alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Gullauge

Gullauge er ein potetsort som spesielt er dyrka i Nord-Noreg og Island.

Han er rekna som ein gourmetpotet.  Gullauge er ein smaksrik, mjølen potet med mddels fast struktur.  Kjøttfargen er sterk gul. Knollane er oftast små. 

Opphavet er ukjend; truleg kom han til Nord-Noreg med svenske rallarar rundt førre hundreårsskifte.

Gullauge er svært svak mot tørråte.

Beskytta opphavsnemning
«Gulløye fra Nord-Norge» er beskytta opphavsnemning for Gullauge dyrka i Noreg nord for polarsirkelen.

Kjelder

Frukt.no 
Nettside for økologisk jordbruk
Forskrift om beskyttelse av produktbetegnelsen Gulløye fra Nord-Norge som beskyttet opprinnelsesbetegnelse

Norsk mat
Beskytta produktnemningar
Poteter
91 Aegina

91 Aegina er ein stor hovudbelteasteroide. Overflata er veldig mørk og asteroiden har sannsynlegvis ein primitiv karbonhaldig samansetnad. Han vart oppdaga av den franske astronomen Édouard Jean-Marie Stephan den 4. november 1866. Asteroiden vart hans andre og siste oppdaging, den første var 89 Julia. Asteroiden sitt namn kjem frå Aigina, ei kvinne i gresk mytologi.

Kjelder 

Aegina
Aegina
Aegina
Regionar i Latvia

Latvia er delt inn i fleire historiske og kulturelle regionar. 

Den latviske grunnlova viser til fire regionar: 

 Kurzeme (Kurland), den vestlege delen av Latvia, består om lag av fylka Liepāja, Kuldīga, Talsi, Saldus og Ventspils. 
 Zemgale (Semigallia) er den sentrale delen av Latvia. Zemgale grensar til Kurzeme i aust, Rigabukta og elva Daugava i nord og grensa mellom Latvia og Litauen i sør. Det består grovt sett av fylka Bauska, Dobele, Jelgava og Tukums og delar av Aizkraukle, Daugavpils, Jēkabpils, Ogre og Riga som er sør for Daugava. Tradisjonelt inkluderer òg Semigallia nordlege delar av Šiauliai fylke i Litauen.
 Vidzeme, som tyder «Det midtre landet», òg kalla Livland sjølv om det berre består av mindre delar av det tradisjonelle Livland. I dag består Vidzeme av den latviske delen av Svensk Livland og Riga. Det utgjer om lag fylka Alūksne, Cēsis, Gulbene, Limbaži, Madona, Valka, Valmiera og delar av Aizkraukle, Ogre og Riga nord for Daugava.
 Latgale (Latgallia), delar av Livland som framleis var underlagt Den polsk-litauiske realunionen etter Altmarktraktaten i 1629, det såkalla Inflanty. Det består grovt sett av fylka Balvi, Krāslava, Ludza, Preiļi, Rēzekne og delar av Daugavpils og Jēkabpils nord for elva Daugava. 

Ein femte region er Sēlija (Selonia, Augšzeme), som ofte vert rekna som ein del av Semigallia. Selonia består av den austlege delen av provinsen Semigallia, som om lag utgjer til delar av fylka Aizkraukle, Daugavpils og Jēkabpils sør for Daugava. Tradisjonelt inkluderer Selonia òg nordaustlege område av Litauen. 

I nokre høve vert Kurzeme og Zemgale omtalt som ein region. Dette viser til den politiske delinga av Latvia mellom 1629 og 1917 då Kurzeme og Zemgale var i lag, først som Hertugdømet Kurland, så som Kurland gubernija i Det russiske riket, medan Vidzeme og Latgale var politisk delt, både frå Kurland og frå kvarandre. Ut frå dette synet er det tre regionar: Kurzeme (inkludert Zemgale og Sēlija), Vidzeme og Latgale. Denne delinga av Latvia i tre regionar er ikkje i bruk til vanleg, men ein kan sjå spor etter det i riksvåpenet til Latvia og i fridomsmonumentet i Riga som begge inneheld tre stjerner; ei for Kurzeme, Vidzeme og Latgale, som vart samla til Latvia i 1918.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Regions of Latvia» frå , den 21. januar 2008. 
 

Latvisk geografi
Latvia
Skjenning

Skjenning er eit tradisjonelt festflatbrød frå Innheradsområdet. 

Skjenning er baka av ein deig av potet, havremjøl, byggmjøl, rugmjøl, sukker, salt og vatn. Brødet vert blankt på overflata på grunn av ei mjøl- og sukkerblanding som vert smørt på under steikinga. Skjenning er tynt, sprøtt og har ein trekanta form. 

Skjenning er omtalt frå 1800-talet. Det vert gjerne ete ved sida av det tradisjonelle soddet i gjestebod som barndåp, bryllaup og gravferd.

Beskytta produktnemning 
Skjenning er verna produktnemning for skjenning baka etter gitte normer i Innherred som omfattar kommunane Levanger, Mosvik, Verran, Snåsa, Inderøy, Verdal og Steinkjer.

Kjelder 
 Forskrift om beskyttelse av produktbetegnelsen Skjenning som Beskyttet opprinnelsesbetegnelse

Bakverk
Norsk mat
Beskytta produktnemningar
92 Undina

92 Undina er ein stor hovudbelteasteroide. Han har ein uvanleg høg albedo og er ein M-type-asteroide. Asteroiden vart oppdaga av C. H. F. Peters den 7. juli 1867. Han er namnsett etter heltinna Undine frå ei novelle skriven av Friedrich de la Motte Fouqué. 92 Undina er eit medlem av Veritas-familien, som vart danna for omtrent åtte millionar år sidan.

Kjelder 

Undina
Undina
Undina
Undina
Latgale

Latgale eller Latgalia (latvisk Latgale, latgalisk dialekt Latgola) er ein av fire kulturelle regionar i Latvia som er nedfelt i grunnlova. Han er den austlegaste regionen nord for elva Daugava. Medan det meste av Latvia er protestantisk er Latgale hovudsakleg romersk katolsk. 

Regionen har ein stor folkesetnad med etniske russarar, særleg i Daugavpils, den største byen i regionen. Mange av russarane som budde i Latgale før det kom under Sovjetunionen var gammaltruande. Rēzekne, ofte kalla hjarte av Latgola, Krāslava og Ludza er andre store byar i regionen, som òg har ein kviterussisk minoritet. I tillegg er det framleis ein større polsk minoritet (Daugavpils har nesten like mange polakkar som latviarar). 

Regionen er ein av dei fattigaste i EU og i motsetnad til det resten av Latvia var majoriteten av veljarane imot EU-medlemskap i folkeavstemminga.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Latgale» frå , den 21. januar 2008.

Bakgrunnsstoff 
 Latgale på dau.lv 
 Forskingssenter i Latgale 
 Latgalis-latvisk ordbok

Latvisk geografi
93 Minerva

93 Minerva er ein stor hovudbelteasteroide. Han er av C-typen, noko som betyr at han har ei mørk overflate og sannsynlegvis ei primitiv karbonhaldig samansetning. Han vart oppdaga av J. C. Watson den 24. august 1867 og namnsett etter Minerva, ei romersk gudinne tilsvarande den greske visdomsgudinna Atene. Ein stjerneokkultasjon av Minerva vart observert frå Frankrike, Spania og Sambandsstatane den 22. november 1982. Ein okkultasjondiameter på ~170 km vart målt frå observasjonane. Sidan då har endå to okkultasjonar blitt observerte, og dei gir ein snittdiameter på ~150 km.

Kjelder 

Minerva
Minerva
Minerva
Ringerikserter

Ringerikserter er ei grønert som sidan 1800-talet har vore dyrka på Røyse på Ringerike. 

Dyrking av ringerikserter er kjend frå starten av 1800-talet, dyrkinga på garden Røyse er skriftleg dokumentert sidan 1823. På den tida vart ho helst kalla «gråert». På byrjinga av 1900-talet fekk erta namnet «ringeriksert». ( evt. gjekk dei frå 1900 over til å odle grønert i staden gråert - jfr. https://sv.m.wikipedia.org/wiki/Gråärt )

Sidan ringerikserter ikkje har gjennomgått moderne foredling, og er ho lita og varierande i størleik. Ho er òg utsett for sjukdom under dyrkinga. Av den grunn vart det etter 1920 gradvis slutt på dyrkinga av ringerikserter. På 1950-talet vart det funne ein pose gamle ringerikserter på loftet på garden Nedre Fjeldstad på Røyse. Sidan då har det vore kontinuerleg dyrking av ringerikserter på Røyse.

«Ringerikserter» er beskytta produktnamn for slike erter dyrka på Røysehalvøya ved Tyrifjorden i Hole kommune.

Kjelder 
 Forskrift om beskyttelse av produktbetegnelsen Ringerikserter som Beskyttet opprinnelsesbetegnelse

Norsk mat
Beskytta produktnemningar
Hole kommune
Belgfrukter
J-type-asteroide

J-type-asteroidar er asteroidar med spektrum likt det til Diogenittmeteorittar. Dei er såleis sannsynlegvis tidlegare bitar av djupare lag av vestaskorpa.

Spektruma er òg like til det av V-type-asteroidane, men J-typen har eit særs sterkt 1 µm absorpsjonsband.

Eksemplar på J-typar er 2442 Corbett, 3869 Norton, 4005 1979 TC2, og 4215 1987 VE1.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «J-type asteroid» frå , den 21. januar 2008. 

Asteroidespektralklassar
Vidzeme

Vidzeme er ein av dei kulturelle og historiske regionane i Latvia. Namnet tyder «Landet i midten» og utgjer om lag fylka Alūksne, Cēsis, Gulbene, Limbaži, Madona, Valka, Valmiera og delar av Aizkraukle, Ogre og Riga som ligg nord for elva Daugava. Stundom vert det kalla Livland, men utgjer berre ein liten del av det tradisjonelle området Livland. Vidzeme utgjer den latviske delen av det som var Svensk Livland og Riga.

Bakgrunnsstoff 
 Turistinformasjon
 Vidzeme universitet

Kjelder

 Denne artikkelen bygger på «Vidzeme» frå , den 21. januar 2008. 
 

Latvisk geografi
Zemgale

Zemgale, òg kjend under dei latiniserte namna Semigalia eller Semigallia (latvisk Zemgale; tysk Semgallen; litauisk Žiemgala) er ein historisk region i Latvia, som stundom òg inkluderer delar av Litauen. Det har fått namn etter det baltiske folket semigallarar. Zemgale ligg til venstre for elva Daugava og grensar til Selonia, Litauen og Kurland.

Innanfor Latvia er Zemgale rekna som ein av fire kulturelle regionar. Det ligg i sentrale og sørlege delar av Latvia og består av fylka Bauska, Dobele og Jelgava. Regionen er stort sett flat. Lielupe er den viktigaste elva etter Daugava. Av viktige byar finn ein Jelgava, den tidlegare hovudstaden i Kurland og Semigalia, og Bauska.

I mellomalderen var Semigalia ein del av Kurland og var i lag med dette området ein del av Latvia etter den første verdskrigen. 

Regionen Selonia vert ofte rekna som ein del av Semigalia. Selonia utgjer dei austlege områda av provinsen Semigalia, som låg sør for Daugava. Tradisjonelt omfatta Selonia òg delar av det nordaustlege Litauen.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Zemgale» frå , den 21. januar 2008. 
 

Latvisk geografi
Eplemost

Eplemost eller eplejuice er ein drykk laga av pressa eple og ikkje noko anna.

Eplemost kan òg vere laga av konsentrert eplemost som er blanda opp att med vatn til same volum som basisproduktet. For at eplemosten skal halde seg, vert han pasteurisert under tappeprosessen. 

Nemningane «eplesaft» eller «eplenektar» er bruka om blandingsprodukt av eplemost, sukker og vatn, samt eventuelle andre tilsetjingsstoff. Eplesaft kan òg innehalde kolsyre.

Eplejuice frå Hardanger 
«Eplejuice frå Hardanger» er ei beskytta produktnemning for ferskpressa most av eple frå Hardanger, som omfattar kommunane Jondal, Kvam, Granvin, Ulvik, Eidfjord, Ullensvang og Odda. Eplesortane som skal brukast, er gravenstein, summerred, aroma og discovery. Eplemost frå Hardanger kan merkast med teksten «beskytta geografisk nemning» og figurmerke for beskytta geografisk nemning.

Eplemost frå Hardanger er kjenneteikna ved ein lett syrleg og aromatisk eplesmak. Tradisjonen er dokumentert attende til 1700-talet. I 1818 skreiv prost Niels Hertzberg om hardangerbonden Knut Jåstad (f. 1744) at «han lærte sine Sambygdinger at gjøre sig nytte av de vilde Skovæplers saft. Han gjorde sig hertil presser med sterke Jernskruer og selde Saften i Bergen». Ved førre hundreårsskifte selde m.a. «Cideriet» og «Aga Cideri og saft» fabrikkprodusert eplesider og eplesaft frå Hardanger.

Kjelder 

 Forskrift om vern av produktnemninga Eplejuice frå Hardanger som beskytta geografisk nemning

Beskytta produktnemningar
Fruktdrikkar
Eple
Ávdira

Ávdira (gresk Άβδηρα), tidlegare òg Abdera, er ein landsby og ein kommune i periferieininga Xánthi i periferien Aust-Makedonía og Thráki i Hellas, 17 km nordaust for munningen av Nestos (Mesta).

Kommunen har namn etter den tidlegare gresk byen Ávdira (Abdera) på kysten av Thráki. Innbyggjarane her var rekna for å vera einfaldige, sjølv om tenkjarar som Demokrit og Protagoras kom derifrå. Byen skal ha vore bygd av Herakles til minne om kjærasten hans, Abderus. Ávdira var i byrjinga ein fri by, men vart seinare underlagd Makedonia og etterkvart Romarriket.

Administrativ inndeling 

Frå 2011 omfattar kommunen òg dei tidlegare kommunane Vistonída og Sélero. Dei tre tidlegare kommunane er no kommunaleiningar.

Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunen 19 005 innbyggjarar, medan kommunaleininga Ávdira hadde 3 341 og tettstaden med same namn 1 090 innbyggjarar.

Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:

Referansar

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Abdera» frå ,  den 21. januar 2008.  

  caplex.no

Avdira
Avdira
Avdira
Avdira
Buken

Buken eller abdomen er den bakre eller nedre del av kroppshola til dyr. Hjå menneske viser det til området mellom brystkassen og bekkenbotnen, på leddyr viser det til bakkroppen som følgjer hovud- og brystdelane. I abdomen finn ein tarmkanalar og i dei fleste høve kjønnsorgan.  Ein kan også omtala området som bukhola, omgjeven av bukveggen.

Det latinske ordet «abdomen» blir brukt i medisinsk fagspråk, som i «akutt abdomen», om akutte smerter i magen. 
Adjektivet «abdominal» tyder 'noko som har med buken å gjera'. Abdominal respirasjon er anding ved hjelp av bukmusklane og mellomgolvet. Abdominalrefleks er ein refleks der ein trekk saman bukmusklane når ein spiss gjenstand blir stroken over huda på abdomen. Eit abdominalt svangerskap er eit svangerskap der fosteret har festa seg i bukhola i staden for i livmora.

Sjå og 
 Underliv

Kjelder 

 caplex.no
 Søk etter abdomen i Store norske og Store medisinske leksikon
 

 
Dyreanatomi
Menneskeanatomi
Beskytta produktnemning

Beskytta produktnemning er ei nemning for eit næringsmiddel som ut frå opphav, geografi eller tradisjonelt særpreg ved forskrift har fått eit beskytta produktnamn.

Matprodusentar og andre som har vern etter ordninga, kan merke produkta med «beskytta opphavsnemning», «beskytta geografisk nemning», «beskytta tradisjonelt særpreg» eller tilsvarande bokmålsnemningar ved sida av det namnet som er beskytta i medhald av den særskilde produktforskrifta. 

 Forskrift om beskytta opphavsnemning kan gjelde næringsmiddel som har opphav på ein stad eller i eit geografisk område, og som har ein særeigen kvalitet, omdømme eller andre kjenneteikn som kan tilskrivast det definerte området eller det geografiske miljøet på staden. Næringsmidlet og råvarene må vere produsert, bearbeidd og foredla i det definerte området.

 Forskrift om beskytta geografisk nemning kan gjelde næringsmiddel som har ei tilknyting til det geografiske området som produktnemninga er knytt til; krava er likevel ikkje så strenge som for beskytta opphavsnemning. 

 Forskrift om beskytta tradisjonelt særpreg kan gjelde næringsmiddel som i seg sjølve er særprega og tradisjonelle.
Næringsmidlet må anten vere framstilt av tradisjonelle råvarer, eller ha ein tradisjonell samansetjing eller vere produsert etter den tradisjonelle produksjonsmåten. Døme på produkt med nemninga beskytta tradisjonelt særpreg i EU er Mozarella frå Italia, Jamon Serrano frå Spania og Falukorv frå Sverige.

Forskrifta gjeld for alle produkt som er definerte som næringsmiddel etter matlova, herunder vilt, men ikkje drikkevatn, kjeldevatn og naturleg mineralvatn, eller næringsmiddel som er omfatta av vin- og spritforskrifta. Likevel vil produktnemningar for øl og sider under 15 % vol kunne vere beskytta etter denne forskrifta. 
 
Utanlandske produsentar av næringsmiddel kan òg søkje om vern av produktnemningar i Noreg.

Bakgrunnsstoff 
 Forskrift om beskyttelse av opprinnelsesbetegnelser, geografiske betegnelser og betegnelser for tradisjonelt særpreg på næringsmidler
 Om merkeordninga 

 *
Opphavsmerking
Abd ül-Hamid II av Det osmanske riket

Abd ül-Hamid II () var den 35. og siste sultanen i Det osmanske riket. Han var sonen til Abd ül-Mecid I og overtok som sultan etter broren Murat V.

Under Abd ül-Hamid II mista Det osmanske riket store landområde og han førte eit korrupt styresett. Han vart avsett i 1909 i eit kupp gjennomført av ungtyrkarane.

Sultan Abd ül-Hamid II vart 11. februar 1885 tildelt storkrossen av St. Olavs Orden.

Kjelder 

 caplex.no
 Nordisk familjebok

Osmanske sultanar
St. Olavs Orden
Ventspils

Ventspils er ein by nordvest i Latvia ved kysten av Austersjøen. Han er kalla opp etter elva Venta som renn gjennom byen. Ventspils har om lag 45 000 innbyggjarar. 

Ventspils utvikla seg rundt ei borg som høyrde til den liviske riddarordenen og vart først nemnd i krøniker i 1290. Han fekk byrettar i 1314 og vart ein viktig handelsby i Hansaen.

Ventspils er ei viktig isfri hamn. Store mengder med olje og andre mineralressursar frå Russland vert lasta om bord i skip i Ventspils. Inntektene frå hamnetenestene har gjort Ventspils til den rikaste byen i Latvia.

Tretti kilometer nord for Ventspils ligg den tidlegare sovjetiske radioastronomi-installasjonen VIRAC (Ventspils Starptautiskais Radioastronomijas Centrs eller Ventspils internasjonale radioastronomisenter). At dette i det heile tatt eksisterte var ukjend for dei fleste latviarane før sovjetarane trekte seg bort i 1994.

Bakgrunnsstoff 
 Ventspils universitet
 Ventspils internasjonale radioastronomisenter
 Ventspils høgteknologipark

Kjelder

 Denne artikkelen bygger på «Ventspils» frå , den 21. januar 2008. 
 

Byar i Latvia
Hamnebyar ved Austersjøen
Henrik Aslaksen Skum

Henrik Aslaksen Skum  () frå Kautokeino var ein av samane som Høgsterett i 1854 dømde til døden etter Kautokeino-opprøret i 1852.  Han fekk seinare straffa omgjort til livsvarig fengsel. 

Han var bror til Ellen Aslaksdatter Skum, som òg vart dømd til døden og fekk nåde. Ein 14 år gammal bror, Anders, deltok òg i opprøret.  For Anders var påtalen åtte slag ris, men han vart frifunnen i underretten.  I høgsterett vart han dømd til åtte dagars fengsel.

Henrik sona straffa på Akershus festnings slaveri.  Her omkom han i sjøen under bading 14. august 1858.

Bakgrunnsstoff
Akershus festnings slaveri, Ministerialbok nr. F 0002 (1852-1883), Døde og gravlagde 1857-1858, side 11
Kautokeino, Karasjok i Kistrand, Ministerialbok nr. 10 (1821-1842), Fødde og døypte 1833, side 82-83
 	 	
 	 

Norske opprørarar
Norske samar
Kautokeinoopprøret
Folk frå Kautokeino
Byar i Latvia

Det er 77 byar i Latvia (latvisk: Pilsētas). Etter latvisk lov vert byrettar gjeve til busetnadar som er senter for kultur og produksjon med velutvikla infrastruktur og offentlege institusjonar, og som minst har 2000 innbyggjarar. I visse høve, om ein by fyller alle andre krav, kan han ha færre innbyggjarar. Byena vert vidare delt inn i regionsbyar(latvisk Rajonu pilsētas) og republikkbyar (latvisk Republikas pilsētas) eller storbyar (latvisk Lielpilsētas). Krav for å verte ein storby er velutvikla industri, transport, offentlege instritusjonar og infrastruktur eller vere eit viktig senter for kultur og sosialarbeid. I tillegg skal han minst 50 000 innbyggjarar men kan han likevel få status som storby om han oppfyller dei andre krava.

Store byar

Regional cities

Sjå òg 

 Regionar i Latvia

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «List of cities in Latvia» frå , den 21. januar 2008. 
  oppgav desse kjeldene:
 Par Latvijas Republikas administratīvo teritoriju izveidošanu un apdzīvoto vietu statusa noteikšanu

Bakgrunnsstoff 
 Vietas.lv- Kart og informasjon om byar i Latvia
 
 Interaktivt kart
Daugavpils

Daugavpils er den nest største byen i Latvia etter Riga med om lag 110 000 innbyggjarar. Han ligg om lag 230 km søraust for hovudstaden Riga, ved breidda av elva Daugava. Daugavpils har ei strategisk plassering på og grensar til både Kviterussland og Litauen, i tillegg til at Russland berre ligg 120 km unna. Byen er omgjeven av mange innsjøar.

Historie 
Byen si historie byrjar i 1275 då steinborga Dinaburg (Dünaburg) vart bygd av den liviske riddarordenen i landområde som formelt var underlagde Storfyrstedømet Litauen. Som ein del av Det russiske keisardømet vart han kalla Borisoglebsk (1656-1667) og Dvinsk (1893-1920). Byen vart omdøypt til Daugavpils i 1920 då han vart ein del av det sjølvstendige Latvia. Byen var åstad for slaget ved Daugavpils frå 1919 til 1920. Dvinsk var okkupert av Russland i 1940-41 og av nazistane i 1941-44. Jødane i byen gjorde sterk motstand mot tyskarane i denne perioden. Under den kalde krigen låg flybasen Lotsaki 12 km nordaust for byen.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Daugavpils» frå , den 21. januar 2008.

Bakgrunnsstoff 

 Informasjonsportal
 Historia til Daugavpils
 Jødisk samfunn 

Byar i Latvia
Borisoglebsk

Borisoglebsk er òg eit tidlegare namn på Daugavpils i Latvia

Borisoglebsk (russisk Борисогле́бск) er ein by i Voronezj oblast i Russland med om lag 65 000 innbyggjarar. Han ligg ved elva Vorona, nær munningen i Khopjor, rundt 200 km aust for Voronezj. 

Borisoglebsk vart grunnlagt i 1698 og er kalla opp etter dei to russiske helgenane Boris og Gleb. Staden fekk bystatus i 1779. 

Borisoglebsk flybase ligg 6 km aust for byen.

Kjende personar frå Borisoglebsk 
 Ivan Fioletov – kjend bolsjeviksk revolusjonær 

Busetnader grunnlagde i 1698
Liepāja

Liepāja (litauisk Liepoja, polsk Lipawa, tysk Libau, russisk Лиепая (Lijepaja), Либава (Libava), Любава (Lybava)) er ein by vest i Latvia ved Austersjøen og det administrative senteret i Liepāja fylke. Det er den største byen i regionen Kurzeme og den tredje største i landet etter Riga og Daugavpils med om lag 85 000 innbyggjarar. Han er ei viktig isfri hamn.

Liepāja er kjend i Latvia som «byen der vinden er fødd», truleg på grunn av den konstante trekken inn frå havet. Omdøme som den mest vindfulle byen i Latvia har har vorte forsterka av det største vindkraftverket i Latvia (33 Enercon vindturbinar) vart bygd i nærleiken.

Liepāja fekk byvåpenet sitt fire dagar etter han fekk bystatus 22. mars 1625. Byvåpenet viser løva av Kurzeme med ein delt hale som lener seg mot eit lindetre med frambeina.

Byen er ein hamneby, og har status som frihamn, med skatteletter for å oppmuntre næringslivet.

Sovjetiske styrkar hadde ein flåtebase her under Sovjetunionen.

Fotnotar

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Liepāja» frå , den 21. januar 2008.

Bakgrunnsstoff 

 www.portofliepaja.lv - Hamna i Liepaja
 Virtuell reise i Liepaja
Liepaja Info - Mobile App

Byar i Latvia
Hamnebyar ved Austersjøen
Jelgava

Jelgava (tysk Mitau, Mitaw, Mītava; litauisk Mintauja; polsk Mitawa; russisk Елгава/Митава) er ein by sentralt i Latvia, om lag 41 km sørvest for Riga med 65 000 innbyggjarar. Han er den største byen i Zemgale. Jelgava var òg tidlegare hovudstad i Hertugdømet Kurland (som Mitau) og var hovudstad i Kurland-regionen fram til 1919. 

Jelgava ligg på ei frodig slette som berre ligg 4 meter over havnivå på høgresida av elva Lielupe (tidlegare Kurländische Aa). I periodar med særs høg flo kan sletta og stundom byen verte oversvømd. Jelgava er omringa av Jacobskanalen (starta av Jacob Kettler) som tidlegare verna dei tidlegare festningsverka. 

Byen er eit jernbaneknutepunkt og ein viktig marknad for korn og tømmer. Det ligg òg ein flybase ved byen.

Historie 
Byen voks opp langs Lielupe på 900-talet og i 1265-1266 bygde Sverdbrodarordenen ei borg her. Byen var utgangspunkt for riddarane si vidare erobring av dei omliggande livarane og semigallarane, som dei til slutt la under seg i 1290. Mitau vart så ein strategisk stad for å stoppe åtak frå Litauen i sør, men litauarane plyndra byen i 1345. Då den liviske ordenen mista byen under den liviske krigen vart han ein del av Hertugdømet Kurland i 1561 og fekk byrettar i 1573. Hertugdømet var igjen ein vasall under Den polsk-litauiske realunionen. Realunionen var stadig i krig med Sverige og Jelgava vart omleira ved fleire høve, men trass i dette blømde han som eit senter for handel og industri. 

I 1795 annekterte Det russiske keisardømet byen i lag med heile Kurland under oppdelingane av Polen. I 1868 kom jernbanen til Jelgava og byen voks ytterlegare og i 1914 hadde han over 45 000 innbyggjarar. Jelgava vart hardt råka av den første verdskrigen og etter krigen i 1919 vart Jelgava ei slagmark mellom sovjetarane, det tyske Freikorps og latviske fridomsforkjemparar. Etter at sistnemnde vann vart Jelgava ein viktig by i det sjølvstendige Latvia. 

Som følgje av den nazistiske-sovjetiske avtalen vart Jelgava annektert med resten av Latvia til Sovjetunionen under den andre verdskrigen i 1940. Mykje av den gjenverande tyske folkesetnaden i byen reiste vestover. Frå 1941 til 1944 okkuperte tyskarane byen fram til Den raude arméen erobra byen. Det historiske senteret i Jelgava, industrien, jernbanenettverket og offentlege bygg vart hardt råka under kampane og nesten 90 % av byen vart lagt i grus.

Bakgrunnsstoff 
 Kart over Jelgava 
 Samfunn

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Jelgava» frå , den 21. januar 2008. 
 

Byar i Latvia