alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Bulgaria

Republikken Bulgaria ligg i søraust i Europa og grensar til Svartehavet i aust, til Hellas og Tyrkia i sør, til Serbia og Nord-Makedonia i vest, og til Romania over elva Donau i nord. Frå og med 1. januar 2007 er Bulgaria medlem i EU.

Landet har fått namn etter bulgararfolket, som leia av khan Asparoukh kom inn på nord-balkanske landområde og blanda seg med slaviske og thrakiske innbyggjarar. Den første bulgarske staten blei til i 681, og landet var ei viktig europeisk stormakt på åtte- og nihundretalet. Det kjempa mellom anna mot Det bysantinske riket om kontroll over Balkan.

Det bulgarske språket er eit slavisk språk i slekt med t.d. russisk og serbisk.

Geografi 

Bulgaria utgjer delar av dei gamle områda Thrakia, Moesia og Makedonia. Den sørvestlege delen av landet er fjellkledd med to alpine fjellkjeder - Rila og Pirin - og lenger aust dei lågare, men meir utstrekte Rodopifjella. I Rila ligg det høgaste fjellet på Balkan, Musala med ei høgd på 2925 meter. Den lange fjellkjeda Balkanfjella går frå vest mot aust i sentrale delar av landet, nord for den vidkjende Rozovadalen (Rosedalen). Ein har åskledde landskap og sletter i søraust, langs kysten av Svartehavet, og langs den største elva i Bulgaria, Donau, i nord. Andre store elvar i landet er mellom anna Struma og Maritsa i sør.

Balkan har fått namnet sitt frå Balkanfjella (eller Stara Planina) som delar Bulgaria i to frå Serbia i vest til Svartehavet i aust.

Dei største byane i landet er Sofia (1 246 791), Plovdiv (376 918), Varna (345 522), Burgas (259 985), Ruse(177 538), Stara Zagora (163 193), Pleven (121 700), Dobritsj (115 861) og Sliven (100 300).

Bulgaria har ein vitskapleg base på Livingstonøya i Sør-Shetland i Antarktis.

Klima 
To fjellrekkjer og to breie dalar påverkar mykje av klimaet i Bulgaria gjennom heile året, og klimaet er ein overgang mellom middelhavsklima i sør og klimaet i sørlege delar av Russland i nord. Balkanfjella går aust-vest gjennom sentrale delar av landet, og skjermar delvis dei sørlege låglanda mot vinterkulda frå nord. Langs den sørlege grensa finn vi Rodopifjella, som hindrar varm og fuktig luft frå Hellas i å strøyme nordover. Det er likevel varmt i Bulgaria om sommaren. Sofia er eit par grader kjøligare enn dei låge dalane i aust, og spesielt kysten langs Svartehavet er mildare om vinteren. Hausten fører ofte med seg moderate temperaturar og er den tørraste tida på året, medan vinteren som regel er kjølig og skya. Snø er ganske vanleg i store delar av landet.

Bakgrunnsstoff 
 History art and music in Bulgaria 

 
Land i Europa
EU-land
NATO-land
Hepaflex

Hepaflex er handelsnamnet for ei injeksjonsvæske av heparin som vert produsert og marknadsført av Baxter AS.

Lækjemiddel
Heparin (LEO Pharma AS)

Heparin er eit handelsnamn for ei injeksjonsvæske som inneheld virkestoffet av same namn (sjå heparin), produsert og marknadsført av LEO Pharma AS.

Lækjemiddel
Baxter AS

Baxter AS er eit internasjonalt farmasøytisk selskap.

Bakgrunnsstoff 

 Baxter AS sine heimesider i Noreg
 Baxter sine internasjonale heimesider

Farmasøytiske selskap
Vene

Ei vene (lat. Vena (fleire venae) er ei samleåre, eller veikåre, som fører blod attende mot hjartet. Dei fleste vener frakter deoksygenert (oksygenfattig) blod, med unntak av lungevenene og navlevena, som frakter oksygenert blod. Til skilnad frakter pulsårer blodet vekk frå hjartet.

Vener er mindre muskulære enn pulsårer og ligg ofte nærare huda. I tillegg inneheld dei ofte klaffar som hindrar tilbakestraum av blod.

Vener
Statens legemiddelverk

Statens legemiddelverk, tidlegare òg skrive Statens lækjemiddelverk, er eit statleg forvaltningsorgan som er ansvarleg for lækjemiddel både til menneske og dyr. Legemiddelverket er ein etat under Helse- og omsorgsdepartementet.

Blant oppgåvene til legemiddelverket er å gi løyve og ha tilsyn med lækjemiddelprodusentar. Dei godkjenner òg importørar av lækjemiddel, har tilsyn med kliniske prøvar, klassifiserer lækjemiddel og fastset prisar.

Frå 1. januar 2001 slo staten saman Statens legemiddelkontroll, hovuddelen av avdelinga for apotek og lækjemiddel i Statens helsetilsyn og delar av Rikstrygdeverket til Statens lækjemiddelverk for å samla og organisera ressursane på lækjemiddelområdet betre.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

 Statens legemiddelverk 

Lækjemiddel
Statlege organ
Intravenøs behandling

Intravenøs behandling er ei behandlingsform som inneberer innsprøyting av flytande middel, ofte lækjemiddel, inn i ei vene. Mange lækjemiddel vert gjevne intravenøst ved hjelp av venepunksjon, eller innstikk i ei vene med ei sprøyte.

Medisinske behandlingar

en:Intravenous therapy
Anatomisk-terapeutisk-kjemisk lækjemiddelklassifikasjon

Anatomisk-terapeutisk-kjemisk lækjemiddelklassifikasjon (Anatomical Therapeutic Chemical Classification System eller ATC Classification System) er eit internasjonalt system som vert brukt for å klassifisera, eller gruppera og identifisera, lækjemiddel. Collaborating Centre for Drug Statistics Methodology ved Verdas helseorganisasjon, WHO, står for vedlikehald og oppdatering av systemet. Første utgåva kom i 1976.

Lækjemiddel er delt inn i ulike grupper alt etter kva organ eller system dei verkar på, eller etter karakteristiske terapeutiske og kjemiske eigenskapar. Lækjemidla er delt inn i grupper på 5 nivå. 

Første nivå er ein bokstav som syner til kva organ eller system lækjemiddelet verkar på. Der er 14 hovudgrupper:

På andre nivå får lækjemidla eit tosifra tal som deler dei inn etter kva slags terapeutisk undergruppe dei er i.

Tredje nivå deler lækjemidla opp i ei farmakologiske undergrupper med éin bokstav.

Fjerde nivå spesifiserer kjemisk undergruppe, og femte nivå den kjemiske substansen (til saman éin bokstav og to siffer)

Lækjemiddel
Metoklopramid

Metoklopramid er eit lækjemiddel med kvalmestillande verknad. Metoklopramid verkar både sentralt, det har ein verknad på sentralnervesystemet, og perifert, i sjølve mage- og tarmsystemet. 

Sentralt verkar metoklopramid som ein hemmar på eit stoff i hjernen, dopamin. Ei slik hemming i kjemo-triggersona stilnar kjensla av kvalme. 

Periferalt aukar metoklopramid peristaltikken på mage og tarm, det vil seia auka muskelaktivitet og fremjing av tømminga av magesekken og tynntarmen. Denne verknaden skjer pga. agonistisk verknad på 5-HT4 reseptoren.

Metoklopramid kan administrerast i tablettform, som stikkpille, som drikk, eller som intravenøs injeksjon.

Handelsnamn i Noreg 

 Afipran, Nycomed Pharma AS
 Primperan, Sanofi-Synthelabo AB

Bakgrunnsstoff 

 Preparatomtaler  - Statens lækjemiddelverk
 Felleskatalogen - Felleskatalog over farmasøytiske spesialpreparat marknadsført i Noreg

Lækjemiddel
Afipran

Afipran er eit handelsnamn for metoklopramid, produsert og marknadsført av Nycomed Pharma AS

Lækjemiddel
Primperan

Primperan er eit handelsnamn for metoklopramid, produsert og marknadsført av Sanofi-Synthelabo AB.

Lækjemiddel
Slektsnamn

Slektsnamn eller familienamn er den delen av ein person sitt namn som er felles for slekta hans. I Noreg og dei fleste vestleg land kjem slektsnamnet sist, etter førenamn og mellomnamn, og blir derfor som regel bruka synonymt med etternamn. Andre stader, særleg i Asia, er det vanleg å ha slektsnamnet først.

Det har vore ein tradisjon mange stader i Vesten, og er framleis vanleg mange stader, at kvinnene tek slektsnamnet til mannen når dei giftar seg. Det etternamnet kvinnene hadde før dei gifta seg, vert gjerne kalla «jentenamn» eller «pikenavn». I dag vel mange å ikkje skifte slektsnamn i det heile når dei giftar seg, nokre kvinner tek slektsnamnet til mannen, men har framleis det gamle slektsnamnet som mellomnamn, og i nokre tilfelle tek mannen og kvinna kvarandre sitt slektsnamn og slår dei i lag til eit nytt «bindestreknamn».

Bruk av slektsnamn i Noreg 
I gammal tid var det berre nokre få norske slektar som hadde slektsnamn. Slektsnamn vart først og fremst bruka blant borgarlege familiar. Etter namnelova av 1923 vart det i Noreg påbode med slektsnamn. Som slektsnamn kunne ein bruke opphavlege slektsnamn (av typen Falk, Tanke, Winther), ein kunne bruke gardsnamn eller bruksnamn (av typen Mo, Li, Haugen) eller ein kunne bruke opphavlege patronym (som Hanssen, Bjørnson). Ein har òg kunne få godkjent nylaga namn. Denne retten er ytterlegare liberalisert ved namnelova av 2002. 

Om ein vil ta eit nytt slektsnamn, så kan ein velje nesten heilt fritt, så lenge ikkje færre enn 200 personar i Noreg frå før brukar det same etternamnet.

Bakgrunnsstoff 
 Namnelova 

 
Personnamn
Sivilforsvarets heiderskross

Sivilforsvaret sin heiderskross er ein ny medalje for personell i Sivilforsvaret. Medaljen består av ein blå maltesarkross i emalje med Sivilforsvaret sitt emblem i midten. På reversen står det «Honor et caritas» (Ære og miskunne). Medaljen vert administrert av Direktoratet for samfunnstryggleik og beredskap. Bandet har fargane grått og blått i vertikale striper.

Norske ordenar og medaljar
Prisar og utmerkingar skipa i 2003
2003 i Noreg
Sivilforsvarsmedaljen med laurbærgrein

Sivilforsvarsmedaljen med laurbærgrein er ein medalje som vert delt ut for spesielle tenester for Sivilforsvaret. Medaljen er rund, i sølv og har Sivilforsvaret sitt våpenskjold på adversen. Bandet er grått og med ei tynn blå, vertikal stripe på midten. Bandet er forsynt med ei laurbærgrein i sølvmetall. Medaljen vert administrert av Direktoratet for samfunnstryggleik og beredskap.

Sjå òg 
 Sivilforsvarsmedaljen

Norske ordenar og medaljar
Prisar og utmerkingar skipa i 2003
2003 i Noreg
Sivilforsvarsmedaljen

Sivilforsvarsmedaljen vert delt ut til alle som har gjort teneste i Sivilforsvaret meir enn 25 år. For kvart femte år over 25 vert bandet forsynt med ei stjerne. Medaljen er rund og med Sivilforsvaret sitt våpenskjold på adversen. Bandet er grått og med ei tynn, blå, vertikal stripe på midten. Medaljen vert administrert av Direktoratet for samfunnstryggleik og beredskap.

Sjå òg 
 Sivilforsvarsmedaljen med laurbærgrein

Norske ordenar og medaljar
Prisar og utmerkingar skipa i 2003
2003 i Noreg
Sivilforsvarets medalje for internasjonal teneste

Sivilforsvaret sin medalje for internasjonal teneste vert delt ut til personell i Sivilforsvaret som har teke del i internasjonale reddingsoperasjonar i ei akkumulert lengde på over seks månader. Medaljen er rund, i sølv og har Sivilforsvaret sitt emblem på adversen. Bandet er grått og med ei tynn, blå, vertikal stripe langs kvar side. Medaljen vert administrert av Direktoratet for samfunnstryggleik og beredskap.

Norske ordenar og medaljar
Prisar og utmerkingar skipa i 2003
2003 i Noreg
Søndre Nordstrand

Søndre Nordstrand er den sørlegaste bydelen i Oslo kommune. 1. januar 2004 var det busett 33 088 personar i bydelen.

Kjelder 
Heimesida til Søndre Nordstrand bydel
Kvalmestillande lækjemiddel

Det finst fleire ulike kvalmestillande lækjemiddel, eller antiemetika, som verkar på ulik måte, og vert brukte i ulike samanhengar.

Reisesjuke 

Histamin-motverkande lækjemiddel vert ofte brukt mot reisesjuke, som til dømes prometazin og meklozin. Andre føretrekk å nytta eit skopolamin-plaster.

Kvalme i kreftbehandling 

5-HT3-antagonistar eller 5-hydroksytryptaminantagonistar som ondansetron og tropisetron er dyre medisiner som ein for det meste nyttar hjå kreftpasientar med kvalme på grunn av behandlinga. Eit anna lækjemiddel som vert brukt i sterk kvalme grunna til dømes cisplatinbehandling er aprepitant. Utanfor Noreg har cannabinoid-preparat som til dømes nabilon vorte brukt, men har fleire uønskte bieffektar enn mange andre lækjemiddel.

Andre kvalmestillande 
Fentiaziner som klorpromazin og proklorperazin er i tillegg til å vera antipsykotiske lækjemiddel gode kvalmestillande, medan metoklopramid er eit lækjemiddel som vert ofte nytta ved magesjukdommar.

Glukokortikoid og benzodiazepin kan òg hjelpa mot kvalme i enkelte tilfelle.

Lækjemiddel
Huldal

Huldal er ein liten dal på nokre få hundre meter som ligg på Bergsøya i Herøy kommune på Sunnmøre.

Huldal høyrer til i Igesund grunnkrins. Her finn ein også Huldal grus, ei av fotballbanene til Bergsøy IL.

Huldal som slektsnamn 
Per mars 2005, finnast det 32 personar i Noreg med slektsnamnet Huldal.

Bakgrunnsstoff 

Geografi i Herøy i Møre og Romsdal
Norske slektsnamn
Prometazin

Prometazin er eit antihistaminmiddel som har kvalmestillande verknad, men kan og verka søvndyssande og roande. Prometazin vert ofte brukt mot reisesjuke.

Prometazin vert vanlegvis administrert i tablettform.

Handelsnamn i Noreg 

 Phenergan, Aventis Pharma AS

Bakgrunnsstoff

 Preparatomtaler  - Statens lækjemiddelverk
 Felleskatalogen - Felleskatalog over farmasøytiske spesialpreparat marknadsført i Noreg

Lækjemiddel
Phenergan

Phenergan er eit handelsnamn for ein tablettform av prometazin, produsert og marknadsført av Aventis Pharma AS.

Lækjemiddel
Meklozin

Meklozin er eit antihistaminmiddel som har kvalmestillande verknad, men kan og verka søvndyssande og roande. Det kan brukast mot reisesjuke, men og for post-operativ kvalme, vertigo eller Ménières syndrom.

Meklozin vert vanlegvis administrert i tablettform.

Handelsnamn i Noreg 

 Peremesin, Meda AS
 Postafen, Union Chimique Belge S.A.

Bakgrunnsstoff 

 Preparatomtaler  - Statens lækjemiddelverk
 Felleskatalogen - Felleskatalog over farmasøytiske spesialpreparat marknadsført i Noreg

Lækjemiddel
Politimedaljen med laurbærgrein

Politimedaljen med laurbærgrein vert tildelt av Politidirektøren.
Medaljen er i sølvfarga metall. Den er rund og har ein diameter på 33 mm.
Adversen har Politiet sitt etatsemblem, og reversen har teksten «POLITIET - FOR TJENESTER». Medaljen skal berast i eit 35 mm breitt band i svart med ei loddrett, 4 mm brei gullstripe midt på. På bandet er det festa ei sølv laurbærgrein. Medaljen vert delt ut til politiembedsmenn, polititenestemenn og sivilt personell som har utmerkt seg på ein fortenesteleg måte i tenesta si for politi- og lensmannsetaten.

Sjå òg 
 Politimedaljen

Bakgrunnsstoff 
 Bilete og statuttar frå Politiet sitt regelverk 

Norske ordenar og medaljar
Politi- og lensmannsetaten
Prisar og utmerkingar skipa i 2002
2002 i Noreg
Politiets medalje for internasjonal teneste

Politiets medalje for internasjonal teneste vert delt ut av Politidirektøren. Medaljen vert delt ut til norsk politipersonell (både uniformerte og sivile) som har teke del i internasjonal teneste, etter avgjerd av norske politiske myndigheiter, i minst seks månader. Ein kan òg få medaljen for spesielle oppdrag av kortare varigheit, eller for fortenestefull teneste utanfor Noreg. Utanlandske personar som har ytt fortenestefull bistand til norske politistyrkar i utlandet. Medaljen skal berast med laurbærgrein ved meir enn 60 månaders akkumulert teneste i utlandet.

Medaljen er rund, forsølva og har ein diameter på 33 mm. Adversen har ein kross med eikelauvsbakgrunn og Politiet sitt etatsemblem i sentrum av krossvingane. Reversen har påskrifta "POLITIET - FOR INTERNASJONAL TJENESTE". Opphenget er ei kule med ein gjennomgåande ring for feste av medaljeband. Bandet er 35 mm breitt, svart og med to vertikale, fire mm breie, gule striper fire mm frå ytterkantane av bandet.

Bakgrunnsstoff 
 Bilete og statuttar frå Politiet sitt reglement 

Norske ordenar og medaljar
Politi
Skipingar i 2004
Vigsel

Vigselen er eit ritual som symboliserer opprettinga av ekteskapet i dei fleste kulturar, mellom anna kristen tradisjon. På folkemunne seier ein gjerne at ein giftar seg. 

Ein vigsel er som regel ein seremoni styrt av ein representant for styresmaktene eller eit trussamfunn. Dei som skal inngå ekteskapet stadfester at dei vil dette, anten munnleg, ved å skriva under på ei kontrakt, eller ved ei særskild handling. Med på vigselen er ofte familie og vitne.

Etter det formelle er det vanleg å halda ei stor bryllaupsfeiring. Dagen for bryllaupet kan òg markerast i seinare år. Bryllaupsdagen er eit privat jubileum for dei som har gifta seg, og kan vera grunn til feiring ved runde årstal.

Løftet 

I Noreg kan ein gifte seg borgarleg, som er eit ikkje-religiøst giftarmål som etter 1. januar 2018 kan gå føre seg hjå kommuneadministrasjonane i staden for hjå tingrettane (sorenskrivarane) som tidlegare, eller i eit ikkje-religiøst livssynssamfunn med offentleg vigselsrett. Eller ein kan gifta seg i eit kristent eller anna religiøst trussamfunn som har offentleg vigselsrett.

I dei fleste former for ekteskapsvigsel er det vanleg å love truskap til maken i «gode og vonde dagar» heilt til «døden skil oss frå kvarandre». Denne lovnaden er eit uttrykk for eit ynske om å halde saman resten av livet med den personen ein giftar seg med, uansett kva som måtte hende. Difor vert det sagt at ekteskapet er det sterkaste bandet eit menneske kan knyte til eit anna.

Sjå òg 
 Brur
 Brudgom
 Bryllaupsdag
 Ekteskap

Bakgrunnsstoff 
 Inngåing av ekteskap og vigsel 

Ekteskap
Overgangsritar
Politidirektøren

Politidirektøren er ei stilling som vart oppretta i samband med opprettinga av Politidirektoratet 10. januar 2001. Politidirektøren har ansvaret for leiinga av politi- og lensmannsetaten i Noreg. Den fyrste  politidirektøren var Ingelin Killengreen. Dagens politidirektør (2014) er Odd Reidar Humlegård

Politi
Skipingar i 2001
Forsvarsmedaljen med laurbærgrein

Forsvarsmedaljen med laurbærgrein vert delt ut til personar som har ytt særleg stor innsats for Forsvaret gjennom 25 år. Medaljen har den same utforminga som Forsvarsmedaljen men med ei laurbærgrein i sølv på bandet. Medaljen kan jamvel tildelast personar utanfor Forsvaret og utanlandske statsborgarar.

Sjå òg 
 Forsvarsmedaljen

Norske militære heidersteikn
Skipingar i 1982
Bryllaupsdag

Bryllaupsdag er dagen eit par gifter seg, og årdagen for bryllaupet, på same måte som fødselsdag. Dei ulike årdagane har namn etter eit materiale som blir sterkare jo lenger bryllaupet har vart. Nokre par gjev kvarandre gåver laga av dette materialet på bryllaupsdagen.

Bakgrunnsstoff 

Ekteskap
Dagar
Linux-kjernen

Linux-kjernen er ein fri Unix-liknande operativsystemkjerne, skriven av Linus Torvalds i 1991 og vidareutvikla av utviklarar rundt om i verda. Kjeldekoden er lisensiert under GNU GPL, og er dermed fri programvare. Han er tilgjengeleg frå .

Linux-kjernen var opphavleg utvikla for Intel 80386-prosessoren, men har seinare vorte tilpassa mange andre prosessorar. Han er skriven i programmeringsspråket C og nyttar GNU C-bibliteket. Noko lågnivåkode er skrive i assemblerkode.

For å få eit komplett operativsystem vert Linux-kjernen kombinert med ein god del anna kode, det meste frå GNU-prosjektet, til det som vert kalla ein linuxdistribusjon. Ein linuxdistribusjon vert difor ofte omtala som eit GNU/Linux operativsystem.

Funksjon 
Linus-kjernen har som oppgåve å styra maskinvare, som prosessor, dataminne og harddisker, og å fordele tilgang og resursar mellom system- og brukarprogramvare. Linux-kjernen er modulvis oppbygd og det er mogleg å konfigurera og kompilera han med ulik funksjonalitet. Nye drivarane kan lastast inn utan rekompilering.

Historie 
Prosjektet starta i 1991 med at den då 21 år gamle finske studenten Linus Torvalds sende ein berømt post til Usenet-gruppa comp.os.minix:

 '' «I'm doing a (free) operating system (just a hobby, won't be big and professional like gnu) for 386(486) AT clones...» 

På dette tidspunktet hadde GNU-prosjektet skapt mange av komponentane som var naudsynt i eit fritt operativsystem, men sjølve kjernen, GNU Hurd, var uferdig og ikkje tilgjengeleg. BSD-operativsystemet hadde framleis ikkje frigjort seg frå sine juridiske problemstillingar. Dette opna eit hol som Linux-kjernen kunne fylle. Til trass for den avgrensa funksjonaliteten i dei tidlege versjonane knytte linux-kjernen raskt til seg utviklarar som la til ny funksjonalitet og forbetringar.

Versjonshistorie

Vedlikehald 
Linus Torvalds er ansvarleg for oppdateringar og frigjeving av nye versjonar, men han har delegert ansvaret for vedlikehald av eldre versjonar til andre programmerarar. Vesjonar heilt tilbake til v. 2.0 vert vedlikehalden, sjølv om denne versjonen offisielt vart erklært utdatert i januar 1999.

Kjelder 

Linux
Operativsystemkjernar
Fri programvare
Open kjeldekode
Internett-protokollfamilien

Internett-protokollfamilien er samlinga av protokollar som nyttast på nettverk av 
datamaskinar for at dei ulike nodene skal kunne kommunisere. Samlinga av protokollar
omtalast ofte som «TCP/IP» sidan TCP og IP er dei vikigaste protokollane. På engelsk kallast
samlinga for «Internet Protocol Suite». 

Protokollane har røter attende til 1960-talet og «Arpanet» som var eit forskningsnett sponsa av forsvarsdepartementet i USA. Arbeidet med «Arpanet» gav grunnlaget for Internett som er det mest
kjende av nettverka som nyttar desse protokollane. 

Arbeidet med standardisering av protokollane blir gjort av IETF og
offentleggjort i dokument kalla Requst For Comments eller i kortform RFC.

Internett
Kommunikasjonsprotokollar
Nanometer

Nanometer er ei SI-eining avleidd av meter og blir brukt til å måla svært små lengder. Ein nanometer er lik 10−9 meter. Symbolet for nanometer er nm.

Bruk 
Nanometer blir ofte brukt til å måla bølgjelengder av synleg lys,
ultrafiolett stråling og gammastrålar.

Eitt sukrosemolekyl er om lag 1 nm langt, noko Albert Einstein rekna ut.

DNA-spiralen er rundt 2 nm i diameter.

Konvertering 
1 nm = 1000 pikometer
1000 nm = 1 mikrometer

SI-avleia einingar

cs:Metr#Nanometr
NM

NM, Nm eller nm kan visa til:

NM 
 New Mexico, ein delstat i USA
 Noregs Mållag, ein språkpolitisk organisasjon i Noreg
 Noregsmeisterskap, tevling mellom norske deltakarar

Nm 
 Newtonmeter, ei eining for dreiemoment

nm 
 Nanometer, ei lengdeeining avleidd av meter
Naturleg tal

Naturlege tal vert som regel meint med dei vanlege heiltala som ein nyttar til å telje med: 1, 2, 3, osv. 

Det finst derimot to definisjonar av naturlege tal. Den eine definisjonen, som ofte vert nytta innan talteori, definerer naturlege tal som mengda av alle positive heiltal: {1, 2, 3, …}. Den andre definisjonen, som ofte vert nytta innan mengdelære og informatikk, inkluderer 0 i mengda av naturlege tal: {0, 1, 2, …}. 

Mengda av naturlege tal skriv ein N eller . For å klargjera kva for definisjon som er nytta vert subskriptet 0 av og til nytta for å visa at 0 er med: N0 = { 0, 1, 2, …}. På same vis kan superskriptet * nyttast for å visa at 0 ikkje er med: N* = { 1, 2, …}.

Tal
Kardinaltal
Elementær matematikk
Heiltal
Talteori
Primtal

Eit primtal er eit heiltal som er større enn 1 og som ikkje er deleleg med andre naturlege tal enn 1 og seg sjølv. Primtala som er mindre enn hundre er:

2, 3, 5, 7, 11, 13, 17, 19, 23, 29, 31, 37, 41, 43, 47, 53, 59, 61, 67, 71, 73, 79, 83, 89 og 97. 

Eit naturleg tal som er større enn 1, og som ikkje er eit primtall, kallast eit samansett tal.

Kvart naturleg tal kan skrivast som eit produkt av primtal på ein eintydig måte (viss me ser bort frå permutasjonar av primtalsfaktorane). Dette vert kalla aritmetikkens fundamentalsats.

Euklid viste omkring år 300 før vår tidsrekning at det finst uendeleg mange primtal. Provet er som følgjer. Anta at det berre finst eit endeleg antal primtal og kall dette talet for . Kall primtala for  og sjå på talet . Det er klart at ingen av primtala  deler . Altså er  eit anna primtal. Men dette er ein sjølvmotseiing og det me gjekk ut frå—at det berre er eit endeleg tal primtal—kan ikkje vera sant. Derfor må det vera eit uendeleg tal primtal.

Sjå òg 
 Liste over primtal

 
Heiltalsfølgjer
San Marino

Republikken San Marino eller berre San Marino (italiensk: Repubblica di San Marino eller San Marino) er eitt av dei minste landa i verda og er på same vis som Vatikanstaten heilt omslutta av landet Italia. Landet har berre 33 000 innbyggjarar. Staten hevdar å vera verdas eldste republikk, som blei grunnlagd i år 301 av ein St. Martinus. Den nedskrivne grunnlova er frå 1600.

Klima 
San Marino ligg klimatisk i ei overgangssone mellom fuktig subtropisk klima og eit meir maritimt klima. Om vinteren har ein få dagar med frost og snø, medan sommaren er varm og forholdsvis tørr. Årsmiddeltemperaturen er 13-15 °C, men dette varierer med høgda. Den årlege nedbørsmengda er kring 800 mm.

Kjelder 

San Marino
Land i Europa
Enklavar
Mikrostatar
Kystlause land