alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Svein Rosseland

Svein Rosseland () frå Kvam i Hardanger, var ein norsk astrofysikar og professor ved Universitetet i Oslo. 

Rosseland la sterk vekt på internasjonalt forskingssamarbeid og var norsk representant i NORDITA og til CERNs råd.

Prisar og utmerkingar
I 1957 vart Rosseland utnemnd til kommandør med stjerne av St. Olavs Orden. Asteroiden 1646 Rosseland og månekrateret Rosseland er oppkalla etter han, og Institutt for teoretisk astrofysikk ved Universitetet i Oslo ber namnet hans. Ei byste av han er reist ved Steinsdalsfossen, like ved heimstaden hans, Rosseland i Steinsdalen, om lag to kilometer frå Norheimsund.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Svein Rosseland» frå ,  den 22. november 2006.

Bakgrunnsstoff 
 Biografi 
 Institutt for Teoretisk Astrofysikk (Svein Rosselands hus)

Rosseland, Svein
Folk frå Kvam
St. Olavs Orden
Professorar ved Universitetet i Oslo
Medlemmar av Det Norske Videnskaps-Akademi
Medlemmar av Det kongelege svenske vitskapsakademiet
Folk tilknytte CERN
Aqua vitæ

Aqua vitæ ('livsens vatn') er eit gammalt namn for ei konsentrert vassløysing av etanol, opphavleg brukt av alkymistar. Det er blitt fornorska og brukt om drikken akevitt, men har òg andre bruksområde. 

Opphavleg laga ein «aqua vitæ» ved å destillera vin, og drikken er også blitt kalla «vinsjelen». Etter kvart blei namnet, i omsett eller forenkla form, brukt om dei folkelege brennevinstypane i fleire land.

Omsetjingar av «aqua vitæ» 

 Uisge-beatha, no whisky (skotsk gælisk); også uisce beatha eller usquebaugh, no whiskey (irsk) 
 Eau-de-vie (fransk for 'livsens vatn', brukt om druebrennevin laga utanfor området Cognac)

Forenklingar av «aqua vitæ» 
 Okowita (polsk) okovyta (ukrainsk), eit eldre namn for vodka, no brukt om alle slag heimebrent
 Akvavit (dansk og svensk), akevitt (norsk), akvaviitti (finsk)

Latinske ord og uttrykk
Brennevin
Alkymistiske stoff
Teologi

Teologi (frå gresk theos, 'gud' og logos 'ord, lære') er læra om Gud og andre religiøse omgrep. I vestleg samanheng bruker ein i dag omgrepet om ein akademisk fagdisiplin som driv rasjonelle, systematiske og vitskapelege studium av ein særskild religion. Det kan òg visa til studium av læra til ein særskild religion sett innanfrå. Religionsvitskap er ein vitskap i nær slekt med teologi i tydinga «lære om trua på Gud». Slik brukar òg moderne teologi ordet. 

Det finst i hovudsak to måtar å tenkje om Gud på: som i hovudsak transcendent eller utanfor verda (vestlege monoteistiske religionstypar som jødedom, kristendom og islam) eller immanent eller ibudande i verda (austlege polytetiske religionstypar som hinduisme og folkeleg buddhisme). Dette skapar òg to ulike typar teologiar som ofte er vanskeleg å sameine. 

Ein som har vitskapleg utdanning innan teologi vert kalla teolog (i Noreg vert ein cand. theol.)

Kristendom 
Kristen teologi har røter i jødisk tradisjon og dei greske akademia. Han voks fram i mellomalderen saman med dei første europeiske universiteta.

Jødedommen 
 Gud
 Guds folk
 Tora
 Sjema
 Misjná
 Talmud
 Tosefta
 Misjné Tora
 Sjulhan arukh
 Kabbala

Islam 
 dhikr 
 hajj 
 halal 
 sharia 
 sunna

Bahaiteologi 
 Kitáb-i-Iqán
 Kitáb-i-Aqdas 
 Bayánen 
 progressiv openberring

Bakgrunnsstoff 
 Det teologiske Menighetsfakultet
 Det teologiske fakultet Universitetet i Oslo
Epiphone

Epihone er ein gitarfabrikant som vart kjøpt opp av Gibson på slutten av 1950-talet. I dag er Epihone ein av gitartypane til Gibson. Epiphone var då ein av Gibson sine argaste konkurrentar på denne typen gitarar med bua topp. Epiphone laga òg bassgitarar, banjoar og andre strengeinstrument. Etter Andre verdskrig vart selskapet kraftig svekka, noko som gjorde at Gibson etter kvart kunne kjøpe dei opp.

Soge 
Historia om Epiphone går tilbake til 1870-talet i Smyrna i Tyrkia, der den greske grunnleggaren Anastasios Stathopoulos laga sine eigne feler, luttar og Lioutoar. Stathopoulos flytta til USA i 1903, og heldt fram med å lage sine eigne instrument, i tillegg til mandolinar, frå New York City. Anastasios døydde i 1915, og son hans, Epaminondas, tok over. Etter to år vart selskapet kalla The House Of Stathopoulos. 

Like etter Første verdskrig starta selskapet å lage banjoar. Selskapet skifta namn til Epiphone Banjo Company i 1928, og same året starta dei produksjonen av sine første gitarar. Epi Stathopoulo døydde i 1943. Uheldigvis gjekk selskapet over til brørne hans, Orphie and Frixo, som ikkje hadde det som skulle til for å drive eit selskap, og i 1951, etter ein fire månadar lang streikeaksjon, flytta selskapet frå New York til Philadelphia. Selskapet vart kjøpt opp av sin argaste komponent, Gibson, i 1957. 

Frå tidleg på 1970-talet vart Epiphone-gitarar laga i Japan, og frå 1980-talet i Korea, og dei siste åra frå Kina.

Casino 
Den mest kjende Epiphone-modellen etter at Gibson tok over er Casino. Casino har same forma som ein Gibson ES-330 gitar. Han har ein svært tung lyd, og skal vere ein svært god rytmegitar. 

Casion er mest kjend for å vere brukt av The Beatles, først av Paul McCartney i 1964. To år seinare hadde både John Lennon og George Harrison kvar sin Epiphone Casino frå 1965.

Bakgrunnsstoff 

 Offisiell side
 Epiphone SG modellar 
 Klassiske Epiphone-gitarar 

Gitarfabrikantar
Rullestol

Rullestol er fargreier forma som stolar med hjul som blir brukte av dei som har vanskar med å gå for å flytta seg. Det finst manuelle rullestolar, som brukaren sjølv eller ein hjelpar kan driva fram med hendene, og elektriske rullestolar, som har ein motor driven av eit oppladbart batteri.

Liggetralle 

Personar som har problem både med å sitja og å gå, brukar som regel ei liggetralle. Understellet er som på ein rullestol, men over hjula er det ein benk i staden for eit sete.

Tilrettelegging for rullestolbrukarar 
Det er gjort mykje mange stader, men ikkje nok, for at rullestolbrukarar skal kunne kome seg fram uhindra. Fortauskantar er senka og jamna ut, så det skal vere lettare å kome seg ned og opp på fortaua etter å ha kryssa gater. Det er laga skråplan og ramper, sett opp trappeheisar opp til inngangsdørar, og innandørs, der det elles ikkje ville ha vore til å kome seg fram. På bussar og trikkar er det låge golv og/eller mobile ramper som gjer det mogleg å køyre inn med tunge, elektriske rullestolar. Toalett på offentlege stader, i restaurantar og liknande, er utforma for bruk av rullestol.

Bakgrunnsstoff
Om å kome seg fram med rullestol på T-bane, trikk etc. i Oslo
Om å kome seg fram med rullestol på toga til NSB 

 

Hjelpemiddel
Fargreier
Kristen teologi

Med kristen teologi meiner ein både studiet av teologi ut frå ein kristen synsvinkel og studiet av kristendommen med ein teologisk metode. Den kristne teologien var særskild viktig i det før-moderne Europa, og påverka samfunnet i stor grad, samstundes som han i seg sjølv spegla dette samfunnet.

Inndeling 

Teologien kan delast inn på ulike måtar. Det er mellom anna vanleg å organisera han etter dei tre oldkyrkjelege truvedkjenningane i ein treledda struktur: Gud Fader, Jesus Kristus, den heilage anden.

Disiplinar 
Kristen teologi blir gjerne delt inn i ei rekke disiplinar. Det varierer mellom ulike kyrkjesamfunn kva område dei legg mest vekt på.

 Angelologi – studiet av skapte, andelege vesen, som englar, demonar og Djevelen.
 Antropologi – studiet av menneskja, i samband med teologien sett i høve til det guddommelege
 Bibliologi – studiet av sjølve Bibelen og den inspirerte bakgrunnen for han
 Ekklesiologi – studiet av kyrkja, særleg sambandet hennar til Gud, og strukturen hennar
 Eskatologi – studiet av dei siste ting, universelt (endetida) og individuelt (døden og det neste livet)
 Hagiologi – studiet av helgenar
 Hamartiologi – studiet av synd
 Kristologi – studiet av Jesus Kristus og hans natur
 Mariologi – studiet av Jomfru Maria
 Pneumatologi – studiet av den heilage anden
 Soteriologi – studiet av frelse
 Theodiké – studiet av vondskapens natur
 Teologi – studiet av Gud

Metodar 

Dei vanlegaste metodane som blir brukt er:

 Kristen apologetikk – studiet av kristen teologi i høve til andre verdssyn med det for auget å legga fram forsvar for kristen tru og å utfordra andre si tru
 Bibelsk hermeneutikk – studie av teologi gjennom Bibelen ut frå eit førehandsbestemt sett med reglar eller prinsipp for tolking
 Bibelsk teologi – studie av teologi slik han blir presentert og utvikla gjennom Bibelen, med særskilt fokus på progressiv openberring
 Dogmatisk teologi – studie av dogmatisk lære slik ho har utvikla seg i ulike kyrkjesamfunn
 Konstruktiv teologi – ei postmodernistisk tilnærming til systematisk teologi, der ein bruker for eksempel feministisk teori, dekonstruksjonisme og hermeneutikk på teologiske emne
 Historisk teologi – studie av teologi slik han har utvikla seg gjennom historia
 Narrativ teologi – studie av ein forteljande presentasjon av trua framfor den dogmatiske presentasjonen
 Pragmatisk teologi (eller praktisk teologi) – studiet av teologi i høve til det å verka som prest/forkynnar
 Systematisk teologi – emnebaserte studie

Teologiske retningar 
 Fremgangsteologi
 Frigjeringsteologi
 Patristikk
 Skriftprinsippet/Sola scriptura
 Openberring

Kjelder 
 Bokmålswikipedia: Teologi og kristen teologi
 Engelsk Wikipedia: Christian theology

 
Teologi
Volumprosent

Volumprosent viser til mengda av verkestoff per hundre volumdelar av ei blanding, til dømes kor mange milliliter reint verkestoff ein finn i 100 ml. Det blir særleg brukt om etanolinnhaldet i alkoholdrikkar, og er i Noreg eit standardmål for dette. Til dømes har desinfeksjonssprit ein volumprosent på 70, altså er det 70 ml etanol per 100 ml løysing.

Masseprosent blir rekna som prosent i høve til massen av eit stoff.

Kjelder 
 «Medikamentregning» ved hials.no 
 Leksikon ved CB-ølets venner 

Måleiningar for tettleik
Alkoholdrikking
Snøsporv

Snøsporv (Plectrophenax nivalis) er ein trekkfugl i ein nyleg oppretta familie Calcariidae. 

Fuglen er sporvestor. Fjørdrakta er for det meste kvit, men fuglen er svart på vengene.

Utbreiing 

Snøsporven har sirkumpolar utbreiing nord for tregrensa. Han finst òg i fjellstrøk i Fennoskandia. 

I Noreg hekkar snøsporven i høgfjellet i det meste av landet. I nord hekkar fuglen òg ved kysten. Populasjonen gjekk sterkt attende i perioden 2002 til 2012. Forskarane meinte at nedgangen kan vere relatert til klimaendringar.

Levevis 

Snøsporven er på hekkeplassen i april-mai. Hannane kjem først. Reiret vert hovudsakleg bygd av hoa. Ho legg 5-6 egg, som ho rugar i 12-13 døgn.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

 Norsk ornitologisk forening
 Miljølære

Lappsporvfamilien
Fuglar i Noreg
And


And (fleirtal ender) er ei fellesnemning for ei rekkje fugleartar i andefamilien. Dei representerer ikkje ei monofyletisk gruppe, men er delar av eit takson sidan svaner og gjæser ikkje er ender. Ender flest har habitat knytt til vatn, enten ferskvatn eller sjøvatn, og dei er mindre enn svaner og gjæser. Gruppa inneheld om lag 128 artar i 39 slekter. Skilet mellom and og gås er uklårt, eit kriterium kan vere at ender har ein symjelapp på baktåa som gjæser manglar. Ender finst over det meste av verda unntatt i Antarktis. 

I daglegtale kan and nyttast som ei generell nemning for tam stokkand. Andre vassfuglar som lommar, dukkarar og rikser blir somme tider forveksla med ender, men ingen av desse gruppene er i slekt med ender.Andrik og andstegg er termar for vaksne hannfuglar av ender.

Skildring 
Andrikar av mange nordlege artar har to fjørdrakter som dei vekslar mellom kvart år: 
 Eklipsdrakta er drakta som andriken får under myting av vengfjørene etter paringstida om sommaren. I denne perioden manglar dei flygeevne heilt eller delvis og eklipsdrakta verkar kamuflerande. Hos ærfugl, til dømes, er eklipsdrakta svært mørk, nesten svart. 
 Praktdrakta er andriken sin drakt når han ikkje har eklipsdrakta og kjem etter andre myting. Nesten alle ender myter to gonger i året. 
Dei sørlege artane har vanlegvis mykje mindre kjønnsdimorfisme, men med eit unntak maorirustand på New Zealand kor kjønna har ulike drakter og hofuglen er den med lysaste fjørdrakta. Også for denne arten har ungfuglar ei drakt som liknar på drakta til hofuglar. 

Nokre omgrep for inndeling av ender, alle er upresise: 
 Grasender som beitar i vassoverflata, hekkar ved ferskvatn.
 Dukkender dukkar heilt under vatn og et både vegetabilsk og animalsk føde, 
 Fiskender er dukkender som lever av fisk i elvar, i innsjøar eller i havet. 
 Treender: Somme fiskender, t.d. laksand, og andre dukkender kan ruge i hole trestammar. Også plystreender (Dendrocygna) kan ha reir i trestammar og sitje i tre. Jungeland (Cairina scutulata) og knoppand (Cairina moschata), tidlegare òg kalla skogender, kan sitje i tre.

Ender har relativt lang hals, men ikkje så lang som hos gjæser og svaner. Kroppsforma hos dukkender kan vere meir avrunda enn hos grasender. Grasender ligg dessutan høgare i vatnet og har lettare for å gå rett opp i lufta når dei tar til flukt. Nebbet hos grasender er vanlegvis breitt og inneheld tagga lamellar, spesielt utvikla hos arter som filtrerer mat ut or vatnet. Hos nokre fiskender er nebbet langt og kraftig tagga. Beina er sterke og godt utvikla, og generelt festa langt bak på kroppen, spesielt hos dei mest akvatiske artane. Vengene er kraftige og er generelt korte og spisse med lita bereevne, og flyging krev raske og kontinuerlege vengeslag, som i sin tur krev sterke vengemusklar. Tre artar av skovleender, Tachyeres, har ikkje flygeevne, den fjerde arten, patagoniaskovleand, er ein dårleg flygar.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Duck» frå , den 11. juli 2009.

Fotnotar 
 

Andefamilien

ba:Өйрәктәр
bi:Dakdak
bo:བྱ་གག
nv:Naalʼeełí
iu:ᒥᑎᖅ
os:Бабыз
lez:ПIатIар
pnb:بطخ
qu:Pili
ckb:مراوی
sr:Пловка
su:Éntog
te:బాతు
chr:ᎧᏬᏄ
udm:Ӵӧж
ur:بطخ
Salnebbstork

Salnebbstork (Ephippiorhynchus senegalensis, bokmål sadelnebbstork) er ein fugl i storkefamilien.

Fuglen er kvit med svart hals, hovud, rygg, venger og hale. Nebbet er raudt, svart og gult. Han lever ved elver, sumpar og vatn i Afrika sør for Sahara.

Bakgrunnsstoff 

Storkefamilien
Fuglar i Afrika
Flamingoar

Dei seks artane av flamingoar utgjer familien Phoenicopteridae, einaste familien i ordenen Phoenicopteriformes. Dette er selskaplege fuglar som vadar. Dei lever både på den vestlege halvkula og den austlege halvkula, men er mest talrike på den austlege. Det er fire artar i Amerika og to artar i «den gamle verda». 

Namnet «flamingo» er frå portugisisk og har slektskap med ordet «flamme».

Skildring 
Flamingoar er store fuglar med særs lange bein, lang hals og kraftig bøyg på nebbet. Hannen er større enn hoa. 

Flamingokyllingar har grå fjørdrakt, medan farga på drakta hos vaksne individ varierer frå lys rosa til lys raud ettersom innhaldet av vassbakteriar og betakaroten i dietten varierer. Ein flamingo med god tilgjenge på mat får kraftfulle farger og er ein ettertrakta make. Ein kvit eller bleik flamingo er derimot usunn eller underernært. Flamingoar i fangenskap er eit unnatak, om dei ikkje får fôr med same innhald av karoten som frie fuglar slår dei over i ei bleik rosa farge.

Liste av artar 
Flamingoar i rekkjefølgje etter Clementslista versjon 6.8 frå august 2013 med norske namn etter Norske navn på verdens fugler.

Slekt Phoenicopterus
Raudflamingo, Phoenicopterus ruber, American Flamingo
Rosenflamingo, Phoenicopterus roseus, Greater Flamingo
Chileflamingo, Phoenicopterus chilensis, Chilean Flamingo
Dvergflamingo, Phoenicopterus minor, Lesser Flamingo

Slekt Phoenicoparrus
Andesflamingo, Phoenicoparrus andinus, Andean Flamingo
Punaflamingo , Phoenicoparrus jamesi, James's Flamingo

Biletgalleri

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Flamingo» frå ,  den 1. mai 2009.

Referansar

Bakgrunnsstoff 

 
Fuglar etter klassifisering
Berglyd

Berglyd er ein liten stad i Sokndal i Rogaland, rett ved Vatland og Nesvåg. Andre stavemåtar av namnet er Berurjóðr (1200-talet), Berereø (1563), Berllye (1618), Berrjod (framleis nytta i målføret på staden)(1664), Berliud (1665) og Bierliud (1711).

Sogehelten Orvar Odd skal ha vokse opp hjå bonden Ingjald på Berurjóðri, eller Berglyd. Soga om han er blitt bevart i Sokndal opp til våre tider.

Namn 
Berglyd er òg brukt som etternamn. I 2006 var det rundt 30 personar som heitte dette i Noreg.

Kjende namneberarar 
 Jostein Berglyd, forfattar

Bakgrunnsstoff

Kjelder 
 Stein Norem Wisteds Ættesoge for Sokndal
 Soga om Orvar-Odd på fornislandsk 
 Kulturminner i ferskvann (PDF) ved riksantikvaren.no

Norske slektsnamn
Geografi i Sokndal
Vatland

Vatland er ein plass i Sokndal kommune i Rogaland fylke. Staden ligg to km frå Berglyd på eine sida, og to km frå Nesvåg på andre. Der finn ein Vatlandstjødna.

Geografi i Sokndal
Nesvåg

Nesvåg er ein stad i Sokndal kommune i Rogaland fylke. Staden ligg åtte kilometers køyring vestover frå kommunesenterert Hauge i Dalane og to km søraust for Vatland.

Geografi i Sokndal
Høgskolen i Staffeldtsgate

Høgskolen i Staffeldtsgate er ein høgskule i Oslo som gjev utdanning i Teologi og ledelse (3-årig bachelorutdanning) og Musikk, menighet og ledelse (4-årig utøvande musikkutdanning med inkludert bachelorgrad). Høgskulen tilbyr også årseining i kristendom og semesteremne i jødisk-kristne studiar. Det er Normisjon og Den Evangelisk Lutherske Frikirke som eig skulen. Han vart offisielt opna 1. august 2004. 

"Høgskolen i Staffeldtsgate" er ei vidareføring av Bibelskolen i Oslo, som Det norske lutherske Indremisjonsselskap starta i 1916.

Kjelder 
 Høgskolen i Staffeldtsgate - historie

Eksternt 
 Høgskolen i Staffeldtsgate 

Høgskular i Noreg
Utdanning i Oslo
Skipingar i 1916
Polarstjerna

Nordstjerna eller Polarstjerna, som au er kjent under det latinske namnet Polaris (α UMi / α Ursae Minoris / Alfa Ursae Minoris), er den sterkaste stjerna i stjernebiletet Den vesle bjørnen og den 45. mest lyssterke på nattehimmelen. Ho er svært nær den himmelske nordpolen og er difor den noverande polstjerna.

Ho er ei multippelstjerne som består av hovudstjerna Alfa (som er ei superkjempe), dei to midnre følgjestjernene Alfa UMi B og Alfa UMi Ab, og to fjerntliggande komponentane Alfa UMi C og Alfa UMi D. Alfa UMi B vart oppdaga i 1780 av William Herschel.

Avstanden frå jorda er kring 325-425 lysår. 

I gamal samisk tru var Polarstjerna verdspillaren som heldt himmelkvelvinga oppe og som dei andre stjernene krinsa kring. På samisk heiter stjerna boahji, boahi eller boahji-návli.

Kjelder
Gaski, Harald. (14. februar 2009). Boahji. I Store norske leksikon. Henta 21. mars 2015 frå https://snl.no/boahji.
Denne artikkelen bygger på «Polaris» frå ,  den 4. juli 2016. 
 oppgav desse kjeldene:

Ursae Minoris, Alfa
Ursae Minoris, 01
Kefeidar
Hovudseriestjerner klasse F
Superkjemper klasse F
08890
011767
0424
Stjerner med eigennamn
Trippelstjerner
Den vesle bjørnen
Objekt mindre enn 1000 lysår frå jorda
Fjellbølgje

Ei fjellbølgje eller ei lebølgje er i meteorologi ei periodisk endring av lufttrykket i ein luftstraum når vind bles over eit fjell. Dette skapar periodiske endringar i farten og retninga til lufta innanfor denne luftstraumen. Dei oppstår alltid i grupper på lesida av eit fjell, og vanlegvis dannar dei turbulens i form av ein rotor. 

Både sjølve lebølgja og rotoren kan skapar skyer som ikkje flyttar seg med vinden slik som vanlege skyer gjer. 
 Når luft strøymer opp mot bølgjetoppen av bølgja, kan lufta kondensere og skyer kan oppstå. Desse skyene, kalla lenticularis, vert då berre danna på bølgjetoppane og får ei linseforma utsjånad
 Rotoren kan generere ei cumulussky i områda med stigande luft. 
Ofte oppstår det ei fønmursky på lesida av fjellet, men dette er ikkje nødvendigvis ein indikasjon på at ein tillegg har lebølgjer. 

Lebøgjer kan gje svært gode forhold for seglfly, som kan nå store høgder i desse bølgjene. Rotoren under bølgjene er derimot svært turbulent og kan vere katastrofale for små luftfartøy som varmluftsballongar, hangglidarar og paraglidarar. Dei kan òg vere farlege for større fly, og ein meiner at ein slik rotor var årsaka til at eit Boeing 707 braut sundt i lufta nær fjellet Fuji i Japan i 1966.

Forskjellige lebølgjer 

Ein har fleire forskjellige lebølgjer som vert danna under forskjellige atmosfæriske forhold. 
 Bølgjer danna av hydrauliske sprang: Desse bølgjene vert danna når ein har eit lågt luftlag med stor tettleik. Etter lufta strøymer over fjellet vert det danna ei slags sjokkbølgje i første bølgjebotn etter fjellet, og ein skarp vertikal diskontinuitet kalla eit hydraulisk sprang oppstår. Dette spranget kan vere mange gongar høgare enn sjølve fjellet. Eit hydraulisk sprang er svært turbulent på same måten som ein rotor, men kan strekke seg over mykje større område. Det hydrauliske spranget virkar som eit hinder for det stabile luftlaget som strøymer over det, og dermed oppstår det bølgjer. Hydrauliske sprang kan danne rulleforma skyer. 

 Hydrostatisk bølgje: Hydrostatiske bølgjer er bølgjer som forplantar seg vertikalt og oppstår over store hindringar. I hydrostatisk likevekt vil trykket i ei væske berre vere avhengig av høgda, og ikkje variere horisontalt. Hydrostatiske bølgjer har fått dette namnet fordi dei i det store og heile følg dei hydrostatiske lovene, t.d. at trykket berre varierer med høgda. Vanlege, ikkje-hydrostatiske bølgjer er karakterisert ved horisontale svingingar, og er stort sett uavhengig av høgda, medan hydrostatiske bølgjer ar svingingar som varierer med høgda over same punkt på bakken.

Bakgrunnsstoff

Luftfart
Fjellmeteorologi
Bølgjer
Atmosfærisk dynamikk
Mesoskala meteorologi
Toppskarv

Toppskarv (Phalacrocorax aristotelis) er ein sjøfugl som hekkar i koloniar. Fuglen høyrer til skarvfamilien.

Utbreiing 

Toppskarven finst i nordlege og vestlege Europa. I Noreg hekkar han i kystområde på Vestlandet, i Trøndelag og i Nordland.

Utsjånad 

Han er svart og ganske kort. Namnet kjem frå det karakteristiske hovudet som får ei særeigen «sløyfe» hos hannane i paringstida. Fuglen er derfor lett å skilje frå andre artar, men kan særleg vinterstid forvekslast med storskarv.

Levemåte 

Hoa legg 2-3 lyseblå egg i mai. Begge foreldra rugar, rugetida er 30 dagar. Ungane vert mata med oppgulpa fisk. Dei blir i reiret i over 50 dagar. 

Toppskarven overvintrar vanlegvis i Noreg.

Kjelder 
Referansar

Bakgrunnsstoff 

 Norsk ornitologisk forening
 Miljølære

Skarvfamilien
Fuglar i Noreg
Håvik

Håvik, òg stava Haavik er norske stad- og slektsnamn.

Det er 564 nordmenn som heiter Håvik og 458 som heiter Haavik (SSB, 2006).

Kjende namneberarar 
 Gunvor Galtung Haavik (1912-1977), norsk spion
 Knut Haavik, norsk redaktør

Bakgrunnsstoff 

Norske slektsnamn
Norske stadnamn
Mørejarlane

Mørejarlane er ei nemning nytta om jarlane som i vikingtida styrte over Nordmøre, Romsdal og Sunnmøre. Ein av desse var Ragnvald Mørejarl, som Harald Hårfagre sette til høvding over Nordmøre og Romsdal, og seinare Sunnmøre. 

Mørejarlane hadde stor makt både på Nordvestlandet og på Orknøyene. Dei spela ein viktig rolle for trygga skipsfarten på vestlandskysten og var med på å sikra makta til kongen.

Sjå òg 
 Ladejarlane

Vikingtida
Møre og Romsdal fylke
Norske stormannsætter
Byar i Tyskland

Tyskland har til saman 2 074 byar. Byane som er med i listene har alle byrettar, og er kommunar med eigen administrasjon.



Byar med meir enn 50 000 innbyggjarar

Byar fordelt på delstatar

Byane fordeler seg slik mellom dei ulike delstatane:

Komplett alfabetisk liste over byar i Tyskland

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

Q

R

S

T

U

V

W

X

Z

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Liste_der_Städte_in_Deutschland «Liste der Städte in Deutschland» frå ,  den 22. november 2006.

Bakgrunnsstoff
Statistisches Bundesamt Deutschland (på tysk)

Tyskland