alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Hugo Haase

Hugo Haase () var ein tysk sosialistisk politikar. Han vart fødd i Allenstein i Austprøyssen, og døydde av skotsår i Berlin.

Haase var son av ein jødisk skomakar og småhandlar. Han studerte juss i Kønigsberg (no Kaliningrad), og vart advokat der. Han vart den første sosialdemokraten i byrådet, og i 1897 vart han riksdagsmedlem. I fleire prosessar forsvarte han politisk forfølgde sosialdemokratar.

Haase høyrde til den såkalla revisjonistiske partifløya, som såg reformer som beste vegen til sosiale og politiske endringar. I 1912 vart han attmed Phillip Scheidemann gruppeleiar for SPD i riksdagen, og etter August Bebel var død, vart han jamstilt partileiar saman med Friedrich Ebert.

I 1914 kjempa han for at riksdagsgruppa til SPD skulle røyste mot krigskredittar, men fekk fleirtalet i gruppa mot seg og måtte røyste mot si eiga overtyding på grunn av partidisiplinen. Men sidan vendte Haase seg stadig sterkare mot krigen og krigspolitikken til fleirtalet i SPD-gruppa. I 1915 måtte han derfor gå av som gruppeleiar, og i 1916 som partileiar. I mars same året vart han leiar for krigsmotstandarane i SPD-gruppa, som no hadde skipa si eiga gruppe. Etter påska 1917 vart han leiar i det nyskipa venstresosialdemokratiske partiet som vart kalla det Uavhengige Sosialdemokratiske partiet i Tyskland, USPD, og som gjekk inn for fredstingingar straks.

Under den tyske novemberrevolusjonen danna Haase 10. november 1918 ei provisorisk regjering saman med Ebert frå SPD. Etter at Ebert hadde gitt ordre om valdsbruk mot revolusjonære matrosar i jula 1918, gjekk Haase og dei to andre regjeringsmedlemene frå USPD den 29. desember ut av regjeringa.

Den 8. oktober 1919 vart Haase skoten av ein mann som vart sagt å vere sinnsforvirra. Haase døydde av skadane den 7. november. Han var gift og hadde ein son.

Kjelder 
 Tysk wikipedia

Haase, Hugo
Haase, Hugo
Haase, Hugo
Haase, Hugo
Haase, Hugo
Haase, Hugo
Myrda politikarar
Friedrich Ebert

Friedrich Ebert () var ein tysk fagforeiningsmann, politikar (SPD) og statsmann. Han overtok etter prins Maximilian av Baden som tysk rikskanslar i 1918, og var Tysklands første president frå 1919 til 1925.

Politisk virke 

Ebert var først aktiv i fagrørsla og seinare i SPD, der han blei ein av leiarane av den «revisjonistiske» (reformistiske) fraksjonen. I 1905 vart han generalsekretær og i 1913 partileiar.

I august 1914 fekk Ebert partiet til å stemme for å gje regjeringa krigskredittar, og aksepterte at krigen var ei naudsynt patriotisk forsvarshandling. Partiets politikk under leiing av Ebert og likesinna som Philipp Scheidemann førte til at partiet vart splitta, da venstrefløya grunnla USPD i 1917.

I 1918 vart den liberale prins Maximilian av Baden rikskanslar for ei regjering der Ebert og andre sosialdemokrater òg var medlemer. Etter den tyske revolusjonen braut ut i november 1918 overlet prins Maximilian den 9. november regjeringsmakta til Friedrich Ebert, som vart Tysklands første sosialdemokratiske regjeringssjef. Sjølv om keisaren hadde abdisert gjekk Ebert inn for å oppretthalde monarkiet med ein annan monark. Likevel proklamerte Scheidemann på eige initiativ Tyskland som republikk som svar på uroa i Berlin og for å motverke ein «sosialistisk republikk» proklamert av Karl Liebknecht seinare same dagen. Scheidemanns erklæring førte til slutten på det tyske monarkiet, og ei rein sosialdemokratisk regjering leidd av Ebert tok makta. Ebert aksepterte berre svært motvillig Schneidemann si handling.

Som rikskanslar brukte Ebert hæren og dei sterkt høgreorienterte frikorpsa for å slå ned sosialistiske oppreister i Tyskland. 

Nasjonalforsamlinga i Weimar valde Ebert i 1919 til tysk president, og han blei sittande til sin død. I 1923 kritiserte han sitt eige parti for å forlate koalisjonsregjeringa til Gustav Stresemann.

Bakgrunnsstoff 

 http://www.dhm.de/lemo/html/biografien/EbertFriedrich/index.html
 http://www.ebert-gedenkstaette.de/
 http://library.fes.de/fulltext/historiker/00211005.htm

Prøyssiske statsministrar
Ebert, Friedrich
Vegtrafikklova

Vegtrafikklova er eit sett med reglar som gjeld for ferdsle på veg eller anna område som normalt har trafikk med motorvogn, og for all trafikk med motorvogn uavhengig av om han finn stad på veg eller ikkje.

Trafikkreglane er ei forskrift til vegtrafikklova.

Sjå òg 

 Trafikkreglar

Bakgrunnsstoff 

 Lovdata: Lov 1965-06-18 nr 04, Vegtrafikklov
 Statens vegvesen: Trafikkskilt og vegoppmerking 

Norske lover
Samferdsle i Noreg
Omar Khayyám

Omar Khayyám () var ein persisk diktar, filosof og vitskapsmann (særleg matematikk og astronomi). Som diktar er han særleg kjend for sin Rubaiyát, og som matematikar for sin algebra og arbeidet med tredjegradslikningar. Han fekk bygd eit astronomisk observatorium i Esfahan og gjorde dei astronomiske beregningane som førte til ein ny kalender.

Bakgrunnsstoff 
 Frå Johannes Gjerdåkers gjendikting
Khayyam of rubaiyats  all poems

Iranske diktarar
Iranske filosofar
Koloniseringa av Afrika

Koloniseringa av Afrika var ein gradvis prosess som må sjåast i samanheng med den generelle utviklinga i Europa. Etter kvart som dei europeiske statane voks seg større og rikare auka òg interessa for luksusvarer og andre sjeldne råvarer. På grunn av at det rundt slutten av mellomalderen var mange oppdagingsreiser til Afrika, vart ein kjend med nye stadar der ein kunne få tak i råvarer. 

I byrjinga var ein nøgd med å berre henta ut ressursar (plyndra) og henta ut billig arbeidskraft (slaveri). For å få det meir organisert, og få litt meir prestisje i det, byrja fleire land med ein overgang frå økonomiske intereser til strategisk okkupasjon. Der det før hadde vore hamnebyar og fort utvikla desse deg etter kvart til kolonihovudstadar. 

Dei europeiske stormaktene konkurrerte til slutt om å ha flest koloniar. Storbritannia freista å få koloniar frå nord til sør, medan Frankrike gjekk inn for å okkupera landområde frå vest til aust i Afrika. 

Koloniæraen varte heilt opp til vår tid, det var først på 50-, 60- og 70-talet at dei fleste koloniane i Afrika fekk sjølvstende. Berre eitt land er framleis okkupert av ei framand makt, Vest-Sahara, som vart okkupert av Marokko då Spania trekte seg ut. 

Afrikansk historie
Afrika
Sjokoladefondy

Sjokoladefondy er ei form for fondy der ein dypper mat, til dømes frukt, i smelta sjokolade i staden for den tradisjonelle fondyen der ein smeltar ost.

Sjokoladen kan smeltast i ei fondygryte eller i ei sjokoladefontene. Sjokoladen kan vera tilsett litt alkohol, som kirsch eller rom. Ein kan dyppa bær (som jordbær, fruktbitar, kakestykke eller marshmallow i den smelta sjokoladen. Deretter et ein dei straks.

Sjå òg 

 Sjokoladefondant

Fondy
fondy
Trafikkreglar

Trafikkreglane er ei føresegn (forskrift) som gjeld for all ferdsle på veg av køyretøy, folk og husdyr, med visse unntak, mellom anna for utrykkingskøyretøy.

Sjå òg 

 Vegtrafikklova

Bakgrunnsstoff 

 Forskrift om kjørende og gående trafikk

Norske forskrifter
Samferdsle
Paul Levi

Paul Levi () var ein tysk sosialistisk politikar. Han vart fødd i Hechingen, og døydde i Berlin. 

Levi kom frå ein jødisk familie. Han utdanna seg til jurist, og slo seg i 1909 ned i Frankfurt am Main som advokat. Same året vart han medlem i SPD. 

Levi høyrde til venstrefløya i partiet. Under første verdskrigen slutta han seg til Spartakusforbundet, og sidan var han saman med blant andre Rosa Luxemburg og Karl Liebknecht med på å grunnleggje Det tyske kommunistpartiet KPD i årsskiftet 1918-1919. Desse to vart myrda berre to veker etterpå. 

Etter at også den nye partileiaren Leo Jogiches vart myrda 10. mars 1919, tok Levi over som leiar. På landsmøtet i oktober same året sette han gjennom at partiet skulle delta ved vala, noko som førte til at rådskommunistane gjekk ut av KPD, men òg til at ein stor del av det venstresosialistiske USPD gjekk saman med KPD i 1920, noko som gjorde KPD til eit masseparti. 

Levi sette seg imot den offensive taktikken leiinga i Komintern pressa på det tyske partiet, og gjekk i slutten av februar 1921 av som leiar. Etter at han offentleg tok avstand frå det kommunistiske kuppforsøket i mars 1921, vart han etter press frå Komintern-leiinga utestengd frå KPD. Han gjekk då inn i rest-USPD, og vart med dei fleste av dei inn att i SPD ved den delvise partisamlinga i 1922. Der var han ein av dei viktigaste personlegdomane på den marxistiske venstrefløya i partiet. Mange av vennene hans slutta seg til det venstresosialistiske SAP då dette vart skipa i 1931, etter Levi var død. Også Willy Brandt var elles medlem i SAP. 

Levi var heile tida medlem av riksdagen, og arbeidde mykje med å oppklåre morda på Rosa Luxemburg og Karl Liebknecht. Han var frykta av sine motstandarar som ein brilliant talar, både i rettssalen og i riksdagen.

I februar 1930 vart han sjuk, og få dagar seinare, den 9. februar, datt han under uklåre omstende ut av vindauget i husværet sitt i Berlin og døydde av skadane. Då han døydde, var han i ferd med å førebu ei rettssak som gjaldt den skandaløse mangelen på oppfølging av morda på Luxemburg og Liebknecht. 

Då det etter hans død vart halde minnestund i riksdagen, forlet representantane frå to parti demonstrativt salen: Nazipartiet NSDAP og det no fullstendig stalinistiske KPD. 

Frå 1923 gav Levi ut eit eige tidsskrift, «Sozialistische Politik und Wirtschaft» («Sosialistisk politikk og økonomi»). Dette gjekk i 1928 inn i tidsskriftet «Der Klassenkampf» («Klassekampen»), der Levi var med i redaksjonen til han døydde. Han var òg med og starta den partiuavhengige marxistiske gruppa «Sozialwissenschaftliche Vereinigung».

Kjelde 
Tysk wikipedia

Bakgrunnsstoff 
 Artikkel i det noverande SPW ved 75-årsdagen for Levi sin død 

Tyske politikarar
Sosialistiske politikarar
Folk frå arbeidarrørsla
Tyske jødar
Sterk storm

Sterk storm er vindstyrke 11 i Beaufortskalaen og den sterkaste av stormkategoriane. Vindsnøggleiekn er då 28,5 til 32,6 m/s eller 103–117 km/t. Den eldre sjønemninga av vindstyrken er òg sterk storm.

Verknad på land
Opptrer sjeldan og fører til store øydeleggingar.

Verknad i fjellet
Vegar og jernbanelinjer vert blokkerte. Det er kaos på telefon- og straumnettet. Skog vert rasert.

Verknad til sjøs
Særs høge bølgjer, 11,5 til 16 meter. Små og mellomstore skip kan for ei stund forsvinne i bølgjedalane. Sjøen er fullstendig dekt av lange, kvite skumflak som ligg i vindretninga. Overalt bles bølgjekammane til frådeliknande skum. Sjørokket set ned sikta.

Andre språk

Kjelder

Vind
Bye

Ei bye eller bøye (frå nederlandsk bui) er den nedbøren som kjem frå ei byesky (cumulonimbus).  Det kan også koma lette byer frå ei stor haugsky.  Byeskya har vassrett grunnflate og veks kraftig oppover med flisa eller trevla topp.  Ho veks ofte utover i toppen som ein ambolt.

Byeskya gjev altså regnbyer, snøbyer og haglbyer.  Kvar bye varer berre ei stutt tid, og so vert det opplett att.

Når det er regnbyer eller snø/haglbyer er det også ofte vindkast eller vindvariasjonar.  Byeskyer kan òg laga torevêr.

Kjelder

Nedbør
Nederlandske ord og uttrykk
Varmepumpe

Varmepumpe er ei maskin som flyttar termisk energi frå ei temperatursone til ei anna temperatursone med høgare temperatur.

Arbeidsprinsipp 
EI varmepumpe har eit lukka system, fylt med eit medium som vekslar mellom gass- og væskeform. Dette mediumet vert sirkulert av ein kompressor. Kompressoren aukar trykket, noko som fører til at temperaturen aukar på trykksida av kompressoren. Den varme gassen vert ført gjennom ein varmevekslar, som avgir termisk enegi til omgjevnadane. Varmevekslaren vert då som oftast kalla ein radiator. Alternativt kan varmevekslaren avgi termisk energi til eit anna væskefylt lukka system, som så avgir termisk energi til omgjevnadane via ein radiator, som til dømes i eit sentralvarmesystem.

Når væska taper termisk energi til omgjevnadane søkk temperaturen og gassen kondenserer til ei væske. Denne væska vert så ført gjennom ei innsnevring (strupeventil), som reduserer trykket. Væska, som no har lågt trykk og moderat temperatur, vert ført gjennom ein annan varmevekslar, som tilfører termisk energi til væska, slik at ho fordampar og går over til ein gass. Gassen vert så ført til kompressoren og syklusen gjentek seg.

Bakgrunnsstoff 
 Schrødingers katt om varmepumpe
 Energifakta om varmepumpe 

Termodynamikk
Energiomforming
Energiteknologi
Varmekraftmaskinar
Kantonen Solothurn

Solothurn er ein av kantonane i Sveits. Han ligg i den nordvestlege delen av landet, og grensar i vest og sør mot Bern, i aust mot Aargau, og i nord mot Basel-Landschaft. To av dei ti (statistiske) distrikta er enklavar og ligg ved den franske grensa. Hovudstaden er Solothurn, medan den største byen er Olten.

Kantonen har i overkant av 250 000 innbyggjarar, og er hovudsakleg tyskspråkleg; tysk er det offisielle språket. Ca. 60 % av befolkninga er romersk-katolsk, og resten hovudsakleg protestantisk.

Kommunar 
Kantonen har 120 kommunar (Einwohnergemeinden).

Historie 
Territoriet til kantonen består av land som i si tid har vorte kjøpt opp av hovudstaden. Det er grunnen til den spreidde landmassen, som inkluderer to ekslavar langs den franske grensa. Desse eksklavane er skilt frå resten av kantonen Solothurn av Basel-Landschaft, og som dannar separate distrikt i kantonen.

Mellom 1798 og 1803 var kantonen Solothurn med i republikken Helvetia. I 1803 Solothurn var ein av dei 19 sveitsiske kantonane som vart rekonstruert gjennom ein meklingsavtale der Napoleon var avgjerande meklar. Trass i at folket var strengt katolske, gjekk ikkje Solothurn med i den katolske separatistrørsla Sonderbund i 1845. Like eins vart dei føderale grunnlovene av 1848 og 1874 godkjende. Den noverande grunnlova for kantonen er frå 1987.

Bakgrunnsstoff 
 Kantonen Solothurn
 Statistikk
ABC Startsida.no

ABC Startsida.no er ein av dei eldste og mest populære nettportalane i Noreg. Portalen vart oppretta i 1996 som ABC Startsiden.no. Per 22. desember 2005 var portalen, med 640 000 unike brukarar dagleg, mellom dei tre mest nytta norskspråklege nettstadane på verdsveven. Per 20. februar 2022 er ikkje lenger sida på nynorsk.   

I si eiga filosofi-erklæring skriv ABC Startsida.no at dei skal tilby ei teneste med høg kvalitet, utan «design eller finesser som ikkje er naudsynte». Dei legg òg vekt på å ha ein fri redaksjon, og at innhaldet ikkje skal vere forma etter økonomiske interesser. 

Frå å vere ein rein nettportal då sida vart lansert, har redaksjonen vorte utvida i fleire retningar. Mellom anna har ABC Startsida eit eige nyhendemagasin, ABC Nyheter (tidlegare kjend som Neste Klikk), ein chat-teneste, WAP-tenester og  Blog-teneste, mellom mykje meir.

Selskapet, som er heileigd av Telenor er særs lønsamt, og har gått med overskot frå 1999 til 2006. Omsetnaden auka med om lag 70% frå 2004 til 2005.

Nynorsk 
Den 17. mai 2005 lanserte ABC Startsiden.no, i samarbeid med Noregs Mållag ein nynorsk tvillingportal til den opphavlege bokmålsportalen. Føremålet med lanseringa var at ABC Startsida.no skulle vere ein vegopnar for nynorsk innhald på internett. I pressemeldinga frå selskapet heitte det at «Startsiden gjer det VG og Dagbladet ikkje vil...». Dei to versjonane er heilt identiske med kvarandre i utforming og innhald. 

Per mars 2006 har den nynorske portalen dagleg 5500 unike vitjarar.

Kjelder 
 LNK-nytt : 70 kommunar vel Startsida 
 Propaganda: Startsida framom VG og Dagbladet
 Startsida.no: Om ABC Startsida
 Propaganda: Rekordtall for Startsiden (6. mars 2006)

Bakgrunnsstoff
 Startsida.no
 Oversikt over tenestene Startsida.no tilbyr 

Norske nettstader
Nynorske nettstader
Weimar

Weimar er ein by i Tyskland i delstaten Thüringen med om lag 65 000 innbyggjarar. Byen ligg nord for Thüringer Wald, aust for Erfurt og sørvest for Halle og Leipzig. Dei eldste dokumenta om byen går tilbake til 899. Weimar vart hovudstad i hertugdømet (etter 1815 storhertugdøme) Sachsen-Weimar. 

Her budde mellom anna Johann Wolfgang von Goethe. Goethe sin venskap med Friedrich von Schiller i tida 1794 til Schiller døydde i 1805 er rekna å ha grunnleggjande tyding for tysk litteratur og kultur. Goethe sitt hus i Weimar er i dag eit museum. I 1999 var Weimar europeisk kulturhovudstad. Samstundes vart Goethe sin 200-årsdag feira med ei rad tilskipingar i Tyskland og andre stader. 

Weimar har mellom anna eit stort bibliotek frå 1691 kalla Herzogin-Anna-Amalia-Bibliothek. Delar av biblioteket vart den 3. september 2004 øydelagd av brann. Bibliokteket står i dag på UNESCO si verdsarvliste.

Historie 

Tida 1919 til 1933 i tysk historie vert ofte referert til som Weimarrepublikken. Grunnlova til republikken vart vedteken i Weimar, den såkalla Weimargrunnlova. Berlin var for uroleg etter den tyske novemberrevolusjonen til at den tyske riksdagen ville møtast og drøfta dette der.

Weimar var òg senter for Bauhaus-rørsla, og byen har ei rad kunstgalleri, museum, det tyske nasjonalteatret og Bauhaus-universitetet. Frå sommaren 1937 til etter andre verdskrig låg det ein konsentrasjonsleir i Buchenwald ved Weimar.

Bakgrunnsstoff 

 Historisk rundtur på 49 bilete
 Ginkgo Museum
 Deutsches Nationaltheater

Byar i Thüringen
Byar i Tyskland
Verdsarv i Tyskland
Europeiske kulturhovudstader
Husmus

Husmusa (Mus musculus) er ein gnagar som høyrer til musefamilien. Musene kan kjennast att på den mørkt gråbrune pelsen med gultonar på ryggen og sidene, smussgrå buk og gulgrå føter og tær, føtene er skittenbrune med kvite ytre tåledd. Halen til husmusa er om lag like mørk på undersida som på oversida, mens halen til skogsmusa er tydeleg lysare på undersida. Eit sikkert kjenneteikn hos husmusa er eit lite, men skarpt hakk på baksida av framtennene.

 

Den har ei kroppslengd på , hale på  og ei vekt på . Husmusa har ikkje veldig godt syn, men velutvikla høyrsle- og kjenslesansar.

Husmus kan haldast som kjæledyr og laboratoriedyr. Ho blir mykje brukt som modellorganisme.

Kjelder
 Nomor.se

Bakgrunnsstoff 

 
Musefamilien
Pattedyr i Noreg
Kjæledyr
Augusto Pinochet

Augusto Pinochet () var ein chilensk general og politikar. Han var president i Chile frå 1973 til 1990, og framleis forsvarssjef i nokre år etter det. Han kom til makta gjennom eit USA-støtta militærkupp mot den folkevalde sosialistiske presidenten Salvador Allende, som døydde under kuppet. Han leidde landet som eit høgreorientert militærdiktatur, som sjef for ein militærjunta. Fleire tusen menneske vart myrda under diktaturet, og enda mange fleire vart torturerte. Ein stor del av folket vart drivne i eksil. Den økonomiske politikken til Pinochet-regimet var marknadsliberalistisk. Frie fagforeiningar var forbodne. 

Chilenske politikarar
Chilenske presidentar
Chilenske generalar
Liberalistiske politikarar
Haakon Løken

Haakon Løken () var ein norsk jurist, pressemann og politikar frå Inderøy i Nord-Trøndelag. Han var son til Herman Løchen og i samtida kjend som ein framifrå folketalar.

Løken var timelærar i språk 1876-81 og redaksjonssekretær i Nyt tidsskrift 1882-83. I 1884 vart han cand.jur. og arbeidde dei neste åra som overrettssakførar i Trondheim. Han var redaktør i Dagsposten frå 1890 til 1902, før han tok med seg staben over i den nystarta avisa Nidaros, der han var fram til 1910. Han var dessutan konstituert borgarmeister i Trondheim eit par år, før han i 1910 blei statsadvokat i Bratsberg og Nedenes (Telemark og Aust-Agder), og frå 1913 i Oslo. Han var konstituert fylkesmann i Oslo i periodane 1918–1920 og 1921–1923.

Løken var formann i Trondhjems liberale forening i tjue år frå 1881, styremedlem i Venstre i 1903. Perioden 1899-1910 var han med i formannskapet i Trondheim. Elles hadde han ei mengd verv, både offentlege og sivile. Han skreiv fleire bøker i ulike sjangrar. Løken er elles kjend for å ha gjeve namn til Trollheimen.

Kjelder 
 Utdjupande artikkel om Løken på snl.no, skriven av Anders Kirkhusmo.

Lindstøl, Tallak: Stortinget og Statsraadet 1814-1914. Kristiania, 1914

Løken, Håkon
Løken, Håkon
Løken, Håkon
Sørsamisk fonologi

Sørsamisk fonologi, eller sørsamisk lydlære, er grammatikken til språklydane i sørsamisk.

Vokalar 

Sørsamisk har åtte korte vokalar: i, e, æ, a, y, ü, u, o. Sett opp i vokalfirkanten, med IPA-symbol, får vi dette biletet (Jf. Bergsland 1982):

I tillegg har sørsamisk tre lange vokalar og ni diftongar:

Konsonantar 

Tabellen viser konsonantfonema i sørsamisk, stemt før og ustemt etter bølgjestreken (Bergsland 1982).

Suprasegmental fonologi 

Ein suprasegmental fonologisk prosess er ein prosess som involverer meir enn eitt segment, dvs. meir enn ein lyd.

Sørsamisk stavingsstruktur

Omlyd 

 

Sørsamisk (og umesamisk) skil seg frå dei andre samiske språka ved at dei ikkje har stadieveksling. Derimot har sørsamisk omlyd, dvs. rotvokalen varierer etter vokalen i bøyingssuffikset. T.d. er det omlyd føre komitativendinga -ine, slik at gåetie «hus» heiter gøøtine i komitativ. Omlyd er eit resultat av at stammevokalen (vokalen i den trykkletten stavinga i siste takt) påverkar rotvokalen (vokalen i trykktung staving i siste takt). Det er tre ulike omlydstyper: ie-omlyd, i-omlyd og
a-omlyd. 

For a-omlyd vil stammevokalen a, som er ein låg vokal, føre til at rotvokalen vert lågare. T.d. vil verbet jietedh "å seie" få suffikset a i tredje person eintal. Denne a-en gjev opphav til a-omlyd, og rotvokalen ie blir endra til ea, vi får jeata.

Sørsamisk har 7 ulike omlydsrekkjer med 6 ulike kontekstar, eller stammevokalar. Dei tre stammevokalane e1, e2, e3 er i dag identiske (nemleg e), men blir historisk rekonstruert til ulike vokalar, og dermed halde separat i tabellen.

Viss vi fyller inn med substantiv får vi denne tabellen (rad A, B, F har substantiva klihtie jeptsie buvrie sjiellie gaevlie gåetie njueslie, mens rad C, E viser substantiva ærhtjoe	bahtjoe rånhtjoe bearkoe baarmoe råafoe). Radene er organisert i ny rekkjefølgje for å få bøyingsformer av dei same orda attmed kvarandre.

Litteratur 

 Lorentz, Ove 1973: Towards a generative phonology of southern Lappish, Magistergradsavhandling allmenn språkvitenskap, Universitetet i Oslo.

Sørsamisk språk
Fonologi etter språk
Samisk grammatikk
Norrbotten

Norrbotten er eit landskap i Sverige. Norrbotten ligg i Norrland, nord i Sverige. Landskapet grensar i sør til Västerbotten, i vest til Lappland og i aust til Finland. Norrbottens län utgjer ein del av landskapet.

Norrbotten er det yngste av den svenske landskapa. Norrbotten har 8 000 registrerte fornminne.

Kommunar i Norrbotten 
 Boden kommun
 Haparanda kommun
 Kalix kommun
 Luleå kommun
 Pajala kommun
 Piteå kommun
 Älvsbyn kommun
 Överkalix kommun
 Övertorneå kommun

 
Landskap i Sverige