Knokkelbrot

Knokkelbrot, beinbrot eller fraktur (stundom forkorta FRX eller Fx, Fx eller #) er ein medisinsk tilstand der det har oppstått eit brot i kontinuiteten av ein knokkel. Det kan skuldast sterke støyt eller stress, eller minimal trauma som følgje av svake knoklar, som til dømes i personar med osteoporose, knokkelsvulstar eller osteogenesis imperfecta; desse vert kalla spontanfrakturar eller patologiske frakturar.

Omgrepa «brote bein» og «knekt bein» er mykje brukt i ålmenta, men dei vert ikkje rekna som formelle ortopediske omgrep.

Teikn og symptom 
Sjølv om knokkelvev ikkje inneheld smertereseptorar, kan knokkelbrot likevel vere smertefullt av ulike grunnar, som til dømes ved:
 brot i kontinuiteten av knokkelhinna (periost) eller endost, sidan begge inneheld smertereseptorar.
 ødem i nærliggjande blautvev som følgje av bløding frå blodårer i knokkelhinna kan skape trykksmerter.
 muskelspasmar som prøver å halde knokkelfragmenta på plass.

Skade på kringliggjande strukturar som til dømes nervar og blodårer, ryggmerg eller nerverøter (ved ryggbrot), eller skalleinnhaldet (ved kraniebrot), kan føre til andre spesifikke teikn og symptom.

Diagnose 

Knokkelbrot kan diagnostiserast klinisk på grunnlag av historia som vert gjeven, samt den fysiske undersøkinga. Røntgenbilete vert ofte tatt for å stadfeste brotet. Computertomografi (CT) og magnetresonanstomografi (MRI) kan vere naudsynt i tilfelle der røntgen ikkje er tilstrekkeleg.

Klassifisering 

Omgrepa brot og fraktur er synonyme og kan nyttast om einannan. I somme namngjevne brot er det vanleg å nytte fraktur, til dømes komminutt fraktur, men det er valfritt, og ein kan òg kalle det for eit komminutt brot. I denne artikkelen er bruken vekslande og basert på bruksfrekvensen blant medisinske tidsskrift og andre respekterte, medisin-relaterte kjelder; der fleire variantar er vanleg, er desse nemnd.

Mekanisme 
 Traumatisk fraktur — brot etter tileigna traume, t.d. etter fall, trafikkulukke, slåstkamp osb.
 Spontanfraktur eller patologisk fraktur — brot som følgje av underliggjande sjukdom i knoklane, t.d. brot i ein knokkel med metastase. Osteoporose er den vanlegaste spontanfrakturen.
 Periprostetisk fraktur — brot i nærleik av ein mekanisk veikskap rundt eit implantat

Blautvev 
 Lukka brot — brot der den overliggjande huda er intakt
 Opent brot — brot der såret kommuniserer med brotet, eller der hematom er synleg slik at såret er «opent» og utsett for kontaminasjon. Opne brot er i større fare for å verta infiserte. Stundom feilaktig kalla «komplisert brot».
 Reint brot Kontaminert brot Forskyving 
 Ikkje-forskyvd Forskyvd Translasjon Angulert Rotert Forkorta Frakturmønster 
 Lineært brot — eit brot som ligg parallelt til knokkelaksen
 Tverrfraktur eller tverrbrot – eit brot som ligg perpendikulært til knokkelaksen
 Skråfraktur eller skråbrot – eit brot som ligg diagonalt til knokkelaksen
 Spiralfraktur eller spiralbrot – eit brot der minst éin del av knokkelen er vridd som følgje av dreiemoment
 Kompresjonsfraktur – oppstår oftast i ryggvirvlane, til dømes når framdelen av ryggvirvelen kollapsar som følgje av osteoporose (ein medisinsk tilstand som fører til at knoklane vert skjøre og lett brotnar, med eller utan trauma)
 Impaktert brot – eit brot der knokkelfragmenta vert knuste inn i einannan
 Avulsjonsfraktur eller avulsjonsbrot – eit brot der eit knokkelfragment vert skild frå hovudmassen

 Fragment 
 Inkomplett brot — eit brot der knokkelfragmenta delvis heng saman. Det er eit knekk i knokkelvevet, men det strekker seg ikkje på tvers av heile knokkelen.
 Komplett brot — eit brot der knokkelfragmenta er fullstendig fråskilde
 Komminutt fraktur (brot) — eit brot der knokkelen er knust i fleire delar

 Anatomisk plassering 
 Kraniebrot Basisfraktur eller basisbrot Blowout-fraktur (indre orbitafraktur) — fraktur i veggane og golvet av augehòla
 Mandibelfraktur eller underkjevebrot Nasebrot eller nasefraktur Le Fort-fraktur i hovudskallen — andletsfraktur i overkjeveknokkelen og kringliggjande strukturar; oftast bilateralt (tosidig) og anten horisontalt, pyramidalt eller transversalt.
 Ryggbrot Ryggvirvelbrot Fraktur i C1, inkludert Jefferson-fraktur
 Fraktur i C2, inkludert Hangman-fraktur
 Tåredråpefraktur i nakken — fraktur i det anteroinferiore (fremre og nedre) aspektet av ein halsvirvel
 Grøftegravarfraktur — fraktur gjennom ein ryggtagg i ein ryggvirvel på høgd med nedre halsvirvel eller øvre brystvirvel
 Knusingsfraktur eller burstfraktur — fraktur i ryggvirvel som følgje av høg-energi aksialbelastning
 Kompresjonsfraktur — kollaps i ein ryggvirvel, ofte i form av kilefraktur som følgje av anterior (fremre) kompresjon
 Chance-fraktur — kompresjonsskade i den fremre delen av ryggvirvelen med samstundes distraksjonsskade i dei bakre delane
 Holdsworth-fraktur
 Ribbeinsbrot
 Sternumfraktur
 Skulderbrot
 Kragebeinsbrot
 Scapulafraktur — brot i skulderbladet
 Armbrot
 Humerusfraktur, humerusbrot eller overarmsbrot
 Suprakondylær humerusfraktur
 Humerusskaft-fraktur — fraktur i den distale tredjedelen av humerus som fører til klemming av spolebeinsnerva (radialis- eller radialnerva).
 Underarmsbrot eller underarmsfraktur
 Ulnafraktur eller ulnabrot
 Monteggia-fraktur — fraktur i den proksimale tredjedelen av albogebeinet (ulna) med dislosering av leddhovudet til spolebeinet (caput radii)
 Olecranon-fraktur — fraktur i albogespissen (olecranon) med anterior (framovergåande) dislosering av leddhovudet til spolebeinet
 Radiusfraktur
 Essex-Lopresti-fraktur — fraktur i leddhovudet til spolebeinet med samstundes dislosering av det distale radioulnarleddet med avbrot i bindevevsmembranen i underarmen
 Distal radiusfraktur
 Galeazzi-fraktur — fraktur i spolebeinet (radius) med dislosering av det distale radioulnarleddet
 Colles' fraktur — distal fraktur i spolebeinet med dorsal (posterior) forskyving av handleddet og handa
 Smiths fraktur — distal fraktur i spolebeinet med volar (ventral) forskyving av handleddet og handa
 Bartons fraktur — ein intraartikulær fraktur i distal spolebeinet med forskyving av radiokarpalleddet (øvre handledd)
 Handfraktur eller handbrot
 Skafoidfraktur eller båtbeinsbrot
 Rolandofraktur
 Bennetts fraktur
 Boxers fraktur
 Bekkenfraktur eller bekkenbrot
 Hoftebeinsbrot
 Duverney-fraktur (korrekt norsk namn er ukjent)
 Lårbeinsbrot
 Hoftebrot eller hoftefraktur — brot i lårbeinet; ikkje i hoftebeinet
 Patellafraktur eller kneskjellbrot
 Crusfraktur eller leggbrot
 Tibiafraktur eller skinnebeinsbrot
 Pilon fraktur
 Tibial platåfraktur
 Bumper-fraktur (korrekt norsk namn er ukjent) — fraktur i det laterale tibialplatået som følgje av tvungen valgus i kneet
 Segond-fraktur (korrekt norsk namn er ukjent) — avulsjonsfraktur i den laterale kondylen i skinnebeinet
 Gosselin-fraktur (korrekt norsk namn er ukjent) — fraktur i plafond i skinnebeinet i fremre og bakre fragment
 Toddlers fraktur (korrekt norsk namn er ukjent) — ikkje-forskyvd spiralfraktur frå den distale tredjedelen til den distale halvdelen av skinnebeinet
 Fibulafraktur eller leggbeinsbrot
 Maisonneuve-fraktur — spiralfraktur i den proksimale tredjedelen av leggbeinet med revning i den distale tibiofibulare syndesmosen og bindevevsmembranen
 Le Fort-fraktur i ankelen — vertikal fraktur i den anteromediale delen av distale leggbein med avulsjon av det anteriore ligamentum tibiofibulare anterius
 Kombinert fraktur i skinnebeinet og leggbeinet
 Trimalleolær fraktur — involverar den ytre ankelknoken (malleolus lateralis), den indre ankelknoken (malleolus medialis) og det distale, posteriore aspektet av skinnebeinet
 Bimalleolær fraktur — involverar den ytre og indre ankelknoken
 Potts fraktur
 Fotbrot
 Lisfranc fraktur (oftast kalla Lisfranc skade) — der éin eller fleire metatarsalbein er forskyvd frå tarsus
 Jones-fraktur — fraktur i den proksimale enden av femte metatarsalbein
 Marsjfraktur — fraktur i den distale tredjedelen av ein av metatarsalbeina som skuldast residiverande stress (trøyttleiksbrot)
 Calcaneusfraktur eller hælbeinsbrot

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Bone fracture» frå ,  den 11. desember 2014, men har norske kjelder.

Bakgrunnsstoff 

Traumatologi
Knokkelbrot