Kinesisk historie

Kinesisk historie er eit omfattande felt ettersom det veldige landet, som einaste sivilisasjonen i verda, har skriftlege kjelder utan avbrot frå dei siste 3500 åra. Kinesarane har tradisjon for å bruka dynastia herskarane deira høyrde til til å dela historia si inn i epokar. Dette har samanheng med at dynastiskifta ofte òg innebar endring i styreform, hovudstad og herskarklasse. 

Sivilisasjonen i Kina oppstod ved Huangelva nordaust i landet og breidde seg deretter sørover. 
Den eldste skrifta me kjenner er frå Shang-dynastiet (1600-1000-talet f.Kr.). Det vart utvikla relativt effektiv administrasjon der embetsmennene (ideelt sett) skulle veljast etter eksamenskarakterar, ikkje arv (som i samtidige Europa). Den tidlege utviklinga av ein statsideologi basert på konfutsianismen (som blei «statsfilosofi» under Han-dynastiet på 100-talet f.Kr.), og utviklinga av eit allment utbreidd skriftsystem (standardisert på 220-talet f.Kr) styrkte òg kinesisk sivilisasjon. Under Qing (1644–1912) nådde keisardømet om lag det geografiske området som omfattar den moderne Folkerepublikken Kina. 

Politisk veksla Kina mellom å vere eit sameint storrike og å vere oppsplitta i mindre statar. Landa vart regelmessig angripne og to gonger erobra av andre folkeslag enn han-kinesarar. Samspel med den asiatiske omverda og ei rekkje bølgjer av inn- og utvandring har bidrege til å forma kinesiske folk og kulturar gjennom tidene.

Den kinesiske antikken

Xia-dynastiet (2070 fvt.-1600 fvt.)

Shang (1600 fvt.-1046 fvt.)

Zhou-dynastiet (1046 fvt.–256 fvt.)

Vår- og haustannaltida (722 fvt.–476 fvt.)

Krigarrika-tida (476 fvt.–221 fvt.)

Qin-dynastiet (221 fvt.–207 fvt.)

Han-dynastiet (202 fvt.–220)

Dei tre kongedøma (220–280)

Jin-dynastiet (266–420)

Sekstenkongerika var ein periode frå 304 til 439.

Nord- og Sør-dynastia (420–589)

Sui-dynastiet (581–618)

Tang-dynastiet (618–907)

Fem dynasti og ti kongerike-tida (907-960)

Dynastia Liao, Song, Vestleg Xia, og Jin, 960–1276

Song-dynastiet vart skipa i 960 av keisar Taizu. Hovudstaden låg i Kaifeng (også kjend som Bianjing).

Khitanarane sitt Liao-dynasti (907-1125) herska over Mandsjuria, Mongolia og delar av nordlege Kina. Det vestlege Xia-dynastiet (1032-1227) vart skipa av tangutarstammar i dei noverande nordvestlege provinsane Gansu, Shaanxi og Ningxia.
Jursjenarar gjorde opprør mot Liao-herskarane, og skipa det yngre Jin-dynastiet i 1115. Liao-dynastiet mista makta heilt til Jin-dynastiet i 1125. Nokre flyktningar frå hoffet skipa det vestlege Liao i Sentral-Asia.

Mongolriket erobra det vestlege Xia i 1227, og Jin-dynastiet i 1234.

I den mongolsk-kontrollerte delen av Kina-regionen skipa Kublai Khan ein hovudstad nord for Luan-elva i 1256. Etter Möngke sin død (1259) hadde ikkje Mongolriket ein hovudstad. Storkhanen utropte seg sjølv som keisar av Kina i 1271, og skipa dermed formelt Yuan-dynastiet.

Yuan-dynastiet (1271–1368)

Det sørlege Song-dynastiet vart erobra av mongolarane i 1279.

Ming-dynastiet (1368–1644)

Qing-dynastiet (1644–1912) 

Frå 1800-talet til ut på 1900-talet var landet for svakt til å slå attende europeisk kolonialisme og japansk invasjon. Samstundes var det interne konfliktar i landet.

Etter Qing-dynastiet 

Kommunistsigeren i den kinesiske borgarkrigen etablerte Folkerepublikken Kina på fastlandet, medan Republikken Kina si regjering heldt fram med å kontrollera Taiwan og nokre mindre øyar i Austkinahavet.

I 1989 fann det stad Demonstrasjonane på Den himmelske freds plass.

Kjelder 

Bibliografi
</ref> Migration and military expeditions led to the cultural assimilation of the south.<ref>

Denne artikkelen bygger på «Kinesisk historie» frå ,  den 6. desember 2010.  
Delar av denne artikkelen bygger på «History of China» frå ,  den 23. august 2019.

Bakgrunnsstoff 

 
Asiatisk historie
Opphavleg omsett med Apertium