alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Romanen Andvake

Andvake er namnet på ei forteljing av Jon Fosse, utgjeven på Det norske Samlaget i 2007. Romanen handlar om ung kjærleik og om menneskeleg brutalitet, når eit ungt par som ventar barn er drive heimanfrå, og kjem inn til Bjørgvin for å finne arbeid og ein stad å bu. 

Forteljinga held fram i bøkene Olavs draumar (2012) og Kveldsvævd (2014). Forfattaren fekk i 2015 Nordisk råds litteraturpris for denne romantriologien.

Romantittelen 
Ordet andvake tyder 'søvnlaus' eller 'søvnlaust' (jf. «andvaken»). I norrønt kunne substantivet andvaka tyde både 'nattevak', 'søvnløyse', 'aktsemd' og 'vaktsemd' (bm. «årvåkenhet»).

Kjelder 

Norske romanar
Jon Fosse
Bøker frå 2007
Ragnar Solberg

Ragnar Tollef Lae Solberg () var ein norsk diktar.  Nasjonalt kjent er han som lyrikar. Ragnar Solberg vart fødd på Fokstua på Dovre av foreldra  Anton Solberg og Marit Domaas. Ragnar Solberg levde så godt som heile sitt liv på Fokstua. Han gav ut fleire diktsamlingar både på riksmål og på dovremål. I tillegg var han ein aktiv skribent. Ragnar Solberg dreiv Fokstua hotell frå 1928.

Verk 
 Is-Gud, 1937.
 Du fjell, 1938.
 Livs-skurd, 1950.
 Ljos, 1953.
 Kjærlighet til lyset, 1966.
 Dikt i utval, 1968.

Litteratur om Ragnar Solberg 
 Lunde, Jon Vegard 1998: Vindharpens mester: Ragnar Solberg, Diktaren på Dovrefjell
 Myhren, Johs. 1985; Dovrediktaren Ragnar Solberg, side 68-80, Årbok for Gudbrandsdalen. Årgang 53. 1985.

Fotnotar

Bakgrunnsstoff 
 Store Norske Leksikon om Solberg.
 Digitaliserte bøker av Ragnar Solberg hjå Nasjonalbiblioteket

Norske lyrikarar
Folk frå Dovre
Vasyl Ivantsjuk

Vasyl Mykhajlovytsj Ivantsjuk (ukrainsk: Василь Михайлович Іванчук), () i Berezjany er ein ukrainsk Stormeister i sjakk. På FIDE si rankingliste 1. september 2009 hadde Ivantsjuk ein rating på 2756, og var då rangert som den åttande beste spelaren i verda, og den beste i Ukraina.

Ivantsjuk slo for alvor gjennom i internasjonal toppsjakk då han vann Linares-turneringa i 1991. Fjorten spelarar var med, åtte av dei rangert mellom dei 10 beste i verda, mellom anna verdsmeisteren Garri Kasparov, og resten av deltakarane var også mellom dei 50 beste spelarane i verda. 

Ivantsjuk var etter dette tippa som ein sannsynleg neste verdsmeister, men slik har det ikkje blitt. Han har for det meste vore rangert blant dei ti beste spelarane i verda sidan 1990, og han har nokre gonger vore heilt oppe på andre plass. Men Ivantsjuk har til dels vore prega av dårlege nervar og har gjort tabbar i kritiske stillingar.  

Ivantsjuk har vunne mange sjakkturneringar. Dei viktigaste sigrane er Corus-turneringa i 1996, og Linares i 1989, 1991 og 1995. I FIDE-VM i sjakk 2002 spelte Ivantsjuk seg fram til finalen, men tapte finalekampen mot den då berre 18 år gamle landsmannen Ruslan Ponomariov i finalematchen.

Bakgrunnsstoff 
 Ivantsjuk sin rating hos Verdssjakkforbundet FIDE
 Ivantsjuk sine parti hos Chessgames.com 
 45 kritiske stillingar frå Ivantsjuk sine parti

Ukrainske sjakkspelarar
Folk frå Ternopil oblast
Stormeistrar i sjakk
Ruslan Ponomarjov

Ruslan Olehovitsj Ponomarjov (ukrainsk Руслан Олегович Пономарьов, () i Horlivka er ein ukrainsk sjakkspelar.

Ponomarjov fekk sjakkundervisning av faren frå sjuårsalderen. Han hadde stor framgang, og var eit sjakk-vedunderbarn. Han blei junioreuropamester allereie då han var tolv år gamal. Året etter vann han VM for si aldersklasse. Allereie i 1998 blei han Stormeister i sjakk. Då han hadde klart krava til tittelen var han berre 14 år og 17 dagar gamal, den til då yngste gjennom tidene. Denne rekorden har seinare blitt slått av 5 andre, mellom anna av Magnus Carlsen.

I 2002 vart Ponomarjov FIDE-verdsmeister i sjakk ved å vinne cupturneringa om FIDE-VM i sjakk, berre 18 år gamal. Han vart dermed den yngste verdsmeisteren i sjakk gjennom tidene. Han vann overraskande finalekampen mot landsmannen Vassilij Ivantsjuk. 

På denne tida vart det arbeidd med å sameine dei to VM-titlane i sjakk, og det var meininga at Ponomarjov skulle få ein VM-kamp mot Garri Kasparov i 2003. Denne tvikampen vart det aldri noko av. Ponomarjov var FIDE-verdsmeister fram til neste FIDE-VM, i Libya i 2004.

Per september 2009 ligg Ponomarjov på 13. plass på FIDE sin verdensranking, med ein rating på 2741.

Bakgrunnsstoff 
 Ponomarjov sin rating hos FIDE.com
 Ponomarjov sine parti hos Chessgames.com
 Heimeside for Ponomarjov på russisk og engelsk 
 10 kritiske stillingar frå Ponomarjov sine parti

Verdsmeistrar i sjakk
Stormeistrar i sjakk
Ukrainske sjakkspelarar
Sjakk-vedunderbarn
Folk frå Donetsk oblast
Åse Thoresen

Åse Thoresen () var ein norsk songar (sopran) og underhaldningsartist frå Dombås. Ho debuterte i 1959 med tidsriktige, sentimentale slagerar. Sidan blei ho særleg kjent for å formidle norske folkeviser, og vart folkekjær blant anna gjennom fleire plateinnspelingar saman med broren, songaren og musikaren Børt-Erik Thoresen. Ho opptrådte i fleire av dei populære fjernsynsprogramma hans i NRK.

Plateinnspelingar (utval)
 1961-1966: Norske Favoritter 1–7  - slagersamlingar med fleire artistar, deriblant Åse Thoresen, utgitt på plateselskapet Triola
 1966: Viser ved peisen - med Børt-Erik Thorsen, Triola
 1969: Folkelige viser - med Børt-Erik Thorsen, Triola
 1970: Syng med oss vol. 1 - Triola
 1971: Syng med oss vol. 2 - med Arne Bendiksen og barn, Flora
 1972: Kom skal vi synge - med Ingebrigt Davik, Karusell (plateselskap)
 1974: Kjære kom og dans med meg- med Ingebrikt Davik, Karusell
 1975: Børt-Erik Thoresen med nogo attåt - samleplate, Flora
 1977: Connie fra Hønefoss - med Connie og Odd Grythe, EMI
 1977: En visebukett - med fleire artistar, Philips
 1981: Sanger for de små - med fleire artistar, Philips

Bakgrunnsstoff 
 Biografi i Norsk pop- og rockleksikon fra 2005

Folk frå Dovre
Norske songarar
Feiemaskin

Feiemaskin, vegkost, eller feielbil. er ei kommunalmaskin som vert nytta for å fjerna søl og skrot frå vegar og opne plassar. Det som kostane på feieaggregatet samlar saman vert soge inn i ein oppsamlingstank. 

Det finst ulike typar, både sjølvgåande maskinar og feieaggregat monterte på traktorar og lastebilar. Når ein lastebil er ombygd til feiemaskin vert dei ofte kalla feiebil.

Feiebilar vert ofte nytta saman med spylebilar. 

Kommunalmaskinar
Lastebilar
Konglebit

Konglebit (Pinicola enucleator) er ein stand- og streiffugl, som i likskap med krossnebbane varierer mykje i farge etter alder og kjønn.

Utbreiing 
Konglebiten har ei sirkumpolar utbreiing i dei nordlege delane av den nordlege tempererte sonen og lever i furuskogar i Alaska, fjellområda i det vestre USA, i Canada, og i dei subarktiske delane av Fennoskandia og Sibir. Han dreg ikkje langt sørover om vinteren, men i visse sokalla invasjonsår dreg han lengre og førekjem då i det tempererte Eurasia.

Førekomst i Noreg 
Fuglen hekkar til dels vanleg i skogkledde delar av Finnmark, først og fremst i aust. Lengre sørover finst arten sporadisk eller sjeldan, men i Hedmark og Oppland er der ein hekkebestand knytt til glissen barskog med tett og frodig undervegetasjon av einer i høgder kring 800-950 m.o.h.
Konglebiten er sjeldsynt i Finnmark om vinteren. Han kjem attende seint i mars. I delar av Sør-Noreg er fuglen å sjå i varierande tal kvar vinter i perioden oktober-mars. I invasjonsåra kan fuglen sjåast talrik over mykje av Sør-Noreg. Største invasjonsåret siste femti åra var i 1976-1977.

Utsjånad 
Hannen er mørkt rosaraud på oversida, med flekkar av grått og svart. Iblant er hannen gul eller gulraud. Hoa si fargeteikning er for det meste grågul. Begge kjønna har svartaktige vengar, der dei ytste delen av svingfjørene er svartkvite. Den gråsvarte stjerten er kløyvd i spissen. Totallengda på fuglen er 22 cm.

Økologi 

Konglebiten si føde er sett saman av frø og alle slags bær (spesielt bær frå einer og rogn). Reiret, som vert bygd av fine kvistar og fora med strå, finst oftast i tette barskogar og inneheld 3-4 egg. Desse er lysegrøne med grå og svarte flekkar. Konglebiten er lite sky, til liks med andre fugle- og dyreslag som lever i tynt folkesette område.

Kjelder 

 Svensk Wikipedia.
 Norsk Fugleatlas, 1994.

Bakgrunnsstoff 
 Dansk ornitologisk forening

Fuglar i Noreg
Finkefamilien
Adriano Banchieri

Adriano Banchieri ()  var ein italiensk komponist, musikkteoretikar, organist og diktar seint i renessansen og tidleg i barokken. Han grunnla Accademia dei Floridi i Bologna.

Han vart fødd og døydde i Bologna.  I 1587 vart han munk i benediktinarordenen, og gav løftet i 1590. Han endra då namnet sitt til Adriano (frå Tommaso). Ein av lærarane hans ved klosteret var Gioseffo Guami, som hadde stor innverknad på stilen hans. 

Som Orazio Vecchi var han interessert i å forvandle madrigalen til dramatiske føremål. Han var ein av dei som utvikla forma kalla «madrigalkomedie» — ikkje iscenesett, men ei dramatisk madrigalsamling som vart sunge i lag og fortalte ei historie. Tidlegare vart madrigalkomedien rekna som ein av dei viktige forgjengarane til opera, men dei fleste musikklærde ser i dag på stilen som ei eiga utvikling, og ein del av ei generell interesse i Italia på denne tida i å skape musikalske dramaformer. I tillegg var ein viktig komponist av canzonettaer, eit lettare og særs populært alternativ til madrigalen på slutten av 1500-talet.

Banchieri mislikte monodiar med all dei nyskapande harmoniske tendensane sine. Om dette uttrykte han seg kraftig i verket sitt Moderna Practica Musicale (1613), medan han systematiserte den legitime bruken besifra bass frå den monodiske kunsten.

I fleire utgåver frå 1605 (trykt opp att minst seks gonger før 1638), gav Banchieri tu ei rekkje orgelverk kalla l'Organo suonarino.

Den siste utgjevinga til Banchieri var Trattenimenti da villa frå 1630. I følgje Farahat skreiv han fem madrigalkomediar mellom 1598 og 1628 med «handling- og karakterutvikling», frå og med La pazzia senile i 1598, til La saviezza giovenile, som var den siste.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Adriano Banchieri» frå ,  den 1. april 2010. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff 
 Adriano Banchieri, biographie de CInzia Zotti.
 Contraponto bestiale alla mente
 Original texts of Bertoldino og Caccasenno

Italienske komponistar
Barokkomponistar
Renessansekomponistar
Italienske musikkteoretikarar
Folk frå Bologna
Italienske organistar
Folk frå Bologna
Det russiske museet

Det russiske statsmuseet (russisk Государственный Русский музей) i St. Petersburg var den første statlege kunstsamlinga i Russland, og hyser i dag den største samlinga av russisk kunst i landet. Museet er eit sentrum for forsking, restaurering og undervising, og koordinerer 260 andre museum i landet.

Museet vart grunnlagt 13. april 1895. Grunnlegginga fann stad då Nikolaj II vart krynt til tsar, og skulle vere til minne om far hans, Aleksander III. Ved grunnlegginga bestod samlinga av kunstverk henta frå Eremitasjen, Aleksanderpalasset, og frå St. Petersburgs kunstakademi. Etter revolusjonen i 1917 vart mange privatsamlingar nasjonalisert og flytt til Russisk Museum. Mellom desse var Kasimir Malevitsj sitt Svart firkant.

Hovudbygninga til museet er Mikhailovskijpalasset, ein overdådig nyklassistisk bustad som hadde høyrt til storhertug Mikhail Pavlovitsj. Palasset vart reist 1819-25, etter ei teikning av Carlo Rossi, på Kunstplassen i St. Petersburg. Etter storhertugen døydde fekk eigedomen namn etter kona hans, storheruginna Elena Pavlovna. Bustaden vart velkjend for sine mange teaterframsyningar og adelsball.

Nokre av hallane i palasset har behalde interiøret frå den tida det var ein keisarleg residens. Andre bygningar knytt til Russisk Museum er Sommarpalasset til Peter I (1710-14), Marmorpalasset til greven Grigorij Orlov (1768-85), Mikhailpalasset tilhøyrande tsar Paul (1797-1801), og Stroganovpalasset på Nevskij Prospekt (1752-54).

Etnografisk avdeling 
Etnografisk avdeling vart opphavleg lokalisert i ein bygning teikna for formålet av Vladimir Svinjin i 1902. Museet fekk snart i oppgåve å hyse gåver til tsarfamilien, motteke frå representantar frå folk som budde i ulike regionar i det russiske imperiet. I tillegg kom verk som vart erverva gjennom regulære ekspedisjonar til ymse delar av Russland. Desse oppkjøpsturane kom i gang frå 1901. Attåt vart gjenstandar kjøpt av Nikolaj II og andre medlemer av familien hans, då statskassa ikkje hadde midlar nok til å kjøpe nye gjenstandar. Ei samling av buddhistiske gjenstandar vart erverva til museet av fyrsten Esper Ukhtomskij. I 1934 fekk Etnografisk avdeling status som sjølvstendig museum under namnet Russisk museum for etnografi.

Bakgrunnsstoff 
 Interiør i Mikhailpalasset I
  Interiør i Mikhailpalasset II
 Interiør i Mikhailpalasset III

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Russian Museum» frå , den 1. april 2010. 
 

Museum i St. Petersburg
Pytagoreisk stemming

Pytagoreisk stemming er eit prinsipp for stemming av instrument, som favoriserer reine kvintar framfor andre intervall. Dette prinsippet vart halde i hevd gjennom heile mellomalderen, og vart utvikla på grunnlag av tankane Pytagoras hadde om musikk og reinleik. Mellomaldermusikken er difor skriven med tanke på kvinten som konsonerande intervall, og tersen som dissonerande.

Praktiske problem 

Det mest merkbare problemet med den pytagoreiske stemmemåten, er det pytagoreiske kommaet. Dette gjer seg og utslag i tersklangen, sidan reine kvintar på rad fører til at dei store tersane blir om lag 18 millioktavar for stor. Dette er eit tydeleg avvik frå den reine tersen i overtonerekkja. Dette stemmingsproblemet vart akutt då musikklivet trong lengre modulasjonar, og ikkje kom utanom ulvetersen. Renessansens musikkteori utvikla difor mellomtonetemperaturen, som favoriserte reine tersar framfor reine kvintar, eit system som vart halde i hevd fram til tolvtonetempereringa vann innpass etter 1750.

Stemming
Isakskatedralen

Isakskatedralen er eit museum og ei tidlegare kyrkje i St. Petersburg i Russland. Kyrkja var den største i Russland, og er i St. Petersburg. Tårnet ragar 101,5 meter over bakken. Ho vart oppkalla etter den greske helgenen Isak av Dalmatia (også kalla Isak av Konstantinopel). Den heilage Isak levde i siste halvdel av 300-talet og vart fengsla for å ha skulda keisar Valens for arianisme. Tsar Peter den store, grunnleggjaren av St. Petersburg, var fødd på festdagen for Isak, og såg han som vernehelgenen sin.

Isakskatadralen er den fjerde kyrkja i St. Petersburg som har vore vigd til helgenen Isak. Den fyrste Isakskyrkja var ei trekyrkje bygd 1707, og var åstad for Peter den store sitt bryllaup med den seinare keisarinna Katarina I.

Grunnsteinen til den andre isakskyrkja vart lagt ned i 1717, like ved elva Neva, omtrent der ryttarmonumentet over Peter den store står i dag. Ho vart innvigd i 1727. Kyrkja låg for nær elva, så grunnvatnet tærte på fundamenta. Ho vart råka av lynnedslag i 1735, og skadd av den påfylgjande brannen. Kyrkja vart sett i stand att, men i 1759 var setningsskadane i grunnen så omfattande at kyrkja vart stengd.

I 1762 gav keisarinna Katarina II den italienske arkitekten Antonio Rinaldi i oppdrag å bygge ei ny isakskyrkje. Tomta til denne kyrkja vart lagd lenger bort frå elvebreidda, til staden der den noverande Isakskatedralen står. Bygginga tok lang tid, og i 1796 døydde Katarina II. Sonen, tsar Pavel, hadde ikkje interesse av å bruke masse pengar på å fullføre eit av mora sine prestisjeprosjekt. Han gav ordre om at planane skulle leggjast til side, og katedralen settast i brukbar stand så raskt som mogleg.

Estetisk sett var denne løysinga lite tilfredsstillande, og det vart vedteke å erstatte katedralen med ein ny. I 1818 godkjende Aleksander I planane laga av den franske arkitekten Auguste de Montferrand. Byggeprosessen var krevjande, mellom anna måtte det byggast ei eiga jarnbane for å frakte dei 80 tonn tunge granittsøylene, som vart hogne ut heile.

Sovjetstyret stengde katedralen i 1928 og gjorde han om til museum. Museum er bygningen framleis, men i dag vert halde gudstenester i det eine sidekapellet.

Grunnplan

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Isakskatedralen» frå ,  den 1. april 2010.

Bakgrunnsstoff

Kyrkjer i St. Petersburg
Slamsugar

Slamsugar, eller septikbil, er ein lastebil med tank og sugeutstyr som vert nytta for å tømma septistankar for kloakk, anna slam og avløpsvatn. 

Kommunalmaskinar
Kloakk
Søppelbil

Søppelbil er ein lastebil som er utstyrt for å transportera søppel frå privathushaldningar, forretningar, kantiner osb. Søppelbilar er utstyrte med ein vasstett metallbehaldar som søpplet vert transportert i og bakmontert søppeldunktømmar, slik at ein slepp å tømma dunkane for hand. I Noreg er det som oftast kommunane som eig søppelbilane og tek seg av drifta. Mange kommunar har innført kjeldesortering av søppel, så det er ofte eigne søppelbilar for matavfall, papir og plast. 

Kommunalmaskinar
Avfallshandtering
Søppelkompaktor

Søppelkompaktor er ei maskin som vert nytta for å pressa saman søppel på fyllingar. Maskinane er svært like hjuldosarar og hjullastarar og kan vera ombygde utgåver av desse. Men i staden for gummihjul har søppelkompaktorar stålhjul med piggar, som knusar søpplet og gjer det lettare å komprimera. Maskinane har som oftast eit frontmontert skjer, som på ein hjuldosar. 

Kommunalmaskinar
Avfallshandtering
RS «Feie»

RS 4 «Feie» er ei tidlegare redningsskøyte som vart bygd av Colin Archer etter losskøyteteikningar. Ho fekk i tillegg vasstett garnering, skott og banjer. Som dei andre av Archer sin losskøyter hadde ho berre ei mast. Ho var 11,54 meter lang, noko leger enn dei fleste losskøytene. RS «Feie» kosta 7558,88 kroner. Ho vart finansiert av midlar innsamla av Bergen Kreds av NSSR.

Første året var det losane i Korsfjorden som stod for drift og bemanning. I 1894 vart ho heilt overteken av Redningsselskapet. Skøyta fekk namnet «Feie» etter Fedje, staden ho skulle stasjonerast.

I dei åra ho var i drift fekk 211 fartøy assistanse av RS «Feie». 75 menneske vart redda frå "ein sikker daude".

Redningsselskapet selde skøyta i 1905 til Losvesenet. Dette hadde henne til 1927 då ho vart seld til Troms og ombygd til fiskefartøy. Etter det har ho hatt fleire eigarar. RS «Feie» er no restaurert.

Kjelder 
 Bjørn Foss: Fra seil til vannjet. Historien om redningsskøytene Norsk Maritimt Forlag 2002

Feie
Skip frå 1893
Danilovklosteret

Danilovklosteret (russisk skrift Данилов монастырь, Свято-Данилов монастырь) er eit kloster på sørbreidda av elva Moskva i Moskva i Russland. Sidan 1983 har klosteret vore hovudkvarter for den russisk-ortodokse kyrkja.

Historie

Danilovklosteret vart grunnlagd på slutten av 1200-talet av Aleksandr Nevskij sin son Daniil. Kort før han døydde i 1303, avla Daniil klosterløfte og vart seinare gravlagd i Danilovklosteret. Den russisk-ortodokse kyrkja ærer han som helgen. Den aller fyrste moskovittiske arkimandrit kom frå dette klosteret i 1300.

På 1300- og 1400-talet forfall Danilovklosteret. Ivan den skrekkelege gav klosteret nytt liv frå 1560. Under den store urotida i Russland var klosteret åstad for mange krigshandlingar. Under ei av desse, i 1610, vart Danilovsklosteret sterkt skadd.

I 1710 var det 30 munkar i Danilovklosteret. I 1764 var staben nede i 12. Kring 1900 hadde talet på munkar stige til 17. Mellom munkane som levde i Danilovklosteret var den kjende greske lærde Nikephoros Theotokis. Han trekte seg tilbake til dette klosteret, etter han i 1792 forlet posten som biskop i Sør-Russland.

År 1805 vart det på klosteret opna ein almisseheim for eldre kvinner. Seinare vart almissseheimen omgjorte til heim for eldre geistlege og enkjer etter slike.

Etter oktoberrevolusjonen hyste klosteret arkimandrittar som hadde mista verva sine. I 1929 vedtok sovjetstyremaktene eit dekret om å stengje klosteret. Klosteret var det siste i Moskva som vart nedlagt, og det fyrste som vart gjenopna. I 1983 vart Danilovklosteret overført til Moskvapatriarkatet og vart det åndelege og administrative senteret i den russisk-ortodokse kyrkja. Klosteret vart sett i stand i 1988. Bustad vart bygt for patriarken av Moskva, til liks med eit gravkapell og eit kapell til tusenårsminnet om dåpen av Rus.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Danilov Monastery» frå ,  den 1. april 2010.

Bakgrunnsstoff
Photo(1024x768)
Orthodox Moscow  - Churches, Cathedrals, Convents and Monasteries in Moscow
Danilov Monastery Choir Music for listening, text in Russian

Kloster i Russland
Byggverk i Moskva
Strøsand

Strøsand er sand som kan spreiast på is og snø for å hindra at folk eller køyretøy skal gli på holka om vinteren. Det finst ulike typar, frå finsand til grov singel. Når strøsand vert nytta på vegar vert han som oftast spreidd med ein sandspreiar, medan ein på oppkjørslar og gardsplassar spreier sanden for hand eller med små sandspreiarar utan motor.  

Det norske lovverket fastset at hus- og grunneigarar i tettbygde strøk har plikt til å strø gang- og sykkelveg eller kanten av køyrebanen utanfor eigedomen sin når det er glatt. 

Sandkorna i sanden ein bruker skal i følgje Statens vegvesen ha ein maksimal storleik på 6 mm.

Kjelder
Utdeling av gratis strøsand, trondheim.kommune.no, 03.11.2015
Bård Nonstad, Krav til strøsand (PDF), 23.10.2015

Sand
Vintertrafikk
Vegtryggleik
Strøbil

Ein strøbil er ein lastebil med eit bakmontert spreiaraggregat, som vert nytta for å spreia sand eller salt på vegane om vinteren. Sand aukar friksjonen på vegen (gjer at den snø- eller isdekte vegen ikkje vert så glatt), medan salt tinar is og snø på vegen. 

I Noreg er det salt som vert mest nytta. Grunnen til at snøen tinar er at saltet reduserer smeltepunktet til vatn. Salting av vegane reduserer ulykkene, men det fører samstundes til at bilane rustar. Karosseriet er ein av delane som er utsette for rust, men bremserøyr, hjulboltar, og så vidare, er og utsette for rustskadar. Andre skadeverknadar av salting er skade på vegetasjonen når saltet sig ned i grunnen. Salting er difor kontroversielt.

Kjelder

Sjå òg 
 Vegsalt

Kommunalmaskinar
Snørydding
Varebil

Varebil, også kalla kassevogn/«kassavogn», er eit nyttekøyretøy med lasterom, utan sete bak førarsetet og med fastmontert skillevegg mellom forseta og lasterommet.

Noreg
Etter norsk lovgjeving er ein varebil ein bil med maksimum totalmasse på 3500 kg som ikkje har sete bak førarsetet og som i tillegg har fastmontert skiljevegg mellom forsetene og lasterommet. Varerommet skal vera så stort at ei kasse minimum 140 cm lang, 90 cm brei og 105 cm høg passar inn. For å føra varebil krevst det førarkort klasse B, som for personbil. 

I 2015 var det registrert 450 385 varebilar i Noreg.

Sjå òg 
 Stasjonsvogn
 Lastebil
 Minibuss

Kjelder

Bilar
Klimanormal

Normalen er innan meteorologi ein gjennomsnittsverdi over ein internasjonalt fastsett periode på 30 år. Det er Verdas meteorologiorganisasjon (WMO) som fastset perioden.

Den første normalperioden var frå 1901 til 1930, den neste frå 1931 til 1960 og deretter 1961 til 1990. Frå 1. januar 2021 tok ein i bruk perioden frå 1991 til 2020 som normalperiode. I ein del samanhengar nyttar ein andre periodar for samanlikning, f.eks frå 1971 til 2000. Dette kallar ein i blant normalar, men bør meir korrekt omtalast som langtidsmiddel.

Tretti år er fastsett som eit kompromiss. På den eine sida treng ein ein lang periode som jamnar ut dei naturlege svingingane i vêret. På den andre sida er det mange stader vanskeleg å oppretthalde målingar over ein svært lang periode på same stad og under nokolunde like tilhøve (homogenitet).

Dersom ein har homogene målingar ein stad i heile normalperioden, kan ein enkelt regne ut normalverdien for dei fleste vêrelementa. Om ein har mangelfulle målingar, kan normalen interpolerast utifrå målingar på nærliggande stader og kunnskapar ein har om klimaet. I den seinare tida har datateknologien gjort slike interpoleringar mykje enklare, ettersom ein utifrå dei måleverdiane ein faktisk har kan laga finmaska nett (grid), som dekker mellomliggande område.

Meteorologisk institutt har på nettstaden sin liggande normal månadsmiddeltemperatur og normal månadsnedbør for minst ein stad i kvar kommune. WMO driftar nettstaden World Weather med opplysningar frå sentrale stader i svært mange av medlemslanda til organisasjonen.

Normalomgrepet er gjort udøyeleg i Noreg gjennom revykomikaren Leif Juster sin monolog «Mot normalt» frå 1954, skriven av Fridtjof Granli.

Fotnotar

Klimatologi
Meteorologiske observasjonar