alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Bue Digre

Bue Digre var son av jarlen Vesete på Bornholm, og bror til Sigurd Kappe. 

Bue Digre leia jomsvikingane under slaget i Hjørungavåg rundt år 986, men hardt medferen sprang han av borde og drukna. Sonen Sigurd overlevde slaget.

Bakgrunnsstoff 
 Bakgrunn og skildring av slaget i Hjørungavåg 

Folk frå vikingtida
Døde i 986
Støvkjuke

Støvkjuke (Oligoporus ptychogaster) er ei kjuke som ein ofte finn på gran seint om hausten. Den ser ut som ein hårete ball, (maks 5 cm.), kvit eller skittenkvit med innslag av brun farge. Den er ei kjuke fordi den til tider kan danne eit porelag på undersida, men i slikt stadium er den ganske sjeldan. 

I Noreg er det rapportert fleire funn av soppen til Norsk SoppDatabase, den er svært sjeldan på Vestlandet og ikkje rapportert funne i Nord-Noreg. Som dei fleste kjuker er den ikkje rekna som matsopp.

Bakgrunnsstoff og kjelder 
 Oppføring (etiketter) i Norsk SoppDatabase
 Bilete frå nahuby.sk
 Klas Jaederfeldt, Tickboken, Sveriges Mykologiska Förening, Stockholm: 2003, ISBN 91-86586-07-6
 Norske Poresopper - eige avsnitt for støvkjuke eit stykke ned på sida.

Oligoporus
Brunrotesoppar
Rabbanittisk jødedom

Rabbanittisk jødedom er den hovudretninga av jødedom som reknar Misjná og Talmúd som religiøst autoritative skrifter ved sida av Tanákh. Rabbanittane blir rekna som arvtakarar av farisearane.

I motsetnad til rabbanittisk jødedom står karaittisk jødedom — ei retning som meiner at Tanákh (som dei gjerne kallar Mikrá) åleine er religiøst bindande, og at Misjná og Talmúd ikkje har nokon særskild autoritet. Karaittane sjølve reknar seg som etterkommarar etter sadukkearane.

Rabbanittisk jødedom er vidareført hovudsakleg gjennom mizrahisk, sefardisk, italiensk, jemenittisk og askenasisk jødedom.

Grupper som ikkje kjende til den talmudiske litteraturen, og som dermed fell utanfor skismaet mellom rabbanismen og karaismen inkluderer Beta Israel frå Etiopia og bené Israel frå India. Desse gruppene er i nyare tid i aukande grad vortne integrerte i rabbanittisk jødedom.

Jødedom

cs:Judaismus#Rabínské období
Morfologi

Morfologi (av gresk μορφή morphḗ 'form, skapnad' og λόγος lógos 'ord, lære, fornuft') er læra om former. Nemninga blir brukt innanfor ulike fagfelt om korleis ting er bygde opp, og ho vart laga av Johann Wolfgang von Goethe (1749–1832) i 1796. Han brukte nemninga i biologien, som læra om den ytre forma til levande skapningar. Seinare har ho vorte brukt innanfor fleire andre fagfelt, mellom anna desse:

 Astronomisk morfologi
 Biologisk morfologi
 Geomorfologi
 Hydromorfologi
 Krystallmorfologi
 Kulturmorfologi
 Lingvistisk morfologi
 Matematisk morfologi
 Psykologisk morfologi (retning eller skule innanfor psykologien)
 Urban morfologi

Morfologi
Musikk

Musikk er lyd som blir skapa for å underhalda, uttrykka seg, eller dyrka fram kjensler i dei som høyrer han. Melodi, harmoni, rytme og vekslinga mellom lyd og stille er viktige element i musikken. Ordet musikk kjem frå gresk mousikê (μουσικη), som er avleidd av ordet for muse.

Alle menneskesamfunn har ei eller anna form for musikk, og det meste kan brukast til å få fram vellyden. Stemmen er kanskje den viktigaste lydskaparen, men det finst òg ei stor mengd musikkinstrument, laga av materiale som tre, skjel, skinn, horn, stein, metall og plastikk.

Ulike typar musikk 

I mange samfunn har musikk vorte delt inn i to grove kategoriar. Den eine typen vert laga og høyrt på av folk flest, og kan kallast folkemusikk eller populærmusikk. Den andre krev ei lang utdanning for å laga og kanskje til og med for å verdsetja, og vert gjerne kalla klassisk musikk. Grensene mellom desse typane er aldri heilt faste - ein seriøs komponist kan gjerne bruka ein folkesong i eit verk, medan ein melodi frå eit seriøst verk lett kan verta allemannseige. Seriøs musikk vert ofte kalla klassisk musikk.

Musikk har nært slektskap til rørsle, og dans høyrer saman med fleire musikkformer.

Sjå òg 

 Akustikk
 Dans
 Folkemusikk
 Musikarar
 Musikkinstrument
 Musikksjangrar
 Musikkvitskap
 Song

 
Scenekunst
Underhaldning
Greske ord og uttrykk
Welsumer

Welsumer er ein hønesort som vart framavla i Nederland på byrjinga av 1900-talet. Han er oppkalla etter Welsum i Nederland. Utgangspunktet var blant anna rhode island red og barnevelder.

Rasen legg store mørkebrune egg med hardt skal. Desse egga skulle fyrst og fremst seljast til England, der det var stor etterspørsel. 
Welsumer er ein av dei tre rasane som legg mørkast egg (dei to andre er barnevelder og maran). Han er ein god verpar, og kan legga opptil 160 egg i året. Hønenen har ingen utprega rugelyst, sjølv om det hender at dei legg seg ned for å ruga. Welsumerkjuklingar er livlege.

Skildring

Bakgrunnsstoff 
 Skildring og bilde  (engelsk)

Hønserasar
Nederlandske husdyr
Mikvé

Ein mikvé (hebraisk מִקְוֶה miqve eller מִקְוָה miqvā, ofte òg מקווה), fleirtal mikvót (sef.) eller mikvaót (ask.), er eit jødisk rituelt bad. Som mikvé kan brukast alt reint og «levande vatn» — det vil seie havet, ei innsjø, eit vatn, ei elv, ein bekk eller ei stor nok samling av regnvatn. Det vanlegaste er at ein byggjer eit eige basseng for bruk som mikvé. Dette bassenget må få hovuddelen av vassmengda si direkte frå levande vatn.

Mikvót blir bruka til rituell reinsing og i samband med konvertering.

Neddykking i mikvé (for menneske) eller dypping i mikvé (for gjenstandar) blir kalla tebilá.

Påverknad på kristendommen 
Kristne døypefontar har sitt historiske opphav i jødiske mikvót.

Bakgrunnsstoff

Jødedom
Rituell vask
Alstahaug kommune

Alstahaug kommune er ein kommune på Helgeland i Nordland fylke.

Tettstader i kommunen 
 Sandnessjøen 
 Tjøtta

Sjå òg
Liste over offentleg utsmykking i Alstahaug kommune

Bakgrunnsstoff 
 Alstahaug kommune sine heimesider
 sandnessjoen.com - Lokal portal for Sandnessjøen og Alstahaug

 
Helgeland
Kommunar i Nordland
Andøy kommune

Andøy kommune er den nordlegaste kommunen i landskapet Vesterålen i Nordland fylke. Kommunen ligg i hovudsakleg på Andøya som har store myrareal og er velkjend for mange moltebær.

Andøya flystasjon gjer at kommunen har fleire band til luftfarten, mellom anna ligg Luftforsvaret sin 333-skvadron like ved stasjonen. Andøy Rakettskytefelt i Oksebåsen driv med romfart, og er særskilt orientert mot nordlysforsking.

Andenes er liggehamn for ei redningsskøyte.

Tettstader i kommunen 
 Andenes 
 Bleik 
 Risøyhamn

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 

 
Kommunar i Nordland
Vesterålen
Ballangen kommune

Ballangen var fram til og med 2019 ein kommune i Ofoten i Nordland fylke. Han vart då slått saman med Narvik kommune.

Tusenårsstad 
Tusenårsstaden i Ballangen er Husvannet, som ligg i sentrum av kommunen. I arealplaner for kommunen er området rundt sett av som parkanlegg.

Venskapsbyar 
  Tosno

Kjende folk frå Ballangen 
 Parelius Mentsen (1902-1985), LO formann 1965-1969
 Anni-Frid Lyngstad (f. 1945), svensk popsongar
 Thor Inge Falch, tenorsongar

Bakgrunnsstoff 
 Ballangen kommune sine heimesider 

 
Ofoten
Tidlegare kommunar i Nordland
Norske kommunar skipa i 1925
Norske kommunar nedlagde i 2019
Brønnøy kommune

Brønnøy er ein bykommune på Helgeland i Nordland fylke.

Kommunen har ein flyplass (Brønnøysund lufthamn, Brønnøy),  og Hurtigruta stoppar her dagleg.

Det mest kjende landemerket i Brønnøy er fjellet Torghatten, som ligg vest i kommunen.

Tettstader i kommunen 
 Brønnøysund  
 Hommelstø

Bakgrunnsstoff 
 Brønnøy kommune sine heimesider
bronnoysund.com - Lokal portal for Brønnøysund og Brønnøy

 
Helgeland
Kommunar i Nordland
Bø kommune i Nordland

Bø kommune er ein kommune i Vesterålen i Nordland fylke. Han dekkjer sørvestre Langøya, og er den vestlegaste kommunen i Vesterålen. Kommunen grenser til Øksnes i aust og har elles kyst mot Norskehavet.

Tettstader i kommunen 
 Bø
 Straume

Folk frå Bø
Asbjørn «ASA» Krogtoft (f. 1948), musikar

Kjelder 

Bø: kommune i Nordland (8. juli 2010), Store norske leksikon. Henta 1. januar 2014.

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell nettstad for Bø kommune

 
Kommunar i Nordland
Vesterålen
Dønna kommune

For øya kommunen har fått namn etter, sjå øya Dønna.

Dønna er ein kommune på Helgeland i Nordland fylke.

Dønna kommune vart oppretta i 1962 ved at Nordvik kommune og Dønnes kommune vart slegne i hop.  Sidan vart òg Åkvika i Herøy overført til Dønna, slik at kommunen no omfattar heile øya Dønna og nokre øyar aust og vest for hovudøya.  Dei største av desse er Løkta med ferjeleiet Kopardal og Vandved.

Dønna har ferjesamband til Sandnessjøen frå Bjørn.  Øya er òg knytt til nabokommunen Herøy med bru over Åkviksundet.

Kjende dønnværingar 
Åsmund Grankjellson (ca. 1000-1050), sysselmann.
Pål Vågaskalm (d. 1245), hirdmann
Geble Pederson (ca. 1490-1557), Noregs første protestantiske biskop (superintendent)
Preben von Ahnen (1606-1675), Lensherre
Amtmann Peder Christophersen Tønder (1641-1694)
Isach Jørgen Coldevin (1724-1793), godseigar og militær.
John Klæboe (1839-1874), lærar, diktar og målmann
Ole Edvart Rølvaag (1876-1931), professor og forfattar
Anton Christian Bang (1840-1913), biskop, kyrkjehistorikar og statsråd
Fredrikke Tønder-Olsen (1856-1931), kvinnesakskvinne.
Axel Coldevin (1900-1992), professor og forfattar
Steinar Bastesen (f. 1945) politikar og stiftar av Kystpartiet
Roy Jacobsen (f. 1954), forfattar
Odd Eriksen (f. 1955), politikar og næringsminister
Tobias Vang Sivertsen (f. 1990), politikar, leiar i Ungommens fylkesting i Nordland

Bakgrunnsstoff 

 
Helgeland
Kommunar i Nordland
Otto Bauer

Otto Bauer () var ein austerriksk politikar og sosialistisk teoretikar. Han er ein av dei viktigaste sosialistiske tenkjarane og politikarane etter Karl Marx. Han var ein framtredende personlegdom i det sosialdemokratiske arbeiderpartiet (SDAP, no SPÖ) i fleire ti-år.

Otto Bauer var av jødisk ætt, og kom som intellektuell til å slutte seg til den sosialistiske rørsla. Saman med andre intellektuelle sosialistar, som Max Adler, Rudolf Hilferding og Karl Renner, utvikla han den såkalla «austromarxismen», eit teoretisk begrunna venstresosialistisk standpunkt. Eit «tredje standpunkt», annleis enn både høgresosialdemokrati og leninisme/bolsjevisme. Bauer kom også til å bli ein leiande praktisk politikar i det sterke og radikale austerrikske sosialdemokratiet i mellomkrigstida. Han døydde i eksil i Paris i 1938, på flukt frå den fascistiske terroren i heimlandet.

Samanhengen mellom den gamle «austromarxismen» på den eine sida og den reformerte «eurokommunismen» og den moderne demokratiske venstresosialismen på den andre, er heilt klar. Otto Bauers teori og praksis er ein viktig del av den demokratisk-sosialistiske tradisjonen i Europa.

Bauer er forbausande aktuell på mange politikkområde. Han kom før den berømte britiske økonomen Keynes med forslag om å bekjempe massearbeidsløyse med offentlege investeringar i stor stil, samt allmenn arbeidstidsforkorting. Han kritiserte dei negative miljøverknadene av kapitalistisk jordbruk. Han foreslo etiske klausular i utanrikshandelen. Hans betydelege teoretiske arbeid om nasjonalitetsspørsmålet i det fleirkulturelle samfunnet og hans forslag til demokratiske løysingar på dette er svært aktuelle.

Viktige verk av Otto Bauer 

 Sosialdemokratiet og nasjonalitetsspørsmålet (Die Nationalitätenfrage und die Sozialdemokratie, 1907)
 Linz-programmet til det sosialdemokratiske arbeidarpartiet (1926)
 Fascismen (Der Faschismus, 1936)
 Integral sosialisme (Integraler Sozialismus, 1936)

Bakgrunnsstoff
http://www.otto-bauer.net

Sosialistiske politikarar
Askenasar
Austerrikske jødar
Austerrikske politikarar
Bauer

Bauer er eit etternamn av tysk opphav og tyder bonde.

Kjende namneberarar

Bruno Bauer, tysk teolog, historikar og filosof
Conny Bauer, tysk jazz-trombonist
Gustav Bauer, tysk kanslar
Ola Bauer (1943-1999), norsk forfattar.
Otto Bauer, austerriksk sosialistisk tenkjar

tyske slektsnamn
Namn knytte til yrke
Carl Friedrich Abel

Carl Friedrich Abel () var ein tysk bassgambist og komponist. Han er særleg kjend for sine komposisjonar for gambe (viola da gamba).

Biografi

Barndom 
Abel var fødd i Köthen som son av ein fiolinist og hoffmusikar der. Det vert sagt at han studerte under Johann Sebastian Bach i St. Thomasschule i Leizig, men dette finst det ikkje noko prov for.

Dresden 
I perioden 1748 til 1758 var Abel hoffmusikar i Dresden under leiing av A. Hasse.

London 
Abel reiste så til England, der han i 1759 vart utnemnd til kammermusikar for dronning Charlotte. Han heldt ein konsert i London der han spela sine eigne komposisjonar på ulike instrument, inkludert det nyoppfunne instrumentet pentakord. I 1762 kom Johann Christian Bach, den ellevte sonen åt Johann Sebastian Bach, til London, og vennskapen mellom han og Abel førte kring 1764 eller 1765 til iverksetjinga av den vidkjende konsertserien som seinare vart kjend som Bach- og Abel-konsertane. I ti år vart desse konsertane organiserte av den pensjonerte venezianske operasongarinna Mrs. Teresa Cornelys. Mrs. Cornelys sine «routs» og maskeradar i Carlysle House på Soho Square var rekna som høgaste mote. Frå 1775 stod ho ikkje lenger ansvarleg for denne konsertserien som da fortsette utan henne. Da J. C. Bach døydde i 1782 fortsette Abel konsertserien utan suksess i eit års tid. Franz Joseph Haydn sin musikk vart først framført i England på desse konsertane.

Dei siste åra 
Etter at konsertserien gjekk under, reiste Abel attende til Tyskland, men greidde ikkje å etablere seg att der og reiste difor til London att. Der var han framleis mykje etterspurd som musikar på ulike nye og gamle instrument, men han tok å drikke og framskunda truleg med det enden sin. Carl Friedrich Abel døydde under arme kår i London den 20. juni 1787.

Abel var den siste viktige gambespelaren på 1700-talet, og med han forsvann gamben frå orkestermusikken, og snart òg som soloinstrument.

Verk 
Abel skreiv mykje instrumentalmusikk — mellom anna symfoniar, ouvertyrar, konsertar, sonatar og soloverk — og er særleg kjend for gambekomposisjonane sine. Stilistisk sett er Abels musikk tidleg klassisistisk, med tydeleg symmetrisk oppbygging og mykje bruka av satsforma menuett.

Blant verka hans kan nemnast:

 Kleine Sinfonie, F-dur
 Sonate nr. 1 for obo og klaver, C-dur
 Sonate nr. 2 for obo og klaver, F-dur
 Sonate nr. 3 for obo og klaver, D-dur
 Sonate nr. 4 for obo og klaver, H-dur
 Sonate for gambe solo, C-dur
 Sonate for gambe solo, D-moll

Gambistar
Tyske komponistar
Klassisistiske komponistar
Komponistar frå 1700-talet
Matematikktevling

Matematikktevlinger er stort sett individuelle tevlinger eller lagtevlinger i matematikk for elevar og yngre studentar. 

Tevlingane er spesielt populære i Aust-Europa og USA, med hendingar som mellom anna Putnam-konkurransen, Tournament of the Towns og USAMO. Deltakarar frå desse landa gjer det òg ofte bra i internasjonale tevlingar, fordi desse landa ofte har større og meir motiverande moglegheiter innan utdeling av stipend til elevar og studentar som har gjort det særskilt bra.

IMO, den internasjonale matematikktevlinga, er ei årleg tevling der oppmot nitti nasjonar deltek. Kvar nasjon kan stilla med opptil seks deltakarar, og difor vert det heldt uttaksprøvar på førehand. I Noreg er uttaksprøven kjent som Abelkonkurransen.

Ei anna norsk matematikktevling er Kapp Abel, ei lagtevling for elevar i 9. klasse.

Matematikk
Tevlingar
Abelkonkurransen

Abelkonkurransen er ein årleg matematikkonkurranse for elevar i den vidaregåande skulen, oppretta til minne om Niels Henrik Abel. 

Konkurransen består av tre rundar: I første runde får ein tjue fleirvalsoppgåver som skal svarast på i løpet av 100 minutt, i andre runde får ein ti oppgåver med heiltalssvar som skal løyast i løpet av 100 minutt, og i finalen får ein 4 timer på seg til å gje fullstendige løysningar på fire vanskelegare oppgåver. Medan første runde vert heldt i november, vert finalen heldt i midten av mars kvart skuleår.

Dei tre beste i Abelfinalen kvalifiserer seg direkte til den internasjonale matematikkolympiaden (IMO), medan dei tre siste deltakarane vert tekne ut etter ein nordisk matematikkonkurranase i starten av april. I tillegg vert eit lag på fem personar tekne ut til Baltic Way, ein lagkonkurranse seinare på året.

Vinnarar 
 1980: Kaare Danielsen, Holte Gymnasium, Danmark og Gunnar Fløystad, Åsane Gymnas, Noreg 
 1981: John Rognes, Tåsen skole
 1982: Øystein Setekleiv, Christian August vgs
 1983: John Rognes, Berg vgs
 1984: John Rognes, Berg vgs
 1985: Hallvard Furuseth, Valler vgs
 1986: Stig Hemmer, Strinda vgs 
 1987: Anders Høyer Berg, Nadderud vgs
 1988: Arne H. Juul, Tranberg vgs 
 1989: Arne Aas, Trondheim katedralskole
 1990: Oddvar Kloster, Fana gymnas
 1991: Morten Kloster, Fana gymnas 
 1992: Jan Kristian Haugland, Vennesla vgs 
 1993: Ron Dror, Frydenberg vgs 
 1994: Håvard Larsen, Firda vgs
 1995: Håvard Larsen, Firda vgs
 1996: Vigleik Angeltveit, Porsgrunn vgs 
 1997: Magnus Dehli Vigeland, Berg vgs 
 1998: David Kunszenti-Kovacs, Lycee Francais
 1999: Øyvind Grotmol, Berg vgs
 2000: David Kunszenti-Kovacs, Lycee Francais
 2001: David Kunszenti-Kovacs, Lycee Francais
 2002: David Kunszenti-Kovacs, Lycee Francais
 2003: David Kunszenti-Kovacs, Lycee Francais
 2004: Paul Kjetel Soldal Lillemoen, Øystese Gymnas
 2005: Jørgen Vold Rennemo, Hammartun skole og Nina Holden, Bergs vgs
 2006: Jørgen Vold Rennemo, Lillehammer vgs
 2007: Jørgen Vold Rennemo, Lillehammer vgs
 2008: Jørgen Vold Rennemo, Lillehammer vgs
 2009: Andrés Goméz Emilsson, Red Cross United World College
 2010: Tony Valle, Hammerfest vgs
 2011: Karl Erik Holter, Stabekk vgs
 2012: Sofia M. Lindqvist, Trondheim katedralskole
 2013: Einar Bogsnes Hegge, Kvinnherad vgs
 2014: Johan Sokrates Wind, Kongsbakken vgs
 2015: Johan Sokrates Wind, Kongsbakken vgs og Muxuan Yan, Red Cross Nordic UWC
 2016: Weronika Wrzos-Kaminska, Nadderud vgs
 2017: Marius Stensrud, Ski vgs
 2018: Andreas Alberg, Fagerborg skole

Bakgrunnsstoff 
 Vevsida til Abelkonkurransen

Matematikktevlingar
Jamska

Jamsk (stundom kalla Jämtska) eller Jamtsk (på norsk) er ein dialekt som vert tala i Jamtland, Sverige. I motsetnad til svensk vert han rekna til dei vestnordiske språka. Eit særtrekk med jamsk grammatikk er den følgjerette bøygninga av dativ, som på dalmål, mange norske målføre, islandsk og tysk.

Språklege særtrekk 
Jamska er eit jamvektsmål med apokope av overvektsord og samsvarar på slik med dei fleste formene av trøndske målføre. Jamska har tjukk l av historisk l og rð. Diftongane ei, øy og au er bevarte i dei fleste dialektane. Det er mykje bruk av dativ. Av pronomen er det verdt å merke seg je (‘eg’), dæ (‘de’) og mæ (‘vi’, ‘me’).

Bakgrunnsstoff 
 Jamska 
 ethnologue.com

Nordgermanske språk
Jämtland
Abel

Abel er eit namn som kan vera både førenamn og etternamn og brukast av både menn og kvinner. Det har stor utbreiing på grunn av sitt hovudsakleg bibelske opphav.

Mannsnamnet Abel (gjennom gresk frå hebr. הֶֽבֶל [heḇel]) tyder andedrag eller vindpust, og kjem frå den bibelske personen Abel. Abel var andre sonen til Adam og Eva og vart drepen av bror sin, Kain. I kristen tradisjon såg ein han som eit bilete på uskuldig liding, noko som kunne minna om Jesus, og namnet vart derfor svært mykje brukt av kristne. Førenamnet Abel har ikkje norsk namnedag, men vert feira den 30. desember i Sverige. 

Kvinnenamnet Abel er truleg ei forkorting av det greske namnet Abelone, som igjen kan tyda dotter av Abel. Det er noko brukt i Danmark, men svært uvanleg i Noreg.

Etternamnet Abel er mest utbreidd som tysk og askenasisk-jødisk etternamn. Det har fleire opphav — vanlegast er opphavet i mannsnamnet Abel, men i ein del fall heng namnet saman med lokale stadnamn; slik har det t.d. vorte føreslege at den norske slekta Abel kan ha namnet sitt frå byen Abild i Tønder kommune i Sønderjyllands len i Danmark.

Abel eller Abild har vidare gått inn som etternamn, anten åleine eller i gardsnamn, som Abelseth og Abildgaard.

Namneberarar

Kjende berarar av førenamnet «Abel» 
 Kong Abel av Danmark, konge 1250–1252. Om kong Abel er det sagt: «Abel af navn, Kain af gavn.»
Abel Tasman, nederlandsk oppdagar

Kjende namneberarar av etternamnet «Abel» 
 Adolf Abel (1882–1968), tysk arkitekt
 Carl Friedrich Abel (1723–1787), tysk gambespelar og komponist
 Frederick Augustus Abel, kemikar
 John Jacob Abel (1857–1938), amerikanisk biokemikar
Morten Abel, norsk songar (kunstnarnamn for Morten Abel Knutsen)
 Niels Henrik Abel (1802–1829), norsk matematikar
 Othenio Abel (1875–1946), austerriksk paleontolog
 Rudolf Ivanovitsj Abel (1903–1971), sovjetisk agent
 Thomas Abel (ca 1497–1540), engelsk prest og martyr
 Tom Abel (1970– ), tysk astrofysikar og kosmolog

Kjende namneberarar av etternamnet «von Abel» 
 Jakob Friedrich von Abel (1751–1829), tysk filosof
 Karl von Abel (1788–1859), tysk politikar

Bakgrunnsstoff 

mannsnamn
kvinnenamn
førenamn av hebraisk opphav
slektsnamn av hebraisk opphav
danske slektsnamn
Søndmørsk Grammatik

Boka Søndmørsk Grammatik eller kortfattet Underretning om Bygdemaalet paa Søndmør er Ivar Aasen sin grammatikk over sunnmørsmålet som han skreiv og gav ut i løpet av nokre få månader våren 1851. 

Ivar Aasen hadde da solid erfaring med målføregransking etter å ha gjeve ut Det norske Folkesprogs Grammatik i 1848. Mauritz Aarflot sette idéen i Ivar Aasen da han vitja Åsen-garden den 19. november 1850; den 10. februar 1851 byrja Ivar Aasen å skrive på dømesamlinga, og 24. mai same året gjorde han unna sistekorrekturen.

Boka kom ut i ny utgåve med nokre få rettingar av Sigurd Kolsrud i 1924 som åttande bandet i skriftserien Norske Maalføre.

Bakgrunnsstoff 
 
 

Ivar Aasen
Sunnmørsmål
Språkverk
Bøker frå 1851
Sukkót

Sukkót (hebr. סֻכּוֹת el. סוּכּוֹת sukkōt) eller lauvhyttefesten er ei jødisk høgtid som varar i sju dagar frå den 15. tisjré. Høgtida er dels ein innhaustingsfest og dels til minne om israelittane sitt opphald i øydemarka under utgangen av Egypt og om gleda over Toráen.

Sukkáen, eller lauvhytta 
Sentralt under sukkót står sukkáen, eller hytta: Dette er ei lita, ikkje-permanent hytte oppført spesielt for sukkót og nedteken att når sukkót er over. I rabbanittisk jødedom er det eit krav at taket skal vera glisse nok til at ein kan sjå stjernene gjennom taket når ein sit i hytta. Samaritanarane byggjer derimot hytta med solid tak.

Det blir rekna som ein misvá (påbod) å eta måltida sine i sukkáen under sukkót.

Luláben, eller palmegreina 

Ein luláb er strengt teke ei palmegrein, men ordet blir òg bruka om bunten som inneheld ei palmegrein, to pil- eller seljekvistar og tre greiner av myrt. Desse, saman med sitrusfrukta etróg (sukatsitron), utgjer «dei fire slaga».
Det er ein misvá å halde desse fire slaga i hendene og å riste dei mot alle dei fire himmelretningane og i tillegg opp og ned under sukkot.

Bakgrunnsstoff 

Jødiske høgtider
 
Haustfestar
Eit barn er født i Betlehem

«Eit barn er født i Betlehem» (nynorsk) eller «Et barn er født i Betlehem» (bokmål) er mellom dei best kjende julesongane i Noreg. Songen, som opphavleg er skriven på latin på 1300-talet, gjenfortel juleevangeliet om barnet Jesus, som i følgje dette vart fødd i Betlehem. 

Tredjeverset har opphav i ei tolking av Jesaia 1,3.

Nikolai Frederik Severin Grundtvig omsette den latinske originalteksten «Puer natus in Betlehem» til dansk i 1820 (seinare brigda til bokmål), medan nynorskomsetjinga vart gjort i 1905 av Bernt Støylen.

Tidlegare vart «Eit barn er født i Betlehem» sungen til ein tysk folketone frå 1400-talet, men i dag vert Ludvig Mathias Lindeman sin tone frå 1871 oftast nytta. Den tyske melodien er òg omarbeidd i norske folketonar.

Både bokmåls- og nynorskteksten står i Norsk Salmebok, på nummera 29 og 30.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Dansk tekst med akkordar på guitarmasta.net
 Bokmålstekst på stille-julenatt.org
 Nynorsktekst på aasentunet.no
 Latinsk tekst til «Puer natus in Betlehem»

Salmar frå mellomalderen
Julesongar
Dikt om barn
Nikolai Frederik Severin Grundtvig
Bernt Støylen