alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Tsjekkia

Den tsjekkiske republikken eller berre Tsjekkia (tsjekkisk Česká republika eller Česko) er eit land på grensa mellom Aust- og Mellom-Europa, og er omgjeve av land på alle kantar. Det grensar mot Tyskland i vest, Austerrike i sør, Slovakia i aust og Polen i nord. Landet vart oppretta 1. januar 1993 og omfattar dei historiske områda Böhmen (tsjekkisk Čechy) og Mähren (Morava), i tillegg til ein liten del av Schlesien (Moravské Slezsko). Landet utgjorde fram til 1993 saman med det noverande Slovakia staten Tsjekkoslovakia. Tsjekkia blei med i NATO i 1999 og i EU i 2004.

Geografi

Topografi 
Tsjekkia har eit variert landskap, og er hovudsakleg delt inn i dei to områda Böhmen og Mähren. Böhmen i vest er eit område som vert drenert av elvene Labe (Elbe på tysk) og Vltava (Moldau på tysk), og er omringa av stort sett låge fjell som Sudetane. Krkonoše er ein del av Sudetane, og her finn ein det høgaste punktet i landet, Sněžka på 1 602 meter. Mähren, den austlege delen, er òg forholdsvis åslendt og vert hovudsakleg drenert av elva Morava, men elva Odra (Oder på tysk) har òg sitt utspring her. Vatnet frå Tsjekkia renn ut i tre forskjellige hav: Nordsjøen (Elbe), Austersjøen (Oder) og Svartehavet (Morava via Donau). 

Tsjekkia har òg ein 30 000 m² eksklave midt i hamna til Hamburg i Tyskland. Denne vart gjeven til Tsjekkoslovakia av Artikkel 364 i Versaillestraktaten for å gje landet, som er omgjeve av land, ein stad å transportere varer ned elvene og vidare ut på havgåande skip. Dette området vert gjeve tilbake til Tyskland i 2018.

Klima 
For meir om dette emnet, sjå tsjekkisk geografi, klima.
Tsjekkia har eit temperert kontinentalklima med relativt varme somrar og kalde og skya vintrar, vanlegvis med snø. Det meste av regnet kjem om sommaren. Sidan landet ligg langt frå hav er temperaturskilnadane mellom sommar og vinter forholdsvis stor.

Administrativ inndeling

Byar 
Store tsjekkiske byar er Praha, Brno (tysk Brünn), Plzeň (Pilsen) og Olomouc (Olmütz). Andre kjende byar er České Budějovice, heimstaden til ølsorten Budvar eller ekte Budweiser; Český Krumlov er ein vakker historisk by som står på UNESCO si verdsarvliste; Karlovy Vary (Karlsbad) og Mariánské Lázně (Marienbad) er gamle kurbad, Liberec ligg vakkert nedanfor Krkonoše. Ústí nad Labem og Teplice er industribyar nord i Böhmen, Tábor sør på den tsjekkiske høgsletta er ein historisk stad med minner frå Husittkrigen, og Znojmo ved grensa til Austerrike er ein naturskjønn jordbruksby med vidkjende vin- og agurkavlingar.

Galleri

Bakgrunnsstoff 

 Foto frå Tsjekkia 
 Kart over Tsjekkia 

 
Land i Europa
Kystlause land
Schengen-land
Galdhøpiggen

Galdhøpiggen, òg kalla Piggen eller Galdhøtinden, er det høgste fjellet i Noreg og Nord-Europa og ligg i Jotunheimen i Lom kommune i Innlandet fylke. 

Sjølv om Galdhøpiggen er det høgste fjellet i landet, er det langt frå det mest ruvande fjellet. Dette medverka til at andre toppar som til dømes Snøhetta (2286 moh.) og Knutsholstinden (2341 moh.) vart rekna for å vere høgre før den moderne vitskapen kom med nøyaktige høgdemålingar.

I dag står det ei solid steinhytte på toppen av Galdhøpiggen, den tredje i rekkja. Her er det om sommaren ein liten kiosk. Dei to fyrste hyttene vart båe tekne av uvêr.

I 1850 var det fyrste gongen nokon nådde toppen av Galdhøpiggen i nyare tid.

Dei vanlegaste rutene til toppen er frå Spiterstulen (1104 moh.) (mykje stiging) og frå Juvasshytta (1841 moh.) (kryssar Styggebreen). 
Ruta frå Juvasshytta tek om lag tre timar opp (med om lag 45 minutt med førebuing for kryssing av Styggebreen), ein time på toppen og omtrent to timar ned. 
Å køyre til Juvasshytta tek om lag 40 minutt frå Lom sentrum (15 minutt langs riksveg 55 og så 20–25 minutt opp grusvegen (bomveg) til Juvasshytta. 
Dette er den høgstliggande bilvegen i Noreg).

Fjellet har ei høgd på 2469 meter over havet og ein primærfaktor på 2420 meter. 
Sekundærfaktoren til Galdhøpiggen er 1540 km, det vil sei at ein må reise 1540 km i luftlinje for å kome til eit fjell som er høgre. 
Dette fjellet er Tatrafjella i Polen.

Sjå òg 
 Høgaste fjell i Noreg
 Høgaste fjell i Noreg etter primærfaktor

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Detaljert skildring av Galdhøpiggen 
 Juvasshytta
 Galdhøpiggen Sommerskisenter 

Fjell i Lom
Jotunheimen
Turistmål i Innlandet
2000 m-toppar i Noreg
Inger Elisabeth Hansen

Inger Elisabeth Hansen () er ein norsk forfattar og omsetjar.

Ho debuterte i 1976 med diktsamlinga Det er nå det er like før.

Verk  	
 2015 Å resirkulere lengselen, avrenning foregår, dikt (Aschehoug, Oslo)
2004 5 x Hansen. Dikt i utvalg, dikt (Aschehoug, Oslo)
2003 Blindsoner, artikler og essay (Aschehoug, Oslo)
2003 Trask : forflytninger i tidas skitne fylde, dikt (Aschehoug, Oslo)
2002 Blindsoner. (Oppsamla artikler og nye essays 1978 - 2002) (Aschehoug, Oslo)
2000 Fraværsdokumenter, dikt (Aschehoug, Oslo)
1993 I Rosen, dikt (Aschehoug, Oslo)
1992 Hugo og de tre som forsvant (medforfattar), barnebok (Cappelen, Oslo)
1991 Pinlige historier, noveller (Cappelen, Oslo)
1986 Dobbel dame mot løvenes ørken, dikt (Gyldendal, Oslo)
1983 Hablabaror - Munnenes bok, dikt (Gyldendal, Oslo)
1979 Klodedikt, dikt (Gyldendal, Oslo)
1976 Det er nå det er like før, dikt (Forfatterforlaget Dikt & Datt, Oslo)

Omsetjingar
2001 Rosario Castellanos - Brukne negler 
1989 Juan Gelman - Bein og bebudelser
1981 Märta Tikkanen - Mørket som gir gleden dyp
1980 Rafael Alberti - Engler i gatene 
1979 Märta Tikkanen - Århundrets kjærlighetssaga
1978 Vicente Aleixandre - Undergang eller kjærlighet

Prisar og utmerkingar
2015 Kritikerprisen for beste skjønnlitterære verk for vaksne for Å resirkulere lengselen, avrenning foregår
2004 Nominert til Nordisk Råds litteraturpris for diktsamlinga Trask : forflytninger i tidas skitne fylde
2003 Brageprisen for diktsamlinga Trask : forflytninger i tidas skitne fylde
2003 Gyldendalprisen   
2000 Den norske Lyrikklubbens pris for Fraværsdokumenter
1994 Aschehougprisen 
1994 Doblougprisen
1986 Gyldendals legat

Kjelder 

Bokmålsforfattarar
Norske forfattarar
Norske lyrikarar
Norske omsetjarar
Norske skjønnlitterære debutantar i 1976
Vinnarar av Aschehougprisen
Vinnarar av Brageprisen
Vinnarar av Doblougprisen
Vinnarar av Gyldendals legat
Vinnarar av Kritikerprisen
Forfattarar frå Oslo
Marxist

Ein marxist er ein tilhengar av ideane til den tyske tenkjaren Karl Marx. 

Marx meinte mellom anna at det er dei materielle kreftene i samfunnet som er basisen, og at tenkinga og andre ting i "overbygningen" spring ut av denne. Men samtidig verkar tilhøve i overbygningen tilbake på den materielle basisen i ein dialektisk prosess. Alle historiske samfunn har vore klassesamfunn, og klassekampen har derfor stått sentralt. Klassekampen i det moderne kapitalistiske samfunnet vil føre til at den stadig meir utarma arbeidarklassen når tida er inne tar over makta i samfunnet gjennom ein revolusjon og sosialiserer produksjonsmidla. Høgt utvikla produktivkrefter og sosialiserte produksjonsmiddel vil vere føresetnader for eit klasselaust samfunn, som da heller ikkje vil ha behov for noka eigentleg statsmakt.

Denne marxismen var grunnlaget for dei sosialistiske og sosialdemokratiske arbeidarpartia som voks fram i andre halvdelen av 1800-talet. Men Marx sjølv skal ha reagert mot dei som tok til å kalle seg "marxistar" i samtida hans, og skal ha sagt: "Eg er ikkje marxist!".

Blant dei som kalla seg marxistar, oppstod det etter Marx sin død ulike syn. Tyskaren Eduard Bernstein meinte ein måtte revidere Marx på enkelte område, særleg dette med utarminga av arbeidarklassen som han meinte ikkje stemte med røynda, og dette med revolusjon, som han meinte heldt på å bli unødvendig i og med utviklinga av demokratiet. Andre kalla Bernstein for revisjonist, og skulda han for å ha forlate marxismen, men Bernstein sjølv meinte han framleis var marxist. 

Blant dei som skulda Bernstein for revisjonisme, var russaren Vladimir Lenin. Han meinte seg å stå for ortodoks marxisme, men i røynda reviderte han Marx sjølv, på eit svært vesentleg punkt. Marx hadde meint at kapitalismen måtte løpe lina ut før han kunne avskaffast, altså utvikle produktivkreftene maksimalt og syte for framvoksteren av ein stor og sterk arbeidarklasse. Men Lenin leidde sine bolsjevikar til makta i det tilbakeliggjande Russland i oktoberrevolusjonen i 1917, noko mensjevikane meinte var heilt i strid med marxismen.

Dei fleste som har eit forhold til Marx i dag, meiner at han kan gi gode utgangspunkt for eiga tenking, men ikkje skal sjåast som ufeilbarleg, og at ideane hans slett ikkje kan vere ei altomfattande lære som gir svar på alle spørsmål. For mange sosialistar er det likevel viktig å halde fast på nokre av Marx sine idear, som at klasseperspektivet og spørsmålet om eigedommen må vere sentrale i sosialistisk tenking. Nokre sosialistar med eit forhold til Marx kallar seg marxistar, andre ikkje. 

 
Marxisme

sv:Marxist
Roy Jacobsen

Roy Jacobsen () i Oslo) er ein norsk forfattar. Han er busett i Oslo. 

Han debuterte i 1982 med novellesamlinga Fangeliv som han fekk Tarjei Vesaas' debutantpris for. Han var nominert til Nordisk Råds Litteraturpris for romanane Seierherrene i 1991 og Frost i 2004.

Bøkene hans har vorte omsette til mellom anna dansk, tysk, svensk, engelsk, polsk, finsk, islandsk, nederlandsk, rumensk og albansk.

Verk 
 1982 Fangeliv, noveller
 1984 Hjertetrøbbel, roman
 1985 Tommy, roman 
 1987 Det nye vannet, roman 
 1988 Virgo, roman 
 1989 Det kan komme noen, noveller 
 1990 Ursula, barnebok 
 1991 Seierherrene, roman 
 1992 Fata Morgana, roman, 
 1994 Den høyre armen, noveller 
 1995 Trygve Bratteli. En fortelling, biografi om Trygve Bratteli 
 1998 Ismael, roman 
 1999 Grenser, roman 
 2001 Fugler og soldater, noveller 
 2002 Det nye vinduet, noveller 
 2003 Frost, roman
 2005 Hoggerne, roman
 2007 Marions slør, roman
 2009 Vidunderbarn, roman
 2013 De usynlige, roman

 2015 Hvitt hav – roman
 2017 Rigels øyne – roman
 2019 På randen av Vigeland – sjølvbiografisk forteljing
 2019 Mannen som elsket Sibir – roman
 2020 Bare en mor – roman

Prisar og utmerkingar 
 1982 Tarjei Vesaas' debutantpris for Fangeliv
 1988 Notabeneprisen 
 1989 Kritikarprisen for Det kan komme noen
 1991 Bokhandlerprisen for Seierherrene
 1991 Nominert til Nordisk Råds Litteraturpris for Seierherrene
 1994 Ivar Lo-prisen
 1994 Oslo bys kunstnerpris 
 2003 Riksmålsforbundets litteraturpris 
 2004 Nominert til Nordisk Råds Litteraturpris for Frost
 2005 Gyldendalprisen
 2009 Bokhandlarprisen for Vidunderbarn

Bakgrunnsstoff 
 Utgjevingar av Roy Jacobsen i BIBSYS Ask

Norske biografar
Norske novelleforfattarar
Norske romanforfattarar
Forfattarar frå Oslo
Norske skjønnlitterære debutantar i 1982
Vinnarar av Kritikerprisen
Vinnarar av Tarjei Vesaas' debutantpris
Vinnarar av Bokhandlarprisen
Tsjekkoslovakia

Tsjekkoslovakia var ein stat i Europa som vart oppretta den 28. oktober 1918 av Tomáš Garrigue Masaryk som ein konsekvens av den fyrste verdskrigen. Tsjekkoslovakia vart oppretta på landområde frå det tidlegare keisarriket Austerrike-Ungarn. Det dreidde seg om dei historiske austerrikske landskapa Bøhmen og Mähren, i tillegg til ein liten del av Schlesien. Frå Ungarn kom området som utgjer Slovakia etter 1993. Dei sudettyske områda av Bøhmen, der det budde mest tyskarar, ynskte å vera ein del av Austerrike. Tsjekkoslovakiske styrkar marsjerte inn i området i 1918.

I 1938 vart dei sudettyske områda innlemma i Tyskland som fylgje av Münchenavtala. Mykje av det tsjekkiske forsvaret var bygd opp i området, så Tyskland kunne seinare lett ta resten av landet. Frå 1939 til slutten av den andre verdskrigen utgjorde den historisk austerrikske delen av området det tyske protektoratet Böhmen og Mähren. Slovakia vart gjort til ein eigen stat.

I 1945 vart Tsjekkoslovakia gjenoppretta under kontroll av Sovjetunionen.

I 1968 vart Tsjekkoslovakia invadert av Sovjetunionen, DDR og Folkerepublikken Polen, etter at landet hadde lagt seg på ein politisk reformkurs. 

I den såkalla fløyelsrevolusjonen 16. november-29. desember 1989 vart det kommunistiske styret forkasta, og Václav Havel vart innsett som president. Tsjekkoslovakia vart seinare oppløyst, og 1. januar 1993 inndelt i den nye staten Tsjekkia og det gjenoppretta Slovakia. Delinga av Tsjekkoslovakia er ofte vorte kalla ei «fredeleg skilsmisse», på grunn av at begge partar var samde om delinga.

Hovudstaden i Tsjekkoslovakia var Praha og mynteininga var tsjekkoslovakisk koruna.

Sjå òg 
 Tidlegare land

 
Tidlegare land i Europa
Tsjekkia
Slovakia
Johan Bojer

Johan Bojer () var ein norsk forfattar fødd på Orkedalsøren (i dag Orkanger i Orkdal kommune.) Johan Kristoffer fekk ved fødsla etternamnet Hansen. Mora heitte Johanna Elgåen, frå Røros (1848-1884), medan handelsfullmektig Hans Bojer (Bøier) frå Kristiania (1822-1894) påtok seg farskapet. Mora var tenestejente i Trondheim, og foreldra budde ikkje i lag. Johan vart sett bort, og voks opp som fosterson hjå Mor Randi, Randi og Elias Fætten i Stadsbygd i Rissa kommune.

Han debuterte som forfattar i 1893. Frå 1895 til 1915 budde han i Paris.

I 1899 gifte han seg med Ellen Lange (1873-1932), syster til Christian Lous Lange.

Nokre verk 
 1896 Et folketog
 1899 Den evige Krig
 1900 Moder Lea
 1902 En pilgrimsgang
 1903 Troens magt 
 1904 Brutus (skodespel)
 1913 Fangen som sang 
 1916 Den store hunger
 1916 Sigurd Braa (skodespel)
 1921 Den siste viking
 1924 Vor egen stamme
 1927 Det nye tempel
 1928 Fangen som sang
 1929 Folk ved sjøen
 1934 Huset og havet
 1938 Kongens karer
 1942 Læregutt
 1946 Svenn
 1949 Skyld

Norske forfattarar
Folk frå Orkdal
Folk frå Rissa
Forfattarar frå Sør-Trøndelag
Johan Bojer
Moltustranda

Moltustranda er ei kystbygd og ein tettstad med  i Herøy kommune på Sunnmøre. Bygda ligg på nordsida av Gurskøya mot Herøyfjorden og er 7 kilometer lang frå ende til annan. 

Moltu Skule har 54 elevar frå 1-7. klassetrinn. På Moltustranda er det også ein Coop-butikk, med ein eigen sosial krok i butikken for folk som vil slå av ein prat.

Bygda har eige idrettslag, Moltustranda IL, der fotballen står sentralt. Fotballaget spelar i 5. divisjon, og klubben har også eit aldersbestemt lag. Idrettsanlegget heiter Munkvoll stadion, og består av ei grasbane og ei grusbane. 

Ved sidan av Munkvoll stadion står grendahus i bygda, der innbyggarane kan ha sosiale samankomstar som julefestar, 17. mai-feiring, dansar, konsertar og bygdedagar. Moltustranda har også eit anna forsamlingshus, nemleg Bedehuset, med lokalitet midt i bygda.

Bygda hadde tidlegare eige skulekorps, men har det siste tiåret hatt skulekorps saman med nabobygdene.

Skrivemåten av namnet var tidlegare Moldtustranda med d.

 går gjennom bygda.

Kjende personar frå Moltustranda 
 Forfattaren Bjarne Rabben

Kjelder 

Herøy kommune i Møre og Romsdal
Tettstader i Møre og Romsdal
Liv Køltzow

Liv Køltzow () er ein norsk forfattar. Ho bur i Bærum.

Bakgrunn
Køltzow  gjekk på Smestad skole og seinare på Ris gymnas.
Ho er utdanna cand. mag. med faga idéhistorie, historie og engelsk.

Forfattarskap
Ho var med i Profil-krinsen på 60-talet. Den fyrste boka ho fekk utgitt var novellesamlinga Øyet i treet i 1970.

I 2015 gav Køltzow ut romanen Melding til alle reisende.

Prisar og utmerkingar 
 1975: Mads Wiel Nygaards legat
 1989: Gyldendals legat 
 1989: Nominert til Nordisk Råds litteraturpris for Hvem har ditt ansikt?
 1994: Amalie Skram-prisen 
 1997: Brageprisen 
 2003: Nominert til Nordisk Råds litteraturpris for Det avbrutte bildet
 2015: Gyldendalprisen
 2018: Aschehougprisen
 2021: Brageprisen sin  heiderspris
 2021: Kritikarprisen  for årets beste sakprosabok

Bøker 
 1970 1970 Øyet i treet, noveller (Aschehoug, Oslo)
 1972 Hvem bestemmer over Bjørg og Unni?, roman (Aschehoug, Oslo) 
 1975 Løp, mann, roman (Aschehoug, Oslo) 
 1976 Gjenkjennelsen, og andre tekster (De norske Bokklubbene, Stabekk)
 1979 Historien om Eli, roman (Aschehoug, Oslo) 
 1988 Hvem har ditt ansikt?, roman (Aschehoug, Oslo) 
 1992 Den unge Amalie Skram. Et portrett fra det 19. århundre (biografi) (Gyldendal, Oslo)
 1983 April/November, noveller (Aschehoug, Oslo) 
 1994 Øyet i treet og andre noveller, noveller (Aschehoug, Oslo) 
 1996 Amalie Skrams verden, biografi (medforfattar) (Gyldendal, Oslo)
 1998 Verden forsvinner, roman (Aschehoug, Oslo) 
 1998 Noveller i samling (Aschehoug, Oslo) 
 2002 Det avbrutte bildet, roman (Aschehoug, Oslo)
 2004 Essays 1975-2004 (Aschehoug, Oslo)
 2015 Melding til alle reisende – roman

Kjelder 

Norske forfattarar
Vinnarar av Amalie Skram-prisen
Vinnarar av Brageprisen
Vinnarar av Gyldendals legat
Forfattarar frå Oslo
Vinnarar av Aschehougprisen
Vinnarar av Kritikerprisen
SU

SU, Su eller su kan vera:

Geografi:

 Sovjetunionen (tidlegare ISO-kode SU) landskoden .su

Informatikk:

 kommandoen su, komandoen substitute user
 Seismic Unix, ei samling av prosesseringsverktøy til seismiske data
 Superuser, ein brukarkonto med alle rettar
 .su, domenekoden til Sovjetunionen

Einingar:

 Statistical Unit
 Subscriber unit
 Sun unit, eining for solintensitet
 Eining til bruk på lange avstandar i Battlestar Galactica tilsvarande lysår

Luftfart:

 Aeroflot, russisk flyselskap (IATA-kode SU)
 Vought SU US Navy Scout-fly
 Sukhoi, russisk flyselskap

Organisasjonar:

 Sosialistisk Ungdom
 Students' union
 SU carburetor (Skinners Union)

Universitet:

 Universitetet i Sabancı i Istanbul i Tyrkia
 Universitetet i Salisbury i Salisbury i USA
 Universitetet i Seattle i Seattle i USA
 Universitetet i Seton Hall i South Orange i USA
 Universitetet i Shenandoah i Winchester i USA
 Universitetet i Shippensburg of Pennsylvania i Shippensburg i USA
 Universitetet i Silliman i Dumaguete i Filippinane.
 Universitetet i Silpakorn i Bangkok i Thailand
 Universitetet i Singularity i USA
 Universitetet i Sofia i Sofia i Bulgaria
 South University i Savannah i USA
 Southern University i Baton Rouge i USA
 Universitetet i Staffordshire i Storbritannia
 Universitetet i Stanford i Stanford i USA
 Universitetet i Stellenbosch i Stellenbosch i Sør-Africa
 Universitetet i Stockholm i Stockholm i Sverige
 Universitetet i Syracuse i Syracuse i USA

Anna:

 guden Su, baskisk eldgud
 etternamnet Su, kinesisk etternamn
 magasinet Sinclair User
 Statens Uddannelsesstøtte, tilsvarande lånekassa i Danmark
 StumbleUpon, netteneste
 Sulfonylurea, medisin mot diabetes
Jørgen Norheim

Jørgen Norheim () i Sollia i Østerdalen) er ein norsk forfattar, historikar og t-baneførar.

Jørgen Norheim voks opp i Vestre Slidre. Han er utdanna cand. philol. med hovudfag i historie, hovudoppgåva hans frå Universitetet i Oslo i 1986 heiter «I verda, men ikkje av verda» : problem i norsk kyrkjehistorieskriving. Frå 1987-96 var han redaktør i tidskriftet Syn og Segn. Forfattardebuten kom med romanen Liten svein i bærskog ut i 1994. I 2003 vart han nominert til Nordisk Råds litteraturpris for romanen Ingen er så trygg i fare, noko som kom svært uventa på det meste av Noregs kulturarbeidarar då dei aldri hadde høyrt om Jørgen Norheim før.

Verk 
 1994 Liten svein i bærskog ut, roman (Samlaget, Oslo)
 1998 Mars : erindrings- og oppmuntringsskrift, roman (Samlaget, Oslo)
 2002 Ingen er så trygg i fare, roman (Samlaget, Oslo)
 2008 Adjutanten, roman (Samlaget, Oslo)

Prisar og utmerkingar 
 2012: Samlagsprisen

Norheim, Jørgen
Norheim, Jørgen
Norheim, Jørgen
Norheim, Jørgen
Vinnarar av Samlagsprisen
Hans Herbjørnsrud

Hans Herbjørnsrud () er ein norsk forfattar og gardbrukar.

Han har tidlegare arbeidd som lærar. Forfattardebuten kom i 1979 med novellesamlinga Vitner som han fekk Tarjei Vesaas' debutantpris for. I 1999 vart Herbjørnsrud nominert til den europeiske The Aristeion Prize. Novellene hans er omsette til fleire språk, mellom anna tysk, engelsk, fransk og russisk. 

Herbjørnsrud er ein særeigen og kresen novelleforfattar.

Prisar og utmerkingar

 1979 Tarjei Vesaas' debutantpris
1998 Innstilt til Nordisk Råds litteraturpris for novellesamlinga Blinddøra
1998 Kritikarprisen
1988 Gyldendals legat  
 1993 Notodden kommunes kulturpris
 2002 Innstilt til Nordisk Råds litteraturpris for novellesamlinga Vi vet så mye
 2005 Aschehougprisen
 2005 Doblougprisen
 2011 Statens stipend for eldre fortente kunstnarar
 2011 Telemark fylkes kulturpris

Verk
1979 Vitner, noveller (Gyldendal, Oslo)   
1984 Vannbæreren, noveller (Gyldendal, Oslo)   
 1987 Han, noveller (Gyldendal, Oslo)   
1992 Eks og Sett, noveller (Gyldendal, Oslo)   
1997 Blinddøra, noveller (Gyldendal, Oslo)  
2001 Vi vet så mye, noveller (Gyldendal, Oslo) 
2003 Samlede noveller (Gyldendal, Oslo) 
2006 Brønnene, noveller (Gyldendal, Oslo)  
 2013 Her kan alt skje (Gyldendal, Oslo)

Bakgrunnsstoff
 Kaja Schjerven Mollerin: Seks fot under. Et essay om Hans Herbjørnsruds forfatterskap. (Gyldendal 2011)
 Marit Holm m.fl. (red.): Iscenesettelse av jeg`et. Realisme og mystikk. Kompendium fra Herbjørnsrud-seminaret 2005. (Telemark Trykk AS, Notodden 2007)

Norske novelleforfattarar
Norske skjønnlitterære debutantar i 1979
Vinnarar av Aschehougprisen
Vinnarar av Kritikerprisen
Vinnarar av Doblougprisen
Vinnarar av Gyldendals legat
Vinnarar av Tarjei Vesaas' debutantpris
Folk frå Notodden
Forfattarar frå Telemark
Kasjrút

Kasjrút (hebraisk כַּשְׁרוּת [kašrūt]) er det jødiske systemet av matføreskrifter. Innanfor kasjrút skil ein mellom dyreslag som er tahór («rituelt reine», tillatne til bruk) og tamé («rituelt ureine», ikkje tillatne til bruk). Matretter, råvarer og ingrediensar som er tillatne til mat etter kasjrút blir kalla kasjér (frå hebr. כָּשֵׁר [kāšēr]) eller koscher (frå jiddisch kósher). Mat som inneheld forbodne matslag eller kombinasjonar eller som er tillaga på forbode vis blir rekna som taréf (frå hebraisk) eller treif (frå jiddisch).

Halakhá
Jødisk mat
Mat og religion
Olaf Rye

Olaf Rye (Ole) () var ein dansk-norsk krigshelt og offiser frå mellom anna Treårskrigen om Slesvig-Holsten. Rye fall ved Fredericia i Danmark. 

Rye vart fødd i Bø i Telemark, men kom tidleg i dansk krigsteneste. 

Den danske KFOR-leiren Camp Olaf Rye i Kosovo er oppkalla etter han.

Olaf Ryes plass på Grünerløkka i Oslo er oppkalla etter han.

Rye er gravlagd på Garnisonskirkegården i København.

Den danske diktaren Bernhard Severin Ingemann skreiv eit dikt som står på gravmonumentet:

FØDT I NORGE DEN 16 DE NOVEMBER 1791
HØJSIND OG RETSIND
BAR HAN I BRYSTET
OG UNDER GRAAHAAR
KÆMPERNES KRAFT
DROG HAN TILBAGE,
VAR DET MED HÆDER - 
STORMED HAN FREMAD,
VAR DET TIL SEIR

FREDERICIA DEN 6. JULI 1849
DANSKERNES HØVDING
KRIGERNES FADER
FOER OVER SPRÆNGTE
SKANDSER I KAMPEN-
LØSENET VAR: FREMAD!
SEIER MED GUD!
JUBLENDE FULGTE
KRIGERNE HELTEN
SEIRENDE SAAE HAN
DØDEN I ØIET
MÆGTIG MED SEIREN
AANDEN FIK VINGER - 
ALDRIG SKAL DANSKE
GLEMME HANS NAVN!

Bakgrunnsstoff 
 Dansk Biografisk Leksikon
 Dansk side om Rye 

Rye, Olaf
Rye, Olaf
Folk frå Bø i Telemark
Bernhard Severin Ingemann

Bernhard Severin Ingemann () var ein dansk salmediktar og forfattar av historiske romanar.

Ingemann vart fødd i i Torkilstrup. Han arbeidde ved Sorø Akademi, der han var lektor i dansk språk og litteratur. Mellom anna skreiv han: Morgensalmer til Brug for Eleverne i Sorøe Academies Skole (1822) og Morgensange for Børn (1837).

Dei mange salmane for born gjorde han særleg kjend, mellom anna «Nu titte til hinanden», «I Østen stiger solen op», «Julen har bragt velsignet bud» og «Dejlig er jorden». Kritikaren Georg Brandes sa om songane til B. S. Ingemann: «Hans morgen- og aftensange er uforgængelige ..»

Ingemann døydde i Sorø og er gravlagd på kyrkjegarden ved Sorø klosterkyrkje.

Bakgrunnsstoff 
 Digte, bibliografi m.m. i Kalliope
 Bibliografi i Det Kongelige Bibliotek
 B.S. Ingemann Selskabet

Danske salmediktarar
Danske romanforfattarar
Danske pedagogar
Den danske gullalderen
Folk frå Guldborgsund