alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Prøvingsrett

Prøvingsretten er retten til den dømande makta å prøva vedtak frå den lovgjevande makta opp mot konstitusjonen og grunnlova. Det vore meir korrekt å tala om kompetansen og plikta til domstolane til å kontrollera at lova held seg innanfor dei grensene som grunnlova set. Denne kontrollen er ein del av vektene og motvektene mellom styremakter med maktfordeling seg imellom. Ein slik kontroll utvikla seg frå byrjinga av 1800-talet i USA (1803) og Noreg (1820-åra). I vår tid finst ulike versjonar av domstolskontroll i dei fleste demokratiske statar. I Noreg vart domstolskontrollen med lover fyrste gong slegen offentleg fast av Høgsterett få år etter at domspremissane vart offentlege, i ein dom frå 1866.

1. juni 2015 vart prøvingsretten kodifisert av Stortinget i Grunnlova i paragraf 89. Fram til dette hadde prøvingsretten i Noreg vore konstitusjonell sedvanerett.

Kjelder 

Statsrett
Domstolar
Vekter og motvekter

Vekter og motvekter, eller på engelsk checks and balances, er etter maktfordelingsprinsippet dei åtgjerdene dei åtskilde styremaktene har tilgjengeleg til å kontrollera kvarandre og hindra maktmisbruk. Det klåraste systemet med slike vekter og motvekter finn me i presidentialismen og i ser i Sambandsstatane. Vekter og motvekter går ut på at kongressen kan røysta ned framlegg frå presidenten, presidenten kan leggja ned veto mot kongressvedtak, og alt desse styremaktene tek seg føre kan prøvast etter prøvingsretten for den dømande makta, domstolane og Høgsterett.

Statsvitskap
Styresmakter
Statsrett
Legitimitet

Legitimitet er i statsvitskapen eit uttrykk for at folket har ei subjektiv kjensla av at dei som styrer i landet har retten til å styra, og at deira lover og vedtak skal lydast. Dette skil seg altso frå legalitet som krev at styret skal fylgja somme fastslegne reglar, det skil seg òg frå folkesuverenitetsprinsippet, som krev eit slag objektiv legitimitet, ved at all legitim autoritet må koma frå «folket». I røynda kan både demokrati og diktatur ha som legitimitet, med di det finst fleire måtar regime kan legitimera styret sitt på:

 Demokratisk legitimitet - styremaktene styrer for di dei har ein viss oppslutnad i folkesetnaden frå demokratiske, frie, opne og rettferdige val. Den demokratiske legitimiteten vert gjerne kalla for eit «folkeleg mandat» i norsk politikk.
 Legal eller rasjonell legitimitet - styremakta er underlagd og fylgjer strengt gjevne lover som er haldne for å vera rasjonelle. Slik legitimitet finn me i byråkrati.
 Tradisjonell legitimitet - ein konge eller liknande styrer for di det alltid har vore slik i landet.
 Karismatisk legitimitet - ein person er tiltrudd styremakt for di han har særlege takande personlege eigenskapar og karisma. Slik legitimitet er gjerne knytt til eitt einskildindivid, og dersom regimet held fram når denne personen døyr eller gjev frå seg styringa av annan grunn, må regimet gjevast tradisjonell legitimitet.
 Ideologisk legitimitet - ein person eller ei gruppa personar styrer med grunn i ein ideologi. Slik som at diktaturet er grunngjeve i kommunismen.
 Religiøs legitimet - dei styrande hevdar dei er innsette av Gud, eller dei hevdar deira styre er i tråd med dei religiøse lovene.

Statsvitskap
Mykland

Mykland er ei bygd i Froland kommune i Agder.

Historie 

Bygda var eit eige herad fram til 1967. Mykland fekk si eiga kyrkje i 1682. Soknet blei opphavleg omtalt som «Vegusdal østen Sundet». Det betyr at vatnet Vogsdalsfjorden danna grensa mellom aust og vest. Dagens åttekanta kyrkje er bygd i 1832 og blei restaurert i 1882.

Mykland i dag 

Mykland har i dag underkant av 400 innbyggjarar og har eiga kyrkje, skole med SFO, barnehage, tannklinikk, butikk og postfilial.

Kultur 

Bygda har eit aktivt bygdelag som blant anna arrangerer bygdekafe. Kvart år arrangerer bygdas ungdomslaget «Myklandsrevyen», som er eit populært innslag i bygda. Mykland har og eit aktivt skyttarlag, med eigen skytebane på Hauglandsheia. Idrettslaget i bygda arrangerer turar og skirenn for barna om vinteren. Etter skogbrannen har bygda reist seg gjennom prosjektet "Veien videre" og arrangerte dansegalla og festdag i bygda med politisk debatt og konsertar. Reportasjekonseptet "Folk" på NRK lagde i denne samanhengen ein reportasje om bygefolkets veg ut av flammene og mot ein dansegalla. 

Kunstnaren Nils Belland kjem i frå Mykland, han har blant anna fått måleri utstilt på Sørlandsutstillinga. Den kjente historikaren Knut Mykland (1920-2005) kom frå Mykland og har skrive eit trebindsverk om Myklands historie

Turisme 

Mykland kan tilby flott natur og mange fine fiskevatn og friluftsområde. Eit populært turistmål er kanopadling i Myklandsvatnet. For overnatting har
bygda tre campingplasser, dei er Ås camping på Hauglandsheia, Flateland camping og Nause gard villmarkscamping på Risdal. På Hynnekleiv ligg det ein leirskule med mange tilbod til uteaktivitetar. 

På Øvre Lauvrak ligg det eit stein og mosaikksenter. Her blir uslepen stein frå heile Noreg til mosaikkar, smykke og blomar. Mykland har òg eit eige skulemuseum som ligg i Mykland sentrum.

Mykland som slektsnamn 
Det er 360 personar som har Mykland som slektsnamn i Noreg per mai 2006.

Kjende namneberarar 
 Anstein Mykland - Skiskyttar frå Vennesla.
 Erik Mykland - Fotballspelar frå Risør.
 Maja Mykland - Biletkunstnar frå Kråkerøy.
 Per Mykland - Professor ved the University of Chicago.
 Vilde Mykland - Skodespelar frå Gjøvik.
 Aadne K. Mykland - Tidlegare ordførar i Froland kommune frå Mykland.

Bakgrunnsstoff 
 mykland.org

Tidlegare kommunar i Aust-Agder
Bygder i Agder
Geografi i Froland
Historie i Froland
Norske slektsnamn
Tina

Sjå òg planteslekta Tina

Tina og Tine er kvinnenamn av italiensk opphav. Dei kan vera kortfomer av fleire ulike namn, til dømes Kristine, Martine og Bettina. Tino er den tilsvarande mannlege forma.

Tina har norsk namnedag den 22. februar.

Kjende namneberarar 
 Tina Anselmi (f. 1927), italiensk politikar og motstandskvinne
 Tina Arena (f. 1967), australsk songar
 Tina Turner (f. 1939), amerikansk songar
 Tina Presthus (f. 1996), norsk fiolinist

Kvinnenamn
Kortnamn
Italienske førenamn
Durra

Durra, sorghum eller sorgum (Sorghum bicolor eller Sorghum vulgare) er ein eittårig kornplante av slekta Sorghum.

Planten er særleg viktig i tropiske område ettersom han toler tørke svært godt. Framfor alt er han ein viktig mat- og fôrplante i Afrika. Ein dyrker òg durra i tempererte område.

Dyrking 
Ein reknar med at menneske tok til å dyrka vill durra fann for rundt 2 000 år sidan i Aust-Afrika, truleg i Etiopia, Sudan eller øvre Egypt. I India og på den arabiske halvøya har ein likevel gjort mykje eldre funn av durra som kan ha vore dyrka.

Afrikanske slavar tok planten med seg til Nord-Amerika tidleg på 1600-talet. USA er i dag verdas største durraprodusent, med 12 mill. tonn av en verdensproduksjon på 56 mill. tonn (2004). Deretter kjem Nigeria og India med 8 og 7 mill. tonn.

Bruk 
Dei mange ulike durratypane blir vanlegvis delte inn i fire grupper etter bruksområde: 

 Korndurra
 Grasdurra, som blir brukt til beiting og høy
 Sukkerdurra  eller søtdurra, som blir brukt til å laga sirup
 Sortar som blir brukt til å laga kostar og børster

I fleire regionar i India lagar ein eit ugjæra brød av durra som blir kalla bhakri. I Nigeria bryggar ein øl og i Kina lagar ein eit brennevin, ''maotai, av durra.

Kjelder 

 :no:Durra

Grasfamilien
Korn
Kulturplantar frå Afrika
Sorghum
Johannes Kepler

Johannes Kepler () var ein tysk matematikar, astronom og optikar. Kepler er mest kjend for at han formulerte lovene for planetane sine rørsler. Desse vert kalla dei keplerske lovene. Kepler var ein nøkkelperson under den vitskaplege revolusjonen på 1600-talet. Verk hans danna eit av grunnlaga for Isaac Newton sin teori om universll gravitasjon.

Livssoge 
Som ung tok Kepler utdanning i matematikk. Seinare drog han til Polen, der han vart assistent for Tycho Brahe. Da denne døydde i 1601 utnemnde keisar Rudolf II han til keisarleg matematikar. Slik vart han både ein kjend astronom og fekk tilgang til dei fremste forskingsresultata i samtida.

Verk 
 Mysterium Cosmographicum (Det kosmiske mysterium), 1596
 De Stella nova in pede Serpentarii (Om den nye stjerna i Slangens fot), 1604
 Astronomiae Pars Optica (Den optiske sida ved astronomien), 1604
 Astronomia Nova (Ny astronomi), 1609
 Dioptrice, 1611
 Harmonices Mundi (Verdens harmonier), 1619
 Epitome astronomiae Copernicanae, utgitt i tre delar 1618-1621
 Tabulae Rudolfinae, 1627
 Somnium, 1634
 Nova stereometria doliorum vinariorum

 
Tyske matematikarar
Tyske astronomar
Matematikarar på 1500-talet
Matematikarar på 1600-talet
Astronomar på 1500-talet
Astronomar på 1600-talet
Kosmologar
Tyske astrologar
Tyske musikkteoretikarar
Naturfilosofar
Devanagari

Devanagari (sanskrit देवनागरी devanāgarī, sett saman av deva, 'gud' og nāgarī, 'kultivert') eller nagari er eit skriftsystem som blir brukt til å skrive fleire språk på det indiske subkontinentet. Devanagari er ein abugida, det vil seie eit skriftsystem der kvar konsonant har ein ibuande vokal (konsonanten for k gjev ka), og konsonantane blir modifisert for å få andre sekvensar (ke, ko...).

Ein kan bruka skrifta til å skriva ned fleire nordindiske språk, til dømes sanskrit, hindi, marathi, sindhi, bihari, bhili, konkani, bhodjpuri, nepali og av og til panjabi, kasjmiri og romani.

Historie 
Devanagari, då kjent som nagari, oppstod rundt år 1200 frå siddhamskrifta. Det fortrengde gradvis den nærskylde sjaradaskrifta, men dei to skriftsystema blei brukte parallelt i Kashmir. Opphavet til begge var guptaskrifta, som igjen var avleidd av brahmiskrifta.

Bruken av devanagari som namn på språket ser først ut til å ha spreidd seg under kolonitida. Europeiske vitskapsfolk brukte berre denne skrifta til å gje ut verk på sanskrit, og etter kvart blei skrifta av mange sett på som den einaste rette for dette heilage språket — sjølv om det fanst tradisjon for å skriva språket med nær alle dei andre innfødde indiske skriftsystema.

Teikn

Vokalar

Konsonantar

Konsonantligaturar 
Hovudartikkel: Konsonantligaturar i devanagari

Talsymbol 

Talsymbola i devanagari var forløparane til dei såkalla «arabiske tala», og dei representerer det første desimalsystemet.

Devanagari i Unicode 

I Unicode ligg Devanagari i U+0900 .. U+097F. 

Hindi
Indiske skriftsystem
Abugidaer
Prakritspråk

Prakritspråk (etter prakrta 'naturleg') er ei nemning for dei indoiranske språka som vart snakka som morsmål i det gamle India. Prakritspråk stod i det same tilhøvet til sanskrit som vulgærlatin gjorde til latin i europeisk mellomalder.

Indoiranske språk
Hindustani

Hindustani er nemninga på ei gruppe nærskylde språk i den nordvestre delen av det indiske subkontinentet, særleg hindi og urdu. Språkleg sett skil desse to språka seg frå kvarandre ved at hindi er sterkt påverka av sanskrit, mens urdu er sterkt påverka av arabisk. Påverknaden er synleg på ulike nivå av språka, mest synleg er han i ordforrådet og i skriftsystemet, urdu blir skrive med det arabiske alfabetet og hindi med devanagari.

Språk i India
Språk i Pakistan
Einskildspråk
Indoariske språk
Urdu

Urdu er eit indoeuropeisk språk av indoarisk type som hovudsakleg blir tala i Pakistan og India. Det er svært likt hindi, men blir skrive med ein tilpassa utgåve av det arabiske alfabetet. Urdu er offisielt språk i Pakistan, og eitt av dei 24 nasjonale språka i India.

Slektskap 
I utgangspunktet var urdu og hindi eitt og same språk, kjent som hindustani, men dei utvikla seg i ulik retning under persisk påverknad, og seinare ved hjelp av offisiell språkpolitikk i India og Pakistan.

Skriftspråk 
Urdualfabetet er utvikla av det persiske alfabetet som igjen kjem frå det arabiske. Det blir kalla nastalíq.

Litteratur 

Urdu har ein rik munnleg litteratur, men ei kort historie som litteraturspråk ettersom dei som tala det anten var analfabetar eller brukte persisk. 

I dei siste hundreåra har ein også utvikla ein skriftleg litteratur på dette språket. Den best kjende litteraturforma er ghazalen, ei diktform som omhandlar kjærleik, særleg lengt.

Ein særskild variant av urdu som blir brukt til dikting blir kalla rekhta.

Bakgrunnsstoff 
 CRULP Center for research in Urdu language processing
 Ethnologue-rapport for Urdu
 Introductory Urdu (Volume 1)
 Introductory Urdu (Volume 2)
 Urdu Wiktionary
 Wikivoyage Hindi-Urdu-parlør
 The New Urdu

Kjelder 
 :sv:Urdu
 :en:Urdu

Hindustani
 
Indoariske språk
Språk i Pakistan
Språk i India
Einskildspråk
Even Hovdhaugen

Even Hovdhaugen (), var ein norsk språkforskar, professor i lingvistikk ved Universitetet i Oslo, son til stortingsrepresentanten Einar Hovdhaugen.

Even Hovdhaugen fekk magistergraden i 1966 basert på eit arbeid om eit emne ved vokalismen i armensk og gresk i lys av laryngalteorien. Han var tidleg i karrieren influert av chomskyansk lingvistikk, og skreiv ei innføring i generativ grammatikk (Hovdhaugen 1969). Han gjorde også feltarbeid innanfor tyrkiske språk, til dømes tsjuvasjisk.

Med bakgrunnen sin innanfor komparativ språkforsking, og kjennskap til den latinske grammatiske tradisjonen, hadde Hovdhaugen eit godt utgangspunkt for faghistorisk arbeid. Her publiserte han særleg om eldre faghistorie, og han var òg med på storverket om lingvistikkens historie i Norden frå 2000. Elles var han også oppteken av arbeida til den talmessig kanskje største undergruppa av lingvistar, nemleg misjonærane.

Sidan starten på 1980-talet arbeidde Hovdhaugen som feltlingvist. Han skreiv deskriptive grammatikkar over fleire austronesiske språk, mellom anna tokelauisk, samoansk og pileni.

Hovdhaugen var formann i Instituttet for sammenlignende kulturforskning frå 1986 til 1991.

Bibliografi (utval) 

 Hovdhaugen, Even 1966: Protetisk vokal i armensk og gresk i lys av laryngalteorien. Avhandling (magistergrad) - Universitetet i Oslo, 1966.
 Hovdhaugen, Even 1969: Transformasjonell generativ grammatikk : en innføring. Oslo : Universitetsforl., c1969.
 Hovdhaugen, Even 1982: Foundations of Western linguistics : from the beginning to the end of the first millenium A.D.. Oslo : Universitetsforlaget, c1982.
 Hovdhaugen, Even (ed.) 1996: -and the word was God : missionary linguistics and missionary grammar. Studium Sprachwissenschaft. Beiheft ; 25. Münster : Nodus Publikationen, c1996.
 Hovdhaugen, Even (et al) 1989: A Handbook of the Tokelau language. Instituttet for sammenlignende kulturforskning. Serie B, Skrifter ; 77. Oslo : Norwegian University Press.
 Hovdhaugen, Even 1993: Phonetic vowel length in Samoan. Oceanic linguistics.Vol. 31:.281-285. 1993
 The Historiography of Linguistics in Norway in the 20th Century. In Herbert E. Brekle, Edeltraud Dobnig-Jülch, Helmut Weiss (Eds.) A Science in the Making. The Regensburg Symposia on European Linguistic Historiography. Münster. Nodus Publikationen 1996,95-105
 Hovdhaugen, Even, Fred Karlsson, Carol Henriksen, Bengt Sigurd 2000: The History of linguistics in the Nordic countries. Societas scientiarum Fennica, 2000.
 Hovdhaugen, Even, Åshild Hæss og Ingjerd Hoëm 2002: Pileni texts with a Pileni-English vocabulary and an English-Pileni finderlist. Occasional papers / The Kon-Tiki Museum ; vol. 7 Oslo : The Kon-Tiki Museum, Institute for Pacific Archaeology and Cultural History.

Bakgrunnsstoff 
 

Norske språkforskarar
Professorar ved Universitetet i Oslo
Vitskapsfolk frå Oslo
Medlemmar av Det Norske Videnskaps-Akademi
ADHD

Attention deficit hyperactivity disorder (ADHD) er ein diagnose frå det amerikanske diagnosesystemet DSM-IV.

I fylgje overslag gjort av Norges Apotekerforeining for 2005, var det i Noreg i underkant av 11000 barn og unge, i aldersgruppa 0 - 19 år, som brukar medisin til behandling av ADHD. Dei aktuelle medisinane er :

 Metylfenidat: (Ritalin, Concerta, Medikinet, Equasym, Delmosart og Methylphenidate)
 Lisdeksamfetamin (Elvanse)
 Deksamfetamin: (Attentin og Dexamfetamine EssPharm)
 Atomoksetin (Strattera)
 Guanfacin: (Intuniv)

Andre legemiddel på godkjenningsfritak:

 Dexamfetamine sulphate tablettar (innehald deksamfetamin)
 Metamina tablettar (innehald deksamfetamin)
 Racemisk amfetamin
 Adderall tablettar og Adderall XR depotkapslar (innehald ein kombinasjon av amfetaminsaltar og deksamfetaminsaltar)

Tidlegare brukte ein nemninga MBD (minimal brain disorder) om diagnosa.

Kjelder 
 Apotekforeiningen
 Legemiddelverket: positivlista
 Legemiddelverket: godkjenningsfritak
 Norsk Heseinformatikk

Bakgrunnsstoff 
 Temaserie om ADHD på Forskning.no 
 Fakta om ADHD; Kronikk av Terje Savolden og Pål Zeiner i Aftenposten 28. februar 2006
 Elevsiden.no om ADHD 
 ADHD-foreningen
 Statistikk frå Apotekerforeininga for bruk av medisin ved ADHD.

 
Åtferdsforstyrringar og kjenslemessige forstyrringar som vanlegvis oppstår i barne- og ungdomsalder
Merksemdsforstyrringar
Barnepsykiatriske lidingar
Pedagogisk psykologi
Psykiatrisk diagnose
Amfetamin
Eljudner

Eljudner er eit norsk svartmetallband med base på Lillehammer. Bandet blei starta av gitarist Rhafnhugr sommaren 2003. Dei har gjeve ut ein demo (Promo 2003) og EPen Daudingekvider på Northern Silence Productions.

Bakgrunnsstoff 
 offisiell nettstad
 intervju med Vampire Magazine

Norske musikkgrupper
Norsk svartmetallmusikk
Musikkgrupper skipa i 2003
Singularis

Singularis eller eintal er eit grammatisk trekk i kategorien numerus. Det er det umarkerte trekket i kategorien, og viser typisk til eitt enkelt eksemplar. Substantiv, adjektiv, pronomen og i nokre høve verb kan ha eintalsformer.
I dei fleste språk er motsatsen til eintal fleirtal, eller pluralis. I visse språk finst også særskilde ordformer for total (dualis) og tretal (trialis).

I tillegg til å uttrykke at ordet som står i singularis refererer til ein referent, kan det også uttrykkje generisk referanse. Setninga Bjørnen er eit pattedyr refererer til alle bjørnar, sjølv om substantivet står i singularis. I mange språk står også substantivet i singularis etter talord, dette gjeld t.d. alle tyrkiske og uralske språk. I tyrkisk tyder baş «hovud», başlar er fleirtalsforma, men «fem hovud» er beş baş i singularis, ikkje i pluralis.

Sjå òg
Kollektiv bruk av eintal

Kjelder

Grammatikk
Talet 1
Pluralis

Pluralis, plural eller fleirtal er eit grammatisk trekk i kategorien numerus. Det er eit markert trekk i kategorien, umarkert er singularis. Pluralis uttrykker at ordet som står i pluralis refererer til fleire enn ein referent. I tonumerussystem er pluralis det andre trekket, men det finst også system med tre eller fleire numerus. Dei aller fleste språka i verda har grammatikalisert numerus, og dei har dermed pluralis.

Kjelder

Grammatikk
Dualis

Dualis eller total er eit grammatisk trekk i kategorien numerus. Dualis uttrykkjer at ordet som står i dualis refererer til to referentar.

Språk med dualis 

 Ur-indoeuropeisk
 Sanskrit
 Klassisk gresk
 Gammalengelsk (berre visse pronomen)
 Gammalnorsk (berre visse pronomen)
 Gammalirsk
 Gammalrussisk
 Skotsk gælisk (berre substantiv, etter talordet to)
 Slovensk
 Sorbisk
 Ururalsk 
 Samiske språk
 Samojediske språk
 Ob-ugriske språk
 Arabisk
 Klassisk hebraisk
 Maltesisk
 Inuktitut
 Niuisk (berre pronomen)
 Tongansk (berre pronomen)
 Amerikansk teiknspråk

Kjelder

Bibliografi

Litteratur 
 Humboldt, Wilhelm von 1827: Über den Dualis.

Grammatikk
Talet 2
Kilimanjaro

Kilimanjaro er eit fjell nordaust i Tanzania. Det er den høgaste fjelltoppen i Afrika. Toppen, «Uhuru» på kraterkanten er 5895 meter over havet. Kilimanjaro er verdens høgaste frittståande fjell. Vulkanen Kilimanjaro er ikkje utdøydd, men slepp ut gassar frå krateret på toppen. Det er likevel ikkje venta at Kilimanjaro kjem til å kollapsa og komma med eit nytt utbrot slik som Mount St. Helens. Fleire mindre kollapsar og jordras har gått føre seg tidlegare. Eit av desse jordrasa skapte området kjent som «den vestlege sprekken».

Bakgrunnsstoff 

 Kilimanjaro: before 1900 (engelske sitat om fjellet, særleg om korleis det blei «oppdaga» av europearar)

Fjell i Tanzania
Verdsarv i Afrika
Seven Summits
Volcanic Seven Summits
Semipresidentialisme

Semipresidentialisme er eit demokratisk institusjonelt system som er mesta likt parlamentarisme, men der statsoverhovudet, presidenten, er direkte vald, og den utøvande makta soleis har sin eigen demokratiske legitimitet. Denne legitimiteten gjev presidenten eit demokratisk grunnlag for røynleg politisk makt, so som utsetjande eller nektande vetorett mot vedtak frå parlamentet og oppløysingsrett. Presidenten deler gjerne styringa av den utøvande makta med ein statsminister og hans regjering utgådd frå parlamentet. Dette krev eit samarbeid mellom desse, trass i at president og regjering kan koma frå ulike parti. Slik deling av makt mellom styremaktene er eit brot med maktfordelingsprinsippet. I tilfelle der presidenten ikkje brukar rettane sine, eller der presidenten står på nett same politiske lina som statsminister og regjering, fungerer eit semipresidentielt regime som var det rein parlamentarisme.

Variantar av semipresidentialisme finn me i land som Finland, Frankrike, Irland og Austerrike. Etter tradisjonen har ikkje presidentane i Irland og Austerrike bruka rettane grunnlova gjev dei.

Styresett
AD/DA-omformar

AD/DA-omformarar er elektroniske kretsar som omformar analoge signal til binære verdiar, eller omvendt. AD/DA-omformarar er tilgjengelege som separate integrerte kretsar, men kan òg vera integrerte på same kretsen som til dømes ein sensor, ein mikrokontroller, osb.  

AD - analog til digital (også kalla ADC, Analog to Digital Converter)
DA - digital til analog (også kalla DAC, Digital to Analog Converter)

Døme på bruk av AD- og DA-omformarar

Bruk av AD-omformarar: 
Lydkort, der eit analogt elektrisk signal vert omforma til binære verdiar, som vert lagra på ein harddisk, handsame i eit lydredigeringsprogram, osb.
Eit digitalt termometer, der ei analog elektrisk spenning frå ein temperatursensor vert omforma til binære verdiar av ein AD-konverter og vist på på eit display.

Bruk av DA-omformarar: 
CD-spelar, der dei binære verdiane frå ei CD-plate vert omforma til eit analogt signal, som så vert forsterka og nytta til å driva ein høgtalar.

Elektronikk
Digital lyd
ASIC

ASIC står for Application Specific Integrated Circuit, altså ein integrert krets (IC) som er utvikla for eit bestemt føremål eller bruksområde i staden for å fylle ei generell oppgåve. Ein slik krets er meir spesialisert og kan utføra ei bestemt oppgåve meir effektivt enn ein mikrokontroller eller mikroprosessor. Ein ASIC er òg meir effektiv enn ein FPGA, men å utvikla ein ASIC er mykje dyrare enn å nytta ein FPGA. Ein ASIC høver difor best for store seriar, medan ein FPGA høver godt for prototypar og små seriar. 

Det vert produsert både analoge, digitale og blanda analog og digitale (blandasignalkrins) ASICar, men reine digitale ASICar er mest utbreidd.

Sjå òg 
 FPGA

Digital elektronikk
Presidentialisme

Presidentialisme er eit styresett i somme republikkar, der presidenten er vald separat frå den lovgjevande forsamlinga. I land med presidentialisme er presidenten ofte både statsoverhovud og regjeringsleiar, men i somme slike land utnemner presidenten ein statsminister. Statsministeren er då ikkje ansvarleg overfor nasjonalforsamlinga, som i eit parlamentarisk system, men overfor presidenten.

Presidentialismen er det styresettet som nøgnast fylgjer maktfordelingsprinsippet, med di den utøvande makta og den lovgjevande makta er klårt åtskilde. Både president og kongress er direkte valde, og har soleis kvar deira demokratiske legitimitet. Dei kan eventuelt berre setjast av ved riksrett. Denne maktdelinga byggjer på eit system med tilsvarande vekter og motvekter mellom styremaktene. Presidenten kan nekta eller utsetja vedtak frå kongressen ved sin vetorett, kongressen kan røysta ned framlegga frå presidenten, og vedtak frå kongressen kan prøvast for om dei er i tråd med konstitusjon og grunnlov for den dømande makta, domstolane og Høgsterett gjennom prøvingsretten.

Dette styresettet har hovudsakleg Sambandsstatane som førebilete, og dei andre landa med presidentialisme har gjerne system inspirert av det i Sambandsstatane. I tillegg til USA har, mellom anna, dei fleste statane i Latin-Amerika, mange av dei i Afrika, Indonesia og Filippinane presidentialisme. I Europa finn ein presidentialisme i Russland og Kviterussland.

Styresett