alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Neil Jordan

Neil Patrick Jordan () er ein irsk filmregissør, filmprodusent og forfattar fødd i Sligo.

Neil Jordan er forfattar, men truleg mest kjend som filmregissør. Han har laga film med emne frå Irland og Storbritannia, òg om konflikten landa imellom. Han fekk Oscar for manus til The Crying Game.

Han er busett i Dublin.

Verk

Utvalde filmar 

 Angel (1982)
 The Company of Wolves (1984)
 Mona Lisa (1986)
 High Spirits (1988)
 The Crying Game (1992)
 Interview with the Vampire (1994)
 Michael Collins (1996)
 Breakfast on Pluto (2005)

Romanar 

 Night In Tunisia (1976)
 The Past (1980)
 The Dream Of A Beast (1983)
 Sunrise With Sea Monster (1994)
 Shade (2005)

Bakgrunnsstoff 
 Biografi frå Aosdána 
 heimesida til Neil Jordan 
 Oppslag på Internet Movie Database (IMDB)

Irske forfattarar
Irske filmregissørar
Sergej Rozjkov

Sergej Leonidovitsj Rozjkov ( i Murmansk i Russland) er ein russisk skiskyttar.

Rozjkov har deltatt i verdscupen i skiskyting sidan 1995. Allereie i første sesongen vann han sitt første renn, 20 km i Pokljuka. Seinare har han vunne tre individuelle verdscuprenn til. I VM i Lahti i 2000 var han med å vinna gull med det russiske stafettlaget. 2004/05-sesongen var den beste sesongen hans så langt i verdscupen, då han kom på 5. plass samanlagt.

Rozjkov bur i Reutov i Moskva oblast. Han er gift og har eit barn. Han er utdanna frå Murmansk Statlege Tekniske Universitet. Han var med i den russiske troppen til OL i Torino i 2006. Der fekk han berre gå ein distanse, fellesstarten, der han kom på 20. plass.

Kortfatta merittliste 
(per 28. februar 2006)
 Verdscupen samanlagt:
 Beste plassering: 5. plass (2004/05)
 Verdsmeisterskap:
 1 gull, 4 sølv (beste individuelt: 4. plass på 20 km i 1997, 20 km i 2001 og jaktstart i 2003
 Olympiske leikar:
 Beste plassering: 4. plass (stafetten, Salt Lake City 2002) beste individuelt 12. plass (20 km, 2002)
 Verdscuprenn:
 4 gull, 4 sølv, 11 bronse

Russiske skiskyttarar
Deltakarar under vinter-OL 2002
Det nauriske flagget

Det nauriske flagget har blå bakgrunn og ei gul horisontal line på midten. Under den gule lina er det ei kvit stjerne som symboliserer den geografiske posisjonen til Nauru rett sør for ekvator. Dei tolv spissane på stjerna symboliserer dei tolv urstammane i Nauru.

flagg
Naurisk
Åse Gruda Skard

Åse Gruda Skard (), fødd Koht, var ein norsk barnepsykolog og forkjempar for kvinnesaka frå Oslo. Skard vart den første kvinna i landet som oppnådde magistergrad i psykologi i 1931 ved Universitetet i Oslo, og fekk tilnamnet «hele Norges bestemor».

Biografi 

Foreldra hennar var Karen Grude Koht og Halvdan Koht. Ho vart i 1933 gift med litteraturforskaren Sigmund Skard. Saman fekk dei fem barn, mellom dei Halvdan Skard, Torild Skard og Målfrid Grude Flekkøy. 

Åse Gruda Skard arbeidde som dosent i barnepsykologi ved Universitetet i Oslo (1947–1973). I 1934 etablerte ho Norsk Psykologiforening og sat som leiar frå 1945 til 1949. Under andre verdskrigen arbeidde ho ved Wilson College i USA, der ho mellom anna tala Noreg si sak. Ho var redaktør for Norsk Pedagogisk Tidsskrift i åra 1936–1970 (). 

Gjennom ei rad føredrag, over to tusen artiklar og tjuefire fagbøker, var ho ein viktig meiningsdannar i Noreg etter krigen. I boka Ungene våre (1948) talar ho for korleis den moderne familien skal la meiningane til ungane koma fram i større grad. Ho tala til Norsk Kvinnesaksforening om kor viktig det var at kvinner i større grad nytta dei ulike sjansane samfunnet bydde på (1953).

Som forkjempar for born sine rettar bidrog Skard til opprettinga av eit nasjonalt barneombod. Ho kan seiast å vera den første norske mediapsykologen. I ei årrekkje sat ho i Kringkastingsrådet for NRK, der ho var sterk pådrivar for programmet Foreldrenes Kvarter, Barnetimen for de minste og Lørdagsbarnetimen. Ho medverka òg i tv-serien Mattis.

Prisar 

 I 1936 vann ho Melsom-prisen.
 Åsa Grude Skard vart tildelt Forskningsrådets pris for popularisering av psykologisk vitskap i 1976.
 I 1985 vann ho Sunnmørsprisen for Liv laga.
 I 2005 oppretta Norsk Psykologiforening ein pris til hennar minne: Åse Gruda Skards pris. 
 Ho er avbilda på eit norsk frimerke: NK1561.

Kjelder 
 «Åse Gruda Skard» på Wikipedia på bokmål og riskmål, innhenta 3. februar 2006.
 «Befring, Edvard: Åse Gruda Skard» i Norsk Biografisk Leksikon, innhenta 7.1. 2011.

Bakgrunnsstoff 
 Åse Gruda Skard på nettstaden Alma Maters døtrer (bilete med meir) 
 Åse Gruda Skard – barnepsykolog og kvinnesaksforkjemper 
 Åsa Gruda Skards Pris for popularisering av psykologisk kunnskap

Fotnoter 

Norske psykologar
Norske kvinnesaksfolk
Folk frå Oslo
Vinnarar av Melsom-prisen
Aase Foss Abrahamsen

Aase Foss Abrahamsen () er ein norsk forfattar som særleg har skrive barne- og ungdomsbøker. Ho er utdanna cand.philol. med hovudfag i norsk (Universitetet i Oslo, 1956). Abrahamsen debuterte som forfattar i 1971 med ungdomsboka Håkon Slalomkjører. Ho har også vore bokmeldar i Fædrelandsvennen og Kritikerjournalen og skrive kronikkar og artiklar i Aftenposten.

Bibliografi
 2006 - Lånt tid (omskriven versjon av Ikke deg denne gang)
 1999 - Fjerde symfoni (roman) 
 1996 - Ingenmannsland (noveller) 
 1995 - Drømmer som skremmer (ungdomsbok) 
 1994 - Ingen vet (noveller) 
 1993 - Timian Love (ungdomsbok) 
 1991 - Glad i deg (ungdomsbok) 
 1989 - Anne på sykehus (barnebok) 
 1988 - Alltid de andre (roman) 
 1988 - Røde hjerter (ungdomsbok) 
 1987 - En dag med sol (ungdomsbok) 
 1986 - Ringen (noveller) 
 1985 - Fuglen og den hvite duken (roman) 
 1984 - Fint at ikke alle er like (barnebok) 
 1983 - Det var ikke min skyld (barnebok) 
 1982 - For sterk, Birgitte (roman) 
 1981 - Videre, lille kvinne (ungdomsbok) 
 1979 - Når noen trenger meg (ungdomsbok) 
 1978 - Ikke deg denne gang (ungdomsbok) 
 1978 - Petter ulvunge (barnebok) 
 1977 - Hvis jeg kunne bestemme (barnebok) 
 1976 - Petter tankefull (barnebok) 
 1976 - Kræsj (ungdomsbok) 
 1974 - Kan ikke akkurat gå, men (barnebok) 
 1972 - Blomster fra Hiroshima (ungdomsbok) 
 1971 - Håkon slalomkjører (ungdomsbok)
 1956 - "Historiske skikkelser i Henrik Ibsens «Kongsemnerne»" , Hovudoppgåve i norsk - Universitetet i Oslo

Prisar og utmerkingar
 2000 - Statens stipend for eldre fortjente kunstnere
 1981 - Dammprisen
 1978 - Kultur- og kirkedepartementets pris for barne- og ungdomslitteratur, for «Ikke deg denne gang»

Referansar

Bakgrunnsstoff
Digitaliserte bøker av Aase Foss Abrahamsen hjå Nasjonalbiblioteket 
Aase Foss Abrahamsen i Biblioteksøk
Tone Birkeland: «Aase Foss Abrahamsen» i Norsk Biografisk Leksikon
Dagbladet om Aase Foss Abrahamsen

Bokmålsforfattarar
Folk frå Drammen
Forfattarar frå Buskerud
Norske barnebokforfattarar
Norske novelleforfattarar
Norske romanforfattarar
Norske skjønnlitterære debutantar i 1971
Norske ungdomsbokforfattarar
Bloody Mary

Bloody Mary er ein cocktail laga med vodka, tomatjus og krydder, vanlegvis salt, pepar, tabasco- og worcestershiresaus, pressa sitron), og ofte dekorert med ein stilk selleri. Han er ein av få cocktailar som blir serverte om morgonen, saman med screwdriver og mimosa.

Opphav 
Drikken blir ofte assosiert med den katolske dronninga Maria I av England, som fekk tilnamnet Bloody Mary fordi ho avretta så mange protestantar. Men drikken blei først kjend på 1900-talet. Den første gongen han blei omtala skriftleg var i følgje Oxford English Dictionary i Punch i 1956: «Those two … are eating raw steaks and drinking Bloody Marys.» 

Bartendaren Fernand Petiot som var tilsett ved Harry's New York Bar i Paris hevda at han fann opp drikken på 1920-talet, og at ein kollega føreslo namnet fordi han minte han om Chicago-klubben Bucket of Blood og ei jente der som heiter Mary.

Oppskrift 

Rekkefølga på ingrediensane er viktig for produktet, og mange bartendarar vaktar oppskrifta si nøye. 

Drikken finst òg i alkoholfri variant, og blir då kalla Virgin Mary – jomfru Maria.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Bloody Mary» frå , og «Bloody Mary (cocktail)» frå  den 4. februar 2006.  

Cocktailar
Baganda

Baganda, òg kalla ganda, er den største etniske gruppa i Uganda. Det tradisjonelle heimlandet deira er Kongeriket Buganda, eit område sentralt og sør i Uganda. Baganda er fleirtalsforma av folkeslaget, ein person er kalla ein muganda. Språket deira er luganda. 

 
Afrikanske etniske grupper
Uganda
Formgjeving

Formgjeving eller design er ei nemning som nyttast om utsjånaden og fasongen på ein gjenstand eller eit trykt skrift som er eller skal verte framstilt industrielt eller som handverk, og knyter seg til slike eigenskapar ved produktet som form, konturar og linjeføring, farge, grafiske symbol, typografiske skrifttypar, ornamentering, struktur og materiale. God formgjeving gjev seg til kjenne ved at produktet er funksjonelt og dessutan estetisk tiltalande.

Omgrepet formgjeving er no vorte bytt ut med det engelskklingande og internasjonalt kjente omgrepet design i dei fleste samanhengar. I og for seg dekkjer omgrepet både sjølve skapinga av gjenstanden, altså prosessen med å finne fram til korleis gjenstanden skal sjå ut, kva han skal vere laga av etc, og resultatet av denne prosessen. Men i praksis er det fyrst og fremst resultatet som ein siktar til med omgrepet, då resultatet vil kunne vernast dersom det er av ein slik art at det kan registrerast i samsvar med særlege lovreglar, eventuelt er verna utan vidare etter lover og reglar om opphavsrett til eige åndsverk.

I Noreg er det gjeve ei særleg lov om vern av resultata av formgjevingsprosessen: Lov om beskyttelse av design (designloven), 14. mars 2003 nr 15. Liknande lover finst i andre land. For at formgjevinga skal kunne vernast, krevjast det mellom anna at formgjevinga er ny, at formgjevinga er av individuell karakter, og at det ikkje berre er dei tekniske vilkåra som har gjeve grunnlaget for den utsjånaden produktet har fått. 

Omgrepa formgjeving eller design vert ofte nytta innan industri og kunstindustri, grafisk verksemd, kunsthandverk, arkitektur, til dømes i samansettingar som klesdesign, møbeldesign, industridesign, grafisk formgjeving eller design og så bortetter.

Bakgrunnsstoff 
 Lova om vern av formgjevinga av produkt (designlova)
 Om designeryrket og designerutdanninga.

 
Kultur
Kunst
Åndsrett
Finlandiahuset

Finlandiahuset er konsert- og kongress-senteret i Helsingfors (Helsinki). Huset vart teikna av den kjende finske arkitekten Alvar Aalto. Finlandiahuset vart bygd i to etappar, hovudbygningen vart ferdig i 1971 og kongressfløya i 1975. Dei ulike bygningsdelane kan endrast på ein smidig måte og brukast saman eller kvar for seg.

Bakgrunnsstoff 
 Finlandia-huset 

Byggverk i Helsingfors
Alvar Aalto
Konsertbygg
Rovaniemi bibliotek

Biblioteket i Rovaniemi er regionsbiblioteket for Lappland i Finland. Det er utforma av den kjende ariktekten Alvar Aalto. 

Sjølve biblioteket blei grunnlagd i 1860, men den noverande bygningen blei til mellom 1963 og 1968. Saman med konserthuset og kongressenteret i byen, som òg var laga av Aalto, er det bygd for å skapa eit kulturelt og borgarleg senter i Rovaniemi.

Biblioteksbygget er spesielt utforma for å utnytta lyset frå den lågthengande arktiske sola, og har fleire plan. Det er dekt med keramikkfliser på utsida og inneheld i tillegg til boksamlinga eit musikkbibliotek, eit museum og eit lite auditorium.

Interiøret i bygget er utforma etter tenkemåtar Aalto utvikla allereie i samband med bygginga av Viborg bibliotek. Lesesalane er plassert lågare enn resten av biblioteket. 
Planet for utlån er spreidd ut som ei opa vifte, slik at bibliotekarane har utsyn over heile området. Det kjem inn naturleg lys frå dei høge lanterneliknande vindauga.

Bakgrunnsstoff 
 Nettstad for biblioteket

Kjelder 
 Engelsk Wikipedia
 greatbuildings.com
 Aalto in Lapland: LIBRARY BUILDING 

Rovaniemi
Bibliotek i Finland
Alvar Aalto
Yasuní nasjonalpark

Yasuní nasjonalpark i Ecuador dekkjer i dag eit areal på 9 820 kvadratkilometer og ligg mellom Napoelva og Curarayelva i Napoprovinsen og Pastazaprovinsen i Amazonasregionen, omkring 250 km aust for Quito. 

Denne nasjonalparken var opphavleg tropisk regnskog. Der har vore fleire kontroversar kring vegbygginga i parken som gjer det mogleg å forske ut og ta ut frå petroleumsførekomstar innanfor parken. Kjente vitskapsfolk som Jane Goodall har protestert mot bygginga.

Historie 
Parken vart oppretta i 1979 for å verne eit område som er eit av verdas største på biodiversitet. Første åra var 6 790 km² verna. I 1990 vart arealet redusert då huaoranifolket fekk sitt reservat. I 1992 fekk parken arealet det har i dag etter at ein bit kor det gjekk føre seg petroleumsverksemd i parken vart teken ut av arealet, medan eit anna og større areal vart definert inn i parken. I 1999 vart ei sone innanfor parken og ei sone utanfor parken definert som spesielle ved at det er lagt inn restriksjonar på å nytte ut områda, det hindrar likevel ikkje at det går føre seg petroleumsverksemd i ei av sonene.

Yasuní biosfærereservat 
Saman med det etniske reservatet åt huaoranifolket utgjer Yasuní eit biosfærereservat på totalt 1 682 000 km². Reservatet vart utpeika av UNESCO i 1989.

Kva ein finn i Yasuní 
Langt frå all flora og fauna i parken er granska. Ecuador er eit av landa i verda med flest registrerte fugleartar, ca. 1500 artar. Av desse er 567 registert i parken, berre ca. 100 færre enn i heile Europa. Parken er heim for 173 artar av pattedyr, 79 artar flaggermus, 10 primatar, 105 amfibieartar, 83 artar reptil og 382 fiskeartar. Arealet av Yasuní måler berre 0,15 % av arealet åt Amazonasbassenget, men parken har 40 % av alle artar pattedyr i Amazonas. 

Fram til år 2005 var det skildra 1762 artar av tre og buskar, av desse var 366 enda ikkje klassifiserte. Men ein reknar at parken kan romme totalt ca. 2250 tre- og buskartar. Til samanlikning, i heile Nord-Amerika finn ein ca. 680 artar, omtrent same tal som for eit hektar i Yasuní. Parken har verdas største tal av epifyttartar i lågland, og mange av artane er endemiske.

Kjelder 
 Rapport frå Oilwatch, Ecuador

Denne artikkelen bygger på «Yasuni National Park» frå ,  den 4. februar 2006.

Bakgrunnsstoff 
 Om Yasuní hos UNESCO 
 

Nasjonalparkar i Ecuador
Skipingar i 1979
Rådhus

Rådhus er bygg der sentraladministrasjonen i ein kommune eller by held til. I større byar er desse ofte imponerande bygningar med sentral plassering, til dømes ved eit torg eller ein plass.

Rådhus i større byar rundt i verda

Rådhus i mellomstore og mindre byar i Europa

Bakgrunnsstoff

Offentlege bygg
Administrasjon
Meter per sekund

Meter per sekund er SI-eininga for fart, ofte skrive m/s. I dagleglivet nyttar ein oftast kilometer pr. time (km/t eller km/h) som eining på fart. 

1 m/s er lik 3,6 km/t. 

Måleiningar for fart
SI-avleia einingar
Radio (fleirtyding)

Radio kan tyde og vere knytt til fleire ting: 

 Radio-, ei forstaving som har med radio og radioaktivitet og gjere. 
 Radio er ein teknologi som tillet sending av signal ved å modulere elektromagnetiske bølgjer.
 Radioapparat og radiosendingar
 Radiostasjonar slik som Svalbard radio
 Stråling frå radiobylgjer
 Radioaktivitet

Radio
Stein

Stein viser til bergartar, og blir særleg brukt om bitar av berg og stein som materiale. 

Stein er i regelen eit solid og slitesterkt materiale som særleg blir brukt i monumentalbygg, som tempel, slott og viktige offentlege bygg. Det kan skjerast til i blokker og formast til skulpturar eller relieff. I helleform kan stein brukast på golv eller tak.

I Noreg har det vore mindre brukt som byggemateriale, men lause steinar er blitt brukte til å laga steingardar og grunnmurar og til vardebygging.

Steinar kan polerast og brukast som smykkestein. Mindre steinar blir kalla grus, medan sandkorn er så små at dei ikkje blir rekna som steinar.

Sjå òg 
 Grus
 Sand
 Kjende enkeltsteinar

 
Materiale
Petrologi
NASA

Sjå òg NASA (fleirtyding)

NASA (National Aeronautics and Space Administration) er den amerikanske statlege romfartsorganisasjonen som er underlagt dei amerikanske føderale styresmaktene. Organisasjonen vart grunnlagd i 1958, eit år etter at sovjetrussarane skaut opp satellitten Sputnik 1. NASA driv både med ubemanna og bemanna romferder.

Visjon og mål 
NASA har som visjon å: 
 Forbetre livet her.
 Utvide livet til der ute. 
 Finne liv der ute.

NASA har som mål å: 
 Forstå og verne planeten Jorda.
 Utforske universet og leite etter liv. 
 Inspirere den neste generasjonen av oppdagarar.

Bakgrunnsstoff 

 Nettstaden til NASA

Amerikansk romfart
 
Skipingar i 1958
Luft

Luft er namnet på ei samling gasser rundt ein planet, innhaldet i atmosfæra. Lufta på jorda inneheld grovt sett fylgjande gassar:
79% nitrogen
20% oksygen
1% argon

Gassar

en:Atmosphere of Earth#Composition
Radian

Radian er ein avleia SI-eining for måling av vinkel.
Symbolet for radian er rad.

Andre vinkelmål er gradar, som kanskje er best kjend.
360° svarer til  radianar. Så omrekning frå radianar til gradetal eller motsett kan reknast ut frå dette forholdet.
1 rad = 57,3 grader.

Gradar kan konverterast til radianar gjennom denne formelen:

Ved rekning med radianar er det praksis om mogleg å rekne med eksakte tal, det vil seie brøker:

SI-avleia einingar
Trigonometri
Vinkeleiningar
Naturlege einingar
Halveringstid

Halveringstid er eit omgrep som skildrar lengda på den tida det tek før nivået av radioaktivitet i eit materiale er på det halve. Forureining frå eit stoff med lang halveringstid er meir alvorleg enn frå eit stoff med kort halveringstid; stoffet er skadeleg for omgjevnadane i lang tid. Til dømes har isotopen 239Pu av Plutonium ei lang halveringstid på 24200 år. Somme andre stoff kan ha halveringstider på tusendelar av eit sekund.

Radioaktivitet
Eksponential
Kjemisk kinetikk
Nordpolen

Den geografiske nordpolen ligg på 90 grader nordleg breidde og er det eine av dei to punkta (den geografiske nordpolen og Sørpolen), som jorda roterer rundt. På grunn av variasjonar i jordaksen varierer nordpolpunktet litt heile tida.

Det som er den magnetiske nordpolen ligg no (2003) på 78°18' nord, 104° vest, nær Ellef Ringnes' øy, ei av Queen Elizabeth-øyane i Canada og flytter seg heile tida. Sjølv om han vert kalla nordpolen er han faktisk ein magnetisk sørpol og difor tiltrekkjer den seg nordpolen på ein magnet, slik som i eit kompass.

Bakgrunnsstoff 
 What is Earth Orientation? ved usno.navy.mil. 

Polar
Arktis
Geografiske ytterpunkt
Nordlegaste punkt
Titalssystemet

Titalssystemet er eit talsystem med 10 som grunntal. Det er også kjend som det desimale talsystemet eller det dekadiske talsystemet (av deka, 'ti') eller Det hindu-arabiske tallsystemet etter område mykje av det oppstod i.
Det er det vanlegaste talsystemet i bruk i dag, og systemet kjem truleg av at mennesket har ti fingrar.

Teljesystemet 
Systemet inneheld siffera 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8 og 9. Desse blir også kalla arabiske tal.

Talskrivinga 

Posisjonen til tala har tyding for verdien dei viser, og null blir brukt som eit teikn på ein tom plass. Eit tal som står heilt til høgre (og eventuelt til venstre for eit desimalteikn) viser kor  mange einarar det er snakk om. Eit tal til venstre for dette viser kor mange tiarar ein har, talet til venstre for dette kor mange hundrar, og så bortetter. For kvar plass ein går til venstre blir eininga ein viser til ti gonger større, og for kvar plass ein går til høgre blir eininga ti gonger mindre. Slik kan ein lett framstilla og forstå både store tal og desimaltal.

Historie

Ein har brukt dekadiske talsystem i alle fall så langt tilbake som i Det gamle Egypt ca. 3400 f.Kr. Titalsystemet med posisjonar blei først teke i bruk i India, og deretter teke i bruk av arabarar som spreidde det til Vesten. Det revolusjonerande med dette talsystemet sammenlikna med tidlegare system var at det inneheldt talet null. Dette gjorde posisjonssystemet mogleg. Tidlegare talsystem, som romartal, kunne innehalda mange ulike symbol for 10, 20, 50, 100 og så vidare, og var mindre eigna til å rekna med. Den nye måten å byggja opp tal på er rekna som særs viktig for den vidare utviklinga av matematikken.

Andre talsystem
Titalssystemet blir brukt over heile verda i dag, men ulike tradisjonar har også hatt andre talsystem. 
Yukifolk i California og pameanfolk i Mexico brukte til dømes åttetalssystem - truleg i samband med at desse folka brukte å telja på mellomromma mellom fingrane sine i staden for på fingrane.
Fleire grupper i Nigeria, India, Nepal, Romarriket og Kina har nytta tolvtalsystemet. Germanske talord som dusin, skokk og gross tyder på at germanske grupper også kan ha hatt andre talsystem. I britiske område nytta ein 12 som grunntal i pengesystemet fram til 1971, då ein gjekk over til eit desimalsystem.

Kjelder

Delar av denne artikkelen bygger på «Decimal» frå ,  den 15. februar 2015.  
 
Talsystem
Bygd

Ei bygd eller ei grend er ein landleg stad som har spreidd busetnad men som likevel utgjer eitt samfunn. Han skil seg dermed frå ein landsby der folk bur tett saman og arbeider på markene omkring.

Tradisjonelt var dei fleste bustadene i ei bygd gardar. I nyarer tid er det også blitt vanleg med byggefelt der folk som driv med andre ting enn gardbruk bur.

I Noreg er «bygd» blitt eit symbol på landsbygda, som i motsetningsomgrepet «bygd og by». Ein kan til dømes snakka om «Bygde-Noreg» og meina landbruksområde i Noreg.

Sjå òg
 Grendahus

Bakgrunnsstoff
 Bygd i Nynorskordboka

Busetnad etter type

oc:Campagne
Universitet

Universitet (frå latin universitas, heilheit) er eit ord på ein høgare utdanningsinstitusjon som gjev undervisning og driver forsking på ymse vitskaplege område.

Dei første universiteta vart grunnlagde i Bologna, Oxford og Paris omkring 1100-talet. Det eldste i Nord-Europa er universitetet i Rostock, grunnlagt 1419. Dei eldste skandinaviske universiteta er universitetet i Uppsala, grunnlagt 1477, og Københavns Universitet, grunnlagt 1479. I Noreg vart Universitetet i Oslo det første då det i 1811 vart grunnlagt som Det Kgl. Frederiks Universitet.

I løpet av seinmellomalderen vart universitet sett på som prestisjeprosjekt iverksett av fyrstar for å auke statusen til landet sitt. 

I Noreg er universitet eit lovverna namn.

Norske universitet 
 Norges teknisk-naturvitenskapelige universitet
 Universitetet for miljø- og biovitenskap
 Universitetet i Bergen
 Universitetet i Oslo
 Universitetet i Stavanger
 Universitetet i Tromsø
 Universitetet i Agder
 Universitetet i Nordland

Europeiske universitet 
 Universitetet i Bologna (eit av Europas eldste).

Universitet
Utdanning
Vyborg bibliotek

Vyborg bibliotek er eit bibliotek i Vyborg i Russland. Bygget er utforma av den kjende finske arkitekten Alvar Aalto. På finsk heiter biblioteket Viipurin kirjasto. 

Aalto vann ein arkitektkonkurranse i 1927. Det tok tid å avgjera om bygget skulle reisast, og teikningane vart endra etter kvart. Bygget vart reist i tida frå 1933 til 1935. På denne tida var Vyborg (finsk Viipuri, svensk Viborg, russisk Vyborg) ein del av Finland. Etter andre verdskrigen vart området ein del av Sovjetunionen. 

Bygget er sett på som eit tidleg viktig verk av Aalto, med typisk funksjonalistisk arkitektur. Internasjonalt er biblioteket rekna som eit viktig arkitekturhistorisk kulturminne, som bør takast var på nær slik det vart bygd. Aalto teikna og var formgjevar for alt frå sjølve bygget til interiør og møblar. Mykje trematerial vart nytta. 
Under krigen vart byen utsett for sterk bombing, men bibliotekbygget vart ikkje råka. 

Etter krigen stod bygget lenge tomt, og det vart gjort lite vedlikehald. På 1950-talet vart bygget på nytt opna som bibliotek, men mykje av innreiinga og interiøret hadde gått tapt. Noko oppussing vart gjort, ut frå fotografi. Ein kunne då, på grunn av politiske tilhøve, ikkje ha kontakt med Aalto sitt arkitektkontor. 

På 1990-talet vart det sett i gang eit prosjekt med å restaurera bygget i høve Aalto sine teikningar. Prosjektet er eit samarbeid mellom Finland og Russland. Det er laga til eit fond for restaureringsarbeidet, som det vert samla inn pengar til.

Kjelder
Viipuri Library  www.alvaraalto.fi 
greatbuildings.com
Viipuri Library - Alvar Aalto  www.lesterkorzilius.com
Viipuri Library: 70th Anniversary in 2005  virtual.finland.fi
Viipuri Municipal Library, 1933-35, Viipuri, Russia  www.artek.fi

Viborg
bibliotek i Russland
Alvar Aalto