Nina Simone

Nina Simone () var ein amerikansk songer, pianist, låtskrivar og arrangør som verka innan fleire musikksjangrar, som jazz, blues, gospel, pop og klassisk. Ho var også aktiv i den amerikanske borgarrettsrørsla.

Bakgrunn
Nina Simone var fødd som Eunice Kathleen Waymon i Tryon i Nord-Carolina, ein av dei amerikanske Sørstatane. Ho var den sjette av åtte barn. Far hennar, John Divine Waymon, var ein altmuligmann som mellom anna verka som barber og dreiv eit reinseri, men også leid av dårleg helse. Mor hennar, Mary Kate Waymon, var predikant og tenestejente. Arbeidsgjevaren hennar gav økonomisk støtte til pianotimar for dottera. 

Begge foreldra var aktive metodistar, mora som predikant og faren som diakon. Dei spelte begge piano. Simone byrja sjølv spela piano allereie som to-treåring; familien fann det først ut då ho spelte songen «God Be With You, Till We Meet Again». Ho blei offisiell pianist for kyrkja si i 1938. Ho hadde sin klassiske debut då ho var 12. Simone fortalde seinare om konserten at foreldra, som sat på første rad, blei bedne om å flytta seg bak i rommet for å gje plass til kvite tilhøyrarar. Ho nekta å spela før foreldra hennar blei flytta tilbake. Opplevinga påverka det seinare engasjementet hennar i borgarrettsrørsla.

Etterkvart blei det danna eit lokalt fond for å hjelp Simone vidare med utdanninga. Ved hjelp av dette kunne ho studera ved Allen High School for Girls i Asheville i Nord-Carolina. Deretter tok ho privattimar før ho søkte om opptak ved Curtis Institute of Music i Philadelphia. Ho blei ikkje teken inn, noko Simone seinare blei fortald var på grunn av rasen hennar.  I staden studerte ho ved Juilliard School of Music i New York.

Tidleg suksess

For å tena pengar byrja Nina Simone som artist ved Midtown Bar & Grill i Atlantic City i New Jersey, der eigaren insisterte at ho song i tillegg til å spela piano. Etterkvart opptredde ho i fleire små klubbar. Ho byrja bruka artistnamnet sitt i 1954, Nina etter kallenamnet niña (spansk for 'lita jente') som ein kjærast hadde gjeve henne, og Simone etter den franske skodespelaren Simone Signoret som ho hadde sett i filmen Casque d'or. Namnet var mellom anna ein måte å skjula for mor si at ho dreiv med såkalla «djevelmusikk», jazz og blues. I tillegg til desse sjangrane brukte ho den klassiske bakgrunnen sin til å byggja opp ein liten, men lojal fanskare.

I 1958 møtte Simone Don Ross, ein beatnik og tivoliarbeidar.  Dei gifta seg, noko ho snart angra på. 
Paret skilde lag to år seinare.

I 1958 spelte Simone også inn «I Loves You, Porgy» frå Porgy and Bess av George Gershwin etter å ha lært han frå ei Billie Holiday-plate på spurnad frå ein venn. Songen blei hennar einaste Billboard topp 20-hitt i USA. Debutalbumet Little Girl Blue  følgde på Bethlehem Records. Ettersom Simone selde alle rettane sine for 3000 dollar, tente ho lite på den store suksessen albumet hadde då eller i 1980-åra.

I sin nye kontrakt med Colpix Records heldt Simone på all kunstnarisk kontroll. Ho spelte inn fleire studio- og livealbum for dei, mellom anna Nina Simone at Town Hall, som gjorde henne til ein favoritt i Greenwich Village. Simone framførte populærmusikk hovudsakleg for å finansiera dei klassiske musikkstudia sine, og brydde seg lite om ho hadde ien platekontrakt eller ikkje. Dette var ei haldning som varte ved i mesteparten av karrieren hennar.

Simone gifta seg med Andrew Stroud, ein politimann frå New York, i 1961. Stroud blei etterkvart managerane hennar. Dei fekk ei dotter,  Lisa Celeste Stroud, i 1962. Paret skilde lag i 1970.

Borgarrettstida (1964–74)

I 1964 bytta Simone plateselskap, frå det amerikanske Colpix til det nederlandske Philips. Samstundes byrja ho gje ut meir politiske songar, som «Mississippi Goddam», ein respons på drapet på Medgar Evers og bombinga av ei kyrkje i Birmingham i Alabama som drap fire svarte barn, og «Old Jim Crow», ein protest mot dei rasistiske  Jim Crow-lovane i Sørstatane.  «Mississippi Goddam» vekte harme i nokre av Sørstatane, og ein radiostasjon i Carolina knuste  promoversjonane han fekk og sende dei tilbake til plateselskapet. 

Simone fortsette å tala og synga for borgarrettar, både i sine eigne konsertar og ved demonstrasjonar. Under Selma til Montgomery-marsjen heldt ho til dømes ein konsert med Al Schackman. Til forskjell frå ikkjevaldslina til Martin Luther King tala Simone for ein valdelege revolusjon som kunne gje afroamerikanarar sin eigen stad. 

Nina Simone hadde både profesjonelle og personlege band med andre politisk aktive afroamerikanske kunstnarar og aktivistar. Dramatikaren Lorraine Hansberry var gudmor for dotter hennar. Etter at ho døydde berre 35 år gammal tok Simone tittelen til stykket ho arbeidde på - To Be Young, Gifted and Black - og skreiv ein song inspirert av det. «To Be Young, Gifted and Black» blei utnemnd til «den svarte nasjonalsongen» av Congress of Racial Equality, og blei seinare spelt inn av mellom anna Aretha Franklin, Dionne Warwick og Donny Hathaway. På sitt første album for plateselskapet RCA i 1967 song ho «Backlash Blues», eit protestdikt av Hughes som ho hadde tonesett. På eit anna album frå same året, Silk & Soul, framførte ho borgarrettssongen «I Wish I Knew How It Would Feel to Be Free» av Billy Taylor. Ho dediserte ein konsert ho heldt dagar etter drapet på Martin Luther King til han, og framførte «Why? (The King Of Love Is Dead)», ein song bassisten hennar Gene Taylor hadde skrive like etter at han fekk høyra om drapet. 

I Storbritannia oppnådde Simone uventa suksess med songen «Ain't Got No – I Got Life», ein kombinasjon av to songar frå musikalen Hair. Singelen nådde andreplassen på den britiske topplista. Oppfølgjaren «To Love Somebody», eit cover av ein Bee Gees-song, nådde femteplassen. Ho gjorde sine eigne versjonar av «Here Comes the Sun», «Mr Bojangles», «The Times They Are a-Changin'» og «Angel of the Morning».

I 1970 drog Simone til Barbados for første gong. Ekteskapet med Stroud var i ferd med å rakna, og enda med at paret skilde lag, og at bror hennar Sam Waymon tok over som manageren hennar. Simone hadde også problem med skattesstyresmaktene i USA, ettersom ho hadde nekta å betala skatt i protest mot Vietnamkrigen. Saken førte til ein arrestasjon og rettssak i 1978.

Utlegd

I 1971 flytta ho permanent til Barbados med dotter si. Her hadde ho eit tilhøve til ein lokal hotellarbeidar og seinare med statsministeren på øya, Earl Barrow. Etter Barbados levde ho eit omflakkande liv med opphald i Liberia (etter at vennen Miriam Makeba hadde føreslått at ho skulle flytta til Afrika), Sveits, Israel, Nederland og Frankrike.

Nina Simone spelte inn sitt siste album for RCA, It Is Finished, i 1974. Gjennom karrieren sin hadde ho stadige kranglar med plateselskap, og gjekk fleire gonger til sak mot dei for inntekter. I 1977 var ho ved den internasjonale musikkmessa Midem i Cannes der ho tala internasjonale musikkbyrå imot og skulda dei fleste av dei for å vera kjeltringar.

Simone gav ikkje ut eit nytt album før i 1978, då ho blei overtalt til å spela inn Baltimore for CTI Records av eigaren Creed Taylor. Fire år seinare spelte ho inn Fodder on My Wings på eit fransk plateselskap. På 1980-talet opptredde Simone jamleg på Ronnie Scott's Jazz Club i London, og spelte inn eit livealbum der i 1984. 

I 1987 blei 1958-innspelinga hennar av «My Baby Just Cares for Me» kjend i Storbritannia gjennom ein reklamefilm for parfymen Chanel No. 5. Dette førte til at songen nådde fjerdeplassen på singellista til NME, og Simone blei verande representert på topplistene i oppimot eit år.

Sjølvbiografien til Simone, I Put a Spell on You, kom ut i 1992. Simone fortsette å turnera og opptre på ei rekkje festivalar, men spelte inn sitt siste album, A Single Woman, i 1993. Dette året slo ho seg også ned i Aix-en-Provence sør i Frankrike. Etter fleire år med brystkreft døydde ho heime i Carry-le-Rouet i Bouches-du-Rhône 21. april 2003. Til gravferda hennar kom fleire hundre sørgande, mellom dei songarane Miriam Makeba og Patti LaBelle, diktaren Sonia Sanchez og skodespelaren Ossie Davis. Oska hennar blei strøydd i fleire afrikanske land.

Personlege lidingar
Simone var kjend for eit heftig temperament, og omtalte seg sjølv som ei «diva». Ho var stadig i konflikt med plateselskap og managerar, og kunne ved fleire høve koma seint til konsertar eller ikkje dukka opp i et heile. Simone hadde også fleire valdsepisodar. I 1985 skaut ho mot ein tilsett i eit plateselskap som ho skulda for å stela royalties. Ho sa sjølv at ho prøvde å drepa han, men bomma. I 1995 skaut og såra ho nabosonen med luftgevær fordi han hadde bråka og forstyrra henne. Ho fekk fengsel på vilkår og ordre om å søka psykiatrisk hjelp.

Etter at Simone døydde kom det fram at ho hadde hatt psysiske lidingar gjennom store delar av livet. Ein moderne diagnose ville truleg vore bipolar liding. Ho var også sjølv utsett for vald, både jamleg mishandling frå ektemannen Andrew Stroud og gjennom eit åtak frå ein kjenning i London i 1978.

Prisar og utmerkingar
Simone var nominert til femten Grammyprisar. I 2000 blei ho tildelt ein Grammy Hall of Fame Award for si tolking av «I Loves You, Porgy».

Simone blei gjeven to æresdoktorat, i musikk og humaniora, frå University of Massachusetts Amherst og Malcolm X College. Etter dette føretrekte ho tittelen «Dr. Nina Simone». 
To dagar før ho døydde blei Nina Simone gejen eit æresdoktorat frå Curtis Institute, institusjonen som opphavleg hadde vraka henne.

I 2002 kalla Nijmegen i Nederland, som ho hadde budd i frå 1988 til 1990, ei gate opp etter henne. Simone blei teken med i North Carolina Music Hall of Fame i 2009. Ein statue til ære for henne blei sett opp på Trade Street i fødebyen Tryon i Nord-Carolina i 2010.

Diskografi (utval)

Album
1959: Little Girl Blue
1959: Nina Simone at Town Hall
1961: Nina at the Village Gate
1964: Nina Simone in Concert
1966: High Priestess of Soul
1969: To Love Somebody
1973: Emergency Ward!
1985: Live at Ronnie Scott's

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Nina Simone» frå ,  den 7. november 2015.

Bakgrunnsstoff
www.NinaSimone.com
Nina Simone ved allmusic.com

USA-amerikanske songarar
USA-amerikanske pianistar
Afroamerikanarar
Folk frå Nord-Carolina
Folk frå Philadelphia