Le Grand Macabre

Le Grand Macabre (1974-77, revidert 1996) er ein opera skriven av György Ligeti. Operaen har to akter, med ein libretto av komponisten sjølv og Michael Meschke, basert på skodespelet La Balade du grand macabre skrive av Michel De Ghelderode i 1934. Originalspråket i librettoen var tysk, men operaen er skriven slik at det er uproblematisk å framføra han på andre språk, noko som har blitt gjort på mellom anna engelsk, svensk, fransk og italiensk. Ligeti meinte det var høgst nødvendig at operaen skulle framførast på morsmålet i framføringslandet, slik at tilskodaren lettast mogleg skulle kunna følgja teksten.

Etter at Ligeti overvar ei framføring av Mauricio Kagels antiopera Staatstheater, kom han til den konklusjonen at det ikkje lengre var mogleg å skriva antioperaer. Han bestemte seg derfor for å skriva ein "anti-anti-opera", ein opera som på ironisk vis tar føre seg både dei operatiske og dei antioperatiske tradisjonane. Verket utviklar seg, frå den korte overtyren med tolv bilhorn, til den avsluttande passacagliaen i klassisk stil, som ein kollasj av ulike lydmateriale. Ligeti gjer bruk av alt frå urbane bylydar (mellom anna frå den sterkt utvida perkusjonsdelen av orkesteret), til forvridde, små kutt frå Beethoven, Rossini og Verdi, og pakkar det heile inn i ein lett humoristisk setting, spekka med ironi og motsetnadar.

Hovudemnet i operaen er døden, og hovudfiguren er nettopp døden, inkarnert som bass-barytonen Nekrotzar. Han kjem til ein skyskrapar-by, der gatene er oversumte av søppel og uteliggjarar. Saman med ein alkoholikar og ein astrolog reiser han til Prins Go-Gos slott, der ein serie usamanhengande scenar stiller spørsmål ved om dei ser verdas nært føreståande undergang, eller om det heile har vore ein farse.

Le Grand Macabre hadde premiere i Stockholm 12. april 1978, og har blitt framført i 30 ulike produksjonar. Den reviderte utgåva hadde premiere i Salzburg 28. juli 1997.

Persongalleri

Piet The Pot (Piet vom Fass); karakter-tenor
Amando (Spermando); mezzosopran
Amanda (Clitoria); sopran
Nekrotzar; bass-baryton
Astradamors; bass
Mescalina; character mezzosopran
Venus; høgkoloratur-sopran 
Chief of the "Gepopo", the Secret Political Police; høgkoloratur-sopran 
Prince Go-Go; kontratenor
Ruffiack 
Schobiack 
Schabernack
White Politician; karakter-tenor
Black Politician; bass-baryton

Orkester

Operaen er skriven for stort orkester, med ein svært stor perkusjonsavdeling som omfattar uvanlege gjenstandar i tillegg til vanlege orkesterinstrument.

 3 fløyter (andre og tredje doblar som pikkolofløyte)
 3 oboar (andre doblar som obo d'amore, tredje doblar som engelsk horn)
 3 klarinettar i Bb (andre doblar som pikkoloklarinett i Eb og altsaksofon, tredje doblar som bassklarinett i Bb
 3 fagottar (tredje doblar som kontrafagott)
 4 horn i F
 4 trompetar i C (første og andre doblar som pikkolotrompetar i D)
 Basstrompet i C
 3 trombonar (tenor, tenor-bass & kontrabass)
 Kontrabasstuba

 paukar
 Perkusjon (4 musikarar, sjå meir spesifikt lenger nede)
 3 kromatiske munnspel (spelt enten av horn-musikarane eller perkusjonistane)
 Celesta (doblar som cembalo)
 Piano (doblar som elektrisk piano)
 Elektrisk orgel (berre med manualar, doblar som regal)
 Mandolin
 Harpe
 Strykarar (3, 0, 2, 6, 4)

Perkusjon:

 Xylofon
 Vibrafon
 Glockenspiel
 Marimba
 12 bilhorn i forskjellige tonehøgder
 4 musical boxes
 6 elektriske ringeklokker
 2 tamburinar
 Militærtromme
 2 skarptrommer
 3 bongotrommer

 Conga
 Tenortromme
 Paradetromme
 4 tom-tomar
 2 basstrommer
 2 triangel
 3 crotalar
 3 frittståande cymbalar
 1 par antikke cymbalar
 2 par krasj-cymbalar
 Gong

 2 tam-tamar
 Røyrklokker
 2 japanske tempel-bjeller
 Maracas
 2 guiroar
 2 whipar
 1 par claves
 1 par kastanjettar
 Ratchet
 3 wood blocks
 Log-tromme

 5 temple blocks
 Stor sleggje
 Trelekter
 Slide whistle
 Whistle
 Cuckoo whistle
 Signal whistle
 Siren whistle
 Steamboat whistle
 2 sirener
 2 flexatoner

 Duck-quacker
 Hum pots
 Stor alarmklokke
 Stor metronom
 Papir (enten silke eller avispapir)
 Eit par sandpapir-blokker
 Vindmaskin
 Papirpose
 Brett med steintøy
 Steikepanne
 Pistol

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Le Grand Macabre» frå ,  den 9. april 2011.

Bakgrunnsstoff

Intervju med György Ligeti

Tyskspråklege operaer
Fleirspråklege operaer
Operaer frå 1900-talet
György Ligeti