alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Riobamba

Riobamba er hovudstaden i den ecuadorianske provinsen Chimborazo. Riobamba er også namnet på eit bispesete. Byen er eit regionsenter for jordbruk. Han har om lag 130 000 innbyggjarar (2005). 

Riobamba ligg i det sentrale av Sierra-regionen 2750 moh. mindre enn 30 kilometer søraust for vulkanen Chimborazo, som med sine 6 310 meter er det høgaste fjellet i Ecuador. Byen er omkransa av tre andre toppar på over 5000 meters høgde, blant dei vulkanen Tungurahua, som sidan 1998 har vore i utbrot. Byen er frå 1797 då den gamle byen nokre kilometer lengre vest vart utsletta av eit jordskjelv.

Riobamba har eit eige fotballag, Centro Deportivo Olmedo. Laget vann den nasjonale ligaen i 2000 og kom på andreplass i 2004. Heimestadion deira er Estadio Olympico de Riobamba.

April er månaden for dei tradisjonsrike byfeiringane. Gjennom heile månaden vert det halde kulturelle tilstelnader. Feiringa kulminerar med to store paradar gjennom bygatene; den 19. april vert folkeparaden halden (Desfile Civico), medan gledeparaden (Desfile de la Alegria) avluttar feiringane to dagar seinare, den 21. april. Tyrefekting ved den lokale tyrefektararenaen er og ein integrert del av feiringa. Det er vanleg at det kjem tyrefektarar frå heile Sør-Amerika og frå Spania for å konkurrere, og oppvisningane held eit internasjonalt nivå, sjølv om dei ikkje er like anerkjende som dei i hovudstaden, Quito.

Folkestnaden i områda rundt byen livnærar seg for det meste av jordbruk, men mange indianarar i området er også flinke handverkarar. I sentrum finst det fleire utsal for tekstilprodukta dei lagar. Mest kjend er Plaza Roja, der det i helgene vert halde indianarmarknad.

Den største turistattraksjonen i byen er det gamle toget som går mot kysten, og mot fjellet Nariz del Diablo. Togturen tek ein halv dag, og passasjerane reiser gjennom Andesfjella medan dei sit på taka til dei gamle togvognene. 

Byar i Ecuador
Brasiland

Brasiland, Amazonetta brasiliensis, er ei and frå Sør-Amerika, den einaste arten innan slekta Amazonetta. Endene lever i den austre delen av Sør-Amerika, frå Uruguay til det nordlege Argentina, men dei fleste held til i det nordlege og sentrale Brasil.

Skildring 
Fargen på brasilendene er lysebrun. Andrikane skil seg frå hoene ved at dei har raude nebb og føter, og ein lysegrå flekk på sida av halsen og hovudet. Hoene sine fargar er meir avdempa.

Levevis 
Endene lever i par og smågrupper på opptil tjue fuglar. Begge foreldra passar ungane. Vaksne ender et insekt, røter, frukter og frø, medan andungane berre et insekt. Dei føretrekk å bu i eit vatn omgitt av tett plantevekst

Kjelder 
 «Brazilian Duck» på engelsk Wikipedia

Andefamilien
Fuglar i den neotropiske regionen
Arctic Coal Company

Arctic Coal Company var eit selskap eigd av Frederick Ayer og John Munroe Longyear. 

Selskapet opna kolgruvedrift på Svalbard 10. juni 1906 og reiste Longyearbyen ved gruva. Byen og gruva blei seld til Store Norske Spitsbergen Kulkompani A/S i 1916.

Kjelder 
 Michigan Technological University: Svalbard Archelogy
 Arkivkatalog Arctic Coal Company 1906-16  pdf-fil på http://www.riksarkivet.no

Gruvedrift på Svalbard
Skipingar i 1904
Nedleggingar i 1916
Årsverk

Eit årsverk er arbeidstimar i ei veke ganga med talet på arbeidsveker i året. 

Arbeidsliv
Store Norske Spitsbergen Kulkompani

Store Norske Spitsbergen Kulkompani A/S (Ofte korta til Store Norske) er eit norsk føretak som i hovudsak driv med utvinning av kol på Svalbard.

Store Norske har si viktigaste verksemd i Sveagruva, men mange tilsette arbeider òg i Longyearbyen.

Totalt har Store Norske kring 230 tilsette.

Historikk 
 Arctic Coal Company vart i 1916 overteke av Store Norske, då Store Norske vart skipa i november.

Gruver 
 Gruve 3
 Gruve 7
 Sveagruva

Bakgrunnsstoff
Offisiell nettstad

Norske føretak
Gruvedrift på Svalbard
Skipingar i 1916
Olympiastadion i Berlin

Olympiastadion er eit sportsstadion i Berlin, i bydelen Charlottenburg. Det har vore to idrettsanlegg på staden. Eit stadion vart bygd til dei olympiske sommarleikane i 1916 av Otto March. Det neste vart bygd av sonen Werner March til sommarleikane i 1936.

Før dei olympiske leikane i 1936 vart dagens Olympiastadion med Olympischer Platz bygd. Under andre verdskrig vart byggverket lite skadd. Dei britiske styrkane i Berlin nytta område som hovudkvarter fram til 1994.

Sett vekk frå bruk til olympiske leikar, har stadionet ein sterk fotballtradisjon som heimebane for Hertha Berlin og stadion til den tyske cupfinalen. Tre kampar vart spela her under fotball VM i 1974. Stadionet har vorte totalrenovert fram mot 2006 i høve fotball-VM. Seks av kampane (irekna finalen) vart spela på Olympiastadion.

Olympiastadion er freda som kulturminne.

Helikoptarulukke 
21. mars 2013 hadde tysk politi ei øving på Olympiastadion. Tre politihelikoptra som skulle lande på bana under ei av øvinga virvla opp mykje snø og fekk dårleg sikt. Eit av helikoptrane landa då oppå eit anna. Éin person døydde og elleve andre vart sende til sjukehus. Øvinga vart avslutta like etter ulukka fann stad.

Kampar i VM 2006 

 13. juni: Brasil–Kroatia
 15. juni: Sverige–Paraguay
 20. juni: Tyskland–Ecuador
 23. juni: Ukraina–Tunisia
 30. juni: Kvartfinale
 9. juli: Finale

Fotnotar

Bakgrunnsstoff 

 Offisiell nettstad
 Side med historisk informasjon om leikane i 1936
 Bilete av stadion teke i 1989: Detaljar, nokre av statuene frå den nasjonalsosialistiske tida]
 Hertha Berlin sin nettstad

Byggverk i Berlin
Fotballstadion i Tyskland
Olympiastadion
Kulturminne i Tyskland
Arenaer under sommar-OL 1936
Olympiske friidrettsarenaer
Olympiske hestesportarenaer
Olympiske landhockeyarenaer
Olympiske fotballarenaer
Olympiske gymnastikkarenaer
Olympiske handballarenaer
Løwenstrasse

Løwenstrasse er ein veg på Forus, sør for Stavanger, på Lura i Sandnes kommune. Vegen utgjer hovudvegen mellom Sola kommune og Forus. Vegen går frå Forussletta i aust til Forusbeen i vest og er 2 kilometer lang. Vegen er klassifisert som fylkesveg 349.

Historikk 
Vegen er bygd på ein betong- rullebane frå andre verdskrig. Namnet Løwenstrasse (Løvegata) skal ha vorte gjeve av nordmenn som arbeidde på rullebanen. 
I 1944 vart flyplassane Sola og Forus knytt saman med ein 5 kilometer lang rullebane for å gjera flytting av fly enklare. Langs rullebanen lét tyskarane byggja hangarar for vedlikehald av fly, og ymse luftvern-tiltak. Rullebanen var kring 20 meter brei, og kan nokre stader sjåast når ein køyrer på vegen.

Sjå òg 
 Noreg under andre verdskrigen

Bakgrunnsstoff 
 Løwenstrasse  på http://www.sandnes.kommune.no 
 Stavanger lufthavn, Sola historie på http://www.avinor.no

Litteratur 
 Festung Stavanger, Baumgarten 2005. ISBN 3-00-013055-1

Vegar i Sandnes
Noreg under andre verdskrigen
Folkemord

Folkemord er ei nemning brukt om ein medviten politikk som har som mål å utrydda eller svekkja ei folkegruppe. I Folkemordkonvensjonen frå SN blir dette brotsverket definert som:

«dei handlingane som er nemnde nedanfor gjorde med det for auget å øydeleggja heilt eller delvis ei nasjonal, etnisk, rasemessig eller religiøs gruppe i og for seg:
 å drepa medlemer av gruppa;
 å gjera alvorleg lekamleg eller sjeleleg skade på medlemer av gruppa;
 med vilje å la gruppa bli utsett for levevilkår som tek sikte på å føre til heil eller delvis fysisk øydelegging av gruppa;
 å påtvinge tiltak som tek sikte på å hindre fødslar innanfor gruppa;
 med makt å overføre barn frå gruppa til ei anna gruppe.»

Bakgrunn 

Under den andre verdskrigen laga den polsk-jødiske juristen Raphael Lemkin omgrepet genocid (gresk genos, 'familie', 'stamme' og cide, 'mord'). Folkemord var, ifølge Lemkin, å drepa andre menneske på grunn av kva dei var, for eksempel ut frå trusretning, etnisk tilhøyrsle, seksuell legning eller kjønn, og ikkje på grunn av noko dei hadde gjort.

Etter lang tids interesse for den omdiskuterte armenia-massakren, og det jødiske holocaust som fann stad på hans eiga tid, ville Lemkin laga ein lov som kunne visa at systematiske drap på menneske på grunn av rase, religion eller overtydingar var eit brotsverk verre enn alle andre. Loven skulle hindra slike grufulle handlingar frå å bli gjorde igjen.

I 1948 fekk Lemkin gjennomslag for loven som ein del av folkeretten i SN, og han gjeld den dag i dag. Skyldige i folkemord kunne frå no av dømmast for ein internasjonal domstol. Den internasjonale straffedomstolen i Haag handsamar rettssaker mot personar sikta for mellom anna folkemord.

Bakgrunnsstoff 
 Folkemordkonvensjonen

 
Diskriminering
Mord
Brotsverk mot menneskja
Internasjonal strafferett
Folkesetnad
Jojo

Jojo er eit leiketøy laga av ei trinse av plast, tre eller metall som kan rotere ved hjelp av ei snor som går rundt eit djupt innskore spor i trinsa. Dette leiketøyet kan sporast heilt tilbake til antikken. Den moderne jojoen er laga av to skiver på ein kort aksling, og denne forma så me fyrst i USA i 1930-åra. 

Ein kan få jojoen til å gå opp og ned ved at han roterer på snora.

Kjelder 
 Store norske leksikon om jojo

Bakgrunnsstoff 

Leiketøy
Kultur i 1976

Kultur i 1976 er ei oversikt over hendingar, fødde og døde personlegdomar innan kulturlivet i 1976.

Litteratur 
 Ólafur Jóhann Sigurðsson fekk Nordisk Råds litteraturpris for Að laufferjum og Að brunnum

Norsk litteratur 
 Herbjørg Wassmo debuterte som forfattar med diktsamlinga Vingeslag.
Chad Michael Murray

Chad Michael Murray () er ein filmskodespelar fødd i Buffalo i den amerikanske delstaten New York.

Filmografi 

Murray, Chad Michael
Murray, Chad Michael
Jugendstilsenteret

Jugendstilsenteret er eit formidlingssenter for jugendstil som ligg i den gamle apotekergården like ved Brosundet i Ålesund. Bygget er teikna av arkitekten Hagbarth Schytte-Berg og oppført mellom 1905-07. Det var det første jugendstilhuset som blei freda i Ålesund (1984) og inneheld i dag Ålesunds best bevarte jugendstilinteriør. Senteret vart opna i 2003. Det nyttar både moderne multimedieutstillingar og viser meir tradisjonelle gjenstandsutstillingar.

Utstillingar 
Jugendstilsenteret er eit formidlingssenter og museum som både nytta moderne multimedieutstillingar og viser meir tradisjonelle gjenstandsutstillingar. I  utstillinga Fra aske til jugendstil kan ein ta ein tidsmaskin tilbake til bybrannen i Ålesund 1904 og gjennom to multimedieprogram kan ein læra meir om brannen og gjenoppbygginga av jugendstilbyen. Utstillinga Håndverk og arkitektur kan ein læra meir om gammalt handverk og sjå ulike arkitekturmodellar. Multimedieprogrammet Den nye kunsten fortel om jugendstil i Noreg og i Europa. I gjenstandsutstillinga Den vakre jugendstilen kan ein sjå kunst og kunsthandverk frå perioden.

Tusenårsstad 
Jugendstilsenteret er tusenårsstad for Møre og Romsdal.

Galleri

Bakgrunnsstoff 
Jugendstilsenteret og KUBE ved vitimusea.no

Jugendstil
Byggverk i Ålesund
Freda bygg i Møre og Romsdal
Kulturminne i Ålesund
Tusenårsstader
Kultur i Ålesund
Fjellstua

Fjellstua er ein serveringsstad på byfjellet Aksla i Ålesund. Staden har kafé, selskapslokale og konferanserom. Fjellstua blei grunnlagd i 1903, og er dermed den eldste serveringsstaden i byen.

Bakgrunnsstoff 
 Fjellstua 

Byggverk i Ålesund
1903 i Noreg
Skipingar i 1903
Elektromagnetisk felt

Elektromagnetiske felt (EM-felt) er eit elektrisk felt og eit magnetisk felt som opptrer samstundes og som er kopla til kvarandre. Dette kan forklarast ut frå Faradays induksjonslov, som seier at eit tids-varierande magnetisk felt gjev opphav til eit elektrisk felt, og Ampères lov, som seier at eit tids-varierande elektrisk felt gjev opphav til eit magnetisk felt. Ettersom det eine feltet genererer det andre, kan ikkje det eine vera til stades utan det andre. (Dette gjeld for tids-varierande felt; statiske felt kan eksistera åleine.) Dei elektriske og det magnetiske felta er ortogonale.

EM-felt oppstår når ei elektrisk ladning  blir aksellerert og Maxwells likningar forklarar korleis dei elektriske og magnetiske felta heng saman og påverkar kvarandre. Elektromagnetisk stråling (radiobølgjer) er elektromagnetiske felt, som breier seg ut i eit medium med ljosfarten. 

EM-felt spelar ein viktig rolle innan radiokommunikasjon, men òg i samband med konstruksjon av elektronikk. Ved utlegg av kretskort, til dømes, lyt ein ta omsyn til at dei ulike signala gjev opphav til EM-felt, som påverkar kvarandre.

Referansar 

Elektrodynamikk
Vinskvetten

Vinskvetten (tidlegare Salhusvinskvetten) er ei revy- og musikkgruppe som vart stifta under ein lokal revy (Nornarevyen (Salhus Revy og Teater) ) i Salhus i 1975. Då var gruppa ein parodi på Salhuskvintetten. I mange av tekstane på strilamål tek gruppa utgangspunkt i livet i Salhus, med ferjekai og tekstil-industri (Salhus Trikotasjefabrikk). Gruppa spela inn eit fjernsynsprogram i 1983, som fekk tittelen «Livet i Råthôlo». Gruppa har gjeve ut fleire musikkalbum, tre av desse er prisløna med gullplate.

Opphavleg var det fulle namnet på gruppa «Salhusvinskvetten Vodka Cinzano» som spela på det fulle namnet til «Salhuskvintetten Olkabilamo» - eit kjent og kjært namn frå Ønskekonserten på NRK. Dei har òg spela inn ein song i same stil, kalla «Å!! Før ei suppa» der teksten handlar om ei makelaus suppe som blei servert av Gunn på ferja mellom Sævråsvåg og Duesund.

Ein av dei mest kjende songane til Vinskvetten er «Ferjebillettøren». I songen nyttar Peder den makta han har fått tildelt då han seier «Ikkje kjør inn på ferjå før eg sei kjør inn på ferjå. Kjør inn på ferjå. Kom an kom an!» 

Andre songar som gruppa er godt kjend for er «Dans på Grasdal», «Tannlegen vår», «Sokkane», «Kronesautomaten» og «Data-Dagros».

Med i Vinskvetten 
I starten var det mykje utskifting, men desse har vore med frå 1986:
 Bjørn Jensen, gitar og vokal
 Gunnar Låstad, bass og vokal
 Arild Totland, trommer og vokal
 Jarle Farestveit, trekkspel og vokal
 Øyvind Østerbø, gitar og vokal
 Gunnar Polden, lys- og lydteknikar

Utgjevingar 
 1988: Platå, seld i 25000 eks. Gullplate
 1991: På Helså Laus, seld i 25 212 eks. Gullplate
 1994: På Nye Eventyr
 1997: Rånnyen og Kveitebollen, seld i 32 402 eks. Gullplate
 2000: Dei beste (samleplate)
 2002: Du Sa Det Va Forbi Bi Bi...
 2005: Stapp-Mett
 2019: ''Dei fem UimotSlåelige

Bakgrunnsstoff 
 Vinskvetten på Rockheim 
 Om Vinskvetten på Bjørn Jensen sin nettstad
 Vinskvetten - fin årgang 1975 på http://www.nrk.no

Vinskvetten
Salhus
Musikkgrupper skipa i 1975
Levi Fragell

Levi Fragell () er ein norsk humanist. Han har tidlegare vore styreleiar og seinare generalsekretær i Human-Etisk Forbund og leiar av den humanistiske verdsorganisasjonen International Humanist and Ethical Union.

Utdanning og arbeid 
I sin ungdom var Fragell predikant i pinserørsla. Som lærarstudent i Trondheim starta han uavhengig av Human-Etisk Forbund den kontroversielle «Aksjon ut av statskirka» i 1970. Han har jobba i avisa Vårt Land som journalist, han var PR- og reklamemann og har vore informasjonssekretær i Justisdepartementet, også under statsråd Inger Louise Valle (Ap), fram til 1981. Han var generalsekretær i Human-Etisk Forbund frå 1981 til 1991. Deretter redaktør i tidsskriftet «Humanist» til 1996 og fram til han gjekk av med pensjon i juni 2006 arbeidde han som spesialrådgjevar i Human-Etisk Forbund med vekt på internasjonalt arbeid.

Organisasjonar og verv 
 Styreleiar i Human-Etisk Forbund (1976-1981)
 Formann i IHEU (1987-1990) (saman med Paul Kurtz og Rob Tielman i ein leiartroika)
 Leiar av Foreningen Retten til en verdig død (2006-d.d.)
 President i IHEU (1998-2003)

Fragell var i 2006 ein av stiftarane av Humanistiske sosialdemokrater og blei vald som revisor i foreininga.

Tida i Human-Etisk Forbund 
Fragell sine aktivistmetodar i «Aksjon ut av statskirka» blei først sedde som udanna av leiinga i Human-Etisk Forbund (HEF), spesielt hos den danna grunnleggjaren og styreleiaren Kristian Horn. Etter kvart blei han trass i dette teke inn i varmen og overtok midt på 70-talet styreleiarrolla i HEF. Då hadde forbundet rundt 1500 medlemmer i Noreg. 

Under Fragell si leiing var han med på å utvikle HEF til landets største livssynsorganisasjon utanfor statskyrkja. No har forbundet rundt 68.000 medlemmer og har lokallag og tilbod om humanistiske seremoniar over heile landet. 

Gjennom sine mange reiser såg han mykje som ikkje var som det burde, og difor tok han initiativ til å stifte HEF sin hjelpeorganisasjon Humanistisk aksjon for menneskerettar i u-land (HAMU).

Bakgrunnsstoff 
 IHEU
 Human-Etisk Forbund
 Foreningen Retten til en verdig død
 Humanistisk aksjon for menneskerettigheter i u-land 

Fragell, Levi
Fragell, Levi
Fragell, Levi
Michael Owen

Michael James Owen () er ein engelsk fotballspelar. Han spelar spiss, og er kjend for å vere svært rask. Han spelar våren 2011 for Manchester United. Han kom dit frå Newcastle United, og dit kom han frå Real Madrid. Før det igjen spelte han i Liverpool, der han framleis er veldig populær blant supporterane. Han var Newcastle sin toppskårar i Premier League i 2007/08-sesongen med 11 seriemål, og delt toppskårar i 2008/09-sesongen med 8 seriemål.

Owen, Michael
Owen, Michael
Owen Michael
Liverpool-spelarar
Real Madrid-spelarar
Newcastle-spelarar
Manchester United-spelarar
Nordfjord Ungdomskorps

Nordfjord Ungdomskorps (NUK) er eit av dei største krinskorpsa i landet, og tel per dags dato ca. 80 aktive medlemmar. Korpset vart stifta i 1981, og feira 25-års jubileum i 2006. NUK har, trass namnet, medlemmar frå heile Sogn og Fjordane, samt frå Kolbotn i Akershus. Dessutan har mange NUK-arar halde fram i korpset etter at dei har flytta til byar som Trondheim og Bergen for å studere.

NUK har normalt 4 helgesamlingar i året, der den siste er konserthelg. Ofte inviterer ein gjesteartistar til å opptre med korpset på avslutningskonserten.

Nordfjord
Kultur i Sogn og Fjordane
Norske korps
Gruve

Gruver er stader der det vert utvunne ulike slag malmar, mineral, edelsteinar og kol gjennom gruvedrift. Ei gruve er ofte kombinert med eit oppredningsverk, der malmen vert mole og reinsa til eit konsentrat før han vert gjort om til slig eller pellets og transportert vidare til eit smelteverk.

Bakgrunnsstoff

Gruvedrift

sv:Gruva

bg:Минно дело
ca:Mineria
de:Bergbau
en:Mining
es:Minería
eo:Minado
fr:Mine (matériaux)
he:מכרה
nl:Mijnbouw
ja:鉱業
pl:Górnictwo
pt:Mineração
sr:Рударство
th:การทำเหมืองแร่
Barn

Barn er ei nemning for ungar hos menneske, i motsetnad til vaksne. Det vert nytta ulike skilje for å markera overgangen frå barn til vaksen. Slike skilje kan vera puberteten, seksuell lågalder eller det året ein vert myndig. 

Barndommen kan delast opp i ulike delar: Spedbarn, småbarn, barn, tenåring eller ungdom. Dei siste delane er blanda med, og blir i nokre samfunn rekna som, vaksen alder.

Skildring 
Barn er kjenneteikna ved å vera mindre, svakare og meir hjelpelause enn vaksne. Dei er avhengige av vern, omsorg og opplæring. Dei blir òg sett på som meir uskuldige, og brotsverk mot ungar vekker gjerne mykje større gru enn like handlingar mot vaksne.

Biologisk sett har ungar mange eigenskapar som gjer at eldre føler ekstra omsorg for dei, til dømes store auge og lys stemme.

Sjå òg 
 Gut, jente
 Far, mor, foreldre

 Barnearbeid
 Barnemishandling
 Barnepass, barnehage
 Omsorgsrett
 Pedagogikk
 Pediatri (barnemedisin)
 Pedofili

Bakgrunnsstoff
Spinalonga

Spinalonga (gresk Σπιναλόγκα) er ei øy aust av Kreta i Hellas, ved inngangen til Mirambéllobukta og i nærleiken av byen Eloúnda på Kreta. Det offisielle namnet på øya er Kalydón, og ho høyrer til Kreta.

På øya ligg det ruinar av ei gamal festning med høge murar og to sirkulære bastionar. Festninga er bygd av venetianarane i 1579 på ruinane av eit antikk tempelkompleks, akropolis, for å verne hamna i Elounda på Kreta, då innseglinga til hamna kunne kontrollerast ved hjelp av artilleriet på festninga. Det var venetianarane som gav denne øya namnet Spinalonga, som kjem frå italiensk, spina longa, som tyder lang torn. Øya fekk ikkje dette namnet av di venetianarane meinte ho likna på ein lang torn, men av di dei misstydde og forvanska det greske uttrykket στην Ελούντα, «stin Eloúnda», som tyder «til Eloúnda».

Denne venetianske festninga var den viktigaste og militært best verna av alle plassane på Kreta. Sjølv etter at hovudøya Kreta var erobra av osmanarane i 1669, gav ikkje venetianarane slepp på Spinalonga, som òg var viktig for å verne sjøvegen mot den austre luten av Middelhavet. Soleis vart Spinalonga òg ein tilfluktsstad for kristne som flykta frå tyrkarane.

Etter fallet av Candia i 1669 var denne festninga eit av tre fort att som skulle forsvara sjøvegen mot Aust-Middelhavet. Tyrkarane kringsette Spinalonga i 1715, og etter tre månader måtte venetianarane la festninga gå over på tyrkiske hender. På byrjinga av 1900-talet vart det tyrkiske herredømet nedkjempa, men med tida hadde festninga vorte mindre viktig, og øya vart fråflytta.

I 1903 bestemte den greske staten at alle spedalske i heile landet skulle plasserast på Spinalonga, isolert frå resten av folket. Der skapte dei spedalske sitt eige samfunn, med kyrkjer, skule, kafear, butikkar og sjukehus, og bygde sine eigne bustader i det gamle fortet. Det var ikkje forbode for friske menneske å gå i land på Spinalonga, men det fanst reglar om korleis dei skulle oppføra seg der. Det var forbode å omfavna innbyggjarane på øya, og dei skulle ikkje eta ved same bord.

Det vart i alt ført ut 760 menneske til øya, og det vart fødd 36 born her. Desse borna vart sende inn til legesjekk på fastlandet, og om dei var friske, vart dei tekne frå foreldra og plasserte i fosterheimar eller hos slektningar.

Spedalske måtte leva her ute heilt til 1957, over 50 år. Då var medisin og behandling blitt monaleg betre, og spedalske vart plasserte på sjukehus i Aten. Spinalonga skal ha vore den siste av spedalskkoloniane i Europa som vart lagt ned. 

No er øya ein stor turistattraksjon. Årleg dreg øya til seg 30 000 menneske som reiser ut for å sjå og verta fortalde korleis livet på Spinalonga hadde vore.

Spinalonga er òg eitt av fleire namn på ei lang og aude halvøy på sjølve Kreta, aust for byen Eloúnda. Halvøya vart til ei øy i 1897 etter at franske sjøfolk grov ein kanal gjennom eidet. Denne halvøya vart nytta av tyrkarane for å bombardere festninga på øya Spinalonga under kringsettinga og erobringa i 1715.

Kreta
Lasíthi
Turistmål i Hellas
Spedalsksjuke
Gut

Ein gut (kanskje frå nederlandsk guit, 'skjemtegauk') er eit menneskebarn av hannkjønn, i motsetnad til ei jente. Ordet kan òg visa til ein ung mann eller kjærast.

Sjå òg 
 Dreng
 Tenestegut
 Gategut
 Gjetargut
 Pode
 Son

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Barn
Menn
Norske arkitekters landsforbund

Norske arkitekters landsforbund, forkorta NAL, er ein interesseorganisasjon for universitets- og høgskuleutdanna arkitektar i Noreg. Organisasjonen vart skipa i 1911. I 2009 har NAL i overkant av 40 00 medlemmer og av dei er vel 650 studentmedlemmer. NAL har 14 lokallag.

Norske arkitekters landsforbund gjev ut tidsskrifta Arkitektnytt, Arkitektur N (tidlegare Byggekunst) og Norske Arkitektkonkurranser.

Bakgrunnsstoff 
 Nettstaden til Norske arkitekters landsforbund
 Nettstaden til ektronisk utgåve av Arkitektnytt

Norske fagorganisasjonar
Skipingar i 1911