alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Rossbybølgje

Rossbybølgjer (eller planetære bølgjer) er storskala rørsler i havet eller atmosfæren som blir skapt av endringar av corioliskrafta med breiddegraden. Bølgjene blei først oppdaga i atmosfæren i 1939 av Carl-Gustaf Arvid Rossby som seinare forklarte rørsla deira.

Planetære bølgjer 
Rossbybølgjer har ein fasefart (farten til bølgjetoppane) som alltid går vestover. Gruppefarten (assosiert med energifluksen) til bølgja kan derimot ha ein annan retning. I hovudsak har kortare bølgjer ein gruppefart i austleg retning, medan lange bølgjer har ein gruppefart mot vest. 

Ein snakkar om «barotrope» og «barokline» rossbybølgjer for å skilje mellom den vertikale strukturen deira. Barotrope rossbybølgjer varierer ikkje vertikalt og har den høgaste forplantingsfarten. Dei barokline bølgjene er seinare med ein fart på berre eit par centimeter i sekundet eller mindre.

Atmosfæriske bølgjer 
Rossbybølgjer i atmosfæren kan ein lett observere som storskala svingingar i jetstraumen. Når desse svingingane blir ekstra store kan dei skilje frå kvarandre kalde og varme luftmassar og danne lågtrykk og høgtrykk. 

Fasefarten er gitt ved:

Der c er bølgjefarten, u er den midla vestlege vinden,  er rossbyparameteren, og k er det totale bølgjetalet.

Havbølgjer 
Både barotrope og barokline rossbybølgjer i havet skapar variasjonar i høgda på havoverflata, men bølgjelengda til bølgjene har vore svært vanskeleg å måle før ein fekk satellittar som kunne måle denne høgda. Barokline bølgjer fører til store endringar i termoklinen i havet, ofte fleire titals meter. Satellittobservasjonar har vist at Rossbybølgjer, særleg på lågare og midlare breiddegrader, kan bruke månadar og til og med år på å krysse store hav som Stillehavet.

Referansar 
 Rossby, C-G (1939), Relation between variations in the intensity of the zonal circulation of the atmosphere and the displacements of the semi-permanent centers of action, J. Marine Research pp38-55
 Platzman, G (1968) The Rossby wave, Quart. J. Roy. Meteorol. Soc. pp94-248
 Dickinson, R E (1978) Rossby waves - long-period oscillations of oceans and atmospheres, Ann. Rev. Fluid Mech. pp10-195

Sjå òg 
 Atmosfærisk bølgje

Bakgrunnsstoff 
 Ein introduksjon til Rossbybølgjer i havet 

Fysisk oseanografi
Atmosfærisk dynamikk
Summer Institute of Linguistics

Summer Institute of Linguistics, eller SIL International (ofte referert til berre som SIL) er ein misjonsorganisasjon med hovudkvarter i Dallas i (USA), som har spesialisert seg på lingvistiske undersøkingar av ukjende språk.

I tillegg til misjonsverksemd og lingvistisk arbeid lagar SIL også dataprogram og typesnitt til hjelp for det lingvistiske arbeidet.

Organisasjonen er mest kjend for å publisere Ethnologue-katalogen, eit årleg oversyn og ei klassifisering av alle språka i verda. Databasen ligg føre i bokform, er søkbar via internett, og opererer med ein tre-bokstavkode for alle språka i verda, den såkalla SIL-koden, med raferanse til meir enn 6 500 språk.

I arbeidet med ISO 639-3 blir no Ethnologue-lista samanført med ISO 639-2 og andre kodingssystem til ein ny trebokstavsstandard som skal omfatte alle kjende levande, daude og kunstige språk. Prinsippet attom unifiseringa er å la språk som står i ISO 639-2 halde på den koden, men la språk som ikkje stå der få SIL-koden som ny ISO-kode. SIL er er oppnemnd som registreringsmyndigheit ('Registration Authority', ISO 639-3/RA) for det prosjektet.

Kritikk mot SIL 

SIL har vorte kritiskert for to tilhøve: I klassifiseringa av språk og dialektar er det alltid vanskeleg å dra skiljet mellom språk og dialekt. SIL er kjend for å splitte heller enn å slå saman, slik at dei i mange tilfelle opererer med fleire språk enn andre kjelder. T.d. opererer SIL med fem italienske og tre svenske språk (dalmål, skånsk og svensk). 

SIL er også kritisert for å vere ein misjonsorganisasjon, dermed indirekte for kulturimperialisme, der målet med verksemda er å erstatte verdsbiletet og kulturen til urfolk rundt om i verda med det kristne verdsbiletet. På den andre sida er SIL også den organisasjonen i verda som har gjort mest for å bevare og styrke språkleg mangfald.

Kjelde 

Den første delen av teksten vart omset frå nederlandsk Wikipedia.

Bakgrunnsstoff 
 SIL International
 ISO 639-3/RA Home page
 Ethnologue og Ethnologues ISO 639-side
 Oversyn over programvare frå SIL

Lingvistikk
Åsetesrett

Åsetesrett er ein rett til å ta over landbrukseigedom ved skifte etter ein slektning i rett oppstigande line (frå foreldre, besteforeldre osv).

Åsetesarvingen har krav på at det ved skjøn blir fastsett ein overtakingspris som er rimeleg etter dei tilhøva som ligg føre. Verdsetjinga skal gjerast med særleg tanke på at overtakaren kan makte å bli sitjande med eigedomen. Åsetestakst må ikkje setjast høgare enn verdien av eigedomen ved odelstakst. Takstfolk har ofte tolka dette slik at åsetestaksten vert sett 25 % lågare enn odelstaksten, men det finst ikkje lovdekning for denne praksisen.
  
Åsetesrett kan gjerast gjeldande både for odlingsjord og for ein eigedom det er opparbeidd odelsrett til, men ein arving har berre åsetesrett til ein eigedom, om det er fleire gardsbruk i buet. 

Åsetesrett er eit gamalt germansk rettsinstitutt. Medan odelsretten har røter langt inn i førkristen tid, vart åsetesretten utvikla gjennom mellomalderen, først ved at eldste son fekk førsteretten til hovudbølet. Åsetesretten slik vi kjenner han, var ikkje etablert før ved utgangen av mellomalderen, i 1539. Han er lovfesta i Lov om odels- og åsetesretten og verna av Grunnlova § 107.

Kjelder 
 NOU 2003:26
 Lov om odels- og åsetesrett
 Ingvild Øye Landbruk under press 800 - 1350 i Norges landbrukshistorie, Det Norske Samlaget 2002

Eigedomsrett
Odelslova
Svovelkis

Svovelkis eller pyritt er eit mineral med kjemisk formel FeS2. Svovelkiskrystallar er vanlege, og finst helst som kubar (ofte med striper) eller som pentagondodekaeder, men også i andre former og kombinasjonar. Tvillingar, trillingar osb. er vanlege. Fargen er bleik messinggul, (ganske lik fargen til gull) svovelkis blir ofte forveksla med gull av mindre erfarne gullgravarar.

Fysiske eiganskapar 
Hardleik 6-6,5, altså betydeleg hardare enn chalkopyritt og gull. Svært sprø med ujamt/musleg brot og utydeleg kløyvd. Streken er svart-grøn. Ved oppvarming blir svovelkis/pyritt svakt magnetisk og utskiller SO2.

Førekomst 
Svovelkis er det mest utbreidde sulfidet i naturen.

Bruk 
Svovelkis blir brukt i industriell samanheng til å produsere svovelsyre. (H2SO4)

Kjelder 

 Norsk Steinbok av Torgeir T. Garmo (Universitetsforlaget, 1993)

Bakgrunnsstoff

Pyrittgruppa
Sulfidmineral
Jernmineral
Alkymistiske stoff
Eldtenning
Halvleiarar
Kubiske mineral
Hárbarðsljóð

Hárbarðsljóð, norsk Hårbardsljod, er eit eddadikt som skildrar ei trette mellom Tor og ein ferjemann.

Tor er på heimveg og kjem til eit sund der ein ferjemann står på den andre sida. Tor ropar og ber ferjemannen å ferja seg over sundet. Ferjemannen, som heiter Hårbard, nektar og sidan byrjar ei trette mellom dei. Tor rosar seg av storverka sine men Hårbard fornærmar han og skildrar sine eigne.

Til slutt gir Tor opp og tek ein omveg. 

Diktet er dunkelt og ferjemannen er gåtefull. Dei fleste forskarar trur at det er Odin som skjuler seg bak ferjemannen si maske.

Bakgrunnsstoff 
 Hårbardsljod Omsetjing av Ivar Mortensson-Egnund
 Hárbarðsljóð Norrønt

Eddadikt
Stavangerensemblet

Stavangerensemblet var ei rockegruppe frå Stavanger danna i 1976 og oppløyst att i 1985. Særmerket deira var ein enorm energi, ikkje minst frå frontmannen Frode Rønli, og originaltekstar framført på stavangerdialekt. Gruppa var fronttroppen for Rogalandsrocken i perioden.

Gruppa vann Spellemannprisen 1982 i klassen rock.

Mannskap 
 Frode Rønli - vokalist
 Anders Bru - gitarist
 Knut Køningsberg - trommeslager
 Terje Munthe - gitarist (1975-1978)
 Åge Jensen - bassist (1975-1978)
 Reidar Larsen - keyboards (1978-1980)
 Gunnar Engen - bassist (1978-1980)
 Øystein Eldøy - bassist (1980-)

Plateutgjevingar 
 Ta ein kjangs! (Program, 1980)
 Ska det ver ... så ska det ver (Mai, 1981)
 30-årskrigen (Philips, 1981) m/Ketil Bjørnstad
 På bommen (Mai, 1982)
 Knappar og glansbilder (Tomato, 1984)

Bakgrunnsstoff 
 «Stavangerensemblet» i MICLEX/Norsk Pop- og Rockleksikon.

Kultur i Stavanger
Norske rockegrupper
Vinnarar av Spellemannprisen
Musikkgrupper skipa i 1976
Musikkgrupper oppløyste i 1985
Sjimpansen Julius

Julius () er ein noregskjend sjimpanse. 

Etter fødselen vart den vesle sjimpanse-babyen avvist av mora. Ho beit også av han ein av fingrane. For å redde livet hans, vart han henta ut frå sjimpanseflokken. Julius fekk vekse opp vekselvis heime hjå direktøren for dyreparken, Edvard Moseid, og hjå legen som redda han, William Glad.

NRK laga ein serie om Julius som gjekk som Barne-TV i 1981. Etter dette vart Julius landskjend, og var i mange år den største attraksjonen i Kristiansand Dyrepark. Terje Formoe skreiv ein song om Julius som også vart særs populær.

Julius og andre sjimpansar 
Intensjonen var at Julius skulle kome attende til familien sin i sjimpanseflokken. Det vart gjort forsøk på dette, men Julius hadde tydelege åtferdsvanskar og valdelege tendensar. Som vaksen levde han difor lenge isolert frå sjimpanseflokken i Juliusgrotta. I desember 2005 vart det gjort eit nytt forsøk med Julius og flokken. Dei godtok han no som leiar etter at den førre alfahannen var daud.

Ein prøvde òg å finne ei kone til Julius. Den fyrste var Miff i 1996. Det viste seg at Miff allereie var gravid då ho kom saman med Julius. Julius var valdeleg både mot Miff og ungen hennar, og paret vart skilde. Julius vart seinare partnar med Bini. Dei to fekk ein son, Julius Junior, 15. mai 2003. 

5. november 2006 fekk han ein son til, Linus, med Dixi. Linus vart funne død på botnen av ei vassgrav i dyreparken 3. mai 2012.

6. september 2011 fekk han si fyrste dotter, Yr, med Jane. Yr er oppkalla etter nettstaden til NRK for vêrvarsel, yr.no.

Kjelder 
 Julius-veteranene hedret Julius ved dyreparken.no
 Julius er blitt pappa igjen 
 Sjimpansen Linus er død

Bakgrunnsstoff 
 Julius  ved dyreparken.no

Kristiansand Dyrepark
Kjende dyr
Barne-TV
Noxagt

Noxagt er ei rockegruppe frå Sandnes/Stavanger. Dei spelar instrumentalmusikk i kryssningspunktet mellon pønk, heavy metall, klassisk, samtidsmusikk og støy og dei kallar sjølv musikken sin for norwave. Noxagt vart starta opp rundt 2000 og det var då eit soloprosjekt til Kjetil D. Brandsdal, i 2001 vart Noxagt utvida til ein trio med Nils Erga på bratsj og Lars Christian L. Kyvik på trommer.

Diskografi 
 2001 – Noxagt
 2003 – Turning it Down Since 2001
 2004 – The Iron Point

Andre nettstader 
 Noxagt.com Nettstaden til Noxagt

Bakgrunnsstoff 
 MICLEX/Norsk pop- og rockleksikon

Kultur i Stavanger
Norske rockegrupper
Musikkgrupper skipa i 2000
Løver og Tigre

Løver og Tigre var eit kortvarig musikalsk samarbeid mellom Hot Club de Norvège, Sverre Knudsen og Chris Erichsen frå The Aller Værste! og Geir «Bulle» Underdal frå Kaare og Partiet, Siste Dagers Hellige og Betong Hysteria. Andre musikarar var også innom gruppa. Musikalsk blanda gruppa element frå new wave, pønk og jazz. Gruppa gav i 1983 ut plata Grr... i 3000 eksemplar, av dei hadde 2000 handmåla omslag, medan de resterande hadde eit omslag med bilete frå målingsprosessen.

Medlemmer 
På plata Grr...:
 Sverre Knudsen – song, elektrisk bass
 Chris Erichsen – elektrisk gitar
 Geir «Bulle» Underdal – (trommer)
 Jon Larsen – akkustisk gitar
 Per Frydenlund – akkustisk gitar
 Svein Aarbostad – kontrabass
 Ivan Brodal – fele

Andre medlemmer:
 Audun Strype – kontrabass
 Nils Økland – fele

Denne artikkelen er henta frå Wikipedia på bokmål 9. oktober 2006.

Norske rockegrupper
Norske jazzgrupper
Norgez Bank

Norgez Bank var eit pønkband frå Tromsø. Dei har fått æra for å ha gitt ut den fyrste pønkplata i Nord-Noreg, Life of Rian frå 1980. Gruppa vart starta i 1978 og held det gåande til 1982.

Mannskapet på den fyrste EP-en var Erik Smith-Meyer (vokal), Alf «Alfen» Krogseth (bass), Niels Høegh (gitar) og Tor Harald Jensen (trommer). Gruppa var med på NRK-fjernsynsprogram Zikk Zakk i 1981 med Nordens Paris frå Life of Rian. I 1981 gav dei ut ei 12-tommars EP-plate kalla Energi mot apati som mellom anna inneheld sporet «Tromsø brenn», ein versjon av The Clash-låten «London Burning». 

Knut Nilsen overtok som trommeslagar og Tore Nergård kom inn som keyboardist på dei seinare utgjevingane til gruppa.

Diskografi 
 Life of Rian (7" EP, Sånn'ja 1980. Dei fleste kom med cover på rosa papir, men 50 eksemplar hadde kvitt papir.) 
 Energi mot Apati (12" EP, 1981)
 Tre spor på kassetten Bankhjørnet 
 Norgez Bank / Hjertesvikt a/s (Splittsingel med to tidlegare uutgjevne Norgez Bank-låtar og tre kutt med Hjertesvikt a/s)
 Norgez Bank i studio 1980-1982 (CD-R-utgjeving i avgrensa opplag, 1998)
 Live 16 mai (CD-R-utgjeving i avgrensa opplag, 2000)

Bakgrunnsstoff 
 MICLEX/Norsk pop- og rockleksikon
Denne artikkelen byggjer på artikkelen «Norgez Bank» henta frå [http://no.wikipedia.org/wiki/Hovedside Wikipedia på bokmål 9. oktober 2006.

Kulturliv i Tromsø
Norske rockegrupper
Musikkgrupper skipa i 1978
Gulflankedelfin

Gulflankedelfin eller vanleg delfin (Delphinus delphis) er eit havlevande pattedyr i delfinfamilien. Han kan verte drygt 2 meter lang og veg om lag 80 kg. Han kan forekomma som gjest i norske farvatn.

Bakgrunnsstoff

Delfinfamilien
Pattedyr i Noreg
Julius

Julius er eit romersk slektsnamn som seinare er kome i bruk som mannsnamn.

Det kan ha opphav i latinske iovilius, 'vigd til Jove', det vil seia guden Jupiter, eller stamma frå gresk ioulos (ιουλος), 'dun-skjegga'.

Kortformer av namnet er Jul, Julie og Lius. Jules, Julian og Julio er variantar, medan Julia og Juliane er kvinnelege former.

Julius har svensk namnedag den 16. februar og norsk den 12. april.

Bruk
Namnet Julius var brukt av ein tidleg pave og helgen, men var lite vanleg i mellomalderen. Det blei teke opp att som namn under renessansen i Italia og Frankrike, og spreidde seg så til resten av Europa.

Julius var utbreidd som døypenamn for norske gutar på midten av 1800-talet.

Namneberarar

Julius Cæsar (100–44 f.Kr.), romersk keisar
Pave Julius I, pave 337–352, katolsk helgen
Pave Julius II (1443–1513)
Pave Julius III (1487–1555) 

Julius Hammer (1798-1877), norsk stortingsmann
Julius Olsen (1832-1908), norsk stortingsmann
Julius Richard Petri (1852–1921), tysk medisinar, fann opp petriskåla
Julius Martov (1873–1923), russisk politikar
Julius Braathe (1877–1914), norsk skyttar
Julius Cæsar Hartmann (1885–1969), norsk kunstnar

Julius Hougen (1906–1993) journalist og mediemann
Julius Kambarage Nyerere (1922-1999), tanzaniansk frigjeringsleiar og den første presidenten i landet
Julius Paltiel (1924–2008), norsk jøde som overlevde Holocaust
Julius Erving (f. 1950), USA-amerikansk basketballspelar
Julius Jones (f. 1981), amerikansk fotball-utøvar frå USA

Annan bruk
Sjimpansen Julius, kjend sjimpanse fødd i Kristiansand Dyrepark i 1979

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Julius» frå ,  den 11. april 2009.  
 

behindthename.com

Mannsnamn
førenamn av latinsk opphav
romerske slektsnamn
Radjasthani

Radjasthani er ei gruppe indoariske dialektar som blir tala i Rajasthan og i tilstøytande delstatar i India, og av handelsfolk som reiser over heile landet.

Radjasthani kan delast inn i fire dialektgrupper:

 Marvari, vestlege målføre, snakka av om lag 2/3 av innbyggjarane i Rajasthan
 Austlege målføre: Djaipuri, haurati og adjmeri
 Nordaustlege målføre: Mevati og ahirvati
 Malvi, tala nordvest i Madhya Pradesh

Dialektane har tradisjonelt blitt rekna som ei form av hindi — i folketeljinga i 1971 blei halvparten av dei om lag 20 millionar talarane rekna som hinditalarar. Språkforskarar har likevel funne at språka skil seg frå hindi både fonologisk, morfologisk, syntaktisk og når det gjeld ordforråd.

Kjelder 

 G.A. Zograph: Languages of South Asia, 1960 (translated by G.L. Campbell, 1982), Routledge, London.
 Engelsk Wikipedia

Bakgrunnsstoff 
 Radjasthani-engelsk ordliste
 Ethnologue-rapport

Indoariske språk
Elvedelfinar

Elvedelfinar eller  ferskvassdelfinar (Platanistoidea) er ei gruppe tannkvalar som heilt eller hovudsakleg lever i ferskvatn i elvar. Gruppa omfattar fire nolevande familiar: Platanistidae (indus- og gangesdelfin), Iniidae (amazonasdelfinar) og Pontoporiidae (laplatadelfin). Tre av dei lever i elvar med ferskvatn, og den siste lever i estuar (elvegap) og i havet.

Ferskvassdelfinane er primitive kvalar, og dei har ganske liten hjerne. Dei har lange kjevar og spisst nebb. Delfinane kan bøye halsen, og dei har åtte par ribbein. Dei brukar ekkolodd for å lokalisere føda. Synet til dei asiatiske artane er nedsett. Desse artane er av dei mest truga kvalartane i verda.

 
Delfinar
Kvalar
Tannkvalar
Miguel Serveto

Miguel Serveto, òg skrive Michael Servet, Michel Servet og Michael Servetus, () var ein spansk naturvitskapsmann, lege og religiøs tenkjar under reformasjonen. Han vart anerkjend for sine vitskapelege studium, men han vart utsett for negative reaksjonar både frå katolikkane og reformatorane for sitt teologiske syn. Han vart til slutt avretta i Sveits.

Miguel Serverto var truleg fødd i Villanueva de Sijena. Han oppheldt seg i Toulouse og studerte jus som tenåring. I 1530 var han til stades under kroninga av Karl V av det tysk-romerske riket, og det førte til at han byrja å kritisere den overdådige prakta til kyrkja. Han reiste mykje rundt i Europa og tok ulike typar utdanning. Det vert sagt at han og Jean Calvin møtte kvarandre som unge og at dei kom dårleg ut av det med kvarandre. I bøkene sine, De Trinitatis erroribus libri vii og Dialogorum de Trinitate libri ii gav han tilkjenne det teologiske synet sitt der han mellom anna gjorde seg til talsmann for antitrinitarisme. 

Han forska òg på menneskekroppen og naturvitskap. Han interesserte seg òg for astrologi, som var ganske utbreidd på den tida. Han utgav ei rekkje skrifter om desse emna. Ein av dei tinga han skreiv om, var blodomløpet. 

Han arbeidde ei tid for erkebiskopen i Vienne og lét som han var ein trufast katolikk. Han opererte også ofte under pseudonymet Michel frå Villanueva. På eit tidspunkt brevveksla han og Calvin, men Calvin byrja ganske raskt å kritisere han sterkt.

Til slutt kom Serveto til Géneve, der han vart attkjend og teken til fange, skulda for vranglære. Calvin spela ei viktig rolle i rettargangen. Calvin skal ha ynskt at han skulle verte avretta med halshogging. Til slutt vart han likevel brend på bålet medan Calvin var til stades. Denne saka gjorde at kritikken mot Calvin og reformatorane i Sveits auka. 

Læra til Serveto hadde innverknad på Lelio Sozzini og Fausto Sozzini og fleire reformatorar i Transsylvania.

Kjelder 

Reformasjonen
Latinspråklege forfattarar
Spanske legar
Avretta folk
Anatomihistorie
Kristne martyrar
Støvsugar

Ein støvsugar er ei mekanisk hushaldningsmaskin som vert brukt til å suge opp støv og andre små ting frå golv, møblar, vindaugskarmar, osb. Støvsugaren brukar ei vifte eller ei luftpumpe til å suge luft med støv inn i ein pose som fungerer som eit filter. Det porøse materialet som posen er laga av gjer til at støvet vert liggande att inne i posen mens lufta treng gjennom veggane i posen, gjennom nok eitt, eller fleire, filter for å skilje ut resten av dei aller minste partiklane og ut i rommet igjen.

Kvitvarer
Stena Line

Stena Line er eit svensk skipsfartføretak med trafikk over heile Nord-Europa. Føretaket vart grunnlagd av Sten A. Olsson i Gøteborg på 1960-talet. Det er eit av verdas største reiarlag.

Svenske føretak
Svenske reiarlag
Skipingar i 1962
Color Line

Color Line er eit norsk reiarlag som driv ferjetrafikk mellom Noreg, Sverige, Danmark og Tyskland. Color Line har over 3 000 tilsett og har ein flåte på 11 skip.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

 
Skipingar i 1990
Fjæreplytt

Fjæreplytt eller fjøreplytt (Calidris maritima) er ein fugl i snipefamilien som held til i kystområde på den nordlege halvkula, i Europa, Asia og Russland.

Skildring 
Hannfuglen og hoa er like store, omtrent 22 cm. Han er mellom myrsnipa og polarsnipa i storleik. Fuglen er tettbygd og kortbeint. Vinter- og sommardrakta er omtrent like. Han er mørkegrå og brun over heile kroppen, bortsett frå buken, som er kvit. Føtene er gule. Fjæreplytten har eit langt, litt bøygd nebb som er mørkebrunt, men gult ved rota. Fuglen har ein mørk flekk ved auget, og ein tilsvarande større flekk ved øyret. Han kan skiljast frå myrsnipa ved at han ikkje har ein svart bukflekk. 

Fjæreplytten er også svært lite sky. Han er mest talrik i Nord-Noreg. Fuglen liker seg i vegetasjonsfattige område i låglandet, helst ved vatn.

Formeiring 

Fjæreplytt hekker på tundra, på ulike stader i Canada, Nordvest-Europa og på Grønland. Fuglen lager reiret i ei grop fylt med tørre blad og liknande. Hoa legg 3 eller 4 grøne eller lysebrune egg med brune flekkar i juni, og både hannfuglen og hofuglen rugar i til saman ca. 21 dagar. Ungane kan fly 3 veker gamle.

Levevis 

Fjæreplytt et insekt og smådyr, men òg vegetabilsk føde. Fuglane lever som regel i små flokkar, gjerne i lag med steinvendarar.

Om vinteren trekker mange fuglar sørover frå hekkestadene til isfrie område langs atlanterhavskysten. Dei dreg sjeldan lengre sør enn North Carolina i USA eller Nord-Portugal i Europa. Dei fleste fuglane i Noreg overvintrar, men nokre trekker sørover til andre nordsjøkystar.

Kjelder 
Referansar

Bakgrunnsstoff 

 Norsk ornitologisk forening

Snipefamilien
Fuglar i Noreg
Blodhemn

Blodhemn er drap for å hemne drap på ein slektning. Slekta til ein drepen person let drapsmannen, eller ein or slekta til drapsmannen, drepe. Blodhemn er typisk for ættesamfunn utan noko sterk sentral styringsmakt, der ætta tek hand om rettshandhevinga. I den tidlegaste nordiske lovgjevinga freistar lovgjevarane å tøyme skikken, som vart halden for å vere plikt. Blodhemn har vore skikk i samfunn mange ulike stader i verda. 

  

Rettsvitskap
Sosiologi