alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Hornindal kommune

Hornindal er ein tidlegare norsk kommune i Sogn og Fjordane fylke som eksisterte frå 1867 til 1964 og frå 1977 til 2020. Området hadde om lag 1200 innbyggarar. Kommunesenteret var Grodås. I Hornindal ligg den djupaste innsjøen i Europa, Hornindalsvatnet.

Historie 
Frå 1837 var Hornindalen del av formannskapsdistriktet for Eid. Hornindal var ein sjølvstendig kommune frå 1867 til 1964, då han vart slått saman med Stryn. 

I 1965 vart kommunen delt. Størstedelen vart slått saman med Stryn kommune og ein annan del vart slått saman med Eid kommune. I 1977 vart den delen som hadde vore del av Stryn, skilt ut att som eigen kommune. Då kommunen vart gjenoppretta, var han den minste kommunen i Sogn og Fjordane etter folketal, men i 1979 passerte han Solund kommune i folketal, og har sidan då vore den nest minste kommunen i fylket.

30. juni 2016 vedtok kommunestyret at det ønskte å slå seg saman med Volda kommune. Volda fatta eit tilsvarande vedtak, og det vart gjort eit endeleg vedtak av Kongen i statsråd hausten 2017. Hornindal og Volda kommune gjekk saman i nye Volda kommune frå 1. januar 2020, og Hornindal vart del av Møre og Romsdal.

Kjende personar frå Hornindal kommune 
Ole N. Lødøen (1861-1932), lærar
Brita Lund (1886–1966), kunstnar
Paul O. Tomasgard (f. 1941), lærar, lokalhistorikar, forfattar
Oline Løvlid, (f.1950), folkemusikar
Frode Grodås, (f.1964), fotball-målvakt
Unni Løvlid, (f. 1975), folkemusikar
Anders Fannemel (f. 1991), skihoppar

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Hornindal kommune 
 Honndalsportalen
 Om Hornindal i NRK Sogn og Fjordane fylkesleksikon

 
Tidlegare kommunar i Sogn og Fjordane
Norske kommunar skipa i 1867
Norske kommunar skipa i 1977
Norske kommunar nedlagde i 1964 
Norske kommunar nedlagde i 2020
Volda kommune
Hyllestad kommune

Hyllestad er ein norsk kommune i Vestland fylke.

Hyllestad ligg innom Solund kommune på nordsida av Sognefjorden.

Kjennemerke 
Hyllestad har den siste tida vorte kjent for kvernsteinproduksjon, ein industri som var i drift i nesten 1000 år. Kvernsteinsproduksjonen vert for tida granska av folk frå Universitetet i Bergen.

Lihesten, eit landemerke på vestlandskysten er det høgaste fjellet i kommunen

Næringsliv 
Industri, landbruk og sjøbruk har vore grunnlag for størsteparten av sysselsetjinga i Hyllestad. Hjørnesteinsverksemda er båtverftet Havyard Leirvik.

Kommunesoge 
Hyllestad kommune vart skipa den 1. juli 1861 ved at Hyllestad og Øn sokn vart skilde ut frå Askvoll kommune og slegne saman med Bø sokn frå Lavik kommune. Ved skipinga budde det 2475 personar i Hyllestad kommune. I 1888 vart garden Krakken med 17 innbyggjarar overført frå Hyllestad kommune til Solund kommune.

Folketalsutvikling 
Folketalsutvikling for Hyllestad kommune frå 1920:

Hyllestad sokn og prestegjeld 

Hyllestad er eit kyrkjesokn i Sunnfjord prosti, og det var til 2004 eit prestegjeld. Prestetenesta i Hyllestad vert no leia av prosten i Sunnfjord prosti, og prestegjeldet er nedlagt.
Prestegjeldet vart danna i 1861 av sokna Hyllestad og Øn som vart overførte frå Askvoll prestegjeld og Bø som vart overført frå Lavik prestegjeld.
Fram til 2001 var det tre sokn i Hyllestad prestegjeld, Bø sokn, Hyllestad sokn og Øn sokn, men då vart dei tre slegne saman til eitt felles Hyllestad sokn.
Det er tre kyrkjer i soknet; Bø kyrkje frå 1868 på Bø ved Bøfjorden, Hyllestad kyrkje frå 1880 i Hyllestad ved Hyllestadfjorden og Øn kyrkje frå 1958 på Sørbøvåg på nordsida av Åfjorden.

Kjelder 
 Hyllestad i NRK Sogn og Fjordane fylkesleksikon
 Kvernsteingsbygda, NRK Sogn og Fjordane fylkesleksikon

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Hyllestad kommune

 
Tidlegare kommunar i Sogn og Fjordane
Kommunar i Vestland
Sokn i Sunnfjord prosti
Høyanger kommune

Høyanger er ein kommune i Ytre Sogn i Vestland fylke.

Tettstader 
 Austreim med  
 Høyanger med 
 Kyrkjebø med

Kommunesoge 
Høyanger kommune vart oppretta 1. januar 1964 ved at kommunane Lavik og Kyrkjebø vart slegne saman. I tillegg vart garden Nybø og bruket Nygjerdet overførte til Høyanger frå Vik kommune. I grove trekk fekk Høyanger kommune same grensene som det Lavik (Ladevig) formannskapsdistrikt hadde då det vart oppretta i 1837, men Bø sokn, som høyrde til Lavik i 1837, høyrer no til Hyllestad kommune, og området lengst vest på sørsida av fjorden, frå og med Ytre Tredalen og til Åkre, som hadde høyrd til Evenvik formannskapsdistrikt (Gulen kommune) i 1837, kom med i Høyanger kommune i 1964.

Folketalsutvikling 
Folketalsutvikling for noverande Høyanger kommune frå 1920:

a Talet omfattar ikkje området rundt garden Nybø og bruket Nygjerdet, som var del av Vik kommune fram til det vart overført til Høyanger kommune ved kommunesamanslåinga i 1964. Dette området hadde då ingen innbyggjarar.

Høyanger sokn 

Høyanger er eit kyrkjesokn i Sunnfjord prosti. Soknet vart oppretta 1. januar 1997, fram til då hadde området høyrd til Kyrkjebø sokn.
Soknet har ei kyrkje, Høyanger kyrkje som er frå 1960 og står i kommunesenteret Høyanger. Før kyrkja vart bygd vart fyrst klasserom på skulen, og sidan bedehuset, brukt som interimkyrkje.

Næringsliv
Ein vinn ut aluminium ved aluminiumsverket til Norsk Hydro.

Kjende personar frå Høyanger 
 Gunnar S. Gundersen, avdød kunstnar, voks opp i Høyanger
 Rolf Sagen (d. 2017), forfattar, grunnleggjar  av Skrivekunstakademiet i Bergen
 Einar Førde (d. 2004), journalist, politikar for Arbeidarpartiet og kringkastingssjef for NRK.
 Marit Tusvik forfattar, diktar og dramatikar
 Erna Osland, forfattar
 Tell Teigen (d. 1958), akrobat
 Frode Søreide, programleiar
 Ivar Orvedal, lyrikar som voks opp i Måren	
 Erling Norman Berge, oppfinnar av Berge grasfordeler

Venskapsbyar 
  Ronneby

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Høyanger kommune
 Eldre fotografi frå Høyanger på nettstaden til Nasjonalbiblioteket
 Om Høyanger sokn på nettstaden til Den norske kyrkja

 
Tidlegare kommunar i Sogn og Fjordane
Kommunar i Vestland
Sokn i Sunnfjord prosti
Luster kommune

Luster er ein kommune i Sogn i Vestland fylke. Kommunen er den største i fylket og femner i tillegg til fjordområde òg delar av Jotunheimen, Breheimen og Jostedalsbreen. Den ligg i Lustrafjorden inst i Sognefjorden.

Luster kommune består i dag av dei tidlegare herreda Luster, Hafslo og Jostedal.

Storen på 2405 moh., det høgste fjellet i Sogn og Fjordane og det tredje høgste fjellet i Nøg, markerer kommunegrensa.

Historie 
Kommunen fekk utstrekkinga han har i dag i 1963, då kommunane Hafslo, Jostedal og Luster vart slegne saman.

Haugerørsla i Luster

I Sogn fekk Hauge følgje av Hans Feigum og Peder Steen frå Luster. Haugerørsla var ikkje ønskt velkommen av statskyrkja, og det var motsand mot rørsla i kommunen.

Folketalsutvikling 
Folketalsutvikling for noverande Luster kommune frå 1920:

Luster prestegjeld 
Luster var fram til 2004 òg namn på eit prestegjeld i Indre Sogn prosti. Prestegjeldet hadde sokna Nes, Dale og Fortun. Fram til 1967 høyrde òg Gaupne sokn til prestegjeldet, det vart då overført til Jostedal prestegjeld. Luster kommune var delt inn i tre prestegjeld, Luster, Hafslo og Jostedal. Frå 2004 har den lokale prestetenesta vorte organisert av prosten i Indre Sogn prosti.

Tettstader 
 Gaupne – 
 Hafslo –

Fotnotar

Bakgrunnsstoff 
 

 
Sogn
Tidlegare kommunar i Sogn og Fjordane
Kommunar i Vestland
Naustdal kommune

Naustdal  er ein tidlegare norsk kommune i Sogn og Fjordane fylke. Kommunen grensa i nord til Gloppen, i aust til Jølster, i vest til bykommunen Flora kommune og i søraust til bykommunen Førde. Naustdal var først og fremst ein jordbrukskommune – kanskje mest kjend for elva Nausta. 1. januar 2020 vart han del av Sunnfjord kommune.

Kjende personar frå Naustdal 
Gunnar Garfors
Stian Grimseth
Mons Litleré
Eldrid Lunden
Kåre Lunden
Kjartan Slettemark
Bård Vegar Solhjell

Bakgrunnsstoff 
 Naustdal kommune

Tidlegare kommunar i Sogn og Fjordane
Sunnfjord
 
Norske kommunar skipa i 1896
Norske kommunar nedlagde i 2019
Tinn kommune

Tinn kommune er ein kommune i Telemark-området i Vestfold og Telemark fylke. Kommunen grensar i nord mot Nore og Uvdal, i aust mot Rollag og Flesberg kommune, i sør mot Notodden, Hjartdal og Seljord kommune, og i vest mot Vinje kommune.

Tinn kommune strekkjer seg langt inn på Hardangervidda. Kjende stadar i Tinn er Gaustatoppen 1 883 moh. Årleg går 30 000 menneske til toppen av fjellet. Ein reknar med at på klåre dagar kan sjå om lag 1/6 av Sør-Noreg frå toppen. i 2004 byrja ei storstilt utbygging ved Gaustatoppen til ein stor vintersportsstad. 

Krossobanen er den fyrste kabelbanen i Nord-Europa. Han vart bygd i 1928 som ei gåve frå Norsk Hydro.

Norsk Industriarbeidermuseum på Vemork fortel historia om industriutbygging bygd på vasskraft. Rjukanfossen var grunnlaget for Vemork, den største kraftstasjonen i verda i 1911. Stasjonen har no vorte eit museum der ein kan oppleva det fantastiske energieventyret og sjå utstillingar om industriutviklinga i Noreg og på Rjukan. 

Museet er kanskje mest kjend for sin presentasjon av Rjukan sin krigshistorie. På Vemork fann ein av dei viktigaste sabotasjeaksjonar under den andre verdskrigen stad, då norske sabotørar hindra tyskarane i å utvikla atomvåpen av tungtvatnet som vart produsert her. Utstillinga "Atomkappløpet" gjev ein presentasjon av dei fire tungtvassaksjonane og dei allierte sine forsøk på å utvikla ei atombombe. I filmrommet vert filmen "If Hitler had the bomb" vist - ein dokumentar om tungtvassabotasjen.

Folk frå Tinn 
Knut Dale (1834–1921), norsk spelemann
Gunnar Sønsteby (1918–2012), motstandsmann
Anton Blom (1924–2012), journalist, NRK-utanrikskorrespondent
Johannes Dale (1890–1980), spelemann
Aasne Linnestå, forfattar

Bilete

Bakgrunnsstoff 
 Tinn kommune
 Rjukan Turistkontor 

Kommunar i Vestfold og Telemark
 
Tidlegare kommunar i Telemark
Sigrun Berg

Sigrun Berg () var ein norsk tekstilkunstnar, vevar og tekstilformgjevar frå Oslo.

Utdanning 
Ho var utdanna ved Statens kunst- og håndverksskole og Statens kunstakademi.

Arbeid 
Frå 1936 knytt til Teletweed Vevarlag. Frå 1947 hadde ho eiga vevstove i Oslo. I tillegg var ho formgjevar ved De Forenede Ullvarefabrikker 1957–1965, og arbeidde for kunsthandverk som binæring på bygdene og for å høgne kvaliteten på norsk fabrikktekstil. Ho sette mellom anna i gang veving på akkord i Trysil.
Frå 1956 var ho lærar i farging ved Statens kunst og håndverkskole.

Sigrun Berg arbeidde med eit fargeskjema bygd på gamal norsk tradisjon, men med ei utforming som heilt høyrde til samtida.

Utsmykkingsoppdrag 
Eit utval:
 Alstadhaug kyrkje
 Asker rådhus
 Bodø Domkyrkje
 Håkonshallen
 Kongeskipet
 Sandefjord rådhus

Prisar og utmerkingar 
 1954 Diplôme d'Honeur, Triennalen i Milano
 1958 Gullmedalje Deutsche Handwerksmesse i München
 1960 Gullmedalje Triennalen i Milano
 1963 Jacobprisen

Kjelder 
 Red. Erik Zahle - Brukskunst i hjemmet, Nordiske Fagbøker.

Norske tekstilkunstnarar
Norske formgjevarar
Kunstnarar frå Oslo
Raudeberg

Raudeberg er ein tettstaden i Kinn kommune, Vestland. Staden har  og ligg ved Ulvesundet på austsida av Vågsøy. Staden var administrasjonsstad for gamle Nord-Vågsøy kommune. 

Næringslivet er dominert av skipsverft (Blaalid, Båtbygg) og fiskeindustri. Skulen heiter Raudeberg skule og det går om lag 125 elevar. Barnehagen heiter Skarevik barnehage, og kyrkja heiter Nord-Vågsøy kyrkje. Her er vassverk og ei småbåthamn som er stor nok til om lag 50 båtar. Næringslivet er knytt til sjøen. I sentrum ligg Skarevik («Vikja»). Namnet Raudeberg kjem i frå den raude steinsorten (olivin, som blir raud når den oksiderer) som fjellet/berget er bygd opp av ovanfor sjølve bygda. 

Busetnader i Kinn
Tettstader i Vestland
Det ivorianske flagget

Det ivorianske flagget blei teke i bruk som nasjonalflagg i Elfenbeinskysten den 7. august 1959. Det er ein trikolor med tre vertikale striper i oransje, kvitt og grønt, etter mønster frå det franske flagget. 

Stripene symboliserer ulike verdiar som svarer til det nasjonale mottoet Union-Discipline-Travail, eller Samhald, disiplin og arbeid. Den oransje står for vekst, den kvite for fred gjennom samhald, og grønfargen for framtidshåp. Men fargane har òg fått andre tydingar av ivorianarane. Dei meiner grønfargen symboliserer dei tropiske skogane deira og kvitfagen elvane, medan oransje står for savannen i landet.

Flagget har dei same fargane som det irske flagget, men i motsett rekkefølge. Medan irane heiser flaget med den grøne delen nærast flaggstanga, har ivorianarane den oransje inst.

Bakgrunnsstoff

Flagg
Ivoriansk
Ivoriansk
Severin Brørby

Severin Petter Brørby () var ein norsk glaskunstnar og formgjevar fødd på Hønefoss.

Utdanning 
Utdanna ved Statens håndverks- og kunstindustriskole. Fagutdanna gravør.

Arbeid 
Han vart tilsett ved Hadeland Glassverk i 1956. Der formgav han kunstglas i K-glass programmet til Hadeland. Nummera hans i K-glass-serien er 7000-serien, det vil seie kunstglasverk gravyrmerka Hadeland 7XXX under botnen. Dei merka også ting SB. I tillegg til kunstglas formgav han mellom anna bruksglasserien Furu som dei framleis lagar på Hadeland, og ein serie glaskrukker med blått lokk som heitte Barbara og ein serie skåler, fat og vasar som heitte Marina.
I 1984 slutta han ved Hadeland og fekk seg eiga glashytte på Åmot i Modum. Der laga han glas som var friare i både form og fargeval enn på Hadeland, med mjukare former og større preg av å vere handlaga. Desse er merka "Severin" og det vart også brukt etikettar der det stod Severin.

Prisar og utmerkingar 
 1958 Merket for god design
 1972 Die Gute Industriform, Hannover, Tyskland
 1979 Jacobprisen

Representert ved desse samlingane 
Mellom anna:
 Corning Museum of Glas, New York
 Kunstindustrimuseet i Oslo
 Nordenfjeldske Kunstindustrimuseum, Trondheim
 Vestlandske Kunstindustrimuseum, Bergen

Kjelder 
 Red. Erik Zahle - Brukskunst i hjemmet, Nordiske Fagbøker
 Rolf Simeon Andersen og Astrid Olsen - Moderne Antikviteter II: norsk glass, kunstnere og signaturer 1900-1970. ISBN 82-520-3560-4
 NBL-artikkel om Brørby, skriven av Randi Gaustad.

Folk frå Ringerike
Norske glaskunstnarar
Norske formgjevarar
Gene Dalby

Gene-Haavard Dalby () på Veitvet i Oslo) er ein norsk lyrikar.

Han debuterte i 1979 med diktsamlinga Linedanser på piggtråd. I 1985 fekk han Mads Wiel Nygaards legat.

Verk 
 1979 Linedanser på piggtråd (Aschehoug) ISBN 82-03-10117-8
 1981 Flammekaster (Aschehoug) ISBN 82-03-10467-3
 1982 Frostknuter (Aschehoug) ISBN 82-03-10719-2
 1983 Neon/furu : daitoshi-haiku/haiku (Aschehoug) ISBN 82-03-11112-2
 1984 med Cindy Haug Elektrisk ereksjon : av Cindy og Geneale dikt : en sambok (Aschehoug) ISBN 82-03-11359-1
 1985 Gene Dalby (Aschehoug) ISBN 82-03-15139-6
 1986 Med månen som monokkel (Aschehoug) ISBN 82-03-15422-0
 1987 Den tatoverte tungen (Aschehoug) ISBN 82-03-15792-0
 1990 Øm ulv (Aschehoug) ISBN 82-03-16128-6
 1992 Gyldne sårkanter (Aschehoug) ISBN 82-03-16574-5
 1994 Rå (Aschehoug) ISBN 82-03-17457-4
 1998 Første møte med Atlantis (Aschehoug) ISBN 82-03-18044-2
 2002 Angst kler meg ikke (Aschehoug) ISBN 82-03-18613-0

Bakgrunnsstoff 
 Dagbladet si forfattarside.
 Aftenposten sin Forfattarindeks

Dalby, Gene
Dalby, Gene
Dalby, Gene
Fossekall

Fossekallen (Cinclus cinclus) er ein fugl i fossekallfamilien som er utpeikt som nasjonalfugl i Noreg. Fossekallen finst i store delar av Europa og nordvestre Asia.

Fuglen er brunsvart med kvit hakelapp, liten og rundvoren, med stutt stjert. Han held særleg til langs fossestryk, elvar og vatn. 

Fossekallen er delvis trekkfugl, og medan dei gjerne held seg i nordlege område om sommaren flyg mange av dei sørover om vinteren. Mange fuglar trekkjer til dømes frå Noreg og nord-Sverige til sør-Sverige om vinteren. Ein kan likevel finna fossekallar i vassdrag og vatn i Noreg året rundt. 

Fuglen dykkar til botnen etter føde og bruker vengene til å symja. Han et hovudsakleg larvar av små vassdyr. Fossekallen kan òg eta insekt på land som han finn mellom steinar og ved vassbredden.

Reiret er rundt med ein liten opning på eine side. Det blir bygd på ein avsats, i ei kløft eller under ei bru, nær vatn. Fossekallen legg 3–6 egg som blir klekka etter 14–18 dagar.

Bakgrunnsstoff

Kjelder 
 «Fossekall» på bokmålswikipedia
 «Strömstare» på svensk Wikipedia

Fossekallfamilien
Fuglar i Noreg
Chelsea FC

{{Infoboks fotballag |
  lag = Chelsea |
  logo = Fil:Chelsea_FC.png |
  fulltnamn = Chelsea Football Club |
  kallenamn = The Blues|
  grunnlagt  = 1905 | 
  heimebane   = Stamford Bridge  London |
  kapasitet = 42 449 |
  styreleiar =  Bruce Buck |
  trenar  =  Graham Potter |
  liga   = Premier League|
  anna = Eigar<> Roman Abramovitsj |
  mønster_va1=_cfc1920h|mønster_k1=_cfc1920h|mønster_ha1=_cfc1920h|
  venstrearm1=0000FF|kropp1=0000FF|høgrearm1=0000FF|shorts1=0000FF|sokkar1=FFFFFF|
  mønster_va2=_chelsea1920a|mønster_k2=_chelsea1920a|mønster_ha2=_chelsea1920a|
  venstrearm2=FFFFFF|kropp2=FFFFFF|høgrearm2=FFFFFF|shorts2=FFFFFF|sokkar2=0000FF|
}}

Chelsea Football Club (stifta 1905) er eit fotballag frå bydelen Chelsea i London i England. klubben spelar i Premier League. «The Blues», som er kallenamnet til Chelsea, spelar heimekampane sine på Stamford Bridge. Heimebana ligg ikkje i bydelen Chelsea, men i nabobydelen Hammersmith og Fulham, som ligg vest i London.

Historie 
Klubben vart stifta i 1905, og vart vald inn i The Football League det same året.
Klubben sin eigar og styreformann er den russiske milliardæren Roman Abramovitsj. Han overtok klubben i 2003. Etter at Abramovitsj overtok, har han gjeve klubben tilgang til romsleg med pengemidlar. Mellom anna har klubben difor kunna kjøpa inn mange gode spelarar. Chelsea vann ligagull i 2004/05 sesongen og i 2005/06 sesongen.

Meisterskap 

 Semifinalist i Meisterligaen: 2005.
 Vinnar av 2. divisjon: 1983/84 og 1988/89.
 Finalist i FA-cupen: 1915, 1967, 1994 og 2002.
 Finalist i ligacupen: 1972

Spelarstall 
Per 20. desember 2020

«Chelsea 2»
 Dujon Sterling, forsvar

Kjende spelarar 
 Peter Bonetti
 Peter Osgood
 Ray Wilkins
 Ruud Gullit
 Glenn Hoddle
 Gianfranco Zola
 Dennis Wise
 Marcel Desailly
 Damien Duff
 Dan Petrescu
 Frank Lampard
 Petr Cech
 Didier Drogba
 John Terry
 Arjen Robben
 Carlo Cudicini
 Hernan Jòrge Crespo
 Joe Cole
 Claude Makélélé
 Ricardo Carvalho
 Michael Ballack
 Andriy Shevchenko

Norske spelarar 
Tore André Flo, Erland Johnsen og Frode Grodås.

Trenarar (managers)

Bakgrunnsstoff 
 Chelsea FC sin offisielle nettstad
 BBC

Engelske fotballag
Fotballklubbar i London
Skipingar i 1905
Krigskrossen

Krigskorset, Krigskrossen vart innstifta ved kongeleg resolusjon av 23 mai 1941 (med endring av kgl. res. av 18 mai 1945) til løn for personleg innsats i kamp eller liknande til norske eller utanlandske sivile og militære som under krig på særleg framifrå måte har utmerkt seg ved personleg mot eller ved leiinga av troppeavdeling, fartøy eller flyavdeling. Krigskrossen rangerar framfor alle andre ordenar og medaljar og vert delt ut av Kongen i statsråd. 

Dekorasjonen er Olavskrossen i bronse med riksvåpenet i midten av krossen og med band i fargane til flagget forsynt med eitt eller fleire sverd. Etter 1945 er alle tildelingar med sverd.

Bakgrunnsstoff 
 
 
 

Norske militære heidersteikn
 
Noreg under andre verdskrigen
Stridsmedaljar
Skipingar i 1941
Medaljen for borgardåd

Medaljen for borgerdåd er den nest høgaste medaljen i Noreg etter Krigskorset. Han vart innstifta ved kongeleg resolusjon 10. april 1819 av Kong Karl III Johan og endra og utvida ved kongeleg resolusjon 13. april 1844. 

Medaljen vert delt ut av Kongen i statsråd, etter innstilling frå Justisdepartementet. Dette heidersmerket var opphavleg tenkt berre brukt for utmerkt flid og dugleik ved forliksvesenet og andre liknande ombod, og for borgarleg forteneste av riket, men vart i 1844 utvida til òg å gjelde for nidkjær embetsførsle anna fortenestefull verksemd av kva som helst sort som vert funnen å egne seg til offentleg anerkjenning, og for enkelt utmerkt dåd. Det har seinare vorte merka at medaljen helst skal vere for fortenesteleg verksemd i ikkje løna verv og anna veldedig verksemd.

Medaljen er delt inn i to klassar. 1. klasse er i gull og 2. klasse er i sølv. Begge klassane er med krone. På aversen av medaljen er sidan 11. februar 1907 Kong Haakon VII sitt brystbilete. På reversen er det ein eikekrans kring orda «For borgerdåd». Medaljen vert mottakaren sin eigedom og skal berast på venstre side av brystet i eit høgraudt, vatra band som i midten har ei mørkeblå stripe med kvite kantar. Medaljen har ikkje vore utdelt til utlendingar sidan 1885.

Regjeringa vedtok i 2004 at Medaljen for borgerdåd ikkje lenger skal delast ut. I dag er St. Olavs Orden den høgste utmerkinga ein nordmann kan motta for sivile utmerkingar. Krigskrossen har høgare rang, men vert berre utdelt for krigsinnsats.

Norske ordenar og medaljar
 
Skipingar i 1819 i Noreg
Nedleggingar i 2004
Thomas Edison

Thomas Alva Edison () var ein USA-amerikansk oppfinnar og forretningsmann. Trollmannen frå Menlo Park stod for fleire banebrytande oppfinningar, som forbetring av fonografen. Edison var kjend for å æra for oppfinningane til assistentane sin, og til andre oppfinnarar. Det var til dømes ikkje Edison som fann opp det elektriske ljoset. Det var fleire som hadde arbeid med elektrisk ljor før Edison, som til dømes James Bowman Lindsay, Moses G. Farmer, William E. Sawyer, Joseph Swan og Heinrich Göbel. Men det var Edison som fyrst klarte å laga ein versjon som kunne produserast industrielt.

Edison var fødd i Milan i staten Ohio, og voks opp i Port Huron i Michigan. Han hadde vore tunghøyrt sidan tidleg i oppveksten då han vart tilsett som telegrafist på 1860-talet. Før han saman med faren sette opp laboratoriet i Menlo Park i 1876, der han gjorde størstedelen av oppfinningane sine, hadde han selt snop på jarnbanen, arbeidd som griseslaktar og vore grønsakshandlar.

I alt 1 093 patent vart registrerte i Edison sitt namn, men mange av desse var betringar av gamle patent, og Edison var illgjeten for å taka æra åt assistentane sine når dei gjorde oppfinningar. Ein av desse assistentane var Nikola Tesla, som braut med Edison og etter kvart gjorde stor lukke for seg sjølv.

Kjelder 

USA-amerikanske oppfinnarar
Folk frå Ohio
Folk frå Michigan
Hollywood Walk of Fame
Den Kongelege Norske Fortenesteordenen

Den Kongelige Norske Fortjenstordenen vart stifta av kong Olav V i 1985 og vert tildelt utanlandske borgarar og norske borgarar som er fast busette i utlandet som løn for særleg fortenestefult verke for norske interesser. Kongen er stormeister i ordenen. Ordenen er delt inn i fem grader: Storkross, Kommandør med stjerne, Kommandør, Riddar av 1. klasse og Riddar. Bandet til ordenen er kongeblått. Dekorasjonane som høyrer til ordenen er mottakaren sin eigedom.

Norske ordenar og medaljar
Den Kongelege Norske Fortenesteorden
Skipingar i 1985
St. Olavsmedaljen

St. Olavsmedaljen vart stifta av Kong Haakon VII i 1939 til løn for fortenester ved utbreiing av kjennskap til Noreg og fremjing av sambandet mellom det utflytta Noreg og heimlandet. Medaljen kan delast ut til nordmenn og utlendingar. Han er alltid i sølv med krone. Adversen har den regjerande kongen sitt portrett og valspråket hans. På reversen er Olavskrossen. Over medaljen er den regjerande monarken sitt monogram. Medaljen skal berast på venstre side i bandet til St. Olavs orden. Medaljen vert òg delt ut med eikegrein for krigsinnsats, då er han rangert etter St. Olavs orden.

Norske ordenar og medaljar
Skipingar i 1939