Pjotr Tsjajkovskij

Peter Iljitsj Tsjajkovskij (fødd  i Votkinsk, republikken Udmurtia; død  i St. Petersburg) var ein russisk komponist frå romantikken. 

Han har skrive seks symfoniar, ti operaer, ballettar, strykekvartettar, songar og pianostykke. Dei mest kjende verka hans er kanskje dei tre eventyrballettane, Svanesjøen, Tornerose og Nøtteknekkaren.

Sjølv om han ikkje var medlem av den russisk-nasjonalistiske gruppa av komponistar som vart kalla «den mektige handfullen», har musikken hans vore kjent og elska for sin særskilde russiske karakter, for ikkje å snakka om dei rike harmoniane og vakre melodiane han inneheld.

Liv 
Tsjajkovskij viste tidleg musikalske evner og byrja å spela piano då han var fem. Han drog til konservatoriet i St. Petersburg i 1861, der han blei i fire år. I 1866 blei han utnemnd til professor i musikkteori og harmoni ved konservatoriet i Moskva, som blei oppretta same året. Denne posten heldt han til rundt 1878.

Tsjajkovskij var homofil, noko som absolutt ikkje sømde seg på den tida og som han difor heldt skjult. Skuldkjensla tyngde, og han blei tiltakande depressiv og nevrotisk, og sverma for tanken om å gifte seg med ei kvinne for betre å skjule legninga si. Den 28 år gamle Antonina Miljukova, som hevda ho var ein tidlegare elev, klarte ved hjelp av ei blanding av sjarme, raserianfall og trugsmål om sjølvmord å få Tsjajkovskij til å samtykke i ekteskap. Men Miljukova var ei nevrotisk, nymfoman kvinne som passa usedvanleg dårleg saman med den kjenslevare og idoliserande komponisten og etter berre fem dagars samliv skreiv han i eit brev til bror sin: «fysisk har ho ein fullstendig fråstøytande verknad på meg». Seks veker etter bryllaupet rømde han frå henne. Miljukova blei innlagd på ein psykiatrisk institusjon som «seksuelt forstyrra» i 1896 og døydde der i 1917. 

Ei anna kvinne fekk ein mykje større vekt i livet til Tsjajkovskij: etter dei turbulente hendingane i 1877 gav den velståande enka Nadesja von Meck han eit årleg privatstipend på 6 000 rublar, noko som gjorde at han kunne konsentrere seg heilt om å komponere. Ei rekke meisterverk følgde no, dei første var den fjerde symfonien og operaen Eugene Onegin. Han blei snart kjend i resten av verda og turnerte i Europa og USA.

I 1893, berre ni dagar etter uroppføringa av den sjette symfonien hans, Symphonie Pathétique, døydde Tsjajkovskij av kolera etter å ha drukke eit glas infisert springvatn. Dei fleste forskarar er einige om at det var sjølvmord. 

Komponisten blei gravlagd ved Alexander Nevsky-klosteret i St. Petersburg.

Verk 
Symfoniar
 1. Symfoni g-moll op.13 «Vinterdraumar» (1866)
 2. Symfoni c-moll op.17 «Veslerussiske» (1872)
 3. Symfoni D-Dur op.29 «Polske» (1875)
 4. Symfoni f-moll op.36 (1877)
 Manfred-symfoni i fire bilde over eit dramatisk dikt av Byron, h-moll op. 58 (1886)
 5. Symfoni e-moll op.64 (1888)
 6. Symfoni h-moll op.74 «Pathétique» (1893)

Ballettar 
 Svanesjøen (1876)
 Nøtteknekkaren (1892)
 Tornerose (1889)

Operaer
 Wojewode
 Undine
 Opritschnik
 Smeden Wakula (andre utgåve vart kalla Tsjerevitsjki)
 Eugen Onegin 
 Jomfrua av Orleans
 Mazeppa
 Trollkvinna
 Spar dame
 Jo|lanthe

Orkesterverk
 Pianokonsert nr. 1 op. 23 i b-moll (1875)
 Pianokonsert nr. 2 op. 44 i G-dur (1880)
 Pianokonsert nr. 3 op. 75 i Ess-dur (1893 - ikkje fullført, offentleggjort posthumt)
 Konsert for fiolin og orkester op. 35 (1878)
 Capriccio Italien op. 45 (1880)
 1812-ouverturen op. 49 (1880)
 Romeo og Julie - Fantasieovertyre op. 18 (1869, revidert 1870 og 1880)
 Hamlet Fantasiovertyre op. 67 (1888)
 Slavisk marsj, op.31

Klaververk
 Scherzo à la russe (1867)
 Valse-Caprice (1868)
 Årstidene op. 37b (1876)
 Dumka op.59 (1886)
 Ulike korte stykke som impromptuar, valsar, polkaer, mazurkaer

Diverse 
Eit portrett av Tsjajkovskij pryda ein moderne russisk mynt.

Referansar

Litteratur 
 Artikkelen «Peter Ilych Tchaikovsky» av Richard Osborne, i The Dictionary of Composers, 1986, red. Charles Osborne. London: PAPERMAC, ISBN 0 333 325370, s 343-347.

Bakgrunnsstoff 
 
 Tsjajkovskij research
 Verkliste
 
 
 

 
Romantiske komponistar
Russiske komponistar
Fødde i 1840
Døde i 1893