alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Virgohopen

Virgohopen er ein irregulær galaksehop som ligg nær den galaktiske nordpolen i stjernebilete Jomfrua (Virgo). Han inneheld kring 2500 galaksar og ligg i ein avstand på kring 15 millionar parsec (50 millionar lysår).

Mange av dei mest lyssterke galaksane i hopen, inkludert den enorme elliptiske galaksen Messier 87, vart oppdaga seint i 1770-åra og tidleg i 1780-åra og vart inkludert i katalogen til Charles Messier som uklåre objekt som ikkje var kometar. Hanv art skildra av Messier som stjernetåker utan stjerner, men kva det faktisk var vart ikkje oppdaga før i 1920-åra.

Kjelder

Galaksehopar
Jomfrua
Berenike sitt hår
Walter Baade

Wilhelm Heinrich Walter Baade () var ein tysk astronom som arbeidde i USA frå 1931 til 1959.

Baade arbeidde ved observatoriet i Hamburg frå 1918 og 1931, og ved Mount Wilson og Palomar-observatoriet i USA frå 1931 til 1958. Han var professor i Göttingen i Tyskland frå 1959. Det viktigaste arbeidsfeltet til Baade var galaksane og innførte i 1944 omgrepet populasjonstype. Han viste i 1952 at alle avstandar bestemt for galaksar, måtte multipliserast med ein faktor omkring 2.

Asteroiden 1501 Baade, krateret Baade på månen, Vallis Baade, ein dal på månen og eit av dei to Magellan-teleskopa er namnsett etter han. Asteroiden 966 Muschi er kalla opp etter kona hans.

Kjelder

Astronomar på 1900-talet
Tyske astronomar
Asteroideoppdagarar
Brucemedaljen
Royal Astronomical Society sin gullmedalje
Kometen West

West (formell nemning C/1975 V1, 1976 VI og 1975n) er ein komet oppdaga av den danske astronomen Richard West ved Europaan Southern Observatory. Kometen er ein av dei mest lyssterke som er blitt observert og frå 25. til 27. februar var han så sterk at det var mogeleg å sjå han i fullt dagslys. 

West har ein nesten parabolsk bane og estimata for omlaupstid frå 254 000 to 558 000 years, til så mykje som 6,5 million år.
Han har vore meir enn 50 AU frå sola sidan 2003.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Comet West» frå ,  den 14. juli 2016. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff

West
Vitskap i 1975
Himmellekamar oppdaga i 1975
Ikkje-periodiske kometar
Operatunnelen

Operatunnelen er ein 5 767 lang motorveg-tunnel i Oslo for europavegane E 18 og E 6 mellom Filipstad i vest og Ryen i aust, med tunnelsamband til Helsfyr og Europveg 6 nordover. Tunnelen utgjer eit underjordisk vegsystem som leiar gjennomgangstrafikken unna Oslo sentrum, med opp-og nedkjørslar til sentrumsområdet på Filipstad/i Vika i vest, og  på vest- og austsida av Bjørvika.

Operatunnelen er sett saman av fire deltunnelar som vart bygde til ulike tider, og som frå vest til aust er Festningstunnelen og Bjørvikatunnelen, som er ei strekning av Europaveg 18, og Ekebergtunnelen og Svartdalstunnelen til Ryen, som er ein arm av Europaveg 6 frå sør. Mot Europaveg 6 nordover er det ein tunnel frå Operatunnelen under Vålerenga til Helsfyr. Mellom Bjørvikatunnelen og Ekebergtunnelen går motorvegen i 111 meter lang sjakt under open himmel. 

Festningstunnelen vart opna i 1990, Ekebergtunnelen vart opna i 1995, og Svartdalstunnelen vart opna i 2000. Operatunnelen vart opna for trafikk i heile si lengd  20. september 2010, då den undersjøiske Bjørvikatunnelen under Bjørvika rett sør for Operahuset vart teke i bruk, og det var frå då av at tunnelsystemet fekk det noverande namnet.

Tunnelar i Oslo
Wilhelm Beer

Wilhelm Wolff Beer () var ein bankmann og astronom frå Berlin i Preussen, og halvbror til Giacomo Meyerbeer. 

Saman med Johann Heinrich Mädler konstruerte han det første komplette kartet over månen i 1836. Han laga òg kart over Mars.

Krateret Beer på Mars er kalla opp etter han, og ligg i nærleiken av Mädler. Det er òg eit krater kalla Beer på månen og ein asteroide 1896 Beer.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Tyske jødar
Tyske astronomar
Tyske forretningsfolk
Folk frå Markgrevskapet Brandenburg
Selenografar
Willem de Sitter

Willem de Sitter () var ein nederlandsk matematikar, fysikar og astronom.

De Sitter var professor i Leiden frå 1908 og direktør for Leiden observatorium frå 1919. Han var president i Den internasjonale astronomiske unionen 1925–1928. Det viktigaste arbeidet hans var innafor himmelmekanikk (særskild månane til Jupiter) og kosmologi, der han spelte ei leiande rolle ved utviklinga av teoregiske universmodellar på grunnlag av relativitetsteorien til Albert Einstein.

Krateret De Sitter på månen og asteroiden 1686 De Sitter er namnsette etter han.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Astronomar på 1800-talet
Astronomar på 1900-talet
Nederlandske astronomar
Nederlandske fysikarar
Nederlandske matematikarar
Kosmologar
Relativistar
Folk frå Sneek
Tilsette ved Leiden universitet
Elevar ved Universitetet i Groningen
Royal Astronomical Society sin gullmedalje
William Cranch Bond

William Cranch Bond () var ein USA-amerikansk astronom, og den første direktøren ved Harvard-observatoriet frå 1839 til 1859.

Han gjorde omfattande studiar av planetar, solflekkar og tåker. Han gjorde pionerarbeid innan kronometer, og tok det første fotografiet av ei stjerne (Vega, 1850). Saman med sonen George Phillips Bond oppdaga han Saturnmånen Hyperion i 1848 og Slørringen, den inste delen av ringane til Saturn i 1850.

Krateret W. Bond, ein region på Hyperion kalla Bond-Lassell Dorsum, asteroiden 767 Bondia er kalla opp etter han (sistnemnde med sonen). Bond-gapet i C-ringen er òg kalla opp etter Bond og sonen.

Kjelder

Tilsette ved Harvard University
USA-amerikanske astronomar
Folk frå Portland
Måneoppdagarar
William Henry Smyth

William Henry Smyth () var ein engelsk marineoffiser, hydrograf, astronom og myntsamlar. 

Han var britisk admiral under Napoleonskrigane og utførte seinare (1817–24) forskingsarbeid i Middelhavet. Han bygde eit observatorium i Bedford i England, der han skrev Cycle of Celestial Objects, som mellom anna inneheld ein katalog over dobbeltstjerner, stjernehopar og tåker observert av han sjølv.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Folk frå Westminster
Britar i Napoleonskrigane
Britiske admiralar
Engelske astronomar
Presidentar i Royal Geographical Society
Royal Astronomical Society sin gullmedalje
Medlemmar av Royal Society
Abd al-Rahman al-Sufi

Abd ar-Rahman as-Sufi (arabisk عبدالرحمن الصوفي‎, ‘Abd ar-Raḥmān aṣ-Ṣūfī), òg Abd ar-Rahman Abu al-Husain, best kjend som as-Sufi eller al-Sufi, i vesten òg Azophi, () var ein persisk astronom.

Liv og virke
Han levde ved hoffet til emiren Adud ad-Daula i Isfahan i Persia og jobba med omsetjing og utviding av greske astronomiske verk, særskild Almagest av Ptolemaios. Han bidrog med fleire rettingar av stjernelista til Ptolemaios og gjorde sine eigne utrekningar av lysstyrke og storleiksklasse som ofte avveik frå utrekningane til Ptolemaios. Al-Sufi identifiserte Den store magellanske skya, som er synleg frå Jemen, endå ikkje frå Isfahan. Denne vart ikkje sett av europearar før reisa til Magellan på 1500-talet.

Han observerte at ekliptikkplanet heller med omsyn til himmelekvator og rekna ut med større grannsemd lengda til det tropiske året. Han observerte og skildra stjerner, posisjonane deira, storleiksklassane deira og fargen deira, stjernebilete etter stjernebilete. For kvart stjernebilete utarbeidde han to teikningar, éitt sett frå utanfor den himmelske sfæren, éitt sett frå innsida (som sett frå jorda). 

As-Sufi skreiv òg om astrolabiet og fann fleire ytterlegare bruksområde for dette. 

As-Sufi publiserte Bok om stjernebilete i år 964, ein astronomisk katalog og atlas med innhald beståande av både skildrande tekst og bilete, der han delte mykje av arbeidet sitt og oppdagingane sine.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Abd al-Rahman al-Sufi» frå ,  den 14. juli 2016. 
 oppgav desse kjeldene: 
 Heinrich Suter: Die Mathematiker und Astronomen der Arabischen Literatur und ihre Werke, 1900, Nachdruck Amsterdam 1982. (Digitalisat Bibalex; Michigan)
 

Folk frå Rayy
Persiske mellomalderastronomar
Islamske mellomalderastronomar
Urmakarar
Astronomar på 900-talet
Arecibo-observatoriet

Arecibo-observatoriet er eit radioteleskop i nærleiken av byen Arecibo i Puerto Rico. Med sine 305 meter i diameter er det det største radioteleskopet i verda. Teleskopet vert drive av Cornell University i samarbeid med National Science Foundation. Observatoriet vert òg kalla National Astronomy and Ionosphere Center, sjølv om NAIC eigenleg er organisasjonen som driv både teleskopet og tilhøyrande kontor ved Cornell University.

Teleskopet er med i fleire filmar og TV-produksjonar, mellom anna GoldenEye og Contact.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Arecibo-observatoriet» frå ,  den 14. juli 2016.

Bakgrunnsstoff 
Arecibo Observatory

Byggverk ferdigstilt i 1963
Astronomiske observatorium
Byggverk i Puerto Rico
Radioteleskop
Leitinga etter utanomjordisk liv
1963 i Puerto Rico
Cornell University
EM i friidrett 2016

Europameisterskapen i friidrett 2016 vart arrangert på og frå Olympisch Stadion i Amsterdam i Nederland frå 6. til 10. juli 2016. 1469 deltakarar frå 49 land var påmeld til meisterskapen, der det vart tevla i 44 øvingar; jamt fordelt på menn og kvinner. Kappgang-øvingane var utelatne sidan det var så kort tid føre Sommar-OL i Rio de Janeiro, medan maratondistansane var erstatta med halvmaraton. Det var den 23. europameisterskapen i friidrett, og den fyrste avvikla i Nederland.

Resultat
Tyskland og Storbritannia vann kvar sine 16 medaljar i meisterskapen, men Polen vann fleste gullmedaljar med sine seks av edlaste valør. Den greske stavhopparen Ekateríni Stefanídi svinga seg over 4,81 meter og sette den einaste ny meisterskapsrekorden. Dafne Schippers vann 100 meter og sprang andreetappen på Nederlands gullag på 4 x 100 meter stafett. Ingen andre vann to gull.

Noregs tropp gjennomførte ein sjeldan god meisterskap. Filip Ingebrigtsen vann gullmedaljen på 1500 meter for, broren Henrik Ingebrigtsen tok bronsen i same tevlinga. Karoline Grøvdal sikra seg bronsemedaljen på 10 000 meter for kvinner. Nemnde Henrik Ingebrigtsen vart fjerdemann på 5000 meter, fattige 0,01 sekund bak dei tre andre medaljevinnarane på distansen, også Ingvill Måkestad Bovim fekk ein fjerdeplass, ho på 1500 m for kvinner. På langhekken kom norske utøvarar på sjetteplassen i begge klassane; Karsten Warholm for menn og Amalie Iuel for kvinner. Hedda Hynne vart nummer sju på 800 m for kvinner og Nadia Akpana Assa enda på åttandeplass i lengdehopp for kvinner.

Menn

100 m 

Dato: 7. juli

200 m 

Dato: 8. juli

400 m 

Dato: 8. juli

800 m 

Dato: 10. juli

1500 m 

Dato: 9. juli

5000 m 

Dato: 10. juli

10 000 m 

Dato: 8. juli

Halvmaraton 

Dato: 10. juli

Lagtevling

110 m hekk 

Dato: 9. juli

400 m hekk 

Dato: 8. juli

3000 m hinder 

Dato: 8. juli

4 × 100 m stafett 

Dato: 10. juli

4 × 400 m stafett 

Dato: 10. juli

Høgdehopp 

Dato: 10. juli

Stavhopp 

Dato: 8. juli

Lengdehopp 

Dato: 7. juli

Tresteghopp 

Dato: 9. juli

Kulestøyt 

Dato: 10. juli

Diskoskast 

Dato: 9. juli

Sleggjekast 

Dato: 10. juli

Spydkast 

Dato: 7. juli

Tikamp 

Dato: 6.-7. juli

Kvinner

100 m 

Dato: 8. juli

200 m 

Dato: 7. juli

400 m 

Dato: 8. juli

800 m 

Dato: 9. juli

1500 meter 

Dato: 10. juli

5 000 meter 

Dato: 9. juli

10 000 meter 

Dato: 6. juli

Halvmaraton 

Dato: 10. juli

Lagtevling

100 m hekk 

Dato: 7. juli

400 m hekk 

Dato: 10. juli

3 000 m hinder 

Dato: 10. juli

4 × 100 m stafett 

Dato: 10. juli

4 × 400 m stafett 

Dato: 10. juli

Høgdehopp 

Dato: 7. juli

Stavhopp 

Dato: 9. juli

Lengdehopp 

Dato: 8. juli

Tresteghopp 

Dato: 10. juli

Kulestøyt 

Dato: 7. juli

Diskoskast 

Dato: 8. juli

Sleggjekast 

Dato: 8. juli

Spydkast 

Dato: 9. juli

Sjukamp 

Dato: 8.-9. juli

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Leichtathletik-Europameisterschaften 2016» frå ,  den 14. juli 2016.  

2016
Sport i 2016
2016 i Europa
Amsterdam
Aristarkhos frå Samos

Aristarkhos frå Samos (fødd ca. 310 f.Kr., død ca. 230 f.Kr.) var ein gresk astronom og matematikar frå antikken.

Det vesle ein veit om Aristarkhos stammar verket til Arkimedes Sandrekninga. Aristarkhos studerte under Straton frå Lampsakos, ein elev av den peripateiske skulen til Aristoteles, truleg i Alexandria, der Straton var privatlærar for den seinare kongen Ptolemaios II Filadelfos. 

Aristarkhos var ein av dei første greske astronomane som foreslo at planetane krinsar rundt sola, men autoriteten hans var ikkje stor nok til at han fekk gjennomslag for idéen, likevel nemnde Arkimedes han i Sandrekninga. Det skulle gå rundt  år før det heliosentriske verdsbiletet fekk støtte i Kopernikus-verket De revolutionibus orbium coelestium («Om rørsla til himmellekamane», 1543).

Aristarkhos slo fast at ved halvmåne dannar jorda, sola og månen ein rettvinkla trekant. Dette faktumet sette han i stand til å berekna storleikane til månen og sola med trigonometriske metodar, og å utvikla teoriane sine vidare. Ein av dei andre teoriane hans var at stjernene måtte vera uendeleg langt borte, då han ikkje observerte parallaksefeil.

Det einaste bevarte verket av Aristarkhos er Om storleikane og avstandane til sola og månen. I dette skriftet er det det geosentriske verdsbiletet utgangspunktet, men seinare filosofar, til dømes Arkimedes i Sandrekninga, har sitert Aristarkhos på at han i eit anna skrift la fram ein hypotese om den heliosentriske modellen. 

Eit krater på månen og asteroide nr 3999 har fått namn etter Aristarkhos.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Aristarkhos» frå ,  den 14. juli 2016. 
 oppgav desse kjeldene:
 Thomas Little Heath: «Aristarchus, of Samos», Oxford 1913

Bakgrunnsstoff
 «Aristarch - Der Kopernikus der Antike» , ancient-cultures.com
 John J. O’Connor, Edmund F. Robertson: «Aristarchus of Samos» i MacTutor History of Mathematics archive
 Alan H. Batten: Aristarch of Samos, harvard.edu

Fødde i 310 fvt.
Døde i 230 fvt.
Astronomar frå gresk antikk
Matematikarar frå gresk antikk
Folk frå Samos
Bodo Tümmler

Bodo Tümmler () er ein tysk tidlegare friidrettsutøvar, fødd i Thorn og oppvaksen i Vest-Berlin, som representerte Vest-Tyskland på mellomdistansane i 1960-70-åra. Han vart europameister på 1500 meter i 1966 og tok OL-bronse på same distansen i 1968.

Aktiv
Tümmler markerte seg i 1964-sesongen med personleg rekord på 1500 med tida 3.42,7. Året etter forbetra han seg til sterke 3,39,5 og vart vesttysk meister på distansen for fyrste gong, sidan vann han den nasjonale meistertittelen på 1500 m i 1969, 1971 og 1972. Han vann også distansen i universiaden i 1965, og forsvarte fyrsteplassen i 1967.

I 1966-sesongen forbetra Tümmler den personlege rekorden til 3.39,1. Under europameisterskapen 1966 i Budapest sprang han inn til gullmedalje på 1500 meter, etter ein hard sluttspurt mot franske Michel Jazy og sin eigen landsmann Harald Norpoth. Tre dagar etter gjorde Tümmler unna sitt livs beste 800 meter og tok bronsemedaljen på tida 1.46,3, den austtyske vinnaren Manfred Matuschewski fekk notert 1,45,9.

Den 10. juli 1968 i Köln gjorde Tümmler sitt aller beste 1500-meterløp. Han vann distansen på tida 3.36,5, 0,2 sekundar bak den to år gamle europarekorden til Michel Jazy. Tre månader seinare sprang Tümmler inn til bronsemedalje under sommarleikane 1968 i Mexico-byen, slått av kenyanaren Kipchoge Keino og Jim Ryun frå USA.

Etter 1969-sesongen heldt han ikkje lenger europeisk toppnivå.

Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
EM 1966 i Budapest: Gull på 1500 m – 3.41,9 og bronse på 800 m  1.46,3
OL 1968 i Mexico by: Bronsemedalje på 1500 m – 3.39,0, bak Jim Ryun (3.37,8)
OL 1972 i München: Utslått i semifinalane på 1500 m (nr 29 – 3.50,0)

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Bodo Tümmler» frå ,  den 14. juli 2016.  
 

Tyske friidrettsutøvarar
Mellomdistanseløparar
Europameistrar i friidrett
Olympiske bronsemedaljevinnarar for Vest-Tyskland
Medaljevinnarar under sommar-OL 1968
Vesttyske deltakarar under sommar-OL 1968
Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1968
Vesttyske deltakarar under sommar-OL 1972
Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1972
Ljudmila Koltsjanova

Ljudmila Sergejevna Koltsjanova () er ein russisk tidlegare friidrettsutøvar frå Sjarja som internasjonalt tevla i lengdehopp. Ho vart europameister i øvinga i 2006 og tok VM-sølv året etter.

Aktiv
Koltsjanova satsa mest på tresteghopp i yngre år. Ho sette personleg rekord i øvinga med 13,88 i 2004-sesongen, same året som ho klarde 6,54 m i lengdehopp. Året etter nådde ho 6,79 i lengdegropa, og etter den tid satsa ho på lengde. Midt i juli 2006 forbetra ho den personlege rekorden til 7,11 m i Tula, og ein månad seinare vann ho EM-gull i Göteborg med eit bestehopp på 6,93 m.

Under optimale vindtilhøve gjorde Koltsjanova den 27. mai 2007 i [][Sotsji]] sitt livs lengste lengdehopp, eit hopp som målte 7,21 m. Ho fekk sølvmedaljen i Osaka-VM tre månader seinare, elleve centimeter lagkameraten Tatjana Lebedeva. Også i 2008 og 2010 landa Koltsjanova bortom sjumeterstreken på sitt beste, men ho makta ikkje vinne fleire internasjonale medaljar. 

Ho la opp etter 2013-sesongen.

Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
EM 2006 i Göteborg: Gullmedalje – 6,93 m, framom Naide Gomes (6,84 m)
VM 2007 i Osaka: Sølvmedalje – 6,92 m, bakom Tatjana Lebedeva (7,03 m) 
EM 2010 i Barcelona: Nr 5 – 6,75 m
OL 2012 i London: Nr 6 – 6,76 m
VM 2013 i Moskva: Utslått i kvalifiseringa (nr 14 – 6,53 m)

Russiske friidrettsutøvarar
Russiske lengdehopparar
Armagh Observatory

Armagh Observatory er eit astronomisk observatorium grunnlagt i 1789 av erkebiskop Richard Robinson, ein av dei fremste vitskaplege institusjonane på Dei britiske øyane. Forskingsområda omfattar studia av sola og andre stjerner, solsystemet, i tillegg til studiar av klimaet på jorda.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Armagh Astropark

Byggverk ferdigstilte i 1789
Astronomiske observatorium i Nord-Irland
Byggverk i Armagh
Turistmål i County Armagh
1789 i Irland
Skipingar i 1789
Bekkelaget

Bekkelaget, som inkluderer Bekkelagshøgda, er eit strok i den administrative bydelen Nordstrand i Oslo. Stroket er hovudsakleg eit bustadområde med småhus og einebustader, villaer, men med hamnar på nordre halvparten av Bekkelagets strandsone mot fjorden. Ifylgje ein reguleringsplan frå august 2009 skal dette vere den permanente hamna i Oslo, kalla Sydhavna.

Bekkelaget ligg på austsida av Bunnefjorden, ein arm av Oslofjorden, og strekker seg frå fjorden (med nokre av øyane) i vest, til Brattlikollen i aust, og frå Kongshavn og Ekebergskråningen  i nord, til området Kastellet (namngjeve etter Kastellet gård) i sør. På det opphavlege Bekkelaget, nede med fjorden, som no vert kalla Nedre Bekkelaget, byrja bustadutbygginga allereie på 1800-talet, men på Bekkelagshøgda, som òg vert kalla Øvre Bekkelaget, var det fullføringa av Ekebergbanen gjennom området i 1917 som gav støytet til det vesentlegaste av utbygginga her.

Soga
                                                      
Namnet Bekkelaget, der lag tydar fiskarstad, har si bakgrunn i at fiskarlaget som fiska i dette området vart kalla Bachelauget. Her har det vore to gardar med namnet Bekkelaget, Store Bekkelaget mot Paddehavet i sør, og Lille Bekkelaget (Kneppe) nord for det som då vart kalla Bekkelagskollen, som var ein markert fjellknaus med bustadhus på i strandsona på vestsida av Mosseveien. Heile denne kollen vart sprengd vekk på 1960-talet for både å byggje hamn, og for å byggje Bekkelaget renseanlegg, som stod ferdig i 1963 (i 2001 erstatta med  eit nytt reinseverk inne i fjellet) for å reinse kloakk og avløpsvatn frå store deler av Oslo før det vart sleppt ut i fjorden.

Vegen Ljabrochausséen, forløparen til dagens Mosseveien, vart bygd gjennom området i 1850., og jarnbanen Smaalensbanen, forløparen til Østfoldbanen, vart ferdig gjennom området i 1879, med stasjon på Bekkelaget, Bekkelaget stasjon. Jarnbanestasjonen var ein sterkt medvirkande årsak til at bustadutbygginga kom i gang i området frå Nedre Bekkelaget og oppover mot Bekkelagshøgda.

Fotnotar

Litteratur
Knut Are Tvedt (redaktør), 2010, Oslo byleksikon, sidene 69 og 70. Oslo: Kunnskapsforlaget ISBN 978-82-573-1760-7

Strøk i Oslo
Aryabhata

Aryabhata () var ein kjend indisk astronom og matematikar. I ein alder av 23 år publiserte Aryabhata ei astronomisk avhandling om 118 sanskritvers, for å oppsummere dei vediske matematikkunskapane på den tida.<ref name="StAndrews">Aryabhata the Elder - Biografi School of Mathematics and Statistics - University of St Andrews, Scotland</ref> Aryabhatiya, som publikasjonen vart kalla vart ein av dei fremste prestasjonane i matematikkhistoria med omfattande konsekvensar både i aust og vest. Tidlege arabiske forskarar som studerte Aryabhata kalla han Ardshabahr. 

 Astronomi 
Aryabhatiya inneheld ein teori, der jorda krinsar rundt sin eigen akse og han avgjorde korrekte den aksielle rotasjonen til jorda. Kanskje inspirert av Yajnavalkya la han òg fram ein heliosentrisk gravitasjonsteori, nesten  år før Kopernikus. Aryabhata slutta seg til planetbanane var elliptiske og kom med ei gyldig forklaring på sol- og måneformørkingar. Teorien hans om relativ rørsle antedaterte Einstein sin med  år. 

 Matematikk 
Studiet til Arybhata  i algebra og trigonometri, som la grunnlaget for derivasjon og integrasjon, påverka europeiske matematikarar  år seinare, då tekstene hans vart omsett til europeiske språk frå dei arabiske omsetjingane frå 700-talet av sanskritoriginalen. Han rekna ut verdien av pi til 3,1416, men han gjorde òg feilaktige utrekningar av tetraeder og volumet til ei kule. Aryabhata si framstillng av å få ut kvadratrota og kubikkrota føreset at ein nyttar dagens talsystem.

Den næraste som kom til å følgje spora til Aryabhata var Brahmagupta.

Kjelder
<div class="references-small">Denne artikkelen bygger på «Aryabhata» frå ,  den 14. juli 2016.  oppgav desse kjeldene:''

Indiske mellomaldermatematikarar
Indiske mellomalderastronomar
Folk frå Patna
Matematikarar på 400-talet
Matematikarar på 500-talet
Sjit helvedes kåken

Sjit helvedes kåken er eit hus i bygda Manndalen (kvensk: Olmavankka, samisk: Olmmáivággi) i Kåfjord kommune, bygt av Anton Sjåbakken med vyrke frå nazi-brakkar etter andre verdskrigen. Kåfjord var den sørlegaste kommunen som vart brunne ned av den tyske okkupasjonsmakta då dei trakk seg ut or Nord-Noreg, og mange bygde mellombelse husvære då dei kom att etter krigen. Sjit helvedes kåken er ein av dei siste av desse husa som framleis står, og Sametingets kulturvernavdeling ville difor i 2002 verna huset.

I 1949 ville staten ha betalt for vyrket frå nazi-brakkane, takserte husa og sende ut rekning til huseigarane. Dersom dei ikkje ville betala, truga staten med å ta seg betalt av krigsskadeerstatninga deira i staden. Huset til Sjåbakken vart taksert til kroner 2 700, noko han ikkje meinte det var verd. Han sende difor eit brev til Kåfjord byggekontor, der han nekta å betala. I brevet er huset nemnd som «sjit helvedes kåken», som i ettertid har festa seg som namnet på huset. Sjåbakken var den einaste som protesterte.

I moderne tid er huset vorte ein attraksjon i bygda, og det var i 2007 med på TV-programmet Norsk attraksjon.

Bakgrunnsstoff
http://www.dagbladet.no/2012/06/21/tema/reise/norgesferie/allenorgeshemmeligheter/kafjord/22185714/

https://www.nrk.no/kultur/sjit-helvedes-kaken-1.3983792

http://www.kafjord.kommune.no/aquotsjit-helvedes-kaakenaquot-i-manndalen.52470-861.html

Protestar
Kåfjord kommune
Norsk språktest

Norsk språktest blei starta på slutten av 1980-talet og er eit samarbeid mellom Studieforbundet Folkeuniversitetet og Universitetet i Bergen. Fram til 2014 utvikla Norsk språktest tre testar i norsk for vaksne innvandrarar: Norskprøve 2, Norskprøve 3 og Test i norsk - høgare nivå (òg kalla «Bergenstesten»). Norskprøve 2 og Norskprøve 3 blei i 2014 erstatta av norskprøven, som blir utvikla av Vox. Norsk språktest utviklar framleis Test i norsk – høgare nivå. Dette er ein test som måler språkferdigheiter på nivåa B2 og C1 slik dei er beskrivne i Det felles europeiske rammeverket for språk. Hovudmålgruppa for testen er innvandrarar som treng å dokumentera språkferdigheiter i norsk på høgare nivå for å søka jobb eller opptak til studium i Noreg.

Fotnotar

Utdanning i Noreg