alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Helsingfors–Tallinn-tunellen

Helsingfors–Tallinn-tunellen er eit førebels namn på ein tunell for jarnbane som det er gjort framlegg om å byggje under Finskebukta for å knyte den finske hovudstaden Helsingfors (Helsinki) til den estiske hovudstaden Tallinn. 

Lengda på den undersjøiske tunellen vil verte mellom 60 og 80 km, avhengig av kva for trasé som vert valt, og vil verte den lengste undersjøiske tunnelen i verda. Prosjektet vert drive fram av ordførarane i Tallinn og Helsingfors, høvesvis Edgar Savisaar og Jussi Pajunen. Begge byane har lova €100 000 til førebuande undersøkingar, sjølv om dei relevante styresmaktene i dei to landa ikkje har godteke å bidra med noka form for finansiering. Det er planlagt å sende ein søknad til EU for å skaffe dei resterande naudsynte midlane for ei grundigare kartlegging, som ein reknar med vil kome på mellom 500 000 og 800 000 euro.. 13. januar 2009 skreiv avisene om at søknaden til EU gjennom Interreg, eit program for å stimulere interregionalt samarbeid, hadde vorte avslått. Ein ekspert ved utanriksdepartementet i Helsingfors meinte at grunnen til avslaget kan ha vore politisk spenning i Estland mellom den nasjonale administrasjonen og byen Tallinn, som vert kontrollerte av rivaliserande politiske grupper. Uansett seier båe byane at dei vurderer å dekkje kostnadene til ei forundersøking sjølve.

Kostnaden med å byggje sjølve tunnelen varierer, frå om lag éin milliard euro for ein tunnel berre for godstog, til mange milliardar euro dersom passasjerar skal kunne reise gjennom han. Det er tenkt at dei økonomiske fordelane vil vere store, både ved auka samarbeid og økonomisk integrasjon mellom dei to byane (København og Malmö har vore brukte som døme), og i eit breiare perspektiv grunna gode passasjerreiser mellom det sørlege Finland og dei baltiske statane. I tillegg har har det vorte trekt fram som positivt å etablere eit fast samband for godstrafikk mellom Finland og jernbaneprosjektet Rail Baltica, som vil binde Baltikum saman med Polen, Tyskland og resten av Europa.

Fotnotar

Bakgrunnsstoff

Nettstader 
 Preliminary Plan for the Helsinki-Tallinn Tunnel from 1997, Helsingin Sanomat, 19. august 2008.

Studium 
 Usko Anttikoski. «Fixed transport connections across the Baltic from Finland to Sweden and Estonia. Preliminary feasibility assessment», 2007.
 «Emerald, Vision 2050» 2007.
 Ilkka Vähäaho, Pekka Raudasmaa. «Feasibility Study, Helsinki–Tallinn, Railway Tunnel» – Geoteknisk avdeling ved Eigedomsdepartementet i Helsingfors. 2008.
 Jaakko Blomberg, Gunnar Okk. «Opportunities for Cooperation between Estonia and Finland 2008 » – Statsministeren sitt kontor i Finland, 2008.



Samferdsle i Estland
Samferdsle i Finland
Dansk Estland

Dansk Estland syner til landområde i det seinare Estland som var under dansk styre på 1200-1300-talet og igjen på 1500-1600-talet. 

Danmark bygde seg opp med militærvesen og auka handel på 1100-talet. Piratverksemd med utgangspunkt i Ösel og Kurland truga etter kvart handel med Baltikum. Danske flåtestyrkar gjekk til åtak på Estland i 1170, 1194 og 1197. I 1206 leia kong Valdemar II av Danmark og erkebiskop Andreas Sunonis eit utfall mot Ösel (Saaremaa). Kongane av Danmark gjorde krav på Estland, og fekk stønad frå paven. I 1219 sigra danskane i slaget ved Lyndanisse, som la Nord-Estland under dansk styre. Danskane hadde kontroll over området til det estiske opprøret i 1343, då området vart teke over av den tyske riddarordenen og endeleg seld av Danmark i 1346.

I 1559 under den liviske krigen selde biskopen av Ösel-Wiek i Gamle Livland landområda sine til Fredrik II av Danmark-Noreg for 30 000 thaler. Den danske kongen gav området til den yngre bror sin Magnus av Holstein, som gjekk i land på Saaremaa med hæren sin i 1560. Heile Saaremaa vart under dansk herredøme i 1573, til det vart overført til Sverige i 1645 ved Freden i Brömsebro.

Sjå òg 
 Svensk Estland
 Nordlege krosstog
 Svenske krosstog
 Estisk historie
 Finsk historie
 Latvisk historie
 Litauisk historie

Referansar 

Estisk historie
Timo Simonlatser

Timo Simonlatser () er ein estisk langrennsløpar som har styrken sin i sprint. Han bur i Tamsalu og representerer skiklubben Skiclub Tamsalu AO. 

Simonlatser debuterte i verdscupen i sesongen 2005/06 på sprinten i Otepää. Han tok dei fyrste verdscuppoenga sine ved å verte nummer 18 på sprinten i Kuusamo ein sesong seinare. Simonlatser deltok på sprinten under VM i 2007 og 2009, og han fekk høvesvis 24. og 39. plass. 

Den beste sesongen hans i verdscupen samanlagt var sesongen 2006/07, då han vart nummer 82 samanlagt og nummer 38 i sprintcupen. Dei beste enkeltresultata i verdscupen er to tolvteplassar på sprinten i Otepää i sesongen 2007/08 og sprinten i Düsseldorf i sesongen 2008/09. I tillegg har han ein sjuandeplass på sprinten i Praha frå Tour de Ski 2007/08 (biletet).

Bakgrunnsstoff 
 Resultatoversikt hjå FIS  (engelsk)
 Resultatoversikt hjå Det estiske skiforbundet (engelsk)

Estiske langrennsløparar
Estiske deltakarar under vinter-OL 2010
Langrennsløparar under vinter-OL 2010
Deltakarar under Ski-VM 2007
Deltakarar under Ski-VM 2009
Deltakarar under Ski-VM 2011
Folk frå Rakvere
Bedikàt ḥaméṣ

Søk etter chametz (hebr. bedikàt ḥaméṣ, ofte skrive bedikat chametz) er eit rituale utført av ortodokse jødar før høgtida pesach. Ritualet går ut på å finna chametz, matvarer som er forbodne under pesach, og brenna dei. Under pesach skal ein eta usyra brød, medan brød baka med surdeig og fem forbodne kornslag er chametz og dermed forbodne. Det er dermed gjerne slikt brød ein leiter etter under ritualet.

Sjølv om jødisk lov føreskriv at ein skal fjerna alle chametz-betar på storleik med ein oliven eller meir, inneber reinsinga før pesach ofte ei større vårreingjering der ein skrubber sprekker i kjøkkenbenken for å vera sikker på at alt som måtte vera av forbode mjøl og gjær er borte. 

Det rituelle chametz-søket finn stad kvelden før pesach. Det er tradisjonelt husbonden i ein familie som leiter etter chametz. I nyare tid er det også blitt vanleg å la barna gjera det. Først lyser ein ei signing over søket (על ביעור חמץ, al biyur chametz). Deretter bruker ein levande lys til å leita gjennom alle rom etter smular, som ein børste med ei fjør oppi ei treskei. Ofte blir det plassert nokre småbetar brød i det reingjorte huset for at ein skal vera sikker på å finna noko. Ofte gøymer ein ti betar til minne om dei ti landeplagene. 

Etter søket blir det som måtte vera igjen av chametz erklært eigarlaust. Det ein har funne blir brunne dagen etterpå i seremonien biur chametz.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Passover» frå , den 6. april 2009. 
 
 Pesah på Nynorsk Wikipedia og nettstader lista opp under Bakgrunnsstoff

Bakgrunnsstoff 
 Pesach ved Det Mosaiske Trossamfund
 Chametz ved hebrew4christians
 How do I search for Chametz  ved askmoses.com

Jødiske høgtider
Mat og religion
Svensk Estland

Svensk Estland (Svenska Estland) var eit landområde Sverige styrte i Baltikum under den svenske stormaktstida. Det omfatta landskapa Harrien, Jerwen og Wierland, og seinare Dagö, innan noverande Estland. Største by var Reval (dagens Tallinn). Sverige måtte gje tapt  alle tre områda til Russland i samband med freden i Nystad i 1721.

Guvernørar og generalguvernørar over hertugdømet Estland

Guvernørar over hertugdømet Estland 1561–1674 
1561-1562 Lars Ivarsson Fleming
1562-1562 Henrik Klasson Horn
1562-1564 Svante Stensson Sture
1564-1565 Hermann Pedersson Fleming
1565-1568 Henrik Klasson Horn
1568-1570 Gabriel Kristiernsson Oxenstierna
1570-1572 Hans Björnsson till Lepas
1572-1574 Claes Åkesson Tott
1574-1575 Pontus de la Gardie
1576-1578 Karl Henriksson Horn
1578-1580 Göran Boije
1580-1581 Svante Eriksson Stålarm
1582-1583 Göran Boije
1583-1585 Pontus de la Gardie
1585-1588 Gustaf Gabrielsson Oxenstierna
1588-1588 Hans Wachtmeister
1588-1590 Gustaf Axelsson Banér
1590-1592 Erik Gabrielsson Oxenstierna
1592-1600 Göran Boije
1600-1601 Karl Henriksson Horn
1601-1602 Moritz Stensson Leijonhufvud

1603-1612 Anders Larsson till Botila
1605-1605 Nils Turesson Bielke
1605-1608 Axel Nilsson Ryning
1611-1617 Gabriel Bengtsson Oxenstierna
1617-1619 Anders Eriksson Hästehufvud
1619-1622 Jakob de la Gardie
1622-1626 Per Gustafsson Banér
1626-1628 Johan de la Gardie     
1628-1642 Philip von Scheiding
1642-1646 Gustaf Gabrielsson Oxenstierna
1646-1653 Erik Axelsson Oxenstierna
1653-1653 Wilhelm Ulrich
1653-1655 Heinrich von Thurn-Valsassina
1655-1655 Wilhelm Ulrich
1655-1656 Bengt Skytte
1656-1656 Wilhelm Ulrich
1656-1674 Bengt Horn
1674-1674 Johan Christoph von Scheiding

Generalguvernørar over hertugdømet Estland 1674–1710 
1674-1681  Anders Torstenson
1681-1687  Robert Lichton
1687-1687  Nils Bielke
1687-1704  Axel Julius De la Gardie
1704-1706  Wolmar Anton von Schlippenbach
1706-1709  Nils Stromberg
1709-1710  Carl Gustaf Nieroth

Sjå òg
 Svensk Livland
 Dansk Estland
 Nordlege krosstog
 Svenske krosstog
 Estisk historie
 Finsk historie
 Latvisk historie
 Litauisk historie

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Svenska Estland» frå ,  den  6. april 2009.  

Estisk historie 
Svensk historie
Svenske territorium
Treskei

Ei treskei, eller ei sleiv, er ei skei skore ut i tre og som i dag gjerne blir brukt til matlaging. Mange kulturar lager forseggjorte treskeier som folkekunst.

Bruk

Skeier er ganske lette å laga av tre, og har vore utbreidde over store delar av verda. Dei var i bruk under jernalderen i Europa og i vikingtida. Skeier blei mellom anna brukte til å røra, elta, servera og eta med. 

Der skeier og auser av metall eller plast er blitt meir vanlege, har treskeier fått ein meir spesialisert bruk. Dei er nokså flate på forma og blir hovudsakleg brukte til å røra med medan ein koker eller baker. Treskeier skraper ikkje sund teflonlag i gryter og panner som metallskeier. Dei overfører heller ikkje varme som metall, og kan vera gode å halda, men har den ulempen at dei kan brennast om dei blir utsett for mykje varme. Dei kan også ta til seg sterk lukt frå lauk og kvitlauk.

Pynt

Ein finn utskorne eller måla treskeier frå heile Europa og Afrika. Såkalla kjærleiksskeier med fint utskorne handtak er blitt eit kjent produkt frå Wales, men er også blitt laga i Skandinavia og Aust-Europa. Fleire afrikanske land har også lang tradisjon for å skjera ut figurar i handtaket på skeier.

I fleire har det vore vanleg å pynta treskeier gjennom brennmerking eller måling, til dømes med rosemåleri i Noreg.

Rituell bruk
Innan det jødiske ritualet bedikat chametz er det vanleg å bruka ei treskei.

Fleire tyrkiske folkedansar blir utført med treskeier. Dei blir kalla kaşık oyunlar.

I den engelskspråklege verda har ei treskei ofte vore «premie» for nokon som kom sist innan ei tevling, både innan idrett og utdanning. Ved Universitetet i Cambridge var det til dømes vanleg å gje ei treskei til den som fekk det dårlegast resultatet til matematikkeksamen, men likevel fekk ein grad.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Wooden spoon» frå ,  den 6. april 2009.

Bakgrunnsstoff

treting
hushaldsreiskapar
Skeier

sv:Slev
Marie Under

Marie Under () var ein estisk lyrikar. Ho var ein av stiftarane av Den estiske forfattarforeininga i 1922.

Biografi 
Marie Under gjekk på tysk privatskule og skreiv dei fyrste dikta sine på tysk medan ho jobba i ein bokhandel. 19 år gammal gifta ho seg med den estiske bokhaldaren Carl Hacker og flytta til Moskva, der dei fekk to ungar. Men ho vart forelska i den estiske kunstnaren Ants Laikmaa og han overtalde henne til å omsetje dikta til estisk, og sende dei til fleire aviser. I 1906 flytta ho tilbake til Tallinn, der ho i 1913 møtte Arthur Adson, som vart sekretæren hennar og samla dei fyrste dikta for utgjeving. I 1924 skilde ho seg frå Hacker og gifta seg med Adson. 

Allereie då ho gav ut den fyrste diktsamlinga si, Sonetter i 1917, vart ho anerkjend som forfattar. Debututgjevinga hennar er sentrallyrisk og prega av tysk ekspresjonisme. Seinare tok ho opp sosiale og filosofiske problem. I 1942 kom samlinga Med sørgende munn som avspegla den tragiske skjebnen til Estland under den andre verdskrigen. 

Frå 1944 budde Under i Sverige. Familien var nesten eit år i flyktningleir, før dei i 1945 flytta til Mälarhöjden og busette seg der. Utgjevingane derfrå viser både einsemd og heimlengsel. Eit utval av dikta hennar kom på svensk i 1963 med tittelen Vigilia.

Bibliografi 
 Sonetid (1917)
 Eelõitseng (1918)
 Sinine puri (1918)
 Verivalla (1920)
 Pärisosa (1923)
 Hääl varjust (1927)
 Rõõm ühest ilusast päevast (1928)
 Õnnevarjutus (1929)
 Lageda taeva all (1930)
 Kivi südamelt (1935)
 Mureliku suuga (1942)
 Sädemed tuhas (1954)
 Ääremail (1963)

Kjelder 
 Agder leser baltisk – Et møte med den baltiske litteraturen 2009, s. 47: Marie Under.
 Artikkelen om «Marie Under» på Wikipedia på engelsk.

Bakgrunnsstoff 
 Estonian Literary Magazine (på engelsk) har fleire artiklar der Under er omtala 
 Marie Under i bilete 

Estiske forfattarar
Folk frå Tallinn
Slaget ved Lyndanisse

Slaget ved Lyndanisse (òg kalla Volmerslaget eller Valdemarslaget) i det seinare Tallinn i Estland fann stad laurdag den 15. juni 1219. Kong Valdemar II Sejr av Danmark reiste til Estland med kring 1500 langskip i eit krosstog mot det danskane såg på som dei heidenske estarane. Flåtestyrka nådde nord-Estland i juni månad. Med på skipa var biskop Anders Sunesen og biskop Theoderik av Estland. I hæren var òg fleire av kongen sine vasallar: Tyskarar under grev Albert av Nordalbingien og vendarar under Vitslav I av Rügen.

Krossfararane slo seg ned ved Lyndanisse og byrja byggja ei borg, «Castrum Danorum», på estisk Taani-linn (seinare Tallinn), danskeborga. Under bygginga kom fleire estiske forhandlarar på vitjing for å trekka ut tida, medan dei samla ein hær.

Om kvelden den 15. juni 1219 gjekk estarane til åtak, etter at styrkane hadde ete sitt siste måltid for dagen. Åtaket skjedde frå fem sider, og krossfararane flykta til alle side. Biskop Theoderik vart drepen, av di ein trudde han var kongen. Alt såg ut til å enda i eit katastrofalt nederlag for krossfararane.

Vendarane var ikkje oppdaga av dei som gjekk til åtak. Vendarane gjekk til motåtak, og krossfararane samla seg. Estarane vart til slutt drivne på flukt. 

Ei segn seier at i løpet av slaget skal det krossmerka flagget Dannebrog ha falle ned frå himmelen, noko som skal ha gjeve krossfararane større mot. Det må ha vore mange flagg og faner med kross med under dette krosstoget, så åtaket kan ha hatt ei johannitterfane framme. Ei slik fane er nokolunde lik flagget Dannebrog.

Sjå òg 
 Dannebrog
 Valdemarsdag
 Estisk historie

Bakgrunnsstoff 
 Legenda om Dannebrog
 »Mare Balticum«. Østersøen - myte, historie og kunst i 1000 år 
 One of the world’s oldest flags... 

Estisk historie
Danske slag
Hendingar i 1219
Kjell-Erik Kallset

Kjell-Erik Kallset () er ein norsk journalist frå Tingvoll på Nordmøre. Han har vore tilsett i Dagsavisen (tidlegare Arbeiderbladet) sidan 1997, og var den fyrste tilsette i avisa som fekk skrive nynorsk. I 2007 vann han Kulturdepartementet sin nynorskpris for journalistar.

Bøker
 Makta midt i mot. Kampen om EU og Arbeiderpartiets sjel, Forlaget Manifest (2009) ISBN 978-82-92866-19-1

Kjelder 

Norske journalistar
Journalistar i Klassekampen
Folk frå Tingvoll
Hertugdømet Estland

Hertugdømet Estland (latin: Ducatus Estonie) kan syna til:

 Dansk Estland (Hertugdømmet Estland), eit dominum directum under kongen av Danmark frå 1219 til 1346.

 Svensk Estland (Hertigdömet Estland), under kongen av Sverige frå 1561 til 1721.
Põlva maakond

Põlva maakond eller Põlvamaa er eit av dei 15 fylka i Estland. Det ligg i den søraustlege delen av landet og grensar til Tartu maakond i nord, Valga maakond i vest og Võru maakond i sør. Fylket grensar også til Russland. Lange delar av denne grensa er endå ikkje fastsette i noka avtale, og fleire stader i Põlva maakond (som Lutepää og Saatse) må ein innom Russland for å kome til.

2,3 % av folkesetnaden i Estland bur i Põlva maakond.

Kommunar 
Fylket er delt inn i 14 kommunar, der éin av dei er bykommunar og 13 landkommunar.

Bakgrunnsstoff 
 Nettstaden til Põlva maakond (på estisk)

 
Fylke i Estland
Police i Polen

Police (tysk Pölitz) er ein hamneby i Vestpommerske voivodskap i Polen. Police er administrativt senter for fylket Powiat policki, og har om lag 34 198 innbyggjarar. 
Han ligg på Policesletta ved elvane Oder og Gunica, like ved byen Szczecin.

Venskapsbyar 
  Pasewalk,  Novyj Rozdil

Bakgrunnsstoff 
 Police online (dansk, tysk, russisk, polsk)

Byar i Polen
Vestpommerske voivodskap
Rapla maakond

Rapla maakond eller Raplamaa er eit av dei 15 fylka i Estland. Det ligg i den vestlege delen av landet og grensar til Järva maakond i aust, Pärnu maakond i sør, Lääne maakond i vest og Harju maakond i nord.

2,7 % av folkesetnaden i Estland bur i Rapla maakond.

Kommunar 
Fylket er delt inn i ti kommunar, der alle er landkommunar.

Bakgrunnsstoff 
 Nettstaden til Rapla maakond (på estisk)

 
Fylke i Estland
Valastefossen

Valastefossen (estisk Valaste juga) er det høgaste fossefallet i Estland og naboregionane med eit fall på 30,5 meter.

Han ligg mellom Ontika og Valaste i kommunen Kohtla vald i Ida-Viru maakond og er danna av ei elv som renn over Baltisk klint, ikkje langt frå kysten av Finskebukta. Fossen er ein populær turistattraksjon, særleg om vinteren då han frys til is.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Valaste Waterfall» frå , den 6. april 2009. 
  oppgav desse kjeldene:

Fossar i Estland
Ida-Viru maakond
Fødselsdagen til Buddha

Fødselsdagen til Buddha er høgtider som blir feira på fleire tidspunkt og under fleire namn innan ulike delar av buddhismen. Feiringa markerer fødselsdagen til Siddhartha Gautama, seinare kjend som Buddha, og i nokre høve også oppvakninga hans (parinirvana).

Innan fleire delar av buddhismen feirar ein ofte fødselsdagen til Buddha som vaisakha eller vesak. Dette gjeld til dømes buddhistar i India, Nepal, Singapore, Vietnam, Thailand, Kambodsja, Malaysia, Sri Lanka, Myanmar, Indonesia og Taiwan. Innan theravadabuddhismen omfattar denne feiring også dødsdagen og oppvakninga til Buddha. I indisk tradisjon feirar ein gjerne hendinga i heile månaden vaisakha, med sjølve fødselsdagen markert som Buddha purnima eller vaishakh purnima. 

I austasiatisk tradisjon feirar ein ofte fødselsdagen den åttande i fjerde etter den kinesiske månekalenderen, tilsvarande ein dag i mai i den vestlege kalenderen. Dette er ein offentleg høgtidsdag i Hong Kong, Macao og Sør-Korea. På kinesisk heiter dagen fó dàn (pinyin, kinesisk skrift 佛誕) og på koreansk seokga tansinil (석가탄신일), 'dagen Buddha kom'.

Nokre stader i Søraust-Asia feirar ein dagen ei veke seinare, den femtande i fjerde, ved fullmåne. Dette er ein offentleg høgtidsdag i Malaysia, Singapore, Thailand og Vietnam. På thai er dagen kjend som visakha puja og på vietnamesisk som Lễ Phật đản.

I Japan feirar ein fødselsdagen, hanamatsuri, fast etter den gregorianske kalenderen den 8. april kvart år. Dette er ikkje ein offentlege høgtidsdag, men ei tempelfeiring.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Buddha's Birthday» frå ,  den 6. april 2009.  
 

buddhistiske høgtider
fødselsdag

bg:Рожден ден на Буда
de:Kanbutsue
en:Buddha's Birthday
fr:Anniversaire de Bouddha
ko:부처님 오신 날
ja:灌仏会
fi:Hana matsuri
wa:Ans då Bouda
zh:佛誕
Toompea

Toompea (tysk Domberg eller «Domåsen») er ein kalksteinsås sentralt i Tallinn, hovudstaden i Estland. Han er 20–30 meter høgare enn byen rundt og dekkjer eit område 400 × 250 meter. I segnene er åsen gravhaugen til Kalev, reist i minnet hans av den sørgjande kona. På åsen ligg parlamentsbygningen i Estland, Riigikogu.

Historie 
Ein meiner at den første treborga, Lindanise, vart bygt på åsen anten på 900- eller 1000-talet av innbyggjarar i det gamle estiske grevskapet Revalia. Han var truleg ein av dei første busette områda i det som seinare vart Tallinn. 

I 1219 vart borga overteken av danske krossfarar – leidde av Valdemar II. I følgje ei segn som er populær hos danskane, fall det aller første danske flagget (Dannebrog) frå himmelen under eit kritisk punkt i slaget som vart utkjempa nær borga, og danskane fekk styrke og vann difor slaget over estarane.

På toppen av Toompea-borga (Castrum Danorum) står tårnet Pikk Hermann («Høge Hermann»). Den første delen av tårnet vart bygd 1360–70, og vart seinare ombygd på 1500-talet. Flagget på toppen av tårnet er eit av dei mest kjende symbola til dei som styrte landet. 

Under forskjellige herskarar (Den tyske riddarordenen, Sverige, Det russiske riket) vart Toompea rekna som ein eigen by (Dom zu Reval) med eit eige styre. Byen hadde forskjellige særeigne rettar og privilegium. Toompea vart slått saman med Tallinn («den lågare byen») i 1878. Ein særeigen privatrett var i kraft i Toompea fram til 1944.

Den mykje ombygde Toompea-borga, som opphavleg bestod av palasset til leiaren, ei mellomalderfestning og den ekspresjonistiske paralamentsbygningen, huser i dag det estiske parlamentet. Fasaden til det klassisistiske palasset dominerer Lossi plats («Slottsplassen»), der den russisk-ortodokse Aleksander Nevskij-katedralen, som stod ferdig i 1900 òg ligg. Andre stader på Toompea er bygningen til den estiske regjeringa (òg kjend som «Stenbock-huset»), den lutherske katedralen (Toomkirik), som gav namn til Toompea (Domberg) og Det estiske vitskapsakademiet.

Bakgrunnsstoff 
 Panoramabilete

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Toompea» frå , den 6. april 2009. 
 

Estisk geografi
Tallinn
Estisk historie
Sinimäed

Sinimäed (estisk Vaivara Sinimäed, «Dei blå fjella») er tre åsar nordaust i Estland. Sinimäed strekkjer seg frå vest til aust og består av Tornimägi, Põrguaugu mägi (òg kjend som Grenaderåsen) og Pargimägi (òg kjend som Lastekodumägi). Dei ligg i kommunen Vaivara vald nær kystbyen Sillamäe i Ida-Viru maakond.

Geografi 
Sinimäed er slake åsar og ikkje fjell, som namnet kan tyde på. Likevel dominerer dei landskapet i området. Høgda på det omliggande kalksteinsplatået er i snitt 30 meter over havet, medan åsane er opp til 50 meter høgare. Pargimägi og Põrguaugu mägi er dei to høgaste åsane med høgder på 85 og 83 meter over havet, medan Tornimägi er noko lågare, 70 moh. Ryggen er om lag 3 km lang.

Åsane ligg på ei 5 km brei stripe mellom Finskebukta og skogane og myrene i Alutaguse, og plasseringa har vore strategisk viktig. Motorvegen Tallinn–Narva (E20) passerer åsane frå nord og jernbanelinja Tallinn–Tapa–Narva kjem frå sør. 

I åsane finst nokre store kalksteinsblokker, men opphavet deira er usikkert. Ein meiner at dei anten vart danna av kontinentale isbrear (endemorener), av leirdiapirar eller ein kombinasjon av begge.

Militærhistorie 
På den vestlegaste åsen, Tornimägi, stod det ein utpost under den store nordiske krigen.

Under den første verdskrigen var Pargimägi med sine forsvarsstrukturar ein del av forsvarslinja til St. Petersburg. Det vart utkjempa kampar ved Sinimäed under den estiske sjølvstendekrigen i 1919. 

Det fann stad omfattande slag ved Sinimäed mot slutten av den andre verdskrigen. Etter at bruhovudet ved Narva vart forsvart mot Den raude armeen i seks månader, fall tyskarane tilbake til forsvarslinja Tannenberg ved åsane. På tysk vert den austlegaste åsane kalla Kinderheimhöhe, den midtre Grenadierhöhe og den vestlegaste Liebhöhe. Det står eit minnesmerke over dei falne ved Põrgumägi.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Sinimäed Hills» frå , den 6. april 2009. 
  oppgav desse kjeldene: 
 Ülo Kaevats et al. 1995. Eesti Entsüklopeedia 8. Tallinn: Eesti Entsüklopeediakirjastus, ISBN 5-89900-003-1
 Sõdadest räsitud Sinimäed Eesti Loodus
 

Estisk geografi
Ida-Viru maakond
Salinõmme

Salinõmme er namnet på ei halvøy og ein landsby søraust på Hiiumaa, 5 km sør for Suuremõisa i Estland i Austersjøen. Halvøya ligg aust for Salinõmmebukta og vest for Soonlepabukta. Landsbyen dekkjer heile halvøya. I 1870 var halvøya framleis ei øy. 

Estisk geografi
Hiiu maakond