alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Nikolaus II Bernoulli

Nikolaus II Bernoulli () var ein sveitsisk matematikarar og son av Johann Bernoulli. 

Han var først juridisk professor i Bern, men vart kalla til professor i matematikk i St. Petersburg, der han døydde kort tid etter han kom dit. Han studerte særleg vilkåra for integrasjon og differensiallikningar.

Kjelder

Sveitsiske matematikarar
Folk frå Basel
Matematikarar på 1700-talet
Omskrive i matematikk

Ein polygon er omskrive om ei kurve om sidene er tangentar til kurven, medan polygonen er innskriven i kurva om hjørna ligg på kurven. Dersom ein polygon er innskrive i ein sirkel, vert sirkelen sagt å vere omskriven om polygonen. Til dømes ein polygon som er innskriven i ein sirkel, har hjørna på sirkelen, medan ein polygon er omskriven om ein sirkel når sidene til polygonen tangerer sirkelen. Ikkje alle polygonar kan innskrivast i ein sirkel. 

Tilsvarande vert det sagt eit polyeder å vere omskriven om ei flate, til dømes ei kule, om sideflatene er tangentplan, medan polyedret er innskriven om hjørnenet til polyedret ligg på flata.

Kjelder

Elementær geometri
Parallell

Parallell er eit uttrykk i geometrien som skildrar tilhøvet mellom to (eller fleire) linjestykker eller  plan/flater som tilfredsstiller parallellaksiomet til Euklid.

Euklids postulat 
Vi tek utgangspunkt i to rette linjer a og b. Linje b er parallell til linje a viss følgjande fire setningar er tilfredsstilt:
 Viss kvart punkt på b har eksakt same avstand til éit punkt på a.
 Viss b er i same plan som a, og viss a og b blir strekt uendeleg i begge retningar utan å krysse kvarandre.
 Viss a og b blir kryssa av ei rett linje (ei tenkt linje t) i same plan som a og b, og vinklane mellom kvar linje og t i krysspunktet er lik

Desse setningane skildrar linjestykke som er parallelle. For parallelle plan gjeld det at dei to plana må ligge i det same tredimensjonale rommet.

Figurar med parallelle sider 
Følgjande geometriske figurar har to eller fleire parallelle linjer eller plan
 Parallellogram
 Rombe
 Kvadrat
 Rektangel

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Parallell (geometri)» frå , den 20. september 2011. 
 

Elementær geometri
Orientering
Rasjonal funksjon

I matematikken er ein rasjonal funksjon, ein funksjon som kan skrivast som eit forhold mellom to polynomfunksjonar.

Definisjon
Ein funksjon med ein variabel, x, kan definerast ved denne forma:

der P og Q er polynomfunksjonar i x, og Q ikkje er ein nullfunksjon(f(x) = 0 ). Definisjonsmengda av f er mengda av alle punkta x der nemnaren Q(x) ikkje er null.
 
Viss x ikkje er ein variabel, men ubestemt, snakkar ein om rasjonale uttrykk istaden for rasjonale funksjoner. Skilnaden mellom desse to omgrepa er berre viktig i abstrakt algebra.

Ei rasjonal likning er ei likning med to rasjonelle uttrykke som er sett lik kvarandre. Desse uttrykka følgjer dei same reglane som ein brøk. Likningane kan løysast med kryss-multiplisering. Deling med 0 er udefinert, så ei løysing som fører til formell divisjon på null vil bli forkasta.

Døme

Den rasjonale funksjonen  (sjå figuren til høgre) er ikkje definert på .

Den rasjonale funksjonen  er definert for alle reelle tal, men ikkje for alle komplekse tal, sidan viss x hadde vore pluss eller minus kvadratroten til minus 1, ville formell evaluering føre til divisjon på null.

Grenseverdien for den rasjonale funksjonen  etter kvart som x nærmar seg uendeleg .

Ein konstant funksjon som f(x) = π er ein rasjonal funksjon sidan konstantar er polynom. Sjølv om f(x) er irrasjonal for alle x, merk at det er funksjonen som er rasjonal, ikkje nødvendigvis verdiane av funksjonen.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Rasjonal funksjon» frå ,  den 20. september 2011.  

 
Algebraiske mangfald
Funksjonstypar
Secans

Secans er ein trigonometrisk funksjon. Secans til ein vinkel i ein rettvinkla trekant er definert som forholdet mellom hypotenusen og den hosliggande kateten. Secans vert forkorta sec.

Kjelder

Trigonometri
Elementære spesialfunksjonar
Teljeleg

I matematikk nyttast omgrepet teljeleg (bokmål tellbar) for å skildre mengda element i ei mengd. Ei mengd er teljeleg viss ho inneheld ei endeleg mengd element, eller mengder element ikkje er fleire enn dei naturlege tala. Med andre ord er ei mengd teljeleg viss det er mogleg å telje dei ved hjelp av dei naturlege tala. Viss ei mengd er teljeleg, men ikkje endeleg, seier ein at ho er teljeleg uendeleg.

Mange vel å definere teljeleg som det som her blir kalla teljeleg uendeleg. I det tilfellet blir altså ikkje endelege mengder rekna som teljelege.

Definisjon 

To mengder er like store - dei har same kardinalitet - viss det finst ein ein-til-ein-korrespondanse mellom elementa i mengdene. At det finst ein ein-til-ein-korrespondanse mellom to mengder A og B, tyder at ein for kvart og eit element i A kan finne eit element i B slik at kvart og eit element i B korresponderer med nøyaktig eit element i A. Til dømes er mengdene {a,b,c,d,e} og {1,2,3,4,5}, like store fordi ein har korrespondansen a1, b2, c3, d4, e5. Denne korrespondansen kan òg uttrykkjast ved å seie at begge mengdene har fem element.

Ei uendeleg mengd A er teljeleg, viss det finst ein ein-til-ein-korrespondanse mellom A og mengda av dei naturlege tala, .

Døme 

Mengda av rasjonale tal er teljeleg. Mengda av reelle tal, derimot, er ikkje teljeleg. At det ikkje finst nokre ein-til-ein-korrespondanse mellom dei relle og dei naturlege tala, kan bevisast ved Cantors diagonalargument.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Tellbar» frå ,  den 20. september 2011.  
 

Mengdelære
Kardinaltal
Uendeleg
Ulikskap i matematikk

Ulikskap er eit matematikk|matematisk uttrykk som seier at ein storleik er anten mindre eller større ein ein annan. 

Notasjonen a < b tyder at a er mindre enn b.
Notasjonen a > b tyder at a er større enn b.
Notasjonen a ≠ b tyder at a er ulik b, men seier ikkje noko om han er større eller mindre, eller om storleikane i det heile tatt kan samanliknast. 
I kvart uttrykk over, er a ulik b.  Desse forholda vert kalla streng ulikskap.  Notasjonen a < b kan òg lesast som «a er strengt mindre enn b».

I motsetnad til strenge ulikskapar, finst det to typar ulikskapar som ikkje er strenge: 
Notasjonen a ≤ b tyder at a er mindre enn eller lik b (eller ikkje større enn b)
Notasjonen a ≥ b tyder at a is er større enn eller lik b (eller ikkje mindre enn b)

Ein annan notasjon vert nytta for å vise at ein storleik er mykje mindre eller større enn ein annan, normalt fleire storleiksordenar.

Notasjonen  a  b tyder at a er mykje mindre enn b. 
Notasjonen a  b tyder at a er mykje større enn b.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Inequality (mathematics)» frå ,  den 20. september 2011.  
 

 
Elementær algebra
Velordna mengd

Ei velordna mengd i matematikk er ei mengd som er ordna på ein slik måte at ei kvar delmengd har eitt minste element. 

Ernst Zermelo beviste at alle mengder kan velordnast ved hjelp av det såkalla utvalsaksiomet. Mengda av naturlege tal 1, 2, 3, ... er velordna, og dette dannar grunnlaget for matematiske induksjonsbevis.

Kjelder

Ordensteori
Vertikalplan

Eit vertikalplan er eit loddrett plan, eit plan som går gjennom ei loddrett linje. Dette vert nytta i mellom anna projeksjonsteikning. 

Vertikalplan gjennom eit punkt er eit plan som inneheld tangenten til loddlinja i punktet.

Kjelder

Flater
Verdimengd

Verdimengda til ein funksjon f er dei verdiane funksjonen faktisk kan ta. Merk at verdimengda er ei delmengd av verdiområdet. Det er vanleg å bruke notasjonen  for verdimengda, og vi har  for ein . Eit synonym for verdimengd er bilete eller biletmengd.

Sjå òg
Definisjonsmengd

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Verdimengde» frå ,  den 20. september 2011.  
 

Funksjonar
Mengdelære

mzn:برد
Infleksjonspunkt

Eit infleksjonspunkt eller eit vendepunkt i matematikk er eit punkt på ei kurve som skil mellom to delar av kurva som er konkave til kvar si side. 

Tangenten i eit slikt punkt, ein vendetangent, skjer gjennom kurva. Om likninga til kurven er 

, må den andrederiverte av f(x) vere null i eit infleksjonspunkt, og i tillegg skifte teikn i infleksjonspunktet.

Kjelder

Differensialrekning
Kurver
Analytisk geometri
Utfallsrom

Utfallsrom er eit omgrep som innanfor sannsynsteori syner til mengda av mogelege utfall av eit tilfeldig eksperiment. 

For eit terningkast er til dømes utfallsrommet mengda {1, 2, 3, 4, 5, 6}.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Utfallsrom» frå ,  den 20. september 2011.  
 

Sannsynsteori

he:מרחב הסתברות
Unær operasjon

Ein unær operasjon er ein operasjon med berre ein operator, til dømes ein enkel variabel. Spesifikt er det ein funksjon 

der A er ei mengd. I dette tilfellet vert f kalla ein unær operasjon i A.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Unary operation» frå ,  den 20. september 2011.  
 

Elementær algebra
Trygve Nagell

Trygve Nagell () var ein norsk matematikar. 

Han tok doktorgrad ved Universitetet i Oslo i 1926, og var stipendiat og seinare dosent same stad til 1931. Han var så professor ved Uppsala Universitet frå 1931 til 1962. Nagell gav ut 132 matematiske avhandlingar. Den første kom alt i 1917 medan han enno studerte. Nagell arbeidde særleg innanfor talteori og særleg diofantiske likningar. 

Han var formann i Undervisningsrådet for norsk skolevesen utanfor Noreg 1942–1945. Trygve Nagell vart medlem av Det Norske Videnskaps-Akademi i 1925, av Det Kongelige Norske Videnskabers Selskab i 1952 og av Kungliga Vetenskapsakademien i Stockholm i 1943. Han vart æresdoktor ved Uppsala Universitet i 1956. Nagell fekk Haakon VIIs Frihetskors i 1947, vart utnemnd til kommandør av St. Olavs Orden i 1951 og av den svenske Nordstjärneorden i 1952.

Kjelder

Norske matematikarar
Vitskapsfolk frå Oslo
St. Olavs Orden
Nordstjerneordenen
Norske matematikkprofessorar
Medlemmar av Det Norske Videnskaps-Akademi
Medlemmar av Det Kongelige Norske Videnskabers Selskab
Medlemmar av Det kongelege svenske vitskapsakademiet
Talteoretikarar
Matematikarar på 1900-talet
Rom i matematikk

Rom i matematikk kan syne til fleire greiner av matematikken. 

I daglegtalen vert «rommet» vanlegvis nytta om det tredimensjonale rommet, òg kalla det euklidske eller kartesiske rommet. Generelt er eit matematisk rom alle mengder der elementa er punkt. Mengda kan ha vilkårleg dimensjon (òg uendeleg), og vere pålagt forskjellige typar geometriske og algebraiske vilkår, til dømes når det gjeld definisjon av avstand. Ved forskjellige vilkår oppnår vi ulike rom som euklidske rom, vektorrom, Hilbertrom, Banachrom, affine rom, projektive rom, topologiske rom, metriske rom og analytiske rom. 

Romomgrepet går att i heile matematikken, mellom anna i område som tilsynelatande ikkje har noko med geometri å gjere. Dette har ført til at geometriske forestillingar og omgrep har fått ein langt meir omfattande tyding enn tidlegare.

Kjelder 

Matematisk terminologi

da:Rum#Matematik
es:Espacio#Matemáticas
fr:Espace (notion)#Mathématiques
gl:Espazo#Matemática
ko:공간#수학
Projektiv geometri

Projektiv geometri er ei grein av matematikken der ein studerer eigenskapar ved geometriske funksjonar som ikkje vert endra ved lineær transformasjon. Ei rett linje vil då svare til ei rett linje, og skjeringspunkta mellom to linjer vil svare til skjeringspunktet mellom biletlinjene. 

I projektiv geometri har ei rett linje eit uendeleg punkt, og to parallelle linjer vert sagt å ha det same uendelege punktet. Desse uendelege punkta vert sagt å ligge på den same uendelege linja. Det affine planet dannar saman med den uendelege linja det projektive planet. Tilsvarande har ein projektive rom av høgare dimensjon. 

Dette kan utnyttast til å gjere formuleringa av bevis og teorem enklare. Til dømes kan ein transformere eit kjeglesnitt til ein sirkel.

Kjelder

Geometri
Projektiv geometri
fotogrammetri
Oskulerande plan

Eit oskulerande plan eller eit smygplan er det planet som går gjennom tangenten og hovudnormalen til ei romkurve. Det oskulerande planet er det planet som sluttar seg tettast til ei vindskeiv kurve i eit gjeve punkt.

Sjå òg
 Oskulasjon

Kjelder

Differensiell geometri
Logaritmisk spiral

Ein logaritmisk spiral er i matematikk ei kurve som i polarkoordinatar har likninga 

Her er a ein konstant, e grunntalet i det naturlege logaritmesystemet og φ ein variabel vinkel. Den karakteristiske eigenskapen for denne spiralen er at vinkelen mellom radius-vektor og tangenten er den same overalt. Logaritmisk spiral er spiralforma og nærmar seg polen (origo) i tettare og tettare vindingar i ei uavgrensa mengd. 

Logaritmiske spiralar vart først studert av Rene Descartes. Ein finn spiralen i fleire tilfelle i naturen, til dømes i vindingane av somme sniglehus.

Kjelder

Spiralar
Logaritmar
Kvadrattal

Kvadrattal er heiltal som samstundes er produkt av to like og heile tal. Med andre ord er talet  eit kvadrattal viss det finst eit heiltal  slik at . Å multiplisere eit tal med seg sjølv vert kalla å kvadrere. 

Rekkja startar med 0 (som er lik ), og fortset med 1 (), 4 (), 9 (), 16 () og så vidare ad infinitum.

Sjå òg
 Kvadratrot

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Kvadrattal» frå ,  den 20. september 2011.  
 

Figurtal
Heiltal
Firkantar
Talteori
Grunnleggande aritmetikk
Heiltalsfølgjer
Joseph Bertrand

Joseph Louis François Bertrand () var ein fransk matematikar. Han er kjent for sin elegante bruk av differensiallikningar innanfor analytisk mekanikk, spesielt termodynamikk, og dessutan for arbeida sine om statistisk sannsynsrekning, kurveteori og overflateteori.

Bertrand var tidleg utvikla og byrja å høyre forelesningar ved École polytechnique berre 11 år gammal. Han tok doktorgraden i 1839, og var professor i matematisk fysikk ved Collège de France. Frå 1874 var han sécrétaire perpétuel ved Vitskapsakademiet i Paris, og i 1884 vart han oppteken i Det franske akademiet.

Boka hans Calcul des probabilités inneheld eit paradoks kalla Bertrands paradoks. Bertrand diskuterer sannsynet for at ein vilkårleg korde i ein sirkel er lenger enn ei side i likesida trekant innskriven i sirkelen, og viser korleis dette problemet fører til ulike resultat etter korleis ein reknar ut sannsynet.

Verk
 Traité elementaire d’algèbre (1850)
 Methode des moindres carrés (1855)
 Traité de calcul différentiel et de calcul intégral (1864–1870)
 Arago et sa vie scientifique (1865)
 Thermodynamique (1887)
 Calcul des probabilités (1888)
 D’Alembert (1889)
 Leçons sur la théorie mathématique de l’électricité (1890)

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Joseph Bertrand» frå ,  den 20. september 2011. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff 

 

Franske matematikarar
Folk frå Paris
Det franske akademiet
Medlemmar av Det kongelege svenske vitskapsakademiet
Medlemmar av Royal Society
Talteoretikarar
Differensialgeometerar
Matematikarar på 1800-talet
Venskapsbyar i Noreg

Venskapsbyar i Noreg gjev oversyn over norske byar, kommunar og fylke som er venskapsby med andre byar, kommunar og fylke frå ulike stader i verda.

Alta
  Uleåborg
  Apatity
  Boden

Arendal

Ballangen
  Tosno

Bamble
  Tønder
  Närpes
  Akranes
  Västervik

Bergen

Bodø
  Viborg

Bærum

Flekkefjord
  Nykøbing Mors
  Burntisland

Fredrikstad

Gildeskål
  Lodejnoje Pole

Hamar

Hammerfest

Hordaland
  Cardiff

Høyanger
  Ronneby

Kongsberg

Kongsvinger

Kristiansand

Kristiansund
  Fredericia
  Karleby
  Härnösand

Lillehammer
  Hørsholm
  Leksand
  Oberhof

Molde
  Vejle
  St. Michel
  Borås
  Česká Lípa

Moss

Måløy
  Lerwick

Narvik
  Kingisepp
  Kikinda

Nordland
  Leningrad oblast

Oslo

Sandnes
  Nyborg
  Bjärnå
  Mariestad

Stavanger
  Esbjerg

Steigen
  Podporozje

Tromsø

Trondheim
  Graz
  Darmstadt

Tysfjord
  Kirisji

Vadsø
  Murmansk
  Oxelösund

Vardø
  Kemijärvi

Vefsn
  Volkhov

Vennesla
  Odder
  Salo
  Katrineholm

Ålesund

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «List of twin towns and sister cities in Norway» frå ,  den 20. september 2011.  
 

Byar i Noreg
Konstitusjonell sedvanerett

Konstitusjonell sedvanerett er rettsreglar basert på sedvane som regulerer tilhøva mellom dei øvste statsmaktene – lovgjevande, utøvande og dømmande makt. Det britiske politiske systemet er det best kjende eksempelet på ein statsrettspraksis som i hovudsak baserer seg på konstitusjonell sedvanerett, men også Israel og New Zealand har vore utan skriftleg grunnlov. Mange av dei viktigaste endringane i det norske statsrettslege systemet har blitt til gjennom konstitusjonell sedvanerett, mellom anna innføringa av parlamentarisme. 

Konstitusjonell sedvanerett kan vere i strid med reglar i eit land si skrivne grunnlov (konstitusjon), eller utfylle den på eit punkt der konstitusjonen sjølv ikkje gir noko eintydig svar. Konstitusjonelle sedvanerettsreglar blir rekna å ha lik trinnhøgde som konstitusjonen sjølv, noko som gjer at vanleg lov ikkje er nok for å setje den til side. Det krevst at sjølve den skrivne konstitusjonen blir endra, noko som i dei fleste land krev ei form for kvalifisert fleirtal (vanlegvis to tredelar). Læra om konstitusjonell sedvanerett har blitt utvikla av norske rettsteoretikarar etter kvart som det på fleire punkt har blitt lite samsvar mellom korleis den norske statsretten er de jure og korleis den er de facto. Dette kan mellom anna forklarast med grunnlovskonservatisme, der det å behalde dei opphavlege grunnlovsreglane av mange blir sett på som å ha ein eigen verdi. I mange land, for eksempel Frankrike, er det tradisjon for å nyskrive konstitusjonen ved større endringar i styresettet.

Eit døme på konstitusjonell sedvanerett i Noreg, er at Grunnlova av 1814 føreset ei personleg kongemakt. I alle fall etter 1905 er dette ikkje lenger tilfelle. Parlamentarismen vart innført i strid med reglane i Grunnlova av 1814, som sa at Kongen sjølv valde sitt råd (regjeringa) - og det står i § 12 enda. Parlamentarismen fekk sitt gjennombrot i 1884, men kom inn i grunnlova § 15 først i 2007, med ein regel om at statsrådar pliktar å gå etter mistillitsforslag. Andre eksempel på konstitusjonell sedvanerett er domstolane sin prøvingsrett av forvaltningsvedtak, og domstolane sin prøvingsrett av om lover er i strid med Grunnlova. Legalitetsprinsippet blir også rekna å vere konstitusjonell sedvanerett.

Bakgrunnsstoff 
 Grunnlova hos Lovdata
 Rune Slagstad Rettens ironi (nyutgjeving av doktorgrad frå 1987) ISBN 82-530-2337-5

Statsrett
Tradisjon
Grunnlovskonservatisme

Grunnlovskonservatisme kan i Noreg omtalast som at Stortinget tradisjonelt har hatt sterk motvilje mot å endre grunnlova viss ikkje dette har vore naudsynt av praktiske grunnar.

Språket i Grunnlova 
I Noreg har grunnlovskonservatismen gått så langt, at når Grunnlova har blitt endra, så har ein valt å bruke ei gamalmodig språkdrakt. Rett nok ikkje den danske rettskrivinga frå 1814, men det siste hundreåret riksmålsrettskrivinga frå 1907. Mange av grunnlovsreglane frå 1814 gjeld framleis, og det gamalmodige språket gjer Grunnlova vanskeleg å lese og vanskeleg å forstå med utgangspunkt i moderne norsk. Til dømes seier Grunnlova § 100 at «Ytringsfrihed bør finde Sted.» Her skal «bør» lesast som «skal».

Grunnlova kan ikkje takast på ordet 
På fleire punkt har Grunnlova i praksis blitt endra ved konstitusjonell sedvanerett, mellom anna har Noreg etter 1884 hatt parlamentarisme - som kom inn i Grunnlova § 15 først i 2007. Etter 1905 har Noreg heller ikkje hatt noka personleg kongemakt, men det framgår framleis ikkje av Grunnlova.

Bakgrunnsstoff 
Grunnlova hos Lovdata

Statsrett
Rikslønsnemnda

Rikslønsnemnda er ei permanent lønsnemnd som handsamar interessetvistar som partane i arbeidslivet friviljug tek inn til avgjerd, og tvistar som Stortinget vedtek skal løysast ved tvungen lønsnemnd. Rikslønsnemnda blir oppnemnd av regjeringa for tre år i gongen og er sett saman av nøytrale medlemmar og representantar frå partane i arbeidslivet.

Nemnda er sett saman av følgjande medlemmar:
 Peika ut av Kongen
 1 formann
 2 nøytrale medlemmar
 1 representant for arbeidstakarinteresser etter arbeidstvistlova (Utan stemmerett) eller
 1 representant for arbeidstakarinteresser etter tenestetvistlova (Utan stemmerett)
 1 representant for arbeidsgjevarinteresser etter arbeidstvistlova (Utan stemmerett) eller
 1 representant for statens interesser etter tenestetvistlova (Utan stemmerett)
 Peika ut av partane i konflikten
 2 representantar for arbeidstakarsida i konfliktar etter arbeidstvistlova (1 med stemmerett) eller
 1 representant for arbeidstakarsida i konfliktar etter tenestetvistlova
 2 representantar for arbeidsgjevarsida i konfliktar etter arbeidstvistlova (1 med stemmerett) eller
 1 representant for arbeidsgjevarsida i konfliktar etter tenestetvistlova

Følgjeleg møter 7 representantar ved konfliktar etter tenestetvistlova og 9 representantar ved konfliktar etter arbeidstvistlova, men i alle tilfelle har berre 5 av dei møtande stemmerett.

Nemnda er heimla i Lønsnemndlova av 1952.

Bakgrunnsstoff 
Rikslønsnemnda hos regjeringen.no

Arbeidsrett
Norske statsetatar
Tvungen lønsnemnd

Tvungen lønsnemnd er i norsk arbeidsliv eit tvangstiltak som styresmaktene kan setje i verk for å stoppe ein pågåande arbeidskonflikt.

Tvungen lønsnemnd blir sett i verk ved særlover etter forslag frå regjeringa til Stortinget. Samstundes blir partane oppmoda om å avslutte aksjonane (streik eller lockout) straks, sjølv om det kan ta litt tid før Stortinget får handsama lova. Dersom Stortinget ikkje er samla kan regjeringa vedta tvungen lønsnemnd gjennom ei provisorisk anordning.

Ved tvungen lønsnemnd vert Rikslønsnemnda brukt til å avgjere saka. Lønsnemnda er oppnemnt av Regjeringa og begge partane er med. Det vedtaket lønsnemnda kjem med er bindande for begge partar. Saka kan ikkje bringast  inn for andre organ etter at den har vore handsama av tvungen lønsnemnd.

Internasjonale konvensjonar som vernar streikeretten set klare grenser for bruk av tvungen lønsnemnd. Slik desse vert tolka, er det berre høve til å gripe inn i ein arbeidskonflikt dersom konflikten set liv, helse og personleg tryggleik i fare for heile eller delar av folket («vitale samfunnsinteresser»).

Lønsnemndlova av 1952 har reglar om lønsnemnd, mellom anna om Rikslønsnemnda.

Bakgrunnsstoff 
Lønsnemndlova av 1952 hos Lovdata

Arbeidsliv i Noreg
Norsk politikk
Arbeidsrett
Lønsnemnd

Lønsnemnd kan vere både friviljug og tvungen. Friviljug lønsnemnd er det når tariffpartane fråskriv seg retten til sjølve å avslutte forhandlingane. Til dømes fordi dei ser at dei ikkje kjem fram til noko løysing sjølv etter mekling. Tvisten blir såleis overleten til ein tredje part for avgjerd.

Tvungen lønsnemnd må vedtakast av Stortinget som eigen lov. Styresmaktene grip altså inn og bestemmer at tvisten skal avgjerast ved lønsnemnd, normalt Rikslønsnemnda. Internasjonale konvensjonar som vernar organisasjonsfridomen og streikeretten set klåre grenser for bruk av tvungen lønsnemnd. Slik desse reglane vert tolka, er det berre høve til å gripe inn i arbeidskonflikten dersom konflikten set liv, helse og personleg tryggleik i fare. 

Lønsnemndlova av 1952 har reglar om lønsnemnd, mellom anna om Rikslønsnemnda.

Bakgrunnsstoff 
Lønsnemndlova av 1952 hos Lovdata

Arbeidsrett
Arbeidsliv i Noreg