alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Andreas Wormdahl

Andreas Wormdahl () var ein norsk politikar frå Trondheim som representerte Arbeidarpartiet på Stortinget i tida tida 1958-69.

Wormdahl var son til ein lærar og ein modist/pianist. Han tok middelskolen som privatist i 1926-27. Frå ungdomsåra til 1945 arbeidde han både som sjømann, bygningsmann, på anlegg og i smelteverk. 1945-46 var han forretningsførar og sjef for den kommunale brenselsomsetninga i Orkanger. Dei neste elleve åra, fram til han vart vald inn på Stortinget, var han sekretær og forretningsførar for Trondheim forente Arbeiderparti.

Wormdahl var medlem av heradsstyret i Orkanger frå 1934 til -40. Hausten 1957 vart han vald inn på Stortinget frå Sør-Trøndelag og sidan attvald to gongar. I den tingbolken var han medlem i Militærkomiteen, deretter sat han fire år i Sosialkomiteen, og til sist like lenge i Utanriks- og konstitusjonskomiteen.

Etter åra på Stortinget var Wormdahl økonomisjef ved E.C. Dahls Stiftelse i Trondheim i 10 år fram til 1979.

Wormdahl hadde ei mengd offentlege verv og andre tillitsverv.

Kjelder
Stortingsbiografi

Stortingsrepresentantar 1958-1961
Stortingsrepresentantar 1961-1965
Stortingsrepresentantar 1965-1969
Folk frå Trondheim
Paralímni

Paralímni (gresk Παραλίμνι, tyrkisk Paralimni) er ein by på Kypros og ein kommune i distriktet Ammókhostos i Republikken Kypros.

Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunen 14 963 innbyggjarar.

Referansar 

Paralimni
Paralimni
Massimo Ambrosini

Massimo Ambrosini () er ein tidlegare italiensk fotballspelar frå Pesaro som vann meisterligaen to gongar med AC Milan. Den taklingssterke midtbanespelaren deltok i 35 landskampar på Italia sitt landslag og vann EM-sølv i 2000.

Karriere

Klubbspel
Ambrosini debuterte i Serie B med Cesena hausten 1994. Allereie sommaren 1995 vart han overført til AC Milan og var dei neste 18 år knytt til klubben, utanom 1996/97-sesongen då han spelte på Vicenza. Med Milan vart han seriemeister tre gongar og vann den nasjonale cupen i 2003. Same året sikra han seg sin fyrste meisterliga-triumf med klubben, ein prestasjon han gjentok i 2007. I mellomtida opplevde han frå benken at laget tapte finalen i Meisterligaen 2005, ein dramatisk kamp der Milan leia 3-0 før Liverpool FC kom tilbake og vann etter straffeskyting. Han spelte sesongen 2013/14 på Fiorentina, la deretter opp.

Landslagsspel
Ambrosini debuterte på landslaget våren 1999. Han var innbytar i EM-finalen 2000, der Italia tapte på såkalla «golden goal» etter ordinær tid var ute. Åtte år seinare var han med i EM i fotball 2008, og spelte sin 35. og siste landskamp då Italia i kvartfinalen rauk ut or meisterskapen etter straffeskyting mot Spania. Han skåra aldri på landslaget.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Massimo Ambrosini» frå ,  den 11. juni 2016.  
 

Italienske fotballspelarar
Milan-spelarar
Vicenza-spelarar
Fiorentina-spelarar
Cesena-spelarar
Arcturus

|- bgcolor="#FFFAFA"
| Merk (kategori: variabilitet): || H- og K-stråling varierer

Arcturus (α Boo, α Boötis, Alfa Boötis) er den mest lyssterke stjerna på den nordlege himmelhalvkula og ligg i stjernebiletet Bjørnepassaren. Med ein visuell storleikeklasse på −0.05, er han den fjerde mest lyssterke stjerna på nattehimmelen, etter Sirius, Canopus, og Alpha Centauri. Ho ligg relativt nær jorda, berre 36,7 lysår unna, og er i lag med Vega og Sirius, ei av dei mest lyssterke av dei solnære stjernene. 

Arcturus er ein klasse K0 III oransje kjempe, med ein absolutt storleiksklasse på −0,30. Ho har truleg brukt opp hydrogenet sitt frå kjernen og er no i den aktive fasen der ho brenn hydrogen i det ytre skalet. Ho vil fortsette å utvide seg i tida framover. 

Det samiske namnet på stjerna er Fávdna. I følgje ei gammal segn jaktar Fávdna på Sarva, himmelelgen. Våpenet til Fávdna er ein boge, Fávnnadávgi, som er stjernebildet Dávggat eller Karlsvogna.

Kjelder

 

Forsgren, Arne. (14. februar 2009). Fávdna. I Store norske leksikon. Henta 13. august 2014 frå http://snl.no/F%C3%A1vdna.

Bakgrunnsstoff

 SolStation.com
 Arcturus på Constellation Guide

Bootis, Alpha
Bjørnepassaren
Bootis, 16
124897
069673
Kjempestjerner klasse K
Hypotetiske planetsystem
Stjerner med eigennamn
HR-objekt
Durchmusterung-objekt
Objekt mindre enn 100 lysår frå jorda
Ludovic Giuly

Ludovic Guily () er ein fransk tidlegare fotballsspelar som vann Meisterligaen 2006 med FC Barcelona. Den kortvaksne offensive midtbanespelaren er kjend etter sine år i Olympique Lyonnais, AS Monaco, FC Barcelona, AS Roma og Paris Saint-Germain. Han spelte 17 landskampar for Frankrike i perioden 2000-05 og skåra tre mål.

Giuly debuterte på Olympique Lyon i 1994 og vart overført til AS Monaco sommaren 1998. Med Monaco vart han fransk seriemeister i 2000 og ligacupvinnar i 2003. I 2004 var han kaptein på laget som tok seg heilt til finalen i meisterligaen. Han vart midtvegs i 1. omgang skadd pg måtte forlate bana i ein kamp som enda med tap 0-3 mot FC Porto.

Same sommaren gjekk turen til FC Barcelona. Både i 2005 og 2006 vart Giuly spansk seriemeister, i 2006 var han med på sine største triumf på fotballbana då det katalanske laget vann meisterligaen. Sesongen 2007/08 spelte han på AS Roma, eit lag som vann den nasjonale cupen i 2008. Frå sommaren 2008 spelte han i tre år på Paris Saint-Germain, og også her fekk han med seg ein pokal då laget vann den franske cupmeisterskapen i 2010. Han reiste i 2011 tilbake til AS Monaco, der han spelte ein sesong, det same gjorde han så i Lorient i 2012/13. Sidan den tid har han spelt fotball på amatørnivå.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Ludovic Giuly» frå ,  den 11. juni 2016.  
 

Franske fotballspelarar
Monaco-spelarar
Lyon-spelarar
Paris Saint-Germain-spelarar
Barcelona-spelarar
Roma-spelarar
Lorient-spelarar
Fakkel i astronomi

Ein fakkel i astronomi eller fotosfærisk fakkel er eit område på soloverflata som er ljosare enn fotosfæren. Ein ser dei som regel omkring solflekkar og er best synlege nær solranda. Kromosfæriske faklar er flekkar eller nettverk av ljose områder i kromosfæren, synlege i hydrogen- og kalsiumlys. Dei lyse elementa av kromosfæriske fakler vert ofte kalla flocculi.

Dei lange, mørke, trådliknande strukturane som viser seg på monokromatiske bilete av sola vert kalla filament.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Solfenomen
Fantomenergi

Fantomenergi er ei hypotetisk form for mørk energi med ein særskild sterk, fråstøytande gravitasjon og med ein tettleik som aukar når universet ekspanderer. 

Om energien finst, vil det få ekspansjonen av universet til å akselerere så raskt at ein får ein såkalla Big Rip. Dette vil i så fall føre til ein grenselaus akselerasjon, som etter kvart overgår lysfarten. Det observerbare universet vil derfor krympe, sidan lys og informasjon strålt ut frå fjerntliggande stjerner ikkje kan «henge med» ekspansjonen. Sidan objekt då ikkje kan vekselverke me kvarandre via fundamentale krefter, så vil alt i universet, til og med atom, bli riven sund.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Phantom energy» frå ,  den 11. juni 2016. 
 

Fysisk kosmologi
Statsbygg

Statsbygg er ei statleg forvaltningsverksemd under Kommunal- og moderniseringsdepartementet som skal setje i verk og gjennomføre den politikken som Stortinget har vedteke for statens eigen byggje- og eigedomssektor. Statsbygg er staten sin byggherre, eigedomsutviklar og forvaltar, med ansvaret for nokre av dei mest komplekse byggjeprosjekta i landet, som til dømes fengsel, tinghus for domstolane, museum, høgskular og barnevernsinstitusjonar. Arkitektar som skal engasjerast i prosjekta, vert valde ut etter offentlege konkurransar der det vert lagt vekt på kvaliteten på arkitekttenestene, dokumentert kompetanse og evnen til å gjennomføre oppdraget.

Statsbygg er dessutan statens rådgjevar i saker som gjeld leige av lokale på den private eigedomsmarknaden, som årleg dreier seg om fleire milliardar kroner.

Hovudoppgåva for Statsbygg er difor å syte for at statlege organ av ulik art får seg kostnadseffektive og funksjonelle lokale. Men Statsbygg forvaltar òg ei rekkje statlege bygningar med høg kulturhistorisk verdi, med til dømes Slottet, Håkonshallen, Eidsvollsbygningen og den freda Bergskrivergården på Røros som truleg dei mest kjende. For å ta vare på dei kulturhistoriske bygningane er det laga landsverneplanar med oversyn over verneverdige eigedommar kartlagde og valde ut av Statsbygg i samråd med Riksantikvaren, og forvaltningsplanar om korleis kvar einskild bygning skal forvaltast på ein forsvarleg og god måte. Statsbygg står for vedlikehald av over 450 verna bygningar. 

Statsbygg har hovudkontor i Biskop Gunnerus' gate 6 i Oslo, attmed Oslo sentralstasjon.

Bakgrunnsstoff
Offisiell internettside

Norske statsetatar
Norske statlege føretak
Fargestorleiksklasse-diagram

Eit fargestørrelsesklasse-diagram er eit diagram der storleiksklassen til stjernene er avsett langs den vertikale aksen og fargeindeks langs den horisontale. Diagrammet har same eigenskap som Hertzsprung–Russell-diagrammet og vert ofte nytta i staden for dette.

Kjelder

Stjerneutvikling
Diagram
Flares

Flares er utbrot av lysande gass på sola, og opptrer som regel i kompliserte solflekkgrupper. Særs sterke flares er synlege i integrert lys, men dei fleste kan einberre sjå i monokromatisk lys (hydrogenlys) ved hjelp av eit særskild filter, lyotfilter, eller spektrohelioskop. I samband med store flares vert det observert utbrot av radiostråling frå sola, sterk nordlysaktivitet og ionosfæriske forstyrringar, og stundom ein auke i kosmisk stråling.

Kjelder

Solfenomen
Engelske ord og uttrykk
Flash-spektrum

Flash-spektrum er spektrumet av kromosfæren til sola, og syner emisjonslinjer og er synleg ein kort augneblink før og etter den totale fase av ei solformørking.

Kjelder

Sola
Francis Baily

Francis Baily () var ein engelsk astronom, mest kjend for observasjonane sine av Baily-perler under ei solformørking. Han stifta Royal Astronomical Society.

Kjelder

Folk frå Berkshire
Engelske astronomar
Medlemmar av American Academy of Arts and Sciences
Medlemmar av Royal Society
Medlemmar av Linnean Society of London
Royal Astronomical Society sin gullmedalje
AART architects

AART architects er eit arkitektfirma i Aarhus i  Danmark som har vunne fleire internasjonale arkitektkonkurransar, mellom anna i Noreg, og såleis vorte eit av dei leiande danske arkitektverksemdene. I 2012 fekk dei Østfold Arkitektforenings Arnstein Arnebergprisen  for «gode byggverk som er tegnet av østfoldbaserte arkitekter eller byggverk oppført i Østfold» for Inspiria Science center i Sarpsborg, og i 2016 vann dei ein arkitektkonkurranse for utbygging av Vikingskipshuset på Bygdøy i Oslo til eit nytt vikingtidsmuseum. Dei har òg vunne konkurransane om nytt universitetsjukehus i Stavanger og nytt sjukehus for Østfold på Kalnes i Sarpsborg.

Fotnotar

Bakgrunnsstoff
Internettsida til  AART architects

Danske arkitektar
Friedrich Wilhelm Argelander

Friedrich Wilhelm August Argelander () var ein tysk astronom. 

Han var direktør for Åbo observatorium i 1823, for Helsingfors observatorium i 1827 og for observatoriet i Bonn i 1837. 

Argelander fullførte i 1862 katalogen Bonner Durchmusterung med tilhøyrande atlas. Her er det gjeve posisjon og lysstyrke for 324 000 stjerner. Alle målingane var utført av han sjølv, og observasjonane tok 25 år. Han er òg kjent for det grunnleggande arbeidet over variable stjerner. I 1844 skildra han ein enkel metode, trinn-metoden, for visuell samanlikning av lysstyrken til variable stjerner med uforanderlege stjerner som referanse. Berre 18 variable stjerner var kjende i 1844.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

Folk frå Klaipėda
Astronomar på 1800-talet
Medlemmar av Royal Society
Folk frå Aust-Preussen
Tyske astronomar
Prøyssiske astronomar
Royal Astronomical Society sin gullmedalje
Tilsette ved Universitetet i Bonn
Elevar ved Universitetet i Königsberg
Medlemmar av Det kongelege svenske vitskapsakademiet
Medlemmar av Vitskapsakademiet i St. Petersburg
Demidov-prisen
Medlemmar av American Academy of Arts and Sciences
Friedrich Wilhelm Bessel

Friedrich Wilhelm Bessel () var ein tysk astronom og matematikar.

Han var professor i Königsberg frå 1810, og grunnla 1811–1813 Königsberg observatorium. Han publiserte i 1818 ein katalog, Fundamenta astronomiae, over reduserte posisjonar av 3222 stjerner, basert på Bradley sine observasjonar frå 1727–1747. Katalogen har vore viktig for undersøking av eigenrørsla til stjernene. Eldre stjernekatalogar inneheld berre råmaterialet av observasjonane og er derfor ikkje direkte brukbare til dette. Bessel føretok frå 1821 til 1833 over 76 000 nøyaktige observasjonar av stjerneposisjonar og samla ein katalog som gav koordinatene for 63 000 stjerner. Han utførte i 1838 den første pålitelege målinga av parallaksen til ei stjerne (61 Cygni), og føresåg i 1844 ut frå periodiske forandringar i eigenrørsla for Sirius og Procyon at desse stjernene hadde usynlege følgjarar (observert første gang i høvesvis 1862 og 1892). Bessel utførte store arbeid innafor geodesi og geofysikk, og var òg ein dugande teoretikar. Han løyste i 1824 «Kepler-problemet» ved bruk av sylinderfunksjonar. Etter han er desse kalla besselske funksjonar eller Bessel-funksjonar.

Kjelder

Astronomar på 1800-talet
Matematikarar på 1800-talet
Tyske astronomar
Tyske matematikarar
Medlemmar av American Academy of Arts and Sciences
Medlemmar av Vitskapsakademiet i St. Petersburg
Medlemmar av Royal Society
Lidskjalv

Lidskjalv (norrønt Hliðskjálf) er høgsetet til Odin i norrøn mytologi. Det står i borga hans Valaskjalv i Åsgard. Frå setet ser Odin ut over heile verda, og veit kva kvart menneske gjer. Lidskjalv er omtalt i Den yngre Edda (Gylvaginning), og er også nemnd i dei eldre eddadikta Grimnesmål, der Odin og Frigg sit i høgsetet, og Skirnesmål, der Frøy lurer seg til å sitja der og ser jotunkvinna Gjerd.

Snorre Sturlason skriv i Edda: «Þar er einn staðr, er Hliðskjálf heitir, ok þá er Óðinn settist þar í hásæti, þá sá hann of alla heima ok hvers manns athæfi ok vissi alla hluti þá er hann sá.» Omsett: «Det er ein stad som heiter Lidskjalv; og når Odin sette seg i høgsetet der, då såg han ut over alle heimsbolkar, såg kva kvar mann tok seg føre, og mintes sidan alt han såg.»

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Lidskjalv» frå ,  den 12. juni 2016.

Bakgrunnsstoff 
 Store norske leksikon, Lidskjalv
 Heimskringla.no, Gylvaginning

Norrøn mytologi
Odin
Sete
Galaktiske koordinatar

Galaktiske koordinatar er storleikar som gjev posisjonen til himmellekamar. I problem i samband med Mjølkevegsystemet høver det seg ofte å gje posisjonar ved galaktiske koordinatar. 

Galaktisk lengd vert rekna i grader langs galaktisk ekvator. Nullpunktet var tidlegare skjeringa mellom galaktisk ekvator og himmelekvator i Ørna, men er frå 1959 gjeve ved retninga til sentrum i Mjølkevegen. Sett frå den galaktisk nordpolen er retninga motsett rørsla til klokka. 

Galaktisk breidd vert målt i grader vinkelrett på galaktisk ekvator og vert rekna positiv mot den galaktiske nordpolen, og negativ mot sørpolen. Den galaktiske nordpolen ligg i Berenikes hår, medan sørpolen ligg i Bilethoggaren. Galaktisk ekvator er storsirkelen midt mellom dei galaktiske polane. Han går kring 1° nord for sentrallinja til Mjølkevegen, noko som viser at sola ligg litt nord for hovudplanet til Mjølkevegsystemet. Galaktisk ekvator heller 62° med himmelekvator, og skjer denne (frå sør mot nord) i stjernebiletet Ørna (rektascensjon 18 timar 44,0 minutter) og (frå nord mot sør) i Orion.

Sjå òg
 astronomiske koordinatar

Kjelder

Bakgrunnsstoff
  Ekvatorial/galaktisk omrekningsreiskap .
  Galaktisk koordinatsystem - Wolfram-demonstrasjon

Himmelkoordinatsystem
Mjølkevegen
Orientering
Berti Vogts

Hans-Hubert Vogts (), kjend som Berti Vogts, er ein tidlegare tysk fotballspelar og -trenar frå Büttgen i Nordrhein-Westfalen, som vart verdsmeister med Vest-Tyskland i 1974 og vann VM i fotball 1990 og EM i fotball 1996, dei to siste som trenar. I perioden 1967-78 deltok han i 96 landskampar og skåra eitt mål. På klubbplan spelte han i alle år på Borussia Mönchengladbach, ein klubb han vann to UEFA-cupar og fem vesttyske seriemeisterskapar med.

Karriere

Klubbspel
Vogts debuterte på Borussia Mönchengladbach i 1965 og vart verande i klubben til 1979. Gjennom desse sesongane vart han vesttysk seriemeister fem gongar; 1970-71 og 1975-77. Dessutan vann han den vesttyske cupfinalen 1973 då Borussia vann 2-1 over FC Köln etter ekstraomgangar. Både i 1975 og i 1979 var han med då klubben sikra seg trofeet i UEFA-cupen.

Landslagsspel
Vogts landslagsdebuterte 3. mai 1967. I den etterfylgjande sesongen la han beslag på høgrebackplassen til Vest-Tyskland, og hadde nærast klippekort på denne i ti år. Med det vesttyske landslaget vann han ein bronsemedalje i fotball-VM 1970 i Mexico.

Han var ikkje med fotball-EM 1972, men spelte alle kampane i VM i fotball 1974, eit meisterskap som fann stad i Vest-Tyskland. I finalen på olympiastadion i München takla han på seg eit gult kort inne i straffefeltet allereie i det 3. minutt av kampen. Nederland tok leiinga på straffesparket, men Vest-Tyskland kom tilbake og vann 2-1.

Vest-Tyskland nådde også finalen i EM 1976, men tapte kampen mot Tsjekkoslovakia etter straffeskyting. Vogts var lagkapten for Vest-Tyskland i sine 20 siste kampar i landslagstrøya. Han spelte sin 96. og siste landskamp i fotball-VM 1978.

Trenar
Etter elleve år som sjef for det vesstyske ungdomslaget tok Vogts våren 1990 over som landslagssjef i Vest-Tyskland. Samme sommaren leia han det vesstyske mannskapet til siger i VM i fotball 1990 i Italia. Han heldt fram som Tyskland landslagssjef til -98, og var såleis også med då Tyskland slo Tsjekkia på «golden goal» i EM-finalenn 1996. Sidan var han trenar for Bayer Leverkusen 2000/01, og landslagssjef for Kuwait 2001-02, Skottland 2002-04 og Aserbajdsjan 2008-14.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Berti Vogts» frå ,  den 12. juni 2016.  
 

Tyske fotballspelarar
Vesttyske fotballspelarar
Borussia Mönchengladbach-spelarar
Tyske fotballtrenarar
Fortenestordenen til forbundsrepublikken Tyskland
Spelarar i Fotball-VM 1970
Spelarar i Fotball-EM 1972
Spelarar i Fotball-VM 1974
Spelarar i Fotball-EM 1976
Spelarar i Fotball-VM 1978
Tantalus Fossae

Tantalus Fossae (latin for Tantalusgrøftene) er ei samling forkastingsgrøfter på aust- og nordsida av Alba Mons på Mars.

Sannsynlegvis vart grøftene danna av strekk-krefter medan Alba Mons lyfta seg opp.

Tantalus Fossae grensar i sør til Ceraunius Fossae, i aust til Tempe Terra og i nord til Vastitas Borealis.

Kjelder 

Dalar og kløfter på Mars
Sotíra

Sotíra (gresk Σωτήρα, tyrkisk Sotira) er ein by på Kypros og ein kommune i distriktet Ammókhostos i Republikken Kypros. Kommunen vart oppretta i 2011.

Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunen 5 474 innbyggjarar.

Referansar 

Sotira
Sotira
Gamma-astronomi

Gamma-astronomi er ein del av astronomien som omfattar studiet av gammastråling frå himmellekamar og frå verdsrommet. Gammastrålinga oppstår ved spalting av atomkjerner og ved valdsam akselerasjon av ladde partiklar, og er den mest kortbølgja og dermed den mest energirike elektromagnetiske stråling ein kjenner med energiar over 100 keV.

Den kosmiske gammastrålinga trengjer ikkje gjennom jordatmosfæren, og kan derfor berre studerast med instrument plassert i satellittar. Strålinga vart første gang registrert frå satellitten OSO-3 i 1986. Strålinga er delvis diffus med konsentrasjon langs galaktisk ekvator og sentrum av Mjølkevegen, delvis opptrer ho frå lokale kjelder. Dei kjeldene som tilhører stjernesystemet vårt, er mellom anna solflekkar, nøytronstjerner og supernovarestar. Dei ekstragalaktiske kjeldene er kvasarar, svarte hól og spesielle typar aktive galaksar. Aktiviteten innan forskingsfeltet auka kraftig etter at romfartøya Compton Gamma-Ray Observatory og Granat X-Ray/Gamma-Ray Observatory vart skoten opp tidleg i 1990-åra.

Sjå òg
gammaglimt

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 The HEGRA Atmospheric Cherenkov Telescope System
 The MAGIC Telescope Project
 The VERITAS Ground Based Gamma-Ray Experiment

Observasjonsastronomi
Gegenschein

Gegenschein er eit tysk ord som tyder «motlys», og er ei utviding av zodiakallyset, ein svak lysning på himmelen som er i motsett retning av sola, og som ein kan sjå på nattehimmelen. Det skuldast truleg at jorda har ein støvhale som spreier lyset.

Dei fleste kan ikkje sjå gegenschein i dag i dei fleste busette område, på grunn av lysforureining.

Kjelder

Observasjonsastronomi
Optiske fenomen
Tyske ord og uttrykk
Geminidane

Geminidane er ein meteorsverm med maksimum meteorhyppigheit 13.-14. desember (ca. 40 per time). Svermen varer ca. 5 dagar. Svermen vert skapt av objektet 3200 Phaethon. som ein trur er ein apolloasteroide Dette gjer Geminidane, i lag med Kvadrantidane, til dei einaste store meteorsvermane som ikkje kjem av ein komet. Meteorane frå denne svermen flyttar seg langsamt. Geminidane vart først observert i 1862.

Kjelder 

Meteorsvermar
Desemberhendingar
Gemma

Gemma eller Alfa Coronae Borealis (α CrB, α Coronae Borealis, Alphecca) er ei dobbeltstjerne i stjernebiletet Den nordlege krona. Ho ligg kring 75 lysår frå solsystemet.

Eigenskapar
Hovudkomponenten er ei kvit stjerne i hovudserien med spektralklasse A0V og 2,6 gonger massen til sola. Estimat av radiusen til stjerna varierer frå 2,89 til 3,04 gonger radiusen til sola. IRAS har målt eit infraraud eksess i 24 μm og 70 μm kring primærstjerna. Dette indikerer at det ei stor skive med støv og materiale kring Gemma, og ein har spekulert i om dette kan vere eit planet- eller protoplanet-system, som liknar der ein finn kring Vega.

Sekundærkomponenten er ei gul hovudseriestjerne med ein estimert storleiksklasse G5, 0,92 gonger massen til sola og 0.90 gonger solradiusen. Røntgenstråling frå stjerna er , som er 30 gonger høgare enn den kraftigaste strålinga frå sola. Dette høgare aktivitetsnivået er venta av ei ung stjerne i denne klassen. Koronaen har ein temperatur på kring 5 MK, som er mykje varmare enn koronaen til sola. Den øvre grensa på 14 km/s for den ekvatoriale rotasjonssnøggleiken, som svarar til ein rotasjonsperiode på tre dagar. Truleg er rotasjonsperioden storts ett kring 7,9 dagar.

Stjernene krinsar rundt kvarandre i ein eksentrisk bane kvar 17,36 dagar. Fordi planet til banen har ein vinkel på 88,2° i forhold til synslinja frå jorda, dannar paret ei formørkande dobbeltstjerne liknande Algol (β Per). Den periodiske formørkinga fører til ein variasjon i storleiksklasse på +2,21 til +2,32, som nesten ikkje er merkbart for det nakne auga.

Namn
Stjerna har dei tradisjonelle namna Alphekka, Gemma, Gnosia (Gnosia Stella Coronae) og Asteroth (Ashtaroth).

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Alpha Coronae Borealis» frå ,  den 12. juni 2016.  
 

Den sørlege krona
Coronae Borealis, Alfa
Coronae Borealis, 05
139006
076267
5793
Formørkande dobbeltstjerner
Hovudseriestjerner klasse G
Hovudseriestjerner klasse A
Stjerner med eigennamn
Objekt mindre enn 100 lysår frå jorda
Noctis Labyrinthus

Noctis Labyrinthus (latin for Nattlabyrinten) er ein region med dalar, sprekkar og platå vest for Marinerdalane på Mars.

Noctis Labyrinthus vart truleg danna medan Tarsis-platået voks. Platået bolna ut, og dette sleit i marsyta til ho brast fleire stader. Heile nettverket av forkastingsgrøfter og sprekkar spenner ut eit område på kring 1 200 kilometer.

Nord for Noctis Labyrinthus ligg Noctis Fossae, og i sør grensar området til Syria Planum.

Kjelder 
 Martian labyrinth - ESA

Dalar og kløfter på Mars
Georges Lemaître

Georges Henri Joseph Édouard Lemaître, () var ein belgisk jesuittprest, astronom og professor i fysikk ved den franske delen av Det katolske universitetet i Louvain. 

Han sette fram ein universmodell i 1927, som seinare er vidareutvikla av han sjølv og andre, særskild G. Gamow, og er no den kosmologiske teorien som har flest tilhengjarar. Teorien omfattar uratom, big bang og utvidinga av universet.

Oppkallingar
Månekrateret Lemaître
Friedmann–Lemaître–Robertson–Walker-universet
Lemaître-koordinatar
Asteroiden 1565 Lemaître
 Det norske elektronica-bandet Lemaitre

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 

Relativistar
Belgiske astronomar
Belgiske romersk-katolske prestar
Big Bang
Kosmologar
Medlemmar av Det pavelege vitskapsakademiet
Elevar ved St Edmund's College, Cambridge
Tilsette ved Harvard University
Folk frå Charleroi
Folk frå Leuven
Astronomar på 1900-talet