alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Shannontalet

Shannontalet, 10120, var det første estimatet av kompleksiteten til sjakk innan spelteori. Det var opphavsmannen til informasjonsteori, Claude Shannon, som rekna ut talet. Han meinte at eit parti sjakk har i gjennomsnitt 40 trekk, og at kvar spelar kan velja mellom rundt 30 moglege trekk. Derfor finst det(30×30)40, eller 90040 moglege sjakkspel. Dette talet er om lag 10120, sidan løysinga på likninga 90040=10x er x=40×log 900.

Kompleksiteten til sjakk er i dag blitt justert opp til om lag 10123. Det er vanleg å samanlikna dette talet med kor mange atom ein reknar med det finst i universet – eit mykje lågare tal, mellom 4×1078 og 6×1079.

Bakgrunnsstoff 
 Sjakk og matematikk frå mathworld (engelsk)

Kjelder 
 «Shannon number» på engelsk Wikipedia

Tal
Sjakk
Spelteori
Knut

Knut, Knud og Knute er mannsnamn av nordisk opphav. Det kjem truleg av norrønt knútr, det same ordet som moderne «knute», men kan og tyda «den kjekke». 

I Danmark har Knut vore eit kongenamn, og då i tydinga samlande - eit knutepunkt. Knut den mektige samla eit stort rike.

Knut har namnedag 7. januar.

Namneformer og frekvens

Knut er kjend frå 1100-talet og var spesielt populær frå 1800-talet og framover, med ein topp rundt 1950-åra. Dei siste åra har namnet hatt ein nedgang, men er framleis vanleg.

Namnet har vorte brukt av fleire kongelege, mellom anna Knut den mektige, den danske nasjonalhelgenen Knut den heilage (som vert minna 13. januar og 10. juli) og prinsen Knut Lavards (som vert minna 7. januar; trettandedagsknut).

Kjende namneberarar
Knut den heilage, dansk konge
Knut den mektige, konge over Danmark, Noreg og England
Knut I Eriksson, konge av Sverige
Knut Lavard, prins og helgen

Knut Bergslien (1827–1908), norsk kunstmålar
Knut Hamsun (1859–1952), norsk forfattar
Knud Rasmussen (1879–1933), dansk polarutforskar og antropolog
Knute Rockne (1888–1931), norskamerikansk utøvar og trenar av amerikansk fotball
Knut Hauge (1911–1999), norsk forfattar
Knut Bergsland (1914–1998), norsk språkforskar
Knut Nystedt (1915– ), norsk komponist
Knut Dahl Jacobsen (1925–1999) norsk statsvitar
Knut Sverre, (1927–2005) norsk diplomat
Knut Andersen (1931–), norsk filmregissør
Knut Bohwim (1931–), norsk filmregissør
Knut Johannesen (1933–), norsk skeiseløpar
Knut Erik Jensen (1940–), norsk filmregissør
Knut Faldbakken, (1941–), norsk forfattar
Knut Ødegård, (1945–) norsk forfattar
Knut Buen (1948–), norsk hardingfelespelar
Knut Borge (1949–), norsk tv-mann
Knut Knudsen (1950–), norsk syklist
Knut Nærum (1961–), norsk komikar
Knut Reiersrud (1961–), norsk komponist
Knut Storberget (1964–), norsk politikar, justisminister
Knut Ivar Bøe (1967–), norsk trekkspelar 
Knut Holmann (1968–), norsk padlar
Knut Anders Sørum (1976–), norsk Eurovision-deltakar

Oppdikta personar
Ingeniør Knut Berg, nynorsk teikneseriefigur

Kjæledyr

 Isbjørnen Knut - i Berliner zoo

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Canute» frå , og «Knut (namn)» frå  den 11. desember 2005.  
 
Statistisk Sentralbyrå (namnebruk i Noreg)

Bakgrunnsstoff

mannsnamn
norrøne førenamn
nordiske førenamn
DS «Oster»

DS «Oster» er ein dampbåt som vart bygd 1908 ved Christianssands Mek. Værksted for Indre Nordhordlandske Dampskibsselskab. Han gjekk i fast rute mellom Osterfjorden og Bergen som kombinert passasjer- og lastebåt. I 1963 skreiv den bergenske døvepresten Ragnvald Hammer diktet «Dar kjem dampen» til ære for rutebåten. Ivar Medaas sette seinare melodi til dette diktet.

Historie

Ut av vinterisolasjon 
Det var Modalen kommune som i 1906 sendte ei oppmoding til styret i Indre Nordhordlandske Dampskibsselskab om å byggje ein ny rutebåt som kunne forsera isen som elles låg kommunen i vinterisolasjon. Styret i INDS gjorde året etter vedtak om å byggje ein båt med kraftig motor og eit sterkt skrog. Det var Christianssands Mek. Værksted som fekk i oppdrag å byggje båten ved byrjinga av 1908. Same året vart båten levert og han fekk namnet DS «Oster». Båtens eigenskapar som isbrytar innfridde alle forventningane som folk hadde. Den første kapteinen vart Tobias Andersen Hordvik, fødd 1867, som hadde hatt fartstid som kaptein ifrå han var 19 år.

Okkupasjonsåra 

Etter at Noreg kom med i den andre verdskrigen i 1940, vart DS «Oster» overtatt av tyskarane og omdøypt «Marder». Båten gjekk no i tysk patruljeteneste inntil freden kom i 1945.

MS «Vaka» 

Då okkupasjonen tok slutt fekk båten eit større vedlikehald etter krigslitasjen og noko manglande vedlikehald frå tysk side. DS «Oster» vart så atter ein gong sett inn i passasjertrafikk der han gjekk inntil 1964. Då vart båten seld og ombygd til reint transportfartøy. Dampkjelen vart bytta ut med oljemotor. Under namnet MS «Vaka» gjekk båten i frakt diverse stader på Sør- og Vestlandet.

Restaurering til opphavleg stand 
Etter 30 år som MS «Vaka» vart båten kjøpt av eldsjelar i Nordhordland Veteranbåtlag i 1996. Ein ville restaurere båten tilbake slik han var i opphavleg stand med dampdreven motor. Båten fekk først namnet «Gamle Oster», men fekk så det opphavlege namnet DS «Oster» i år 2000. Den noverande motoren er ein 300 hk dampmaskin frå 1927, bygd av Alexander Hall, Aberdeen.

Den 11. juni 2005 vart «MS Oster» høgtidleg ærklert ferdig restaurert ved ein seremoni i Bergen. Seremonien fann stad ved «Skur 11», same plassen som rutebåten tidlegare hadde lagt til kai ved.

Bakgrunnsstoff 
 http://www.oster.no/
 http://www.maritimetours.no
 

Oster
Oster
Oster
Oster
Oster
Kulturminne i Alver
Lennart Lagerwall

Lennart Lagerwall er ein svensk dramaturg som mellom anna har omsett fleire filmmanus til svensk.

Bakgrunnsstoff 

 Lennart Lagerwall hjå Filmdatabasen på internett.

Svenske regissørar
1 723

Representasjon av dette taleti ulike talsystem:
  110 1011 1011 
binært
 3273
oktalt
 1 723
desimalt
 6 BB
hexadesimalt
 MDCCXXIII
romartal

Talet 1 723 (eitt tusen sju hundre og tjuetre) er det 269. primtalet og det einaste primtalet mellom 1 721 og 1 733.

Ordenstalet som svarar til talet 1 723, er eitt tusen sju hundre og tjuetredje (1 723.).

 1723
Jan Egil Storholt

Jan Egil Storholt () er ein tidlegare norsk skøyteløpar. 

Storholt blei fødd i Trondheim, men voks opp i Bjørnli på Løkken Verk. Han høyrde til verdseliten på 1970-talet, og var ein av «de 4 S-ane» (dei andre var Sten Stensen, Amund Sjøbrend og Kay Stenshjemmet). Han vann gull på 1500-meter i OL i Innsbruck, og blei europamester i 1977 og 1979 (sølv 1980, bronse 1976 og 1978). Tre år på rad (1977, 1978 og 1979) kom han på sølvplass i VM, berre slått av Eric Heiden. I sin siste sesong (1981) tok han VM-bronse. 

Storholt sette verdsrekord på 1500 meter og samanlagt (stor firkamp) i 1977. Storholt tok i alt åtte distansesigrar ved internasjonale meisterskap.

Norske skeiseløparar
Kongepokalvinnarar i lengdeløp på skeiser
Olympiske meistrar for Noreg
Olympiske meistrar i lengdeløp på skeiser
Europameistrar i lengdeløp på skeiser – Allround
Noregsmeistrar i lengdeløp på skeiser – Allround
Medaljevinnarar under vinter-OL 1976
Norske deltakarar under vinter-OL 1976
Skeiseløparar under vinter-OL 1976
Norske deltakarar under vinter-OL 1980
Skeiseløparar under vinter-OL 1980
Folk frå Meldal
Folk frå Trondheim
Sjakkbrikka bonde

Bonden er den svakaste og mest talrike brikka i brettspelet sjakk. Kvar spelar startar spelet med åtte bønder, ein på kvart felt i den andre rada, sett frå spelaren. På sjakkbrettet startar dei kvite bøndene på a2, b2, c2, ..., h2, medan dei svarte bøndene startar på felta a7, b7, c7, ..., h7. Bøndene vert ofte gjeve namn etter den lina dei står i, ein talar til dømes om "den kvite f-bonden".

I motsetnad til alle dei andre brikkene kan ikkje bønder flyttast bakover på brettet. Ein bonde går normalt eitt felt fram. Fyrste gong bonden vert flytt frå utgangsposisjonen, kan han flyttast to felt fram. 

Bonden slår ikkje brikker på same måte som han flyttar mellom felt. Bonden slår på skrå, eitt felt diagonalt. Brikker som står like framfor ein bonde, anten dei er eigne eller motstandarane sine, stengjer framvegen for bonden.

Eit meir uvanleg trekk er en passant-slaget. Eit slikt trekk skjer når ein bonde flyttar to felt fram frå utgangspunktet. Om bonden passerer eit felt som er under åtak av ein av motstandaren sine bønder vert det kalla ein passant. Motstandaren sin bonde, som hadde kunna slå bonden om han berre hatt gått eitt felt fram, har lov til å slå bonden som om han berre hadde flytta eitt felt fram. Bonden som slår, vert plassert på det tomme feltet som motstandaren sin bonde flytta over, og sistnemnde bonde vert fjerna frå brettet. Ein passant må nyttast i trekket etter at bonden har flytta to trekk fram, elles misser ein høvet til dette.

Ein bonde som kjem heilt fram til motsett ende av brettet (motstandaren si første rad), blir endra til ei anna brikke etter spelaren sitt eige val. Dette blir kalla bondeforvandling. Bonden vert i same trekket, og før motstandaren sitt neste trekk, erstatta med ei dronning, eit tårn, ein løpar eller ein springar av same farge. I dei aller fleste situasjonar er det mest fornuftig å velja ei dronning, sidan dette er den sterkaste brikka.

Sjå òg 
 Bondesjakk

Bakgrunnsstoff

Bonde
Esso

Esso er eit internasjonalt varemerke, nytta av oljeselskapet ExxonMobil og tilknytte selskap. Esso kjem av forkortinga SO for Standard Oil. 

Varemerket er mest kjend frå bensinstasjonar. Norske Esso A/S har bygd opp eit stort oljeraffineri på Slagentangen ved Tønsberg, det såkalla Essoraffineriet. Systerselskapet Esso Exploration and Production Norway Inc, med hovudkontor i Stavanger, driv med leiting etter og utvinning av petroleum på norsk kontinentalsokkel. 

I USA vert mest varemerket Exxon nytta, slik at Esso ikkje er så kjend der. Standard Oil Company opparbeidde seg nærast monopol innan oljeindustrien i USA. Etter fleire rettssaker var selskapet i 1911 delt opp i sju sjølvstendige selskap. Kvart av desse hadde rett til å nytta varemerket "Standard" i ulike delstatar. Standard Oil of New Jersey hadde rettane til New Jersey, i tillegg til Maryland, West Virginia, Virginia, North Carolina, South Carolina, og District of Columbia. Innan 1941 hadde selskapet òg sikra seg rettane i Pennsylvania, Delaware, Arkansas, Tennessee, og Louisiana. I desse statane marknadsførte selskapet produkta sine med varemerket "Esso". Varemerket vart òg nytta i New York og dei seks statane i New England. 

I 1974 døypte Standard Oil of New Jersey seg om til Exxon Corporation, og nytta Exxon som varemerke. 

I andre land i verda vert varemerka Mobil og Esso nytta, og varemerket Exxon er nær ukjend.

Varemerke
ExxonMobil
Tårn

Eit tårn er eit høgt bygg som gjerne er høgare enn byggmassen kring. Eit tårn kan stå for seg sjølv, eller vera ein del av til dømes ein festning, eit slott eller eit hus. Eit kyrkjetårn på ei kyrkje gjorde ofte at kyrkja var det høgaste bygget i ein by eller i eit landskap. I nyare tid vert høge tårn mykje nytta til å plassera ulike antenner på, til dømes kringkastingstårn. Tårn kan ha éi eller fleire høgder som er laga til for utsyn eller for til dømes restaurantverksemd. Eit tårn er ofte eit høgt og smalt bygg, sidan det gjev dei lågaste byggjekostandene for ei viss høgd. Eit tårn skil seg frå ei mast gjennom at tårnet ikkje er støtta opp med hjelp av stag eller liknande.

Kjende tårn 
 Tower of London
 Eiffeltårnet
 Babels tårn
 Det skeive tårnet i Pisa
 Tryvannstårnet
 Rosenkrantztårnet

Sjå òg 
 Fyrtårn
 Skyskrapar
 Vasstårn
 Mast
 Sjakkbrikka tårn

Bakgrunnsstoff

 

sq:Kulla
Sjakkbrikka løpar

Ein løpar er ei brikke i sjakk. Kvar spelar startar sjakkpartiet med to løparar. I startoppstillinga står dei kvita løparane på felta c1 og f1, og dei svarte på c8 og f8.

Løparane vert gjerne omtala med namn som avspeglar kva felt dei kan gå på, svartfeltsløparen og kvitfeltsløparen.

Det er ingen avgrensing for kor mange felt ein løpar kan flyttast i eitt trekk, men den kan ikkje hoppe over andre brikker.

Sidan løparen sin rørslefridom er avgrensa til 32 av brettet sine 64 felt, vert han rekna som svakare enn tårnet, som har tilgang til samtlege felt. På eit tomt brett herskar eit tårn alltid over fjorten felt, medan ein løpar berre herskar over sju til tretten, avhengig av kor nær sentrum den står. Ein reknar med at eit tårn er verdt om lag to bønder meir enn ein løpar. Løparane har om lag same styrke som springarane.

Bakgrunnsstoff

Løpar
God Defend New Zealand

«God defend New Zealand» er den eine av to newzealandske nasjonalsongar: «God defend New Zealand» (i vanleg bruk) og «God save the Queen» (meir sjeldan). «God defend New Zealand» vart framført fyrste gong i Dunedin i 1876, og er skriven av Thomas Bracken med musikk av John Joseph Woods.

Bakgrunnsstoff 
 Offisielle nettsider for den newzealandske nasjonalsongen
 MIDI-fil og noter på nationalanthems.info
 Nettsider om songen på nz.com  med eit opptak av New Zealand Symphony Orchestra

New Zealand
Nasjonalsongar
1876
1 721

Representasjon av dette taleti ulike talsystem:
  110 1011 1001 
binært
 3271
oktalt
 1 721
desimalt
 6 B9
hexadesimalt
 MDCCXXI
romartal

Talet 1 721 (eitt tusen sju hundre og tjueéin) er det 268. primtalet og det einaste primtalet mellom 1 709 og 1 723.

Ordenstalet som svarar til talet 1 721, er eitt tusen sju hundre og tjueførste (1 721.).

 1721
1 709

Representasjon av dette taleti ulike talsystem:
  110 1010 1101 
binært
 3255
oktalt
 1 709
desimalt
 6 AD
hexadesimalt
 MDCCIX
romartal

Talet 1 709 (eitt tusen sju hundre og ni) er det 267. primtalet og det einaste primtalet mellom 1 699 og 1 721.

Ordenstalet som svarar til talet 1 709, er eitt tusen sju hundre og niande (1 709.).

 1709
1 699

Representasjon av dette taleti ulike talsystem:
  110 1010 0011 
binært
 3243
oktalt
 1 699
desimalt
 6 A3
hexadesimalt
 MDCIC
romartal

Talet 1 699 (eitt tusen seks hundre og nittini) er det 266. primtalet og det einaste primtalet mellom 1 697 og 1 709.

Ordenstalet som svarar til talet 1 699, er eitt tusen seks hundre og nittiniande (1 699.).

 1699
Preposisjon

Preposisjonar eller styreord er adposisjonar som står framfor objektet sitt, som til dømes på i «på badet».

Sjå òg 
 postposisjon

Ordklassar
Syntaks

ta:விபக்தி
Postposisjon

Ein postposisjon er ein adposisjon som står etter objektet sitt, som t.d. i finsk kautta «via» i uttrykk som Helsingin kautta «via Helsingfors».

Sjå òg 
 preposisjon

Ordklassar
Syntaks
Adposisjon

Adposisjon er samleomgrepet for preposisjonar og postposisjonar, skilnaden dei i mellom er at preposisjonar står føre styringa si, mens postposisjonar står etter ho, som den finske preposisjonen ilman 'utan' i ilman kirjaa 'utan bok' og den nordsamiske haga (som også tyder 'utan') i girjji haga 'utan bok'.

Adposisjonane sin syntaks 

Adposisjonar tar nominalfrasar som styring, og resultatet er ein adposisjonsfrase som fungerer som adverbial, dvs. som ein frase som ikkje treng vere del av verbet sin valens. Vi kan altså seie både Eg søv, Eg søv ofte og Eg søv i senga, der adverbialet ofte og preposisjonsfrasen i senga ikkje er valensbunde ledd. Visse adposisjonsfrasar kan likevel vere valensbunde.

Adposisjonar og språktypologi 

Språk med berre postposisjonar deler ofte mange andre trekk, til dømes har dei ein tendens til å vere SOV-språk, logisk nok, sidan både verbet og adposisjonen dermed tar høvesvis objektet sitt og styringa si til venstre. At språk med berre preposisjonar og språk med både pre- og postposisjonar ikkje utgjer ei like homogen gruppe, typologisk sett, er framleis eit stort mysterium.

Sirkumposisjonar
I tillegg til preposisjonar og postposisjonar er det òg mogleg å rekne med sirkumposisjonar, td for … sidan, som i for tre år sidan, der styringa er omgjeven av adposisjonen: [ for [ tre år ] sidan ].
ordklassar
Syntaks
Potettrykk

Potettrykk er ein enkel trykketeknikk der ein bruker poteter til å påføra mønster på ein flate. For å trykka skjer ein ut eit mønster i snittflaten av ei halv potet. Deretter dekker ein flata med måling og bruker han som stempel på papir.

Potettrykk er enkelt og billig å lage, men den utskorne poteta blir fort sliten. Trykkresultatet blir vanlegvis grovare og meir unøyaktig enn når ein bruker trykkplater og stempel av sterkare og fastare material.
Teknikken blir ofte brukt som formingsaktivitet for ungar. 

Potettrykk tilsvarar blokktrykk, tresnitt, linoleumssnitt og andre grafiske høgtrykksteknikkar.

Bakgrunnsstoff
 Framgangsmåte for potetrykk 

Forming
Trykking
Poteter
Tjuefjerde

Tjuefjerde er ein norsk julekalenderparodiserie på TV3 frå 2005 i 24 delar.

Medverkande 
 Kim Haugen - John Buer
 Ulrikke Hansen Døvigen - Torunn Søderlund (som Ulrikke H. Døvigen)
 Toni Usmann - Svein Alvarez 
 Nils Ole Oftebro - Julenissen, Battle Claus
 Berte Rommetveit - Nissemor
 Mads Jørgensen - Sjefsnissen (som Mads H. Jørgensen)
 Stine Varvin - PR-nissen 
 Mathias Calmeyer - Varehusnissen 
 Bjarne Thomasen - Dressnissen 
 Eirik Eikefjord - Muldvarpen 
 Kathrine Sørland - Muldvarpen
 Jon Ivar Bye - prest
 Finn Schau - Biskopen 
 Jasmin Aasland - Vikaren
 Anne Ryg - Bergliot
 Kyrre Hellum - Påskeharen
 Bente Børsum - Grete-mor
 Helge Reiss - Per-far (også som Helge Reis)
 Andreas Cappelen - H.K.A.F-ledernissen (også som Andreas Cappelne)
 Vanessa Borgli - Helle Ravn
 Julius Winger - Lab-nissen
 Anders Elvestad - Notaren
 Rolf Sand - Den gamle nissen
 Ketil Klaveness - Renholderen

Bak kamera 
 Regi: Mads Nilsson
 Manus: Magnus Abrahamsson, Jessica Ericstam, Henrik Dorsin, Michael Lindgren

Etter ein idé av Magnus Abrahamsson og Jessica Ericstam

Manusomsetjing: Kjersti Ugelstad

Produsert av Strix.

Bakgrunnsstoff 

 Leketøysimperiet 
 TV3s side om Tjuefjerde

Norske fjernsynsprogram
Adventskalendrar
Adventsprogram
Norske fjernsynsseriar
Fjernsynsseriar frå 2000-åra
Buntsivaks

Buntsivaks (Eleocharis multicaulis) er ein fleirårig plante i storrfamilien. Planten er sjeldan, men finst i innsjøar og myrer i Vest- og Sentral-Europa.

Galleri

Kjelder 
 The ecological niche of Eleocharis multicaulis, an amphibious plant characteristic of softwater lakes (engelsk oppsummering, PDF-fil)

Bakgrunnsstoff 
 Skildring i Den virtuella floran
 Bilde på bioimages.org 

Storrfamilien
Jussi Birn

Jussi Birn (eig. Juhani Birn) er ein finsk lingvist, utdanna frå Universitetet i Helsingfors. 

Han er mest kjend for å bruke føringsgrammatikk i grammatikkontrollprogram. Eit døme på ein føringsgrammatisk regel i eit grammatikkontrollprogram er denne:

 (@w =s! (@ERR) (-2 GEN)
                (-1 A-DEF)
                ( 0 N-DEF)) ;

Her betyr «0» «ordet regelen gjeld», «-1» og «-2» ordet som står ein og to posisjonar til venstre. Regelen seier: gje eit ord w merket @ERR (dvs. eit feilmerke) viss ordet ein posisjon til venstre er eit adjektiv i bestemt form, og ordet to posisjonar til venstre er eit substantiv med s-form. Regelen finn fraser som mannens gamla bilen og påpeiker at dei er feil, det skal vere mannens gamla bil.

Bibliografi 

 Juhani Birn: Swedish Constraint Grammar: A Short Presentation 
 Birn, Juhani 1999: Detecting grammar errors with Lingsoft's Swedish grammar checker, Proc. Nodalida 1999

Birn, Jussi
Birn, Jussi
Columbus i Ohio

Columbus er delstatshovudstad i Ohio i Sambandsstatane. Etter folketeljinga i år 2000 hadde Columbus ein folkesetnad på 711 470 menneske. Dette gjer han til den største byen i Ohio og den femtande største i Sambandsstatane.

Bakgrunnsstoff

Byar i Ohio
Delstatshovudstader i USA
Stavnsbandet

Stavnsbåndet var ei ordning innan landbruket i Danmark på 1700-talet. Ordninga vart innført i 1733 av kong Kristian VI av Danmark-Noreg. Innføringa kom etter ynskje frå godseigarar og militære. Stavnsbåndet batt mannlege bønder mellom 14 og 36 år til å verta buande på det godset eller herregarden der dei hadde vorte fødd. Seinare vart ordninga utvida til å gjelda bønder mellom 4 og 40 år. Stavnsbåndet vart berre gjort gjeldande for Danmark, og ikkje i andre delar av Danmark-Noreg.

På 1730-talet var Danmark inne i ei landbrukskrise, som mellom anna skuldast sviktande etterspurnad frå land ein eksporterte til. Mange folk flytta frå landsbygda til byane. Slik vart det få folk att til å bu og leiga jord på storgardane. Militæret såg at rekrutteringsgrunnlaget til landmilitsen gjekk ned.

Stavnsbåndet vart opheva som ledd i ein landbruksreforma (Landboreformerne) av 20. juni 1788 med ei overgangsperiode fram til  1800. Kronprinsregenten, den seinare kong Fredrik VI av Danmark-Noreg, oppheva stavnsbåndet etter råd frå medarbeidarane sine

Det viktigaste resultatet av arbeidet til «Den Store Landbokommission» var opphevinga av stavnsbåndet. Ordninga vart oppheva gradvis og over lang tid. Ein frykta at samfunnet skulle gå i oppløysing, om ein fekk ei brå skifting. 

I starten vart berre dei som var under 14 år løyste frå stavnbåndet. Etter ei tid òg dei som var over 36 år, og deretter dei som hadde gjort militærteneste.

Først frå og med året 1800 hadde alle bønder lov til i prinsippet å busetja seg der dei sjølve ynskte. Bøndene høyrde slik ikkje lenger med til eit gods sitt inventar.

Til eit varig minne om opphevinga av Stavnsbåndet vart minnestøtta Frihedsstøtten reist i København.

Sjå òg
bonde, bondesamfunn, træl, slave, bondegard, hoveri, liveigenskap, føydalisme

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Stavnsbåndet» frå ,  den 12. desember 2005.  
 

Dansk historie
Landbrukshistorie
Skipingar i 1733
Nedleggingar i 1800
Guttorm av Noreg

Guttorm Sigurdsson () var konge av Noreg i 1204, under borgarkrigstida. 

Han var fødd Guthormr Sigurðarson (gamalnorsk), son av Sigurd Lavard og soneson av kong Sverre.

Borgarkrigstida i norsk historie varte frå om lag 1130 til 1240. I denne tida pågjekk det mange ulike stridar av ymse omfang og styrke. Bakgrunnen for desse stridane var dei uklare norske tronfylgjelovene, sosiale forhold og kampen mellom ulike aristokratiske parti og mellom kyrkja og kongen. Det var for det meste to ulike flokkar, kjent ved ulike namn. Til slutt stod striden mellom birkebeinar og baglar. Midtpunktet for flokkane var som oftast ein kongsson som vart sett opp som kongsemnet til flokken.

Guttorm etterfylgde onkelen sin, birkebeinarkongen Håkon Sverresson, dagen etter at han døydde, den 2. januar 1204. Då han døydde ser det ut som om Håkon hadde kontroll over heile Noreg, men etter at han døydde, ein gong i første helvta av 1204, kom baglarane sitt kongsemne Erling Steinvegg til Vika med ein stor flokk saman med danskekongen Valdemar Sejr. Dette vart starten på den andre baglarkrigen (1204-1208).

Dagen etter at Guttorm vart konge vart Håkon galen (gamalnorsk Hákon galinn), ein nevø av kong Sverre, gjort til jarl og militær leiar for birkebeinane. Håkon galen vart soleis den eigentlege leiaren for birkebeinane, i og med at Guttorm berre var fire år gamal. Guttorm og birkebeinane segla til Nidaros der Guttorm vart hylla som konge på Øyratinget. 

I august same året vart han sjuk og døydde. Birkebeinane kjende ikkje til nokon annan direkte etterkomar av kong Sverre, sidan dei endå ikkje visste om Håkon Håkonsson. Dei valde difor Inge Bårdsson, ein annan nevø av kong Sverre, til ny konge. Guttorm vart gravlagd i Nidarosdomen i Trondheim. 

Hovudkjeldene våre til Guttorm sitt liv er baglarsoga og soga om Håkon Håkonsson, som begge vart skrivne på 1200-talet.

Kjelder 
 Noregs kongesoger bind 3: Sverre-soga (omsett av Halvdan Koht) og Soga om baglarar og birkebeinar (omsett av Gunnar Pedersen). Oslo, Samlaget 1979
 Noregs kongesoger bind 4: Soga om Håkon Håkonsson av Sturla Þorðarsson. Oslo, Samlaget 1979

Sjå òg 
 Norske monarkar

Folk frå norrøn tid
Norske regentar
Barneherskarar