alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Komorane

Komorane er ein sambandsrepublikk som er samansett av dei vulkanske øyane Grande Comore, Moheli og Anjouan, dei tre nordlegaste av øyane i den komoriske øygruppa utanfor kysten av det sørlege Afrika.

Historie 
Øyane er blitt invadert av ulike grupper frå fastlandsafrika, Persiabukta, Indonesia og Madagaskar. Oppdagarar frå Portugal kom til øygruppa i 1505. Tidleg på 1800-talet tok Frankrike kontroll over Komorane. Franske nybyggjarar og verksemder og arabiske handelsmenn gjekk saman om å bygga opp eit plantasjesystem som brukte ein tredjedel av landbruksjorda til dyrking for eksport.

I 1973 blei Komorane og Frankrike einige om at landet skulle få sjølvstende fem år seinare. Men allereie den 6. juli 1975 vedtok den komoriske nasjonalforsamlinga sjølvstende. Utsendingane frå øya Mayotte avstod frå å stemma, og øya fortsette å vera under fransk styre.

Sidan 1975 har Komorane hatt 19 statskupp eller kuppforsøk. I 1997 sa øyane Anjouan og Moheli seg sjølvstendige. Militærkommandøren Azali Assoumani tok makta i 1999 og prøvde å løysa krisa ved å skapa ein føderasjon. Mot slutten av 2001 blei den nye grunnlova godkjend, og året etter valde kvar øy sin eigen president medan ein ny unionspresident blei svoren inn den 26. mai 2002.

Geografi 
Denne republikken i Indiahavet er ei gruppe vulkanske øyar som ligg i den nordlege enden av Mosambikkanalen mellom Mosambikk og Afrika. Klimaet er varmt, og temperaturane held seg stort sett rundt 27-31 °C på det varmaste. I tillegg er det for det meste regnfullt, men perioden frå mai til oktober er litt tørrare. Moroni har ein årleg nedbørsnormal på 2542 mm.

Bakgrunnsstoff 

 Anjouan.net

 
Land i Afrika
Øyar i Indiahavet
AU-land
Tsjuvasjia

Tsjuvasjia (russisk  Чувашская Республика; tsjuvasjisk Чăваш Республики) er ein republikk i Russland og heimlandet til det tsjuvasjiske folket. Det er eit av føderasjonssubjekta i den russiske føderasjonen. Hovudstaden er Tsjeboksary, ein by ved Volga med om lag ein halv million innbyggjarar.

Folk 

Størsteparten (om lag 906 000) av innbyggjarane er tsjuvasjar. Tsjuvasjia har 1 727 større og mindre landsbyar der det nesten berre bur tsjuvasjar. I dei største byane bur det òg mange russarar, tatarar, mordvinarar, ukrainarar og mariar.

Ved folketeljinga i 2010 var den etniske samansetjinga:
 Tsjuvasjar: 65,1 %
 Russarar: 25,8 %
 Tatarar: 2,7 %
 Mordvinarar: 1,0 %

Geografi 

Tsjuvasjia er samansett av 21 distrikt (russisk районы):

 Alatyrskij (Алатырский)
 Alikovskij (Аликовский)
 Batyrevskij (Батыревский)
 Ibresinskij (Ибресинский)
 Jadrinskij (Ядринский)
 Jaltsjikskij (Яльчикский)
 Jantikovskij (Янтиковский)
 Kanasjskij (Канашский)
 Komsomolskij (Комсомольский)
 Kozlovskij (Козловский)
 Krasnoarmejskij (Красноармейский)
 Krasnotsjetajskij (Красночетайский)
 Mariinsko-Posadskij (Мариинско-Посадский)
 Morgausjskij (Моргаушский)
 Poretskij (Порецкий)
 Sjemursjinskij (Шемуршинский)
 Sjumerlinskij (Шумерлинский)
 Tsivilskij (Цивильский)
 Tsjeboksarskij (Чебоксарский)
 Urmarskij (Урмарский)
 Vurnarskij (Вурнарский)

Byar 

 Tsjeboksary (453 700)
 Novotsjeboksarsk (124 100)
 Kanasj (45 610)
 Alatyr (38 200)
 Sjumerlja (31 720)
 Kozlovka (10 360)
 Tsivilsk (13 480)
 Kugesi (11 920)
 Jadrin (9614)
 Mariinskij-Posad (9088)
(folketal frå 2010)

Språk 

I byane er russisk det mest brukte språket, på landsbygda er tsjuvasjisk meir utbreitt.

Fotnotar

Bakgrunnsstoff 
 Republikken sine offisielle heimesider  på russisk, engelsk og tysk
 Kommersant artikkel på engelsk

 
Republikkar i Russland
Russiske føderasjonssubjekt
Kongo-Brazzaville

Må ikkje forvekslast med nabolandet, Den demokratiske republikken Kongo.

Republikken Kongo, også kjend som Kongo-Brazzaville eller berre Kongo, er eit land i Afrika, tidlegare ein fransk koloni. Hovudstaden er Brazzaville.

Klima 
Det meste av landet er eit lågtliggande platå mellom 200 m og 1000 m over havet, med ei kyststripe mot Atlanterhavet i vest. Den årlege nedbørsnormalen er mellom 1250 og 1750 mm dei fleste stader, og nedbøren er spreidd utover heile året. Minst nedbør har ein i sørleg område av landet og langs kysten. Perioden juni og september er den tørraste tida på året, då sola og den intertropiske konvergenssona er lengst mot nord. Ein har ein annan forholdsvis tørr, men kortare periode i januar medan konvergenssona er lengst sør.

Leiarar
Statsministeren er Clément Mouamba (2020).

 
Land i Afrika
AU-land
Kongoelva

Kongoelva eller berre Kongo (tidlegare kalla Zaïrefloden) er ei elv som renn gjennom regnskogen på Kongobekkenet i Sentral-Afrika. Med sine 4 700 km er Kongo den nest lengste elva i Afrika, etter Nilen. Kongo har til gjengjeld størst vassføring og størst nedslagsfelt i Afrika. Elva er den nest mest vassrike i verda, etter Amazonas.

Bielver 

 Inkisi
 Zadi
 Nsele 
 Bombo
 Kasai 
 Fimi
 Kwango
 Sankuru
 Likouala
 Sangha
 Djafloden
 Oubangui (Ubangi)
 Giri
 Mbomou
 Uele
 Ruki
 Busira
 Momboyo
 Lulonga
 Mongala
 Ebola
 Itimbiri
 Aruwimi
 Ituri
 Lomami
 Lindi
 Tshopo
 Lualaba
 Lowa
 Ulindi
 Luama
 Lukuga
 Lufira
 Lubudi
 Luvua

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Kongofloden» frå ,  den 30. august 2015.

Bakgrunnsstoff 

 H. Winternitz, East Along the Equator: A Journey up the Congo and into Zaire (1987)

Elvar i Angola
Elvar i Burundi
Elvar i Den sentralafrikanske republikken
Elvar i Kongo
Elvar i Kongo-Brazzaville
Elvar i Kongo-Kinshasa
Elvar i Rwanda
Elvar i Tanzania
Elvar i Zambia
Musikaren Jonas Fjeld

Jonas Fjeld (), eigentleg Terje Lillegård Jensen, er ein norsk songar, låtskrivar og gitarist. Fjeld, som har teke artistnamnet sitt etter Øvre Richter Frich sin romanfigur, byrja musikkarriera si i tøysebandet Jonas Fjeld Rock n' Rolf Band (der òg Herodes Falsk var medlem), seinare omdøypt til Jonas Fjeld Band då gutane (minus Falsk) bestemte seg for å bli seriøse musikarar. Musikken til Jonas Fjeld Band er bluesprega countryrock, med til dels heftige gitarriff.

Eit anna av Fjeld sine musikkprosjekt er Danko Fjeld Andersen, som var eit samarbeid mellom Fjeld og dei amerikanske musikarane Eric Andersen og Rick Danko – sistnemnde kjent frå The Band. 

Eit tredje prosjekt er To Rustne Herrer, som består av Jonas Fjeld og Ole Paus. Fjeld har brukt fleire tekstar skrivne av Paus, men på den siste plata si, Mårrakvist, har han òg teke med stoff frå Lars Saabye Christensen, Jo Nesbø og Klaus Hagerup.

Prisar 

 Spellemannprisen 1985 i klassen Rock for albumet Neck'n Neck (med Jonas Fjeld Band)
 Spellemannprisen 1986 i klassen Rock for albumet Time and Motion (med Jonas Fjeld Band)
 Gammleng-prisen i 1986 i klassen Pop.
 Spellemannprisen 1991 i klassen Roots & country med Rick Danko og Eric Andersen.
 Spellemannprisen 1994 i klassen Mannlege artist for albumet Nerven i min sang
 Kardemommestipendiet 2006

Diskografi 

Jonas Fjeld Rock n' Rolf Band
 Jonas Fjeld Rock n' Rolf Band (1973)
 Pans Fløyte (1974)
 Endelig (Uff, Ikke Nå Igjen) (1976)

Jonas Fjeld Band
 Tennesseee Tapes (1977)
 Back in the USA (1978)
 Make up (1979)
 Neck n' Neck (1984)
 Time and Motion (1985)

Jonas Fjeld (soloalbum)
 Take Two Asprins and Call Me in the Morning (1975)
 Living for the Weekend (1983)
 Svært Nok For Meg (1990)
 Texas Jensen (1992)
 Beste (samleplate, 1999)
 Voice on the Water (2000)
 Tidevann (2001)
 Mårrakvist (2006)

Danko Fjeld Andersen
 Danko Fjeld Andersen (1991)
 Ridin' on the Blinds (1993)

To Rustne Herrer
 To Rustne Herrer (1996)
 Damebesøk (1997)
 12 Rustne Strenger (2002)

Bakgrunnsstoff 
 «Morgenkaffe med Jonas»  — Intervju med Fjeld i Bergens Tidende 25. feb. 2006

Norske musikarar
Norske songarar
Norske låtskrivarar
Norske gitaristar
Folk frå Drammen
Vinnarar av Spellemannprisen
Verdas land etter folketettleik

Verdas land og koloniar etter folketettleik i innbyggjarar/km². Tala i tabellen er basert på flatevidd som inkluderer innanlands vassdrag (innsjøar, reservoar, elvar). Data om folkesetnad er generelt eit estimat for juli 2005. Berre sjølvstendige statar er nummererte, men ikkje-sjølvstendige territorie er også inkludert for samanlikning.

Kjelder: CIA The World Factbook  ; US Census Bureau

Sjå òg 

 Verdas land
 Verdas land etter flatevidd
 Verdas land etter folketal
 Verdas land etter bruttonasjonalprodukt
 Verdas land etter bruttonasjonalprodukt per innbyggjar

Bakgrunnsstoff 
 http://archive.is/20121205082817/http://www.world-gazetteer.com/home.htm
 http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/index.html 
 http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/
 http://news.bbc.co.uk/1/hi/country_profiles/default.stm
 http://www.lonelyplanet.com/destinations/

Lister av land
661

661 (romartal DCLXI) var eit normalår som byrja på ein fredag i den julianske kalenderen.

Hendingar 
 27. januar (9. ramadan): Kalif Ali ibn Abi Talib blei overfallen under bøn i den store moskeen i Kufa (i moderne Irak). Han døydde nokre dagar seinare. Ifølgje ei gruppe muslimar (sjia) etterfølgde sonen hans Hasan ibn Ali han som kalif. Ifølgje ei anna gruppe (sunni) var Muawiya frå Omajjade-klanen den rette kalifen. Han flytta hovudstaden for det arabiske riket til Damaskus og grunnla Omajjade-kalifatet.

Utan dato

    Dronning Balthild og kong Klothar III av Neustria og Burgund grunnla Corbie-klosteret i Picardie nord i Frankrike. 
 Brørne Perctarit og Godepert blei samherskarar over lombardane etter at far deira Aripert I døydde. Dei delte riket og skipa kvar sin hovudstad i Milano og Pavia.
 Den japanske keisarflåten invaderte Kyushu på ordre frå keisarinne Saimei. Keisarinne fekk eit palass bygd i Asakura frå felde tempeltre. Då ho døydde to månader seinare, meinte ein det var fordi ho hadde tirra gudane ved å øyeleggja templa.
 Tenji blei keisar av Japan etter at Saimei døydde. Han sende ein militærstyrke under Abe no Hirafu til Korea for å hjelpa sine alliert i kongedømet Baekje.
 Munmu blei ny herskar i det koreanske kongeriket Silla.

Fødde 
 28. mars: Muawiya II, muslimsk kalif
 12. februar: Ōku, japansk prinsesse og diktar

Utan dato

 Hadjdjadj ibn Jusuf, arabisk statsmann

Døde 
 31. januar: Ali ibn Abi Talib, kalif av Rashidun-kalifatet
17. februar: Finan av Lindisfarne, biskop og helgen

Utan dato

 Aripert I av lombardane
 Kōgyoku/Saimei, keisarinne av Japan

Bakgrunnsstoff
662

662 (romartal DCLXII)

Hendingar

Fødde

Døde
663

663 (romartal DCLXIII)

Hendingar

Fødde

Døde
664

664 (romartal DCLXIV)

Hendingar

Fødde

Døde
665

665 (romartal DCLXV)

Hendingar

Fødde

Døde
666

666 (romartal DCLXVI)

Hendingar

Fødde

Døde
667

667 (romartal DCLXVII)

Hendingar

Fødde

Døde
668

668 (romartal DCLXVIII)

Hendingar

Fødde

Døde
669

669 (romartal DCLXIX)

Hendingar

Fødde

Døde
670

670 (romartal DCLXX) var eit normalår som byrja på ein tysdag i den julianske kalenderen.

Hendingar 
 Childerik II blei konge av alle dei frankiske kongedøma — Austrasia, Neustria og Burgund — etter bror sin.
 Grunnlegginga av Kairouan i det noverande Tunisia.
 Buddhisttempelet Horyu-ji i Japan brann ned.
 Kongedømet Khotan blei overvunne av Tibet.

Fødde 
 Tridu Songtsen, tibetansk keisar

Døde 
 15. februar: Kong Oswiu av Northumbria
 2. april: Hasan ibn Ali, soneson av profeten Muhammed, den andre sjiaimamen
 Kong Clotaire III av Neustria
 Al-Khansa, arabisk diktar
671

671 (romartal DCLXXI)

Hendingar

Fødde

Døde
672

672 (romartal DCLXXII)

Hendingar

Fødde

Døde
673

673 (romartal DCLXXIII)

Hendingar

Fødde

Døde
674

674 (romartal DCLXXIV)

Hendingar

Fødde

Døde
675

675 (romartal DCLXXV)

Hendingar

Fødde

Døde
676

676 (romartal DCLXXVI)

Hendingar

Fødde

Døde
677

677 (romartal DCLXXVII)

Hendingar

Fødde

Døde
678

678 (romartal DCLXXVIII)

Hendingar

Fødde

Døde
679

679 (romartal DCLXXIX)

Hendingar

Fødde

Døde
680

680 (romartal DCLXXX)

Hendingar

Fødde

Døde 
 

 

da:680'erne#680
681

681 (romartal DCLXXXI)

Hendingar

Fødde

Døde 
 

 

da:680'erne#681
682

682 (romartal DCLXXXII)

Hendingar

Fødde

Døde 
 

 

da:680'erne#682
683

683 (romartal DCLXXXIII)

Hendingar

Fødde

Døde 
 

 

da:680'erne#683
684

684 (romartal DCLXXXIV)

Hendingar

Fødde

Døde 
 

 

da:680'erne#684
685

685 (romartal DCLXXXV)

Hendingar

Fødde

Døde 
 

 

da:680'erne#685
686

686 (romartal DCLXXXVI)

Hendingar

Fødde

Døde 
 

 

da:680'erne#686
687

687 (romartal DCLXXXVII)

Hendingar

Fødde

Døde 
 

 

da:680'erne#687
688

688 (romartal DCLXXXVIII)

Hendingar

Fødde

Døde 
 

 

da:680'erne#688
689

689 (romartal DCLXXXIX)

Hendingar

Fødde

Døde 
 

 

da:680'erne#689
690

690 (romartal DCXC)

Hendingar

Fødde

Døde
691

691 (romartal DCXCI)

Hendingar

Fødde

Døde
692

692 (romartal DCXCII)

Hendingar 
 Itzaene i Mexico drog bort frå Chichén Itzá til fordel for Chakanputun.
 Arabarar slo den byasntinske hæren i Georgia og fekk herredømet over Armenia.
 Konsilet i Trullo, halde i Konstantinopel, la grunnlaget for ortodoks kanon.

Fødde

Døde 
 Abdallah ibn az-Zubair, muslimsk kalif
693

693 (romartal DCXCIII)

Hendingar

Fødde

Døde
694

694 (romartal DCXCIV)

Hendingar

Fødde

Døde
695

695 (romartal DCXCV)

Hendingar

Fødde

Døde
696

696 (romartal DCXCVI)

Hendingar

Fødde

Døde
697

697 (romartal DCXCVII)

Hendingar

Fødde

Døde
698

698 (romartal DCXCVIII)

Hendingar

Fødde

Døde
Verdas land etter bruttonasjonalprodukt

Dette er ei liste over verdas land etter bruttonasjonalprodukt (BNP), verdien av alle varer og tenester kjøpte i eit land i eit visst år. Dollarverdien er funnen ut frå kjøpekraftpariet. Tala i dette estimatet for 2005 blei laga av IMF i april 2005.

Sjå òg
 Verdas land etter bruttonasjonalprodukt per innbyggjar

Kjelde: International Monetary Fund  World Economic Outlook Database  April 2005. ; European Union 

Lister av land

id:Daftar negara menurut PDB (PPP)
lt:Šalys pagal BVP
Histologi

Histologi, også kalla mikroskopisk anatomi, er læra om vev; bygnaden og samansetnaden av anatomiske strukturar av dyr, menneske og plantar på eit mikroskopisk plan. Det motsette er makroskopisk anatomi, eller topografisk anatomi.

I histologien er det vanleg å ta ei tynn skive av vevet ein vil studera, preparera ho, farga ho med eitt eller fleire pigment, og studera henne under eit mikroskop. Eit veldig vanleg pigmentval er hematoxylin og eosin.

Sjå òg cytologi

Bakgrunnsstoff

Histologi
Medisinsk terminologi
Connecticut

Connecticut er ein delstat i Sambandsstatane og ein del av New England-regionen. Han er ein av dei rikaste statane i landet. Han var ein av dei 13 koloniane som gjorde opprør under den amerikanske revolusjonen.

Kjende personar frå Connecticut 
 George W. Bush, USAs 43. president
 Benjamin Spock, amerikansk barnelege og professor i pediatri
 Charlotte Perkins Gilman, amerikansk forfattar
 Stephenie Meyer, amerikansk forfattar
 John Simon, amerikansk musikar
 Bob Clearmountain, amerikansk lydteknikar, miksar og produsent
 John Hasbrouck Van Vleck, USA-amerikansk fysikar og matematikar
 Frederic Church, romantisk landskapsmålar og kunstsamlar
 Nathaniel Palmer, selfangar, oppdagar og kaptein
 Natália Kelly, songar
 Samuel Colt, oppfinnar og forretningsmagnat
 Emil Richards, perkusjonist som spelar forskjellige perkusjoninstrument
 Steve Porcaro, klaverspelar og komponist
 Meg Ryan, skodespelar

 
New England
Delstatar i USA
Verdas land etter bruttonasjonalprodukt per innbyggjar

Dette er ei liste over verdas land sortert ut frå bruttonasjonalprodukt (BNP) per innbyggjar – verdien av alle varer og tenester kjøpte i eit land i eit gitt år, delt på gjennomsnittsfolketalet for det same året. Verdien i amerikanske dollar er funne ut frå kjøpekraftparitet.

Sjå òg verdas land etter bruttonasjonalprodukt.

Kjelde: International Monetary Fund, World Economic Outlook Database, April 2005. 

Lister av land

id:Daftar negara menurut PDB (KKB) per kapita
sk:Hrubý národný dôchodok v prepočte na jedného obyvateľa
Hieronymus

Eusebius Sophronius Hieronymus (), kjend som den heilage Hieronymus, er opphavsmannen til Vulgata, den latinske omsetjinga av Bibelen frå gresk og hebraisk. Med visse endringar er omsetjinga hans framleis i bruk som offisielle bibelteksten i bruk i kyrkja, og Hieronymus har fått tittelen kyrkjelærar. Han er rekna som helgen for omsetjarar og bibliotekarar.

Liv
Hieronymus var fødd i Stridon, på grensa mellom Pannonia og Dalmatia (i dag Sdrin i Kroatia), ein gang rundt 347. Han kom frå ein illyrisk adelsfamilie, og morsmålet hans var illyrisk. Hieronymus kom til Roma for å læra retorikk og filosofi rundt 360–366. Han hadde kristne foreldre, men blei ikkje døypt før om lag 360. Han studerte under grammatikaren Aelius Donatus og lærte seg latin og ein del gresk, men  oppnådde truleg ikke den kjennskapen til gresk litteratur han seinare hevda.Etter fleire år som språkstudent i Roma reiste han til Trier, der han truleg tok til å studera teologi. 

Så tok Hieronymus fatt på ei reise til Vesleasia og Syria. Under eit lengre opphald i Antiokia opplevde han at to av reisekameratane hans døydde, medan han sjølv var sjuk fleire gonger. Medan han låg sjuk hadde han eit syn som fekk han til å ta avgjerda om å slutta med dei verdslege studia sine og via livet sitt til gudelege ting. Dette hende truleg vinteren 373-374. I tre år etterpå oppheldt han seg ein del i den syriske ørkenen, der mange einebuarar heldt til. Hieronymus blir gjerne sjølv framstilt som ein einebuar på grunn av dette, men han brukte òg denne tida til å studera og skriva. Av ein konvertert jøde fekk han den første undervisinga si i hebraisk.

Då han vende tilbake til Antiokia i 378 eller 9 blei han presteordinert av biskop Paulinus. Hieronymus kom så tilbake til Roma i 382, der han blei ein nær medarbeidar av pave Damasus. Han fekk oppdraget med å omsetja Bibelen og slik sameina dei mange vestlege bibeltekstane, som var blitt noko ulike med åra. Han tok først fatt på Det nye testamentet ved å retta den eksisterande latinske utgåva Itala eller Vetus Latina. I 390 gjekk han så over til Det gamle testamentet, som han fullførte i Betlehem i 405. Deretter skreiv han ei rekke kommentarar til dei heilage skriftene, ofte med forklaringar til dei omsetjingsvala han hadde teke.

Kort tid etter at Damasus døydde forlet Hieronymus Roma og drog først til Antiokia, så til Alexandria og Nitria i Egypt, og til slutt til Palestina. Han slo seg ned som ein eremitt og lærar i Betlehem, der han døydde i 420.

Seinare historier fortel om korleis Hieronymus blei freista i ørkenen, på om lag same måte som Jesus, korleis han temte ei løve der ved å ta ein torn ut av foten hennar, og at han hadde fleire visjonar som einebuar. I kunst blir han ofte vist saman med ei løve, i tillegg til den sjølvsagte Bibelen. Ettersom han var prest i den tidlege kyrkja blir han framstilt som ein kardinal, til dømes med raude klede eller ein kardinalhatt.

Galleri

Kjelder

Bibelen
Omsetjing
Katolske helgenar
Skare

:: Sjå òg Skare i Odda

Skare er ei nemning på ein type liggjande snø. På skare snø er overflata hard, med gjerne eit tynt lag av is, men under er snøen gjerne laus. Skare snø kjem gjerne om snøen smeltar litt, og det seinare frys på att. Det kan òg ha kome regn på snøen. Om ein står på ski, er det glatt å gå på skare snø. Fjellski og Telemarkski har gjerne stålkantar, slik at ein lettare kan gå på skare snø.

Bakgrunnsstoff 
 Norske ord for/om snø 

Snø
Dyvik

Dyvik vert brukt fleire stader i Noreg, både som gardsnamn og namn på sjø og utmark:

 Dyvik i Risør, gardsnamn i Risør kommune.
 Dyvik i Stord, gardsnamn i Stord kommune.
 Dyvik i Kragerø, gardsnamn i Kragerø kommune.
 Dyvik i Arendal, gardsnamn i Arendal kommune.
 Dyviki i Vaksdal, gardsnamn i Vaksdal kommune.

Sjå og 
 Djupvik
 Tyvik
 Tovik
Kvantemekanikk

Kvantemekanikken er ei grein innan fysikken. Han vart utvikla i perioden 1925–1928, som eit svar på at den klassiske mekanikken forutsa andre resultat enn dei målte i ein del avgjerande fall. Kvantemekanikken seier at i bundne fysiske system er materien i røynda kvantisert. Denne kvantiseringa går likevel over så små storleiksskalaer at den er vanskeleg å leggja merke til. For prosessar som involverer atomære og subatomære storleikar spelar kvantemekanikken ei avgjerande rolle, til dømes
 atomspektra
 fotoelektrisk effekt
 radioaktivitet
 superleiarar
 temperaturavhengig varmekapasitet i ein del stoff

Aksiomatisk oppbygging 
Kvantemekanikken baserer seg på fire grunnleggjande postulat:
 Tilstanden til eit fysisk system kan skildrast fullstendig ved ein tilstandsfunksjon |Ψ>. Denne funksjonen må oppfylle Schrödingerlikninga.
 Alle observerbare storleikar på systemet kan lesast ut frå funksjonen |Ψ>. Til kvar observerbare storleik A høyrer det i kvantemekanikken til ein lineær operator Â.
 Forventningsverdien av ein observerbar storleik A er gjeven ved <A> = <Ψ|Â|Ψ>. Altså kan vi rekne ut kva gjennomsnittet av fleire målingar vil bli ved hjelp av operatoren Â og eit indre produkt mellom |Ψ> og den komplekskonjugerte <Ψ|.
 Ei måling av ein observerbar storleik A kan kun gje som resultat ein av eigenverdiane an til operatoren Â. Rett etter målinga er systemet i tilstanden Ψn svarande til den målte eigenverdien, men etter kvart kan systemet skli over til andre eigentilstandar.

Kvantemekaniske resultat 
Eit av dei viktigaste resultata frå kvantemekanikken er Heisenbergs uskarpheitsrelasjon. Erwin Schrödinger spelte også ei viktig rolle i kvantemekanikken, og kom med Schrödingerlikninga.

Sjå også 
 Fotoelektrisk effekt
 Plancks strålingslov

Grunnleggjande fysikk
 
Paradigmeskifte
Stig Lindberg

Stig Lindberg () var ein svensk formgjevar. Han arbeidde særleg med formgjeving av keramisk gods og tekstil, men også med til dømes plast og emalje. Han var mellom dei leiande formgjevarane på sitt felt i førre åthundret.

Bakgrunnsstoff 
 Gisela Eronn: Tusenkonstnären Stig Lindberg, ISBN 91-518-4476-1 og ISBN 91-518-4100-2

Svenske formgjevarar
Folk frå Umeå
Eigenverdi, eigenvektor og eigerom

Eigenverdi, eigenvektor og eigerom er omgrep nytta i lineær algebra. Lineær algebra omhandlar lineære transformasjonar, representert ved matriser som virkar på vektorar. Eigenverdiar, eigenvektorar og eigerom er eigenskapar som ei matrise har. Dei vert rekna ut på forskjellige måtar og gjev informasjon om matrisa, og kan nyttast i matrisefaktorisering. Dei vert nytta i praktisk matematikk i så forskjellige område som finans og kvantemekanikk.

Generelt virkar ei matrise på ein vektor ved å endre både storleiken og retninga til vektoren. Ei matrise kan òg verke på visse vektorar ved berre å endre storleiken og la retninga stå uendra (eller kanskje reversere retninga). Desse vektorane er eigenvektorane til matrisa. Ei matrise virkar på ein eigenvektor ved å multiplisere storleiken deira med ein faktor, som er positiv om retninga er uendra og negativ om retninga er reversert. Denne faktoren er eigenverdien tilknytt denne eigenvektoren. Eit eigerom er eit sett med alle eigenvektorar som har same eigenverdi. Omgrepet kan ikkje formelt definerast utan føresetnader, inkludert ei forståing av matriser, vektorar og lineære transformasjonar.

Eigenverdi 
Eigenverdien er ei løysing λ til den karakteristiske likninga det(A – λI) = 0, der A er ei kvadratisk matrise, I identitetsmatrisa og det står for determinant.

Om A er ei lineær avbilding i eit vektorrom V, så vert eit reelt eller komplekst tal λ kalla ein eigenverdi for A om Ax = λx for ein vektor x i V som ikkje er nullvektor. x vart då kalla ein eigenvektor for A svarande til eigenverdien λ.

Eigenverdilikning 
Ei eigenverdilikning vert definert ut frå det følgjande:

Lat V vera eit vektorrom, og lat A : V - > V vera ein lineær transformasjon. Dersom 

 

for minst ein skalar a og minst ein tilordna vektor v i V, kallast likninga (1) for ei eigenverdilikning.

v er då ein eigenvektor til A, og a er ein eigenverdi.

Bakgrunnsstoff 
 MathWorld: Eigenvector
 Utrekning av eigenverdiar

Kalkulatorar på nett
 arndt-bruenner.de
 bluebit.gr 
 wims.unice.fr

Grunnleggjande fysikk
Abstrakt algebra
Lineær algebra
Matriser
Binær operasjon

Viss  er ei mengd, er ein binær operasjon er ein funksjon  som tek to element frå  og gjev eit anna element i  som resultat.

I matematikk er ein ofte interessert i mengder med ein eller fleire binæroperasjonar som tilfredsstiller visse aksiom.  Eksempel på dette er grupper, ringar, metriske rom og topologiske rom.

Eksempel 
 I mengda  av heiltal, mengda  av reelle tal og mengda  av komplekse tal, er ordinær addisjon , subtraksjon  og multiplikasjon  binæroperasjonar.

Binære operasjonar
Elementær algebra
Abstrakt algebra