alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Nisán

Nisán (hebraisk נִיסָן [nīsán]) er den første månaden i det jødiske året.

Viktige helge- og merkedagar 
 14. nisán
 15. nisán: 1. dag av pesah
 16. nisán: 2. dag av pesah
 Blir rekna som full helgedag på lik line med 1. dagen av pesah i tradisjonell jødedom (ortodoks, konservativ) utanom Israel.
 Blir rekna som første dag av hol hammo‘éd (romhelga) i all jødedom i Israel, og dessutan i samaritansk religion, karaisme, reformjødedom og delvis rekonstruksjonistisk jødedom både i Israel og i diasporaen.
 17. nisán–20. nisán: hol hammo‘éd (romhelg) i alle retningar av jødedommen
 21. nisán: 7. dag av pesah
 22. nisán: 8. dag av pesah

Nisán
Jødiske månader
Ijjár

Ijjár (hebraisk אִיָּיר [ijjár]) er den andre månaden i det jødiske året.

 
Jødiske månader
Siván

Siván (hebraisk סִיוָן [sīván]) er den tredje månaden i det jødiske året.

 
Jødiske månader
Tammúz

Tammúz (hebraisk תַּמּוּז [tammúz]) er den fjerde månaden i det jødiske året.

 
Jødiske månader
Månaden ab

Ab eller av (hebraisk אָב [’āḇ]) er den femte månaden i det jødiske året.

Merkedagar i ab 

9. ab: Tisjá beáb, ein faste- og sørgjedag over både det første og det andre Tempelets fall.
15. ab er ei mindre jødisk høgtid.

Ab
Ab
Ab
Hebraisk

Hebraisk (hebraisk עִבְרִית [‘ib'rīt]) er eit vest-semittisk språk, nært i slekt med arameisk og arabisk. Bibelsk hebraisk er hovudspråket i Tanákh, eller den hebraiske Bibelen. Seinare utviklingsstadium inkluderer misjnaisk hebraisk og rabbinsk hebraisk. Israelsk hebraisk eller moderne hebraisk er, ved sida av arabisk, Israels offisielle språk. Hebraisk blir skriven med det hebraiske alfabetet.

Bibelsk hebraisk 
Bibelsk hebraisk er hovudspråket i Tanákh, eller den hebraiske Bibelen / Det gamle testamentet. Bibelsk hebraisk er særprega av eit etter måten komplekst verbsystem og utbreidd bruk av pronominale endingar. Ei tydeleg utvikling kan sjåast frå det heller enkle språket i Toráen til dei meir komplekse uttrykksformene med større ordforråd og meir indirekte/poetiske uttrykksformer i Profetane og Skriftene.

Misjnaisk og rabbinsk hebraisk 
I perioden etter det babylonske eksilet ser vi ei tydeleg auke i påverknaden frå arameisk i form av lånord og i form av grammatisk forenkling av ein type som er typisk for fleirspråklege samfunn. Det er uklart i kva grad hebraisk framleis var aktivt som morsmål eller ikkje — men hebraisk var definitivt i stadig bruk og under språkleg utvikling. Det hebraiske språket som vi ser det i Misjná har eit noko enklare infleksjonssystem og fonologisk system enn hebraisk og mange lånord frå arameisk, persisk, gresk og latin (eks.: פמיליא pammíleyá (frå latin familia)).

Moderne/israelsk hebraisk 
Israelsk hebraisk eller moderne hebraisk blir gjerne betrakta som «attoppliva» av Eliezer ben-Yehuda.

Tre syn på israelsk hebraisk 

Eit relativt utbreitt syn er det åt den konservative leiren som hevdar at israelsk hebraisk er eit reint semittisk språk, og at alle avvik frå bibelsk hebraisk er å rekna for substandard variasjon.

Lingvisten Paul Wexler (forfattar av dei kontroversielle bøkene The Schizoid Nature of Modern Hebrew: A Slavic Language in Search of a Semitic Past (1991), The Ashkenazic Jews: A Slavo-Turkic People in Search of a Jewish Identity (1993), og The Non-Jewish Origins of the Sephardic Jews (1996)) representerer den revisjonistiske leiren som hevdar at moderne hebraisk eigentleg er jiddisch med hebraisk vokabular — og i tillegg at jiddisch eigentleg er eit slavisk språk.

Lingvisten Ghil‘ad Zuckermann (D.Phil., Oxford; forfattar av Language Contact and Lexical Enrichment in Israeli Hebrew (2003)) meiner at israelsk hebraisk (som han kallar for 'israelsk') er eit semittisk/indoeuropeisk hybridspråk med hebraisk og jiddisch som primære utgangsspråk, og språk som russisk, polsk, engelsk, djudíospanjol (òg nokre gonger misvisande kalla «ladino») og arabisk som sekundære kjelder. 

Språk i Israel

Jødedom
Jødar
Israel
Einskildspråk
Hebraisk
Torá

Torá (hebraisk תורה) er det hebraiske namnet for dei fem Mosebøkene. Toráen utgjer den første av tre hovuddelar av Tanákh, eller den hebraiske Bibelen (Det gamle testamentet). Ein noko ulik versjon av Toráen utgjer samaritanarane si heilage skrift. Den er veldig viktig for jødane.

 
Tanákh
Det hebraiske alfabetet

Det hebraiske alfabetet blir bruka i språka hebraisk og jødisk-arameisk, jødearabisk, jødespansk (ladino), jiddisch med fleire.

Alfabetet ser slik ut:

Jødedom
Hebraisk språk
Hebraiske alfabetet, Det
Hebraiske alfabetet, Det
2000

2000 (romartal MM) var eit skotår som byrja på ein laurdag i den gregorianske kalenderen.

Året var utnemnd til internasjonalt år for fredskultur av SN.

Y2K 
I dataverda venta ein store problem med gammal programvare som ikkje var innstilt på årstal som byrja med 20. Den store nyttårskrisa uteblei, men seinare på året sprakk «dot com»-bobla og fleire IT-selskap gjekk konkurs.

Hendingar

Utlandet 
 1. januar: Den svenske kyrkja og staten blei skilde
 1. juli: Opninga av brua over Øresund.
 I september blei det halde Sommar-OL i Sydney.
 24. september: Slobodan Milosevic tapre presidentvalet i Jugoslavia
 7. november: George W. Bush vann ein knepen og omdiskutert siger i det amerikanske presidentvalet.
 12. desember: Etiopia og Eritrea blei einige om ein fredsavtale i Algiers.
 30. desember: Romfartøyet Cassini-Huygens passerte Jupiter på veg mot Saturn.

Noreg 
 Ballongflyging, modellflyging, mikroflyging og motorflyging blei tekne opp som idrettar av Noregs Luftsportsforbund.
 26. august: Otta fekk bystatus.
 27. november: Lærdalstunnelen, verdas lengste vegtunnel, blei opnet av kong Harald V.

Fødde 

21. mars: Elias Elffors Elfström, svensk songar
31. oktober: Willow Smith, USA-amerikansk songar og skodespelar

Døde 

 19. januar: Bettino Craxi, italiensk statsminister
 5. februar: Göran Tunström, svensk forfattar
 12. februar: Charles M. Schulz, amerikansk teikneserieskapar (Knøttene)
 2. mars: Audun Boysen, norsk friidrettsutøvar
 6. april: Habib Bourguiba, tunisisk president 1957-1997
 7. april: Bjarte Birkeland, norsk litteraturforskar
 29. april: Phạm Văn Ðồng, statsminister i Nordvietnam 1954-1976, og i Vietnam 1976-1986
 10. juni: Hafez al-Assad, statsleiar i Syria
 5. august: Alec Guinness, britisk skodespelar
 25. august: Carl Barks, amerikansk teiknar og teikneserieforfattar
 28. september: Pierre Trudeau, statsminister i Canada 1968-1979 og 1980-1984
 10. oktober: Sirimavo Bandaranaike, srilankisk statsleiar
 17. oktober: Joachim Nielsen, norsk rockemusikar
 18. november: Torstein Tynning, norsk bonde og politikar
 22. november: Emil Zátopek, tsjekkisk langdistanseløpar
 23. desember: Victor Borge, dansk-amerikansk pianist og humorist
2001

2001 (romartal MMI) var eit normalår som byrja på ein måndag i den gregorianske kalenderen.

Hendingar

Utlandet 
 Ariel Sharon blei statsminister i Israel.
 20. januar: George W. Bush blei presiden i USA etter Bill Clinton
 13. januar: Eit jordskjelv ramma El Salvador — meir enn 5000 menneske omkom.
 26. januar: Eit Douglas DC-3 styrta i nærleiken av Ciudad Bolivar i Venezuela, 24 menneske omkom.
 26. januar: Eit jordskjelv ramma Gujarat i India, meir enn 20 000 menneske omkjem.
 13. februar: Jordskjelv (6.6 på Richters skala) i El Salvador, meir enn 400 menneske omkom.
 1. juni: Fleire medlemmer av det nepalske kongehust blei drepne i eit familiedrama.
 7. juni: Valet i Storbritannia gav Labour fortsatt regjeringsmakt.
 28. juli: Alejandro Toledo Manrique blei vald til president i Peru.
 11. september: Terrorangrep mot verdshandelssenteret i New York, og mot Pentagon, hovudkvarteret åt det amerikanske forsvarsdepertementet, nærme Washington DC.
 4. oktober: 78 menneske omkom då Ukraina skaut ned ein sivil Tupolev TU-154.
 20. november: Folketingsval i Danmark der Anders Fogh Rasmussen blei statsminister.
 11. desember: Kina slutta seg til WTO.
 17. desember: Det amerikanske flagget blei heist for første gong sidan 1989 ved ambassaden i Kabul i Afghanistan.

Noreg 
 1. januar: Bryne fekk bystatus.
 16. juli: Den ideelle organisasjonen Linux i Skolen blei stifta
 10. september: Stortingsval.
 19. oktober: Utnemninga av Andre regjeringa til Kjell Magne Bondevik.
 3. november: Folketeljing, 4 520 900 innbyggjarar i Noreg.

Fødde

Døde 

 11. januar: Denys Lasdun, britisk arkitekt
 16. januar: Laurent Kabila, president i Kongo, drepen
 4. februar: Iannis Xenakis, gresk/fransk komponist
 8. februar: Ivo Caprino, norsk animatør
 28. mars: Helge Ingstad, norsk forfattar
 5. mai: Simon Slåttvik, norsk skirennar
 11. mai: Douglas Adams, engelsk forfattar
 27. juni: Tove Jansson, finsk forfattar og illustratør
 30. juni: Chet Atkins,USA-amerikansk musikar
 18. august: Hans Hyldbakk, norsk forfattar
 25. august: Aaliyah, amerikansk musikar
 22. september: Isaac Stern, USA-amerikansk fiolinist
 8. november: Alf Hellevik, norsk språkgranskar
 27. november: Nils-Aslak Valkeapää, finsk kunstnar
 29. november: George Harrison, britisk musikar
 10. desember: Knut Fægri, norsk botanikar
 19. desember: Jakob Weidemann, norsk målar
2002

2002 (romartal MMII) var eit normalår som byrja på ein tysdag i den gregorianske kalenderen.

Hendingar

Utlandet 

 1. januar: Euroen blei introdusert i store delar av EU.
 9. januar: Det amerikanske justisdepartementet annonserte etterforsking av Enron.
 12. februar: Ein iransk Tupolev TU-154 styrta under landing i Khorramabad i Iran. 119 menneske døydde.
 26. mars: Telia og Sonera kunngjorde fusjon. 
 20. mai: Aust-Timor fekk sjølvstende.
 1. juni: I ein tale ved West Point legg president George W. Bush fram ei rad retningsliner for amerikansk utanriks- og trygginspolitikk som blir kjend som Bush-doktrinen.
 14. juli: Under feiringa av Frankrikes nasjonaldag unngjekk president Jacques Chirac eit attentatforsøk.
 13. desember: EU annonserte at 10 nye medlemmer (Estland, Latvia, Litauen, Polen, Tsjekkia, Slovakia, Ungarn, Slovenia, Malta og Kypros) skulle bli med i unionen frå 1. mai 2004.

Noreg

Fødde

Døde 

 8. januar: Viggo Widerøe, norsk flypioner
 12. januar: Cyrus Vance, USA-amerikansk politikar
 17. januar: Camilo José Cela, spansk forfattar 
 23. januar: Pierre Bourdieu, frank samfunnsforskar
 28. januar: Astrid Lindgren, svensk forfattar
 27. mars: Billy Wilder, USA-amerikansk filmskapar
 18. april: Thor Heyerdahl, norsk etnolog og forfattar
 18. juni: Stein Ove Berg, norsk musikant
 27. juni: John Entwistle, britisk musikar
 10. august: Kristen Nygaard norsk matematikar, programmerar og politikar
 24. desember: Kjell Aukrust, norsk forfattar og illustratør
2003

2003 (romartal MMIII) var eit normalår som byrja på ein onsdag i den gregorianske kalenderen.

Hendingar

Utlandet 
 1. februar: Romferja Columbia brann opp då ho kom inn i jordatmosfæren over Texas. Dei sju astronautane om bord døydde.
 Mars: Sjukdommen SARS spreidde seg i ei rekkje land.
 20. mars: USA invaderte Irak.
 12. mai: Ein sjølvmordsbilbombar drap minst 60 menneske i eit regjeringsområde nord i Tsjetsjenia.
 Bombe- og skyteåtak på utlendingsbustader i Riyadh i Saudi-Arabia drap 26 og skada over 160. Al-Qaeda stod bak aksjonen.
 14. mai: Ein sjølvmordsbombar i Tsjetsjenia drap minst 18 menneske då ho utløyste ei bombe rundt livet i ein folkemengd av muslimske pilegrimar.
 17. mai: Fleire sjølvmordsbombarar frå Salafia Jihadia drap 33 og såra over 100 i Casablanca i Marokko 
 26. september: Den japanske øya Hokkaido blei ramma av fleire jordskjelv, det største målt til 8,0 på Richterskalaen. 40 000 menneske blei evakuert.

Noreg 
 27. februar: Odda Smelteverk blei erklært konkurs.

Fødde 
 29. april: Maud Angelica Behn, dotter av prinsesse Märtha Louise

Døde 

 12. januar: Leopoldo Galtieri, argentinsk diktator
 Maurice Gibb, britisk musikar (Bee Gees)
 24. januar: Rolf Kirkvaag, norsk TV-person
 13. februar: Axel Jensen, norsk forfattar
 12. mars: Zoran Djindjic, serbisk statsminister
 29. mars: Herbjørn Sørebø, norsk TV-person
 12. juni: Gregory Peck, amerikansk filmskodespelar
 29. juni: Katharine Hepburn, amerikansk skodespelar
 4. august: Pål Arne Fagernes, norsk idrettsutøvar
 12. august: Håkon Kyllingmark, norsk samferdselsminister
 16. august: Idi Amin, ugandisk diktator
 8. september: Leni Riefenstahl, tysk filmregissør
 11. september: Anna Lindh, svensk utanriksminister (drepen)
 12. september: Johnny Cash, USA-amerikansk musikar
 21. oktober: Elliott Smith, USA-amerikansk musikar og låtskrivar
 12. desember: Heydər Əliyev, president i Aserbajdsjan
 22. desember: Joe Strummer, britisk musikar (The Clash)
2004

2004 (romartal MMIV) var eit skotår som byrja på ein torsdag i den gregorianske kalenderen.

Hendingar

Utlandet 
 18. februar: I underkant av 300 menneske omkom ved Neyshabur i Iran då eit løpsk godstog med svovel, bensin og gjødsel tok fyr og eksploderte.
 11. mars: 198 menneske omkom og ca 1400 blei skadde i ein serie terrorangrep i den spanske hovudstaden Madrid. 
 14. mai: Kronprins Frederik av Danmark gifta seg med Mary Donaldson i København.

 30. juli: Over 15 blei drepne og over 100 skadde då ei gassrøyrledning eksploderte utanfor den belgiske byen Ath.
 26. desember: Jordskjelv i Indiahavet førte til ein tsunami som tok livet av over 285 000 menneske. Mellom desse var 84 nordmenn.

Noreg 
 25. mai: Kong Harald overrekte Abelprisen 2004 til Isadore M. Singer og Michael Francis Atiyah i aulaen ved Universitetet i Oslo.
 5. april: Norsk Kontantservice i Stavanger blei rana. Ein politimann blei skoten og drepen. Ranet blei omtala som det største og mest brutale ran i norsk historie. 
 20. juni: Den første utgåva av Skolelinux kom ut.
 31. juli: Nynorsk Wikipedia vart oppretta.

Fødde 
 21. januar: Prinsesse Ingrid Alexandra

Døde 

 13. januar: Arne Næss jr., norsk fjellklatrar og forretningsmann
 29. januar: Helge Seip, norsk journalist politikar
 6. februar: Jens Evensen, norsk jurist, politikar og forretningsmann
 10. februar: Nils Aas, norsk bilethoggar
 12. mars: Finn Carling, norsk forfattar
 21. mars: Ludvig Karlsen, norsk predikant  
 28. mars: Peter Ustinov, britisk skodespelar
 29. april: Johannes H. Berg Jr., norsk rollepel- og Tolkien-fantast
 6. mai: Kjell Hallbing, norsk forfattar 
 11. mai: Per Øyvind Heradstveit, norsk journalist
 13. mai: Kjell Bækkelund norsk pianist
 18. mai: Elvin Jones, USA-amerikansk trommeslagar
 5. juni: Ronald Reagan USA-amerikansk president 
 10. juni: Ray Charles, USA-amerikansk bluesmusikar
 1. juli: Marlon Brando, USA_amerikansk skodespelar 
 28. juli: Francis Crick, britisk vitskapsmann, vann Nobelprisen i medisin
 8. august: Paul Adair, USA-amerikansk oljearbeidar
 13. september: Torkel Ravndal, norsk vektløftar 
 11. november: Yasir Arafat, palestinsk poliitsk leiar
1800

1800 (romartal MDCCC) var eit skotår som byrja på ein onsdag i den gregorianske kalenderen.

Hendingar

Utlandet 
 14. mars: Luigi Barnaba Chiaramonte blei pave Pius VII.
 3. april: Kroninga av Gustav IV Adolf av Sverige i Norrköping.
 24. april: Library of Congress vart skipa.
 14. juni: Napoleon Bonaparte med 22 000 franskmenn vann over 31 000 austerrikarar leia av general Michael Friedrich von Mélas i slaget ved Marengo.
 Det kvite huset i Washington, D.C. vart ferdigstilt

Noreg

Fødde 

 6. januar: Anna Maria Hall, irsk forfattar
 7. januar: Millard Fillmore, amerikansk president
 10. januar: Lars Levi Læstadius, svensk prest, vekkelsesleiar, forfattar og botanist
 12. februar: John Edward Gray, britisk zoolog og frimerkesamlar 
 18. februar: Halvor Olaus Christensen, norsk embetsmann og politikar
 16. mars: Keisar Ninko av Japan
 20. mars: Braulio Carrillo Colina, statsoverhovud på Costa Rica
 15. april: James Clark Ross, britisk sjøfarar
 5. september: Michael Gottlieb Bindesbøll, dansk arkitekt 
 4. desember: Emil Aarestrup, dansk lyrikar og lækjar 
 29. desember: Charles Goodyear, amerikansk oppfinnar

Døde 

 13. mars: Nana Fadnavis, mektig statsmann i Marathariket
 25. april: William Cowper, engelsk diktar
 7. mai: Niccolò Piccinni, italiensk komponist
 21. mai: Carl August Ehrensvärd, svensk sjøoffiser, målar, forfattar og arkitekt
 14. juli: Lorenzo Mascheroni, italiensk matematikar
 25. august: Elizabeth Montagu, britisk kunstmesén, kritikar og sosialreformatør
 26. desember: Mary Robinson, engelsk diktar
1801

1801 (romartal MDCCCI) var eit år som byrja på ein torsdag i den gregorianske kalenderen.

Hendingar

Utlandet 
 2. april: Åtaket på København. Britane stal eller øydela store delar av den dansk-norske flåten i København.
 Charles Hatchett oppdaga grunnstoffet niob.
 16. november: New York Post kom ut første gong.

Noreg 
 1. februar: Folketeljinga 1801, den første fullstendige og pålitelege folketeljinga i Noreg.
 9. juli: Hans Nielsen Hauge fekk borgarbrev i Bergen.

Fødde 

 21. januar: Christian H. Grosch, norsk arkitekt
 1. februar: Thomas Cole, britisk-amerikansk målar
 7. februar: James Busby, britisk-nyzealandsk politikar 
 21. februar: John Henry Newman, engelsk katolsk kardinal 
 1. juni: Brigham Young, USA-amerikansk kyrkjeleiar
 14. juni: Peter Wilhelm Lund, dansk zoolog og paleontolog 
 30. juni: Frederic Bastiat, fransk økonom 
 27. juli: George Bidell Airy, engelsk astronom 
 17. august: Fredrika Bremer, svensk forfattar og feminist 
 3. november: Vincenzo Bellini italiensk komponist

Døde 

 21. januar: Peter Christian Abildgaard, dansk veterinær 
 7. februar: Daniel Chodowiecki, polsktysk målar
 25. mars: Novalis, tysk diktar
 1. oktober: Paul I av Russland, keisar

Bakgrunnsstoff
1802

1802 (romartal MDCCCII) var eit normalår som byrja på ein fredag i den gregorianske kalenderen.

Hendingar

Utlandet 

 25. mars: Fredstraktaten i Amiens blei underskriven av Storbritannia og Frankrike som ein slutt på Dei franske revolusjonskrigane.
 2. august: Napoleon Bonaparte blei vald til konsul på livstid i Frankrike
 2. oktober: Tripoli slutta fred med Sverige, men krigen med USA heldt fram
 Marie Tussaud opna sitt voksmuseum i London
 William Symington bygde det første vellykka dampskipet
 Ludwig van Beethoven framførte Måneskinssonaten for første gong

Noreg

Fødde 

 11. februar: Lydia Maria Child, amerikansk forfattar
 26. februar: Victor Hugo, fransk forfattar
 4. april: Dorothea Dix, amerikansk forkjempar for sinnslidande
 9. april: Elias Lönnrot, finsk folklorist
 26. mai: Gustav Adolph Lammers, norsk prest og kyrkjeleiar 
 12. juni: Harriet Martineau, engelsk forfattar og tidleg sosiolog
 26. juni: Georg Harbitz, norsk prest og politikar
 24. juli: Alexandre Dumas den eldre, fransk forfattar
 5. august: Niels Henrik Abel, norsk matematikar
 5. oktober: Andreas Faye, norsk prest, forfattar og folkeminnesamlar
 7. oktober: Magnus Brostrup Landstad, norsk prest, diktar og folkeminnesamlar
 15. desember: János Bolyai, ungarsk matematikar
 27. desember: Thomas Fearnley, norsk målar

Døde 

 18. april: Erasmus Darwin, engelsk vitskapsmann
 25. juli: Joseph, Baron Ducreux, fransk målar
 23. august: Corona Schröter, tysk songar
 Oktober: Maria Christina Bruhn, svensk oppfinnar
 5. oktober: Sanité Bélair, haitisk fridomskjempar
 17. desember: Johannes Wiedewelt, dansk bilethoggar
 24. september: Aleksandr Radisjtsjev, russisk filosof og forfattar  
 27. desember: Jens Jørgensen Juel, dansk målar
1803

1803 (romartal MDCCCIII) var eit normalår som byrja på ein laurdag i den gregorianske kalenderen.

Hendingar

Utlandet 
 Danmark-Noreg fekk forbod mot slavehandel.
 Carl Georg Stjernsvärd tok til å produsere treskeverk i Skåne.

Noreg

Fødde 

 31. mars: Félix María Zuloaga, meksikansk president
 3. mai: Augustinus Johannesson Sellevold, norsk fiskarbonde og politikar
 24. juli: Adolphe Adam, fransk komponist
 2. september: Aldin Grout, amerikansk misjonær 
 29. november: Christian Andreas Doppler, austerriksk fysikar og matematikar
 11. desember: Hector Berlioz, fransk komponist

Døde 

 7. april: Toussaint L’Ouverture, haitisk fridomskjempar
 14. oktober: Louis-Claude de Saint-Martin, fransk filosof
 24. november: Reier Gjellebøl, norsk prest og forfattar
 18. desember: Johann Gottfried Herder, tysk filosof
 dato ikkje kjend: Skjåk-Ola, norsk treskjerar og skåpmakar
1804

1804 (romartal MDCCCIV) var eit skotår som byrja på ein sundag i den gregorianske kalenderen.

Hendingar

Utlandet 
 1. januar: Haiti fekk sjølvstende frå Frankrike.
 14. februar: Utbrot av eit serbisk opprør mot dei osmanske styresmaktene.
 2. desember: Kroninga av Napoleon Bonaparte til fransk keisar.
 Richard Trevithick og Andrew Vivian bygde eit damplokomotiv i Merthyr Tydfil, i Wales.

Noreg 
 24. oktober: Hans Nielsen Hauge arrestert for tiande gong
 Agdenes fyrstasjon kom i drift
 Arbeidet med Den trondhjemske postvei vart avslutta

Fødde 

 5. februar: Johan Ludvig Runeberg, finlandssvensk forfattar
 14. mars: Johann Strauss d.e., austerrikisk komponist
 12. mai: Johan Jørgen Krohn, norsk forleggjar
 1. juli: Aurore Dupin, kjend som forfattaren George Sand
 4. juli: Nathaniel Hawthorne, amerikansk forfattar
 3. november: Constantin Hansen, dansk målar
 4. november: Peder Balke, norsk målar
 21. desember: Benjamin Disraeli, britisk statsmann

Døde 

 12. februar: Immanuel Kant, tysk filosof
 2. oktober: Joseph Cugnot, fransk ingeniør
1805

1805 (romartal MDCCCV) var eit normalår som byrja på ein tysdag i den gregorianske kalenderen.

Hendingar

Utlandet 
 9. juli: Muhammad Ali Pasha grunnla sitt dynasti i Egypt.
 21. oktober: Napoleonskrigane. Slaget ved Trafalgar fann stad sørvest for Spania. Engelske styrkar vann over dei franske og spanske. Admiral Horatio Nelson døydde under slaget.
 2. desember: Slaget ved Austerlitz (ved Slavkov i dagens TjekkiA). Napoleon Bonaparte sigra på årsdagen for si keisarkroning over austerrikske og russiske styrkar under generalane Kutuzov og von Weyrother.
 26. desember: Freden ved Pressburg. Austerrike slutta fred med Frankrike, og gav omfattande territorialinnrømmingar.

 Usuman dan Fodio byrja Fulanirevolusjonen i Nord-Nigeria ved å etablera ein uavhengig landsby ved grensa til hausastaten Gobir.

Noreg

Fødde 

 7. februar: Louis-Auguste Blanqui, fransk sosialfilosof og politisk aktivist
 13. februar: Johann Peter Gustav Lejeune Dirichlet, tysk matematikar
 20. mars: Theofron Munktell, svensk industrileiar
 2. april: H.C. Andersen, dansk forfattar og eventyrforteljar
 22. juni: Giuseppe Mazzini, italiensk politikar og revolusjonær.
 29. juli: Alexis de Tocqueville, fransk filosof og historikar
 4. august: William Rowan Hamilton, irsk astronom og matematikar
 30. august: Michael Sars, norsk naturvitar
 12. oktober: Jørgen Heffermehl, norsk prest og politikar

Døde 

 4. mars: Jean-Baptiste Greuze, fransk målar
 21. april: Bernt Anker, norsk forretningsmann
 9. mai: Friedrich Schiller, tysk forfattar
 28. mai: Luigi Boccherini, italiensk komponist
 5. oktober: Charles Cornwallis, britisk koloniguvernør
 21. oktober: Horatio Nelson, britisk admiral
 8. november: Carl Frederik Ferdinand Stanley, dansk arkitekt
 21. desember: Pehr Osbeck, svensk naturforskar og oppdagar
 27. desember: Isabelle de Charrière, nederlandsk forfattar
1806

1806 (romartal MDCCCVI) var eit normalår som byrja på ein onsdag i den gregorianske kalenderen.

Hendingar

Utlandet 
 6. august: Det tysk-romerske riket opphøyrde då Frans II av Det tysk-romerske riket blei tvinga til å seia frå seg keisarkrona.
 Liechtenstein fekk sjølvstende.
 Bygginga av Triumfbogen i Paris starta.

Noreg

Fødde 

 2. mars: Carl Andreas Fougstad, norsk embetsmann og politikar
 2. mai: Charles Gleyre, sveitsisk kunstnar
 20. mai: John Stuart Mill, britisk filosof
 27. juni: Augustus de Morgan, britisk matematikar
 4. november: Jørgen Aall, dansk amtmann

Døde 

 23. januar: William Pitt d.y., britisk statsminister
 10. juli: George Stubbs, britisk målar
 10. august: Michael Haydn, austerriksk toneskapar
 22. august: Jean-Honoré Fragonard, fransk målar
 23. august: Charles-Augustin de Coulomb, fransk fysikar
 13. september: Charles James Fox, britisk statsminister
 31. oktober: Utamaro, janpansk målar

Bakgrunnsstoff