alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Gamlehaugen

Nasjonaleiendommen Gamlehaugen, ofte berre kalla Gamlehaugen, gnr. 14 i Bergen (Fana), vart skilt ut frå Fjøsanger i 1809, og er namnet på statsminister og skipsreiar Christian Michelsen sin tidlegare bustad. Gamlehaugen er no museum og kongebustad i Bergen. 

Gamlehaugen ligg i gamle Fana kommune, som frå 1972 vart ein bydel i Bergen kommune. Det staselege bygget ligg mellom Fjøsanger og Hop, ved Nordåsvannet. Bustaden er omgjeven av ein park, og ligg på ei høgde med utsyn over Nordåsvannet. Huset kan likna på eit lite slott. Arkitekten skal ha nytta skotske borgar som eit føredøme. 

Huset vart teikna av arkitekturprofessor Jens Zetliz Kielland i 1899 og bygd i 1900. Arkitekten teikna møbleringsplanen og møblane i dragestil. Møblane vart utskorne i tre av Ingebrigt Vik, og var ferdige i 1902.

Eigedomen vart i 1925 overteken av den norske staten. Christian Michelsen sitt kontor er teke vare på, med minner frå unionsoppløysinga i 1905.

Ekteparet Benny og Christian Michelsen er gravlagd i fjellet søraust for hovudbygget.

Bakgrunnsstoff 
 Om museet Gamlehaugen 
 Turistattraksjonen Gamlehaugen  

Museum i Bergen
Historiske museum i Noreg
Gardar i Fana
Byggverk i Fana
Kongebustader
Appelsin

Appelsin (Citrus sinesis) er ei rund og oransje sitrusfrukt med tjukt skal som kan etast rå eller pressast til jus. Appelsintreet stammar frå Kina. Planten vert i dag dyrka i varme land over heile verda, og dei største produsentane er Brasil, USA, Mexico, Spania og India.

Skildring
Appelsintreet høyrer til rutefamilien. 
Treet kan bli 12 meter høgt. Det har lêraktige, elliptiske blad og nokre tornar. 
Treet er eviggrønt og det blomstrar heile året. Blomane er kvite og kan ha ein diameter på opptil 4 cm.
Appelsinfrukta er eit fleirromma aromatisk bær. 
Romma i bæret, kjende som appelsinbåtar, er fylt av eit saftig fruktkjøt som er danna av saftfylte hår.
Frukta har eit tjukt, seigt skal som er prikkete av kjertlar som inneheld eterisk olje.

Varietetar

Det finst fleire varietetar av appelsina. Nokre har gult fruktkjøt medan andre har raudt.

Nokre appelsinsortar med gult fruktkjøtt er 'Valencia Late', 'Shamouti' og 'Salustiana'. Navelappelsin har ein ekstra krans av fruktblad som gjer at kvar frukt dannar ei ekstra lita frukt som ein «navle», til dømes sortane 'Navel' og 'Navelina'.
Varietetar med raudt fruktkjøt blir kalla blodappelsin, C. sinensis var. sanguinea. Nokre døme på blodappelsinsortar er 'Sanguina', 'Sanguinella' og 'Moro'.

Opphav
Appelsintreet stammar frå tropisk Asia og har vore dyrka i Kina i fleire tusen år. 
Det kom til Europa rundt 1500, og har sidan vore mykje dyrka i middelhavslanda. 
Appelsin er også blitt innført til Amerika, og er særleg mykje dyrka i Florida og California i tillegg til i Latin-Amerika. Det blir også  dyrka mykje appelsin i Sør-Afrika.

Namn
Namnet «appelsin» tyder 'kinesisk eple'. Dette namnet kjem frå folkeleg nederlandsk appelsien (standard nederlandsk sinaasappel) og blir bruka på dansk, norsk, svensk (apelsin), islandsk (appelsína), russisk (apelsin) og på finsk (appelsiini). På norsk kan ordet ha alle tre genera (hankjønn, hokjønn eller inkjekjønn), avhengig av dialekt.

Bruk

Appelsinar inneheld mykje C-vitamin. I tillegg til å etast og pressast, kan appelsina òg brukast i matlaging. Apsikat er laga av appelsinskal.

Det er for det meste fruktene som vert brukt, men det er mogleg å laga te av blomstrane. Dei kan òg kokast og brukast i mat.

Sjå òg 
 «Nordens appelsin»

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Urtekilden

Sitrusfrukter
Sitrusslekta
Nederlandske ord og uttrykk
C-vitamin

C-vitamin, også kjent som askorbinsyre og -askorbinsyre, er eit vassløyseleg vitamin og ein antioksidant. 

Det er ei svak syre med kjemisk formel . Det er L-enantiomeren som verkar som eit vitamin. D-enantiomeren har ikkje biologisk aktivitet. Enantiomerane inneheld dei same atoma og er spegelbilete av kvarandre. 

Vitaminet er nødvendig for regulering av jernopptak og feittforbrenning. Det har òg mange andre funksjonar i kroppen. Dagsbehovet er 60 mg, men mange meiner at ein bør ta langt større dosar. Skjørbuk skuldast mangel på C-vitamin.

Førekomst og bruk 

C-vitamin finst i bær, frukt og grønsaker som kiwi, sitrusfrukter og potet. 

Askorbinsyre har E-nummer 300, og vert nytta som tilsetjingsstoff i matvarer (t.d. mjøl) for at dei betre skal tola lagring.

Bakgrunnsstoff 

 Lommelegen om C-vitamin 

 
Antioksidasjonsmiddel
Dietetiske antioksidantar
Organiske syrer
Koenzym
Furanon
Enolar
Gammalakton
Essensielle lækjemiddel
Filmen Troll-elgen

Troll-elgen er ein norsk spelefilm frå 1927. Han er basert på romanane Troll-elgen og Skoggangsmannen av Mikkjel Fønhus.

Filmfakta 
 Kategori: Drama
 Lyd: Stumfilm
 Svart/kvitt
 Speletid: 102 min.
 Tilrådd alder: 7 år

Produksjon 
 Manus: Alf Rød
 Regi: Walter Fyrst
 Musikk: Erling Nilsen
 Foto: Ragnar Westfelt
 Sminke: Oscar Carlsson
 Produksjonsleiar: Helge Lunde
 Produksjon: Fyrst-film

Medverkande skodespelarar 
 Tryggve Larssen Sjur Renna 'Gaupa' 
 Bengt Djurberg Hans Trefothaugen 
 Julie Lampe Turi Trefothaugen, mor til Hans 
 Tove Tellback Ingrid Rustebakke 
 Harald Stormoen Hallstein Rustebakke, storbonde 
 Einar Tveito Gunnar Sløvika, hestehandlar 
 Egil Hjorth-Jenssen Tølleiv, tenestegut på Rustbakke 
 Mimi Kihle Bellina, dansar 
 Hauk Aabel Piper, direktør 
 Nils Ahrén P. Rustebakke, rik slektning

Bakgrunnsstoff 
 

Troll-elgen
Troll-elgen
Pomperipossa i Monismanien

Pomperipossa i Monismanien er ei satirisk forteljing skriven av Astrid Lindgren publisert i Expressen 10. mars 1976.

Astrid Lindgren skreiv henne då ho hadde oppdaga at ho betalte 102 % i skatt, og forteljinga vart eit viktig innlegg i debatten om høge marginalskattar og ei medverkande årsak til at sosialdemokratane mista makta ved valet 1976, for første gong på 40 år.

Historia er ein tydeleg allegori om Pomperipossa, som i eit rike langt borte skriv bøker for barn, men som sjølv om ho arbeider og slit berre får 5000 kroner i året å leve av.

I forbifarten nemner Lindgren at ein kan få sett ned skatten sin ved å kjøpe hus med stor gjeld. Det var eit stikk til den dåverande finansministeren Gunnar Sträng som hadde gjort akkurat det, og derfor, til trass for at han hadde høg inntekt, kunne betala ein latterleg låg sum i skatt det året.

Sträng hånte Lindgren i Riksdagen og hevda at ho ikkje kunne rekna, men vart seinare tvinga til å erkjenne at han hadde feil.

Kjelder 
 Den svenske Wikipedia

Bakgrunnsstoff 
 Pomperipossa i Monismanien 

Verk av Astrid Lindgren
Kultur i 1976
Svensk litteratur
Rabén & Sjögren

Rabén och Sjögren er eit svensk forlag som vart grunnlagt i 1942 av Hans Rabén og Carl-Olof Sjögren. Det spesialiserer seg på å gje ut barne- og ungdomslitteratur. 

Forlaget gav mellom anna ut bøker av Astrid Lindgren. Samarbeidet med Lindgren byrja med at ei historie om Pippi Langstrømpe vann ei tevling forlaget hadde utlyst i barne- og ungdomslitteratur i 1944. Andre forfattarar som har vorte gitt ut av forlaget er Ove Allansson, Svante Foerster, Hans Granlid, Birger Norman, Inger Edelfeldt, Inger og Lasse Sandberg, Jostein Gaarder, Lennart Hellsing og Barbro Lindgren

Sidan 1998 inngår R & S i Norstedt och Söners forlag.
Dotterselskap til R & S er Tidens förlag og Citadell

Bakgrunnsstoff 
 Rabén & Sjögrens nettside
 Tidens förlags nettside

Kjelde 
Den svenske Wikipedia 

Svenske forlag
Astrid Lindgren
Skipingar i 1942
Neil Armstrong

Neil Alden Armstrong () var ein amerikansk testpilot og astronaut. Han er mest kjend for å ha vore det fyrste mennesket på månen. Det skjedde den 20. juli 1969. Neil Armstrong sa då dei vidgjetne orda «That's one small step for a man, one giant leap for mankind.» På norsk språk: «Det er eit lite steg for eit menneske, eit stort sprang for menneskja.»

Han var jagarpilot under Koreakrigen for den amerikanske marinen. I 1962 blei han vald ut som astronaut av NASA. Han leia Gemini 8, som utførte det første vellukka møtet mellom to romskip i bane, i 1966. Seinare var han ekstramannskap for Gemini 11 og måneekspedisjonen Apollo 8. I 1969 vart han så leiar for månelandingsekspedisjonen med Apollo 11.

Neil Armstrong har fått ei stjerne på Hollywood Walk of Fame.

Referansar

Bakgrunnsstoff 

Folk som har vitja månen
Romfararar frå USA
Folk frå Ohio
Hollywood Walk of Fame
Emil i Lønneberget

Emil i Lønneberget er ein av Astrid Lindgrens litterære figurar, ein gut i 8-årsalderen som finn på så mange ugangsstrekar at han er vidkjend for det. 

Familien Svensson og arbeidsfolka deira bur på garden Katthult i grenda Lønneberget i Småland. Emil har ei veslesyster, Ida, som har ei eiga sommarvise («Du ska inte tro det blir sommar» som ofte vert songen på skuleavslutningar i Sverige). Den jentungen vart til og med heist opp i ei flaggstong, og det er den typen tiltak som får far til borna til å verte rasande og jage sonen skrikande «EEEEEEMIIIL, din förgrymmande unge!» til denne får låst seg inne i snikkarbua. Sjølv om det finst det ein song. Faren er vel knappast den som er Emils mannlege førebilete, det er det snarare drengen Alfred som er. Mor til Emil er den som skriv ned forteljingane. 

Emil var far til Astrid Lindgren, Samuel August, sin favoritfigur, noko som ikkje er så rart, då han og Emil var born i same tidsperiode og område. Ho har skildra det slik: 

«När Emil sprang omkring på sina barfotaben i Lönneberga, var Samuel August en ungefär likadan liten Smålandspojk i en socken strax intill, fastän han sannolikt inte gjorde fullt så många hyss.». 

Ein del av det som det står om i bøkene om Emil er sånt som Astrid har høyrt Samuel August fortelje om.

Bøker 
 1963 - Emil i Lönneberga, på norsk: 1964 Emil fra Lønneberget
 1966 - Nya hyss av Emil i Lönneberga, på norsk: 1966 Nye spell av Emil fra Lønneberget 
 1970 - Än lever Emil i Lönneberga, på norsk: 1970 Emil fra Lønneberget gir seg ikke 
 1972 - Den där Emil, på norsk: 1972 Nei, han Emil fra Lønneberget
 1976 - När Emil skulle dra ut Linas tand, på norsk: 1976 Da Emil skulle trekke Linas tann
 1984 - När lilla Ida skulle göra hyss, på norsk: 1984 Da Ida også ville i snekkerbua!
 1984 - Stora Emilboken (samlingsverk)
 1985 - Emils hyss nr 325, på norsk 1985 Emils spell nr 325
 1986 - Inget knussel, sa Emil i Lönneberga, på norsk: 1986 Ikkeno' knussel, sa Emil fra Lønneberget
 1989 - Ida och Emil i Lönneberga (samlingsverk), på norsk: 1990 Ida og Emil fra Lønneberget 
 1995 - Emil med paltsmeten
 1997 - Emil och soppskålen, på norsk: 1997 Emil og suppebollen
Bøkene om Emil i Lønneberget er illustrerte av Björn Berg.

Filmar 
 1971 - Emil i Lönneberga, norsk tittel: Emil i Lønneberget
 1972 - Nya hyss av Emil i Lönneberga, norsk tittel: Nye streker av Emil i Lønneberget
 1973 - Emil och griseknoen, norsk tittel: Emil og Grisungen
Filmane om Emil vart regiserte av Olle Hellbom.

Kjelde 
Den svenske Wikipedia 

Astrid Lindgren-figurar
Svenske filmar
Platina

Platina er eit metallisk grunnstoff med kjemisk symbol Pt og atomnummer 78. Det er eit transisjonsmetall i gruppe 10 i periodesystemet.

Bruk 

Platina er eit edelt metall og blir brukt i smykke og i legeringar. På grunn av den høge motstanden mot korrosjon og det svært låge damptrykket er platina hovudmaterialet i den internasjonale kilogram-standarden.

Finfordelt platina fungerer som katalysator for forbrenning av gassar og blir brukt i katalysatorar i bilar og i industri.

Visse organiske kompleks av platina-ion (Pt2+ eller Pt4+) blir brukte som cellegift i behandling av kreft.

Sjå også 

 Periodesystemet
 Isotoptabell
 Grunnstoffliste

 
Transisjonsmetall
Edelmetall
Kubiske mineral
Katalysatorar
Native element
Grunnstoff
Den glade enke i Trangvik

Den glade enke i Trangvik er ein norsk spelefilm frå 1927. 
Harry Ivarson skreiv manus og regisserte filmen, som var basert på satiremagasinet Trangviksposten av Jacob Hilditch.

Filmen er i sju akter med scener som har henta karakterar og motiv frå «Trangviksposten», og hadde premiere på kino 10. januar 1927.

Filmfakta 
 Kategori: Komedie
 Lyd: Stumfilm
 Svart/kvitt
 Speletid: 105 min.
 Tilrådd alder: 15 år

Produksjon 
 Foto: Reidar Lund
 Dekorasjonar: Sæbjørn Buttedahl
 Produksjonsleiar: Hugo Hermansen
 Produksjon: A/S Cinema

Medverkande skodespelarar 
 Thorleif Klausen Syvertsen, redaktør 
 Harald Steen Jørnsen, reiar 
 Sigrun Svenningsen Helene Dyring, enke 
 Erling Drangsholt Vang, ingeniør 
 Lalla Carlsen Bergtora 
 Egil Hjorth-Jenssen Haarbye, fotograf 
 Joachim Holst-Jensen Berg, telegrafist 
 Sæbjørn Buttedahl Fladnes sr., politimann 
 Alf Sommer Fladnes jr. 
 Julie Lampe Enkefru Salvesen 
 Henny Skjønberg Frk. Salvesen 
 Eugen Skjønberg Sivert, sjøgut

Bakgrunnsstoff 
 

Norske filmar
Filmar frå 1927
Erik Almhjell

Erik Almhjell () var ein norsk notekyndig spelemann frå Sunndalen på Nordmøre. Opptaka av Erik Almhjell åleine og i fleirstemt samspel med sambygdingen Tore Hoås såvel som notenedskriftene Erik gjorde utgjer svært sentrale kjelder for sunndalstradisjonen av folkemusikken på Nordmøre. Særleg interessante er opptaka av sunndalsspringaren.

Biografi 
Erik gifte seg i 1948 med Magnhild Havdal frå Tingvoll.

Kjelder

Lydopptak 
 ca. 1953 - Privat lydopptak ved Torleiv Skjøtskift
 NRK-opptak i samspel med Tore Hoås

Folkemusikk på Nordmøre
Norske felespelarar
Folk frå Sunndal
Cafe X

Cafe X er ein norsk spelefilm frå 1928. Manus og regi var ved Walter Fyrst.

Filmfakta 
 Kategori: Krim/Drama
 Speletid: 100 min.

Produksjon 
 Musikk: Benedictoff
 Foto: George Schnéevoigt
 Produksjonsleiar: Walter Fyrst
 Produksjon: Fyrst-film

Medverkande skodespelarar 
 Tove Tellback Lilly 
 Bengt Djurberg Karl Kraft, journalist 
 Ellen Isefiær Journalist i 'Dagsavisen' 
 Harald Steen Pålsen, kafevert 
 Egil Hjorth-Jenssen Enok Sørensen, kelner 
 Nicolai Johannsen Slaktaren, smuglarkaptein 
 Kaare Bertrand Spiker'n 
 Signe Heide-Steen Fru Hansen 
 Hans Erichsen Ein dekksgut og trekkspelar 
 Reidar Roy Ein smuglar

Bakgrunnsstoff 
 

Norske filmar
Cafe X
Mandarin

Mandarin (Citrus reticulata) er namnet på eit lite sitrustre og den appelsinliknande frukta det ber. Frukta er mindre, noko mildare på smak og lettare å eta enn appelsina. I Noreg vart mandarinar særleg kjøpte og etne ved juletider, men tidleg på 1990-talet slutta Noreg å importere mandarinar. Den liknande frukta ein finn i butikkane i dag er klementin.

Mandarinen kjem opphavleg frå det sørlege Kina, men har sidan blitt spreidd av menneske. Det finst fleire typar mandarinar med eigne namn.

Frukta er avrunda, men litt samantrykt i topp og botn slik at ho ikkje er heilt rund. Mandarinskalet er tynnare enn på appelsin, og som oftast òg mykje lausare. Sjølve frukta kan lett delast i separate båtar. Ho er dermed lett å skrella og eta utan søl. Det er vanleg å eta henne åleine, men ein kan òg bruka mandarinar attåt matrettar, som pynt på dessertar, og i salatar.

Ulike mandarintypar 
Tangerin og satsuma er gamle, opphavlege mandarintypar. Den japanske satsumafrukta er steinfri og vert difor ofte hermetisert. Mandarinen kryssar seg lett med andre sitrusfrukter, og det finst derfor mange hybridtypar. Dei fleste sitrusfruktene er sjølvpollinerande eller har frukter utan frø slik at dei ikkje treng å pollinerast. Tangerinblomar derimot må pollinerast av andre, og treng bier i nærleiken for å produsera mange frukter.

Klementin er ei kryssing mellom mandarin og pomerans, minneola kjem frå mandarin og grapefrukt, og temple er ei naturleg kryssing mellom mandarin og appelsin som kjem frå Jamaica. Ugli er ei anna frukt frå dette landet som stammar frå tangerin, appelsin og grapefrukt. Namnet kjem frå engelsk ugly (stygg) og er eit registrert varemerke på øya. Suntina er namnet på ein moderne hybrid frå Florida.

Bakgrunnsstoff

Sitrusfrukter
Sitrusslekta
Hardangerjøkulen

Hardangerjøkulen er den sjette største isbreen på det norske fastlandet og ligg i kommunane Ulvik og Eidfjord i Vestland. Flatevidda er 73 km². Det høgaste punktet på breen er 1863 moh., som er det høgaste punktet i Hordaland fylke.

Brearmen Rembesdalskåka () er ein sør-vestleg del av Hardangerjøkulen. Smeltevatn frå breen renn ned i Rembesdalsvatnet og Simadalen i Hardanger.
Vasskraftverket Sima kraftverk i Eidfjord utnyttar avrenninga frå aust-, sør- og vestsida av Hardangerjøkulen.

Breen har fleire brearmer, der Blåisen og Midtdalsbreen aust mot Finse og Rembesdalskåka vest mot Simadalen, er mest kjend. Ved Rembesdalskåka ligg DNT Fjellsport Oslo si hytte Demmevasshytta. 

Midtdalen vart nytta til innspelinga av Star Wars Episode V: Imperiet slår tilbake som isplaneten Hoth.

Bakgrunnsstoff 
 NVE om Hardangerjøkulen 
 Foto og omtale om jøkulen

Geografi i Eidfjord
Geografi i Ulvik
Hardanger
Isbrear i Vestland
Mandarin (fleirtyding)

Mandarin kan vera

 ei frukt frå mandarintreet
 eit standardtalespråk i Kina
 fleire kinesiske dialektar
 ei europeisk nemning brukt om kinesiske embetsmenn før 1912
 mandarinand (Aix galericulata), ein austasiatisk andesort
 mandarinfisk (Synchiropus splendidus)

Ordsoge 
Ordet har opphav i sanskrit mantrin, som viste til ein minister eller rådgjevar. Dette ordet spreidde seg til store delar av Søraustasia, særleg i malaytalande land. Portugisarane tok ordet mandarim med seg til Kina der dei brukte det om embetsfolk, som der hadde tittelen gun. Gjennom nederlandsk blei ordet omforma til mandarijn og dagens norske mandarin. Ein har så brukt ordet til å skildra ulike ting som kom frå Kina, slik som mandarinfrukta og mandarinanda.

Kjelder 
 Oxford English Dictionary
Gro Holm

Gro Holm () var ein norsk forfattar. Gro Holm voks opp på eit småbruk i Odda i Hardanger med oppvekstnamnet Gro Prestgarden.

Då industriutbygginga tok til, selde mora delar av garden. Fabrikkanlegget som skulle verta Odda Smelteverk vart bygd opp frå 1906 av. Med industrien kom òg ingeniøren Olav Holm til Odda for å vera med på utbygginga. Dei gifta seg i 1908. 
Gro Holm skildra det framveksande industrisamfunnet og endringane i bondesamfunnet, med eit særleg blikk på kvinnene sin situasjon. 

Holm fekk Melsom-prisen i 1947.

Utgjevingar 
 Løstølsfolket (Sut, Odelsjord og Kår, 1932-34.) Roman i trilogi. 
 De hvite kull (1936) Roman om industriutbygging
 Takk så var det ikke mer (1937) Om hushjelpene i striden om den nye hushjelplova
 Hjelpelaus (1946)
 Monsens hotell (1948) Roman

Kjelder 
 Digitaliserte bøker av Gro Holm hjå Nasjonalbiblioteket
 Gro Holm, omtale i Kunstnerregisteret på www.kulturnett.no
 Omtale av De hvite kull på www.nvim.no
 Fødsels- og dødsdato frå NBL-artikkel skriven av Arnbjørg Hageberg.

Norske forfattarar
Nynorskforfattarar
Forfattarar frå Hordaland
Folk frå Odda
Vinnarar av Melsom-prisen
Marek Edelman

Marek Edelman () var ein av leiarane av oppreisten i Warszawaghettoen i 1943. Han voks opp i ein jiddisch-talande familie med tilknyting til den ikkje-sionistiske jødiske sosialistrørsla Bund. Edelman var medlem i ungdomsorganisasjonen til Bund, og arbeidde der for eit Polen utan anti-semittisme, med like rettar for alle.

Etter Polen var okkupert av Hitler-Tyskland, blei alle jødar samla i ghettoane, som blei avstengde frå omverda. Edelmanfamilien budde innanfor det området som blei avsperra i Warszawa, og som no blei overfylt med jødar sende dit frå andre stader av dei tyske nazistane. Tilhøva blei snart forferdelege på grunn av matmangel og hygieneproblem. Titusenvis døydde før dei store transportane frå Warszawaghettoen til konsentrasjonsleirane tok til sommaren 1942.

På denne tida møttest viktige politiske grupper blant jødane i ghettoen for å diskutere kva dei skulle gjere i den desperate situasjonen dei var komne i. Bundistar, venstresionistar og kommunistar danna snart den jødiske kampgruppa ZOB og tok til å bu seg på væpna motstand. Da ghettoen skulle likviderast, gjekk ZOB til aksjon, og oppreisten var eit faktum. Motstandskjemparane kjempa hardt, men hadde sjølvsagt ikkje nokon sjanse mot store tyske styrkar som blei sette inn. Ghettoen blei jamna med jorda.

Men medlemmene av ZOB meinte det var betre å døy i kamp enn passivt for fiendehand. Dei av leiarane i ZOB som ikkje kom seg unna da kampane var over, tok sjølvmord heller enn å bli tekne til fange av nazistane. Edelman kom seg ut av ghettoen gjennom kloakksystemet, og overlevde krigen. Etter krigen utdanna han seg til lege, og han budde i Polen til han døydde hausten 2009.

Referansar 

Jødisk historie
Folk frå andre verdskrigen
Askenasar
Sosialistiske politikarar
Polske jødar
Landbruks- og matdepartementet

Landbruks- og matdepartementet har ansvar for norsk matpolitikk og landbrukspolitikk. Matpolitikken skal sikra forbrukararne trygg mat av rett kvalitet gjennom ein sunn matproduksjon. Det skal leggjast til rette for eit ernæringsmessig fullgodt kosthald. Landbruks- og matdepartementet har i samarbeid med Fiskeridepartementet og Sosial- og helsedepartementet ansvar for utforming av matpolitikken og forvalting av matvaresystemet frå primærproduksjon fram til forbrukarane.

Historie 
1. oktober 2004 skifta det tidlegare Landbruksdepartementet namn til Landbruks- og matdepartementet.
Landbruksdepartementet vart oppretta ved kongeleg resolusjon av 17. februar 1900 med verknad frå 1. april 1900 under namnet Det Kongelige Landbrugsdepartement. Før den tid sorterte landbrukssaker under Indredepartementet. Skogdirektoratet (1875), Landbruksdirektoratet (1877) og Veterinærdirektoratet (1894) gjekk inn i Landbruksdepartementet ved opprettinga i 1900.

Underliggjande etatar 
 Statsforvaltarane sine landbruksavdelinger
 Mattilsynet 
 Reindriftsforvaltinga
 Statens landbruksforvalting
 Statskog

Sjå òg 
 Norske landbruksministrar

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Landbruks- og matdepartementet

Litteratur 
 Lidtveit, Aslak: Det kongelige landbruksdepartement 1900–1975, Oslo 1975.
 Stubsjøen, Magne (red.): Vekst og vern: Det kongelige landbruksdepartement 1900–2000, Oslo 2000.

Norske departement
Norsk landbruk
Sisyfos

Sisyfos (Σίσυφος) var konge, helt og skrekkeksempel i gresk mytologi. Han er kjend for den evige straffa si med å rulla ein stein opp på eit fjell, og har gjeve opphav til uttrykket sisyfosarbeid.
 
Sisyfos skal ha grunnlagt og vore konge av Korint. Han var son av Aiolos og Enarete og gift med Merope, som han fekk den seinare korintarkongen Glaukos med. I nokre seinare kjelder blir det òg sagt at han var far til Odyssevs.

Den sløge kongen 

Som konge skal han ha oppmuntra skipsfart og handel, men òg ha prøvd å karra til seg mest mogleg rikdom, gjerne ved å drepa reisande. Homer og seinare diktarar kallar han ein av dei største sløgingane i verda. Då dødsguden, Thanatos, kom for å henta han, klarte kongen å lenkja han fast slik at verken han eller nokon andre trong å døy. Til slutt måtte Ares koma og fri guden, medan Sisyfos blei send til dødsriket.

Kongen hadde fleire kort i ermet. Han hadde avtalt med kona si at ho ikkje skulle ofra noko for han, slik ein brukte å gjera for dei døde. Han gjekk til Hades og klaga over at kona ikkje utførte pliktene sine, og bad om å få dra tilbake til jorda og snakka til henne. Så snart han var fri, nekta han å dra tilbake. Til slutt måtte Hermes ta han til dødsriket med makt.

Som straff for alle triksa, ugjerningane eller at han hadde røpa gudane sine løynder, måtte Sisyfos dytta ein stor stein opp på eit fjell. Så snart steinen var oppå toppen, rulla han ned igjen, og Sisyfos måtte ta til på nytt. Av dette har me fått uttrykket sisyfosarbeid, om eit tungt og endelaust arbeid som tilsynelatande ikkje fører nokon veg fram.

Sysifos har fascinert seinare kunstnarar og tenkjarar fram til vår tid. Welcker meiner han skildrar mennesket som stendig tørster etter meir kunne. I essayet Le Mythe de Sisyphe liknar Albert Camus Sisyfos med menneskelivet, som er eit absurd strev utan mål, og som me likevel lever.

Gresk mytologi
Helvete