alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Lister

Lister er eit distrikt i den vestlegaste delen av tidlegare Vest-Agder fylke på Sørlandet. Namnet «Lister» kjem frå det gamle namnet på Lista-halvøya, og omfattar kommunane i Agder vest for det sørlegaste punktet i Noreg, Lindesnes.

Lister har til saman 35 302 innbyggjarar (1. juli 2009) og dekkjer 4 175 kvadratkilometer, fordelt på dei seks kommunane Flekkefjord, Sirdal, Kvinesdal, Farsund, Lyngdal og Hægebostad. Dei tre byane i området er Flekkefjord, Farsund og Lyngdal. 

Lister-distriktet utgjorde det tidlegare Lister len under Agdesiden hovedlen og Lister fogderi under Christiansand stift. Namnet «Lister» var ein dansk markgrevetittel som blei gjeven  til Hugo Octavio Accoramboni i Firenze i 1709.

Distriktet omfattar i dag Lister prosti under Agder og Telemark bispedøme i Den norske kyrkja. Størsteparten av distriktet utgjer domsmyndigheitsområdet til Lister tingrett under Agder lagdøme. Sirdal høyrer derimot til domsmyndigheitsområdet til Dalane tingrett under Gulating lagdøme.

Distriktet samarbeider i regionrådet for Lister, Listerrådet. Det utgjer også næringsregion Lister (NHO).  Dei seks listerkommunane har en felles strategisk næringsplan. Planen har status som fylkesdelplan, og blei vedteken av fylkestinget i juni 2006. Planen blei utarbeidd av Vest-Agder fylkeskommune og Listerrådet. Saman med fylkeskommunen har Listerrådet ansvar for å følgje opp planen og setja i gang prosjekt og tiltak. Rådet har vidare koordinerande ansvar for oppfølging. Den første evalueringa av planen fann stad hausten 2008.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Lister» frå ,  den 6. september 2012.

Bakgrunnsstoff 
 lister.no 
 regionlister.no 

Distrikt i Noreg
Geografi i Agder
Ayja

Ayja er eit nes i Svartehavet søraust i Balaklava. Neset er ein 13 km lang utstikkar av Krimfjella mellom Laspibukta (i aust) frå Balaklavabukta (i vest). Det høgaste punktetKokija-Kija (Den blå klippen) (559 moh). Ein storm utanfor Ayja er tema i eit av måleria til Aivazovskij. Det ligg eit sovjetisk missilsystem på Ayja. Neset har mange grotter og verna som ein nasjonal zakaznik.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Aya» frå ,  den 6. september 2012.  
 

Sevastopol
Nes i Ukraina
Geografi på Krimhalvøya
Kapp E

Kapp E eller Nord-Odessa-neset (ukrainsk мис Е, Північний Одеський, russisk мыс Е, Северный Одесский) er det nordlegaste neset i Odessabukta. Neset ligg på kysten mellom landsbyane Liskyj og Fontanka i Odessa oblast.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Cape E» frå ,  den 6. september 2012.  
 
Svartehavet
Nes i Ukraina
Kapp Langeron

Kapp Langeron (ukrainsk Мис Ланжерон, Mis Lanzjeron) er eit nes i sentrale område av Odessabukta. Neset ligg i sentrum av byen Odessa. Neset er kalla opp etter grev Louis Alexandre Andrault de Langeron, som hadde sommarhus på neset.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Cape Langeron» frå ,  den 6. september 2012.  
 

Svartehavet
Nes i Ukraina
Malyj Fontan-neset

Malyj Fontan-neset (Vesle Fontan, ukrainsk Мис Малий Фонтан) er eit nes sentralt i Odessabukta. Det ligg i sentrum av Odessa ved Arkadiastranda. Den hydrobiologiske stasjonen til Odessa universitet ligg på neset.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Cape Malyi Fontan» frå , den 6. september 2012. 
 

Svartehavet
Nes i Ukraina
Odessa
Velykyj Fontan-neset

Velykyj Fontan-neset (Store Fontan ukrainsk Мис Великий Фонтан, russisk Мыс Большой Фонтан) er det sørlegaste punktet i Odessabukta i Ukraina. Det ligg heilt sør i byen Odessa.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Cape Velyky Fontan» frå ,  den 6. september 2012.  
 

Svartehavet
Nes i Ukraina
Odessa
Kazantyp

Kazantyp (ukrainsk Казантип, Kazantyp; russisk Казантип, Kazantip; krimtatarisk Qazan Tip) er eit nes nordaust på Krimhalvøya (i Ukraina) ved kysten av Azovhavet. Kazantyp kjem frå det krimtatariske qazan tüp som tyder botnen av gryta og syner til profilen til neset. Det strekkjer seg 3-4 km ut i sjøen og er 107 meter over havet på det høgaste. Neset er det hordlegaste punktet på Krimhalvøya, og skil Arbatlagunane frå resten av sjøen. 

Kazantyp er stort sett dekt av sletter. Sidan 1998 har det vore eit naturreservat i Ukraina. På austsida av neset ligg det gamle ruinar av busetnader som går attende til 2000-1000 fvt. 

Kazantypfyret ligg på neset. I 1995-1999 vart det halde ein internasjonal elektronisk musikkfestival kalla Kazantip i nærleiken av neset.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Kazantyp» frå ,  den 6. september 2012.

Bakgrunnsstoff
 Kazantip 
 Kazantip naturreservat 

Azovhavet
Geografi på Krimhalvøya
Nes i Ukraina

eo:Kazantipo (kabo)
pl:Kazantip
ru:Казантип
uk:Казантип
Sarytsj

Sarytsj (ukrainsk Са́рич; russisk Са́рыч; krimtatarisk Sarıç) er eit nes (russisk Мыс, mys) ved kysten av Svartehavet på Krimhalvøya i Ukraina. 

Kring 5 km frå Sarytsj ligg feriebyen Foros. Byen i Sevastopol ligg kring 30 km frå neset og Jalta er kring 40 km. Lengda frå Sarytsj til neset Kerempe på kysten av Tyrkia er 227 km, det smalaste punktet i Svartehavet. 

Det ligg eit fyr på neset som sidan 2005 har vore eit ømt punkt i forholdet mellom Ukraina og Russland. Sidan 3. august 2005 har fyret vore okkupert av russiske styrkar trass i store protestar frå ukrainske aktivistar. As a military object the territory around the Sarytsj headland is closed to trespassers with barbed wire with the Russlandn flag flying above Sarytsj.

Slaget ved Sarytsj

Den 18. november 1914 møttest russiske og tyrkiske styrkar til slag utanfor Sarytsj. Tyrkarane hadde med seg den tyske slagkryssaren SMS «Goeben» og den lette kryssaren SMS «Breslau». Begge skipa vart formelt kjøpt av Det osmanske riket og gjeve namna Yavuz og Midilli, sjølv om dei framleis hadde tysk mannskap. Russarane hadde fem slagskip. Under slaget vart det berre utveksla fem salvar. Den tyske admiralen Wilhelm Souchon avslutta kampan etter at Goeben vart treft. Det osmanske riket hadde ikkje anlegg til å reparere eit moderne skip som Goeben, så han måtte sikre at skipet var i stridsdyktig stand.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Sarych» frå ,  den 6. september 2012. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff
 Bilete av Sarytsj  

Geografi på Krimhalvøya
Nes i Ukraina
Omstridde område i Ukraina
Omstridde område i Russland
Den russisk-ukrainske grensa
Maoriflugeskvett

Maoriflugeskvett, Petroica macrocephala, er ein liten sporvefugl i flugeskvettfamilien, Petroicidae. Han er endemisk til New Zealand, utbreiinga strekkjer seg over dei to hovudøyane og dessutan over fleire av dei omkringliggande øyane. Det er fleire underarter som viser stor variasjon i fjørdrakt og storleik. Der er òg stor skilnad i fjørdrakt mellom kjønna. Arten er ikkje truga, og har tilpassa seg endringane i New Zealand sitt biologiske mangfald.

Skildring 

Maoriflugeskvetten er ein liten fugl, 13 centimeter og 11 gram på hovudøyane, med eit stort hovud og eit kort nebb. Hannar på Nordøya har svart hovud og rygg, svarte venger med kvitt vengeband, og ein kvit buk. Underartar på Sørøya, Chatham-øyane og Auckland-øyane er like, men har eit gult område over brystet under den svarte halsen. Hoene er brune i staden for svart. Begge kjønna av underarten på Snares-øyane er heilt svart, og er kjent som 'Black Tit'.

Underartar av maoriflugeskvetten utanfor hovudøyane viser ein slåande variasjon i kroppsstorleik, er òg monaleg større enn sine fastlandsslektningar, ein tendens kjent som Foster sin regel. Fuglar frå hovudøyane veg rundt 11 g, medan fuglar på Snares-øya veg opp mot 20 gram.

Maoriflugeskvettar er hovudsakleg insektetarar, beitar på små virvellause dyr som biller, larver, edderkoppar, møll, wetaer, meitemark og fluger. Om vinteren og hausten kan dei ete av frukt. Dei fleste underartane beitar i vegetasjon, ventar på ei grein og ser etter byttedyr. Dei plukkar òg insekt frå greiner og blad. Underarten på Snares-øyane beitar òg på bakken, på ein liknande måte som stripeflugeskvett.

Taksonomi og evolusjon 

Maoriflugeskvett er ein av fire arter i slekta Petroica funne på New Zealand, slekta er truleg kolonisert frå Australia. Arten vart tidlegare trudd å ha vorte nedstamma frå skarlaksflugeskvett, men nyare forsking set spørsmålstegn ved dette. Det er fem underarter av maoriflugeskvett, kvar underart er avgrensa til kvar av dei følgjande øyar eller øygrupper, Nordøya, Sørøya, Snares-øyane, Chatham-øyane og Auckland-øyane. Maori-namnet på Nordøya er 'Miromiro', medan han på Sørøya er kjent som 'Ngirungiru'. 

Underartane i rekkjefølgje etter Clementslista versjon 6.6 frå august 2011:
 Petroica macrocephala toitoi, Nordøya og nærliggjande øyar
 Petroica macrocephala macrocephala, Sørøya og Stewart Island/Rakiura
 Petroica macrocephala marrineri, Auckland-øyane
 Petroica macrocephala chathamensis, Chatham-øyane
 Petroica macrocephala dannefaerdi, Snares-øyane

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Tomtit» frå , den 6. september 2012.

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Videoar, bilete og lydopptak av maoriflugeskvettar hos Internet Bird Collection 
 BirdLife International (2012) Species factsheet: Petroica macrocephala. Henta frå http://www.birdlife.org den 6. september 2012

Flugeskvettfamilien
Fuglar endemiske til New Zealand
Arabatneset

Arabatneset (ukrainsk Арабатська стрілка, Arabatska strilka; russisk Арабатская стрелка, Arabatskaja strelka; krimtatarisk Arabat beli), òg kalla Arabattunga, er ei landtunge som skil dei store, grunne og særs salte lagunane kalla Sivasj frå Azovhavet. Landtunga ligg mellom byen Henitsjesk i Ukraina og nord og nordaustsida av Krimhalvøya i sør. Ho er skild frå Henitsjesk av Henitsjesksundet (russisk Генический пролив). 

Arabatneset er 112 km langt, og er frå 270 meter til 8 km brei; medan neset har eit areal på 395 km2. I snitt er breidda 3,5 km. Neset er lågt og rett på sida som vender ut mot Azovhavet, medan sida mot Sivasj er meir svingete. Strendene langs Azovhavet er populær og kysten her er langgrunn. Temperaturen i sjøen er kring 0 °С om vinteren, 10–15 °С våren og hausten og 25–30 °С om sommaren. Kring halve landtunga ligg i Kherson oblast i Ukraina og den andre halvparten høyrer til Krimhalvøya.

Heilt sør på Arabatneset ligg den historiske Arabatfestninga, og som har gjeve namn til landtunga. Festninga vart bygd på 1600-talet av den tyrkiske armeen. 

I 1968 vart scenar frå ein kjend sovjetisk film, Sluzjili dva tovarisjtsja filma ved neset.

Sjå òg
Arabatbukta
Barriereøy

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Arabat Spit» frå ,  den 6. september 2012. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff
Detaljert kart over Arabatneset 

Nes i Ukraina
Landtunger
Azovhavet
Tuzlaneset

Tuzla (russisk Тузлинская коса, Коса Тузла, ukrainsk Коса Тузла) er ei lang, smal halvøy eller landtunge, i den sørlege delen av Kertsjsundet som strekkjer seg frå Tuzlaneset i nordvest i retning mot byen Kertsj, med ei lengd på nesten 12 km. 

Tuzlaneset består av øya Tuzlaøya ( i Ukraina), Tuzladammen (, Russland) og to små øyar (, Russland; , Ukraina).

Tuzlaneset dannar sørbreidda av Tamanbukta; nordkysten av Tsjusjkaneset.

Sjå òg 
 Dolgajaneset
 Arabatneset

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Tuzla Spit» frå ,  den 6. september 2012.  
 

Svartehavet
Geografi på Krimhalvøya
Krasnodar kraj
Nes i Ukraina
Nes i Russland
Landtunger
Roztocze

Roztocze (ukrainsk Розточчя, Roztotsjtsja) er ei åsrekkje aust i det sentrale Polen og vest i Ukraina som stig opp frå Lublin-høglandet og strekkjer seg søraustover gjennom Solska-villmarka og over grensa til ukrainsk Podolia. Dei strekkjer seg kring 180 km og er 14 km breie. Den høgaste toppen i åsrekkja i Polen er Wielki Dział med 390 meter over havet, medan den høgaste toppen i Ukraina er Vysokyj Zamok på 409 meter over havet. I Polen ligg Roztocze i Lublin og Subkarpatiske voivodskap, medan dei i Ukraina strekkjer seg heilt til utkanten av Lviv. I 2011 vart åsane her eit biosfærereservat under UNESCO Biosphere Reserve. Den polske delen av åsane utgjer Roztocze nasjonalpark.

Galleri

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Roztocze» frå ,  den 6. september 2012.  
 

Fjell i Ukraina
Fjell i Polen
Lublin-voivodskapet
Subkarpatiske voivodskap
Tarasåsen

Tarasåsen eller Tsjernetsja Hora (ukrainsk Чернеча гора; tyder Munkeåsen) er ein ås ved breidda av Dnepr nær Kaniv i Ukraina, der den kjende ukrainske diktaren og kunstnaren Taras Sjevtsjenko vart gravlagd i 1861. Han vart opphavleg gravlagd i Smolenskij gravplass i St. Petersburg. Åsen høyrer i dag til Kaniv kloster. Klosteret var gravstaden til fleire hetmanar av Ukraina. 

Det var på Tarasåsen Oleksa Hirnyk brende seg sjølv til døde som ein protest mot den sovjetiske undertrykkinga av det ukrainske språket, kulturen og historia i 1978. Det skjedde på 60-årsjubileet for den første sjølvstendeerklæringa til Ukraina i 1918. 

I dag er toppen ein del av Sjevtsjenko nasjonalreservat til minne om diktaren og eit populært turistmål. Ei kyrkje til minne om Sjevtsjenko (Tarasova Cerkva) er planlagt bygd på toppen.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Taras Hill» frå ,  den 6. september 2012. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff
Bilete av Tsjernetsja Hora på Kobzar 

Fjell i Ukraina
Museum i Tsjerkasy oblast
Øyar i Ukraina

Dette er ei liste over øyar i Ukraina. Det omfattar alle øyar i Ukraina med areal større enn  og somme mindre viktige øyar. 

Svartehavet
 Berezanøya
 Zmiinyjøya, vest Svartehavet
 Dzjarylgatsj, Karkinitbukta
 Dovhy- og Kruhlyøyane tener som ei naturleg grense mellom Jahorlykbukta og Svartehavet
 Skipklippa, klipper sør for Opukneset på Kertsjhalvøya
 Adalary, to klipper nær Gurzuf på Krimhalvøya
 Svaneøyane
Estuar og sund
 Tuzlaøya, Kertsjsundet
 Pervomaiskjøya
Elvar
 Venetsianskyjøya og Dolobetskyjøya, del av Hidropark i Dnepr
 Trukhanivøya, Kiev i Dnepr
 Khortytsija

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «List of islands of Ukraine» frå ,  den 6. september 2012. 
 oppgav desse kjeldene:
Berezanøya

Berezan (ukrainsk: Березань; gammalgresk Borysthenes; tidlegare tyrkisk Pirezin) er ei øy i Svartehavet ved inngangen til Dnepr-Bugestuaret i Otsjakiv rajon i Mykolaiv oblast i Ukraina. Øya er kring 900 meter lang og 320 meter brei. Ho er skild frå fastlandet av ei 2 km breitt sund. 

Berezan var ein av dei tidlegaste greske koloniane i det nordlege Svartehavet. Øya vart først busett kring midten av 600-talet fvt. I mellomalderen var øya særs strategisk viktig sidan ein kan kontrollere munningen av Dnepr. I perioden under Kievriket var det ein viktig handelsstasjon her og det var her væringane først kom i kontakt med grekarane. Øya er kjend for runesteinen kalla Berezansteinen. Kievriket og Austromarriket kjempa om kontrollen over estuaret. 

Zaporosje-kosakkar fornya fortet på Berezan under striden deira mot krimtatarane og Det osmanske riket på 1500- og 1600-talet. Etter at nærliggande Otsjakov fall til russarane vart øya i lag med resten av Ny-Russland innlemma i Det russiske imperiet.

Den greske kolonien og den tilhøyrande nekropolisen har periodevis vorte grave ut sidan 1800-talet.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Berezan Island» frå ,  den 6. september 2012. 
 oppgav desse kjeldene:

Byar i den greske antikken
Greske koloniar
Arkeologiske funn i Ukraina
Øyar i Ukraina
Mykolajiv oblast
Stader frå norrøn tid
Øyar i Svartehavet
Tidlegare busetnader i Ukraina
Yuncheng

Yuncheng (kinesisk: 运城; pinyin: Yùnchéng) er det sørvestlegaste byprefekturet i provinsen Shanxi i Folkerepublikken Kina. Det grensar til byprefektura Jincheng og Linfen i aust og nord, og til provinsane Shaanxi og Henan i vest og sør. Byprefekturet har eit areal på 14 106 km² og vel 5,1 millionar ibuarar i 2010.

Byprefekturet Yuncheng omfattar eitt distrikt (区 qū), to byfylke (市 shì) og ti fylke (县 xiàn).

Samferdsle
Kinas riksveg 209 går gjennom området. Han tek til i Hohhot i Indre Mongolia, kryssar gjennom provinsane Shanxi, Henan, Hubei, Hunan og endar opp i hamnebyen Beihai i Guangxi.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Yuncheng» frå ,  den 6. september 2012.  
 

Byprefektur i Shanxi
Dzjarylgatsj

Dzjarylgatsj er ei øy i Kherson oblast nær Krimhalvøya i Ukraina. 

Øya har eit areal på 56 kvadratkilometer og er 42 km lang. Ho er dermed den største øya i Svartehavet og ligg i Karkinitbukta. Øya har reine sandstrender og mineralkjelder. Midt på øya er det ei ferskvasskjelde og meir enn fire hundre små saltsjøar ligg spreidd på øya. Det unike plante- og dyrelivet på Dzjarylgatsj er godt bevart. Her finst villsvin, hjort, muflon, samt mange artar måsar og skarv som jaktar krabbar, sniglar og reker.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Dzharylgach» frå ,  den 6. september 2012. 
 oppgav desse kjeldene:
 zatyshny.com.ua 
 brama.com
 Photo gallery of Dzjarylgatsj island 

Kherson oblast
Øyar i Ukraina
Øyar i Svartehavet
Khortytsia

Khortytsia (ukrainsk Хо́ртиця, Khortytsja, russisk Хо́ртица, Khortitsa, polsk Chortyca) er eit nasjonalt kulturelt verneområde som ligg på ei av dei største øyane i elva Dnepr i Ukraina. 

Øya har spelt ei viktig rolle i historia til Ukraina, særleg historia til zaporozje-kosakkar. Denne historiske staden ligg innanfor byen Zaporizjzja. Ho strekkjer seg 12 km frå nordvest til søraust og er i snitt 2,5 km brei. Øya har eit unikt dyre- og planteliv, med eikelundar, granskog, enger og sletter. Den nordlege delen av øya er særs berglendt og strekkjer seg 30 meter over elva, medan sørsida er låg og flaumutsett. 

Øya har vore busett i minst 5000 år og her finst spor etter skytarane og tidlegare kosakkiske festningar. I mellomalderen låg øya langs handelsruta frå væringane til grekarane.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Khortytsia» frå ,  den 6. september 2012.

Bakgrunnsstoff
Offisiell nettstad 

Øyar i Ukraina
Elveøyar i Europa
Ukrainsk historie
Museum i Ukraina
Ukrainske kosakkar
Stader frå norrøn tid
Tidlegare busetnader i Ukraina
Verneområde i Ukraina
Verneområde oppretta i 1983
Museum i Zaporizjzja oblast
Maoriterne

Maoriterne (Chlidonias albostriatus) er ein medlem av  ternefamilien, endemisk til New Zealand. Dette er ei lita terne som lever hovudsakleg av insekt ved ferskvatn, både elvar innsjøar og våtmark på Sørøya, ho er òg ein trekkfugl som trekkjer ut til kysten.

Det meste av fjørdrakta er i lys blågrått, vengene litt mørkare enn kroppen. I flukt, sett frå oversida, står den heilt kvite overgumpen i kontrast til venger og ein kløfta hale i gråblått. Nedre delen av kinna er kvite og frå undersida er halefjørene òg kvite. Utanom hekketida er panna kvit, hetta og område bak auga er i grått.
I hekkedrakt får dei ei svart hette, som raudnebbterna. Nebbet og føtene får ei klårare oransje farge. Maoriterne måler 29 centimeter og veg 90 gram i gjennomsnitt.

Maoriterner hekkar på austlege delen av Sørøya, frå Marlborough sørover til Southland. Dessutan innover landet langs elvane Buller og øvre Motueka sør for Nelson. Ho er ein trekkfugl som trekkjer ut til kysten om hausten, dels til Cooksundet mellom hovudøyane, òg til austkysten av Sørøya så langt sør som til Stewart Island/Rakiura og Nordøya, så langt nord som til Bay of Plenty.

Hekkebiotopa er elvebreidder med småstein inn i landet, men òg nær kysten. Reiret er ei enkel grop i singelen, kor dei legg frå eit til fire, mest vanleg to egg. Paret rugar på skift i ca. 23 dagar og ungane flygedyktige etter ein månad. Dei hekkar i koloniar på under 50 par. Maoriterner er aggressive når dei forsvarer reirområdet og kan sette beina i hovudet på inntrengjarar.  

Føda består hovudsakleg av insekt lågt over ferskvatn, dei beitar i flokkar i faste ruter oppover og nedover elvar. Dei kan òg ta småfisk. På marker plukkar dei mark og larver. Utanom hekketida lever dei fleste fuglane av små, pelagiske krepsdyr i sjøen.

Populasjonen er grovt estimert til 2 500-10 000 kjønnsmodne individ,  og  minkande.

Kjelder 
Barrie Heather og Hugh Robertson, The Field Guide to the Birds of New Zealand (revised edition), Viking, 2005
BirdLife International (2012) Species factsheet: Chlidonias albostriatus . Henta frå http://www.birdlife.org den 6. september 2012

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Videoar, bilete og lydopptak av maoriterner hos Internet Bird Collection 

Ternefamilien
Fuglar endemiske til New Zealand
Zaporozje-kosakkar

Zaporozje-kosakkar, eller berre zaporozjarar (ukrainsk Запорожці Zaporozjtsi, polsk Kozacy zaporoscy) var ukrainske kosakkar som budde på andre sida av stryka ved Dnepr, området som vart kalla Dei store engene i Sentral-Ukraina. I dag er det meste av dette området underlagt vatn av Kakhovkareservoaret.

Zaporozjisk Sitsj voks raskt på 1400-talet då liveigne bønder flykta frå meir kontrollerte delar av Det polsk-litauiske samveldet og oppretta ei politisk eining med eit parlamentarisk system som styre. Frå 1500- til 1700-talet vart zaporozje-kosakkane ein sterk politisk og militær styrke som utfordra styresmaktene i Polen-Litauen, tsardømet Russland, Det osmanske riket og den osmanske vasallstaten Krim-khanatet. Hæren gjekk gjennom ei rekkje konfliktar og alliansar med dei tre maktene før dei fall under det russiske makta og til slutt vart oppløyst med tvang seint på 1700-talet av Det russiske imperiet. Det meste av folkesetnaden vart flytta til Kuban-området sør i Det russiske imperiet. Kosakkane spelte der ei viktig rolle i å forsvare imperiet mot aggressive kaukasiske folk og til gjengjeld fekk dei mykje fridom av tsarane. 

Namnet Zaporozje kjem av plasseringa til festninga deira i Zaporozjzjija, som tyder «landet på andre sida av stryka».

Sjå òg
 Den kosakkiske armeen
 Krim-khanatet
 Jødiske kosakkar
 Khmelnytskyj-oppstanden
 Kuban-kosakkar
 Sloboda-Ukraina
 Tatar-invasjonar
 Taras Bulba

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Zaporozhian Cossacks» frå ,  den 6. september 2012. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff

 Zaporizhian Cossaks på Encyclopedia of Ukraine

Ukrainske kosakkar
Ukrainsk historie
1700-talet i Ukraina
Maorifalk

Maorifalk (Falco novaeseelandiae) er ein medlem av falkefamilien og endemisk til New Zealand. Dette er ein rask rovfugl med kjappe vengeslag som òg kan glidefyge. 

Maorifalkar viser kjønnsdimorfisme i storleik, hofuglar er størst, 47 centimeter og veg om lag 500 gram. Hannar er 43 cm og 300 g. Eit vaksent individ har overside i mørkbrunt til blåleg svart med svake brungule tverrstriper, strupe og brystet har kvite flekker. Buken går over i raudbrunt over tarsen og undergumpen er raudbrun. Dei har ein tydeleg, mørk mustajeflekk frå nebbrota og ned mot en elles lys hals. Nebbet er svart, men grått mot basen, cere (vokshud på overnebbet), tarsen og beina er gule. I flukt viser dei lys underside av vengene med mørke striper og mørk vengetupp. Ungfuglar er langt mørkare, flekker og striper manglar eller er utydelege. 

Maorifalk har ikkje underartar, men det finst tre variantar innanfor populasjonen, med skilnadar både i storleik, farger og føretrekt habitat. 

Maorifalkar er utbreidde over store delar av New Zealand, men falken er ikkje vanleg hekkefugl i nordlegaste halvdel av Nordøya. Han finst òg på Stewart Island/Rakiura og på Auckland-øyane. 

Reiret er ei enkel skrape i bakken på ei fjellhylle, eller under ein stein i ei bratt skråning, eller i eit tre med Astelia. Reiret kan jamvel ligge på bakken skjult under eit nedfalle tre. Hoa legg typisk tre egg i september til desember. Paret rugar på skift i periodar på ein til fire timar, total rugetid er ca. 30 dagar. Etter ytterlegare 32 til 35 dagar er ungane flygedyktige. Maorifalkar er aggressive når dei forsvarer reirområdet. 

Føda består hovudsakleg av småfuglar og små pattedyr, men dei kan òg fange større fuglar som taremåse som kan ha ei vekt på eit kilogram.

IUCN reknar denne arten som nær trua. Populasjonen er estimert til 3 500-15 000 individ og er truleg minkande. Rydding og hogst av Podocarpus-skog har redusert hekkebiotopar og antatt ulovleg jakt har medverka til å true bestanden.

Kjelder 
 Barrie Heather og Hugh Robertson, The Field Guide to the Birds of New Zealand (revised edition), Viking, 2005
 BirdLife International (2012) Species factsheet: Falco novaeseelandiae. Henta frå http://www.birdlife.org den 6. september 2012

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Videoar, bilete og lydopptak av maorifalkar hos Internet Bird Collection

Falkefamilien
Fuglar endemiske til New Zealand