alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Edmund Husserl

Edmund Husserl () var ein tsjekkisk matematikar og filosof, grunnleggjar av fenomenologien, ei av dei viktigaste filosofiske retningane i det 20. hundreåret. 

Husserl var fødd i Proßnitz i Mähren.
Han skreiv først ei doktoravhandling om matematikk der han diskuterte psykologiske forklaringar på matematikken. Han innsåg til slutt at han var på veg i feil retning og at matematikken måtte vere ein ideell vitskap. Ideell tyder at kunnskapen er tidlaus, t.d. at vi har ei førestilling om kva ein trekant er uavhengig av konkrete trekantar i kvardagen (store og små, laga av mange ulike material). Denne tankegangen overførte han på logikk og seinare på sosial- og humanvitskapane sitt grunnlag. Dette var fenomenologien, læra om korleis ting naturleg står fram for oss. Fenomenologi tyder då lære (logos) om fenomena («fainomenon» på gresk tyder «det som ovrar seg» eller syner seg for oss).  Det som viser seg for oss er alt som kjem til oss gjennom sanseapparatet og heile kroppen, og Husserl avgrensa det ikkje berre til synet, men brukte ofte synsmetaforar for å forklare filosofien sin. 

I tida frå hundreårsskiftet skriv han då sitt første store verk om desse teoriane og gav det ut i «Logiske undersøkingar» (ty. Logische Untersuchungen). Han gav seinare ikkje ut så mange bøker, men skreiv desto meir. Då han døydde vart det funne over 40 000 stenografiske ark etter han. 

Husserl var lærar på fleire tyske universitet, men vart til slutt professor i filosofi i Universitetet i Freiburg (i Breisgau). På grunn av jødeforfølgingane i Tyskland i  1930-åra vart han stroken av lista over professorar ved universitetet (han var då pensjonist), noko som førte til at han ikkje kunne bruke biblioteket, og han fekk òg publikasjonsforbod og vart tvangsflytta frå huset sitt over i eit mindre husvære. Han døydde før dei systematiske utryddinga av jødane, og familien fekk hjelp til å flykte. 

Husserl hadde fleire kjende studentar, den mest kjende er utan tvil Martin Heidegger som følgde etter Husserl i filosofiprofessoratet. Husserl og Heidegger var for det meste samde, men Heidegger utvikla fenomenologien i ei anna retning enn Husserl, det som seinare vart kalla eksistensialismen. Eksistensialismen er ei retning innan både filosofien og litteraturen. 

Manuskripta etter han vart berga av ein belgisk fransiskanarmunk og forskar, Leo van Breda, som fekk smugla dei til Berlin og vidare frå Berlin til Belgia med diplomatpost og gøymd i eit kloster i Leuven, og det vart skipa eit Husserl-arkiv og studiesenter der. Etter krigen vart dei sakte, men sikkert publisert i skriftserien Husserliana, og publiseringa vart i hovudsak gjort ferdig på 1990-talet med over 40 store bind. 

Det er (2011) ikkje skriven ein bibliografi om Husserl.

Kjelder
 Zahavi, D. (2001). Husserls fænomenologi. Ny, revideret udgave. Gyldendal, København.
 Husserliana-serien  Husserliana: Edmund Husserl Gesammelte Werke (Kritische edition). Auf Grund des Nachlasses veröffentlicht vom Husserl-Archiv Leuven. Nijhoff, Den Haag 1950 ff., no utgjeven av: Springer, Berlin 2008: 42 bind.

Tyske filosofar
Tyske matematikarar
Dansk Melodi Grand Prix

Dansk Melodi Grand Prix, forkorta DMGP, er ein årleg dansk musikktevling arrangert av Danmarks Radio (DR) som avgjer kven som skal representere Danmark i Eurovision Song Contest. Tevlinga har vorte arrangert sidan 1957, med unntak av åra 1967 til 1977, 1998 og 2003.

Tre vinnarar har òg vunnet Eurovision Song Contest: Grethe og Jørgen Ingmann med «Dansevise» i 1963, Olsen Brothers med «Fly on the Wings of Love» i 2000 og Emmelie de Forest med «Only Teardrops».

Historie

Semifinalar
I 2004 vart det innført ein semifinale i Eurovision Song Contest, og på grunn av at Danmark ikkje fekk deltake i Eurovision Song Contest 2003 vart dei ikkje direktekvalifisert til finalen i Eurovision Song Contest 2004. Thomas Thordarsson og songen «Shame on You» enda på 13. plass av totalt 22 bidrag i semifinalen.

I 2005 gjorde DR eit dristig skritt for Dansk Melodi Grand Prix: For fyrste gong var det lov å framføre eit bidrag på eit anna språk enn dansk. Mange av bidraga i 2005 var dimed framført på engelsk, men mot alle odds vart vinnarsongen, «Tænder på dig» av Jakob Sveistrup, framført på dansk. Bidraget vart seinare skriven om til engelsk og fekk tittelen «Talking to You». Dette året enda Danmark på tredjeplass i semifinalen og var dimed kvalifisert til finalen der dei enda på niandeplass. Danmark vart dimed direktekvalifisert til finalen i Eurovision Song Contest 2006 der dei enda på 18. plass.

Etter mange dårlege resultat vart det i 2007 innført semifinalar i Dansk Melodi Grand Prix. Dei to semifinalane hadde åtte bidrag kvar der dei fire beste kvalifiserte seg til finalen. I tillegg vart dei fire som ikkje gjekk vidare frå kvar av dei to semifinalane sikra ein ny sjanse. På dei to danske radiokanalane P3 g P4 kunne ein vere med og røyste fram dei to siste finalistane. Vinnaren var DQ med songen «Drama Queen» som enda på 18. plass i Eurovision Song Contest.

DR nytta òg formatet med semifinalar i Dansk Melodi Grand Prix 2008. Simon Mathew vann med songen «All Night Long» og enda på tredjeplass i den andre semifinalen i Eurovision Song Contest 2008. Han kvalifiserte seg dimed til finalen der han enda på 15. plass. Frå og med 2008 har det vorte arrangert to semifinalar i Eurovision Song Contest der berre Storbritannia, Tyskland, Spania, Frankrike, Italia, ofte kalla dei dei fem store, og vertslandet er direktekvalifisert til finalen.

Vinnarar 

Notar

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Dansk Melodi Grand Prix» frå ,  den 5. juni 2012.  
 

Danske musikktevlingar
 
 
Eurovision Song Contest-uttakingar
Underhaldningsprogram
Lysing i kull og kjønn

Lysing i kull og kjønn  eller kull-lysing var etter gammal norsk rett eit vilkår for at barn fødde utanfor ekteskap skulle få arverett etter faren på line med barn fødde innanfor ekteskap.

Kull-lysing var omtalt i Kristian 5s Norske Lov 5–2–71 og i Arvelova av 1854, § 5. Kull-lysinga innebar at faren på tinget muntleg eller skriftleg sanna at barnet var sitt. Barn fødde etter 1. januar 1917 har full arverett etter faren utan kull-lysing. For at eit barn fødd utanfor ekteskap skulle få odelsrett etter faren, var lysing i kull og kjønn nødvendig heilt fram til odelslova av 28. juni 1974. Også etter at denne lova var vedteken, måtte barn som var fødde utanfor ekteskap før 1917, som ein overgangsregel lysast i kull og kjønn for å få full arverett etter faren.  Desse overgangsreglane vart oppheva i 2009, men kan enno få verknad for saker som gjeld eigarskifte føretatt før 1. juli 2009.

Kjelder

Arverett
Norsk rettshistorie
Fylkesveg 6314

Fylkesveg 6314 går mellom Vikvatn kryss i Osen kommune og Storvika i Roan kommune. Vegen er 7,4 km lang.

Dei fyrste 17 metrane av vegen går gjennom Osen kommune.

Før Trøndelag fylke vart oppretta 1. januar 2018 var vegen kjennetegna som Fylkesveg 15 i Sør-Trøndelag.

Kommunar og knutepunkt

 Vikvatn

Arm frå Vik til Mostervika (3,0 km)
Kommunal veg frå Mostervika til Engensvika (0,8 km)
Bessaker
Endepunkt Storvika

Bakgrunnsstoff

Fylkesvegar i Trøndelag
Vegar i Åfjord
Vegar i Osen
Bessaker

Bessaker er ei bygd i Åfjord kommune i Trøndelag fylke, nord for Brandsfjorden på vestkysten av Fosenhalvøya.

Staden har kring 200 innbyggjarar, barnehage, skule, nærbutikk, kro, treningssenter, dyreklinikk, og eit aktivt foreiningsliv. Bessaker var tidlegare fast anløp for Hurtigruta, men ho anløper i dag berre under visse høve, som under fiskefestivalen som vert arrangert her kvar sommar. Bessaker er òg kjent for fiskeferie, dykking, den gamle gjestfridomen og urørt natur. Staden ligg ved skipsleia ut mot havet, men verna frå storhavet av øyar, holmar og skjer. Gode høve for naturopplevingar.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Bessaker» frå ,  den 30. mai 2011.

Bakgrunnsstoff 
 Bessakerportalen
 Vêrvarsel for Bessaker , yr.no

Geografi i Åfjord
Bygder i Trøndelag
Fylkesveg 6318

Fylkesveg 6318 går mellom Blindvåg og Harbakk i Åfjord kommune. Vegen er 6,8 km lang.

Før Trøndelag fylke vart oppretta 1. januar 2018 var vegen kjennetegna som Fylkesveg 32 i Sør-Trøndelag.

Kommunar og knutepunkt

 Blindvåg
Kommunal veg frå Salbuvika til Sunnskjør (0,6 km)
Harbakk  →  Harbakshola
Kommunal veg frå Harbakk til Målet (0,6 km)

Bakgrunnsstoff

Fylkesvegar i Trøndelag
Vegar i Åfjord
Harbakshola

Harbakshola er ei naturleg hòle ved Harbaksfjellet i Åfjord kommune i Trøndelag. Hòla er den største i landsdelen og er 30–40 m høg og 130–140 m djup. Inne i hòla finst det spor etter ein mur som har gått frå vegg til vegg, dette viser at hòla har vore ei bygdeborg. Hòla er ein av dei mest storslåtte naturformasjonane i Sør-Trøndelag.

Det går merkt stig opp til hòla.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Harbakshola» frå ,  den 30. mai 2011.

Bakgrunnsstoff
 

Geografi i Åfjord
Turistmål i Trøndelag
Kulturminne i Åfjord
Julian Bream

Julian Bream () var ein engelsk gitarist og lutenist. Han var ein av dei mest framtredande personane i den klassiske gitarverda på 1900-talet.

Engelske gitaristar
Liberties of the Tower of London

Liberties of the Tower of London eller berre the Tower Liberty var eit område rundt Tower of London som verken høyrde til styresmaktene i City of London eller grevskapet Middlesex. Etter grenser sette på 1500-talet dekte det området innanfor ringmuren og rett utanfor, inkludert Tower Hill. 

I 1688 la Jakob II til tre område: Old Artillery Ground, Little Minories og Liberty of Well Close. Desse områda var blitt kroneigedom ved oppløysinga av klostera i England, og var blitt brukt til å lagra våpen. Det passa derfor kongen å legga dei under styret til Tower i staden for byen eller grevskapet.

Liberties hadde ein eigen administrasjon som blei leidd av Konstabelen av Tower of London. Området hadde ein eigen likskodemann, eigen domstol og eige fengsel og politistyrke. Innbyggjarane hadde visse privilegium, som at dei kunne krevja retten til kvart dyr som fall frå London Bridge, eller svaner under brua.

Frå 1855 blei området administrert av Whitechapel District Board of Works, og i 1889 blei det ein del av grevskapet London. I 1894 blei Liberties heilt avskaffa, og i 1900 blei det innlemma i Stepney. Det ligg i dag i bydelen Tower Hamlets.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Liberties of the Tower of London» frå , den 30. mai 2011. 
 

Tower Hamlets
Tower of London
Historia til London
Tidlegare administrative område i England
Bygdeborg

Bygdeborg eller tjuveborg er eit primitivt festningsanlegg, helst reist på små og bratte fjelltoppar som er utilgjengelege frå fleire kantar. Dei ligg gjerne på strategisk viktige stader, og med god utsikt over den nærliggjande bygda.

Forsvarsverka er som regel bygd opp av enkle tørrsteinsmurar av naturstein som truleg har vore forsterka eller supplert med palisadar, og finst helst mot den sida av åsen eller høgda der tilgangen er lettast. Det er sjeldan funne restar av huskonstruksjonar innanfor murane, men dei fleste borgene har hatt tilgjenge til vatn ved brønnar eller naturlege kjelder. Bygdeborger er vanlege i både Sverige og Noreg, og ein reknar med at dei norske borgene for det meste skriv seg frå eldre jarnalder (romersk jarnalder og folkevandringstida). 

Bygdeborgene vert dels rekna som førebels stader for tilflukt under urolege høve i folkevandringstida, og dels som festningsanlegg i utkantane av dei gamle rika. Fleire norske namn på «slott» eller «borg» er knytt til slike bygdeborger. Det er funne meir enn 300 bygdeborger i Noreg, særleg konsentrert om Oslo-området, i Rogaland og i Trøndelag.

Kjente bygdeborger frå ulike kantar av Noreg 
 Ravneberget, Sarbsborg, Østfold
 Skaugumsåsen, Asker, Akershus
 Kolsås, Bærum, Akershus
 Stein, Ringsaker, Hedmark
 Høgdebø på Vollen, Kongsberg, Buskerud
 Skanse i Gunhildrud, Øvre Eiker, Buskerud
 Stein, Skoger, Buskerud
 Gråtoppslottet, Drangedal, Telemark
 Slottet i Bergsbygda, Eidanger, Telemark
 Steinviksås, Solum, Telemark
 Borgefjell, Lista, Vest-Agder
 Saleslottet, Lista, Vest-Agder
 Børshovda ved Røykenes , Sveio, Hordaland
 Steinslandssåto, Utbjoa, Rogaland
 Ytraberg, Hafrsfjord, Rogaland
 Sandvinhaugen, Odda, Hordaland
 Borgklinten, Ørland, Sør-Trøndelag
 Hoøya, Selbu, Sør-Trøndelag
 Slottet, Harstad, Troms
Bårknuten, Vegårshei, Aust-Agder

Kjelde

Bakgrunnsstoff 
 Bygdeborger i Etne
 Bygdeborger i Oslo-området 
 Bygdeborger i Rogaland 

Arkeologiske anleggstypar
Fylkesveg 6320

Fylkesveg 6320 går mellom Stokkneset og Trøa på Stokkøya i Åfjord kommune. Vegen er 6,5 km lang.

Før Trøndelag fylke vart oppretta 1. januar 2018 var vegen kjennetegna som Fylkesveg 34 i Sør-Trøndelag.

Kommunar og knutepunkt

 Stokkneset, kommunal veg til Sundet
Harsvika
Fastlandssamband frå Solberg til Linesøya
 Linesøybrua (315 m)
 Sørgårdan
Hosnavika
Kommunal veg frå Trøa til Svenningsneset

Bakgrunnsstoff

Fylkesvegar i Trøndelag
Vegar i Åfjord
Ad fontes

Ad fontes er Det humanistiske fakultet ved Universitetet i Bergen sin fakultetspub, studentkafé og tilhaldsstad, og vert driven av studentar ved HF. Kafeen opna dørene fyrste gong 14. januar 2011, men hadde offisiell opning to månader seinare, 14. mars 2011. Studentkafeen held ope kvar vekedag i semestera (medio januar-mai, medio august-desember) frå kl. 10-24. Ad fontes har både breie og smale hendingar som strekkjer seg frå quiz til brettspelkveldar. 

Ad fontes er ein del av Humanistisk studentutval, og har kontor i tredje etasje på Sydneshaugen skole.

Bakgrunnsstoff  
 Ad fontes sin nettstad
Ad fontes på Twitter
Ad fontes på facebook
HSU på facebook

Universitetet i Bergen
Utestader i Bergen
Skipingar i 2011
Stod

Stod er ei tidlegare kommune i Nord-Trøndelag. Heradet dekte ei flatevidd på 256,7 km². Ved nyår 1963 hadde Stod 1 293 innbyggarar. Folketalet i heradet var på det høgste i 1950 med 1 435 menneske. Stod vart 1. januar 1964 slått saman med Beitstad, Egge, Kvam, Sparbu, Steinkjer og Ogndal til dagens Steinkjer kommune.

Bygda Stod ligg på sørsida av Snåsavatnet. Ho grensar i vest til byen Steinkjer og i aust mot Snåsa. Landskapet er i vest prega av eit oppdyrka bakkeland med sletter og låge skogåsar. Lenger mot aust er eit skoglandskap med åsar i 200-400 m høgde. I aust går terrenget over i åsar med det 3,1 km² store vatnet Øyingen, vidare mot sør er det avrunda snaufjell. Brannheiklompen på 820 moh er det klart høgste punktet i bygda. Det tidlegare kommunesenteret Binde er saman med Sunnan dei største bygdesentra. Sunnan ligg ved sørenden av Snåsavatnet og var ein periode endestasjon for jarnbanen. Frå Sunnan gjekk det dampbåt vidare til Snåsa.

Jord- og skogbruk har vore dei viktigaste næringsvegane, og bygda hadde eige meieri. Utbygginga av Nordlandsbanen, som går gjennom Stod, førte med seg nye arbeidsplassar. I dag arbeider den største delen av bygdefolket i Steinkjer by.

Stod er særleg kjend for helleristningsfeltet Bølareinen med ca. 6000 år gamle ristningar av dyr og menneske. For kyrkje er frå 1846. Før 1857 var Stod eit herad som nådde heilt ut til Beitstadfjorden og omfatta dei seinare Egge og Kvam herad og området der byen Steinkjer voks fram.

Kjelde 
 Norsk Allkunnebok. X. bandet. 1965

Tidlegare kommunar i Nord-Trøndelag
Steinkjer kommune
Bygder i Trøndelag
Norske kommunar skipa i 1838
Norske kommunar nedlagde i 1964
Club 7

Club 7 (som tradisjonelt skal uttalast som klubb-sju med trykket på klubb) var ein kulturell klubb og utestad i Oslo som var verksam frå 1963 til 1985 med aktivitetar innan teater, poesi, jazzmusikk og visesong, og som vart ein samlingsstad for dei som slutta seg meir eller mindre heilhjarta til tidas radikale motkultur i Noreg. I programmet for klubben stod det at «i Club 7 kan man bære sin hatt som man vil, så lenge man også lar andre gjøre det». Alle over 20 år kunne verte medlem. 

Foreningen Club 7 hadde sitt fyrste møte i Kafé René på Lilletorget i Oslo hausten 1963. Attila Horvath og Odd Schou var sentrale personar i startfasen. Båe var medlemmar av Studentteateret, og fekk delar av skodespelarstaben til å stø opp om tiltaket, mellom andre lyrikaren Kate Næss, som gav klubben namnet. Etter kvart kom òg skodespelaren Sossen Krohg med, og ho vart den drivande krafta bak klubbens eksperimenterande teater, Scene 7. 

Club 7 hadde i åras løp tilhald på ulike stader i Oslo sentrum: Drammensveien 64, på Edderkoppen teater på St. Olavs plass og på restaurant Kongen, som ligg i Frognerkilen, men fekk i 1971 faste lokale i den såkalla D-blokka av Oslo Konserthus i Vika, det vil seie den bygningen som har plassen framfor hovudinngangen til konserthuset som tak. Klubben gjekk konkurs i 1985, særleg på grunn av at Oslo kommune ikkje ville gje den økonomiske stønaden som var naudsynt.

Aktivitetar
Club 7 hadde ein eller fleire tilsette, med Attila Horvath som dagleg leiar. Han var ansvarleg andsynes styret. Den årlege generalforsamlinga var det avgjerande organet. Klubben stod for ein rad aktivitetar på ulike område, som vart styrt av kvart sine eigne utval:   
 Galleri
 Filmframvisingar,
 Eksperimenterande teater (Scene 7)
 Bibliotek
 Konsertar med norske og utanlandske blues-, jazz- og folkemusikarar, 
 Eiga avis 
 Kafé med servering av mat, øl, vin og leskedrykkar, og med arrangement for born, debattar og dans.

Bakgrunnsstoff
NorgesLexis nettutgåve av PaxLeksikon.

Kultur i Oslo
Skipingar i 1963
Slagen

Slagen er eit kyrkjesokn i Tønsberg kommune. Soknet omfattar ei flatevidd på 49,9 km², og hadde i 1960 12 299 innbyggarar. På Slagentangen ligg Esso-raffineriet.

Området er kjent for mange fornfunn, med Osebergfunnet som det største.

Kjelder 
 Norsk Allkunnebok. X. bandet. 1965

Busetnader i Tønsberg
Attila Horvath

Attila Horvath () var ein norsk skodespelar, fødd i Ungarn. Han flykta 17 år gamal til Wien etter oppreisten i Ungarn i 1956 og kom til Noreg i 1959.

Horvath var ein av initiativtakarane til skipinga av den tidlegare vidgjetne Club 7 i Oslo, som han òg var dagleg leiar av. 

Norske skodespelarar
Pilk

Pilk er ein fiskereiskap av vanlegvis ein fiskekrok, i somme høve fleire krokar, som er festa til eine enden eit blankt metallstykke som er forma slik at det freistar fisken til å bita på når det vert sett i rørsle opp og ned i vatnet ved hjelp av handsnøret det heng i enden av. Snøret og pilken heng soleis loddrett i vatnet, med fiskekroken i den nedre enden av pilken og snøret festa til den øvre enden av pilken. Pilken kan vere relativt stor og tung når det skal fiskast etter stor fisk.

Fisking med pilk (pilking) vert gjort frå båt eller gjennom hol som er bora eller hogd i fjordisen («isfiske»). Ved pilking frå båt vert det vanlegvis nytta eit vadbein på ripa på båten til å dra snøret fram og attende over, slik at snøret glid mest mogleg lett og uhindra opp og ned under pilkinga.

Sjå òg
Juksa
Fiskesluk

Fiskereiskapar
Fiske
Kystkultur
Vandremaur

Omgrepet vandremaur, òg kalla hærmaur, brukast om over 200 maurartar i ulike biologiske utviklingslinjer. Namnet er frå den aggressive beiteframferda dei gjer i store grupper, kjent som raid eller tokt, der store mengder maurar beitar samstundes i ein stor sverm eller kolonne, ved å åtake alle byttedyr dei treffer på over eit visst område.

Eit anna fellestrekk er at vandremaur i motsetnad til dei fleste andre maurartar ikkje byggjer permanente bol, ein vandremaurkoloni flyttar seg nesten ustanseleg i løpet av den tida han eksisterer. Alle artane er medlemmer av maurfamilien, formicidae, men det er fleire grupper som har utvikla seg uavhengig det same grunnleggjande åtferdsmessige og økologiske syndromet. Dette syndromet er ofte referert til som «legionærframferd», og er eit døme på konvergent evolusjon.

Kjelder 
 Denne artikkelen starta med ei omsetjing frå «Army ant» frå , den 30. mai 2011

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Artikkel om vandremaur hos BBC Earth News 

Maur
Biologisk terminologi
Skoglemen

Skoglemen, Myopus schisticolor, er eit pattedyr i hamsterfamilien. Det er det einaste dyret i slekta Myopus. Utbreiingsområdet til arten strekkjer seg frå Skandinavia austover til den russiske stillehavskysten og sør til  Mongolia og Kina. I Noreg finst skoglemenet hovudsakleg på Austlandet frå Nordmarka og nordover, dels i Trøndelag og Varanger. Det lever helst i granskog og taiga med mykje mose. Det lever ikkje over tregrensa.

Fotnotar

Kjelder
The IUCN Red List of Threatened Species, på engelsk

hamsterfamilien
pattedyr i Noreg
Vånd

Vånd eller jordrotte (alternativt vassrotte), latin Arvicola amphibius (tidlegare Arvicola terrestris), er eit pattedyr i hamsterfamilien. Vånden lever i eit stort område i Eurasia, frå Noreg, Frankrike og Storbritannia i vest til Bajkalsjøen i aust, og sør til Iran og Syria. Mange stader er han så talrik at han vert rekna som eit skadedyr. Han lever ved elver og myrer, og er flink til å symje og klatre.

Kjelder 
Referansar

IUCN Red List of Threatened Species på engelsk

pattedyr i Noreg
hamsterfamilien
Fjellmarkmus

Fjellmarkmus, Microtus oeconomus, er eit pattedyr i hamsterfamilien. Fjellmarkmusa lever i Eurasia, frå Nederland og Noreg i vest, aust til Stillehavet og i Alaska og Nordvest-Canada. Ho lever gjerne i fuktige område med tett vegetasjon.

Kjelder 
IUCN Red List of Threatened Species på engelsk
Referansar

pattedyr i Noreg
hamsterfamilien
Markmus

Markmus, Microtus agrestis, er eit pattedyr i hamsterfamilien. Markmusa lever i Eurasia, frå Portugal, Storbritannia og Noreg i vest, aust til Bajkalsjøen.

Fotnotar

Kjelder
IUCN Red List of Threatened Species på engelsk

pattedyr i Noreg
hamsterfamilien
Planking

Planking er ein aktivitet der ein legg seg med nasen mot bakken og hendene inntil kroppen som ein planke, på ein uvanleg stad. Det å få teke eit bilete av det, og leggja det ut på internett, er ein del av spelet. Ein konkurrerer i å finna den mest uvanlege og originale plassen å ligga. I visse høve, der ein har prøvd å planka på risikable stader, har planking ført til dødsfall.

To ulike grupper gjer krav på å ha funne opp leiken: Britar i Somerset i 2000, som «the lying down game», eller australiarar i Sør-Australia i 2009, der han fekk namnet «planking». Det var under dette namnet han spreidde seg til store delar av verda gjennom sosiale nettverk som Facebook.

Bakgrunnsstoff

Kjelder 
 Who, What, Why: What is planking?, BBC News, 16 May 2011.
 The Lying Down Game - The Telegraph
 Hva er Planking NRK lydklipp

Leikar
Internettfenomen
Jodling

Jodling (tysk Jodel) er ein songstil med raske vekslingar mellom brysttonar og falsettsong. Jodling er utbreidd i alpeområde i Sveits og Austerrike (Tyrol).
Teknikken finst også i ein del afrikanske tradisjonar, og har spreidd seg til amerikansk countrymusikk.

Jodling eller jodleinspirasjon har også vore brukt i andre typar musikkverk, som operaen Wilhelm Tell (1829) av Rossini eller i musikalen The Sound of Music.

Kjelder

 Kennedy, Michael og Joyce Bourne Kennedy. «jodelling». The Oxford Dictionary of Music, red. Rutherford-Johnson, Tim. Oxford University Press, 2012. 

 Bellingham, Jane. «yodel». The Oxford Companion to Music. Oxford University Press.

Bakgrunnsstoff

Song
Austerrikske musikkstilar
Tyske musikkstilar
Songteknikkar
Vokale dugleikar
Sveitsiske musikkstilar
Country