alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Farga støy

Farga støy er tilfeldig støy som har frekvensavhengig energitettleik. Dette er i motsetnad til kvit støy, som har eit flatt energispektrum. 

Med energitettleik meiner ein energien innanfor ei gjeven bandbreidde. For å standardisere energitettleiken er 1 Hz valt som refererande bandbreidde. Energitettleiken av støyen har såleis eining W/Hz. Innan elektronikk er det ofte amplitudespektret til ei støyspenning som vert målt og oppgjeve i datablad. Eininga er då V/ (volt per kvadratrota av Hz).

Ulike typar farga støy 
 Rosa støy eller 1/f-støy har eit energispektrum som avtek med 3 dB per oktav. Dette tilsvarar ei halvering av energitettleiken per oktav. Rosa støy vert mellom anna nytta som testsignal innan elektroakustikk. Det har til dømes vore nytta som eksitasjonssignal for måling av romakustikk og høgtalarar. Grunnen til dette er at diskantelementa på høgtalarar ikkje toler så stor effekt. Ved å nytta rosa støy kan ein auka effekten i lågfrekvensområdet utan å øydelegga diskantane. 

 Raud støy har eit energispektrum som fell med 3 dB/okt. Raud støy avtek med andre ord dobbelt så snøgt som ros støy når frekvensen aukar. Brun støy er identisk med raud støy. 'Brun' viser eigenleg ikkje til ein farge, men er ei nemning oppkalla etter den engelske botanikaren Robert Brown, som kom fram til at energispektret til brownsk rørsle avtek med 6 dB per oktav.

 Blå støy  har eit energispektrum som aukar med 3 dB per oktav.

Sjå òg 
 Støy
 Kvit støy

Støy
Stokastiske prosessar
1/f-støy

1/f-støy er tilfeldig støy som har den eigenskapen at energitettleiken avtek når frekvensen aukar. 

Med energitettleik meiner ein energien innanfor ei gjeven bandbreidde. For å standardisere energitettleiken er 1 Hz valt som refererande bandbreidde. Energitettleiken av støyen har såleis eining W/Hz. Innan elektronikk er det ofte amplitudespektret til ei støyspenning som vert målt og oppgjeve i datablad. Eininga er då V/ (volt per kvadratrota av Hertz).  

Omgrepet 1/f-støy vert òg nytta som eit generisk namn på støy med eit energispektrum som avtek som 
,
der n er 1,2, 3, ... Støy med n = 2 evert òg kalla raud støy. 1/f-støy finn ein i til dømes transistorar.

Sjå òg 
 Støy
 Kvit støy
 Farga støy 

Støy
Stokastiske prosessar
Analog elektronikk
Kolbein Falkeid

Kolbein Falkeid () var ein norsk lyrikar frå Haugesund. Han debuterte i 1962 med diktsamlinga Gjennom et glass-skår, og gav sidan ut ei lang rekkje diktsamlingar. På 1990-talet byrja han eit samarbeid med visegruppa Vamp som tok tekstane hans ut til eit breiare publikum. I 2010 vart han utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden og i 2011 fekk han Brages Heiderspris.

Bøker

Prisar og utmerkingar 
 2011 – Brageprisen - Heiderspris
 2010 – Riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden
 2001 – Herman Wildenveys poesipris
 1996 – Prøysenprisen, saman med Vamp 
 1994 – Stavanger Aftenblads kulturpris 
 1993 – Doblougprisen
 1985 – Cappelenprisen

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Digitaliserte bøker av Kolbein Falkeid ved nb.no (Nasjonalbiblioteket}
 Kari Sausjord Rød: «Kolbein Falkeid» i Norsk Biografisk Leksikon
 Søk på «Kolbein Falkeid» i BIBSYS 
 Søk på «Kolbein Falkeid» i SAMBOK

Bokmålsforfattarar
Folk frå Haugesund
Forfattarar frå Rogaland
Norske lyrikarar
Norske skjønnlitterære debutantar i 1962
St. Olavs Orden
Vinnarar av Brageprisen
Vinnarar av Doblougprisen
Vinnarar av Cappelenprisen
Vinnarar av Prøysenprisen
Col de la Cayolle

Col de la Cayolle er eit  høgt fjellpass på grensa mellom dei franske départements Alpes-de-Haute-Provence og Alpes-Maritimes som knyter saman Barcelonnette () i Ubaye-dalen med Saint-Martin-d'Entraunes ().

Liksom dei parallelt liggande nord-sør-sambanda Col d'Allos og Col de la Bonette, ligg Col de la Cayolle i nasjonalparken Mercantour.

Elva Var spring ut i nærleiken av Carolle. Elva har gitt namn til Departementet Var på Côte d'Azur. I forlenginga av vegen frå Saint-Martin-d'Entraunes i sørleg retning renn elva Var gjennom i ei djup, sjåverdig kløft: Gorges de Daluis.

I retning nord renn elva Bachelard i ville stryk.

Sykkelsport 
Col de la Cayolle har har vore åstad for Tour de France tre gonger, to gonger som 2. kategori, ein gong som første.

 1950 : Jean Robic, Frankrike
 1955 : Charly Gaul, Luxembourg
 1973 : Vicente López Carril, Spania

Bakgrunnsstoff 

Fjellovergangar i Alpane
Fjellovergangar i Frankrike
Provence-Alpes-Côte d'Azur
Tour de France
Col de Turini

Col de Turini er eit pass i dei franske maritime Alpane innanfor den franske rivieraen. Passhøgda ligg i  Département Alpes-Maritimes på 1 607 moh.

Passet ligg i den ytre, busette delen av Mercantour nasjonalpark og utgjer overgangen mellom Bévéra-dalen og Vésubie-dalen.

Ein kan nå passhøgda frå La Bollène-Vésubie i vest og frå L'Escarène og Sospel i aust. Ein tredje veg kjem frå nordaust, den er skilta «Origine Circuit de l'Authion».

Col de Turini ligg på vandrevegenane GR 52A (Sentier Panoramique du Mercantour) og Via Alpina.

Kvart år går ei etappe av Rally Monte Carlo over Col de Turini.

Litteratur 
 Sabine Bade, Wolfram Mikuteit, Grande Randonnée 52A. Le Sentier panoramique du Mercantour. Fernwege.de, Roxheim 2008, ISBN 978-3-937304-78-6.

Kjelder 

Fjellovergangar i Alpane
Fjellovergangar i Frankrike
Provence-Alpes-Côte d'Azur
Cormet de Roselend

Cormet de Roselend er eit 1 967 m høgt fjellpass i dei franske Alpane, Departementet Savoie. Den asfalterte vegen D925 knyter saman Beaufort med Bourg-Saint-Maurice i Isère-dalen. På vestsida ligg den oppdemte Lac du Roselend som ein kan nå over Col du Méraillet eller over Col du Pré.

Tour de France 
Per 2009 har Cormet de Roselend stått på Tour de France-programmet ti gonger. Stigninga blir plassert i 1. kategori. Først over høgda dei ulike åra var:

 1979: Henk Lubberding, Nederland
 1984: Francis Castaing, Frankrike
 1987: Mathieu Hermans, Nederland
 1992: Claudio Chiappucci, Italia
 1995: Alex Zülle, Sveits
 1996: Udo Bölts, Tyskland
 2002: Mario Aerts, Belgia
 2005: Alejandro Valverde, Spania
 2007: Michael Rasmussen, Danmark
 2009: Franco Pellizotti, Italia

Referansar

Bakgrunnsstoff 
Stigningsprofil frå Beaufort
Stigningsprofil frå Bourg-Saint-Maurice

Galerie 

Fjellovergangar i Alpane
Fjellovergangar i Frankrike
Tour de France
Rhône-Alpes
Johannes M. Norman

Johannes Musæus Norman () var ein norsk lækjar, botanikar og forstmann. Han var fødd i Asker og døydde i Oslo.

Norman vart cand. med. i 1848. Året etter vart han universitetstipendiat i botanikk og la dei neste åtte åra ut på mange granskingsferder i Noreg. Han studerte også botanikk i Wien, Paris og i Italia. Frå 1856 førelas han i botanikk ved universitetet i Oslo. På fransk språk gav han ut eit planteanatomisk verk. I 1858 reiste han til forstakademiet i Aschaffenburg i Bayern, der han studerte skogbruk.

Perioden 1860-76 var Norman forstmeister i Finnmark, der han la grunnen for ordna tilhøve vedkomande jordsal, kolonisasjon og skogbruk. Mellom anna gjorde han opptaket til ei lov om sal av statsjord i Finnmark, 1863. I alle åra han budde i Finnmark granska han plantelivet i Finnmark.

Norman fekk i 1876 årleg løn frå staten for å drive med botanikk, dermed vart han den aller første statsstipendiaten i Noreg. Trass i mykje sjukdom i sine seinare år, makta han å arbeide seg gjennom alt materialet han hadde samla og gje ut Norges arktiske Flora i tida 1894-1901. Boka har vore omtala som eit storverk i norsk plantegeografisk litteratur.

Kjelder
Norsk Allkunnebok, IX. bandet, 1959

Norske botanikarar
Norske legar
Folk frå Asker
Statsstipendiatar
Olav Sande

Olav Øysteinson Sande () var ein skulemann, folkemusikk- og folkeminnesamlar og komponist frå Kyrkjebø, i dag Høyanger i Sogn.

Sande tok lærareksamen i 1871 og var lærar i Leikanger i Sogn frå 1873. I åra framover var han ein leiande i det frilynde ungdomarbeidet i Sogn. Han tok til å samle folkeminne og gav ut to samlingar med segner frå Sogn, 1887 og 1892. I 1895 gav han ut Bibelsoga fyr folkeskulen. Han skreiv også dikt og forteljingar.

Fram om alt var Sande ein folketonesamlar, som fekk statsstipend frå 1899. Mellom 1904 og 1911 kom firebandsverket Norske tonar. Elles let han etter seg 2 500 nummer som no er å finne på Universitetsbiblioteket i Oslo. Sande tonesette fleire nynorske dikt, mest kjende er Det stig av hav eit alveland og Aa eg veit meg eit land.

Sande døydde i Bergen.

Bibliografi

Bøker

I tidsskrift - eit utval
 Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

Utmerkingar
 Olav Sande vart tildelt Kongens fortjenstmedalje 1. juli 1925.

Tekstar om Olav Øysteinson Sande

Referansar

Kjelder 
Norsk Allkunnebok, IX. bandet, 1960

Bakgrunnsstoff
 Om Olav Sande i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane
 
 Musikkmanuskript samla av Olav Sande. I fulltekst ved nb.no

Norske folkeminnesamlarar
Norske komponistar
Norske lærarar
Folk frå Høyanger
Statsstipendiatar
Forfattarar frå Høyanger
Kongens fortenestmedalje i gull
Nynorskforfattarar
Norske novelleforfattarar
Norske sakprosaforfattarar
Norske lyrikarar
Forfattarar frå Leikanger
Olav Lunden

Olav Lunden () er ein norsk lokalpolitikar som var ordførar i Leikanger kommune frå 2003 til 2015.

Lunden er opphavleg frå Lærdal, men i mange år har han butt på Hermansverk og vore maskinførar for Leikanger Maskinservice. Han vart Arbeidarpartiet sin ordførar i 2003, og vart gjenvald i 2007 og 2011. Olav Lunden har òg vore formann i Sogn Regionråd og tillitsvald i KS.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

 Olav Lunden hjå TV 2 Velgerguiden
 Bilete hjå Leikanger Arbeidarparti

Ordførarar i Leikanger
Folk frå Lærdal
Ap-ordførarar i Sogn og Fjordane
For Better Days

For Better Days AS (fBD) var eit norsk energiselskap som vart lansert 20. oktober 2011. Eigaren av Fbd var Nordmøre Energiverk AS. Tidlegare heitte selskapet Skandiakraft AS, og vart skipa 24. august 2008. Drifta av selskapet vart avvikla 1. juni 2015 og kundane overførte til Fjordkraft.

For Better Days var eit miljøenergiselskap som tilbaud straumavtale med opphavsgaranti, ein avtale som garanterte at det vart produsert like mykje fornybar energi som det husstanden eller bedrifta brukar. Selskapet tilbaud også kundane ein energimålar som overvaker husstandens eller bedrifta sitt straumforbruk.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Nettstaden til For Better Days

Skipingar i 2011
Nedleggingar i 2015
Tidlegare norske føretak
Huldreeventyr

Huldreeventyr er ein term som er kjend gjennom Peter Christen Asbjørnsens samlingar av Norske Huldre-Eventyr og Folkesagn I-II (1845-48). Huldreeventyr er beinveges omsett frå tysk Elfenmärchen, eit omgrep som blei tatt i bruk av brørne Grimm, og som dei hadde omsett frå det engelske fairytale.

Asbjørnsen nytta omgrepet huldreeventyr delvis for å karakterisere personlege, supranormale opplevingar, delvis om fullt utvikla, avrunda segner med fleire episke drag. Personleg opplevde overnaturlege hendingar svarar til det som i moderne folkloristikk er kalla memorat, medan dei meir utbygde og heiskaplege segnene gjerne er kalla for fabulat. Begge delar førekjem i Asbjørnsens Norske Huldre-Eventyr og Folkesagn. Knut Liestøl har synt at Asbjørnsen ikkje skil heilt klårt mellom memorat og segn/fabulat, men at han nærma seg ei slik åtskiljing. Knut Liestøl held vidare fram at Asbjørnsen ikkje hadde skapt ordet huldreeventyr, slik Moltke Moe meinte, og at ordet alt var tatt i bruk i Noreg av Ivar Aasen. Asbjørnsens samlingar av huldreeventyr og folkesegner inneheld mange utsegner frå folketru, og er soleis ei viktig kjelde til studiet av folkeleg religiøsitet. Huldreeventyra er likevel ikkje eventyr i folkloristisk meining. Huldra førekjem til dømes ikkje i eventyr.

Asbjørnsen utgav sine samlingar Norske Huldre-Eventyr og Folkesagn I-II i 1845 og 1848, og hausta straks ros, mellom anna frå Peter Jonas Collett i avisa Den Constitutionelle. Han roste især naturskildringane i rammeforteljingane. Rammeforteljingane set sogene inn i ein samanheng og teiknar ulike forteljarmiljø der Asbjørnsen også kan la forteljarane (informantane) og andre som er til stades koma fram med personlege refleksjonar kring underjordsfolk/tussar/haugfolk , svarteboksformularar, attergangarar osb. Særleg interessant slik sett er Julebesøget i Præstegaarden.

Informantane kan vera meir eller mindre historiske personar - iblant karikerte - der modellane kan identifiserast, eller oppdikta personar som Asbjørnsen set inn i situasjonen slik det høvde. Det er ikkje so visst at sogene er blitt fortalde under dei tilhøva som Asbjørnsen teiknar i sine rammeforteljingar. Men Asbjørnsen lagar truverdige forteljarmiljø. Når eit jaktlag tek ein kvil, eller kjem fram til ein overnattingsstad, t.d. ei hytte på fjellet, så ligg det til rettes for jaktsoger. Den eine forteljaren inspirerer den andre. Rundt eit leirbål i Nordmarka, kan det t.d. vera naturleg med merkelege soger om fisking, tjørner med dobbel botn, sokalla huldretjørn, lokale skattergravarsegner osb.

Sjå også 
 kronikat

Kjelder 
Denne artikkelen byggjer på «Huldreeventyr» frå ,  den 20. februar 2012.  
 

Folkedikting
Folkeminne

nb:Huldreeventyr

en:Fairy tale
fr:Conte merveilleux
simple:Fairy tale
Ansar al-Islam

Ansar al-Islam er ein islamistisk organisasjon med utspring i Nord-Irak. Organisasjonen vart skipa i 2001, er militær og politisk og har samarbeidt med Al-Qaida.

Leiaren for gruppa ved skipinga var kurdaren Mulla Krekar, som har vore busett i Noreg sidan 1991 utan å få opphaldsløyve.

Skipingar i 2001
Islamisme
Asur

Asur eller ultramarin er eit mørkeblått fargestoff. Det vart opphavleg framstilt av lasurstein (lapis lazuli) og er ein djupblå eller djup himmelblå farge. 

Namnet «asur» er avleidd av arabisk al-lazward som tyder 'lasurstein'. Pulver av denne steinen er kjend som «naturleg ultramarin» og var historisk eit kostbart pigment. I europeisk målarkunst blei det hovudsakleg brukt til å farge kleda til sentrale figurar som jomfru Maria eller englar. Renessansekunstnaren Giotto di Bondone merka seg ut med å måla taket i Scrovegni-kapellet asurblått.

Sjå òg
Den franske rivieraen, på fransk kalla Côte d'Azur (Asurkysten)
Asurlauk

Kjelder

asur (2012-02-20) i Store norske leksikon. 

Denne artikkelen bygger på «Azure (color)» frå ,  den 17. oktober 2013.

Bakgrunnsstoff

Blå
Arabiske ord og uttrykk
Alexandre Edmond Becquerel

Alexandre Edmond Becquerel () var ein fransk fysikar. Han var son av Antoine César Becquerel, og følgde faren i stillinga ved Det naturhistoriske museet (Musée d'histoire naturelle). 

Han arbeidde særleg med optikk.

Kjelder

Franske fysikarar
Fysikarar på 1800-talet
Medlemmar av Royal Society
Medlemmar av Det kongelege svenske vitskapsakademiet
Folk frå Paris
Ballistisk galvanometer

Ballistisk galvanometer er eit instrument til måling av kortvarige elektriske straumimpulsar. Om ein sender ein kortvarig straumstøyt gjennom eit ballistisk galvanometer, vert utslaget proporsjonalt med ladningen (straumimpulsen), det vil sei med produktet av straumen og den tida straumen varer. 

Eit ballistisk galvanometer er som regel eit speglgalvanometer eller lysflekk-galvanometer av dreiespole-typen. Det kan byggast med stor svingetid og lita demping, og det første utslaget vert då proporsjonalt med straumimpulsen. Det kan òg byggast med stor demping og ikkje-periodisk svingeforløp. Instrumentet gjev òg då eit utslag proporsjonalt med straumimpulsen, svingar så langsamt til likevektsstillinga. Den siste typen vert ofte nytta som fluksmeter til måling av magnetfelt.

Kjelder
ballistisk galvanometer. (2012-02-20) I Store norske leksikon. Henta frå http://snl.no/ballistisk_galvanometer

Historiske vitskaplege instrument
Calutron

Calutron er ein isotopseparator som verkar etter same prinsipp som eit magnetisk massespektrometer. Det har namn etter California University Cyclotron. Instrumentet vart utvikla av den amerikanske fysikaren Ernest O. Lawrence og vart nytta til å framstille uranisotopen 235U, som ein trong til kjernefysiske bomber. Kvart instrument gjev berre kring eitt mikrogram i timen. For å få nok 235U vart det derfor bygd ei rekkje calutronar som vart installert ved Clinton-anlegga i Tennessee.

Bakgrunnsstoff

Kjelder
calutron. (2012-02-20) I Store norske leksikon. Henta frå http://snl.no/calutron

Manhattanprosjektet
Massespektrometri
Partikkelfysikkanlegg
University of California, Berkeley
Isotopseparering
Uran
Néa Propondída

Néa Propondída (gresk Νέα Προποντίδα) er ein kommune i periferieininga Khalkidikí i Sentral-Makedonía i Hellas. Han ligg sørvest for Polýjyros og grensar i nordvest mot periferieininga Thessaloníki I vest ligg Néa Propondída ut mot Thermaikósbukta.

Administrativ inndeling
Kommunen vart danna i 2011 ved at ein slo saman dei tidlegare kommunane
 Kallikrátia 
 Moudaniá
 Tríglia
Dei tre tidlegare kommunane er no kommunaleiningar.

Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:

Referansar 

Nea Propondia
Nea Propondia
D'Alemberts prinsipp

D'Alemberts prinsipp, òg kjend som Lagrange–d'Alembert-prinsippet, er ei framstilling av dei fundamentale klassiske rørslelover. Han er kalla opp etter oppdagaren, den franske fysikaren og matematikaren Jean le Rond d'Alembert. Prinsippet seier at summen av skilnadane mellom krefter som fungerer på eit system og den tidsderiverte av rørslemengda til sjølve systemet langs ei vilkårleg virtuell forskyving som oppfyller restriksjonane i systemet, er null. Sagt i matematiske symbo seier d'Alembert-prinsippet 

der

{|
|-
|  || er dei fungerande kreftene, 
|-
|  || er den virtuelle forskyvinga til systemet, i samsvar med restriksjonane, 
|-
|  || er massen til partiklane i systemet, 
|-
|  || er akselerasjonen til partiklane i systemet, 
|-
|   || i lag som produkta representeret dei tidsderiverte til rørslemengda i systemet,
|-
|  || er eit heiltal som indikerer ein gjeven paritkkel.
|}

Det er den dynamiske analogen til prinsippet om virtuelt arbeid for fungerande krefter i eit statisk system.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «D'Alembert's principle» frå ,  den 20. februar 2012.  
 

Klassisk mekanikk
Dynamiske system
Lagrangsk mekanikk
Prinsipp
Virvelstraum

Virvelstraum (òg kalla foucaultstraum) er ein elektrisk straum som vert induser i eit leiande materiale når det blir ført gjennom eit inhomogent magnetfelt. På grunn av motstanden i materialet oppstår det effekttap når noko av den elektriske energien går over til termisk energi. Ein kan til ein viss grad hindre at det flyt virvelstraumar ved å byggje leiaren som eit laminat av mange tynne lag av leiande materiale med isolerande lag mellom. Denne teknikken vert nytta i transfopormatorar og elektrisk maskin. Tap på grunn av virvelstraumar kan nyttast for å innføra demping i magnetiske krinsar, som til dømes relé og einskilde typar elektriske måleinstrument.

Virvelstraumar blir ofte kalla foucaultske straumar etter oppdagaren Jean Bernard Léon Foucault.

Kjelder 
 Kraus, J.D., Electromagnetics, McGraw-Hill, 1984.
 McPherson, An introduction to electrical machines and transformers, John Wiley & Sons, 1981. 

Elektrodynamikk
Faggot

Faggot eller fagot er ei engelsk måleining for massen til stål og jern. 1 faggot er lik 120 pund som er 54,431 kg.

Kjelder

«faggot» (2012-02-20) i Store norske leksikon. 

Måleiningar for masse
Engelske ord og uttrykk
Gabriel Lippmann

Gabriel Jonas Lippmann () var ein fransk–luxembourgsk fysikar og Nobelprisvinnar. I 1883 vart han professor i matematisk fysikk ved Sorbonne i Paris, og i 1886 i eksperimentell fysikk.

Lippmann arbeidde mellom anna med undersøkingar av elektrolytisk polarisasjon og absolutte avgjersler av eininga ohm for resistans. Han fann opp ein direkte metode for fargefotografi i 1891, som ikkje fekk praktisk bruk. Denne metoden bygde på interferens mellom ljoset som fall direkte inn på ein film, og ljoset som vart reflektert frå ein spegl bak filmen. Interferensbiletet som oppstad var avhengig av bølgjelengda til ljoset. Ved belysning etter at filmen var framkalt, ville fargane i det ljoset som han var eksponert med, bli attgjeve. Metoden er omtrent den same som i dag blir nytta i holografi. Han vart tildelt Nobelprisen i fysikk i 1908 for denne oppfinninga

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Gabriel Lippmann» frå ,  den 20. februar 2012.

Bakgrunnsstoff 

Franske fysikarar
Franske nobelprisvinnarar
Jødiske nobelprisvinnarar
Nobelprisen i fysikk
Folk frå byen Luxembourg
Eksperimentelle fysikarar
Fysikarar på 1800-talet
Fysikarar på 1900-talet
Medlemmar av Royal Society
Luxembourgske nobelprisvinnarar
Luxembourgske oppfinnarar
Luxembourgske fysikarar
Folk som døydde til sjøs
Franske jødar
Jødiske fysikarar
Jødiske oppfinnarar
Hadron

Hadron er eit samleomgrep for elementærpartiklar som er karakteriserte av sterk vekselverknad. Hadrona er bygt opp av kvarkar og antikvarkar. Det finst to typar hadron: Meson som består av éin kvark og éin anti-kvark og har eit heiltalig spinnkvantetal, og baryon som består av tre kvarkar med halvtalige spinnkvantetal. Andre kombinasjonar kan eksistere, slik som tetrakvarkar (eksotiske meson) og pentakvarkar (eksotiske baryon), men per 2010 finst det ingen bevis for at desse eksisterer.

Dei best kjente mesona er pion og kaon, medan dei mest kjende baryona er proton og nøytron.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Hadron» frå ,  den 20. februar 2012.

Bakgrunnsstoff 

 
Partikkelfysikk
Kjernefysikk
Ideal væske

Ei ideal væske er i væskedynamikken ei væske utan  indre friksjon. Ei særskild tyding er ei væske som ikkje har indre friksjon og er inkompressibel. Den klassiske væskedynamikken handsamar berre ideale væsker, men gjeld tilnærma for væsker med liten indre friksjon, når det ikkje er nokre faste lekamar i vegen, som til dømes for overflatebølgjer i vatn. På grensa mot faste lekamar blir det i reale væsker eit grensesjikt, der rørsla til væska relativt til dei faste grenseflatene minkar raskt for å forsvinne heilt ved grenseflatenen. Verknaden av den indre friksjonen vert her stor, så lova for ideale væsker gjeld ikkje i grensesjiktet. For dette gjeld tilnærma Prandtls grensesjiktslikningar.

Kjelder
ideal væske. (2012-02-20) I Store norske leksikon. Henta frå http://snl.no/ideal_væske

Viskositet
Væskedynamikk
I'm a Joker

«I'm a Joker» er ein song av den georgiske songaren Anri Jokhaze. Songen representerte Georgia i den andre semifinalen i Eurovision Song Contest 2012, men gjekk ikkje vidare til finalen. Teksten er skriven på engelsk og georgisk.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «I'm a Joker» frå ,  den 20. februar 2012.  

Eurovision Song Contest 2012-songar
Georgiske Eurovision Song Contest-songar
Engelskspråklege Eurovision Song Contest-songar
Georgiskspråklege Eurovision Song Contest-songar
Fleirspråklege Eurovision Song Contest-songar
Jack Steinberger

Jack Steinberger () er ein tysk-amerikansk fysikar som i 1988 mottok Nobelprisen i fysikk. Han vart tildelt prisen på bakgrunn av metoden med nøytrinostrålar og påvisinga av dobbeltstrukturen til leptonet gjennom oppdaginga av myonnøytrino. Prispengane vart delt med Leon M. Lederman og Melvin Schwartz.

Steinberger emigrerte til USA i 1934 og tok doktorgraden sin ved University of Chicago i 1948. Han var professor ved Columbia University i New York, frå 1950 til 1971. Frå 1968 arbeidde han ved CERN i Geneve.

På starten av 1960-talet utførte Lederman, Schwartz og Steinberger eksperiment ved Brookhaven National Laboratory der dei brukte partikkelakselerator for å generere ein stråle av nøytrino, partiklar som ikkje har nokon påviseleg masse eller elektrisk ladning. Det var kjent at når nøytrinoet treffer materie, så blir generert nokre gonger elektron eller elektronlike partiklar som blir kalla myonar. Det var derimot ikkje kjent om dette kom av at det fanst ulike typar nøytrinoar. Lederman, Schwartz og Steinberger viste at dette var tilfelle og kalla den tidlegare uidentifiserte typen av nøytrinoar som genererte myonar for myonnøytrino.

Denne oppdaginga leia til innsikta i at leptona, den familien av partiklar som elektron og nøytrinoar tilhøyrer, dannar «familiar» av partiklar. Dette er no ein del av standardmodellen som skildrar oppbygginga og kategoriseringa av elementærpartiklane.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Jack Steinberger» frå ,  den 20. februar 2012.  
 

Tyske fysikarar
USA-amerikanske fysikarar
Tyske nobelprisvinnarar
Nobelprisvinnarar frå USA
Jødiske nobelprisvinnarar
Nobelprisen i fysikk
Tysk-amerikanarar
Tyske jødar
Eksperimentelle fysikarar
Jødiske fysikarar
Fysikarar på 1900-talet
Folk tilknytte CERN