alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Urkedalstindane

Urkedalstindane er eit fjell (1534 moh.) på Sunnmøre. Fjellet er eit grensefjell mellom kommunane Ørsta og Sykkylven. Fjellet har namn etter fjelldalen Urkedalen ved bygda Urke i Ørsta kommune.

Søre Regndalstind er eit anna namn på fjellet.

Gerald Arbuthnot, Edwin C. Oppenheim og Johannes Vigdal besteig toppen 18. juli 1897.

Kjelder 

Fjell i Ørsta
Fjell i Sykkylven
Fjell på Sunnmøre
Trandalstinden

Trandalstinden, eller Hjelledalstindane, er eit fjell (1543 moh.) i Ørsta kommune på Sunnmøre. Fjellet ligg aust om Trandal-gardane på austsida av Hjørundfjorden, ei 7-800 meter i luftlinje vest om fjelltoppen Råna.

Gerald Arbuthnot, Edwin C. Oppenheim og Johannes Vigdal var dei fyrste som kleiv til topps. Det hende 20. juli 1897. Dei kalla fjellet Tranhulstind.

Trandalstinden har vorte nemnd som den vanskelagste tilgjengelege tinden i Sunnmørsalpane.

Kjelder 
 Helge Standal, Jon Hagen, Gunnar Wangen: Fotturar på Sunnmøre. Iris Forlag 2000.

Fotnotar 

Fjell på Sunnmøre
Fjell i Ørsta
9-ball

9-ball (eller niarball) er ein variant av biljard, med historiske røter i USA heilt tilbake til 1920-talet. Spelet kan spelast av eit kva som helst tal spelarar, sjølv om det mest vanlege er at to personar speler mot kvarandre. 

Niarball har blitt den mest vanlege biljardforma i konkurransesamanheng.

Spelet 
Det blir spelt på eit vanleg biljardbord med seks lommer, og med ti kuler. Køballen, som vanlegvis er kvit, vert slått mot éin eller fleire av dei ni andre kulene. Dei andre kulene er nummererte frå éin til ni. Målet med spelet er å putte niarballen på ein måte som er lovleg etter reglane.

Dei fleste reglane er like på både profesjonelt og amatørnivå. 

I niarball må spelaren alltid treffe kula med det lågaste nummeret med køballen, før køballen treffer eventuelle andre kuler. Dette betyr ikkje at kulene må puttast i denne rekkjefølgja; ein kan putte alle kuler så lenge køballen treffer kula med lågast nummer først. Ettersom niarball ikkje er eit meldespel, kan ein òg putte niarballen på denne måten, og dermed vinne spelet. Ein spelar vinn òg dersom han puttar niarballen når han bryt i det første støtet.

Spelarane vekslar på å spele, og beheld turen dersom ein puttar ei kule. Dersom ein bommar, gjer ein feil eller vinn, blir det nestemann sin tur. Dersom ein gjer ein feil får motstandaren leggje køballen kvar som helst på biljardbordet før turen sin.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «9-ball» frå , den 2. mai 2008. 
 

Biljard

fr:Billard américain#Le jeu de la 9
it:Palla 15#Varianti conosciute
Farriselva

Farriselva er ei elv i Larvik kommune i Vestfold og Telemark. Ho renn ut frå Farrisvatnet, og har ei lengd på om lag 900 m før ho munnar ut i Larviksfjorden, midt i Larvik by. Elva har med fossefallet sitt vore ei viktig kraftkjelde for industrien i Larvik sidan 1500-talet. Dei siste åra har elva hatt særs lita vassføring, mellom anna fordi drikkevassuttaket er stort.

Elvar i Vestfold og Telemark
Geografi i Larvik
Aulielva

Aulielva er eit lite vassdrag i Tønsberg kommune i Vestfold og Telemark og som for ein stor del renn gjennom eit flatt landskap langs riksveg 35 til Sem. Ved Tønsberg renn ho ut i sjøen, inst i Tønsbergfjorden. 

Ordet Aulielva vert lokal uttalt med to tjukke l-ar og tre æ-lydar, æuliælvæ.

Elvar i Vestfold og Telemark
Geografi i Tønsberg
Topdalselva

Topdalselva (Tovdalselva) er ei 143 km lang elv og den lengste elva på Sørlandet som framleis renn fritt heile vegen. Elva møter havet i Topdalsfjorden mellom Hamresanden og Kristiansand lufthamn, Kjevik. Ho er verna i forhold til Verneplan IV for vassdrag mot kraftutbygging frå Rjukanfossen (ikkje same foss som på Rjukan) i Åmli kommune og nordover. Gjennomsnittleg vassføring ved utløpet er 65 m³/s. 

Elva har eit austleg og eit vestleg utspring som går saman i Herefossfjorden. Den austlege delen, Tovdalsgreina, er smal og langstrekt og har utspringet sitt i fjelltraktene mellom Valle i Aust-Agder og Fyresdal i Telemark. Øvre delar av vassdraget har mange innsjøar, med Straumsfjorden (757 moh.) som den største. 

Den vestlege greina, Uldalsgreina, har tre tilførselselvar: Skjeggedalsåna, Vatnedalsåna og Hovlandsåna. Her er det òg ein kraftstasjon, Hanefossen kraftverk. Det er òg et mindre vasskraftverk i den nedre delen av elva.

Topdalselva får òg tilførsel frå eit tredje, noko mindre sidevassdrag, med innsjøen Ogge i sentrum. Ogge har to utløp. Det største av desse er Rettåna, som går nordover til Uldalsgreina. Dikeelva renn ut i Flakksvann i Birkenes langt nede i vassdraget.

Nedslagsfeltet er om lag 1800 km² og det høgaste utspringet ligg på 1101 moh. Følgjande kommunar har delar av dette feltet: Fyresdal, Valle, Bygland, Evje og Hornnes, Åmli, Froland, Grimstad, Birkenes, Iveland, Lillesand og Kristiansand.

Laksefiske 
Topdalselva var lenge ei av de beste lakseelvane i landet. I åra 1880-83 var ho nummer tre i landet, rekna både etter vekt og verdi. Sur nedbør byrja å slå ut for Tovdalselva alt ved inngangen til 1900-talet. Omkring 1970 var laksebestanden i Topdalselva tapt.

Det vart starta kalking i 1997, og dette har byrja å gje resultat for fiskebestanden. I 2003 vart det fanga om lag 300 kg laks. Dette er likevel særs lite i forhold til toppåra på 1880-talet då fangsten var over 12 tonn. Laksen kan i dag vandre opp til Herefossfjorden, ei strekning på om lag 45 km. Tidlegare gjekk han noko høgare, til Storefoss ovanfor Gauslåfjorden.

Namnet
Den eldste namneforma er truleg Topdalselva, men på bakgrunn av den vanlege dialektuttalen, har også skriveformene Tovdalselva og Tofdalselva i ein mindre grad vore brukte. Statens Kartverk har gjort vedtak om at namnet skal skrivast Topdalselva, men slik at Tovdalselva er jamstilt skriftform for den aller nedste delen.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Tovdalselva» frå , den 2. mai 2008. 

Elvar i Agder
Geografi i Kristiansand
Geografi i Froland
Geografi i Birkenes
Geografi i Åmli
Rjukanfossen i Åmli

Rjukanfossen i Åmli er ein del av Tovdalselva i Åmli kommune i Agder. Fossen har høg verneverdi og vassdraget er freda opp til denne fossen.

Geografi i Åmli
Fossar i Agder
Otra

Otra er den største elva på Sørlandet. Ho renn frå Setesdalsheiane i Bykle kommune i nord til Kristiansand i Agder fylke i sør. Elva er lakseførande opp til Vigeland i Vennesla. I tillegg finst den spesielle relikte laksen bleke i Byglandsfjorden.

Elveløpet 

Otra er 245 kilometer lang og er dermed den åttande lengste elva i Noreg. Middelvassføringa er 150 m³/s. Høgaste vassføring er målt i oktober 1987 med om lag 1000 m³/s. Nedslagsfeltet er 3740 km² stort.

Det er to store innsjøar i vassdraget, Åraksfjorden og Byglandsfjorden.

Fisk

Laks 
I Otra er det produksjon av lakseungar og laksesmolt. Vasskvaliteten dei siste åra har vore så god at det ikkje er registrert forsuringsskadar på smolten. Laksen klarer seg godt i Otra fordi elvevatnet ikkje er så surt. Det er kalkrik berggrunn i nedbørfeltet øvst i Setesdal som gjev elvevatnet ei viss bufferevne mot forsuring.

Fangstane dei siste åra har vore varierande:
 2001: 7,2 tonn 
 2002: 5,3 tonn 
 2003: 7,4 tonn
 2004: 5,8 tonn
 2005: 9,9 tonn
 2006: 10,7 tonn
 2007: 5,9 tonn

Bleke 
Bleke er ein laksefisk som berre finst i Otravassdraget.

Ørekyte 
Òg karpefisken ørekyte har fått innpass i Otravassdraget. Det er funne ørekyte i heile vassdraget sør til Byglandsfjorden. Denne fisken er uønskt i vassdraget, og ein arbeider for å hindre vidare spreiing.

Regulering 
Otra er ei av Noregs mest regulerte elvar med fleire kraftverk: 
 Holen kraftverk 
 Brokke kraftverk
 Bjørgum småkraftverk 
 Hekni kraftverk 
 Hovatn kraftverk
 Langerak kraftverk
 Iveland kraftverk
 Nomeland kraftverk
 Steinsfoss kraftverk
 Hunsfoss kraftverk
 Vigelandsfoss kraftverk

I tillegg til kraftstasjonar er det etablert pumpestasjonar for overføring av vatn mellom reguleringsmagasin:
 Breive pumpestasjon 
 Skarje pumpestasjon

Bakgrunnsstoff 
 Otra sitt nedbørsfelt

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Otra» frå , den 2. mai 2008. 
 

Elvar i Agder
Setesdal
Geografi i Valle
Geografi i Bygland
Geografi i Evje og Hornnes
Geografi i Kristiansand
Geografi i Vennesla
Nidelva i Agder

Nidelva er hovudelva i Arendalsvassdraget i Agder. Ho har namnet frå der Nisserelva og Fyreselv renn saman og til utløpet ved Arendal. Elva Gjøv med utspring i Nesvatn renn òg ut i Nidelva. Vassdraget har ei lengd på 210 km, og nedbørfeltet er 4000 km². Elva er utbygd med fleire kraftverk. 

Nidelva er lakseførande på ein 22 km lang strekning opp til Evenstad kraftverk. Elva har ikkje reproduserande laks og det er derfor planlagt kalking og kultivering. 

Ved Rygene er gjennomsnittleg vassføring 110 m³/s. Den høgaste vassføringa vart målt hausten 1987. Då passerte om lag 1200 m³/s Rygene kraftverk. 

Nidelva er ein del av Arendalsvassdraget som i norsk samanheng er eit av dei mest regulerte vassdraga med til saman 16 kraftverk.

Nidelva har tre utløp, eit mot Arendal, eit mellom Hisøya og Gjervoldsøy og eit på vestsida av Gjervoldsøy.

Elvar i Agder
Elvar i Vestfold og Telemark
Geografi i Arendal
Geografi i Froland
Geografi i Grimstad
Geografi i Åmli
Geografi i Nissedal
Molandsvassdraget

Molandsvassdraget er eit lite vassdrag i Arendal kommune i Agder. Molandsvannet er det sentrale element i vassdraget. Dette vatnet er oppdelt i fleire kiler eller fjordar, med smale sund mellom. Molandsvannet er regulert med ein stem, Haustemmen, ved utløpet frå vatnet. 

Skogsterrenget i heiane vest og nord for Molandsvannet er det øvre området i vassdraget og fleire små elvar renn ut i vatnet frå her. 

Omkring Molandsvannet ligg Austre Moland, lenge var dette eigen kommune, men i dag er det ei bygd i Arendal kommune. Austre Moland kyrkje ligg vakkert til på eit nes ved vatnet.

Molandsvannet vert drenert gjennom Sageneelva, ei ganske kort elv, som renn i små stryk ned mot Langangsvannet. frå Langangsvannet er det små kanalar og vatn ut til Neskilen ved Eydehavn. 

Vassfallet i Sageneelva vart tidlegare godt utnytta. Her var det opptil sju oppgangssager ved elva, det var bekkekverner, mølle, ålekar og truleg ei stampemølle. Sagenelva vart tidlegare kalla Fosså. I tilknyting til denne verksemda var det ein del bustader og små plassar. 

Vatnet i Sageneelva vert regulert med stor stem eller demning som vert kalla Kjærhølstemmen. Demninga er bygd av steinblokker, og dei eldste delane av ho må vere frå 1600-talet eller eldre. Bak stemmen ligg eit lite vatn, Kjærhølen. 

Sageneelva er grense mellom gardane Ottersland og Fløystad i Austre Moland. 

Sageigarane på Otterland og Fløystad fekk på 1600-talet kongelege privilegia til å sage bord for eksport. Skurlasten vart truleg transportert til Neskilen som var ein velkjend stad for skiping av trelast. 

Sagene Mølle er ei bygdemølle som vart etablert midt på 1800-talet. Ho er i dag et kulturminne, og er stadig i drift med vasskraft. 

Molandsvassdraget er verna i forhold til Verneplan IV for vassdrag.

Geografi i Arendal
Elvar i Agder
Innsjøar i Agder
Mandalselva

Mandalselva er ei elv med utspring i fjella mellom Ose i Setesdal og Øvre Sirdal, og ho renn gjennom Agder fylke og ut i havet ved Mandal. 

Mandalsvassdraget er 115 km langt og renn gjennom kommunane Åseral, Audnedal, Marnardal og Mandal. Dei største tilløpselvane er Monn, Logna, Skjerka, Kosåna, Logåna og Røyselandsbekken. Skjerka, Monn og Logna renn alle ut i vatnet Øre i Åseral, og frå utløpet til Øre er namnet Mandalselva.

Kraftutbygging 
Kraftutbygging i vassdraget i større målestokk starta i 1930. Per i dag er det seks kraftstasjonar i vassdraget: Logna, Smeland, Skjerka, Håverstad, Bjelland og Laudal.

Nedslagsfeltet er 1800 km² stort. Middelvassføringa i elva er 85 m³/s. I flaumperiodane vår og haust kan vassføringa vere langt større. Høgaste vassføring i nyare tid vart målt i oktober 1987, da det gjekk om lag 970 m³/s forbi målestasjonen på Kjølemo i Holum.

Nasjonalt laksevassdrag 
Den opphavlege laksestamma er utrydda som følgje av sur nedbør. Men utstrekt kalking har ført til eit betre miljø i elva, og ein ny laksebestand er etablert.

Laks og sjøaure kan gå heilt opp til Kavfossen nord for Bjelland, ei strekning på om lag 48 km. Laks kan òg vandre eit stykke opp i Kosåna.

Det vart fanga 11,9 tonn laks og 675 kg sjøaure i Mandalselva i 2006. Dette er ny fangstrekord i moderne tid. Største laks var på 13,9 kg. Elva vart det sjette beste laksevassdraget i Noreg i 2006 og har med dette vist ei fantastisk utvikling etter at kalkinga starta i 1997.

15. desember 2006 avgjorde miljøvernminister Helen Bjørnøy å gje Mandalselva status som nasjonalt laksevassdrag. Det tyder mellom anna at vassdraget får eit spesielt vern mot inngrep. I vedtaket er det òg inkludert å gjere havområdet utanfor Mandal til nasjonal laksefjord. Av omsyn til villaksen vil det verte forbod mot å etablere oppdrettsanlegg i Mannefjorden, som er fjorden mellom Søgne og Lindesnes kommune.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Mandalselva» frå , den 2. mai 2008. 
 Fotnotar 

Elvar i Agder
Lilleelv

Lilleelv er eit verna vassdrag i Arendal kommune i Agder. Elva går frå Assevvannet til den munnar ut i Nidelva. Lilleelv renn forbi Bjorbekk kyrkje. Rett før ho munnar ut i hovudelva er det eit større fossefall.

Geografi i Arendal
Elvar i Agder
Geografi i Froland
Arendalsvassdraget
Songdalselva

Songdalselva (Sygna/Søgneelva) er ei elv som har utspringet sitt i Songevannet i Songdalen kommune og renn ut i havet mellom Høllen og Åros i Søgne kommune. Elva har eit tilførselsløp frå Stemman som heiter Gumpedalselva. Nedbørsfeltet er 192 km². 

I 2004 vart det fiska 79 kg laks og 243 kg sjøaure i elva.

Elva er vernet med omsyn til Verneplan IV for vassdrag.

Elvar i Agder
Geografi i Kristiansand
Geografi i Vennesla
Lygna

Lygna er ei elv i Agder som renn frå Fjotland til Lyngdal.

Elva, som har gjeve namn til byen ved utløpet, har utspring ved Øyvatn i gamle Fjotland kommune (no Kvinesdal kommune). Elva renn via Eiken og Hægebostad før ho renn ut i Lyngdalsfjorden mellom Årnes og Kvavik i Lyngdal. Det største fallet er på 36 meter i Kvåsfossen.

Namnet kjem frå det norrøne lugn, som tyder stille, og dette er ei god skildring for dei første 7-8 kilometrane, og dei siste fire. 

Lygna er i hovudsak ei sjøaureelv, men dei siste åra har òg laksestamma tatt seg opp. I tidlegare tider var òg elva kjent for perlefiske, berre overgått av Litleåna og Audna i Vest-Agder.

Elvar i Agder
Geografi i Hægebostad
Geografi i Lyngdal
Litleåna

Litleåna er ei elv som renn gjennom Kvinesdal og har utløp i Kvina ved Liknes i botn av Fedafjorden. Det høgaste punktet er rett sør for Knaben.

Nedbørfeltet er 230 km² stort.

Litleåna er lakseførande til Åmot, 1 km opp i elva.

Elvar i Agder
Geografi i Kvinesdal
Audna

Audna (Audnedalselva) renn gjennom Audnedalen i Agder gjennom Lyngdal og Lindesnes kommunar. Audna har utspringet sitt i Grindheimsvatnet, går gjennom Øvre Øydnavatnet og Ytre Øydnavatnet og munnar ut i Sniksfjorden. 

Audna er 55 km lang. Det er laks og sjøaure på ei 30 km lang strekning frå Bustad og opp til utløpet av Ytre Øydnavatnet. 

Nedbørfeltet er på 450 km² og middelvassføringa er 20 m³/s.

Den stadeigne laksestamma i Audna gjekk til grunne tidleg på 1970-talet. Eit kalkingsprosjekt starta i 1985. Målet var å bygge opp ei ny laksestamme. Dette målet er nådd og laksestamma vert no opprettheldt gjennom naturleg reproduksjon.

I 2004 vart det fiska 2,4 tonn laks og 219 kg sjøaure i Audna.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Audna» frå , den 2. mai 2008. 

Elvar i Agder
Geografi i Lyngdal
Geografi i Lindesnes
Audnedal
Suldalslågen

Suldalslågen er ei elv som renn i Suldal i Rogaland. Ho har spring ut frå Suldalsvatnet og munnar ut i Sandsfjorden ved tettstaden Sand. Gjuvefoss og Sandsfoss er fossar i Suldalslågen.

Suldalslågen er rekna som ei god lakseelv. Rekordlaksen blei fiska i 1913 og var på heile 34 kg. Det er vanleg at laks på over 20 kg vart fanga kvart år. Laksebestanden har møtt motstand, til dømes ved lakselus frå rømt oppdrettlaks, men får hjelp til å halde seg oppe ved at det blir gjort forvaltning. Laksen i Suldal har utvikla genar som har gjort dei kraftige. Dette blir oftast sagt er på grunn av at laksen må hoppe opp den stride Sandsfossen.

Elvar i Rogaland
Suldal kommune
Ulla-Førre
Storåna i Sandnes

Storåna er ei elv i Sandnes. Elva er om lag 4,5 kilometer lang og strekkjer seg frå Stokkelandsvannet på Ganddal til Vågen i Sandnes sentrum. Elva vart opphavleg kalla Gandeelven, men skifta namn til Storåna på midten av 1800-talet. Langs elva går parkdraget Gandsparkene fram til Vågsgjerd i sentrum, før ho går i røyr om lag 600 meter og vert opna igjen like før utløpet i Gandsfjorden. Gjeldande kommuneplan føreslår å opne elva og byggje park gjennom heile sentrum.

Elvar i Rogaland
Geografi i Sandnes
Ganddal
Hååna

Hååna (historisk Håelva) er ei elv i Time og Hå på Jæren. Ho munnar ut i havet like nord for Hå Gamle Prestegard og renn frå Høg-Jæren og nedover i det flate karakteristiske Jærlandskapet. Hååna renn gjennom eit relativt tett folkesett kulturlandskap med eit godt utbygd vegnett. Funn etter mange buplassar viser at her har vore aktivitet av menneske heilt tilbake til steinalderen. Elva kryssar fylkesvegen vest for Nærbø. Hååna er kjent som ei fiskerik elv med laks og aure. Ho har òg ein god bestand av ål, og i vatna i dei øvre områda lever òg sik og røye. Den sjeldne elvemuslingen (Margaritifera margaritifera) finst også i Hååna.

Vasskvaliteten 
På grunn av kraftig forureining frå jordbruket er vasskvaliteten til elva særs dårleg. Oppblomstring av blågrønalgar skjer regelmessig. Jærstrendene er freda som landskapsvernområde og strekkjer seg mange mil nordover og sørover frå munningen til Hååna. Her er det både sanddyner og rullesteinstrender med spennande plante- og dyreliv. 

I tillegg til Jærstrendene landskapsvernområde har nedbørfeltet fleire landskapsvernområde og reservat knytt til vassdraget.

Tilsigsfeltet har eit areal på berre 170 km².

Vassdraget er vern i Verneplan I for vassdrag.

Kjelder 

Verneområde i Rogaland
Elvar i Rogaland
Geografi i Hå
Geografi i Time
Figgjoelva

Figgjoelva er ei elv i Rogaland som renn frå Edlandsvatnet på Ålgård, gjennom Figgjo og til Sele på Jæren. Elva er populær for sportsfiske og er ei av dei 10–15 største lakseelvane i Noreg. Ho har ei lengd på 42,2 km og ein høgdeskilnad på 104 m. Middelvassføringa er på 103 m³/s .

Figgjoelva var i 2000 den nest største lakseelva i Rogaland då det vart fisket 10,6 tonn laks og 677 kg sjøaure.

Elva var grunnlaget for industrien på Ålgård og Figgjo. På Ålgård kjøpte Ole Nielsen rettane til Edlandsfossen og starta opp De Forenede Ullvarefabrikker. Tidlegare vart det òg fiska etter ål.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Figgjoelva» frå , den 2. mai 2008. 
 oppgav desse kjeldene:

Elvar i Rogaland
Geografi i Gjesdal
Geografi i Sandnes
Geografi i Klepp
Geografi i Time
Økterelva

Økterelva er ei elv i Skien kommune i Vestfold og Telemark. Elva spring ut frå innsjøen Økteren, og munnar ut i Fjellvatnet. Systemet er ein del av Skiensvassdraget.

Elvar i Vestfold og Telemark
Geografi i Skien
Skiensvassdraget
Vinjeåi

Vinjeåi er ei elv i Vinje kommune i Vestfold og Telemark. 

Elva har utspring frå Vinjevatn, og munnar ut i elva Tokke ved Åmot. I den øvre delen av Vinjeåivassdraget, dannar elvane Flothylåi og Bora dei viktigaste tilløpa og renn gjennom Grungevatnet vidare gjennom Smørkleppåi og ned i Vinjevatn. Frå Venemo i Bordalen vert ein del av vatnet ført gjennom tunnel over til Totak, som er eit magasin for kraftstasjonane Vinje (300 MW, 1003 GWh), med utløp i Vinjevatn, og Tokke (430 MW, 2221 GWh), med utløp i Bandak.

Systemet høyrer til Skiensvassdraget.

Kjelder 

Elvar i Vinje
Skiensvassdraget
Vallaråi

Vallaråi er ei elv i Seljord kommune i Vestfold og Telemark. Ho har utspringet sitt i Flatsjå (161 moh.) og munnar ut i Seljordsvatnet, like aust for Seljord sentrum. Elva er ein del av Skiensvassdraget.

Elvar i Vestfold og Telemark
Geografi i Seljord
Skiensvassdraget
Risenosa

Risenosa er eit fjell (1573 moh) i Ørsta kommune på Sunnmøre. Fjellet ligg aust for bygda Viddal. Til skilnad frå mange av dei andre fjelltoppane i Sunnmørsalpane, manglar Risenosa det kvasse og himmelragande.

Namnet er ei samansetjing av verbet rise, det er, seier Ivar Aasen; "kneise, rage frem, række høit op; ogsaa: optage et stort Rum.", og hokjønnssubstantivet nos, det er "en fremragende brat Forhøining."

Tre britar, J. H. Clapham, Charles Werner og C. J. Bebbe stod på den vide, flate toppen 16. august 1908.

Fjell på Sunnmøre
Fjell i Ørsta
Tveitåi

Tveitåi er ei elv i Hjartdal kommune i Vestfold og Telemark. Elva, som er ein del av Skiensvassdraget, har utspringet sitt i Bonsvatnet og munnar ut i Bjårvatnet.

Elvar i Hjartdal
Skiensvassdraget
Elva Tokke

Tokke er ei elv i Vestfold og Telemark som har utspring frå innsjøen Totak i Vinje og utløp i innsjøen Bandak i Tokke. Systemet er ei del av Skiensvassdraget. 

Tokkeutbygginga i perioden 1959–79 femner 7 kraftstasjonar (i alt 976 MW, 4492 GWh). Kostnadene ved utbygginga vart under 2,0 øre per kWh.

Elvar i Vestfold og Telemark
Geografi i Tokke
Elvar i Vinje
Skiensvassdraget
Tinnelva

Tinnelva (Tinne) er ei elv i Notodden kommune i Vestfold og Telemark. Ho renn frå Tinnsjå ned til Heddalsvatnet, der ho munnar ut i Notodden by. Elva er ein del av Skiensvassdraget.

Elvar i Notodden
Skiensvassdraget
Tansåi

Tansåi er ein elvestubb i Rauland i Vinje kommune i Vestfold og Telemark. Ho drenerer Lognvikvatn, og etter ein snau kilometer munnar ho ut i Totak.

Elvar i Vinje
Smørkleppåi

Smørkleppåi er ei elv i Vinje kommune i Vestfold og Telemark. Elva har utspring frå Grungevatn, og munnar ut som hovudtilløp i Vinjevatn. Systemet er ei del av Skiensvassdraget.

Smørkleppåi er regulert i samband med Songa og Tokke kraftverk og har pålagt minstevassføring.

Elvar i Vinje
Skiensvassdraget
Songa

Songa er ei elv i Vinje kommune i Vestfold og Telemark. Ho er ein del av Tokkevassdraget, som vidare utgjer den vestlegaste delen av Skiensvassdraget.

Elva har utspring ved Fonnagavlen, lengst vest i Hellevassdalen, i Ullensvang kommune i Vestland, i den sørlege delen av Hardangervidda nasjonalpark. Ho renn fyrst mot aust, passerer turisthytta Hellevassbu ved Øvre Hellevatnet. Etter Nedre Hellevatnet snur elva mot søraust og renn ved Songemoen ut av nasjonalparken, og ved Fjarefithytta inn i Songavatn. Songavatn er gjennom Songadammen regulert 35 meter og er hovudmagasin for Songa kraftverk. 

Etter Songadammen held elva fram mot søraust, og renn gjennom den tronge og djupe kløfta Urdbøglupen. Ved Arabygdi vert dalen igjen litt breiare, og elva munnar her ut i innsjøen Totak. På grunn av kraftutbygginga er elva stort sett alltid tørrlagt nedfor Songadammen.

Elvar i Vinje
Skiensvassdraget
Songedalsåi

Songedalsåi er ei elv i Fyresdal kommune i Vestfold og Telemark. Ho drenerer m,ellom anna Mjåvatn og Sundsvatn, før ho lenger nede saman med elva Finndøl dannar Dalåni som renn ut heilt nord i Fyresvatnet. Systemet høyrer til Arendalsvassdraget.

Elva er verna med Verneplan IV for vassdrag.

Elvar i Fyresdal
Arendalsvassdraget
Suvdøla

Suvdøla er ei elv i Drangedal kommune i Vestfold og Telemark. Ho har utspringet sitt på Gautefallheia, så vidt inne i Nissedal kommune. Største vatn her er Holmevatnet. Elva renn saman med Daleelva/Loneelva, like før desse munnar ut heilt nord i Bjorvatnet, ved Bø i Tørdal. Systemet er ein del av Kragerøvassdraget.

I samband med Suvdøla har Drangedal everk etablert to kraftstasjonar; Suvdøla kraftverk (1960) og Suvdal kraftverk (2004), med ein samla midlare årsproduksjon på 40 GWh. 

Elvar i Vestfold og Telemark
Geografi i Drangedal
Kragerøvassdraget
Søvasselva

Søvasselva er ei sideelv til Gautefallelva i Drangedal kommune i Vestfold og Telemark, og er dermed ein del av Kragerøvassdraget. 

Søvasselva drenerer vatna i Søvassmarka sør for Gautefall, samt nokre vatn i Nissedal kommune. Største vatn er Hellersvatnet (375 moh.), som ligg på kommunegrensa.

Elvar i Vestfold og Telemark
Geografi i Drangedal
Kragerøvassdraget
Saua

Saua er ei elv i Midt-Telemark kommune i Vestfold og Telemark. Elva drenerer Heddalsvatnet, og munnar ut i Norsjø ved Akkerhaugen. Elva er ei del av Skiensvassdraget.

Elvar i Vestfold og Telemark
Geografi i Midt-Telemark