininga meinte var urimeleg, ikkje mist av di det vart fastsett særs høg avgift for dette. Kremasjon vart difor både vanskeleg og dyrt i høve til vanleg gravlegging. Foreininga heldt difor fram med arbeidet til det vart gjeve ei ny lov 3. mai 1913. Foreininga vart nøgd med denne lova, «som i det vesentlige må sies å tilfredsstille rimelige krav hos kremasjonssakens venner».

Kremasjonsforeininga ynskte å byggje sitt eige krematorium. Dette let seg gjere ved hjelp av stønad frå Oslo kommune og ein testamentarisk gåve på 50 000 kroner frå forstmeister Hans Andreas Tanberg Gløersen (1836–1904), og i 1909 stod krematoriet på Vestre gravlund i Oslo ferdig til å takast i bruk. Forstmeister Gløersens urne stod sentralt plassert i nisjen framfor orgelet under seremonien som innvigde krematoriet 24. mai 1909. Men dette var ikkje det fyrste krematoriet i Noreg, for allereie i 1907 hadde Bergen kommune bygd om gravkapellet på Møllendal gravlund til å kunne verte brukt til kremasjonar.

Utover 1990-talet var det liten aktivitet i Norsk kremasjonsforening, mellom anna av di foreininga mista sin administrasjon då Kremasjonsforeningens Begravelsesbyrå vart lagt ned. Det vart i det heile drive lite propaganda for å fremje kremasjonssaka i Noreg i denne tida.

Kjelder
Gravplassforeningen-Norsk forening for Gravplasskultur: Historien. Norsk Likbrændingsforening - Norsk kremasjonsforening - Norsk Kremasjonsstiftelse
Gravplassforeningen: Om Norsk Kremasjonsstiftelse

Likbrenning
Skipingar i 1889