alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Roquefort

Roquefort er ein blåmuggost opkalla etter Roquefort-sur-Soulzon i det sørlege Frankrike. Osten vart først skildra av Plinus den eldre i år 79, og først nemnd under namnet Roquefort i 1060. Han vert ofte kalla kongen av ostar, men må slost om trona med Brie de Meaux frå Paris. Osten er verna etter opphavsstad, slik at berre ostar frå holene ved Roquefort-sur-Soulzon kan kallast roquefortostar.

Skildring 
Osten er smuldrete, noko fuktig, og kvit i farge med blåe strekar av mugg. Han har sterk lukt og smak med eit særskild preg av smørsyre og ein ekstra spiss frå muggen. Han har inga skorpe. 
Eit typisk ostehjul veg mellom 2,5 og 3 kilo. For kvart kilo ost treng ein om lag 4,5 liter mjølk, og roquefort inneheld derfor mykje feitt, protein og mineral.

Ysting 
Muggtypen som gjer osten den særeigne smaken heiter Penicillium roqueforti og finst i jorda i dei naturlege grottene rundt Roquefort-sur-Soulzon. Ostemakarar hausta tradisjonelt muggen ved å leggja brød i grottene slik at dei blei dekte av mugg. Ein tilsette så muggen i ostemassen etter at han hadde stivna noko.

Ein kan nå dyrka muggen i laboratorium, og roquefortost blir i dag laga i heile regionen. Etter fransk lov kan likevel berre ost som er lagra i dei naturlege grottene rundt Roquefort bera namnet. Ein må òg bruka ei spesiell sauemjølk for å laga ekte roquefort, nemleg mjølk frå lacaune-søyer frå dei kringliggande distrikta Aveyron, Lozère, Gard, Hérault og Tarn.

Soga om roqueforten 
Ei soge seier at det var ein gjetargut som oppdaga osten. Han sat og åt fersk ost då han fekk auge på ei ven jente. Han gøymde osten i ei hole og sprang etter jenta. Han fekk ikkje tak i henne, og då han kom tilbake hadde osten byrja å mygla. Gjetaren åt han likevel, og fann ut at verda ikkje berre var ute for å skuffa han.

Kjelder 
 Tilsvarande artikkel på engelsk Wikipedia

Bakgrunnsstoff

Franske ostar
Thomas von Westen

Thomas von Westen () var norsk prest og misjonær blant samane.

Etter militærteneste byrja han i 1697 på utdanninga si i København. Frå 1709 var von Westen sokneprest på Veøy i Romsdal, der han var leiar for prestelauget «7-stjerna» som utarbeidde ein strategi for å kristne samane. Etter at danskekongen etablerte Misjonskollegiet i 1714, vart Thomas von Westen utnemnd til leiar for Lapplandsmisjonen i 1716. I 1716 deltok  von Westen på seminar ved Katedralskolen i Trondheim for å bli lektor i samisk, og der tok han opp arbeidet med å kristne samane. For dette arbeidet fekk han tilnamnet «Samanes Apostel». I løpet av perioden 1716-1723 gjennomførte han tre større misjonsreiser nordover. von Westen etablerte i Mo i Rana både ei kyrkje og ein sameskole.

Von Westen i norsk misjonshistorie 
I norsk misjonshistorie representerer von Westen den fløya som har vore positive til bruk av samisk språk i forkynninga. Det at han døydde var såleis eit attendeslag for bruk av samisk, og det innleidde ei 25 års lang fornorskingstid, før Seminarium Lapponicum vart stifta i 1752.

Von Westen i samisk religionshistorie 
Den første generasjonen av misjonsprestar har ei svært viktig rolle i samisk religionshistorie, i og med at deira notat er dei einaste som møter den samiske religionen frå tida før han hadde komme under massiv kristen påverknad. I kristningsarbeidet sitt skreiv von Westen ned detaljerte «skriftemål» frå kristna samar, skriftemål som særleg omhandla den førkristne religionen deira. Notata gjekk tapt i Brannen i København i 1793, i lag med den samiske trommesamlinga hans. Delar av notata er likevel indirekte bevart, i og med at dei sannsynlegvis ligg til grunn for misjonshistoria til Hans Skanke, von Westens elev.

Seinare samisk religionshistorisk forsking har vore avhengig av von Westen si framstilling.

Litteratur 
 Sæter, Ivar 1926: Thomas von Westen. Finnefolkets sande ven, læreren og videnskapsmanden.

Kjelder 
 Ökumenisches Heiligenlexicon

Norske prestar
Norske misjonærar
Folk frå Trondheim
Samisk misjonshistorie
Mandolin

Mandolin er eit strengeinstrument. Dei fleste mandolinar har 8 strengar. Desse er plassert saman i unisont stemde par og dannar 4 strengepar, og desse er stemd i kvintar som ein fiolin (GG-DD-AA-EE frå lågast til høgast). Til forskjell frå fiolinen er gripebrett på mandolinen utstyrt med band som strengane vert trykte ned mot for å danna tonar, og mandolinen vert normalt spela med plekter.

Bakgrunnsstoff 

Klimpreinstrument
Glødelampe

Ei glødelampe er eit elektrisk apparat der ein elektrisk straum varmar opp ein glødetråd (filament) av metall inni ei glasspære med vakuum i til tråden vert kvitglødande, slik at han lysar opp omgivnadene. (Dei første glødelampene nytta glødetrådar av karbon.)

Glødelampa er eigentleg ein svært lite effektiv måte å skapa lys på. Om lag to prosent av energien som ei moderne glødelampe brukar (under 15 lm/W), vert til synleg lys, resten blir avgitt som varme. Halogenvarianten kan koma opp i mellom 3 og 4 prosent, eller over 25 lm/W. Til samanlikning har kvite lysdiodar ein verknadsgrad på mellom 25 og 30 lm/W, og vanlege lysstoffrør rundt 60 lm/W.

Lyskjelder
Elektriske apparat
Ting av glas
Engelske oppfinningar
Synestesi

Synestesi (av gr. syn-, 'sam-', og aesthesis, 'sansing') er fagtermen for samanblanding av ulike sanseinntrykk i hjernen. Somme menneske kan til dømes høyra fargar, sjå lydar og stikka seg på smakar. Ei relativt utbreidd form for synestesi er å alltid sjå visse bokstavar og tal i faste fargar.

Bakgrunnsstoff 
 TED talk: "I listen to color" 

Sansar
Kognisjon
Nevrologi
Nymfe

Sjå òg nymfestadiet 

Nymfer er vakre, kvinnelege skapningar i gresk mytologi. Dei er knytte til naturen, ofte ein særskilt del av han, som tre eller vatn. Nymfene er kjende for å elska song og dans, og for mykje friare kjærleiksliv enn det greske borgarlege idealet. 

Ein kunne dela inn nymfer i kvar dei høyrde til, til dømes najader, vassnymfer, dryader, trenymfer, og oreader, fjellnymfer. Dei heldt ofte til i tre og lundar, fjell, hòler og dalar eller i elver og kjelder. Særskilde nymfer kunne bli tilbedne som ein lokal guddom. Andre har plass i mytologien som følgjesveinar til gudane, som fest- og grødeguden Dionysos, naturgudane Hermes, Pan eller jaktgudinna Artemis. Dei opptrer ofte i legender, til dømes som offer for eller elskarinner til satyrar eller gudar. Ei rekkje greske soger fortel òg om ein patriark eller stamfar, ofte med same namn som eit folkeslag, som gifta seg med ei nymfe. Slike mytologiske røter gav kongen og etterfølgjarane hans status og autoritet.

Gjennom seinare europeisk dikting og klisjéskaping blei «nymfe» eit anna ord for ei vakker kvinne. Nymfer blei gjerne skildra som ville og galne, og hadde mange eventyr med menn. Gjennom dette har dei gjeve opphav til omgrepet nymfomani.

Kjende nymfer 
 Dafne, redda frå Apollon
 Evrydike (kanskje), gift med Orfevs
 Io, elskarinne med Zevs
 Kalypso, kjend frå Oddysseen
 Danaidene

Kjelder 
 Denne artikkelen inneheld stoff frå «Nymphs» frå , den 13. mars 2011.

Bakgrunnsstoff 

 
Guddommelege vesen
Ruijan Kaiku

Ruijan Kaiku (‘Atterklangen frå Noreg’) er ei tospråkleg avis (finsk/kvensk og norsk) som kjem ut i Tromsø.

Ruijan Kaiku vart grunnlagt i 1995, og kom i byrjinga ut annakvar veke. Etter økonomiske vanskar kjem ho no ut ein gong i månaden, men framleis i det same avisformatet (tabloid, 8-16 sider) som ved oppstarten. Sjefsredaktør frå starten av har vore Liisa Koivulehto.

Ruijan Kaiku skriv mest om kvenske tilhøve, og om arbeidet for å styrke kvensk og finsk språk og kultur i Noreg. I tillegg skriv avisa om kva som skjer i dei ulike Finskforeiningane i Noreg, om tilhøvet for andre austersjøfinske minoritetar i Norden og nærområda.

Bakgrunnsstoff 
 Ruijan Kaiku si heimeside

Aviser i Troms og Finnmark
Kvener
Kvensk språk
Norske aviser etter namn
Skipingar i 1995
Cyanose

Cyanose (av gresk kyanos, 'blå') er ei blåfarging av lepper, hud, slimhinner eller negler. Blåfargen skuldast deoksygenert hemoglobin i blodkar nær kroppsoverflata. Ein skil mellom sentral og perifer cyanose.

Sentral cyanose 
Sentral cyanose er lettast å sjå på (innsida av) leppene, og skuldast oksygenmangel i blodet. Han skuldast anten dårleg oksygenering av blodet i lungene (som ved lungesjukdom eller kveling), at blod går ut i systemkretsløpet utan å ha vore innom lungene (som ved medfødde hjartefeil) eller fordi langsam blodsirkulasjon gjev auka uttrekk av oksygen.

Perifer cyanose 
Perifer cyanose (tydeleg under neglene) skuldast dårleg blodsirkulasjon, til dømes grunna kalde hender. Perifer cyanose er normalt hos spedborn, og blir då kalla akrocyanose.

Kjelder 
 «Cyanosis» på Engelsk Wikipedia
 Øyri, A: Norsk medisinsk ordbok

Symptom
Sjukdomsteikn
Ð

ð (stungen d eller edd) er ein tilleggsbokstav til det latinske alfabetet. Den store bokstaven er Ð. Det finst tre ulike bokstavar Ð:

Bokstaven edd (engelsk: eth) (Ð/ð) blir brukt i islandsk og færøysk, d med strek (Đ/đ) i nord-, enare- og skoltesamisk, kroatisk og vietnamesisk, og d med krok (Ɖ/ɖ) i ewe. I dei europeiske språka, færøysk unntatt, står desse bokstavane for ein stemt, apiko-dental frikativ, som blir skrive med IPA [ð], t.d. slik vi finn han i th-lyden i engelsk i 'there'.

Grunnen til at det er tre ulike teikn for same glyff Ð i Unicode er altså at dei står til tre ulike små bokstavar.

I mellomalderen blei bokstaven eth erstatta med dh i Skandinavia, og deretter, på 1500-talet, til d. Det same skjedde med finsk, der frikativen ikkje gjekk over til lukkelyd, som i svensk. Seinare, på 1800-talet, vart det finske standardspråket tilpassa skriftspråket, og lyden /d/ vart innført for bokstaven <d>.

Kjelder

 Tilsvarande artikkel på engelsk Wikipedia

Det latinske alfabetet
Mahinda Rajapakse

Mahinda Rajapakse () er ein srilankisk politikar som var president av Sri Lanka frå 2005 til 2015. Han høyrer til det sosialistiske partiet Sri Lankas Fridomsparti (SLFP).

Rajapakse blei vald til president på Sri Lanka den 17. november 2005 og innsett den 19. november. Han var tidlegare statsminister i landet. I presidentvalet fekk Rajapkse 50,33 prosent eller rundt 180 000 fleire stemmer enn konkurrenten Ranil Wickremasinghe. Rajapakse blei etterfølgd som president av Maithripala Sirisena etter eit valnederlag den 9. januar 2015.

Mahinda Rajapakse er ein singalesisk buddhist frå Hambantota sør på øya. Før han blei vald hadde han markert seg som kritisk til fredsprosessen med dei tamilske tigrane og det han oppfatta som utanlandsk innblanding, mellom anna frå Noreg. Opprørsgruppa oppfordra folk til å boikotta valet. Som følgje av dette var valdeltakinga blant srilankiske tamilar svært låg. Det var likevel venta at Rajapakse vil fortsetja fredssamtalane.

Rajapakse er utdanna advokat, men blei rikspolitikar for Hambantota i 1970. Far hans var før han folketingsrepresentant for det same området frå 1947 til 1960. Han har lenge vore ein alliert av tidlegare president Chandrika Kumaratunga, og var frå 1994 til 2001 minister for arbeid og fiske i regjeringa hennar. I april 2004 blei han utpeikt som statsminister. Ein hadde venta at Kumaratunga skulle velja Lakshman Kadirgamar, ein nær rådgjevar og tidlegare utanriksminister, men han mangla støtte i folket og var i tillegg ein kristen tamil.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Mahinda Rajapaksa» frå ,  den 18. november 2005.  
 
 Stavanger Aftenblad om valsigeren

Bakgrunnsstoff 
 Stavanger Aftenblad om valsigeren 
 BBC om valsigeren

Rajapakse, Mahinda
Rajapakse, Mahinda
Rajapakse, Mahinda
Rajapakse, Mahinda
Dei tamilske tigrane

Dei tamilske tigrane, på engelske Liberation Tigers of Tamil Eelam (LTTE), er ei srilankisk opprørsgruppe som kjemper for ein sjølvstendig stat for tamilar, Tamil Eelam, på Sri Lanka. 

Tigrane blei grunnlagd i 1976 og var lenge leia av Velupillai Prabhakaran. Dei utførtet fleire terroråtak i India og på Sri Lanka, og var blant dei første som tok i bruk sjølvmordsbombarar. Men organisasjonen er òg militært organisert, og har utført ei rekkje aksjonar mot den srilankiske statlege hæren.  I 2001 gjekk dei med på ein våpenkvile med styresmaktene i Sri Lanka.

Tigrane, Dei tamilske
Tamilske tigrane, Dei
Tamilske tigrane, Dei
Tamilske tigrane, Dei
 
Skipingar i 1976
Ellen Johnson Sirleaf

Ellen Johnson Sirleaf () er ein liberisk politikar som i november 2005 blei vald til president i Liberia. Ho er den første demokratisk valde statsleiaren i Afrika som er kvinne. Ho fekk Nobels fredspris i 2011.

Sirleaf leier Unity Party, Einingspartiet, i Liberia. Ho har tidlegare vore finansminister i regjeringa til William Tolbert frå 1970. Ho stilte som kandidat til senatet i 1985 og uttalte seg då imot militærregimet i landet, noko som gav henne ein dom på ti års fengsel. Etter kort tid i fangenskap blei ho sloppen fri og drog i eksil. I 1997 kom Sirleaf tilbake til Liberia som økonom for Verdsbanken og Citibank i Afrika.

Bakgrunnsstoff 

Liberiske presidentar
Første kvinnelege stats- og regjeringsleiarar
Vinnarar av Nobels fredspris
Liberiske nobelprisvinnarar
George Weah

George Manneh Weah () er ein liberisk tidlegare fotballspelar og politikar. Han stilte som presidentkandidat til valet i 2005, der han kom på andreplass.

Liberiske politikarar
Liberiske idrettsutøvarar
Liberiske fotballspelarar
Monaco-spelarar
Paris Saint-Germain-spelarar
Milan-spelarar
Marseille-spelarar
Chelsea-spelarar
Manchester City-spelarar
Prediksjonsmarknad

Ein prediksjonsmarknad – også kalla «meiningsmarknad» eller «informasjonsmarknad» - er ein marknad som er oppretta med formål om å bruke den informasjonen som kan lesast ut i frå marknadsverdiane til å forutsei bestemte framtidige hendingar . Slike hendingar kan vere politiske valutafall, det framtidige salsvolumet av ei vare laga av ei verksemd, eller anna. Deltakarane kjøper og sel «aksjar» på same måte som på regulære aksjebørsar, og deltakarane maksimerer profitten ved å kjøpe til låg pris og selje til høg pris.

Prediksjonsmarknader vart først nytta som eksperiment av forskarar ved University of Iowa – dei såkalla Iowa Electronic Markets (IEM). Sidan 1988 har desse marknadane mellom anna forutsagt utfalla i dei amerikanske presidentvala jamt over med større presisjon enn konkurrerande meiningsmålingar og statsvitskaplege stemmegjevingsmodellar . I kjølvatnet av suksessen til IEM vart det på 1990-talet gjort ulike forsøk på å overføre prediksjonsmarknadane til forretningslivet, blant anna av Hewlett-Packard og av Siemens . Desse var vellukka, og i dag eksisterer det derfor kommersielle selskap som tilrettelegg prediksjonsmarknader for andre bedrifter. I internasjonal samanheng er Newsfutures Ltd. og Foresight Exchange dei mest kjende i dag, og i Noreg leverer PrediMark slike tenester.

Kjelder 
 Berg, JE, R Forsythe, F Nelson og TA Rietz (2000): «Results from a dozen years of election futures market research». Technical report, University of Iowa.
 Berg, JE, F Nelson og TA Rietz (2003): «Accuracy and Forecast Standard Error of Prediction Markets». Working draft. Henry B. Tippie College of Business and Administration; University of Iowa.
 Chen, K, C Plott (2002): «Information Aggregation Mechanisms: Concept, Design and Implementation for a sales forecasting problem». Social Science Working Paper 1131. California Institute of Technology.
 Hayek, F. A. (1945): «The Use of Knowledge in Society». The American Economic Review, vol. 35, nr. 4, s. 519-530.
 Wolfers, Justin, E Zitzewitz (2004): «Prediction Markets». Journal of Economic Perspectives, vol. 18, nr. 2, s. 107-126.

Økonomi
Spådommar
Prinsipal

Prinsipal (ofte skrive principal eller prinzipal) er det grunnleggjande registeret i eit pipeorgel. Pipene er opne, av metall (sylinderforma) eller tre (rektangelforma). Prinsipalregister finst i alle tonehøgder frå 32' til 1'. Andre vanlege namn er montre (fransk), prestant (nederlandsk), open diapason (engelsk) og flautado (spansk).

Endå det finst småe orgelpositiv utan prinsipal, er prinsipallause pipeorgel særs sjeldsynte. I kyrkjeorgel er det prinsipalklang som ber salmesongen, og ofte dannar fleire prinsipalar i eit verk med ulik tonehøgd eit prinsipalkor. Denne klangen er unik for pipeorgelet, og mange reknar han for sjølve «orgelklangen». I eit prinsipalkor vert vanleg berre det djupaste registeret kalla prinsipal, medan dei andre prinsipalane får namn som oktav, kvint (i 5–1/3'- og 2–2/3'-lægje) og superoktav (i 2'-lægje). I klassisk verkoppbygging er prinsipalkor toppa med ein eller fleire miksturar.

Verkprinsippet, ei av hovudrettesnorene i nyklassisk orgelbygging, går ut på at kvart verk har eit prinsipalkor, og at prinsipalkora har ulikt grunnlag. Er det i eit mellomstort orgel tre verk – pedalverk, hovudverk og oververk – vil gjerne pedalverket ha eit prinsipalkor frå 16' og oppover, hovudverket frå 8' og oververket frå 4'. Djupare tonar, til dømes 8'-tone i oververket, vil då koma frå fløyte- eller tungestemmer.

Bakgrunnsstoff 
 Dictionary of Organ Stops

Orgelregister
Ogmund Krøkedans

Ogmund Krøkedans (norrønt Ǫgmund Krøkidans) var ein norsk lendmann under Håkon Håkonsson og Magnus Lagabøte. Han blei sysselmann i Orkdal i 1239.

Ogmund var ein av Håkon Håkonsson sine mest betrudde lendmenn. Han kjempa på Håkon si side under opprøret til hertug Skule Bårdsson, og var leiar for ein del av dei norske styrkane som herja Halland i 1256. I 1261 var han ein av leiarane for den norske delegasjonen som henta prinsesse Ingebjørg Eiriksdotter ut av klosteret i Horsens for å ta ho med til Noreg som Magnus Håkonsson si brud. I 1263 leia han dei norske styrkane i slaget ved Largs i Skottland.

Ein soneson av Ogmund var baronen Ogmund Unge Dans. Krøkedans var visstnok ei form for danseleik.

Kjelder

Bakgrunnsstoff
 Håkon Håkonssons saga på bokmål.

Nordmenn frå norrøn tid
Folk frå norsk mellomalder
Fødde på 1200-talet
Døde på 1200-talet
Ozonlaget

Ozonlaget er ein del av jorda sin stratosfære som inneheld høgre konsentrasjon av ozon enn resten av atmosfæren.

Vern 
Laget er kjent for å redusera UV-stråling frå sola. Dette skjer ved at stråling som treffer ozonmolekyl (O3) spaltar dei om til eitt oksygenmolekyl (O2) og eitt oksygenatom (O) som kan reagera med kvarandre igjen og danna nytt ozon. Ulike strålingstypar kan bli heilt hindra i å treffa jorda (UV-C), delvis hindra (UV-B), eller ikkje særleg hindra (UV-A). UV-B-stråling kan føra til solbrenning og hudskader som kan leia til hudkreft, og det vernande ozonlaget er derfor svært viktig for livet på jorda.

Minkande ozonlag 
På 1970- og 80-talet tok forskarar til å finna ut at det var mindre ozon i atmosfæren enn før. Over Arktis og særleg over Antarktis var det særs lite ozon, slik at ein tok til å snakka om «hol» i ozonlaget.

Skulda for reduksjonen i ozonlaget blei gjeven til menneskelege utslepp av klorfluorkarbongassar, også kjende som KFK-gassar. Desse kan gje frå seg frie radikalar, atom som kan katalysera nedbryting av ozon til oksygenmolekyl. Sidan dei frie radikala ikkje sjølv bind seg til produkta, kan dei øydeleggja tusenvis av ozonmolekyl.

Reaksjonar 
Verda reagerte med å prøva å minka utsleppa av KFK-gassar. Sverige var først ute med eit forbod mot sprayboksar som sleppte ut slike gassar i 1978. Etter at ein oppdaga ozonholet over Antarktis gjekk mange av verdas land saman om ein internasjonal avtale, Montrealprotokollen, som avgrensa produksjonen av gassane frå 1987 og stoppa han heilt frå 1996.

I 2003 kunne forskarar for American Geophysical Union fortelja at holet i ozonlaget hadde vakse mykje seinare det siste tiåret. Oppsamling av gassar og framleis brukt av dei i land som ikkje kontrollerer KFK-gassar kan likevel føra til fortsatt uttynning.

Kjelder 
 :sv:Ozonlagret
 :da:Ozonlaget
 :en:ozone layer
 Ozone Depletion FAQ Part I: Introduction to the Ozone Layer
 The Ozone Hole - Ask the Scientist
 How does the ozone layer work? 

Jordatmosfæren
Stratosfæren
Commodore VIC-20

VIC-20 var ein 8-bit heimedatamaskin som vart laga av det amerikanske dataføretaket Commodore Business Machines. Datamaskina hadde ein MOS 6502 prosessor og 5kb med RAM, og hadde fysisk form liknande dei seinare Commodore 64- og C16-modellane. VIC-20 vart  lansert lansert i juni 1980, 3 år etter PET-modellen, som var Commodore si fyrste heimedatamaskin.

Namnet VIC kjem frå av grafikbrikka i datamaskina, Video Interface Chip. Denne brikka inneheldt også ei innebygd lydkrets. I motsetnad til det som var vanleg på heimedatamaskiner, står ikkje talet 20 for mengda kilobyte i RAM-minnet, noko som elles var vanleg på den tida (VIC-20 hadde 5kb).

Prosessoren som vart nytta er i prinsippet den same som vart nytta i etterfølgjaren Commodore 64.

Bakgrunnsstoff 

 Denial - Commodore VIC-20 forum (På engelsk)

 Commodore VIC-20 Tribute Page, av Rick Melick(På engelsk)

heimedatamaskinarCommodore Business Machines
Heimedatamaskin

Heimedatamaskin er eit forbrukarvenleg ord for andregenerasjons mikrodatamaskinar som var populære på slutten av 70-åra og heile 80-talet. Det var dåtidas masseproduksjon av sillikonbrikker gjorde prisen låg nok til at ein hadde råd til å skaffe seg ein datamaskin som ein òg kunne nytte i heimen. Desse maskinane nytta som oftast ein 8-bits mikroprosessor, som oftast MOS 6502 eller Zilog Z80.

Form og farge på ein heimedatamaskin kunne variere, spesielt ifrå ein produsent til ein annan. Hovudprinsippet var likevel det same: Eit tastatur, med hovudkort og TV-modulator innbygd i tastaturet. Spel og anna programvare vart lasta inn anten ved hjelp av ein ekstern kassettspelar eller diskettstasjon, eller ved at ein kopla ein programkasett bakpå tastaturet. Då slapp ein å måtte vente på at programmet/spelet skulle lastast.

Mange maskinar kunne og tilkoplast skrivar, modem, eller anna tilleggsutstyr.

Heimedatamaskinar vart nytta både som omgrep og plattform heilt fram til byrjinga av 90-talet, då ein meir og meir nytta IBM kompatible, personlege datamaskinar.

Utbredte heimedatamaskiner

1970-talet 

 Juni 1977: Apple II (Nordamerika (NA)) (fargegrafikk, åtte ekspansjonsportar)
 August 1977: Tandy Radio Shack TRS-80 (NA) (første heimedatamaskin under USD 600)
 Desember 1977: Commodore PET (NA) (første datamaskin med tastatur, skjerm og lagringsmedium integrert)
 1979: Atari 400/800 (NA) (første datamaskin med spesiallaga integrerte kretsar og programmerbar grafikkbrikke)

1980-talet 

 1980: Commodore VIC-20 (NA) (under USD 300; første datamaskin som selde meir enn en million eksemplar)
 1980: TRS-80 Color Computer (NA) (Motorola 6809 prosessor, OS-9 multi-user multi-tasking operativsystem)
 Juni 1981: Texas Instruments TI-99/4A (NA) (første 16-bits heimedatamaskin)
 August 1981: IBM PC (NA) (Ikkje en heimedatamaskin i eigentleg forstand, men den første i en ny generasjon datamaskiner for personleg bruk)
 1981: Sinclair ZX81 (Europa) (kunne fåes både som byggesett og som ferdig datamaskin)
 1981: BBC Micro (Europa) (tatt fram i Storbritannia i undervisningsøyemed, med avansert BASIC og integrert assembler)
 April 1982: ZX Spectrum (Europa) (den mest selde hemiedatamaskin i Storbritannia)
 August 1982: Commodore 64 (NA) (verdas bestselgende datamaskin, over 30 millionar seld)
 1983: MSX (Japan) (eit samarbeid mellom ASCII ogMicrosoft, produsert av fleire selskap)
 January 1984: Apple Macintosh (NA) (første på marknaden med mus og grafisk brukargrensesnitt, første hybrid 16/32-bit)
 1984: Amstrad/Schneider CPC- og PCW- seriar (Europa) (populær i Frankrike, Spania, Storbritannia og Tyskland. 3 millionar CPC og 8 millionar PCW selde)
 1985: Atari ST (NA) (den første med innebygd MIDI-grensesnitt; også første med 1MB RAM for under USD 1000)
 Juli 1985: Commodore Amiga (NA) (spesialbrikker for grafikk, lyd og I/O; multitaskande operativsystem)
 1987: Acorn Archimedes (Europa) (32-bits ARM mikroprosessor; svært kraftig då den kom)

 
Datamaskinar
Stormannsgalskap

Stormannsgal(en)skap (eller megalomani) er ein tidlegare psykiatrisk diagnose. 

I overført tyding er det eit omgrep med nedsetjande bruksvalør som mellom anna blir bruka om prosjekt som er overdimensjonerte i høve til behov og rimeleg ressursbruk. Prosjekt som gjerne blir rekna som døme på stormannsgalskap inkluderer den litt større utgåva av Peterskyrkja på Elfenbeinskysten, Kheops pyramidar og byen Brasilia.

maniar