alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Maoisme

Maoisme, eller marxismen-leninismen Mao Tse Tung si tenking, er ein politisk ideologi.

Namnet er etter den kinesiske politikaren Mao Zedong, (1893-1976). Han leidde ein bonderevolusjon under kommunistisk leiing i Kina, og proklamerte i 1949 Folkerepublikken Kina, der han sjølv vart president.
Etter at Deng Xiaoping byrja å reformera Folkerepublikken Kina i 1978 har Mao Zedong sine tankar hatt mindre å seia. Trass i dette er maoismen offisiell ideologi for det kinesiske kommunistpartiet. 

Maoismen byggjer på det som blir kalla marxismen-leninismen, det vil seie tankar frå Karl Marx, Vladimir Lenin og Josef Stalin. Det nye er satsinga på bøndene som massebasis for revolusjonen. I den strategiske teorien er hovudvekta på stendig ny aktivisering av massane, av di klassekampen held fram under sosialismen. Maoismen set krav om handling i tilspissa form. Dette set krav til disiplinen, teoretisk utforma som demokratisk sentralisme: Handlingsfridom på lægre nivå, hard disiplin andsynes avvik frå hovudlina. 

Under den såkalla Kulturrevolusjonen, som Mao sette i gang og leidde, vart mange menneske mishandla og drepne, og undertrykkinga av vitskap, kunnskap, sjølvstendig tenking, kultur og minoritetar særleg sterk. Persondyrkinga av Mao nådde nye høgder.

Grunna dei særlege kinesiske tilhøva; digert land og lite industri, har maoismen spela lita rolle elles i verda. I Noreg kom maoismen mellom anna til å påverka ein del av norskdomsrørsla. Maoismen i Noreg byrja sist på 1960-talet som ei radikalisering i Sosialistisk Folkeparti sin dåverande ungdomsorganisasjon, Sosialistisk Ungdomsfylking (SUF), og voks etterkvart til partiet AKP(ml). AKP hadde ei dominerande rolle i RV. Maoistane i Noreg vart aldri mange, men spela ei relativt stor rolle i kulturlivet og som opposisjon i fagrørsla.

Sjå òg
Naxalittar
Nepals kommunistiske parti (maoistisk)

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 E. Snow: Rød stjerne over Kina.
 Mao Zedong: Verk i utval, 1963-77.

Politiske ideologiar
Kommunisme
Kinesisk historie
Rørelse

«Rørelse» er innan læstadianismen eit omgrep som viser til ein felles ekstasetilstand der deltakarane i ei gudsteneste blir gripne av den heilage anden. Dette skjer mot slutten av gudstenesta, der forsamlinga (anten eit fåtal eller stort sett alle saman) byrjar å springa rundt og laga lydar, som rop eller gråt. Dei som er gripne av rørelsen kan vedkjenna syndene sine og få tilgjeving.

Rørelse er som oftast det elementet ved læstadianske gudstenester som blir oppfatta som mest framandt for ikkje-læstadianarar. Hendinga skil seg kraftig frå dei fastlagde rituala i statskyrkja. Også rørslegrunnleggjaren Lars Levi Læstadius var usikre på om rørelsen skjedde som følgje av den heilage anden. Han aksepterte likevel fenomenet som ein del av religionsopplevinga.

Av medisinske ekspertar gav ein rørelse diagnosen Mania Religiosa som mellom anna kunne heilast gjennom årelating.

Kjelder 
 Eggen, Øyvind: Troens Bekjennere – Kontinuitet og endring i en læstadiansk menighet, hovudoppgave i sosialantropologi, 1998
 Artikkelen om Lars Levi Læstadius her på Nynorsk Wikipedia

Religiøs ekstase
Læstadianisme
Barnebok

Ei barnebok er ei bok som er skriven med barn som hovudmålgruppe. Det som særmerker barnebøker er at forfattaren må ta høgde for lesaren sitt utviklingsnivå, og tilpasse innhaldet til det. Dei kan til dømes ha rikare illustrasjonar, klarare handlingsmønster og enklare personskildringar. Dei skil seg også frå vaksenbøker ved at ein ofte finn barn, dyr eller fantasivesen i hovudroller heller enn vaksne.

Døme på barnebøker 
 Bildebøker
 Myldrebøker
 Peikebøker

Sjå og 
 Norsk barnebokinstitutt

Se også 
 Barnebokforfattarar
 Barnebøker

Bakgrunnsstoff 
 http://www.barnebok.no/
 http://www.barnebokkritikk.no/

Barnelitteratur
Bøker
Kriminallitteratur

Kriminallitteratur eller berre krim er ein sjanger som handlar om kriminalsaker som må oppklarast. Krimforteljingar handlar gjerne om mord og mystiske forsvinningar, men kriminalromanar kan òg handle om vinningskriminalitet, kriminelle organisasjonar og liknande. Kriminallitteratur finst som bøker og noveller, teikneseriar, fjernsynsseriar, høyrespel og filmar.

Sjå òg 
 Thriller
 Påskekrim

Bakgrunnsstoff 

Litteratursjangrar
Generasjonskonflikt

Generasjonskonflikt er eit sosiologisk omgrep som blir brukt når ulike generasjonar har ulike verdssyn. Slike konfliktar kan særleg oppstå når barn og foreldre har ulike kulturar, til dømes på grunn av store samfunnsendringar eller migrasjon.

Sosiologi
Kvit blodlekam

Kvite blodlekamar eller kvite blodceller, også kalla leukocyttar, er ei fellesnemning på ei gruppe celler som utgjer ein del av blodet i kroppen. Desse cellene beskyttar kroppen mot infeksjonar og er ein sentral del av immunsystemet.

Typar

Granulocyttar 

Granulocyttar har fått namn etter korleis dei ser ut i mikroskop, forstørra opp ser ein klart at dei har mange små kular (svarte prikkar) inni cella forutan sjølve cellekjerna. Det finst fleire ulike typar, mellom dei nøytrolfile granulocyttar, basofile granulocyttar og eosinofile granulocyttar. Alle dei tre typane vert utvikla frå ei felles modercelle (myeloblast). Jo meir denne cella delar seg, jo fleire «flekkar» (granular) får cella.

Agranulocyttar

Lymfocyttar 
Lymfocyttar er ein viktig del av det spesifikke immunsystemet. B-lymfocyttar er ei celle som har spesielle reseptorar festa til seg. Desse reseptorane er spesifikke for kvar bakterie, slik at dei berre festar seg til ein bestemt type antigen hjå bakteriane. Vidare byrjar B-lymfocyttane i dele seg til såkalla plasmaceller, som byrjar å produsere antistoff som høver til ein spesiell bakterie. Antistoffa festar seg så på denne bakterien. No kan antistoffa løyse opp bakteriane med ein gong, ved hjelp av enzymar som antistoffa fører med seg. Antistoffa kan òg gjere skade på celleveggen slik at det vert lettare for fagocyttane å øydeleggje dei. Nokre antistoff har òg den eigenskapen at dei kan binde saman fleire bakteriar til store klumpar slik at dei ikkje kan fungere. 

T-lymfocyttar er celler som i motsetnad til B-lymfocyttane, ikkje går til åtak på bakteriar. Dei har som hovudoppgåve å bekjempe virus og kreftceller. Alle virusinfiserte celler har til liks med bakteriar ein spesifikk overflate (makromolekyl) som immunsystemet kan kjenne att. T-åtaksceller går så til åtak på dei virusinfiserte cellene. Når ein T-lymfocytt kjenner att overflata på eit virus eller ei kreftcelle byrjar cella å dele seg. Sidan denne prosessen går seint, tek det fleire dagar før det er nok lymfocyttar i blodet til å slå attende infeksjonen.

Monocyttar

Makrofagar

 
Blodlekamar
Humane celler
Immunsystemet
Symbian

Symbian er eit operativsystem for såkalla «smarte telefonar» (telefonar som inneheld funksjonar som liknar meir på dei du vil finne i datamaskinar). Dette systemet er brukt i telefonar av merket Nokia og Sony Ericsson. Systemet var utvikla av Psion men er no eigd av eit konsortium der Nokia er den største eigaren. Dei andre eigarane er Ericsson, Panasonic, Samsung, Siemens og Sony Ericsson. Systemet har god støtte for blant anna Java.

Operativsystem
Mobiltelefonar
Vedunderbarn

Vedunderbarn er eit omgrep brukt om barn som har særskilde evner. 

Eit vedunderbarn kan vera eit barn som er ekstremt musikalsk, har veldig høg IQ eller har ein særskild høg språkleg intelligens. Ein allment godteken definisjon på eit vedunderbarn er eit barn som, i ein alder av rundt elleve år, har evner på ekspertnivå eller forstår dei grunnleggjande prinsippa i eit fagfelt som vanlegvis berre vaksne beherskar.

I Noreg har mellom anna forfattaren Johan Borgen (som skreiv noveller som fireåring), sjakktalentet Magnus Carlsen og kunstnaren Hans Gjesme blitt kalla vedunderbarn. I historia er likevel komponisten Wolfgang Amadeus Mozart det best kjente vedunderbarnet.

Sjå også 
 Sjakk-vedunderbarn

Bakgrunnsstoff 

Barn
Blodsukker

Blodsukkernivå eller blodglukosenivå, ofte berre kalla blodsukker, er eit mål på mengda glukose (sukker) i blodet hjå menneske og dyr. Kroppen jobbar heile tida med å regulere glukosenivåa som del av den metabolske homeostaseen. Glukose er den primære energikjelda for cellene i kroppen, med nokre unntak, og blodfeitt, i form av feitt og oljer, er i hovudsak ei kompakt energilagring. Glukose blir frakta frå tarmane eller levra til celler i kroppen gjennom blodstraumen, og blir tilgjengeleg for celleabsorbsjon gjennom hormonet insulin, som i hovudsak blir laga i bukspyttkjertelen.

Glukosenivåa er vanlegvis lågast om morgonen før det fyrste måltidet (kalla «fastenivå»), og i laupet av nokre timar etter måltidet vil nivået auke med eit par millimolar. Unormalt høge eller låge glukosenivå kan tyda på sjukdom. Vedvarande høgt blodsukker blir kalla hyperglysemi, medan låge nivå blir kalla hypoglysemi. Diabetes mellitus er kjenneteikna ved vedvarande hyperglysemi, og er den mest framståande sjukdommen som følgje av svikt i blodsukkerregulering. Alkoholinntak plar å valda ei auking av blodsukker, men nivået fell etter ei lita stund. Nokre lækjemiddel kan føre til aukingar eller minskingar av glukosenivåa.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Blood sugar» frå ,  den 1. februar 2015.  
 

Diabetes
Blodprøvar
Halvøy

Ei halvøy (latin paene insula, 'nestenøy'), òg kalla nes, odde, skage og tange, er eit stykke land som stikk ut frå eit større fastland slik at det vert omgjeve av vatn på tre sider så det berre vert landfast på ei lei.

Halvøyar kan likna litt på nes, som har vatn på tre sider. Det er berre det avlange tungeliknande skapet på neset og det at øya gjerne er rund, som skil dei to slaga landstykke.

Halvøyar i verda

I Eurasia

På Europafastlandet 
 Balkan
 Bretagne
 Gibraltar
 Den iberiske halvøya
 Den italienske halvøya
 Jylland

Den skandinaviske halvøya

Noreg 
 Kjerringøy
 Lindesnes
 Nedstrandshalvøya 
 Romsdalshalvøya
 Skriverøya
 Varangerhalvøya

Afrika 
 Kapp det gode håp

I Midtausten 
 Den arabiske halvøya
 Sinaihalvøya
 Qatar

I Austasia 
 Koreahalvøya
 Kamsjatka

Amerika 

 Alaskahalvøya
 Californiahalvøya
 Floridahalvøya
 San Francisco-halvøya
 Yukatanhalvøya

Antarktis 
 Antarktishalvøya

Bakgrunnsstoff 

 
Kystgeografi
Objektorientert programmering

Objektorientert programmering (OOP) peiker på ein metode og ei utforming av språket for programmering. Den grunnleggande tanken bak OOP er at ulike typar data som høyrer saman blir samla i objekt med tilhøyrande operasjonar. Slik blir data og kode samla i einingar kalla objekt. Eit objekt er ei samling av oppførsel (datakode) og tilstand (data). Prinsippet er at ein skil tinga som endrar seg over tid og tinga som ikkje endrar seg. Denne inndelinga i objekt gir eit meir stabilt fundament for programvareutforming. Målet er å gjere store programvareprosjekt enklare å handtere.

Omgrepet har sitt opphav frå arbeid gjort av Kristen Nygaard og Ole-Johan Dahl ved Norsk Regnesentral med programmeringsspråket Simula på 1960-talet.

Programmering
Norske oppfinningar
Madison

Madison er delstatshovudstad i Wisconsin i USA, og den nest største byen, etter Milwaukee. Hovudstaden er handelssentrum i eit jordbruksområde der særleg mjølkeproduksjon er viktig. Innanfor bygrensene bur litt over 200 000, men heile byområdet er 
366 950 innbyggjarar (2000).

Historie 
Historia til byen byrja i 1836 då den tidlegare dommaren James Duane Doty kjøpte 4 km² myr og skog ved dei fire sjøane Mendota, Monona, Kegonsa og Waubesa. Byen blei kalla opp etter James Madison, den amerikanske presidenten som var død like før.

Wisconsin var nyoppretta som amerikansk territorium det året, og hadde framleis ingen hovudstad. Doty arbeidde intenst for å få lovmakarane til å leggja han til Madison, sjølv om byen framleis berre fanst på papiret. Desse let seg overbevisa, kanskje fordi Doty baud dei på både bøffelkåper og billig land i den nye byen, men òg fordi han låg godt plassert: Midt mellom den gamle handelsstasjonen Prairie du Chien i vest og den nye og veksande Milwaukee i aust, og mellom dei viktige blygruvene i sørvest og den eldste byen i Wisconsin, Green Bay, i nordaust.

I 1837 la ein ned hjørnesteinen for den første hovudstadsbygningen, og året etter møttest delstatsforsamlinga her for første gong. I 1846 hadde Madison 626 innbyggjarar.

I dag 

Madison blei utpeikt som den beste staden å bu i i USA av tidsskriftet Money i 1996. Også seinare har byen stått høgt på denne lista, hovudsakleg fordi byen har låg arbeidsløyse.

I bybildet peiker Wisconsin State Capitol seg ut. Bygningen husar begge dei lovgjevande forsamlingane, høgsteretten og kontoret til guvernøren av delstaten. På grunn av lovar som regulerer høgda på bygningane rundt kan ein sjå Wisconsin State Capitol frå heile byen og på avstand.

I Madison finst òg eit universitet, University of Wisconsin-Madison, som har uteksaminert fleire nobelprisvinnarar.

Bakgrunnsstoff 

Byar i Wisconsin
Delstatshovudstader i USA
Oppkallingar etter James Madison
Stader i USA kalla opp etter amerikanarar
Namnet Madison

Madison er eit engelsk namn som kan brukast som førenamn, etternamn og stadnamn. Det er opphavleg eit metronym som tyder 'son av Maud'. Den best kjende namneberaren er James Madison, fjerde presidenten av USA. Fleire stader i USA er kalla opp etter presidenten, mellom anna delstatshovudstaden Madison i Wisconsin. 

Medan namnet opphavleg berre var eit etternamn, gjekk det etter kvart over til å bli eit førenamn for gutar. I nyare tid er det etter kvart gått over til å bli eit reint jentenamn i USA. Denne bruken var ukjend før 1985, men i 2002 var Madison det andre vanlegaste namnet gjeve til nyfødde jenter. Ein grunn til dette kan vera bruken av namnet i filmen Splash frå 1984, der hovudpersonen, ei havfrue spela av Daryl Hannah, tek namnet frå eit skilt for Madison Avenue i Manhattan.

Kjende namneberarar
Etternamn
James Madison (1751-1836), president av USA
Tianna Madison (f. 1985), amerikansk idrettsutøvar
Førenamn
Menn
Madison S. Perry (1814-1865), guvernør av Florida
Madison Julius Cawein (1865-1914), amerikansk diktar
Madison Grant (1865-1937), advokat og raseforskar
Madison Smartt Bell (f. 1957), amerikansk forfattar

Kjelder
Engelsk Wikipedia

Bakgrunnsstoff
Spalte om bruken av jentenamnet Madison i Washington Post

førenamn av engelsk opphav
metronym
engelske stadnamn
mannsnamn
kvinnenamn
Førenamn danna av slektsnamn
Stephen Harper

Stephen Joseph Harper () er ein kanadisk politikar frå Toronto i Ontario. Han var med i det konservative partiet i Canada.
Ved valet 23. januar 2006 vart Harper vald til statsminister i Canada, og vart innsett 6. februar same året.

Canadiske statsministrar
Paul Martin

Sjå òg fleirtydingssida Paul Martin

Paul Edgar Philippe Martin () i Windsor i Ontario i Canada) er ein tidlegare statsminister i Canada. Han overtok etter Jean Chrétien 12. desember 2003 og Stephen Harper tok igjen over etter Martin i 2006.

Mellom 1993 og 2002 var han finansminister i Chrétienregjeringa.

Canadiske statsministrar
Barn av tyske soldatar i Noreg

Barn av tyske soldatar i Noreg viser til krigsbarn frå andre verdskrigen som med tyske soldatar som fedrar. Slike barn vart ofte nedsetjande kalla «tyskarungar».
I løpet av åra 1940-1945 (1946) vart det fødd mange barn i Noreg med norsk mor og ein tysk soldat som far. Slike barn vart ofte utsette for mobbing, utfrysing og liknande gjennom oppveksten i etterkrigsåra.

Den første interesseorganisasjonen til barn av tyske soldatar, Norges krigsbarnforbund, vart stifta i 1986. Usemje mellom anna om offentleg godtgjersle førte i 1999 til skipinga av Krigsbarnfobundet Lebensborn.

Sjå òg 
 Lebensborn
 Noreg under andre verdskrigen
 NS-barn

Noreg under andre verdskrigen
NS-barn

NS-barn er barn av foreldre som var aktive i Nasjonal Samling under andre verdskrigen i Noreg.

Det var journalist Asgeir Olden som i 1988 offentleg knesette omgrepet, i boka Fødd skuldig, det var elleve intervju med NS-barn, alle anonyme, NS-ministerdattera Bente Blehr unnateke. Gjenombrotet kom i 1993 med sjølvbiografien Gutten fra Gimle av Eystein Eggen.

Ordskiftet om boka varte fram til femtiårsjubileet i 1995. Stortinget gav då ei fråsegn, på førehand drøfta i samtlege partifraksjonar. NS-barna vart nemnde først i Stortinget si orsaking andsynes krigsbarna. Arbeidarpartiet si stortingsgruppe viste til denne fråsegna då dei i 2001 tok saka opp att og gjekk inn for Eggen som statsstipendiat, etter framlegg frå Francis Sejersted, leiar i Den Norske Nobelkomite, og Ole Wilhelm Klüwer, som då gjennom mange år hadde vore ein aktiv talsmann for NS-barna si støtteforeining.

Framstegspartiet gav ei skarp fråsegn med brodd mot det som dei meinte hadde vore forfølging av Eggen grunna engasjementet hans i saka. Regjeringa Bondevik følgde oppmodingane og utnemnde Eggen året etter. Ein liknande saksgang lèt seg ikkje påvisa i noko anna land hærteke av tyskarane, sjølv om temaet etter kvart er rimeleg godt kjent. 

Den autobiografiske litteraturen om emnet er heller sparsam, truleg grunna «redsla for å bli attkjent» (Olden i føreordet til intervjusamlinga si). Litterært vart emnet handsama med stor suksess av Bergljot Hobæk Haff. I 1996 skreiv ho romanen Skammen, seinare dramatisert og oppført på Nationaltheateret med Anne Krigsvoll i hovudrolla som Idun Hov.

Sjå òg 
 Noreg under andre verdskrigen
 Krigsbarn
 Tyskarunge

Bakgrunnsstoff

 Litteratur 
 Borge, Baard H. 2002: De kalte oss naziyngel. Oslo : Samlaget
 Eggen, Eystein 1993: Gutten fra Gimle : et NS-barns beretning. Oslo : Aschehoug. 
 Olden, Asgeir 1988: Fødd skuldig. Oslo : Samlaget.

Noreg under andre verdskrigen
Kilinochchi

Kilinochchi (tamil: கிளிநொச்சி «papegøyestad») er ein liten by nord på Sri Lanka, og var «hovudstaden» i dei tamilstyrte områda av landet. Nordområda var i fleire år styrte av dei tamilske tigrane, som er i konflikt med den singalesiske regjeringa i landet. Kilinochchi vart erobra av den srilankiske regjeringshæren i januar 2009.

Kilinochchi ligg om lag ti mil søraust for den større tamilske byen Jaffna.

Byar på Sri Lanka
LTTE
Velupillai Prabhakaran

Velupillai Prabhakaran () var leiar for Dei tamilske tigrane, ei tamilsk opprørsgruppe på Sri Lanka som var aktiv i den srilankiske borgarkrigen frå 1983 til 2009.

Han blei sett på som ein leiarfigur av mange srilankiske tamilar, men blir òg kalla ein terrorist av mellom anna regjeringane i Sri Lanka, India, USA og Storbritannia. Indiske styresmakter ønskte å få han utlevert på grunn av rolla dei meiner han hadde i drapet på statsminister Rajiv Gandhi.

Kjelder

Srilankiske politikarar
Srilankiske militærleiarar
LTTE
Hans Brattskar

Hans Brattskar () er ein norsk embetsmann som har arbeidd som ambassadør på Sri Lanka, rådgjevar i SN og sidan 2008 leiar for regjeringa sitt klima- og regnskogprosjekt. Frå 2013 til 2015 var han statssekretær i Utanriksdepartementet i regjeringa Solberg.

Hans Brattskar er utdanna siviløkonom og statsvitar i USA. Han har arbeidd i norsk utanriksteneste sidan 1986. Frå 1993 til 1998 hadde han leiarstillingar ved sekretariata til bistandsministeren og seinare utviklingsministeren. Brattskar var ministerråd ved SN-delegasjonen i New York frå 1998 til 2003, og var frå 2003 til 2007 norsk ambassadør]] på Sri Lanka. I 2008 blei han tilsett som leiar for den norske regjeringa sitt klima- og regnskogprosjekt.

Kjelder 
 
 

Statssekretærar i Regjeringa Solberg
Statssekretærar frå Høgre
Norske ambassadørar
Norske statsvitarar
Norske siviløkonomar
Folk frå Ski
Hov

Hov er er i nyare tid eit stadnamn. Namnet syner attende til hòv der dei norrøne gudane vart dyrka. Gardsnamn som Hovin, Torshov og Hoff fortel om slike førkristne hòv. Hov i Ålen er det gamle senteret i Røros- regionen. Hov i Land er ein tettstad i Søndre Land kommune. Hov på Færøyane er ein landsby på Suðuroy, medan Hovet er ei bygd i Hol kommune i Hallingdal.

Frå gamalt går lekken -hov inn i ei lang rekkje norske gardsnamn.

Sjå òg 
 Hòv om stad eller hus for førkristen kult
 Reiskapen håv
 Hóv på føtene til hovdyr, mellom anna hest

Stadnamn av norrønt opphav
Klassekamp

Klassekamp er ein klassekonflikt innanfor marxistisk og sosialistisk teori. Striden mellom sosiale klassar hender som fylgje av klassane sin ymse makt og eigarskap over produksjonsmiddela. 

Karl Marx sin klassekamp har ingenting å gjere med nokon nedarva kaste, og det er heller ikkje heilt det same som ein sosialistisk klasse i sosiologsk forstand, som i overklasse, underklasse og middelklasse (omgrep som er knytt til inntekt eller formue, men også til kulturelle preferansar). Under det kapitalistiske historiske utviklingsstadium som Marx skildrar forstår ein klasseinndelinga som plassering i det økonomiske systemet, eller den sosiale strukturen som eksisterer under kapitalismen.

Hovudtanke 
Marx opererer i hovudsak med to klassar, som omfattar det meste av befolkninga: proletariatet og borgarskapet. Andre klassar, slik som småborgarskapet, har karakteristikkar frå begge desse klassane. Proletariatet (eller arbeidarklassen) er arbeidstakarar i bedriftene, og borgarskapet (kapitalistar) eig bedriftene. Dei to klassane har dermed stikk motsette interesser, ved at arbeidstakarane ynskjer høgast mogleg lønn og best mogleg arbeidskår, medan borgarskapet vil at lønnsnivået skal vere så lågt som mogleg for å halde kostnadane nede. Denne interessemotsettinga er grunnlaget for kampen mellom klassane.  

Innanfor sosialismen er det ulike meiningar om korleis klassekampen skal verta sett på og definert. Karl Marx og Friedrich Engels, som var sentrale ideologar innanfor kommunismen, la fram grunnsynet sitt på klassekampen i skriftet Det kommunistiske manifest av 1848. Etter deira syn er klassekampen eit drivande element i historia (sjå historisk materialisme), og klassekampen mellom   proletariatet og borgerskapet i kapitalismen, vil leia til proletariatet sin siger gjennom opprettinga av ei sosialistisk statsmakt.

Kjelder 

Samfunnsklassar
Sosialisme
Statsvitskap
Bybane

Bybane er ei sporvognsline som i stor grad køyrer skild frå annan trafikk ved å ha filer for seg sjølv i bygatene, og ellers gå på eigen trasé utanfor sentrumsområda. Saman med prioritert ferdsel i lysregulerte gate- og vegkryss, gjer dette at han kan halde etter måten høg fart. Han kan trafikkera både sentrum og periferi i byar. Tanken er at bybanen skal køyre der folk er, til liks med den vanlege bytrikken, samstundes som han, til liks med ein T-bane, skal frakte folk snøgt over lengre avstandar i områda utanfor bykjerna.

I Noreg er det berre Bergen som har ein moderne bybane. Frå gamalt av er det i Oslo og Trondheim forstadsbanar som liknar på bybanar, som Gråkallbanen i Trondheim og Ekebergbanen og Lilleakerbanen i Oslo. Men til skildnad frå bybanane, går desse trikkane saman med anna trafikk i bygatene i sentrum, og på eigen trasé berre utanfor sentrumsområdet.

Dei fleste nye sporvognsliner er bygde med bybanestandard, som altså til dømes Bybanen i Bergen.

Historie 

Ordet bybane er ein ordrett omsetjing av det tyske ordet 'Stadtbahn'. Dei fyrste moderne bybanane vart bygde i Tyskland i 1960- og 70-åra i byar som Stuttgart, Köln og Hannover. Bybanen er ei vidareutvikling av sporvogna, og i Tyskland er bybanesystema i mange tilfelle ombygde sporvegar.

Bybanar 

  Bybanen i Bergen 
  Bybanen i Calgary 
  Bybanen i Dublin
  Bybanen i Houston 
  Bybanen i Hudson-Bergen 
  Bybanen i Manchester 
  Bybanen i Minneapolis
  Bybanen i Ottawa 
  Bybanen i San Diego

Bakgrunnsstoff 
 Prosjekt bybane i Bergen
 Statens väg-och transportforskningsinstitut, Sverige

 
Kollektivtransport
Buddha

Buddha, Siddhartha Gautama, var ein prins og religiøs tenkar som levde rundt år 500 f. Kr. og verka i Nord-India. Læra hans blei til buddhismen.

Nemninga buddha er eit æresnamn som på sanskrit tyder 'den oppvakna' eller 'den opplyste'. Sjå òg bodhisattva.

Det er vanleg for buddhistar å æra statuar av Buddha i tempel og i heimane sine. 

Nokre hindutradisjonar reknar Buddha som den niande avataren av guden Visjnu.

Bakgrunnsstoff 

Buddhisme
Religionsstiftarar
Indiske asketar
Ukjend dødsår