alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Early On (1964–1966)

Early On (1964–1966) er eit samlealbum av David Bowie, gjeve ut i 1991. Det er kjend som det første og einaste forsøket på å samle alle songane Bowie spelte inn før han fekk kontrakt med Deram og omfattar utgjevingar for Vocallion, Parlophone og Pye. Spor tre og fire er alternativer versjonar av dei offisielle singlane, medan «Do Anything You Say» òg er ein annan miks enn den utgjevne singelen. Albumet inneheld òg fem songar som ikkje var gjevne ut før, henta frå samlinga til Shel Talmy. Talmy produserte den andre og tredje singelen til Bowie. Det kom òg ut ein kassettversjon, som ikkje inneheldt «Liza Jane», «Louie, Louie Go Home» og «Good Morning Girl».

Bakgrunn
Bowie byrja platekarrieren sin som Davie Jones, ein variant av fødenamnet hans, David Robert Jones. Den første singelen hans (spor 1-2) vart spelt inn med The King Bees. B-sida vart òg gjeven ut av Paul Revere and the Raiders som «Louie, Go Home» i 1964.

Bowie byta til The Manish Boys for den andre singelen (spor 3-4). I februar 1965 byta han igjen til The Lower Third (spor 5-13). For den tredje singelen hadde han òg endra namn til Davy Jones. For å unngå forveksling med bandmedlemmet i The Monkees, kalla han seg David Bowie før den fjerde singelen hans kom ut. 

Ein krangel om pengar enda forholdet hans med The Lower Third den 28. januar 1966. For den femte singelen (spor 14-15) slo han seg saman med The Buzz, som ikkje står oppført på utgjevinga. Bowie var misnøgd med konsertane med bandet, og dei vart erstatta av studiomusikarar på den sjette singelen hans (spor 16-17).

Innhald

Plateselskap: Vocalion Pop (spor 1-2); Parlophone (spor 3–4, 8-9); Pye Records (spor 12-17).

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Early On (1964–1966)» frå ,  den 26. juli 2021. 
 oppgav desse kjeldene:

Samlealbum av David Bowie
Samlealbum frå 1991
Rhino Records-album
Turn under Sommar-OL 2012

Turnøvingane under Sommar-OL 2012 i London vart avvikla i tida 28. juli til 7. august. Øvingane omfatta 14 tevlingar, 8 for menn og 6 for kvinner.

Menn

Mangekamp

Bøylehest

Frittståande

Hopp

Ringar

Skranke

Svingstang

Lagkamp

Kvinner

Mangekamp

Bom

Frittståande

Hopp

Skranke

Lagkamp

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Gymnastics at the 2012 Summer Olympics» frå ,  den 27. juli 2021.  
 

Turn
Sommar-OL 2012
London
Brunsvigia

Brunsvigia er ei planteslekt i underfamilien Amaryllidoideae i amaryllisfamilien. Ho omfattar kring 20 artar som høyrer heime i sørlege Afrika, frå Tanzania til Kapp-provinsane i Sør-Afrika.

Plantene blømer vanlegvis tidleg på hausten. Blomane er purpurfarga, rosa eller raude. Dei er tubeforma og er tilpassa pollinering frå fuglar.

Namnet Brunsvigia er avleidd frå huset Braunschweig-Lüneburg, særleg med omsyn på hertug Karl Vilhelm Ferdinand av Braunschweig-Wolfenbüttel som støtta plantestudiar, mellom anna av Kapp-arten B. orientalis. Namnet blei fyrst bruk i 1753 av tyske Lorenz Heister for å skildra ein enkelt lauk han hadde fått i 1748 av Gustaaf Willem van Imhoff frå Ryk Tulbagh i Kappkolonien.

Artar 

 Brunsvigia appendiculata
 Brunsvigia bosmaniae
 Brunsvigia comptonii
 Brunsvigia grandiflora
 Brunsvigia gregaria
 Brunsvigia herrei
 Brunsvigia josephinae
 Brunsvigia litoralis
 Brunsvigia marginata
 Brunsvigia natalensis
 Brunsvigia orientalis
 Brunsvigia pulchra
 Brunsvigia radula
 Brunsvigia radulosa
 Brunsvigia striata
 Brunsvigia undulata

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Brunsvigia» frå  og «Brunsvigia» frå , den 27. juli 2021.  

Amaryllidoideae
Amaryllisfamilien
Planteslekter
Allioideae

Allioideae er ein underfamilie i amaryllisfamilien (Amaryllidaceae). Gruppa blei tidlegare rekna som ein eigen familie, Alliaceae, med norsk namn «laukfamilien».

Artane i gruppa er fleirårige urter med mellomstore, undersitjande blomar som sit i ein skjerm. Mange av artane har ei sterk lauklukt som kjem av at dei inneheld svovelsamband. Fleire arter i laukslekta (Allium) er viktige grønsaker. Både plantar i laukslekta og nokre andre, som Nothoscordum, Leucocoryne og Ipheion uniflorum, blir dyrka som prydplantar i hagar.

Delgrupper 
Allioideae omfattar rundt 950 artar som er fordelte på 17 slekter og 4 stammar. Dei 4 stammane er:
 Allieae omfattar berre laukslekta (Allium) med 800–850 artar, om ein inkluderer Caloscordum, Milula og Nectaroscordum i Allium. Desse plantane har lauk og er utbreidde på den nordlege halvkula og i Sør-Afrika.
 Gilliesiea omfattar 9 slekter med omtrent 20 artar i Sør-Amerika. 
 Leucocoryneae omfattar 6 slekter med omtrent 60 artar i Sør- og Mellom-Amerika, Mexico og sørlege USA.
 Tulbaghieae omfattar berre slekta Tulbaghia med 22 arter i sørlege Afrika. Desse plantane har jordstengel.

Kjelder 

 
 

Denne artikkelen bygger på «Allioideae» frå ,  den 27. juli 2021.  

Amaryllisfamilien
Kigoma

Kigoma er ein hamneby ved Tanganyikasjøen vest i Tanzania. Ved folketeljinga i 2007 hadde han  innbyggjarar. Staden er eit viktig trafikknutepunkt.

Kigoma ligg på austsida av Tanganyikasjøen, 773 moh., nær grensa til Burundi. Han er regionshovedstad for Kigoma-regionen. Det går ferjer frå byen til Bujumbura i Burundi, Mpulungu på sørspissen av sjøen, og til Ujiji som ligg rett sør for Kigoma. Tanganyikabanen går mellom Kigoma via hovudstaden Dodoma og Dar-es-Salaam ved Indiahavet.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Kigoma» frå ,  den 27. juli 2021.  
 

Byar i Tanzania
Kigoma-regionen
Kigoma-regionen

Kigoma er ein administrativ region i Tanzania. Regionhovudstaden er Kigoma. Regionen grensar til Kagera i nord, Shinyanga og Tabora i aust og Rukwa i sør. I vest har han kyst mot Tanganyikasjøen, som utgjer den tanzanianske grensa mot Den demokratiske republikken Kongo, og i nordvest grensar han til Burundi.

Regionen har eit areal på  km², der Tanganyikasjøen utgjer  km². Kigoma er den niande største regionen i landet etter areal. Ved folketeljinga i 2012 hadde regionen eit folketal på  innbyggjarar.

Distrikt 
Regionen Kigoma er administrativt delt inn i seks distrikt. Innbyggjartala nedanfor stammar frå folketeljinga i 2012.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Kigoma (region)» frå ,  den 27. juli 2021.

Bakgrunnsstoff 

 
Regionar i Tanzania
Roing under Sommar-OL 1988

Roing under Sommar-OL 1988 i Seoul omfatta 14 båtklassar, 8 for menn og 6 for kvinner. 592 deltakarar frå 38 land var påmeld, av dei 399 menn og 193 kvinner. Tevlingane vart avvikla dagane frå 19. til 25. september.

Noreg vann ein sølvmedalje i dobbelfirar for menn.

Menn

Singlesculler

Dobbeltsculler

Toar utan styrmann

Toar med styrmann

Dobbeltfirar

Firar utan styrmann

Firar med styrmann

Åttar

Kvinner

Singlesculler

Dobbeltsculler

Toar utan styrmann

Dobbeltfirar

Firar med styrmann

Åttar

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Olympische Sommerspiele 1988/Rudern» frå ,  den 28. juli 2021.  
 

Roing
Sommar-OL 1988
Sport i 1988
Gavriil Romanovitsj Derzjavin

Gavriil Romanovitsj Derzjavin () var ein russisk diktar og politikar.

Liv og virke

Bakgrunn 
Derzjavin voks opp under fattige kår som son av ein offiser i guvernementet Kazan. Ein fjern forfar var tataren Morza Bagrim, som var komen frå den store horden på 1400-talet til Moskva, blei døypt og blei vasall under den russiske storfyrsten Vasilij II.

Gavriil gjorde teneste i Preobrazjenskijregimentet. I 1773 blei han forfremja til offiser. Etter å ha utmerka seg i kampen mot opprøret til Jemeljan Pugatsjov gjekk Derzjavin over til det sivile livet.

Forfattar 
I 1776 gav han ut si første bok. Dette var ei samling odar, for det meste omsetjingar der dei fleste var frå tysk, som var det einaste framandspråket han hadde fått sjansen till å læra i barndomen. I breiare kretsar blei han først kjend i i 1779 for sin Ode i høve av fyrst Mestsjerskijs død. Til dette henta han påverknad frå Horats, som han no hadde byrja å studera. Tidlegare hadde Derzjavin mest dikta i stilen til Mikhail Lomonosov. 

Det eigenlege ryet sitt fekk han likevel først med oden Felitsa, som han i 1782 offentleggjorde i tidsskriftet til Sankt Petersburgs akademi. Diktet er retta til ei edel kirgisisk kongsdotter som ein hyllest frå hennar eigne. Eigentleg er det Katarina II som blir lovprisa. Hyllesten er skriven med skjemtande ironisk tone, og det er framfor alt dei reint menneskelege eigenskapane til herskarinna som blir framhaldne.

Med gunst frå Katarina fekk Gavriil Derzjavin fleire tiltrudde postar. I 1791 blei han statssekretær for keisarinna. På nærare hold tapte Derzjavin likevel henføringa si for keisarinna, som på si side snart byrja å bli lei av ein alt for geskjeftig favoritt. I 1793 blei han fjerna frå hoffet ved å bli utnemnd til senator. 

Etter eit tiår gjekk han heilt ut av statstenesta og slo seg ned på eit gods i guvernementet Novgorod. Her levde han eit roleg liv, som han skreiv om i eit av dei fremste dikta sine, Til Eugen, livet på Zvanka (1807). Til det siste var han verksam som lyrikar. Han døydde i 1816 etter å akkurat ha skrive ned ein pompøs strofe til Ode over døydelegheiten.

Derzjavin blir gjerne nemnd som ein av dei fremste russiske 1700-taldiktarane. Han var ein av dei første til å sjå gåvene til den unge Aleksandr Pusjkin. Eit av dikta til Derzjavin handlar om korleis menneske og alt som mennesket har skapt, skal forgå. Dette blei òg eit av dei siste dikta til Derzjavin; han skreiv det ned på ei griffeltavle ikkje lang tid før han døydde.

Ettermæle 
Gavriil Derzjavin har fått eit krater oppkalla etter seg på Merkur, Derzhavinkrateret.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Gavriil Romanovitsj Derzjavin» frå ,  den 28. juli 2021.  

Russiske forfattarar
Russarar frå 1800-talet
Russarar frå 1700-talet
Patrick Sang

Patrick Sang () er ein kenyansk løpstrenar og tidlegare hinderløpar frå Nandi-fylket i det vestlege Kenya. Han vann sølvmedaljen på 3 000 meter hinder i VM 1991, Sommar-OL 1992 og VM 1993.

Aktiv
Sang sigra i 3 000 meter hinder under panafrika-leikane 1987 i Nairobi. Sommaren 1989 bidrog han mykje til at landsmannen Peter Koech sette verdsrekord i øvinga med 8.05,3 under eit stemne på Stockholm stadion, sjølv vart han andremann med 8.06,0 etter å ha drege mykje av løpet.

Etter rokes sprang Sang inn til sølvmedalje i 3 000 meter hinder i tre store internasjonale meisterskap. I verdsmeisterskapane 1991 i Tokyo og 1993 i Stuttgart hadde han lite å stille opp mot landsmannen Moses Kiptanui i innspurten. Sameleis var det i hinderløpet under dei olympiske sommarleikane i Barcelona i 1992, der var det ein annan landsmann, Matthew Birir, som spurtslo Sang.

Sidan deltok ikkje Sang i noko meisterskapsløp. I 1997 forbetra han den personlege rekorden til 8.03,4 under eit stemne i Köln, i det same løpet som landsmannen Bernard Barmasai sette verdsrekord med 7.55,7.

Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
VM 1991 i Tokyo:  Sølvmedalje – 8.13,4, bakom Moses Kiptanui (8.12,5)
OL 1992 i Barcelona:  Sølvmedalje – 8.09,5, bakom Matthew Birir (8.08,8)
VM 1993 i Stuttgart: Sølvmedalje – 8.07,5, bakom Moses Kiptanui (8.06,3)

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Patrick Sang» frå ,  den 28. juli 2021.  

Kenyanske hinderløparar
Tanga i Tanzania

Tanga er den nordlegaste hamnebyen i Tanzania og har 224 891 innbyggjarar (1. januar 2005). Tanga er òg administrasjonsstaden for regionen med same namn.

Han er hamneby mot Indiahavet og ligg nokre få mil sør før grensa til Kenya. I 1893 blei Tanga utgangspunktet for Usambara-banen, som knytte Victoriasjøen til Indiahavet og til hovudstaden Dar-es-Salaam. Som jarnbaneterminal koplar byen saman det nordre innlandet i Tanzania med havet.

Historie 
Byen blei gunnlagd på 1300-talet. Opphavet til namnet er ukjend, det kan mellom anna ha kome frå persarar som slo seg ned her. Tydinga kan vera 'gard' eller 'dyrka land', eventuelt 'grøn dal' eller 'sti langs ei fjellelv'. Det er også spekulert i om namnet på byen kan ha gjeve opphav til namnet på Tanganyikasjøen. 

Portugisarar kontrollerte handel på den austafrikanske kysten i omlag 200 år, frå 1500 til 1700.
Sultanatet Zanzibar (frå sultanatet Oman) nedkjempa portugisarane og tok kontroll over Tanga på midten av 1700-talet, i lag med Mombasa, Pembaøya og Kilwa Kisiwani. Byen fortsette som handelshamn for elfenbein og slavar under sultanstyret.

I 1889 blei Tanga vald som det militære støttepunktet for Tysk Austafrika. Han blei eit administrasjonssentrum med bystatus for distriktet i 1891, etter at tyskarane hadde teke kontroll over heile kystområdet frå sultanen av Zanzibar i april det året.

Den lokale økonomien var basert på sisal, som var blitt innført til kolonien mange år tidlegare, og folkesetnaden i området voks raskt. Byen blei òg endestasjonen for Usambara-toglinja som gjekk i innlandet til byen Moshi ved foten av Kilimanjaro.

Som den kystbyen som var nærast Kenya, kom Tanga i frontlinja ved utbrotet av den fyrste verdskrigen. 4. november 1914 gjekk britiske soldatar til angrep i det som skulle bli slaget ved Tanga, som blei utkjempa rundt 5 km sør for byen. Byen blei ikkje erobra av britane før 7. juli 1916.

Transport

Luftfart

Tanga har ein liten flyplass med to regionale flyselskap, Auric Air og Coastal Aviation, som har ruter til Dar es Salaam, Pemba og Zanzibar. I 2014 hadde lufthamn under 30 000 passasjerar. Det finst også nokre små private flystriper i omlandet.

Vegsamband 
Tanga ligg rundt 250 km frå Chalinze på hovudvegen A14, som går frå Chalinze til Mombasa. Byen ligg rundt 75 km unna Segera, som er eit vegkryss for A14 og B1. B1 knyter smaan  Moshi og den nordlege korridoren med Tanga.

Tanga hamn 
Hamna er den eldste hamna i landet som framleis er i bruk, med røter som skal gå tilbake til 500-talet. Tanga hamn er den nest største hamna i Tanzania, og var viktig for utviklinga av byen. Hovudlastene som blir handsama her i dag er kol til sementindustrien og petroleumsprodukt.

Jernbane 
Tanga er utgangspunkt for Usambara-jernbanen til Arusha. Tyskarane byrja bygga denne linja på 1800-talet. I 2018 inveserte styresmaktene i Tanzania 5,7 milliardar tanzanianske shilling for å vøla linja. I juli 2019 byrja dieseldrivne godstog frakt att.

Galleri

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Tanga (by)» frå ,  den 28. juli 2021 og «Tanga, Tanzania» frå , den 28. juli 2021.  

Byar i Tanzania
Tanga-regionen
39°E
5°S
Tanga-regionen

Tanga er ein administrativ region i Tanzania. Regionen ligg aust i landet, og har kyst mot Indiahavet i aust og grense til Kenya i nord og regionane Kilimanjaro i nordvest, Manyara i vest og Pwani og Morogoro i sør. Regionhovudstaden er byen med same namn. Regionen har eit areal på 27 348 km², der 572 km² er vatn. Ved den offisielle folketeljinga i 2012 hadde regionen ein folkesetnad på 2 045 205.

Para, wataita, shambala, wambugu, segeju, wadigo, wanago og wazigua er blant folkegruppene som har migrert til Tanga.

Distrikt 
Regionen Tanga er administrativt delt inn i åtte distrikt. Innbyggjartala som er oppgjevne nedanfor stammar frå folketeljinga i 2012.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Tanga (region)» frå ,  den 28. juli 2021.  
 
Regionar i Tanzania
38°E
5°S
Verdsmeisterskapen i orientering 1974

Verdsmeisterskapen i orientering 1974, den femte i sitt slag, vart avvikla ved Silkeborg i Danmark dagane frå 20. til 22. september. Deltakarane kom frå 16 land. I dei individuelle tevlingane stilte 76 karar og 53 kvinner til start.

Menn

Klassisk-distanse – 15,9 km/26 postar

Stafett

Kvinner

Klassisk-distanse – 7,9 km/14 postar

Stafett

Kjelder

Verdsmeisterskap i orientering
Idrettstilskipingar i Danmark
Orienteringsløp
Sport i 1974
Tanganyikaterritoriet

Tanganyikaterritoriet var ein britisk koloni mellom 1919 og 1961. Før slutten av den fyrste verdskrigen var området del av den tyske kolonien Tysk Austafrika. Etter at krigen braut ut invaderte britane Tysk Austafrika, men klarte ikkje å slå den tyske hæren. Den tyske leiaren i Aust-Afrika, Paul Emil von Lettow-Vorbeck, overgav seg ikkje før Det tyske riket hadde brote saman. Etter dette gav Folkeforbundet kontrollen over området til Storbritannia, som kalla sin del av det tidlegare tyske området Tanganyika. Storbritannia heldt Tanganyika som eit mandatområde fram til slutten av andre verdskrigen, då det blei halde som eit SN-protektorat.

I 1961 fekk Tanganyikaterritoriet sjølvstende frå Storbritannia som samvelderiket Tanganyika. Året etter blei det ein republikk, men var framleis med i Samveldet av nasjonar. Tanganyika utgjer i dag fastlandsdelen av staten Tanzania.

Historie 
Namnet «Tanganyika» (av Tanganyikasjøen) skal koma frå swahiliorda  «segl» og  «ubebudd slette» eller «villmark».

Etter at Tyskland leid nederlag i den fyrste verdskrigen i 1918 blei Tysk Austafrika delt opp mellom dei sigrande partane, og det største området gjekk til Storbritannia (Rwanda og Burundi gjekk til Belgisk Kongo og Kiongatriangelet gjekk til Portugisisk Mosambik. Området trong nytt namn, og britane kalla heile sin del av Tysk Austafrika for Tanganyika.

I 1927 gjekk Tanganyika inn i tollunion og postunion med Kenya og Uganda. Samarbeid mellom desse områda utvida seg på fleire område, og førte til at Den austafrikanske høgkommisjonen (1948–1961) og East African Common Services Organisation (1961–1967) blei oppretta, desse var forløparar for Den austafrikanske fellesskapen. Landet heldt sitt fyrste val i 1958 og 1959 . Året etter fekk det indre sjølvstyre, og det blei halde nye val. Begge vala blei vunne av Tanganyika African National Union, som leia landet til sjølvstende i 1961. Året etter blei det hald eit presidentval som førte til at leiaren for TANU, Julius Nyerere, blei den første presidenten i landet.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Tanganyikaterritoriet» frå ,  den 28. juli 2021.  

Tanzaniansk historie
Skipingar i 1922
Nedleggingar i 1961
Tidlegare britiske koloniar og protektorat i Afrika
Mandatområde i Folkeforbundet
Maji-maji-opprøret

Maji-maji-opprøret, også kalla maji-maji-krigen, var eit opprør mot det tyske kolonistyret i Tysk Austafrika som varte frå 1905 til 1907. Opprøret kom som respons mot tyske reglar som ville tvinga afrikanarar til å dyrka bomull for eksport.
Mellom 250 000 og 300 000 døydde som følgje av opprøret.

Bakgrunn 
Etter kappløpet om Afrika blant europeiske stormakter på 1880-talet hadde Tyskland forsterka grepet sitt om fleire afrikanske koloniar. Desse koloniane var Tysk Austafrika (i dag Tanzania, Rwanda, Burundi og delar av Mosambik), Tysk Sørvest-Afrika (i dag Namibia), Kamerun og Togoland (i dag Ghana og Togo). Tyskarane hadde eit relativt svakt grep om Aust-Afrika, men hadde eit nettverk av fort i innlandet og utøvde eit visst nivå av kontroll over området. Den svake stillinga deira gjorde at dei nytta valdeleg undertrykking for å kontrollera folka i kolonien.

Tyskarane kravde inn koppskatt i 1898, og nytta mykje tvangsarbeid for å bygga vegar og utføra andre prosjekt. I 1902 fekk alle landsbyane ordre om å dyrka bomull til eksport. Kvar landsby skulle produsera ein viss kvote. 

Den tyske politikken var svært upopulær, ettersom han hadde stor innverknad på levesettet til innbyggjarane i kolonien. Samfunnet var i kraftig endring. Sidan menn blei tvinga vekk frå heimane sine for å arbeida, måtte kvinner ta på seg mange av dei tradisjonelle kjønnsrollene deira. At mennene var vekke gjorde også at folka i landsbyane hadde vanskar med å halda seg sjølvforsynte. I 1905 blei regionen truga av tørke. Alt dette, i tillegg til motstand mot jordbruks- og arbeidspolitikken til kolonistyret, førte til ope opprør mot tyskarane i juli det året.

Opprørarane tydde til magi for å forsøka å driva ut tyskarane, og brukte det som ei sameinande kraft i opprøret. Kinjikitile Ngwale, ein åndemanar frå ei form for folkeislam med animismeinnslag, sa han var besett av ei slangeånd som heitte Hongo. Ngwale byrja å kalla seg sjølv Bokero og utvikla ei tru der folka i Tysk Austafrika hadde fått i oppdrag å gjera slutt på tyskarane der. Tyske antropologar dokumenterte at han gav følgjarane sine krigsmedisin som skulle gjera kuler om til vatn. Denne medisinen var i røynda vatn (maji på swahili) blanda med lakserolje og hirsefrø. 

Opprøret blei slått ned av tyskarane, og etterfølgd av ein hungersnaud kjend som 'Den store svolten' (njaa). Denne hadde i stor grad årsak i den brente jord-taktikken til Gustav Adolf von Götzen.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Maji-maji-opprøret» frå  og 
«Maji Maji Rebellion» frå , den 28. juli 2021.  

Tanzaniansk historie
Hendingar i 1905
Hendingar i 1906
Hendingar i 1907
Hn/Æser

Æsene (norrønt æsir), eintal ås (norrønt áss eller ǫ́ss) er gudeætti flestalle av norrøne gudom høyra til. Åsgard fekk namn etter deim. Gydjone hjå åsom ero kalla åsynjor. Nyheidi dyrking av æser kalla me åsatru, men upphavleg likna det meir ovtru eller folketru med stadbundne avbrigde.

Oden er kong yver åsom, men Tor er truleg honom som folket dyrka mest. Der ero mange spanande og løgjelege sogor um Tor, medan Oden gjerne vert skildra i dikt som ein utklædd ferdamann som sit på eller søkjer kunnskap.

Æsene lùto slåst med vònom, som er ei onnor gudeætt. Detta kann minna um striden åt dei olympiske gudom mot titanom i gresk gudelæra. Dei tvo gudelærone hava andre likskapar mèd.

Namn 
Namnet ås med mangtalsformi æser kjem frå norrønt áss og æsir. Eintalsformi áss er ei nyare form av ǫ́ss der rotsjølvljodet er jamna ut med eigefallsformi áss. Den upphavlege roti hev gjeve namn til Oslo (norrønt Ósló). På frumnorderlendsk var formi truleg *ãnsu-. Ordet fekk seinare u-ljodbrigde med u-burtfall som fylgja av synkopetidi. Utfallet var ǫ̃́s-, der ǫ̃́-en er ein nasal lang a etter u-ljodbrigde. I høve der denne formi heldt seg hev ǫ̃́ vorte ó. Jf. namnet *ãnulaiba- > Olav, Oleiv, der *ãnu- ‘forfar’ fekk eit liknande utfall.

Kjeldor
Rockbridge County

Rockbridge County er eit county i den amerikanske delstaten Virginia. Ved folketeljinga i 2010 hadde det eit folketal på 22 307. Administrasjonsstaden og den største byen i fylket er Lexington.

Historie

Rockbridge County blei skipa i oktober 1777 av delar av Augusta og Botetourt, som no er nabocounty. Det fekk namn etter steinformasjonen Natural Bridge, eit landemerke i sørdelen av countyet. 

Countyet blei skipa for å redusera reisetida til den næraste domstolen, for å sikra rettvise rettsakar haldne blant kjentfolk. Det fyrste rettsmøtet i Rockbridge County blei halde heime hjå Samuel Wallace den 7. april 1778. Det var færre slavar i Rockbridge County enn i mange andre delar av Virginia, og motstanden mot slaveriet var dermed sterkare her enn elles. Til dømes var fleire medlemmar av fakultetet ved Washington College (no Washington and Lee University) sterke slaverimotstandarar. Mange av dei rikaste innbyggjarane i Rockbridge County var likevel slaveeigarar som testamenterte slavane til enkjene og barna sine.

Cyrus McCormick fann opp sjølvavleggaren i nærleiken av Steele's Tavern nord i countyet.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Rockbridge County, Virginia» frå ,  den 29. juli 2021.

Bakgrunnsstoff 
 

County i Virginia
Skipingar i 1777
Rufiji

Rufiji er den lengste elva i Tanzania. Ho spring ut austom Malawisøen og munnar ut i Indiahavet kring 200 km sør for Dar-es-Salaam ved Mafiakanalen og Mafiaøya. Elva er delvis seglbar, i alle fall fram til Kidatu-demningen. Delar av det øvre løpet til elva, mellom Kidatu og Mufindi, er meir eller mindre parallelt med jernbanesporet til Tanzania-Zambia-jernbanen.

Næringsliv langs elva 

I Rufijideltaet ligg 41 % (53 000 ha) av all mangroveskogen i Aust-Afrika. Elva er oppdemma ved Kidatu, men elles uregulert, og store delar renn gjennom det store Selous viltreservat. Området er derfor relativt upåverka av menneskeleg aktivitet. Deltaet er rikt på fisk, reker og krabbar året rundt. Dei viktigaste næringsvegar for lokale er risdyrking og hogst i mangroveskogen. Det bur kring 21 000 menneske i Rufijideltaet, og tre firedelar av dei dyrkar ris til sjølvforsyning. Vanskelege transportforhold bidreg til at deltabefolkninga har problem med å driva handel med fastlandet, og regionen er derfor blant dei fattigaste i Tanzania.

I den sentrale delen av elva, ved Kidatu, blei det bygd ein demning og eit større vasskraftverk på 1970-talet.

Ved den øvre delen av elva, i Mufindi, blei det bygd ein cellulose- og papirfabrikk, Mufundi Pulp and Paper Mill, på 1980-talet. Den finske ulandshjelpen FINNIDA støtta dette prosjektet.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Rufiji» frå ,  den 29. juli 2021.  
 

Elvar i Tanzania