alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Laser

Laser er ein teknikk for å senda ut lys med lik bølgjelengd og lik fase. Dette vil seia at lyset som regel er einsfarga, koherent, har sterk intensitet og går i éin retning. Ein lager laserlys gjennom stimulert emisjon frå ulike stoff. Ordet «laser» er ei forkorting for Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation. 

Laserlys er smale stråler sett saman av tilnærma parallelle lysstråler som kan avgrensast i rommet og styrast med stor presisjon. Det gjer at ein kan få svært høg temperatur ved å fokusera laserstrålen i på eit punkt, og slik bruka laser til presis skjering eller merking i ulike materiale. Ein laser kan senda ut kontinuerlege stråler eller lyspulsar som kan avgrensast til femtosekund. 

Den første brukbare laseren blei laga av Theodore Maiman i 1960. Teknikken blir i dag brukt innan vitskap, medisin, industri, underhaldning og i dagleglivet til mellom anna cd og dvd-avspeling, innan optisk kommunikasjon, i laserpeikarar og laserskrivarar.

Døme

Sjå og 
 Laserbehandling
 Laserkirurgi
 Maser

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Laser» frå ,  den 9. desember 2009.

Bakgrunnsstoff 

Laserar
Fotonikk
Kvanteoptikk
Oppfinningar frå USA
Jan Lunde

Jan Lunde () var ein norsk teiknar. Han var den første store norske teikneserieskaparen. Lunde var stort sett sjølvlærd. Etter råd frå Jens R. Nilssen satsa han som teiknar på heiltid. Etter å ha teikna i humorbladet Tyrihans, starta han sitt eige blad, Strips, saman med mellom anna Rolf Kluge. Frå 1922 var han tilsett som teiknar i Bladkompaniet.

I Strips starta han teikneserien Pappa og Pjokken. Det var i 1917. For Bladkompaniet laga han teikneseriane Skomaker Bekk og Tvillingene, Norske Folkeeventyr, Dimpen og Dumpen og Den usynlige og hans hund.
Han arbeidde med alle desse seriane på same tid over fleire år. I 1937 laga han serien Hansen, og i 1955 overtok han Haukepatruljen etter Jens R. Nilssen.

Teikneseriane til Jan Lunde er realistiske, men teikningane kan vere noko enkle, stive og stilleståande.

Kjelder 
 Haakon W. Isachen: Ingen jul uten Juleheftene Egmont serieforlag 2004

Fotnotar 

Norske teiknarar
Norske teikneserieskaparar
Heilagkåring

Heilagkåring eller kanonisering er ei erklæring om at ein avdød person er ein kristen helgen. Slik heilagkåring har funne stad sidan tidleg kristendom, men har endra seg gjennom tidene. Den katolske kyrkja og den ortodokse kyrkja utfører framleis heilagkåring der erklærte helgenar blir gjenstand for helgenkult. Den anglikanske kyrkja har også ei form for heilagkåring som skil seg frå dei andre kyrkjene ved at ein også kan erklæra personar som ikkje er medlemmer av kyrkja som helgenar, og at kåringa ikkje medfører nokon helgenkult.

Dei tidlegaste heilagkåra kristne var martyrane, folk som hadde døydd på grunn av trua si. Frå 300-talet tok ein også til å heilagkåra vedkjennarar — folk som hadde vore svært fromme eller sjølvoppofrande.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Helligkåring» frå ,  den 9. desember 2009.  
 

Kristne helgenar
Verbalsubstantiv

Verbalsubstantiv er substantiv som er danna ved avleiing av eit verb.

Verbalsubstantiv som uttrykkjer handling
I norsk språk vert verbalsubstantiv som uttrykkjer handling danna ved hjelp av suffiks, oftast -ing, eller av ei kortform av verbet

å byggje > bygginga 
å leike > leikinga, leiken 

Særleg i nynorsk vert òg endinga -sle eller ''sel brukt til å lage verbalsubstantiv:
å innføre > innførselen,  innførsla

Særleg i bokmål vert òg endinga -else bruka ved sida av endinga -ing:
å avstaffe > avstraffelsen (bm), avstraffinga (bm og nn)

Fotnotar

Grammatikk
Hesthamar

Hesthamar, tidlegare òg skrive Hesthammar, er ein matrikkelgard og ei lita grend i Ullensvang herad i Hordaland. Hesthamar ligg ved Indre Samlafjorden, på Folgefonnhalvøya, fire kilometer nordvest for Utne. Fruktdyrking er ein viktig leveveg. Hesthamar ligg ved Riksveg 550 og vegen er her del av Nasjonal turistveg Hardanger.

På Hesthamar ligg Skrivargarden, eit våningshus bygd i 1723 av sorenskrivar Jens Fabricius. Bygningen vart restaurert av filosofen Arild Haaland i 1970-åra, og er no freda.

Eit stykke oppe frå fjorden står eit minnesmerke kalla Steinkrossen som etter segna skal ha vorte sett opp til minne om lagmann Sigurd Brynjulfsson frå Aga. Han skal ha drukna på Samlafjorden i 1302 og vorten attfunnen i fjøra på Hesthamar. 

Frå 1919 til slutten av 1950-åra låg Hardanger jordbruks- og fruktdyrkingsskule på Hesthamar.

Slektsnamn 
Hesthamar er òg nytta som etternamn. Nokre kjende berarar er:

 Kari Hesthamar – journalist og forfattar
 Torolv Hesthamar – tidlegare ordførar i Ullensvang herad

Fotnotar 

Bygder i Vestland
Geografi i Ullensvang
Konstantin Juon

Konstantin Fjodorovitsj Juon () var ein russisk målar og scenograf tilknytt kunstrørsla Mir iskusstva. Seinare var han med og danna Samlinga av russiske kunstnarar og Det revolusjonære Russlands kunstnarforbund (AKhRR).

Liv og gjerning
Juon vart fødd i Moskva og kom frå ein familie av bankmenn av sveistsisk-russisk opphav. Frå 1892 til 1898 studerte han ved Moskvas skule i måling, bilethogging og arkitektur der Konstantin Savitskij og Konstantin Korovin var mellom læremeistrane hans. Etter å ha fullført utdanninga ved kunstskulen tok han privatundervisning hos Valentin Serov (1898-1900).

Gjennom fleire reiser til Vest-Europa vart Juon kjend med bybileta til Camille Pissarro og andre impresjonistar, men heldt fast ved sin eigen, gjenkjennelege stil. Han vart kjend som målar av impresjonistiske landskap og med tida som sjangermålar med symbolistiske stildrag. Mellom impresjonist-landskapa er Tverskoj-boulevarden og Til treeininga (begge 1903).

Det mest kjende symbolistverket er ein syklus med gravørarbeid, Verdas skaping, med tema frå Fyrste mosebok (1908-12) og måleriet  Den nye planeten (1921) som framstiller oktoberrevolusjonen som ein katastrofe av kosmiske dimensjonar. Seinare leika han med idear kring det lyriske landskapet iblanda imitasjonar av palekh-miniatyrar og ikonkunst.

År 1900 opna Juon den fyrste private måle- og teikneskulen i Moskva. Seinare underviste han ved St. Petersburgs kunstakademi og ved Surikov kunstinstitutt i Moskva. Atelieret hans i Moskva var mykje nytta av andre målarar. Han laga dekorasjonar til skodespel ved Moskva kunstteater og Malij-teateret. Også til opera-oppsetjingar laga han kulissar.

I sovjettida var Juon åra 1948-50 direktør for Kunstakademiets forskingsinstitutt, og frå 1956 til han døydde fyrstesekretær for Unionen av sovjet-kunstnarar.

Mot slutten av livet vart han ein strengt sosialist-realistisk kunstnar, laga måleri som Parade på Den raude plassen den 7. november 1941 (1949). Han vann Stalinprisen i 1943, og vart tildelt Leninordenen og andre utmerkingar. Han døydde i Moskva i 1958.

Broren Paul Juon var ein kjend komponist.

Galleri

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Konstantin Yuon» frå ,  den 9. desember 2009.

Bakgrunnsstoff

 Russiske målarar
 Impresjonistiske målarar
Sosialistisk realisme
Vladimir Vysotskij

Vladimir Semjonovitsj Vysotskij () var ein russisk songar, diktar og skodespelar. Han hadde ei særskild stilling som undergrunnshelt i sovjetisk kulturliv, og kan liknast med Wolf Biermann i Aust-Tyskland, Georges Brassens i Frankrike og Jacques Brel i Belgia og Frankrike.

Liv 
Vladimir Vysotskij var fødd i Moskva. Faren, ein høgare offiser, og mora, ein russisk-tysk omsetjar, skilde lag kort tid etter fødselen hans, og Vladimir voks opp hjå faren med ei armensk stemor.

I 1955 byrja Vysotskij ingeniørstudie, men gav dei snart opp. I 1959 byrja han spela små rollar ved Aleksandr Pusjkin-teateret i Moskva. Regissøren Jurij Ljubimov, som skulle bli ein ven og læremeister, inviterte han i 1964 til Taganka-teateret. Her blei han kjend for hovudroller i Hamlet og Brecht-stykket Leben des Galilei. Han spelte også i filmar, som fjellklatrarfilmen Vertikal, og i nokre av desse var songar han hadde skrive med. 

Etterkvart var det musikken Vysotskij blei særleg kjend for. Vysotskij hadde ein eigen songstil, brukte ofte humoristisk gateslang og kunne synga om politiske og sosiale tilhøve. Han skreiv over 600 songar om ei rekkje ulike tema. Han kunne til dømes synga som om han var ein krigshelt, ein kriminell eller ein fjellklatrar. Vysotskij framførte dei med ein intense stemme og akkompagnerte dei, som regel i moll, på ein russisk gitar som ofte var stemd ein eller ein og ein halv tone lågare enn vanleg.

Det sovjetiske musikkmonopolet Melodija gav først ikkje ut Vysotskij sine innspelingar, men musikken hans blei likevel spreidd gjennom uoffisielle konsertar og heimelaga lydbandopptak.

Vysotskij var gift to gonger og hadde to barn med Ludmilla Abramova då han i 1967 møtte og blei forelska i Marina Vlady, ein fransk skodespelar av russisk opphav, då ho deltok i innspelingar ved Mosfilm i Moskva. Vysotskij forlet Abramova og blei gift med Vlady i 1969. Tilhøvet blei vanskeleggjort av at dei høyrde til kvart sitt land på ulike sider av «jernteppet», noko som er skildra i mange av Vysotskij sine tekstar.

1970-talet såg høgda av Vysotskij sin popularitet, då også Melodija gav ut nokre av songane hans, og han fekk opptre på tv. I dette tiåret utvikla han eit alkoholmisbruk, spegla i songtekstar om alkoholisme, galskap og besettingar. Ved slutten av livet tok Vysotskij også narkotika, og han døydde berre 42 år gammal av hjartesvikt. Over ein million menneske følgde han til grava. Etter døden blei han offiselt utnemnd til ein sovjetisk «Framifrå artist».

Vysotskij skreiv også dikt. Bortsett frå eitt blei alle desse gjevne ut etter at han døydde.

Kjelder 

 Vladimir Vysotsky ved New York Times
 Vladimir Vysotsky in different languages
 Denne artikkelen bygger på «Vladimir Vysotsky» frå ,  den 9. desember 2009.

Bakgrunnsstoff 

Russiske songarar
Russiske skodespelarar
Folk frå Moskva
Musikarar frå 1900-talet
Aleksej von Jawlensky

Aleksej von Jawlensky () var ein russisk ekpresjonistisk målar som var aktiv i Tyskland. Han var sentral i kunstnargruppa Der Blaue Reiter frå 1911 til 1914. I 1924 var han med på å skipa kunstnergruppa Der Blaue Reiter med Vasilij Kandinskij, Paul Klee og Lyonel Feininger.

Liv og gjerning
Jawlensky var av adelsætt, fødd i Torzjok i Tver-guvernementet i Russland. Familien flytta til Moskva då Aleksej var ti år. I hovudstaden gjorde han seinare teneste i tsarens garde som offiser, ettersom målet var eit liv i det militære. Han vart interessert i kunst og byrja tidleg på 1880-talet å studere ved kunstakademiet i St. Petersburg. Til lærar fekk han mellom andre Ilja Repin.

Jawlensky flytta i 1896 til München og gjekk i lære hos Anton Ažbe. I byen møtte han landsmannen Vasilij Kandinskij. Over fleire år prøvde Jawlensky ut ulike stiltypar. Fyrst kring 1908 kom han fram til det som vart hans stil, ein type ekspresjonisme inspirert av fargebruken i fransk ekspresjonisme. Denne stilen varte ved til fyrste verdskrigen, men han vart enklare i form og meir åndeleg ettersom han utvikla seg.

I 1909 var Jawlensky med på å stifte München nye kunstnarforeining, saman med mellom andre Vasilij Kandinskij, Adolf Erbslöh, Gabriele Münter og Marianne von Werefkin. Denne gruppa vart ein forløpar til Blaue Reiter som han var nært knytt til. I lag med Blaue Reiter stilte han ut måleri i 1912 i eit galleri i München.

Under fyrste verdskrigen, 1914, flytta Jawlensky til Sveits og budde i Saint-Prex ved Genfersjøen til 1918. For å pleie dei svake lungene sine reiste han då til Ascona. Under opphaldet i Sveits byrja han å arbeide i seriar, den fyrste serien kalla han Variasjonar over eit landskapstema.

I 1921 flytta Jawlensky til Wiesbaden i Tyskland, og der budde resten av livet. I Wiesbaden vart han kjend med kunstsamlaren og mesénen Heinrich Kirchhoff, som både kjøpte verk og elles ytte økonomisk stønad. Saman med Vasilij Kandinskij, Paul Klee og Lyonel Feininger stifta Jawlensky kunstnargruppa Die Blauen Vier i 1924. Dei stilte ut saman i Tyskland og i USA.

I 1936 vart Jawlensky  medlem av det tyske Rikskulturkammeret. Året etter vart 72 av verka hans i Tyskland erklært for entartet kunst. Han fekk forbod mot å måle, eit forbod utan større verknad. Han hadde fått polyartritt, og denne var så kraftig han seinare i livet var nærast lam.

Galleri

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Aleksej von Jawlensky» frå ,  den 9. desember 2009.  

 Russiske målarar
 Ekspresjonistiske målarar
Hopra

Hopra er ei elv i Vik kommune i Sogn og Fjordane. Ho renn ut i Sognefjorden på vestsida av Vikøyri. Nedbørsfeltet til Hopra er på 31 km² og det strekkjer seg opp til 1150 moh. Nedste delen av elva renn parallelt med Vikja. Hove kraftverk har eit inntak i Hopra.

Fotnotar 

Geografi i Vik
Elvar i Vestland
Jacob Christian Petersen

Jacob Christian Petersen eller J.C. Petersen () var ein norsk teolog og biskop i Stavanger bispedømme frå 1925 til 1940.

Jacob Christian Petersen var fødd i Drammen.

Det tidlegare Kristiansand stift hadde i 1918 skifta namn til Agder bispedømme. I 1925 vart så området tilsvarande Rogaland fylke skilt ut, og det nye Stavanger bispedømme vart oppretta. Petersen vart den første biskopen i det nye Stavanger bispedømme, og den første biskopen med Stavanger som bispesete sidan Jacob Jensen Jersin i 1682.
  

Tidlegare biskopar i den norske kyrkja
Biskopar av Stavanger
Folk frå Drammen
Mount Vernon

Mount Vernon var plantasjen til George Washington, den første presidenten i USA. Plantasjen ligg nær Alexandria i delstaten Virginia ved breidda av Potomacelva.

Bygningen vart oppført i 1757 og staden er oppkalla etter viseadmiral Edward Vernon.

Virginia
Monticello

Monticello var eigedomen til Thomas Jefferson, den tredje presidenten i USA. Monticello ligg ved Charlottesville i Virginia. Bygningen er teikna av Jefferson, og er oppført i nyklassisistisk stil inspirert av arkitekten Andrea Palladio. 

Monticello vart reist i 1772 og har sidan 1987 vore oppført på verdsarvlista til UNESCO.

Thomas Jefferson
Verdsarv i USA
Kulturminne i Virginia
Monroedoktrinen

Monroedoktrinen var eit amerikansk politisk prinsipp, introdusert av president James Monroe 2. desember 1823 i si State of the Union-tale til den amerikanske kongressen. Doktrina var skriven av utanriksminister og seinare president John Quincy Adams og slo fast at USA ikkje ville tillate europeiske makter å kolonisere eller gripe inn i statar i Nord- eller Sør-Amerika. Det skulle ikkje lenger vere tillate for europeiske makter å kolonisere område på den vestlege halvkula og USA skulle ikkje kunne gjere tilsvarande overfor europeiske land.

Doktrinen vart lansert i ei tid då mange latinamerikanske land stod på randen til å bli sjølvstendige frå Spania, og USA ønskte å unngå at andre europeiske land skulle overta desse koloniane. Det var likevel Russland sine krav på det nordvestlege Nord-Amerika, som var hovudgrunnen, og doktrinen hindra russiske skip i å gå inn i vestkysten.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Monroedoktrinen» frå ,  den 10. desember 2009.  
 

James Monroe
John Quincy Adams
Politikk i USA
Thomas E. Dewey

Thomas Edmund Dewey () var ein amerikansk politikar, og guvernør i delstaten New York frå 1943 til 1954. I 1944 og 1948 var han presidentkandidat for republikanarane, men tapte begge gongane.

Han vart rekna som storfavoritt ved presidentvalet i 1948, og meiningsmålingar og presse spådde siger. Avisa Chicago Daily Tribune trykte det som har blitt den legendariske avisframsida «Dewey defeats Truman» dagen etter valet, trass i at det var motkandidaten Harry S. Truman som faktisk hadde vunne valet.

USA-amerikanske politikarar
Folk frå Michigan
Statfjord A

Statfjord A på Statfjordfeltet i Nordsjøen er ein Condeep oljeplattform. Dette er ein type oljeplattform med betongunderstell som står fast på havbotnen. Dekket til Statfjord A plattforma er bygd ved Stord Verft, - seinare Aker Stord. Plattforma vart sett i produksjon 24. november 1979.

Bakgrunnsstoff 
 Video om bygginga av Statfjord A på nettstaden til NRK

Statfjord
Norske oljeplattformer
Nikolaj Bogdanov-Belskij

Nikolaj Petrovitsj Bogdanov-Belskij () var ein russisk målar.

Liv og gjerning
Bogdanov-Belskij vart fødd i landsbyen Sjitikij i Smolensk-guvernementet i 1868. Han studerte kunst på ein kunstskule driven av Semjon Rasjinskij, lærte ikonmåling på klosteret Troitse-Sergijeva Lavra i 1883 og moderne målarkunst på Moskvas skule i måling, bilethogging og arkitektur frå 1884 til -89. Åra 1894-95 studerte han ved St. Petersburgs kunstakademi. Seint på 1890-talet studerte og arbeidde han i eit privat-atelier i Paris.

Bogdanov-Belskij slo seg ned i St. Petersburg og arbeidde der i mange år. Men etter 1921 arbeidde han einast i Riga i Latvia. Han var medlem av fleire leiande kunstgrupperingar, der i mellom i Peredvizjnikij-rørsla frå 1895, og Arkhip Kuindzji-selskapet frå 1909. Det sistnemnde var han ein av grunnleggjarane av, og formann for frå 1913 til 1918.

Bogdanov-Belskij måla for det meste sjangermåleri, mange med undervisning av bondeborn som hovudmotiv. Dessutan måla han portrett, og impresjonistiske landskapsstudiar. Han var lærar ved kunstakademiet frå 1903. Frå 1914 var han ein aktiv medlem av St. Petersburgs kunstakademi.

Realistisk kunst blei aktivt mislikt i Sovjetunionen, og Bogdanov-Belskij blei nøydd til å flytta til Riga i 1921. Etter den sovjetiske okkupasjonen av Baltikum i 1939 flytta han vidare til Berlin. 19. februar 1945 omkom han der som følgje av den allierte bombinga av byen. Han blei gravlagd ved Berlin-Tegel russisk-ortodokse gravlund.

Utvalde verk

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Nikolay Bogdanov-Belsky» frå ,  den 10. desember 2009.

Bakgrunnsstoff

 Russiske målarar
 Målarar frå 1800-talet
 Målarar frå 1900-talet
Realistiske kunstmålarar
Impresjonistiske målarar
Peredvizjniki
Avenida Paulista

Avenida Paulista er ein kjend aveny i São Paulo i Brasil.

Bakgrunnsstoff 
 Historie Avenida Paulista  (portugisisk)

São Paulo by
Dan

Dan kan også visa til beltegrader i kampsportar.

Dan er eit mannsnamn som kan ha fleire mogleg opphav, hovudsakleg hebraisk og norrønt. Det har namnedag den 11. desember.

Hebraisk avleiing 
I hebraisk samanheng tyder Dan 'han dømde'. Dan er ein av dei tolv sønene til patriarken Jakob, stamfaren til ein av dei tolv israelske stammane, og var namnet på byen i Kanaan der etterkomarane hans slo seg ned. Fram mot vår tid har også Dan vore brukt som eit kortnamn avleidd av Daniel, som tyder 'Herren er min dommar'. Danny er ei engelsk kjæleform avleidd av Dan.

Norrøn avleiing 
Den norrøne tydinga av Dan eller Danr er truleg 'dansk'. Rigstula fortel om Dan den storlåtne, ein sogekonge som skal ha samla danskane og gjeve namn til landet Danmark. Namnet er også brukt på ulike norrøne runesteinar. Elles er -dan kjend som ledd i namn som Halvdan.

Namneberarar
Daniel «Dan» Andersson (1888-1920), svensk forfattar
Dan Børge Akerø (f. 1951), norsk programleiar
Dan Castellaneta (f. 1957), amerikansk skodespelar
Dan Brown (f. 1964), amerikansk forfattar
Dan Thomassen (f. 1981), dansk fotballspelar

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Dan» frå ,  den 10. desember 2009.  
 

Mannsnamn
Førenamn av norrønt opphav
Førenamn av hebraisk opphav
Kortnamn
Namn knytte til eigenskapar
Namn knytte til folkegrupper
Vikamål

Vikamålet, òg kalla oslodialekt, oslomål, folkeleg oslomål og austkantmål, er det tradisjonelle austnorske målføret i Oslo. Vikamålet har vore i tilbakegang frå 1970-talet, men eldre folk frå byen nyttar det framleis. Dialekta høyrer til Vikværmåla, og er nærskyldt dialektane i Vestfold, Østfold, Follo og nedre Buskerud. Namnet skriv seg frå gamle Vika, som var eit arbeidarstrok før Oslo rådhus vart bygd. Dialekta vart nytta i heile Oslo, ikkje berre i Vika.

I Oslo og i andre byar på Austlandet vart frå dansketida òg talemålet dansk-norsk, som seinare vart til danna daglegtale og standard austnorsk, nytta av dei høgare sosiale laga, i Oslo etterkvart særleg på Oslo vest. Frå kring 1970 har standard austnorsk i stor grad fortrengt vikamål, men einskilde trekk frå vikamål overlever i nokre talemål, særleg på Oslo aust. Det mest utbreidde talemålet i Oslo og i andre byar på Austlandet i dag kan seiast å vere eit kontinuum mellom standard austnorsk og ein utvatna versjon av den stadeigne dialekta, ofte avgrensa etter sosiale skilnader.

Før 1800-talet vart Vikamålet nytta av bønder og småkårsfolk i Osloområdet. Som følgje av industrialiseringa på 1800-talet vart Vikamålet ein «arbeidarsosiolekt».

Kjenneteikn 

Dialekta nyttar kløyvd infinitiv og a-ending i ei rekkje verb (kasta, hoppa). Eit særskilt drag ved målføret er bruk av tjukk S i framlyd (sjterk, sjmell i staden for sterk, smell). Av pronomen er det merkbart at eldre folk ofte har nytta dom (dei på nynorsk), medan yngre brukarar nyttar dem i alle former (Nå ser jæ dom komma!). Andre pronomen i vanleg bruk er vårs (oss). Eigedomspronomena demses (deira) og hanses er og vanlege. 

Trykket ligg naturleg på første staving, og i ei lang rad framandord.

Sosial bruk 

Vikamålet var og er naturleg knytt til dei gamle arbeidarmiljøa i Oslo. Det var difor ikkje rekna som teikn på danning, og Oslofolk som skulle fram, laut «snakke seg opp» til riksmål. Etter at dei gamle arbeidarstroka vart sanerte, har dialekta vore i tilbakegang. Målføret fekk eit oppsving i høve framvoksteren av AKP (m-l) kring 1970, som eit uttrykk for sjølvproletarisering.

Revyar, film og parodiering

Målføret var ofte nytta i revyar i hovudstaden, gjerne som eit komisk verkemiddel. Kari Diesen, Arve Opsahl, Aud Schønemann, Leif Juster og Einar Rose var mellom dei som tok vikamålet til scenen og lerretet. Forfattarar som Oskar Braaten og Rudolf Nilsen var òg innom dialekta, og filmar med handling frå gamle Oslo aust har målføret i rik mon (filmar som Den store barnedåpen av Tancred Ibsen og Gategutter av Arne Skouen).

Oslomålet har vorte parodiert i mange samanhengar, t.d. av Harald Eia gjennom figuren «Oslolosen» som snakkar Oslodialekt.

Døme
Nokre døme på ulike setningar på Vikamål:

Oslo
Norske målføre