alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Samuel Plimsoll

Samuel Plimsoll () var ein britisk politikar og reformator, no best kjend som mannen bak plimsollmerket.

Samuel Plimsoll vart fødd i Bristol men flytte tidleg til Sheffield og forlét skulen i ung alder for å arbeida på eit bryggeri. I 1853 freista han å etablera seg i London som kolhandlar, men mislukkast og vart ruinert. I ein periode måtte han bu i eit losji for fattige, og røynsla gav han sympati med dei utslegne i samfunnet.

På den tida var livet til sjøs svært farleg, ein av fem britiske sjømenn omkom. Dødelegheita var større blant sjømenn enn i noka anna yrkesgruppe, tusenvis av skip forliste grunna overlast eller dårleg vedlikehald. Dei forferdelege tapa av sjømenn, og skjebnen til enkene fekk Plimsoll til å arbeida for tryggleik til sjøs. I 1868 vart han vald inn i parlamentet for det liberale partiet for kretsen Derby og arbeidd utrøytteleg for lovar som kunne sørgja for sikrare skipsfart. I 1872 gav han ut ei bok om tilhøva til sjømennene som gjorde eit sterkt inntrykk på opinionen.

I 1873 nedsette parlamentet ein kommisjon for å greia ut saka og i 1875 vart det vedteke ein sjøsikkerheitslov. Plimsoll såg på loven for utilstrekkeleg, men valde endå å støtta han. I eit parlamentsmøte den 22. juli same året erklærte likevel statsminister Benjamin Disraeli at loven ikkje ville verta vedtaken. Plimsoll vart rasande og karakteriserte parlamentsmedlemmane som «skurkar». Plimsoll fekk ei åtvaring, og bad om unnskyldning. Folkesetnaden delte likevel hans syn på at loven hadde vorte stoppa av skipsreiarane, og opinionen tvinga regjeringa til å fremja eit lovforslag som året etter vart føydd til «the Merchant Shipping Act».

Loven gav styresmaktene betre høve for å inspisera skip, og innførte ein lastelinje, som raskt vart kjent som plimsollmerket. Plimsoll vart gjenvald til parlamentet i 1880, men gav opp sin plass til William Vernon Harcourt, som han såg på ville halda fram arbeidet for sjøsikkerheit. Plimsoll vart utnemnd som ærespresident for det britiske sjømannsforbundet. Mot slutten av livet vitja han USA for å prøva å påverka amerikanarane til å ha ei meir balansert skildring av Storbritannia i lærebøkene sine.

Det er eit paradoks at dårlege skuter, såkalla flytande likkister, vart kalla for ein plimsoll etter han som kjempa for det motsette.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Samuel Plimsoll» frå ,  den 20. november 2018.

Litteratur
 Brian Faulkner: Samuel Plimsoll: the sailor's friend

Bakgrunnsstoff
plimsoller i Store norske leksikon
 «The sailor's friend» (bokmelding), The Economist, 6. juli 2006 (engelsk)
 «The Plimsoll Sensation» (podcast), The British Library, Jul 7th 2006 (engelsk)
 Artikkel frå Statistisk sentralbyrå om norsk forlisstatistikk på slutten av 1800-talet

Britiske parlamentsmedlemmer
Folk frå Bristol
Folk frå Sheffield
Sjøfart
Maskinomsette artiklar som treng gjennomgang
Mary Baker Eddy

Mary Baker Eddy () var ein amerikansk forfattar som grunnla Christian Science-rørsla. 

Eddy var fødd som Mary Morse Baker på ein gard i Bow i New Hampshire.  Ho var plaga av sjukdom heile livet, og fekk blant anna mesmerismebehandling. Etter kvart tok ho avstand frå denne og andre handsamingar og utvikla sin eigen teori i hovudverket Science and Health (1875) om at lækjing av sjukdom utelukkande fann stad gjennom ånd og tru. «Mennesket er bevissthet og ånd, mens materien og det kroppslige, som sykdom, alder og død, er illusjon.» Ho såg på teoriane sine som ein ny vitskap. 

Hovudverket Videnskap og helse : med nøkkel til skriften (Science and Health)  er utgjeve på norsk i fleire utgåver, sist i 1994. Eit utdrag er utgjeve i antologien New Age, 2007.

Eddy døydde i Chestnut Hill i Massachusetts. I 1995 vart ho innvotert i Kvinnenes æresgalleri i USA.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Mary Baker Eddy» frå ,  den 20. november 2018.

Bakgrunnsstoff
 Biografi i Encyclopædia Britannica 
 nps.gov ''Mary Baker Eddy House

Religionsstiftarar
Kvinnenes æresgalleri i USA
Folk frå New Hampshire
Theodore C. Blegen

Theodore Christian Blegen () var ein amerikansk historikar og forfattar.  Blegen skreiv fleire historiske referansebøker og artiklar skrive gjennom fem ti-år. Det primære området og fokuset hans var historia til Minnesota historie og norske immigrantar.

Bøker på norsk 

 Amerikabrev, ei samling brev skrive av norske emigrantar til slekt og vener i Noreg, med forord av Ingrid Semmingsen,  utgjeve i 1958

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Theodore C. Blegen» frå ,  den 20. november 2018.  
 

USA-amerikanske forfattarar
USA-amerikanske historikarar
Norsk-amerikanarar
Maskinomsette artiklar som treng gjennomgang
NM i alpine greiner 1957

Noregsmeisterskapen i alpine greiner 1957 fann stad i Oslo i februar månad 1957, med storslalåm og slalåm på programmet. Utforrenna vart avvikla på Voss sundag 10. mars i Lønehorgsløypa, med 2 000 tilskodarar langs løypa.

Menn

Slalåm 

Dato: ? februar
Stad: Oslo

Storslalåm 

Dato: ? februar
Stad: Oslo

Utfor 

Dato: 10. mars
Stad: Voss

Kvinner

Slalåm 

Dato: ? februar
Stad: Oslo

Storslalåm 

Dato: ? februar
Stad: Oslo

Utfor 

Dato: 10. mars
Stad: Voss

Kjelder
Arbeiderbladet 11. mars 1957

Noregsmeisterskap i 1957
Noregsmeisterskap i alpine greiner
Idrettstilskipingar i Vestland
Idrettstilskipingar i Oslo
Idrett i Voss
Sioux City

Sioux City (uttale med IPA: /suːˈsɪti/) er ein amerikansk by i Woodbury County i Iowa. Han har kring  innbyggjarar (2000) og ei flatevidd på .

Byen ligg like sør for staden der Big Sioux River og Floyd River munnar ut i Missouri, og ved grensa til delstatane Sør-Dakota og Nebraska, ca. 250 km nordvest for delstatshovudstaden Des Moines.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Sioux City» frå ,  den 20. november 2018.

Bakgrunnsstoff
 
 Sioux City History
 Siouxland.net 
 History of the Stockyards

Byar i Iowa
Byar ved Missouri
Horn i Niederösterreich

Horn er ein by og ein kommune i distriktet med same namn i forbundslandet Niederösterreich i Austerrike. Kommunen har ei flatevidd på 39,3 km² og 6 500 ibuarar. Omframt byen Horn, 311 meter havet, omfattar kommunen grendene Breiteneich, Doberndorf, Mödring og Mühlfeld. 

Horn er eit handelssenter. Eit sjukehus med om lag 600 tilsette er ein viktig sysselsetjar.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Horn (Niederösterreich)» frå ,  den 20. november 2018.  
 

Kommunar i Niederösterreich
Byar i Austerrike
Førarhund

Ein førarhund er ein hund som har som oppgåve å leia blinde og svaksynte, slik at dei kan ferdast så fritt og uhemma som mogleg, både inne og utandørs. Fleire ulike hunderasar blir brukte blir brukte til førarhundar, men retrieverar og pudlar er mest vanlege.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Førerhund» frå ,  den 21. november 2018.

Referansar

Bakgrunnsstoff

 Utdanning.no sin yrkesskildring av førarhundtrenar
 Noregs Blindeforbunds Førarhundskule
 Førarhundskulen Vegvisaren AS
 Lions Førarhundskule og Mobilitetsenter
Førerhund i SNL
Hjelpemiddel
Hundar
Arbeidsdyr
Tresse

Tresse, frå italiensk treccia (fletting), via fransk, er ei flat flette av silkeband og gull eller sølvtrådar, festa på ei uniformsjakke, eller huve.

Sjå òg
Dusk

Bakgrunnsstoff

Delar av klede
Italienske ord og uttrykk
Friedrich Schleiermacher

Friedrich Daniel Ernst Schleiermacher () var ein tysk protestantisk teolog og filosof, fødd i Breslau og død i Berlin. Han er kjend for sitt strev med å forlike opplysningstidas religionskritikk med tradisjonell protestantisk kristendom.

Schleiermacher arbeidde som predikant. Sidan var han professor i Halle og frå 1810 ved det nye universitetet i Berlin, Humboldt-Universität. Han utvikla der ei lære som går ut frå den «fromme sjølvbevisstheit» og avleier religionen frå mennesket. Kristus er «mennesket i seg», den guddommelege idéen om mennesket, opphavet til nåden og frelsa.
 
Schleiermacher var sterkt påverka av romantikken. Han meinte religionen høyrde kjenslelivet til, i sterk motsetnad til ein religionsfilosofi basert på fornufta. Religionen sitt eigentlege vesen er «aninga av og synet for det uendelege». Kristendommen har til oppgåve å løyse mennesket frå eit «syndefullt endelikt».

Trua og den indre kjærleiken skal, ifylgje Schleiermacher, vere drivkrafta for handling. I den ånd engasjerte han seg for kyrkjas fridom andsynes fyrstane. Han omdefinerte dogmatikkens oppgåve ved å relativere den til det historiske. Dogmatikken skal ikkje føre til tru, men utvikle dei truande si forståing av innhaldet i trua i ein historisk epoke. Læra hans om trua, og etikken og hermeneutikken hans, hadde vidtrekkande verknader.

Grunna sin store innverknad på kristen tenking, vert Schleiermacher ofte  kalla far til den moderne liberale teologien.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Friedrich Schleiermacher» frå ,  den 20. november 2018.  
 

Tyske filosofar
Tyske teologar
Stig Årdal

Stig Årdal () er ein norsk historikar frå Jølster i Sunnfjord. Han er utdanna cand.philol med hovudfag i historie. Årdal bur i Førde.

Bibliografi

Bøker

I tidsskrift - eit utval
 Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

Referansar

Kjelder
 Selja forlag. (2018). Stig Årdal. (URL lesen 21.11.2018.)

Folk frå Jølster
Forfattarar frå Jølster
Forfattarar frå Førde
Norske sakprosaforfattarar
Synnøve Vinsrygg

Synnøve Vinsrygg () er ein norsk arkeolog. Ho er fødd i Stryn og busett i Oslo. I 1973 tok ho magistergrad i arkeologi ved Universitetet i Bergen. Ho arbeidde i 15 år som arkeolog og vart førsteamanuensis. Etter tilleggsutdanning i internasjonale studiar arbeidde ho med ulike internasjonale oppgåver i mange land og verdsdelar, mellom anna med UNESCO.

Bibliografi

Bøker

I tidsskrift - eit utval
 Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

Kjelder
Kolofon forlag 

Norske sakprosaforfattarar
Forfattarar frå Stryn
Norske arkeologar
Rustefjelbma

Rustefjelbma (nordsamisk Ruostefielbmá, kvensk Ruostefjelma) er ei bygd i Tana kommune i Finnmark. Staden ligg på vestsida av Tana-elva, rundt 23 kilometer nord for kommunesenteret Tana bru. Grunnkrinsen Boftsa/Rustefjelbma hadde 164 innbyggjarar den 1. januar 2017.
Det samiske namnet «Ruostefielbmá» er truleg danna av ruosta, 'rust', og fielbmá, 'stilleflytande elv'.

Fylkesveg 98 går gjennom bygda, og Fv281 går nordover til Bonakas og Tanagård. Ved krysset mellom dei to vegane ligg Tana kyrkje. Om vinteren går ein isveg over til austsida av Tana ved Rustefjelbma.

Historie

Sovjetunionen sin hær, Raudehæren, stansa framrykkinga si i Rustefjelbma i november 1944, under felttoget mot den tyske okkupasjonsmakta.

28. januar 1999 blei det målt ein kulderekord på -44,5 grader i Rustefjelbma.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Rustefjelbma» frå ,  den 21. november 2018.  

Tettstader i Troms og Finnmark
Geografi i Tana
Stadnamn av samisk opphav
Levajok Fjellstue

Levajok Fjellstie er ei fjellstove som ligg ved Tanaelva i Tana kommune. Tidlegare var dette ein av Statens Fjellstuer som gav losji til reisande i Tana dalen. I 1951 kjøpte Ivar Hauge fjellstova frå staten og utvikla fjellstova til eit turistmål for jakt- og fiskeinteresserte. Fjellstova er ein av sjekkpunkta til Finnmarksløpet.

Fjellstova er betent med restaurant, og har 14 hytter til utleige.

Brannen i Levajok 
Levajok Fjellstove vart bygd i 1922, og var ein av dei få bygningane i Finnmark som overlevde andre verdskrigen. Den 22. februar 2007 brann fjellstova ned og vart totalskadd. Det vart bygd ei ny fjellstove i 2009.

Kjelder

Byggverk i Tana
Samferdsle i Tana
Finnmarksløpet
Turisthytter i Troms og Finnmark
NM i alpine greiner 1951

Noregsmeisterskapen i alpine greiner 1951 fann stad dagane 2.-4. mars 1951 på Norefjell i Buskerud og i Rødkleiva i Oslo kommune. Arrangør for meisterskapen, den 7. noregsmeisterskapen i alpint, var Idrettslaget Heming.

Menn

Slalåm  

Dato: 4. mars
Stad: Rødkleiva i Oslo

Storslalåm 

Dato: 3. mars
Stad: Norefjell

Utfor 

Dato: 2. mars
Stad: Norefjell

Kvinner

Slalåm 

Dato: 4. mars
Stad: Rødkleiva i Oslo

Storslalåm 

Dato: 3. mars
Stad: Norefjell

Utfor 

Dato: 2. mars
Stad: Norefjell

Kjelder
Arbeiderbladet 3. mars 1951
Arbeiderbladet 5. mars 1951

Noregsmeisterskap i 1951
Noregsmeisterskap i alpine greiner
Idrettstilskipingar i Viken
Idrettstilskipingar i Oslo
Chr. Michelsens Institutt

Chr. Michelsens Institutt for Videnskap og Åndsfrihet, ofte berre kalla Chr. Michelsens Institutt (CMI), er eit norsk samfunnsvitskapleg forskingsinstitutt i Bergen. Instituttet er ei privat stifting og blei skipa i 1930. CMI har 40 tilette forskarar som for det meste har fagbakgrunn innan sosialantropologi, samfunnsøkonomi og statsvitskap, og har eit særleg fokus på rettigheits- og utviklingsspørsmål. Direktøren for instituttet er Ottar Mæstad.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Chr. Michelsens Institutt» frå ,  den 10. mai 2019.

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 
 Bergen Ressurssenter for internasjonal utvikling
 Anti-Corruption Resource Centre

Skipingar i 1930
Forskingsinstitutt i Noreg
Bergen kommune
Fridomsklokka i Philadelphia

Fridomsklokka (engelsk Liberty Bell) er namnet på ei klokke i sentrum av Philadelphia i USA, som det skal ha vorte ringt med då den amerikanske sjølvstendefråsegna vart forkynt (om denne historia er sann er ikkje sikkert, men den spelar ei stor rolle i historieundervisinga i amerikanske skular). Den vart støypt i 1752 i London av White Chapel Bell Foundry og sidan hang ho i det såkalte State House, tidlegare sete for koloniregjeringa i Pennsylvania (no kjent som Independence Hall). Klokka er i Liberty Bell Center.

Ein særegenhet ved klokka er ripen, som gjev ein heilt spesiell klang. Korleis denne ripen er oppstådd er ikkje kjend, men det skjedde mellom 1817 og 1846.

John Philip Sousa oppkalla sit kjende musikkverk Liberty Bell'' etter denne klokka.

Klokka var inspirasjon for Fridomsklokka i Berlin, gjeve som gåve av amerikanarar til Berlins folkesetnad som symbol på kampen mot kommunismen i Europa.

Bakgrunnsstoff 
 Liberty Bell, John Philip Sousa's marsj, spelt av Presidentens band  

Klokker
USA
Philadelphia
Pledge of Allegiance

Pledge of Allegiance (norsk 'lojalitetsforplikting') er ein truskapseid til USA. Han blir utført ved mange offentlege hendingar i landet. Møte i Kongressen opnar til dømes med sitering av eiden. 

Eidsavseiinga kombinert med høgrearmen utstrekt i romersk helsing, såkalla bellamyhelsing, blei skapt av Francis Bellamy og første gong kunngjort i 1892. På grunn av likskapen med «hitlerhelsing» blei gesten erstatta av å ha høgre hand på hjartet frå 1942. Andre gestar har vore løfta høgrearm med handflata opp og utstrekt hand lagt vassrett på tvers av brystet.

Teksten til den noverande Pledge of Allegiance er slik:

Teksten er blitt endra ein del i historia. I den opphavlege versjonen var ikkje linja One Nation under God med. På grunn av det store fleirtalet av kristne i USA blei denne linja teken med i 1954, og denne versjonen er den absolutt mest kjende. Det er òg blitt gjord andre små endringar av mindre tyding, men den versjonen som blir brukt i dag har altså vore uendra sidan 1954.

Ein skal lesa opp eiden i gjevakt med andletet mot flagget og høgre hand over hjartet. Om ein ikkje er iført uniform, skal menn fjerna alle ikkje-religiøse hovudplagg med høgre hand og halda dei ved venstre skulder, med handa over hjartet. Personar i uniform skal bli verande stille, med andletet mot flagget, medan dei utfører den militære helsinga.

Referansar 

Denne artikkelen bygger på «Pledge of Allegiance» frå ,  den 19. januar 2021.

Bakgrunnsstoff

Nasjonalisme
Kultur i USA
Francisco Gento

Francisco Gento López () var ein spansk fotballspelar frå ein landsby i El Astillero i Cantabria-provinsen. Han var i tida 1956-66 med om å vinne europacupen seks gongar for Real Madrid. Angrepsspelaren Gento utmerkte seg særleg gjennom si store fart og kvikke, tekniske handsaming av ballen.

Klubbspel
Venstrevengen Gento spelte på Racing Santander i 1952/53-sesongen. Sommaren 1953 gjekk han over til Real Madrid, der han gjorde teneste i 18 år. Unnateke den siste sesongen, vann han minst eitt trofe kvar einaste sesong med laget frå den spanske hovudstaden. Perioden 1956-60 syrgde han for, saman med, mellom andre, legendariske spelar som Alfredo di Stéfano og Ferenc Puskás at Real Madrid vann samtlege fem fyrste finalar i europacupen. Sidan var Gento med å tape to europacupfinalar, før han i 1966 vart europacupvinnar for sjette gong. Han vann elles 12 spanske seriemeisterskap og to nasjonale cup-pokalar. I sin avskjedskamp, omkampen i finalen i Cupvinnarcupen 1971, tapte Real Madrid og Gento mot Chelsea FC. Gento spelte i alt 428 seriekampar for Real Madrid og skåra 126 mål.

Landslagsspel
Gento spelte 43 landskampar for Spania i åra 1955-63 og 1966-69. Han deltok i Fotball-VM 1962 og 1966, i begge meisterskapane rauk Spania ut etter gruppespelet. Gento var lagkaptein i 15 kampar og skåra 5 landslagsmål.

Merittar
Vinnar av europacupen: 1956, 1957, 1958, 1959, 1960 og 1966 med Real Madrid
Spansk seriemeister: 1954, 1955, 1957, 1958, 1961, 1962, 1963, 1964, 1965, 1967, 1968, 1969 med Real Madrid
Spansk cupmeister: 1962, 1970 med Real Madrid

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Francisco Gento» frå ,  den 21. november 2018.  
 
eu-football

Spanske fotballspelarar
Racing Santander-spelarar
Real Madrid-spelarar
Spelarar i Fotball-VM 1962
Spelarar i Fotball-EM 1964
Spelarar i Fotball-VM 1966
Tywyn

Tywyn (walisisk uttale ), tidlegare stava Towyn, er ein by ved Cardigan Bay sør i Gwynedd i Wales. Han er også eit community (ein slags kommune) og ein badeby. Her finn ein Cadfan-steinen, som har den eldste walisiske innskrifta ein kjenner til. Han er også endepunkt for den historiske jernbana Talyllyn Railway.

Ordsoge
Namnet er avleidd frå det walisisk tywyn ('kyst, strand, sanddyne'). Ein finn framleis store sanddyner nord og sør for byen.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Tywyn» frå ,  den 22. november 2018.

Bakgrunnsstoff 

 Visit Tywyn
 Tywyn an illustrated guide
 bbc.co.uk North West Wales: Tywyn
 Marconi Long Wave Receiving site in Tywyn
 www.geograph.co.uk : photos of Tywyn and surrounding area

 Tywyn
Gwynedd
Byar i Wales
Korneuburg

Korneuburg er ein by og ein kommune i distriktet med same namn i forbundslandet Niederösterreich i Austerrike. Kommunen har ei flatevidd på 9,71 km² og 13 000 ibuarar. Byen Korneuburg ligg ved nordbreidda av Donau, 12 km nordvest om Wien og 168 meter over havet.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Korneuburg» frå ,  den 22. november 2018.  
 

Kommunar i Niederösterreich
Byar i Austerrike
P.W. Botha

Pieter Willem Botha (), til vanleg omtala P.W. Botha, var statsleiar i Sør-Afrika frå 1978 til 1989. Han var statsminister frå 1978 til 1984 og frå 1984 til -89 den fyrste presidenten i landet med utøvande makt.

Botha vart vald inn i nasjonalforsamlinga i 1948, der han markerte seg som ein skarp motstandar av fleirtalsstyre. Han kom til makta etter omfattande demonstrasjonar mot apartheid-politikken. Enkelte små politiske reformer stagga  det svarte folkefleirtalet lite, og Botha vidareførte eit hardstyre der regjeringa og andre statsmakter gjorde seg skuldige i vald mot menneskerettane. Etter eit slagtilfelle trekte Botha seg som leiar av Nasjonalistpartiet i februar 1989. Seks månader seinare vart han også tvinga til å forlate presidentstolen.

Ved 1992-valet gjekk Botha mot etterfylgjaren, president F.W. de Klerk, og dreiv valkamp for framhaldande apartheid-styre. Han fordømde De Klerk-regjeringa som uansvarleg ved å opne døra til fleirtalsstyre. I 1998 nekta Botha å vitne til Sannings-kommisjonen, noko han vart bøtelagd for og dømd til betinga fengsel for brot på menneskerettane.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «P. W. Botha» frå ,  den 22. november 2018.  
 

Sørafrikanske presidentar
Sørafrikanske politikarar
Silfamilien

Silfamilien (Ammodytidae) er ei biologisk gruppe av små langstrekte piggfinnefiskar. Dei blir også kalla tobis. Fiskane er små og langstrekte, og kjenneteikna av ein framskytbar munn.

I Noreg finst fem artar: glattsil, havsil, småsil og storsil. 

Ein nyttar hovudsakleg sil til produksjon av fiskemjøl og fiskeolje. Indirekte speler fiskane ei stor rolle som føde for torsk, kviting, hyse, sei, sild, makrell og ulike flyndreartar. Sil er også viktig for lundefugl og andre sjøfuglar.

Delgrupper
 Ammodytes
 Ammodytoides
 Bleekeria
 Embolichthys
 Gymnammodytes
 Hyperoplus
 Lepidammodytes
 Protammodytes

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Tobisfisker» frå ,  den 22. november 2018. 
 oppgav desse kjeldene:

 Litteratur 
 Torsvik, Mortensen, Nedreaas (red.) Fiskeribiologi ISBN 82-529-1720-8

Bakgrunnsstoff

 Småsil – tobis , generell informasjon
 Andersen, Elisabeth Kirkeng: «Tobis sliter på grunn av overfiske», Forskning.no 6. mai 2004

Piggfinnefiskar
 
Fiskefamiliar
Sil

Sil er ein reiskap brukt til å skilja store bitar av ei blanding frå mindre, eller fast stoff frå ei væske.
Ein sil kan ha eit finmaska nett eller eit materiale med hol i botn og eventuelt sidene. 

Det finst mange ulike typar sil for ulike føremål, som dørslag til matlaging, smørsil til å laga smør og tesil til teservering.

Kjelder

Husgeråd
Smørsil

Smørsil er ein sil brukt til å hella kinnemjølk gjennom for å fanga opp små smørkorn etter kinning. Smørsilar har ein sylinderforma trøsk av tre og botn av metallnett.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Smørsil» frå ,  den 22. november 2018.  
 
 Østby, Jon Birger (1984): Nomenklatur for melkestell. Med tegninger av Torill Sand. Oslo.

Bakgrunnsstoff
 Smørsil i DigitaltMuseum

Meieriindustri
Smør
Silar
Johan Ludvig Heiberg

Johan Ludvig Heiberg () var ein dansk dramatikar og mektig kritikar frå København. Han var 1849-56 sjef for Det kongelige Teater i København. 

Heiberg var frå 1822 til -25 lektor i dansk ved universitetet i Kiel. Han vart der kjend med filosofien til Georg Wilhelm Friedrich Hegel, noko som vart skiljesetjande for synet hans på kunst og kultur. Etter han kom tilbake til København, fekk Heiberg åra 1825-27 oppført fire vaudevillar, med stor suksess. Seinare kom fleire romantiske stykke, særleg kjend vart Elverhøj frå 1828.

Frå 1827 gav Heiberg ut det estetiske tidsskriftet 'Københavns flyvende Post', eit skrift som øvde stor makt over samtidig dansk litteratur og kultur. Han kritiserte og arbeidde iherdig mot liberale idear og uttrykk, noko som mellom anna førte til at han på 1850-talet forkasta nokre av Henrik Ibsen og Bjørnstjerne Bjørnson sine stykke. Heiberg sitt mest personlege verk er Nye Digte frå 1840, eit arbeid som innheld både filosofiske dikt, ein romansyklus og ei komedie.

I 1831 gifta Heiberg seg med skodespelaren Johanne Luise Pätges, og frå 1849 var han i sju år sjef for Det kongelige Teater.

Kjelder
Johan Ludvig Heiberg i Store norske leksikon

Danske forfattarar
Danske dramatikarar
Fiskeolje

Fiskeolje er olje frå feit fisk. Fisken akkumulerer olja frå føda si, anten frå mikroalgar eller frå annan fisk.

Fiskeolje er tilrådd å ha i kosthaldet ettersom det inneheld omega-3 fettsyre, eicosapentaenosyre (EPA) og docosaheksaenosyre (DHA).

Sjå òg
Tran

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Fiskeolje» frå ,  den 22. november 2018.  
 

Fiskeprodukt
Oljer
Valdes-halvøya

Valdes-halvøya (spansk Península Valdés) er ei halvøy i Atlanterhavet utanfor Argentina Ho er rundt 3625 km² stor. Halvøya vart sett på verdsarvlista til UNESCO i 1999.

Referansar

Denne artikkelen bygger på «Valdes Peninsula» frå ,  den 22. november 2018.  
 

Argentinsk geografi