alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Irish Volunteers

Irish Volunteers («Irske frivillige», på irsk Óglaigh na hÉireann, «Irlands hær») var ein paramilitær irsk nasjonalistisk organisasjon oppretta i 1913. Formålet med stiftinga var å «sikre og oppretthalde rettane og fridommane som er til felles for heile Irlands folk», og å hjelpe til med å sikre at den venta Home Rule Act blei overhalden. 

Organisasjonen blei grunnlagt som svar på Edvard Carson og James Craig si oppretting  av Ulster Volunteer Force (UVF) tidlegare same året. UVF var ein paramilitær organisasjon for protestantiske unionistar i den nordaustlege delen av av landet, området som senisre blei Nord-Irland. Fordi denne organisasjonen truga med å stoppa innføringa av sjølvstyre gjennom Home Rule Act, meinte nasjonalister at det var naudsynt med ein organisasjon som kunne leggja press den andre vegen. I artikkelen «The North Began» argumenterte Eoin MacNeill for at ein trengde ein slik organisasjon. Vennen hans The O'Rahilly oppfordra han til å følgja opp tanken, og 11. november 1913 samla elleve ledende nasjonalistar seg på Wynn's Hotel i Dublin. I tillegg til dei nemnde omfatta gruppen mellom anna Pádraig Pearse, Eamonn Ceannt og Sean MacDermott.

Alle rørsler som seinara har kalla seg sjølv IRA, og det irske forsvaret (Irish Defence Forces, IDF) har opphav i Irish Volunteers. Det irske namnet på gruppa, Óglaigh na hÉireann, blei verande i bruk medan det engelske namnet endrar seg, og er offisielt namn både på det irske forsvaret og dei ulike IRA-grupperingane.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Irish Volunteers» frå ,  den 27. mars 2016.

Bakgrunnsstoff
 Irish Volunteers Commemorative Organisation
 Irish Volunteer Uniforms 

Irske organisasjonar
IRA
Den irske sjølvstendekrigen
Skipingar i 1913
Irish Citizen Army

Irish Citizen Army (irsk Arm Saoránach na hÉireann, forkorta ICA) var ein liten paramilitær organisasjon i Irland. Han blei skipa i Dublin i 1913  
for å verna fagorganiserte mot politiet. Grunnleggjarane var James Larkin og Jack White, og blant andre sentrale medlemmer var James Connolly, Sean O'Casey, Constance Markiewicz og Francis Sheehy-Skeffington.
I 1916 tok gruppa del i Påskeopprøret, ein væpna oppreist mot det britiske styret i Irland.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Irish Citizen Army» frå , og «Irish Citizen Army» frå  den 27. mars 2016.  
 

Irske organisasjonar
Skipingar i 1913
Pádraig Pearse

Pádraig Pearse () var ein irsk lærar, jurist, forfattar og nasjonalistisk aktivist. Han var ein av leiarane for påskeopprøret i 1916, og blei utropt til president i den provisoriske regjeringa for republikken som blei proklamert. Etter opprøret var han ein av dei fjorten deltakarane som blei avretta, og er blitt eit symbol på opprøret.

Bakgrunnsstoff
 The Murder Machine by P.H.Pearse.

Irske forfattarar
Påskeopprøret
Folk avretta ved skyting
Folk frå Dublin
Krigsrett

Krigsrett er i vanleg språkbruk ein militær straffedomstol som vanlegvis dømmer og fastset straff for soldatar for brot på militær strafferett. 

I norsk lovverk blei omgrepet etter Den militære rettergangslov av 29. mars 1900  bruk tom domstolar som i krigstid skulle vera første instans i militære straffesakar.

Ordninga med særskilde militære domstolar blei opphevet ved lov av 24. juni 1994. For krigstid gjelder likevel visse særreglar for militære straffesakar. Sakane kan sentraliserast til enkelte tingrettar, sakar for lagmannsrett skal alltid gå for meddomsrett (det vil seia utan jurydeltaking) og det er eigne utval med militære meddommarar både i første instans og i lagmannsretten.

Kjelder

Delar av denne artikkelen bygger på «Krigsrett» frå ,  den 27. mars 2016.  
 

Militærrett
Domstolar
Knut Myrland

Knut Hansson Myrland, også Knut Hansson Grønsdal, () var ein norsk skreddar, spelmann og felemakar frå Samnanger.

Myrland voks opp på ein husmannsplass under garden Grønsdal, nærast ein fjellgard i det indre av Samnanger. Han lærte seg til skreddar og busette seg på Reistad i Samnanger. Myrland var spelmann, men vert særleg hugsa for hardingfelene han laga, dei fleste såkalla Tveita-feler. Han selde feler til både Storbritannia og USA.

Kjelder

Norsk Allkunnebok. VIII. bandet. 1958

Norske folkemusikarar
Norske felemakarar
Folk frå Samnanger
Sunni Mundal

Sunni Mundal () var ein norsk kunstvevar og tekstilteiknar frå Fjærland i Sogn. Ho utdanna seg i veving hos Anette Schirmer i Kristiania, sidan gjekk ho Statens kvinnelege industriskule og Statens håndverks- og kunstindustriskole, der ho var elev av Oluf Wold-Torne.

Mundal heldt fleire utstillingar på ulike stader, mellom anna i Oslo og i London. Ho var sekretær i Norsk Prydkunstnerlag og såleis leiiande i tidsskriftet Prydkunst. Ei tid var ho styremedlem i Norsk Bygdekunstlag.

Kjelder

Norsk Allkunnebok. VIII. bandet. 1958

Norske vevarar
Folk frå Sogndal
Norske tekstilkunstnarar
Knut Torgeirsson Låg

Knut Torgeirsson Låg, kjend som Blinde-Knut, () var ein norsk hardingfelespelar frå Flesberg i Buskerud.

Blind-Knut budde på husmannsplassen Lågplassen/Lågrust  under garden Låg i Lyngdal sokn i Flesberg. Han var ein mykje nytta spelmann i Flesberg, og kjend for slåtten «Flesbergen».

Kjelder
Norsk Allkunnebok. VIII. bandet. 1957

Notar

Norske felespelarar
Folk frå Flesberg
Hans Jørgen Bauck

Hans Jørgen Bauck () var ein norsk sakførar, tenestemann og Høgre-politikar frå Trondheim.

Bauck var son til ein kjøpmann. Han vart student frå Trondhjems Katedralskole i 1879 og tok juridisk embetseksamen i 1883. I tida 1881-86 var han eidsvoren fullmektig hos byfuten i Trondheim, sidan dreiv han som overrettssakførar i tida 1886–1905. Frå 1904 var han borgarmeister i Trondheim til han døydde.

Bauck var ordførar i Trondheim perioden 1902-04. Valbolken 1913-15 representerte han einmannkrinsen Kalvskinnet og partiet Høgre på Stortinget, der han som medlem av Jarnbanekomiteen arbeidde for å få bygt Dovrebanen.

Kjelder 
 Lindstøl, Tallak: Stortinget og Statsraadet 1814-1914. Kristiania, 1914
 

Stortingsrepresentantar frå Høgre
Stortingsrepresentantar for Trondheim og Levanger
Stortingsrepresentantar 1913-1915
Ordførarar i Trondheim
Høgreordførarar i Sør-Trøndelag
Rådmenn
Norske advokatar
Folk frå Trondheim
Jørgen H. Gunnestad

Jørgen Hanssen Gunnestad () var ein norsk gardbrukar og politikar frå Våle i Vestfold. Han representerte partiet Høgre på Stortinget i tida 1913-21.

Gunnestad var son til ein gardbrukar i Våle. Han tok eksamen ved borgarskulen i Holmestrand i 1879, og ved Jarlsberg amtsskule året etter. Frå 1879 var han lennsmannsdreng og sidan lensmannfullmektig. Han arbeidde så på farsgarden, som tok over i 1888.

Gunnestad var medlem av heradsstyret i 15 år og disponet for Holmestrand meieri. I tre stortingsperiodar frå 1913 til -21 representerte han einmannskrinsen Skoger på Stortinget, vald på Høgre sitt program. Han var medlem i Tollkomiteen i dei to fyrste treårsbolkane, i den siste bolken var han medlem i Landbrukskomiteen.

Kjelder
  

Stortingsrepresentantar frå Høgre
Stortingsrepresentantar for Vestfold
Stortingsrepresentantar 1913-1915
Stortingsrepresentantar 1916-1918
Stortingsrepresentantar 1919-1921
Folk frå Re
Stein Skaftesson

Stein Skaftesson (norrønt: Steinn Skaftason) var ein islandsk skald som levde på byrjinga av 1000-talet.

Far hans var den mektige lovseiemannen og skalden Skafte Toroddsson og mor hans var Tora Steinsdotter. Dei budde på garden Hjalle i Ølfus (Hjalli i Ölfus) på Island. Bror til Stein var Torstein Skaftesson og syster hans var Torkatla, som var gift med Katli (Kettil), bror til biskop Isleif (Ísleifur Gissurarson). 

Stein Skaftesson er nemnt i dei norrøne kongesogene, til dømes i Soga om Olav den Heilage, i Flatøyboka og i Fagerskinna. Det finst ei eiga islendingesoge om han, Steins þáttr Skaftasonar.

Snorre skildrar han som ein fager mann, ein ovkar i idrott, og han slo stort på og var ærekjær. Han var truleg hos Olav den heilage i Noreg i tida omkring 1026, og skal då ha kome litt på kant med kongen. Truleg våren 1028 for han vest til England der han tok teneste hjå kong Knut den store, og Snorre skriv at han «var lenge hos han i akt og ære».

I Skaldatal har Snorre ført opp Stein Skaftesson som skald, men berre knytt til kong Knut.
Truleg gjorde han dikt både om kong Olav og kong Knut, men ikkje noko av diktinga hans er blitt bevart.

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Skafte Toroddsson Norsk biografisk leksikon s.430, B.13 (1958)
 
Islandske skaldar
Folk frå vikingtida
Islendingar frå norrøn tid
Folk i Heimskringla
Folk i islendingesogene
Folk i Skaldatal
Amor

Amor var ein romersk kjærleiksgud som hadde stor likskap med den greske kjærleiksguden Eros.

I både gamal og nyare kunst vart Amor gjerne framstilt som ein lubben, liten gut, ofte med vengar, og med pil og boge i handa, for han hadde evna til å kveikje den erotiske attråen i folk ved å skyte kjærleikens pilar i hjarta på dei. 

Eit anna namn for guden Amor var Cupido.

Bakgrunnsstoff

Gudar for liv og lyst
Romerske gudar
Éamon de Valera

Eamon de Valera () var ein irsk opprørsleiar og politikar på Irland. Han var taoiseach (statsminister) i Republikken Irland tre gonger, og president frå 1959 til 1973. Han var også ein hovudperson bak den irske grunnloven.

De Valera var mest kjend som ein av leiarane av den irske kampen for sjølvstende frå Det sameinte kongeriket Storbritannia og Irland tidleg på 1900-talet. Han hadde ei leiande rolle under den irske sjølvstendekrigen og motstanden mot den anglo-irske traktaten under den irske borgarkrigen som følgde (1922–1923). Etter å ha gått ut av Sinn Féin i 1926, fordi rørsla boikotta det irske parlamentet, skipa han Fianna Fáil og blei regjeringsleiar i Den irske fristaten og seinare taoiseach) frå 1932 til 1948, 1951 til 1954 og 1957 til 1959, då han gav seg etter å ha blitt vald til irsk president. Den politiske ståstaden hans utvikla seg frå ein militant republikanisme til sosial og kulturell konservatisme.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Éamon de Valera» frå ,  den 27. mars 2016.  
 

Statsministrar i Irland
Irske presidentar
Ikkjevald

Ikkjevald eller ikkje-vald viser til ulike tankesett og strategiar som avviser fysisk vald som verkemiddel for å nå eit mål, men som samtidig er retta mot å oppnå politisk eller sosial endring. Ikkjevald kan dermed reknast som eit alternativ til både passiv aksept av undertrykking og til valdeleg, væpna eller militær kamp mot denne. 

Utøvarar av ikkjevald kan nytta ulike metodar i sine kampanjar, som demonstrasjonar, opprop, opplysingsarbeid, streik, sveltestreik, blokadar, boikott, sivil ulydnad og ikkje-deltaking, det vil seia å aktivt motsette seg samarbeid med og deltaking i visse samfunnsinstitusjonar.

Historie 

Mahatma Gandhi lanserte ikkjevald ut frå det indiske religiøse omgrepet ahimsa, som tyder 'utan vald'. Gandhi stilte ikkje-vald opp mot vald og krig som politisk metode. For han var ikkjevald ei aktiv inngriping, og omgrepet skil seg derfor frå passive protestar og mot pasifismen, som berre vegrar seg mot å delta i vald.

Sjå òg
Pasifisme
Sabotasje
Sivil ulydnad
Sivilmotstand
Ikkevold, eit tidsskrift gjeve ut av Folkereisning mot krig (FMK) sidan 1968

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Ikkevold» frå , og «Icke-våld» frå  den 27. mars 2016.

Bakgrunnsstoff
  Om «Ikkevold» i det politiske Pax Leksikon frå 1976-1982 
  Jørgen Johansen: Sosialt forsvar (PDF), bok med historiske døme på pasifistiske og ikke-voldelige aksjonsformer.
 Why Nonviolence:  Introduction to Theory and Strategy, by Bob Irwin and Gordon Faison
 FN-resolusjon om ein internasjonal dag for ikkjevald, 2. oktober.

 
Pasifisme
Strategi
Protest
Handball-NM 1991/Kvinner

Noregsmeisterskapen i handball 1991 for kvinner vart vunne av Byåsen Idrettslag etter finalesiger 20 – 19 over Bækkelagets Sportsklub.

Semifinalane
Gjerpen IF – Byåsen IL 23 – 33
Bækkelaget SK – Sjetne IL 16 – 15

Finalen
Finalen vart avvikla i Oslo Spektrum 22. desember 1991 framfor 6 060 tilskodarar. Byåsen leia 9 – 8 ved pause, etter ordinær tid stod det 16 – 16. Dermed måtte to ekstraomgangar til før Byåsen-kapteinen kunne heve kongepokalen etter laget hadde skåra 20 mål mot Bækkelaget sine 19. 

Byåsen sine målskårarar var Trine Haltvik (8), Karin Pettersen (4), Mona Dahle (3), Kari Solem og Mia Hermansson-Högdahl (2), samt Kate Mogseth. Hege Frøseth var målvakt. Også Linn Tømmerdal, Gry Haltvik, Liv Skaug, Ann Cathrin Eriksen og Cathrine Nilsen var finalemannskap. 

For Bækkelaget netta Kjersti Grini (9), Susann Goksør (5), Gitte Madsen (3), og Vibeke Cook Jensen og Lisbeth Kløvstad (1).

Kjelder
NTB, 23. desember 1991

Handball i Noreg
1991 i Noreg
Idrettstilskipingar i Oslo
Bækkelaget SK

Bækkelagets Sportsklub er eit idrettslag heimehøyrande i Oslo. Klubben vart skipa i 1909 og omfattar seks særgrupper eller -avdelingar; fotball, friidrett, handball, innebandy, orientering, samt skiidrett og skiskyting.

Klubbfargane i lagidrettar er gul trøye og blå bukse.

Bækkelagets Sportsklub har sidan 1972 arrangert fotballturneringa Norway Cup for barn og unge.

Idrettslag i Oslo
Sælehus

Sælehus var herberge, gjestgjevarstad, som i mellomalderen fanst langs vegane for å tene ferdafolket. Særleg har det vore sælehus langs dei farlege og mykje nytta høgfjellsvegane over til dømes Dovre og Filefjell, som mellom anna var vandringsvegar for pilegrimar i mellomalderen. På Vesle Hjerkinn på Dovre har det ved arkeologiske granskingar kome fram leivningar etter eit hus som truleg har vore eit slik sælehus. Same funksjon hadde dei husa som på norrønt hadde nemninga sáluhús og sálustofa.

Kjelder
snl.no:Sælehus
Birthe Weber et al.: Vesle Hjerkinn - Kongens gård og sælehus
Norsk samferdselshistorie
Gjestehus
Hallvard Håreksblese

Hallvard Håreksblese (norrønt: Hallvarðr Háreksblesi) var ein skald som levde i byrjinga av 1000-talet.

I Skaldatal er han ført opp som skald hos kong Knut den store. I Skaldskaparmål er det sitert strofer frå ei dråpa han gjorde til kong Knut. 

Av diktinga hans er bevart berre deler av Knutsdråpa. Særmerkt for Hallvard er at han nytta heidne motiv i diktet, samstundes om han tok i bruk biletspråk frå kristendomen, t.d. i omkvedet:

Ein reknar med at Hallvard Håreksblese var i teneste hjå kong Knut i tida frå omkring 1028, elles veit vi ikkje noko meir om hans liv og lagnad.

Referansar

Bakgrunnsstoff 
  Den oldnorske og oldislandske litteraturs historie første bind, av  Finnur Jónsson (1920)

Skaldar
Folk frå vikingtida
Folk frå norrøn tid
Folk i Skaldatal
Gqeberha

Gqeberha (uttalt ), tidlegare Port Elizabeth, er ein by i Nelson Mandela Bay i provinsen Eastern Cape i Sør-Afrika. Han ligg ved Algoabukta og har ei av dei største hamnene i Sør–Afrika. 
Han er administrasjonsstad for Nelson Mandela Bay Metropolitan Municipality, det nest største bydistriktet i Sør-Afrika etter utstrekking.

Namn
Den veksande hamnebyen ved Algoabukta fekk i 1820 namnet «Port Elizabeth» til minne Elizabeth Frances, fødd Markham, den avdøde kona til Rufane Shaw Donkin, som var mellombels guvernør for den britiske Kappkolonien. Kolonistane kalla også busetnaden «The Bay». Dette namnet gav avleiingar som «iBhayi» og «eBhayi» på xosa og «die Baai» på afrikaans.
Port Elizabeth blei også ofte forkorta til «PE». 
Han har kallenamna «den vennlege byen» og «den forblåste byen». 

I 2019 kunngjorde Eastern Cape Geographical Names Committee (ECGNC) at Port Elizabeth truleg kom til å få namnet endra til Gqeberha, eit xhosa-namn som viser til Baakenselva som renn gjennom byen. 23. februar 2021 blei byen offisielt gjeven dette namnet. Omnemninga førte til ei rad protestar, men desse blei avviste av styresmaktene i juni 2021.

Historie
Jegerar og sankarar som var opphav til seinare sanfolk slo seg ned i området rundt Algoabukta for minst 10 000 år sidan. For rundt 2000 år sidan blei dei gradvis assimilerte inn i jordbruksdrivande folk som dagens xhosafolk stammar frå.

Dei fyrste europearane som vitja området var portugisiske sjøfolk leia av Bartholomeu Dias, som gjekk i land på St Croix-øya i Algoabukta i 1488, og Vasco da Gama, som merka seg Bird Island i nærleiken i 1497. I fleire hundreår blei området ganske enkelt skildra som ein plass å gå i land med ferskvatn på europeiske navigasjonskart.

I 1799, då britane fyrst invaderte Kappkolonien under Napoleonskrigane, bygde britiske styrkar ein steinfestning kalla Fort Frederick etter hertugen av York. Festningen er no eit historisk monument.

Byen blei grunnlagd i 1820 for å husa britiske nybyggjarar, og for å styrke grenseregionen mellom Kappkolonien og xhosafolket. Han har no eit folketal på 1,3 million og er ein del av Nelson Mandela storbykommune. Byen er vennskapsby med Göteborg, Jacksonville og Palm Desert i California.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Port Elizabeth» frå ,  den 28. mars 2016.

Bakgrunnsstoff

Nettstaden til Nelson Mandela Bay Metropolitan Municipality

 
Skipingar i 1820
Byar i Sør-Afrika
Eastern Cape
East London

East London (afrikaans Oos-Londen, xhosa eMonti) er ein by på den søraustlege kysten av Sør-Afrika i provinsen Eastern Cape. Byen ligg ved kysten av Indiahavet, mellom elvene Buffalo og Nahoon, og er den einaste elvehamna i landet. East London har i dag 250 000 innbyggjarar, medan over 700 000 bur i storbyområdet.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «East London» frå ,  den 28. mars 2016.  
 

Byar i Sør-Afrika
Eastern Cape
Iver J. Svendsbøe

Iver Jonasson Svendsbøe () var ein norsk gardbrukar og lensmann frå dåverande Sveio i Hordaland, i dag Vindafjord i Rogaland. Han var stortingsmann frå 1891 til -97 og 1900-15, og representerte etter tur Moderate Venstre, Samlingspartiet og Frisinna Venstre.

Liv og gjerning
Svendsbøe var son til ein gardbrukar. Han tok eksamen ved underoffisersskulen i Bergen i 1870 og var underoffiser i tida 1871-91, dei siste ni åra med rang fanejunker. Frå 1874 var han gardbrukar på Kvamstø i Sveio. Åra 1880-90 var han kontorist hos byingeniøren i Bergen. I tida frå 1891 til 1911 var han lensmann i Fjellberg. Han var styrar av Noregs Bank si avdeling i Haugesund frå 1910.

Svendsbøe var varamann til Stortinget 1889-91 og møtte sju dagar i juli 1891, i staden for Andreas Lavik. I dei to valperiodane frå 1892 til -97 hadde han fast plass på Stortinget, vald på programmet til Moderate Venstre. Han var medlem i Militærkomiteen, nestformann i komiteen i den andre treårsperioden. Frå hausten 1900  til 1915var han stortingsmann utan avbrot, dei siste tre gongane vald frå einmannskrinsane høvesvis Indre Sunnhordland og Ytre Sunnhordland. I denne siste tidarbolken hadde han mange ulike posisjonar på Stortinget. Mellom anna var han medlem i Vegkomiteen 1900-03, sekretær i Stortinget 1900-03 og 1910-12, sekretær i Valkomiteen 1903-12, sekretær i Militærkomiteen 1908-09 og nestformann 1910-12, samt medlem 1913-15. Han representerte Moderate Venstre fram til 1906, Samlingspartiet 1907-09 og sidan Frisinna Venstre.

Kjelder
Lindstøl, Tallak: Stortinget og Statsraadet 1814-1914. Kristiania, 1914

Stortingsrepresentantar 1892-1894
Stortingsrepresentantar 1895-1897
Stortingsrepresentantar 1901-1903
Stortingsrepresentantar 1904-1906
Stortingsrepresentantar 1907-1909
Stortingsrepresentantar 1910-1912
Stortingsrepresentantar 1913-1915
Folk frå Sveio
Folk frå Vindafjord
Bhisho

Bhisho (xhosa for bøffel, tidlegare stava Bisho) er ein by i  Sør-Afrika og provinshovudstad for Eastern Cape. Bhisho var også hovudstad for den tidlegare bantustanen Ciskei.

Bhisho har namn etter elva som renn gjennom byen, som også er kjend som Buffalo-elva. 
Han blei bygd ut på 1970- og 1980-talet.
Byen ligg rundt 3 km unna hamnebyen East London og nord for den tidlegare provinshovudstaden King William's Town.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Bhisho» frå ,  den 28. mars 2016.  

Byar i Eastern Cape
Eastern Cape
Provinshovudstader i Sør-Afrika
Henrik Spangelo

Henrik Roardsson Spangelo () var ein embetsmann og politikar frå Årdal i Sogn, busett i Aust-Agder. Han representerte Samlingspartiet og Frisinna Venstre på Stortinget frå 1909 til -15 og 1919 til -24.

Liv og gjerning
Spangelo var son til lensmannen i Årdal, og gjekk Sogndal folkehøgskule 1876-78. Etter å ha vorte student i 1881 utdanna han seg til cand.jur. i 1885. Åra 1886-87 var han advokatfullmektig i Stavanger, arbeidde deretter som overrettssakførar i Grimstad frå 1888 til 1912. I 1912 vart han utnemnd til sorenskrivar i Nedenes, busett i Arendal. Jamsides jusen dreiv med fossespekulasjon, var mellom anna tungt inne i saka om Tyin-falla i Øvre Årdal.

Spangelo møtte på Stortinget frå 26. mai til 31. august 1909 som varamann for Terje A. Mørland. Frå 15. april 1910 og resten av tingbolken 1910-12 hadde han fast plass på Tinget, som tidlegare varamann for avdøde Ludvig Zwilgmeyer. Han var i 1909 medlem i næringskomite nr 2, og i 1910-12 kyrkjekomiteen. Perioden 1913-15 hadde han fast tingsete frå Arendal og Grimstad, medlem i protokollkomiteen og sekretær i reguleringskomiteen av 1913.

Etter å ha vore ute av Stortinget i ein valperiode, representerte han Frisinna Venstre i to samanhengande periodar frå 1919 til -24, då han var odelstingspresident. I den siste perioden var han vald frå dei åtte bykrinsane i Telemark og Aust-Agder.

Spangelo levde ugift og vart gravlagd på Årdalstangen.

Kjelder
Lindstøl, Tallak: Stortinget og Statsraadet 1814-1914. Kristiania, 1914

Notar

Stortingsrepresentantar 1907-1909
Stortingsrepresentantar 1910-1912
Stortingsrepresentantar 1913-1915
Stortingsrepresentantar 1919-1921
Stortingsrepresentantar 1922-1924
Folk frå Årdal
Handball-NM 1988 for kvinner

Noregsmeisterskapen i handball 1988 for kvinner vart vunne av Byåsen Idrettslag etter finalesiger 21-18 over byrival Sverresborg Idrettsforening.

Semifinalane
Nordstrand IF – Byåsen IL 18 - 24
Sverresborg IF – Bækkelaget SK 18 - 16

Finalen
Finalen vart avvikla i Nidarøhallen i Trondheim i desember 1988 framfor 3 700 tilskodarar. Byåsen leia 8-7 ved pause, «men i 2. omgang hadde Sverresborg lite å stille opp mot et raskere Byåsen-lag» som gjekk opp i 21-18 før sluttsignalet let.

Byåsen sitt vinnarlag bestod av: Brit Akslen og Wenche Næss (målvakter), Trine Haltvik 8, Karin Pettersen 1, Marit Johnsen, Mia Hermansson 6, Birgitte Ansok, Gry Haltvik 1, Kari Knudsen 1, Janne Larssen, Elisabet Sagfjæra 3 og Marit Lægdheim 1.

Sverresborg  mønstra fylgjande spelarar: Vibeke Johnsen og Hege Frøseth (målvakter), Marte Eliasson 4, Carla Kleintjens 4, Veslemøy Årnes, Karin Singstad, Ellen Gullbrekken 7, Hanne Hogness 1, Heidi Tingelstad 1, Hilde Riksfjord, Lisbeth Kvernø 1, Monica Skjelstad.

Ove Ragnar Olsen og Yngve Walstad dømde kampen.

Kjelder
Sportsboken 89-90.

Handball i Noreg
1988 i Noreg
Idrettstilskipingar i Trøndelag
Bautasteinen Dysa

Bautasteinen Dysa er plassert på Vartdal i Ørsta kommune i Møre og Romsdal. Steinen er datert til jarnalder og er freda etter kulturminnelova (kulturminne 73030).

Plassering
Steinen er om lag 2,35 m høg, ujamn i kantane og spissar av mot toppen. Breisidene vender mot NV og SO. Han er i dag plassert på privat tomtegrunn, om lag 50 m frå europaveg E39, på den høge terassen opp for fjorden.

Folkeminne 
Bautasteinen står på eit område som tidlegare vart kalla «Dysåkeren», og på Vartdal er det ein tradisjon om at holmgangskjempa Ljot den bleike er gravlagt der. Alv P. Sætre skreiv dette i ein artikkel i Møre-Nytt i 1984:  
«Som liten gut, når me slo rundt bauten sør for Dysa, hugsar eg at far og bestefar tala om at under bauten låg ei kjempe, som Egil Skallagrim tok livet av. Når han hadde fått han i bakken, så beit han av strupen. Det er ei segjande segn som har levt lenge. Må vel vere den Ljot Bleike som ifylgje andre segner, var holmgangs-mann, og bodde på Vartdal.»

Bakgrunnsstoff
 «Om ord og tydingar» - artikkel i Møre-nytt 25. oktober 1984

Kulturminne i Ørsta
Bautasteinar
Foveola

Foveola er namnet på den inste delen av fovea, ein del av den gule flekken i netthinna hjå menneske. Den er om lag 0,35 mm i diameter og inneheld for det jamne tappar, i tillegg til ei mindre sone med Müller-gliaceller. Tappane i dette området plar vere lengre, smalare og meir tettpakka enn andre stader i netthinna, og er dimed den delen av auga som har høgst synsskarpleik.

Ordet 'foveola' kjem av latin og tyder «lita grop». Det er eit minskingsord av 'fovea', som tyder «grop».

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Foveola» frå ,  den 28. mars 2016.  
 

Auga
Synssystemet