alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Fillan kyrkje

Fillan kyrkje står ved Fillan i Hitra kommune i Trøndelag fylke, og er ei krosskyrkje bygd i 1789.

Arkitekt for bygget, som er i tre, var Fredrich Bertelsen Ødegaard. 

Kyrkja er soknekyrkje i Fillan kyrkjesokn i Orkdal prosti.

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 
 Om Fillan kyrkjelyd på nettstaden til Den norske kyrkja
 Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen
 «Kirkebøker, Sør-Trøndelag» på nettstaden til Arkivverket

Kyrkjer i Hitra
Kyrkjer i Orkdal prosti
Krosskyrkjer i Noreg
Norske kyrkjer frå 1780-åra
Kulturminne i Hitra
Forsnes kapell

Forsnes kapell står ved Forsnes i Hitra kommune i Trøndelag fylke, og er ei langkyrkje reist i 1935.

Kapellet heitte opphavleg Kvenvær kyrkje og stod på Hakkbuan ved Kvenvær.

Inventar 
Altertavla er ei gåve som vart gjeven som takk for berginga av mannskapet på ein utanlandsk båt. Etter den munnlege tradisjonen skal ho vere russisk.

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Kyrkjesøk
 Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen
 «Kirkebøker, Sør-Trøndelag» på nettstaden til Arkivverket

Kyrkjer i Hitra
Kyrkjer i Orkdal prosti
Langkyrkjer i Nidaros bispedømme
Norske kyrkjer frå 1935
Kulturminne i Hitra
Froan kapell

Froan kapell står på Sauøya i Froan i Frøya kommune i Trøndelag fylke, og er ei langkyrkje i tre bygd i 1904.

Arkitekt for bygget var Nils Ryjord.

Før dei fekk kapellet måtte Froan-folket til Sletta kyrkja når dei skulle til gudsteneste.

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Froan kapell på Kyrkjesøk
 Om Frøya kyrkjelyd på nettstaden til Den norske kyrkja
 Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen
 «Kirkebøker, Sør-Trøndelag» på nettstaden til Arkivverket

Kyrkjer i Frøya
Kyrkjer i Orkdal prosti
Langkyrkjer i Nidaros bispedømme
Norske kyrkjer frå 1904
Nils Ryjord
Kulturminne i Frøya
Geitastrand kyrkje

Geitastrand kyrkje står på garden Åstan på Geitastrand i Orkland kommune i Trøndelag fylke, og er ei langkyrkje frå 1859.

Kyrkja er bygd i tre, og teikningane til bygget er truleg laga av Christian Heinrich Grosch.

Før dei fekk Geitastrand kyrkje sokna folk i området til kyrkja på Viggja. Då Viggja-kyrkja var vorten for lita vart det bygde nye kyrkjer i Børsa (Børsa kyrkje 1857) og på Geitastrand. Ein del inventar vart flytt over frå Viggja-kyrkja til Geitastrand, mellom anna altertavla frå 1712 og eit dåpsfat i messing frå kring 1700. Også kyrkjespiret vart flytt frå Viggja.

Kyrkja er soknekyrkje i Geitastrand kyrkjesokn i Orkdal prosti.

Inventar

Altertavle 
Altertavla er i frå 1712 og er i barokkstil. Ho har krossfestinga som motiv. Tavla stod opphavleg i Viggen kyrkje.

Døypefont 
Dåpsfatet en er frå kring 1700 og er i hamra messing.

Kyrkjeklokke 
Det er ei klokke i kyrkja, ho er frå 1859.

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Om Geitastrand kyrkjelyd på nettstaden til Den norske kyrkja
 Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen
 «Kirkebøker, Sør-Trøndelag» på nettstaden til Arkivverket

 

Christian H. Grosch
Kyrkjer i Orkdal prosti
Kyrkjer i Orkland
Langkyrkjer i Nidaros bispedømme
Norske kyrkjer frå 1859
Kulturminne i Orkland
Viktor Kortschnoi

Viktor Lvovitsj Kortschnoi, tysk skrivemåte, russisk Ви́ктор Льво́вич Корчно́й, norsk transkripsjon Viktor Lvovitsj Kortsjnoj, engelsk Viktor Korchnoi, () fødd i Leningrad, i det dåverande Sovjetunionen, var ein russisk, seinare sveitsisk sjakkspelar. Han var ein av dei sterkaste sjakkspelarane gjennom tidene som ikkje har blitt verdsmeister i sjakk. 

Kortschnoi er mest kjend for sine tre kampar om verdsmeistertittelen mot Anatolij Karpov.

Den første av desse var ei kandidatfinale i 1974 om retten til å møte dåverande regjerande verdsmeister Bobby Fischer til tittelkamp i 1975. Kampen i 1974 blei vunnen 3-2 av Karpov, med 19 remiser. Og då Fischer ikkje stilte til VM-kamp året etterpå blei Karpov verdsmeister.

Kortsjnoj søkte politisk asyl frå Sovjetunionen i 1976.

Både i 1978 og 1981 klarte Kortschnoi å kvalifisere seg til VM-kamp mot Karpov. Kampen i 1978 blei jamnspelt og dramatisk, med bruk av parapsykolog og anklager om juks, men til slutt vann Karpov. I 1981 vann Karpov klart.

Sjakkarriere 
Kortschnoi har ei lang og omfattande sjakkarriere, med mange sigrar. Blant dei viktigaste er fire sovjetmeisterskap i sjakk, i åra 1960, 1962, 1964/65 og 1970.

Heider 
Kortschnoi vann sjakk-Oscar for 1978. Sjakk-Oscar blir gitt til den beste spelaren siste år, etter ei avstemming blant sjakkjournalistar og sjakkekspertar verda over.

Bakgrunnsstoff 
 Viktor Kortschnoi sine parti hos chessgames.com
 Viktor Kortschnoi sitt ratingkort hos FIDE

Russiske sjakkspelarar
Sovjetiske sjakkspelarar
Sveitsiske sjakkspelarar
Stormeistrar i sjakk
Sovjetmeistrar i sjakk
Vinnarar av sjakk-Oscar
Elektrisk krins

Ein elektrisk krins er sett saman av fleire passive og/eller aktive elektriske komponentar, kopla saman ved hjelp av elektriske leiarar slik at ein elektrisk straum kan flyte gjennom krinsen når han vert kopla til ei spenning- eller straumkjelde. Passive komponentar er komponentar som ikkje tilfører energi til krinsen, som motstandar, spolar, kondensatorar, osb. Aktive komponentar er komponentar som kan tilføra energi til krinsen, som til dømes transistorar.

Passive krinsar 

Ein passiv krins er ein krins som har berre passive komponentar. Passive komponentar tilfører ikkje energi til krinsen, men motstandar absorberer energi, som dei omformar til termisk energi. Reaktive passive komponentar, som spolar og kondensatorar lagrar energi, som dei så kan avgje til krinsen. Spolar lagrar energi i eit magnetisk felt og kondensatorar lagrar energi i eit elektrisk felt. Andre passive komponentar er transformatorar og diodar, brytarar, kontaktar, og så bortetter.

Passive krinsar er berre nyttige når dei vert kopla til spennings- eller straumkjelder, eller når dei inngår som ein del av ein annan krins. Typiske døme på passive krinsar er passive filter, som til dømes delefilteret i ein høgtalar, likerettarar i energiforsyningsmodular og så vidare.

Aktive krinsar 

Aktive krinsar einneheld ein eller fleire aktive komponentar, som kan tilføra krinsen energi, henta frå ei eller anna form for energiforsynig. Transistorar, operasjonsforsterkarar og tyristorar er døme på aktive komponentar. Forsterkarar, motorstyringar og mikroprosessorar er typiske døme på aktive krinsar.

Ein skil ofte mellom analog og digital elektronikk, men både analoge og digitale krinsar er i røynda analoge, på det viset at spenningar og straumar i krinsen varierer kontinuerleg. Det som skil dei er at i samband med digitale krinsar er ein berre interessert i om inn- og utgansspenningane ligg innanfor éit av to førehandsdefinerte interval.

Bibliografi 
 Balabanian, N. og Bickart, T.A., Electrical network theory, John-Wiley & Sons, 1969.
 Bonebreak, R.L, Practical techniques of electonic circuit design, Jogn Wiley & Sons, 1982.
 Carter, G.W. og Richardson, A., Techniques of circuit analysis, Cambridge Univ. Press, 1972.
 Cirlian, P.M., Analysis and design of electronic circuits, McGrew-Hill, 1965.
 Sentura, S.D. og Wedlock, B.D., Electrinic circuits and applications, John Wiley & Sons, 1975.
 Tse, C.K., Linear circuit analysis, Addison-Wesley, 1998.

Sjå òg 
Thévenin-ekvivalent
Norton-ekvivalent

Elektriske krinsar
Elektroteknikk
Elektronikk
Blodstorkenebb

Blodstorkenebb (Geranium sanguineum) er ein plante i storkenebbslekta. Han har rosaraude blomar og flikete blad, og kan bli 20-50 cm høg.

Veksestaden er gjerne tørre bakkar, strandberg og varme skogkantar. I Noreg er planten vanleg på Austlandet, og veks i kyststrøk til Fusa i Hordaland.

Skildring 
Blodstorkenebb har flikete blad med «fingrar» som går regelmessig ut frå bladfestet. Dei er festa tre og tre heilt eller nesten heilt inne ved bladfestet på bladstilken. 

Blomane har fem kronblad og er nesten runde, med sterk rosa eller rosa-raudlilla farge. Dei sit enkeltvis på lange stilkar. Frukta er 3,4 cm lang og nebbliknande, og har slik gjeve namn til planten.

Kjelder 

 Delar av denne artikkelen bygger på «Blodstorkenebb» frå , den 4. august 2010. 
  oppgav desse kjeldene:
 Lid, J. & D. T. Lid 2005. Norsk flora, 7. utg., Red.:R. Elven, Samlaget, Oslo.

Bakgrunnsstoff 

Viltveksande plantar i Noreg
Månedag

Ein månedag er tida det tar månen å rotere ein heil runde rundt sin eigen akse med omsyn på sola. Samstundes er det òg tida det tar månen å gjere ein runde rundt jorda og kome tilbake til same fase, altså tida det tar frå ein nymåne til neste nymåne. 

Eit månedøgn er tida mellom to påfølgjande øvre kulminasjonar av månen. På grunn av den ujamne rørsla til månen kan det varierer mellom 24 timar 39 minutt og 25 timar 8 minutt, men er i middel 24 timar, 50 minutt og 28 sekund.

Med omsyn til stjernene brukar månen 27 dagar, 7 timar og 42,2 minutt på ein runde rundt jorda, men sidan jord-måne-systemet samstundes har flytta seg rundt sola, må månen gå noko lenger for å kome tilbake til same fase. I snitt er denne baneperioden 29 dagar, 12 timar, 44 minuttar og 3 sekund. Dette er ei gjennomsnittleg tid sidan farten til jord-måne-systemet rundt sola varierer litt gjennom året på grunn av eksentrisiteten til banen. I tillegg vil små skilndader i tyngdefeltet frå sola skape periodiske variasjonar i månebanen. 

I oseanografi er ein månedag tida det tar jorda å rotere rundt sin eigen akse med omsyn til månen. Dette er tida frå månen står i senit til neste gong månen står i senit, om lag 24 timar og 50 minuttar. Denne perioden vert òg kalla tidvassdag.

Månekalender 
I somme månekalenderar, som hindukalenderen, er ein månedag eller tithi definert som 1/30 av ein månemånad, eller tida det tar for lengdegradsvinkelen mellom månen og sola å auke med 12 grader. Med denne definisjonen varierer lengda på månedagen.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Lunar day» frå , den 17. juni 2009. 
  oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff 
 Månedagar og andre månedatar for mange forskjellige byar

Månen
Måleiningar for tid
Bjarne

Bjarne er eit mannsnamn av norrønt opphav. Det er avleidd frå namn som Bjørn, Bjørngeir og Bjørnulv, og betyr dermed 'bjørn' (eigentleg 'brun'). Bjarne har namnedag den 18. juni.

Bruk 
Den islandske forma Bjarni er svært utbreidd på Island. Bjarne er utbreidd i Noreg og Danmark, og er også noko brukt i Sverige og Tyskland.

Namnet var blant dei meste brukte for gutar fødde frå rundt 1895 til 1935, men bruken har sidan falle.

Namneberarar 
 Bjarne Aas (1886-1969), norsk båtkonstruktør
 Bjarne Amdahl (1903-1968), norsk komponist og dirigent
 Bjarne Bryntesen (1912-1987), norsk skihoppar
 Bjarne Nerem (1923-1991), norsk jazzmusikar
 Bjarne Sandemose (f. 1924), norsk filmfotograf, m.a. med Ivo Caprino
 Bjarne Lingås (f. 1933), norsk boksar
 Bjarne Skeie (f. 1945), norsk forretningsmann
 Bjarne Stroustrup (f. 1950), dansk programmerar, skapte C++.
 Bjarne Håkon Hanssen (f. 1962), norsk politikar
 Bjarne Brøndbo (f. 1964), norsk artist (DDE)
 Bjarne Riis (f. 1964), dansk syklist
 Bjarne Melgaard (f. 1967), norsk kunstnar
 Bjarne Solbakken (f. 1977), norsk alpinist

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Bjarne» frå , den 17. juni 2009. 
 

Mannsnamn
Namn knytte til bjørnar
Førenamn av norrønt opphav
Eksponentiell vekst

Eksponentiell vekst (eller eksponentiell nedbryting) skjer når vekstraten til ein matematisk funksjon er proporsjonal til den gjeldande verdien til funksjonen. I tilfellet med eit diskret definisjonsdomene med like intervall vert han òg kalla geometrisk vekst. 

Eksponentiell vekst er sagt å følgje ei eksponentiallov. Den enkel-eksponentielle vekstmodellen vert kalla malthusisk vekstmodell. For alle eksponentielt veksande storleikar gjeld at jo større storleiken vert, jo raskare veks han. Ein anna måte å seie dette på er at vekstsnøggleiken er proporsjonal til den gjeldande storleiken. Forholdet mellom storleiken til ein avhengig variabel og vekstraten til denne, vert styrt av ei streng, men særs enkel lov: direkte proporsjon. Det er bevist med differensialrekning at denne lova krev at storleiken vert gjeven av ein eksponentialfunksjon, om ein nyttar korrekt tidsskala. Dette er årsaka til namnet på denne vekstforma.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Exponential growth» frå , den 17. juni 2009. 
 

Ordinære differensiallikningar
Eksponential
Barotropisk virvlingslikning

Ei barotropisk virvlingslikning er ei forenkla form av virvlingslikninga for ein ikkje-viskøs, divergensfri straum (solenoidalt fartsfelt). Ho kan skrivast som:

der  er den materialderiverte og  er absolutt snøggleik, der  er relativ snøggleik, definert som vertikalkomponenten til rotasjonen av væskesnøggleiken og f er coriolisparameteren

der  er vinkelfrekvensen til planetrotasjonen (=0.7272*10-4 s-1 for jorda) og  er breiddegrad.

Uttrykt for relativ snøggleik, kan likninga omskrivast som

der  er variasjonen av coriolisparameteren i avstanden  i nord-sør-retning, og  er snøggleikskomponenten i same retning. 

I 1950 integrerte Charney, Fjorloft og von Neumann denne likninga (med eit diffusjonsledd i tillegg på høgresida) på ein datamaskin for første gong. Dei nytta eit observert felt for den geopotensielle høgda til 500 hPa eit tidssteg framover. Dette var det første suksessrike forsøket på numerisk værvarsling.

Bakgrunnsstoff 
 http://www.met.reading.ac.uk/~ross/Science/BarVor.html

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Barotropic vorticity equation» frå , den 17. juni 2009. 
 oppgav desse kjeldene:

Likningar frå væskedynamikk
Nikolaj Ge

Nikolaj Nikolajevitsj Ge () var ein russisk kunstmålar av fransk herkomst. Han var like kjent som historiemålar som portrettmålar. Verka hans høyrer inn under realismen.

Liv og gjerning

Utdanning. Italia 
Ge var fødd i Voronezj. I 1847 tok han til på eit studium på universitet i Kiev, før eit år var gått flytta han over til universitetet i St. Petersburg. I tidsrommet mellom 1850 og 1857 studerte han ved Det keisarlege kunstakademiet der i byen. Med eit stipend frå akademiet reiste han i 1857 til Italia. Der heldt han til dei neste tolv åra, nytta tida til å studere både antikk kunst og renessanse-kunst. Ei tid i året 1863 hadde han stilling som professor på kunstakademiet i St. Petersburg.

Peredvizjnikij. Historiemåling 
I 1870 var Ge ein av grunnleggjarane av Peredvizjnikij-gruppa. Han tok også del i gruppa sine utstillingar. Heimkomen til Russland vende han bort frå sitt hovudtema opp til den tid, namnleg bilete med tema frå evangelia. I staden let han seg engasjere av historiske, russiske emne. Eit måleri av Peter den store som forhøyrer tronfølgjaren er det mest kjende av verka med historiske motiv.

Religiøsitet. Ukraina 
Ge var tiltrekt av den russiske forfattaren Leo Tolstoj sine religiøse og filosofiske idear og forestillingar. Han vart ein nær venn av Tolstoj. Ge kjøpte ein mindre gard (khutor) i Tsjernigov-guvernementet (i dagens Ukraina). Frå 1876 levde Ge på eigedomen sin i Ukraina, der han søkte å følgje Tolstojs kall om å leve eit enkelt bondeliv.

I 1880-åra vende Ge tilbake til sitt første hovudtema, framstillingar av religiøse, kristne tema. Desse måleria vekte hissige diskusjonar då dei vart framsynt. Han vann mest erkjenning frå liberale kunstkritikarar, konservative kritikarar heldt mange av dei for å vere blasfemiske. Enkelte verk vart forbodne å vise fram. Kva er sanning? Kristus og Pilatus var eit av måleria som det ikkje var lov å vise fram.

Portrett. Forsvunne verk 
Ge sine måleri er i den realistiske stilen. Dei er prega av djup, psykologisk innsikt. Hans tidlege verk syner påverknad frå målaren Karl Brjullov. Mellom dei personane han portretterte finn ein Mykola Kostomarov (1870), Tolstoj (1882) og Mikhail Saltykov-Sjtsjedrin. Eit sjølvportrett stammar frå åra 1892/1893.

Ge døydde i 1894 i heimen sin i Livanovsk Tsjur, som i dag ligg i Tsjernihiv oblast i det nordlege Ukraina.

Mange av Ge sine måleri vart etter hans død deponert hos ei rik kvinne frå Sveits. Desse måleria forsvann, få av dei finst det i dag kjennskap til kvar er. Eitt av dei forsvunne bileta vart rekna som hans magna opus, kalla Krossfestinga.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Nikolai Nikolajewitsch Ge» frå , den 17. juni 2009. 
 

Realistiske kunstmålarar
Russiske målarar
målarar frå 1800-talet
Peredvizjniki
Bratsj

Bratsj, også kalla altviolin, er eit strykeinstrument. Det liknar ein fiolin, men er noko større, og klangen er djupare. Celloen og kontrabassen er igjen større og djupare enn bratsjen. Strengene på ein bratsj er stemt i c, g, d1 og a1.

Det engelske og italienske namnet er viola, på fransk er det alto, og på tysk er det Bratsche. Namnet bratsj er avleia frå det fullstendige italienske namnet, som er Viola da braccio (arm-viola), etter koss instrumentet blir halde i kontrast til Viola da gamba (bein-viola).

Klangen er djupare og mjukare enn på ein fiolin. Dette er på grunn av dei akustiske forholda mellom grunntonen til strengene og klangkroppen til bratsjen. Om ein bratsj skulle hatt den same klangen som ein fiolin, måtte han ha vore over dobbelt så stor som fiolinen, men då ville han vore uspelbar sidan ingen menneske har så lange armar. Instrumentmakarar eksperimenter stadig med utforminga av bratsjen, noko som gir bratsjistar mykje å velje mellom når dei skal finna eit nytt instrument. 

Mange bratsjistar har fortid som fiolinistar, og på grunn av den liknande utforminga er ikkje spranget alt for stort. På grunn av storleiken på bratsjen, bruker ein ofte modifiserte fiolinar når små barn skal prøva instrumentet.

I tillegg til å vera eit viktig instrument i symfoniorkester og i strykekvartettar er det òg eit vanleg instrument i ungarsk og rumensk folkemusikk. Men i desse landa har bratsj vore mest vanleg med tre strenger. Desse blei stemt i G, D og A.

Blant kjente komponistar har særleg Wolfgang Amadeus Mozart, Johannes Brahms, Hector Berlioz og Antonín Dvořák bidrege til å gjera bratsjen til eit viktig instrument.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Bratsj» frå , den 17. juni 2009. 
 

Strykeinstrument
Erich Eliskases

Erich Gottlieb Eliskases () var ein austerriksk sjakkspelar. Eliskases var ein av dei sterkaste sjakkspelarane i verda på slutten av 1930-talet. Han var stormeister i sjakk og representerte både Austerrike, Tyskland og Argentina i internasjonale konkurransar.

Erich Eliskases var fødd i Innsbruck. Han lærte seg sjakk som 12-åring og viste raskt forbløffande talent. Eliskases blei klubbmeister som 14-åring, tyrolsk meister som 15-åring og nasjonal meister som 16-åring.

Etter at Austerike blei innlemma i Tyskland i 1938 vann Eliskases det tyske meisterskapet både i 1938 og 1939 i Bad Oeynhausen. Han spelte for Tyskland under sjakkolympiaden (lag-VM i sjakk) i Buenos Aires i 1939. Under sjakk-OL kom utbrotet av den andre verdskrigen, og Eliskases, saman med mange andre spelarar - mellom anna også resten av det tyske laget - valde å bli verande i staden for å dra heim. Han var ei tid i Brazil, men slo seg så ned i Argentina, og fekk etter kvart også argentinsk statsborgarskap. Han spelte for Argentina i sjakkolympiadane i 1952, 1958, 1960 og 1964.

Verdssjakkforbundet FIDE tildelte Eliskases titlane Internasjonal meister i sjakk i 1950 og Stormeister i sjakk i 1952. 

Eliskases hadde mange gode resultat i sterke sjakkturneringar. Mellom anna førsteplass eller delt førsteplass i Budapest (1934) (i den ungarske mesterskapen), Linz (1934), Zürich (1935), Milan (1937), Noordwijk (1938) (kanskje det beste resultat, her vann han mot både Euwe og Keres), Krefeld (1938), Bad Harzburg (1939), Bad Elster (1939), Wien (1939), São Paulo (1941), São Paulo (1947), Mar del Plata (1948), Punta del Este (1951) og Córdoba (1959). Eliskases sin siger i Noordwijk var starten på ein serie på 8 påfølgjande turneringa utan eit einaste tap.

Eliskases vann tvikampar mot Efim Bogoljubov i 1939, og tre gongar mot Rudolf Spielmann, i 1932, 1936 og 1937. 

Mot slutten av 1930-åra blei Eliskases, saman med Keres og Capablanca, sett på som dei viktigaste utfordrarane til dåverande verdsmeister i sjakk Alexander Alekhine. Alekhine tok sjølv til orde for ein tittelkamp mot Eliskases - han kjende Eliskases frå då Eliskases gjorde ein god innsats som sekundant for han i VM-kampen mot Max Euwe i 1937.

Kjende sjakkparti 

 Euwe-Eliskases, 1935 1-0 Dette var den første vinsten av tre i dei fem partia mot Euwe. Euwe vart verdsmeister dette året.
 Eliskases-Capablanca, Semmering 1937 Eliskases vinn mot Capablanca i sluttspelet - ei partifase der Capablanca gjekk for å vere spesielt god.
 Eliskases-Fischer, Buenos Aires 1960 Eliskases er blant dei få spelarane som har slått Bobby Fischer

Bakgrunnsstoff 

 
 'New In Chess' Minneartikkel på engelsk
 Nokre av Erich Eliskases sine kombinasjonar på wtharvey.com
 Erich Eliskases sine parti på chessgames.com

Austerrikske sjakkspelarar
Tyske sjakkspelarar
Argentinske sjakkspelarar
Stormeistrar i sjakk
Cello

Cello er eit strykeinstrument som er det djupaste i den moderne fiolinfamilien. Kontrabassen er det djupaste strykeinstrumentet, men blir ikkje rekna med i denne familien. I noteskrift blir cellostemmen vanlegvis notert i F-nøkkel, samt i C-nøkkel eller G-nøkkel i høgare register. Strengene er stemde i kvintar, nedanfrå og opp: C, G, d og a. Registeret til celloen spenner over heile fire og ein halv oktav, utan å rekna med flageolettar. Instrumentet har vanlegvis ein varm og fyldig klang, og det store toneregisteret gjer det godt egna både som solo- og ensembleinstrument. 

Celloen finst i fleire ulike konstruksjonsmønster, som stammar frå dei viktigaste fiolinmakarane gjennom historia. For celloens del er Antonio Stradivarius, Nicolo Amati, Matteo Gofriller og Domenico Montagnana nokre av desse, og deira konstruksjonsmønster blir kopierte den dag i dag.

Celloen blir halden mellom knea og blir støtta mot golvet med ei utfaldbar støtta.

Ein person som spelar cello blir kalla ein cellist. Historisk viktige cellistar er mellom andre, Pau Casals, Gregor Piatigorsky, Jaqueline du Pré, Mstislav Rostropovich og Pierre Fournier. Blant dei nålevande kan ein nemna Lynn Harrell, Yo-Yo Ma, Janos Starker, Frans Helmerson og Truls Mørk.

I den seinare tida har ein variant av celloen kalla elcello dukka opp på marknaden. Dette gir nye moglegheiter for å bruka celloen til andre stilartar enn klassisk musikk.

Ordet «cello» er ei forkorting for italiensk violoncello, som tyder 'liten kontrabass'. På norsk kan ordet uttalast «sello» eller «tsjello».

Lydeksempel

Galleri

Fotnotar

Kjelde 
 Denne artikkelen bygger på «Cello» frå , den 17. juni 2009. 
 

Strykeinstrument
Harpe

Harpe eller harpa er eit strengeinstrument som noko forenkla kan skildrast som ei ramma med strenger inni. Harper i ulike storleikar og fasongar har vore brukt frå oldtida av og til i dag. Ho kan brukast både som knipse- og strykeinstrument.

Den eldste kjennskapen ein har til harper er frå det gamle Mesopotamia for 5000 år sidan. Dei er også kjende frå det gamle Egypt, og har spreidd seg til heile Europa, delar av Afrika og Asia. 

Harper av det meir moderne slaget er i allefall kjende sidan mellomalderen. Dei tidlege harpene hadde berre durtonar. Om det var nødvendig med halvtonar, kunne ein stemma om ei streng eller fleire. Frå 1500-talet blei harper med to strengerader vanleg. Dei blei derimot rekna som meir vanskelege å spela på. Men så fann ein på å kopla klaffane til pedalar, slik at ein skiftar tonehøgde på strengene med føtene, og på den måten forandrar ei streng frå for eksempel g til giss eller gess. Det er slik moderne konsertharper er bygde.

Harpe i norsk folkemusikk 
I Noreg har harper vore i bruk sidan mellomalderen. På portalen på Uvdal stavkyrkje, frå 1100-talet, er «Gunnar med harpa» portrettert, og det finst i dag ni gamle norske harper, ved ulike museum. Den norske harpa gjekk under ymse namn, som «bondeharpe», «krokharpe» og «trekantharpe». Tradisjonen døyde etter kvart ut, og i fylgje  levde han lengst i Østerdalen.

Referansar

Kjelder 
 

 Denne artikkelen bygger på «Harpe» frå , den 17. juni 2009. 
 

Strengeinstrument