alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Ástor Piazzolla

Ástor Piazzolla () var ein argentinsk komponist og bandoneonist. Gjennom livet sitt komponerte han i fyrste rekkje tangomelodiar, men også operaer, filmmusikk og teatermusikk.

Biografi 

Ástor Piazzolla vart fødd inn i ein italienskætta familie i Mar del Plata i Argentina. I ung alder flytte han med familien til byen New York, der han fekk mange musikalske impulsar og lærte å spela bandoneon (ein argentinsk variant av trekkspel). I 1937 vendte han attende til heimlandet, der han opptredde mykje med bandoneon saman med andre tangomusikarar på nattklubbar i Buenos Aires. Han møtte også pianisten Arthur Rubinstein, som oppfordra den unge Piazzolla til å studera under komponisten Alberto Ginastera. Dette rådet fylgde han. I 1950-åra tok Piazzolla for alvor til med komposisjon; i 1950 komponerte han filmmusikken til tangofilmen Bólidos de acero.

I 1953 oppfordra Ginastera Piazzolla til å delta i ei komposisjonstevling, og Piazzolla sendte inn symfonien Buenos Aires (1953). Han vann eit stipend for å reisa til Paris og studera komposisjon under Nadia Boulanger. Han reiste dit i 1954. Boulanger hjelpte han til å finna sin eigen særeigne stil, og ikkje freista å bli som komponistane han hadde studert. Han tok opp element frå både jazz og klassisk musikk og skapte det han kalla tango nuevo.

Året etter starta Piazzolla opp ein tango-oktett i Buenos Aires, som heldt det gåande i mange år. Frå 1976 - 1983, under militærdiktaturet i Argentina, budde Piazzolla i Italia, men kom på vitjing til heimlandet mange gonger. Han døydde i Buenos Aires i 1992.

Piazzolla var gift to gonger. Fyrste gongen var med artisten Déde Wolff, som han fekk to born med. På 1970-talet gifte han seg med Laura Escalada, og dei heldt saman fram til Piazzolla døydde. Også norske musikarar har spelt musikken til Piazzolla, m.a. Per Arne Glorvigen, Atle Sponberg, Sverre Indris Joner og Kåre Jostein Simonsen.

Verk i utval 

 1943: Suite para cuerdas y arpas
 1946: El desbande
 1952: Rapsodía porteña
 1953: Buenos Aires
 1954: Sinfonietta
 1959: Adiós Nonino
 1963: Tres tangos sinfonicos
 1965: La Serie del Ángel
 1969: Balada Para Un Loco
 1969: María de Buenos Aires
 1970: El pueblo joven
 1972: Oblivion
 1973: Libertango
 1975: Suite Troileana
 1976: 500 motivaciones
 1979: Concierto para bandoneón
 1982: Le grand tango
 1986: El exilio de Gardel

Kjelder 

 Denne artikkelen byggjer på stoff frå «Ástor Piazzolla» frå  og «Ástor Piazzolla» frå , den 3. april 2012.

Fotnote 

Argentinske komponistar
Musikarar frå New York City
Tango
Trekkspelarar
Tongansk

Tongansk er eit austronesisk språk som blir snakka på Tonga, der det er eit offisielt språk saman med engelsk. Det blir snakka av rundt 100 000 menneske.

Tongansk høyrer til den polynesiske gruppa av språk i den austronesiske språkfamilien, i same gruppe som blant anna hawaiisk, maorisk, samoansk og tahitisk. Tongansk dannar saman med niuisk den tonganske språkgruppa.

Rettskriving 

Tongansk blir skrive med det latinske alfabetet, men til tonganske ord blir det berre brukt 16 bokstavar (inkludert digrafen ng). Dagens rettskriving er frå 1943.

Grammatikk 

Tongansk har ein typisk polynesisk grammatikk, og er eit isolerande språk. Pronomensystemet er rikt, og inneheld ein opposisjon mellom inklusiv (viinkl = eg, du og kanskje andre) og eksklusiv (viekskl = eg, andre, men ikkje du) førsteperson.

Syntaks 

Tongansk er eit VSO-språk.

Referansar 

Språk på Tonga
Einskildspråk
Malayopolynesiske språk
Paolo Veronese

Paolo Caliari () , betre kjend som Paolo Veronese, var ein framståande venetiansk renessanseålar. Han var ein av dei største meistrane innan venetiansk målarkunst på 1500-talet. Tilnamnet Veronese fekk han av di han var frå Verona.

Liv og gjerning 

Paolo Veronese studerte i unge år den lokale kunsten i Verona. I 1548 reiste han til Mantova, der han skapte freskar i katedralen i byen. Deretter slo han seg ned i Venezia, der han studerte under Giovanni Francesco Caroto, som også var frå Verona.

Dei fleste av arbeida hans er livfulle, forteljande syklusar, laga i ein dramatisk og fargerik manieristisk venetiansk stil, full av majestetiske, arkitektoniske bygningar og glitrande venetiansk prakt.

Saman med Tizian og Tintoretto er han dei tre store målarane under seinrenessansen i Venezia. Han er kjend som ein stor kolorist og for sine illusjonistiske dekorasjonar i både freskar og oljemåleri. Store bilete av bibelske etegilde måla for bedehus og kloster i Venezia og Verona finst det rett mange av. Han produserte også mange altartavler, historiske og mytologiske måleri, portrett og kompositoriske skisser med penn, vassmåling i blekk, figurstudiar i krit og chiaroscuro-figurar.

Paolo Veronese kom i alvorleg konflikt med inkvisisjonen for sin måte å framstille religiøse motiv, som om det einast var snakk om festivalscener. Bryllaupet i Kana frå 1563 og Gjestebodet i Levis hus frå 1573 er begge døme på dette. Han vart visstnok sensurert, men ryet hans som målar fekk ingen større skade.

Han stod i spissen for eit familieatelier som heldt fram aktiviten etter han døydde i Venezia i 1588. Giovanni Antonio Fasolo var mellom dei som gjekk i lære hos Paolo Veronse.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Paolo Veronese» frå , den 3. april 2012.

Bakgrunnsstoff 

Italienske målarar
Renessansemålarar
Målarar frå 1500-talet
Folk frå Venezia
Jacopo da Pontormo

Jacopo Carrucci (), betre kjend som Jacopo da Pontormo eller berre il Pontormo, var ein italiensk kunstmålar, ein av dei tidlege og mest framståande av dei florentinske manieristane.

Liv og gjerning
Carrucci var fødd i Pontormo, ein by nær Empoli. Tilnamnet fekk han etter fødebyen, slik brukvisa ofte var i samtida. Han vart opplært målar i den florentinske stilen, rimeleg sikkert av Andrea del Sarto og truleg av Leonardo da Vinci og Piero di Cosimo. Pontormo slo gjennom med utsmykkinga av Mediciane sin villa i Poggio a Caiano, i nærleiken av Firenze. I 1523 måla han ei rad freskar med motiv frå lidingssoga til Jesus Kristus.

Pontormos litt kantete teikningar med påverknad frå Michelangelo og Dürers grafikk, og hans uvanlege bruk av fargar, kjem særleg fram i hovudverket Gravlegginga (1525-28). Biletet Kvinne med hund frå 1532 viser den manieristiske portrettstilen hans. Pontrmo er også kjend for si gåverike teikning.

Rosso Fiorentino var ein rivalane hans, medan Agnolo Bronzino var hans elev og etterfølgjar.

Biletdøme

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Jacopo da Pontormo» frå ,  den 3. april 2012.

Bakgrunnsstoff

Italienske målarar
Florentinske målarar
Manieristiske målarar
Folk frå Toscana
Målarar frå 1500-talet
Marte Huke

Marte Huke () er ein norsk lyrikar. 

Ho debuterte i 2002 med diktsamlinga Delta,  og har sidan utgjeve fleire diktsamlingar og ein roman.

Huke har studert litteraturvitskap og språk ved Universitetet i Bergen, gått ved Skrivekunstakademiet i Hordaland og teke det toårige forfattarstudiet litterär gestaltning ved Universitetet i Göteborg. Ho er busett i Trondheim og var fylkeskunstnar for Sør-Trøndelag fylke i 2002. 

Ho voks opp på Ler i Melhus kommune.

Bøker 
 2002 – Delta – Diktsamling
 2004 – Se sol – Diktsamling
 2008 – Ta i mot – Diktsamling
 2011 – De fire årstidene – Diktsamling
 2015 – Naturhistorie – Roman
 2019 – Du er et levende sted – Diktsamling

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Intervju med Marte Huke på Melhusportalen
 Utgjevingar av Marte Huke i BIBSYS Ask

Bokmålsforfattarar
Folk frå Lørenskog
Folk frå Melhus
Folk frå Trondheim
Forfattarar frå Sør-Trøndelag
Norske forfattarar
Norske lyrikarar
Norske skjønnlitterære debutantar i 2002
Monica Isakstuen

Monica Isakstuen (tidlegare Monica Isakstuen Stavlund) () er ein norsk forfattar. 

Ho debuterte i 2008 med diktsamlinga Sånn, borte. I 2009 kom romanen Avstand, og i 2011 kom diktsamlinga Alltid nyheter.

Isakstuen er oppvaksen i Asker og busett i Fredrikstad.

Bøker 
 2008 – Sånn, borte – Diktsamling
 2009 – Avstand – Roman
 2011 – Alltid nyheter – Diktsamling
 2016 – Vær snill med dyrene – Roman

Prisar 
 2016 – Brageprisen: for Vær snill med dyrene

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Intervju med Monica Isakstuen hjå nrk.no
 Intervju med Monica Isakstuen  hjå abcnyheter.no

Bokmålsforfattarar
Norske romanforfattarar
Norske lyrikarar
Norske skjønnlitterære debutantar i 2008
Vinnarar av Brageprisen
Folk frå Asker
Folk frå Fredrikstad
Forfattarar frå Akershus
Forfattarar frå Østfold
Funck

Funck eller Funk er eit tysk etternamn som mellom anna tilhøyrer ei svensk friherreslekt.
Andre stavemåtar av namnet er Funke og Funcke.

Kjende namneberarar
 Frederik Christian Funck (17831866), dansk cellist og komponist
 Frantz Funck-Brentano
 Herbert Funck
 Théodore Funck-Brentano
 Thomas Funck (19192010), svensk barnebokforfattar og kunstnar

Tyske slektsnamn
Älvsnabben

Älvsnabben er ei lita øy nær Muskö i øyane sør for Stockholm i Sverige. Namnet syner òg til ei naturleg hamn, som eigentleg heiter Älvsnabbsbassängen, mellom dei fire øyane Älvsnabben, Bjurshagslandet, Kapellön og Gubbholmen. Älvsnabben (då Alæsnap) vart nemnd som ein ankerplass så tidleg som på 1200-talet, då ein del av ei seglrute i mellomalderen, i Kong Valdemars jordebok av kong Valdemar II. Hamna vart òg nytta av Hansaen, som kalla staden Elsnaben. Frå regjeringstida til kong Erik XIV av Sverige, vart han nytta som base for den svenske marinen.

Älvsnabben var basen for marineoperasjoane og utskipinga av svenske soldatar til Tyskland under trettiårskrigen og gjennom 1600-talet. Under Gyldenløvefeiden i 1675-1679 leid Sverige ei rekkje nederlag mot dei danske og nederlandske flåtane, delvis sidan Stockholm og Älvsnabben var innelåst av is på vinteren og tidleg på våren. Etterk rigen vart marinebasen til den svenske marinen flytta til nygrunnlagde Karlskrona i Blekinge i Sør-Sverige, som passa betre for å stå imot trugselen frå den danske marinen, som var hovudfienden til Sverige i Austersjøen. 

På 1900-talet vart Älvsnabben igjen militærområde då Muskö marinebase vart utbygd.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Älvsnabben» frå ,  den 4. april 2012.  
 

Stockholms skjergard
Svensk militærhistorie
Øyar i Sverige
Ammerön

Ammerön er den 19. største øya i Sverige. Ho ligg i Revsundssjön i Bräcke kommune i Jämtland og er den sjette største innsjø-øya i landet.

Kjelder

Øyar i Sverige
Torild Wardenær

Torild Wardenær () er ein norsk lyrikar og dramatikar. 

Ho debuterte i 1994 med diktsamlinga I pionertiden og har sidan skrive sju diktsamlingar til. I tillegg har ho gjendikta poesi av James Tate til norsk og skrive dramatikk.

Wardenær er utdanna allmennlærar og cand.philol. med hovudfag i allmenn litteraturvitskap, og ho gjekk årskurset ved Skrivekunstakademiet i Hordaland i 1993/94. Ho arbeidde som adjunkt i grunnskulen i Stavanger frå 1982 til 1997. Frå 1997 har ho vore forfattar på heiltid og i tillegg vore gjestelærar ved forfattarutdanningane ved Høgskulen i Telemark (Bø i Telemark) og Universitetet i Tromsø og ved Skrivekunstakademiet i Hordaland.

Bøker 
 1994 – I pionertiden – diktsamling
 1995 – Null komma to lux – diktsamling
 1997 – Houdini til minne – diktsamling
 1998 – Døgndrift – diktsamling
 2001 – Titanporten
 2004 – Paradiseffekten – diktsamling
 2007 – Psi – diktsamling
 2011 – Mens Higgsbosonet gnager – diktsamling
 2013 – Passord: kairos – diktsamling

Gjendikting 
 2000 – James Tate: Gnomens liksvøp og andre dikt

Dramatikk 
 1998 – Ikke et hvilket som helst intermesso, uroppført ved Rogaland Teater
 1998 – Sebramannen, uroppført ved Norsk Dramatikkfestival
 1999 – Drømme-Kasper, uroppført ved Teater Ibsen
 1999 – IKEA, uroppført ved Rogaland Teater

Prisar og heider 
 1994 – Aschehougs debutantpris
 1997 – Herman Wildenveys Poesipris
 1997 – Mads Wiel Nygaards legat
 1998 – Halldis Moren Vesaas-prisen
 2014 – Doblougprisen

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Nettstaden til Torild Wardenær
 Digitaliserte bøker av Torild Wardenær hjå Nasjonalbiblioteket
 
 Utgjevingar av Torild Wardenær i BIBSYS Ask

Norske forfattarar
Norske lyrikarar
Norske dramatikarar
Norske omsetjarar
Bokmålsforfattarar
Norske skjønnlitterære debutantar i 1994
Vinnarar av Doblougprisen
Folk frå Stavanger
Vinnarar av Aschehougs debutantstipend
Arholma

Arholma er ei øy nordaust i Stockholms skjergard i Norrtälje kommun.

Arholma har kring 60 fastbuande, men som med mange av dei andre øyane utanfor Stockholm, aukar innbyggjartalet om sommaren til kring 500. 

Det står eit 10,5 cm kystbatteri frå den kalde krigen på øya. Dette er i dag gjort om til museum. Det ligg to ungdomsherberge på øya og ho har fast passasjerfart, samt ei småbåthamn.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Arholma» frå ,  den 4. april 2012. 
 oppgav desse kjeldene:

Geografi i Stockholm
Stockholms skjergard
Øyar i Sverige
Asperö

Asperö er ein tettstad og ei øy i Göteborg kommun i Västra Götalands län i landskapet Västergötland i Sverige. I 2005 hadde tettstaden 424 innbyggjarar. 

Göteborgs kommun
Tettstader i Västra Götalands län
Øyar i Sverige
Aspö i Karlskrona

Aspö er ei øy i Blekinge-øyane søraust i Sverige. Ho utgjer eit sokn i Medelstad härad i Karlskrona kommun i Blekinge län. Her ligg busetnaden Drottningskär og ei festning med same namn frå 1600-talet. Øya har kring 460 fastbuande, med mange fleire vitjande om sommaren. Ei bilferje går kvar time, gratis, mellom Aspö og Karlskrona.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Aspö, Karlskrona» frå ,  den 4. april 2012. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff
 Turistkart over Aspö  (PDF)

Blekingeøyane
Balgö

Balgö er ei øy og eit naturreservat i Kattegat, utanfor Tångaberg i Varberg kommun i Sverige. Balgö er den største øya i Halland. Naturreservatet vart oppretta i 1950. Nokre av dei mindre øyane kring Balgö er òg ein del av naturreservatet. also included in the nature reserve.

Balgö er eit viktig hekkeområde og kvilestad for forskjellig fugl, som dvergterne, avosett og ærfugl. Om vinteren er det havørn i området. 

Det er funne 135 artar lav på Balgö. Balgö har den største bestanden av standpadde i Halland.

Kjelder

Øyar på den svenske vestkysten
Naturreservat i Sverige
Verneområde oppretta i 1950
Beckholmen

Øya Beckholmen er ein del av eit unikt maritimt landskap på den vestre delen av Södra Djurgården, som inngår i Ekoparken, ein liten holme sør for den eigenlege Djurgården i Stockholm. På Beckholmen finst det i dag bygningar og dokker som minner om Beckholmens stordomstid som skipsverft.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Beckholmen» frå ,  den 4. april 2012.

Bakgrunnsstoff
 Sjöskolan - flyfoto 

Øyar i Stockholm
Björnö i Haninge

Björnö er ei øy og fritidshusområde mellom halvøya Gålö og fastlandet i Haninge kommun i Stockholms län aust i det sentrale Sverige. Øya var opphavleg ein del av den historiske eigedomen Lännersta.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Björnö, Haninge» frå ,  den 4. april 2012.  
 

Øyar i Sverige
Amund Maarud

Amund Maarud () er ein prisløna norsk blues- og rockemusikar, kjend frå banda The Grand og Morudes og som soloartist. Maarud er både vokalist og gitarist.

Biografi

MaarudKara

Amund Maarud vaks opp i Skogbygda i Nes kommune i Akershus. Allereie som seksåring starta han sitt fyrste band, MaarudKara med veslebroren Henrik Maarud på trommer. I 1992 kom også naboguten Simen Aanerud med på piano. I 1993 spelte MaarudKara inn ein kassett som fekk tittelen Burnin' Blues og inneheldt coverlåtar. Året etter spelte dei inn Lost in the Blues, der Aanerud også hadde komponert ein eigen låt. Same året deltok dei på Eidsvoll Blues Festival. I 1994 og 1995 deltok dei også i Ungdommens Kulturmønstring og kom til fylkesfinalen i Akershus. Gruppa mottok Nes kommune sin heiderspris i 1994 og kulturstipendet frå kommunen i 1996. 

I 1997 deltok MaarudKara i NRK-programmet Talentiaden, men kom på andreplass. Dei heldt likevel fram, og spelte på Notodden Blues Festival same sommaren. Dei fekk platekontrakt med Tylden & Co og gav ut plata First Blues i 1999. Etter dette gav gruppa seg, og Amund Maarud starta no som soloartist, med Amund Maarud Band. Han har spelt mykje med dei to andre bandmedlemmene frå MaarudKara seinare.

Solokarriere 

I 2003 gav han ut bluesplata Ripped, Stripped and Southern Fried under sitt eige namn.  Plata fekk gode kritikkar, selde over 6000 eksemplar  og vart nominert til Spellemannprisen 2003 i kategorien Blues/Country. Året etter gav Maarud ut Commotion.  Ein av låtane på plata, «I Always Want (What I Can't Have)» hadde jazzmusikaren Tord Gustavsen med på piano.  Plata fekk likevel ikkje så gode kritikkar som fyrsteplata til Maarud.

The Grand og Morudes

I 2006 starta Maarud rockegruppa The Grand. Gruppa hadde same medlemmene som dei han hadde spelt med tidlegare, nemleg Henrik Maarud (trommer), Per Tobro (bass) og Eirik Tovsrod Knutsen (hammondorgel, slagverk). Platedebuten deira, som fekk tittelen The Grand kom ut i 2007, og gruppa spelte på ymse festivalar både i Noreg og i utlandet. Gruppa er ikkje aktiv i dag. I 2010 gjekk brørne Maarud saman og danna duoen Morudes, men har enno ikkje gjeve ut noko under dette namnet. Amund Maarud debuterte òg som skodespelar dette året, med ei mindre rolle i filmen Kommandør Treholt og Ninjatroppen.

Meir solo

I 2011 tok Amund Maarud til som solobluesartist igjen, og laga plata Electric der han blanda inn element og effektar frå rock og latinomusikk. Plata, som vart lovprist av fleire anmeldarar   og vann Spellemannprisen 2011 i kategorien for blues.

Albumliste 

 1999: MaarudKara - First Blues
 2003: Ripped, Stripped and Southern Fried
 2004: Commotion
 2007: The Grand - The Grand EP
 2007: The Grand - The Grand
 2011: Electric

Kjelder 

, henta inn 4. april 2012.
 Avsnittet om MaarudKara er henta frå biografi om Amund Maarud av Rune Johansen på NRK.no

Fotnotar 

Norske bluesmusikarar
Norske gitaristar
Norske songarar
Vinnarar av Spellemannprisen
Folk frå Nes
Bluesgitaristar
Bluessongarar
Kristian Birch-Reichenwald Aars

Kristian Birch-Reichenwald Aars () var ein norsk filosof som var sterkt påverka av empirismen. 

Kristian Aars var fødd og døydde i Kristiania. Jacob Aars var far hans og Harald Aars bror hans. Han var gift med Marna Aall.

Aars vart cand. theol. i 1892, tok den filosofiske doktorgraden i 1897 og vart i 1900 universitetsstipendiat i filosofi. 
I 1903 vart han tildelt tittelen professor ved Université Nouvelle i Brussel.
Han vart statsstipendiat i 1913. 

Kristian Aars gav ut ei rekke arbeid av erkjennelsesteoretisk, psykologisk og moralfilosofisk art, og arbeidde for innføringa av den eksperimentelle psykologien i Noreg.

Verk 
 Tanker og syn (1894)
 Die Autonomie der Moral (1896)
 Indledning til Psykologien (1898)
 Zur psychologischen Analyse der Welt (1900)
 Gut und Böse. Zur Psychologie der Moral (1907)
 Tømmermandens Søn. En fremstilling af Kristi lære (1910)

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Kristian Birch-Reichenwald Aars» frå ,  den 4. april 2012.  
 

Norske filosofar
Statsstipendiatar
Folk frå Oslo
Peder Aadnes

Peder Pedersen Aadnes () var ein norsk målar og gardbrukar på Odnes i Fluberg i Buskerud.

Aadnes synte tidleg framifrå evner som rosemålar. Han dreiv då med å dekorere vegger og skåp på gardar på Austlandet. Ei tid gjekk han i lære hos Niels Thaanning i Christiania. Sidan måla han mange portrett av embetsfolk.

Aadnes «makta å sameina rosemålartradisjonen med rokokkostilen i ornamnet, landskap og figurbilete som ingen annan nordmann på hans tid», skriv Arne Durban i Norsk Allkunnebok.

Kjelder
Norsk Allkunnebok, X. bandet, 1966

Bakgrunnsstoff
 Opplandsarkivet
 Peder Aadnes i DigitaltMuseum

 Litteratur
 Anker, Peter; Folkekunst i Norge, kunsthåndverk og byggeskikk i det gamle bondesamfunnet, Oslo 1998, ISBN 82-02-17000-1
 Sverdrup, Janike Ugelstad (2007): Thi han blev en kunstmaler : Peder Aadnes og hans billedverden, Oslo. ISBN 978-82-7099-466-3

Norske målarar
Folk frå Søndre Land
Simon Vouet

Simon Vouet () var ein fransk målar og teiknar under barokken. Han var både fødd og døydde i Paris.

Liv og gjerning
Vouet var fødd i Paris, der far hans var målar. Sjølv busette han seg i Italia 1613 og budde i hovudsak i Roma, med kortare opphald i Genova, Venezia og Napoli. Stilen hans vitnar om eit særprega talent og djuptgåande studium av dei italienske meistrane, særleg av kunsten til Paolo Veronese. Vouet fekk snart mektige oppdragsgjevarar, der i mellom pave Urban VIII.

År 1627 vende Vouet tilbake til Frankrike, der han vart utnemnd til leiande hoffmålar. I denne posisjonen sat han trygt, med unnatak for åra 1640-42 då han vart dregen inn i rivalitet med Nicolas Poussin. Vouet underviste eller samarbeidde med nesten alle i den tett påfylgjande generasjonen av franske målarar, dei mest kjende er Charles Le Brun, Eustache Le Sueur og Pierre Mignard.

Vouet sine portrett frå Ludvig XIII sitt hoff og dei fleste av hans store utsmykkingar i parisiske hus og landslott har vorte øydelagde. Mellom dei bevarte måleria høyrer Fader Tid overvunnen av Kjærleik, Håp og Venleik frå 1627, Rikdomen (1630-35) og Ceres (1634-35).

Bakgrunnsstoff

Franske målarar
Fødde i 1590

Denne artikkelen bygger på «Simon Vouet» frå ,  den 4. april 2012.
Claude Lorrain

Claude Lorrain (), eigentleg Claude Gellée, var ein fransk målar, som den lengste tida arbeidde i Roma. Han er særleg kjend for sine mange landskapsmåleri.

Liv og gjerning

Claude Gellée var fødd i Chamagne i Lorraine/Lothringen, derav tilnamnet Lorrain. Omkring 1613 flytta han til Roma, der han vart elev av arkitekturmålaren Agostino Tassi. Under eit opphald i Napoli mellom 1619 og 1624 heldt han fram utdanninga si hos vedutamålaren Gottfried Wals. Deretter budde han i to år i Frankrike.

Claude Lorrain nytte godt av stor gunst frå pave Urban VIII. Frå 1634 var han medlem av det romerske akademiet Accademia di San Luca og framstod snart som den leiande landskapsmålaren. Til å begynne med var han påverka av Annibale Carracci sitt ideallandskap og av dei nederlandske meistermålarane som slo seg ned i Roma. Deretter nærma han seg målarstilen til Nicolas Poussin, men motsett Poussins heroiske stil utvikla Claude ein lyrisk, romantisk framstillingsmåte. Verk av begge desse kunstnarane er høgdepunktet i den romerske høgbarokken.

Lorrain sine landskap skildrar ei klassisk gullalders pastoral verd, eit velkjent tema i europeisk litteratur og kunst. Til dette temaet henta han direkte inspirasjon i landskapet omkring sjølve Roma; Campagniaen. Før hans tid hadde berre målarar som søkte gamle ruinar, nytta dette landskapet. Han tilbringa fleire dagar i strekk med skissebøker i desse audslege, mjukt kuperte beitemarkane, der han observerte terrenget under vekslande lystilhøve.

Mytar frå antikken fekk eit nytt røyndomspreg i Claude Lorrain sine måleri. Hans fremste innsats lå i handsaminga av lys som går ut frå horisonten og strøymer mot sjåaren. Det sterke solskinet midt på dagen med dramatiske kontrastar mellom lys og skygge heldt han seg vanlegvis unna. Derimot søkte han den jamnare og mjukare gløden som kunne oppstå om morgonen elelr tidleg på kvelden. Ingenting knyter Claude Lorrain nærare til samtidas målarar enn nettopp den store interessa for lys, og som han delte med så ulike kunstnarar som Caravaggio, Giovanni Lorenzo Bernini, Rembrandt, Johannes Vermeer og Diego Velázquez.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Claude Lorrain» frå ,  den 4. april 2012.

Bakgrunnsstoff

 Web museum Paris
 Web gallery of art

Franske målarar
Barokkmålarar
Landskapsmålarar
Målarar frå 1600-talet