alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Oklahoma

Oklahoma (uttalt: /ˌoʊkləˈhoʊmə/) er ein delstat som ligg i den sørleg-sentrale regionen i USA. Oklahoma City er staten sin hovudstad og største by. Med ca. 3,5 millionar innbyggjarar er Oklahoma den 28. mest folkerike staten i USA. Staten blei oppretta frå Indianerterritoriet sine område 16. november 1907, og blei den 46. staten som blei med i unionen. Staten sitt namn skriv seg frå dei to Choctaw-orda okla og humma, som betyr «det raude folk». Namnet blei vald av Allen Wright, sjef for Choctawnasjonen. 

Som ein stor produsent av naturgass, olje og mat, baserer Oklahoma seg på dei økonomiske sektorane: luftfart, energi, telekommunikasjon og bioteknologi. Staten sin økonomi er i ein sterk vekstperiode, og Oklahoma er blant dei leiande statane når det gjeld vekst i bruttonasjonalproduktet.  I tillegg er auken i BNP per innbyggjar tredje størst i landet. Oklahoma City og Tulsa er Oklahomas største økonomiske basar. Oklahoma kan kallast ein urbanisert stat, då heile 60 % av innbyggjarane bur i urbaniserte metropolområde.

Med sine små fjellrekkjer, præriar og austlege skogar, ligg mesteparten av Oklahoma i regionane Great Plains og Ozark Highlands. Sistnemnde er spesielt utsett for torevêr. Det er folk med tysk, irsk og innfødd amerikansk avstamming som dominerer det etniske biletet i staten, og det blir snakka meir enn 25 innfødde språk i staten, eit tal som overgår alle andre statar. I dag finst det fleire hovudkvarter for indianarstammer i denne staten enn i nokon annan. Oklahoma er lokalisert i eit område kor tre kulturelle regionar møtast, og historisk sett har staten vore ein destinasjon for kvegfarmarar, ein destinasjon for sørlege nybyggjarar og eit stadfesta territorium for innfødde amerikanarar. Religiøst sett er staten ein del av bibelbeltet, eit område kor konservativ evangelisk kristendom har ein dominerande posisjon. Staten er altså kjend for å vere konservativ, men på tross av det har det meir liberale demokratiske partiet meir registrerte stemmar enn det konservative republikanske.

Kjelder 

 
Delstatar i USA
Steinsdalsfossen

Steinsdalsfossen (i tillegg kalla Øvsthusfossen eller Øfsthusfossen) ligg 2 kilometer vest for Norheimsund i Kvam herad i Hardanger.

Fossen er ein av dei mest vitja i Noreg, og er spesiell fordi det går ein sti bak han som ein kan gå tørrskodd på. Fossen har eit fall på 50 meter og rimeleg god vassføring, særleg under snøsmeltinga i mai og juni. 

Steinsdalsfossen er ein del av Fosselva som har sitt utspring frå Myklavatn som ligg 814 moh. Fossen vart danna i 1699 då elva fann eit nytt løp.

På verdsutstillinga i Hannover i år 2000 var Noreg representert med ein installasjon av Marianne Heske der ein stilisert kopi av Steinsdalsfossen var ein viktig del. Denne «fossen» var 15 meter høg.

Galleri

Kjelder

Geografi i Kvam
Fossar i Vestland
Den katolske kyrkja på Færøyane

Den katolske kyrkja på Færøyane (Katólska Kirkjan í Føroyum) held til i Mariukirkjan i Tórshavn. Mariukirkjan er senter for den katolske kyrkja på Færøyane — det finst om lag 130 fastbuande katolikkar frå 23 ulike land på Færøyane (2004).

Soge 

I år 999 sende Olav Trygvason, kongen i Noreg, Sigmund Brestesson til Færøyane saman med prestar «for å reinse folket og gjera kjend for dei det fremste i deira kristne tru». Innhaldet i kristendommen, kyrkjelæra, var katolsk.

I år 1100 vart Færøyane organiserte i eitt bispedømme, og i 1111 vart første biskopen sett inn på Kirkjubø, der bispesetet var. Det kom til å sitja 34 katolske biskopar der dei neste 400 åra.

Den siste av desse var Ámundur Ólavsson, som sat i embetet sitt til 1538. Kristian III hadde avsett Det norske riksrådet i 1535 og gjort Noreg (og dermed òg Færøyane) til dansk land. I 1537 avgjorde kongen at reformasjonen skulle gjelde for Noreg og dermed samtidig for Færøyane. Ved denne anledninga vart det gamle biskopsembetet teke bort, sameleis presteskulen; og all den jorda som den katolske kyrkja åtte på Færøyane vart lagt under kongen. Kyrkjemålet vart dansk.

1857–1900: Det bayerske mellomspelet 
Etter det danske trusfridomsvedtaket i 1849 vart det arbeidd for å atteropprette den katolske kyrkja på Færøyane. Presten Georg Bauer frå Bayern kom til Færøyane i 1857. Han bygde ei kyrkje í Rættará, men fann ikkje mykje gjenklang. Da Bauer forlét Færøyane om lag 1880, var det ingen til å taka over arbeidet hans og kyrkja forfall. Kring 1900 fanst det berre att ei katolsk kone på Hvítanes. Ho hadde sitt eige kapell der og fekk vitjing ein gong i året av ein katolsk prest frå København som kom og heldt messe for henne.

1931: Fransiskanarsystrene 
I 1931 vart den katolske kyrkjelyden atterreist. To nylærde prestar, E.G. Boekenogen og Thomas King, ville gjerne taka seg arbeid på Færøyane. I huset åt Fransiskanarsystrene, som kom til Færøyane same året, vart ei lita kyrkje innvigd den 23. mai 1931. Mellom dei første som oppsøkte kyrkja var nokre gamle folk som i barneåra hadde komme til kyrkja hans Bauer prest.

Men kyrkja i Bringsnagøta var svært lita, og saman med den nye skulen åt Fransiskanarsystrene lét byggje vart det òg bygd ei vakker kyrkje som vart vigsla den 19. desember 1933.

1987: Den noverande Mariukirkjan blir innvigd 
Den Mariukirkjan som no er, vart vigsla den 30. august 1987. Den førre Mariukirkjan stod i St. Frans skóli i Varðagøta. I denne kyrkja kjem kyrkjelyden saman for å halde messe, og lyser alt opp under bøn og song. Det ligg ein urtehage kring kyrkja, og her veks alskens urter; somme stammar frå landa på den sørlege halvkula, som kjem frå same slags veksttilhøve som på Færøyane — noko som blir sett som eit bilete på at Mariukirkjan høyrer med i verdas katolske samfunn.

Kjelder 

Postverk Føroya (offentleg eigedom (public domain))

Bakgrunnsstoff
Katolsk.fo — heimeside (på færøysk, engelsk og dansk

Den katolske kyrkja
Tórshavn
Komipermjakisk

Komipermjakisk er eit permisk språk i den uralske språkfamilien. Ved folketeljinga i 2010 var det 94 500 komipermjakar, og 63 100 av dei tala komipermjakisk.

Historie 
I lag med komi og udmurtisk dannar komipermjakisk den permiske språkgruppa. Språka har sannsynlegvis skilt seg frå ei felles språkform, urpermisk, omtrent år 1000. Komisk og komipermjakisk er framleis så nære kvarandre at dei er innbyrdes forståelege, sjølv om dei har ulike skriftspråk.

Det komipermjakiske skriftspråket vart utvikla på 1930-talet, først med latinsk alfabet, deretter med kyrillisk.

Grammatikk 
Komipermjakisk er det uralske språket som har flest kasus, ca. 7 fleire enn komisk, dei har komme til dei siste 1000 åra.

Fotnotar

Bakgrunnsstoff 

Komipermjakisk språk
Permiske språk
Einskildspråk
Udmurtisk

Udmurtisk, votjakisk, er eit permisk språk i den uralske språkfamilien. Dei næraste slektspråka er dermed komi og komipermjakisk. Skilnaden mellom udmurtisk og dei andre permiske språka er ikkje stor, likevel så stor at dei ikkje utan vidare er forståelege. Ifylgje folketeljinga i 2010 var det 552 000 udmurtar og 324 000 udmurtisktalande i Russland. Tilsvarande tal frå 2002 var 637 000 udmurtar og 464 000 udmurtisktalande, mens det i sovjetisk statistikk frå 1989 var 746 000 udmurtar, av dei hadde 520 000, eller 69,7 %, udmurtisk som morsmål. Dei fleste av dei lever i Udmurtia, nokre av dei bur i Basjkortostan, i Tatarstan og i Kirov og Perm oblastar. Udmurtisk har tre hovuddialektar, nord-, midt- og sørudmurtisk.

Skriftspråk 
Udmurtisk blir skrive med det kyrilliske alfabetet, med desse bokstavane i tillegg: ӝ [ʤ], ӟ [ʣ́],ӥ [ ], ӧ [e̮], ӵ [ ]. Udmurtisk fekk først eit latinsk alfabet på 1930-talet, og deretter eit kyrillisk alfabet.

Grammatikk

Fonologi 
Udmurtisk har 29 konsonantfonem og 8 vokalfonem. Det er ikkje skilje mellom lang og kort vokal, og ikkje vokalharmoni.

Morfologi 

Udmurtisk har, som dei andre permiske språka, eit rikt kasussystem.

Syntaks 

Udmurtisk er eit SOV-språk.

Fotnotar

Bibliografi

Bakgrunnsstoff 

 Fakultet for udmurtisk i Izhevsk 

Permiske språk
Einskildspråk
Nordsjørittet

Nordsjørittet er eit 94 kilometer langt sykkellaup frå Egersund til Sandnes i Rogaland.

Nordsjørittet er ope for alle som har fylt eller fyller 17 år. Einaste kravet til ryttarane er at dei må bruka sykkelhjelm.

I 2008 var det 5 090 påmelde, 4 200 av desse kom til mål.
I 2007 var det 3 120 påmelde, 2 786 av desse kom til mål.
I 2006 var det 2 040 påmelde.
I 2005 var det 1 755 påmelde.
I 2004 var det 1 389 påmelde, 1 207 av desse kom til mål.

Løypa går gjennom skog og terreng, langs Nordsjøvegen, over Den vestlandske hovedvei og på Kongeveien.

Bakgrunnsstoff 
 Nettstad for Nordsjørittet

Sykkelritt
Idrettstilskipingar i Noreg
Andøya

Andøya er den tiande største øya i Noreg med eit areal på 489 km². Ho har mellom anna dei største myrareala (263 km²) i landet og er velkjend for sine moltebær. Myrareala vert også utnytta til omfattande produksjon av veksttorv. Forutan dei flate og stort sett samanhengande myrareala, finn ein også bratte fjellparti som når opp til 700 meters høgde. 

Heile øya ligg i Andøy kommune.

Geologi 

Geologisk er Andøya også kjend for Ramsåfeltet, som er det einaste området i Noreg utanfor Svalbard kvar det finst kolforekomstar. Desse stammar frå dei geologiske periodane jura og krit. Ramsåfeltet er også rikt på fossil, og det er der mellom anna funne eit fossil etter ei 3 meter lang fiskeøgle.

Fortidsminne 
Andøya har vore folkesett heilt frå steinalderen, og det er funne trekol som er heile 11.000 år gamalt der. Det finst ei rekkje funn etter menneskeaktivitet som med sikkerheit skriv seg seinast frå yngre steinalder. 

Sjølve namnet Andøya kjem frå Omd, som var namnet som var brukt på øya i jarnalderen og i vikingtida. Omd er omtala i Snorre Sturlason sine kongesoger, både i Ynglingesoga og i soga om Olav Tryggvason. På tettstaden Åse, ca. 4 mil sør for Andenes, er det funne eit militært ringtunanlegg med restane av 14 hus frå eldre jarnalder . Truleg har dette anlegget høyrt til eit lokalt høvdingesete.

Forskingsstasjonar 
På Oksebåsen, 6 km sørvest for Andenes på nordspissen av Andøya, ligg Andøya rakettskytefelt, som mellom anna vert nytta for nordlysforsking . Rakettskytefeltet vert òg nytta til undervisning . På fjellet bak rakettskytefeltet ligg det eit observatorium, der atmosfæren vert studert ved hjelp av kraftig laserlys.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

Øyar i Nordland
Geografi i Andøy
Hadseløya

Hadseløya er ei øy i Hadsel kommune i Vesterålen i Nordland med eit areal på 102 km². På øya ligg tettstadane Melbu og Stokmarknes. Det høgaste punktet på Hadseløya er Lamlitinden på 656 moh.

Hadseløya er knytt til den vesle Børøya med Børøybrua og vidare med Hadselbrua til Langøya. Riksveg 82 (tidlegare E10) går over bruene via Stokmarknes til Melbu, og med ferje til Fiskebøl på Austvågøy. Det går òg fylkesveg på yttersida av Hadseløya mellom Stokmarknes og Melbu.

Øyar i Nordland
Geografi i Hadsel
Hinnøya

Hinnøya (nordsamisk Iinnasuolu) er den største øya i Noreg (2204,7 km², av det 1410,7 km² i Nordland og 1218,5 km² i Troms og Finnmark) utanom Svalbard, og er delt mellom kommunane 
Andøy, Hadsel, Lødingen, Sortland og Vågan i Nordland og Harstad, Kvæfjord og Tjeldsund i Troms og Finnmark.

Byen Harstad og tettstadane Lødingen, Borkenes og Sigerfjord ligg på øya. 

Hinnøya har mange fjordar og består hovudsakleg av kupert og fjellendt terreng. Særleg gjeld dette den sørlege delen av øya der Møysalen nasjonalpark ligg, inkludert det høgaste fjellet på øya, Møysalen med 1262 meter over havet. Det beste jordbruksområdet ligg i nordaust i kommunane Harstad og Kvæfjord. Dei største fjordane på øya er Øksfjorden og Gullesfjorden, som nesten deler øya i to. Ho grenser òg til dei store fjordane Andfjorden i nord, Vågsfjorden i nordaust og Vestfjorden i sør.

Vegsamband 
Hinnøya er knytt til fastlandet med Tjeldsundbrua (1005 m) som strekkjer seg over Tjeldsundet langs etter Kong Olavs veg. Hinnøya er også knytt til Langøya med Sortlandsbrua og til Andøya med Andøybrua. Lofast, det ferjefrie vegsambandet til Lofoten, vart offisielt opna 1. desember 2007. Sambandet er ein del av E10 som går svært nær Møysalen nasjonalpark.

Fotnotar

Kjelder 
 Delar av denne artikkelen bygger på «Hinnøya» frå , den 5. april 2008.

Bakgrunnsstoff 

 Dyreliv på Hinnøya

Øyar i Nordland
Øyar i Troms og Finnmark
Geografi i Andøy
Geografi i Hadsel
Geografi i Lødingen
Geografi i Sortland
Geografi i Tjeldsund
Geografi i Vågan
Øyar i Harstad
Øyar i Kvæfjord
Vesterålen
Lofoten
Langøya

Langøya eller Langøyene er eit stadnamn fleire stader i Noreg.

 Langøya i Aure ligg på Nordmøre i Møre og Romsdal fylke
 Langøya i Ellingsøyfjorden ligg i Ålesund i Møre og Romsdal
 Langøya ved Holmestrand ligg i Vestfold fylke
 Langøya i Trondheimsfjorden ligg i Levanger komune
 Langøya i Vesterålen ligg i Nordland fylke
 Langøyene i Bunnefjorden ligg i Akershus fylke

Sjå òg 
 Langøy

Stadnamn
Statistisk sentralbyrå

Statistisk sentralbyrå (SSB) har det overorda ansvaret for samordning av offisiell statistikk i Noreg. I følgje Lov av 16. juni 1989 nr. 54 om offisiell statistikk og Statistisk sentralbyrå («Statistikklova») er sentralbyrået underlagt Finansdepartementet, men fagleg sett er det ein sjølvstendig institusjon.

SSB har 1 070  tilsette, av dei 350 på Kongsvinger og 720 i Oslo. I tillegg til å utarbeide offisiell statistikk, skriv byrået rapportar og notat på oppdrag frå både private og offentlege institusjonar.

Direktørar 
 Birger Vikøren (konstituert) 2017-
 Christine B. Meyer 2015-12. november 2017
 Torbjørn Hægeland (midl.) 2015
 Hans Henrik Scheel 2011-2014
 Øystein Olsen 2005-2010
 Svein Longva 1991-2004
 Arne Øien 1980-1990
 Petter Jakob Bjerve 1949-1980
 Arne Skaug 1946-1948
 Gunnar Jahn 1920-1945
 Nicolai Rygg 1913-1919
 Anders Nicolai Kiær 1877-1912

Kjelder 

 SSB om eiga rolle
 Statistikkloven

Bakgrunnsstoff 
 Statistisk sentralbyrå 

Norske statsetatar
Nasjonale statistikkbyrå
Skipingar i 1876
1876 i Noreg
Andenes

Andenes er den største tettstaden i Andøy kommune og administrasjonssenter i kommunen. Tettstaden ligg på nordenden av Andøya i Nordland. Folketalet er på .

Andenes var tidlegare ein eigen kommune oppretta i 1924 da gamle Dverberg kommune vart delt i tre, og Andenes, Dverberg og Bjørnskinn kommunar vart oppretta. I 1964 blei dei tre kommunane slått saman igjen og den nye kommunen fikk namnet Andøy.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Andøy Historielag

Tettstader i Nordland
Fiskevær i Nordland
Ferjeleie i Nordland
Geografi i Andøy
Historie i Andøy
Tidlegare kommunar i Nordland
Norske kommunar skipa i 1924
Norske kommunar nedlagde i 1964
Kommunesenter i Nordland
Melbu

Melbu er ein tettstad i Hadsel kommune i Nordland fylke med . Staden ligg på sørsida av Hadseløya i Vesterålen. Riksveg 82 går gjennom Melbu og vidare ut til Lofoten via ferje frå Melbu til Fiskebøl.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Melbu» frå , den 26. mai 2008. 

Geografi i Hadsel
Tettstader i Nordland
Myre

Myre er ein tettstad som ligg på nordvestsida av Langøya i Vesterålen og er administrasjonssenter i Øksnes kommune i Nordland. Tettstaden har . 

Myre er eit av dei største fiskeværa i Vesterålen.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Myre» frå , den 26. mai 2008. 

Tettstader i Nordland
Fiskevær i Nordland
Geografi i Øksnes
Kommunesenter i Nordland
Stokmarknes

Stokmarknes er ein by og administrasjonssentrum i Hadsel kommune i Nordland. Byen ligg på nordsida av Hadseløya i Vesterålen og fekk bystatus ved nyttår i 2000 då han hadde 3025 innbyggjarar.

Byen er «fødeplassen» for Hurtigruta, og huser Hurtigrutemuseet. Dette museet ligg berre 3 minutt frå kaien som hurtigruta legg til ved.

Kjende personar frå Stokmarknes 
 Richard With – Hurtigruta sin grunnleggjar
 Ketil Stokkan – popartist

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Stokmarknes» frå , den 26. mai 2008. 

Byar i Nordland
Tettstader i Nordland
Geografi i Hadsel
Hurtigruteanløp i Nordland
Kommunesenter i Nordland
Risøyhamn

Risøyhamn er ein mindre tettstad som ligg søraust på Andøya i Vesterålen. Staden ligg i Andøy kommune i Nordland. I Risøyhamn er det hamn med moderne kaianlegg som kan ta imot større fartøy. 

Risøyhamn har to daglege vitjingar av Hurtigruta. Her ligg også den 750 meter lange Andøybrua, som går over Risøysundet og bind Andøya saman med Hinnøya. 

Risøyhamn er det sørlege utgangspunktet for Risøyrenna, som vart opna i 1922 og som er 4,8 km lang. Risøyrenna gjer det mogleg for større fartøy å passere mellom Andøya og Hinnøya, og vart utvida i 2001.

Kjelder 
Denne artikkelen byggjer på «Risøyhamn» henta frå Wikipedia på bokmål 27. mai 2005.

Bakgrunnsstoff 
 Andøy Historielag om Risøyhamn 

Geografi i Andøy
Hurtigruteanløp i Nordland
Tettstader i Nordland
Arthur Waskow

Arthur Waskow () er ein amerikansk rekonstruksjonistisk rabbinar som av svært mange blir rekna som ein av leiarane av Jewish Renewal-rørsla. Han har vore involvert i Renewal-rørsla sidan 1969, og han er ein «stifinnar» i ALEPH: the Alliance for Jewish Renewal. Han er grunnleggjar og leiar av The Shalom Center, ein organisasjon som arbeider for å «verne og heile jorda» på måtar funderte på jødisk tankegods og praksis.

Waskow har skrive fleire bøker — mellom anna Godwrestling (1978), Seasons of our joy (1982) og Down-to-earth Judaism (1995). Han var ein av skaparane av fridomssederen i 1969 og er grunnleggjar og redaktør for tidsskriftet New Menorah. Waskow har òg undervist ved the Reconstructionist Rabbinical College og i religionsdepartementa ved fleire amerikanske universitet. Han underviser òg ved Elat Chayyim, det transdenominasjonelle jødiske retreat-sentret i Catskills.

Bakgrunnsstoff 
 Aleph.org
 Shalom Center

Waskow, Arthur
Waskow, Arthur
Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch

Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch (eigentleg Llanfairpwllgwyngyll, vert avstytt Lllanfair PG eller Llanfairpwll) er ein landsby i Anglesey i Wales. Namnet tyder Kyrkja til den heilage Maria i søkket ved den kvite hasselen nær ein sterk kvervelstraum og kyrkja til den heilage Tysilio nær den raude hola. 

Namnet vart laga i 1860-åra i samband med opninga av jernbanestasjonen, for at ein skulle få det lengste stasjonsnamnet i Storbritannia og med det setja staden på kartet. Det er framleis det lengste stadnamnet i Storbritannia, og det tredje lengste i verda, etter dei fulle namna til hovudstaden Bangkok og Taumata på New Zealand.

Landsbyen er eit populært turistmål, og det er spesielt vanleg å la seg fotografera framfor stasjonsskiltet og å kjøpa «pass» som er stempla i ein lokal butikk. 

Fleire andre stader har freista å ta ifrå Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch tittelen for det lengste stadnamnet, mellom anna med Gorsafawddacha'idraigodanheddogleddollônpenrhynareurdraethceredigion og Llanhyfryddawelllehynafolybarcudprindanfygythiadtrienusyrhafnauole, men ingen av desse har blitt offisielt godkjende.

Lange namn
Landsbyar på Anglesey
Tellur

Tellur er eit grunnstoff med atomnummer 52 og kjemisk symbol Te. Tellur er eit halvmetall.

Særskilde kjenneteikn

Bruk 

Tellur kan brukast i legeringar og halvleiarar.

Historie 

Tellur vart oppdaga av Franz Joseph Muller von Reichstein i 1783.

Førekomst 

Tellur er eit sjeldant grunnstoff. Det finst mellom anna som gulltellurid.

Kjemi

Isotopar

Tryggleik 

Tellursambindingar er giftige.

Sjå også 

 Periodesystemet
 Grunnstoffliste
 Isotoptabell

Bakgrunnsstoff 

 Webelements - tellur

 
Halvmetall
Kalkogen
Heksagonale mineral
Native element
Grunnstoff
Austvågøy

Austvågøy er den nest største øya i Lofoten med sine 527 km². Øya er om lag 40 km frå aust til vest og 30 km frå nord til sør. 

Mesteparten av Austvågøy består av fjell som mot Raftsundet når opp til over 1000 moh og lågland finn ein nesten berre ved strandflatene. Det høgaste fjellet i Lofoten er Higravstinden på 1146 meter over havet og ligg aust på øya. Svartstundtindan (1050 moh), Trolltindan (1045 moh) og Olsanestindan (1000 moh) ligg òg aust på øya, medan den kjende Vågakallen 942 moh stig opp over Henningsvær sørvest på øya. 

Store delar av Vågan kommune ligg på øya, medan den nordaustlege delen høyrer til Hadsel kommune i Vesterålen. På Austvågøy ligg Svolvær, den største byen i Lofoten, og det gamle fiskeværet Kabelvåg. Den kjende Trollfjorden ligg aust på øya. Austvågøy har vegsamband til Hinnøya i aust via Raftsundbrua og til Gimsøya i vest via Gimsøystraumen bru.

Austvågøy er også kjent frå eit av dikta til Inger Hagerup om den tyske militærmakta sine herjingar i Nordland under andre verdskrigen.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Austvågøy» frå  den 27. mai 2007, og «Austvågøy» frå  den 6. april 2008. 
 

Øyar i Nordland
Vesterålen
Lofoten
Geografi i Hadsel
Geografi i Vågan
Svolvær

Svolvær (norrønt Svǫlver, kanskje av svalr, ‘sval, kjølig’ eller samisk soulu, og ver, ‘fiskevær’) er ein by og administrasjonssentrum i Vågan kommune i Lofoten.

Tettstaden har om lag 4 100 innbyggjarar. Svolvær var tidlegare ein bykommune, men vart slegen saman med Vågan og Gimsøy kommunar til Vågan kommune i 1964. Svolvær fekk attende bystatusen sin 17. mai 1996. 

Byen har daglege vitjingar av Hurtigruta og dagleg avgang med snøggbåtruta Nordlandsekspressen til Bodø, og enkelte dagar også til Narvik.

Kjende personar frå Svolvær 
 Jack Berntsen (1940–2010), visesongar

Kjelder 

<small>* Denne artikkelen byggjer på «Svolvær» henta frå Wikipedia på bokmål 27. mai 2005.

 
Byar i Nordland
Tettstader i Nordland
Hurtigruteanløp i Nordland
Ferjeleie i Nordland
Lofoten
Stader frå norrøn tid
Kommunesenter i Nordland
Polonium

Polonium er eit grunnstoff med kjemisk symbol Po og atomnummer 84. Det er eit halvmetall.

Særskilde kjenneteikn

Bruk 

Polonium vert mellom anna nytta som nøytronkjelde.

Historie 

Polonium vart oppdaga av Marie Curie i 1898 og har fått namn etter heimlandet hennar, Polen.

Førekomst 

Polonium vert gjerne funne saman med uran.

Kjemi

Isotopar

Tryggleik 

Alle dei 25 kjende isotopane av polonium er radioaktive. Isotopen 210Po er den vanlegaste. Den er ei sterk alfakjelde med halveringstid på vel 138 døgn. Den er mykje giftigare enn blåsyre.

Bakgrunnsstoff 

 Webelements om polonium

 
Halvmetall
Uedle metall
Kalkogen
Karsinogen i IARC-gruppe 1
Grunnstoff
Vismut

Vismut er eit grunnstoff med kjemisk symbol Bi og atomnummer 83. Det er eit metall.

Særskilde kjenneteikn

Bruk 

Vismut vert brukt i kosmetikk og medisin. 

Metallet vert brukt som katalysator.

Historie

Førekomst

Kjemi

Isotopar

Tryggleik

Bakgrunnsstoff 

 Webelements.com om vismut
 Vismut 

 
Uedle metall
Grunnstoffgruppe 15
Trigonale mineral
Alkymistiske stoff
Native element
Grunnstoff
Ruthenium

Ruthenium er eit grunnstoff med kjemisk symbol Ru og atomnummer 44. Det er eit transisjonsmetall.

Særskilde eigenskapar

Bruk 

Ruthenium vert brukt som katalysator og i legering med palladium eller platina.

Historie 

Ruthenium vart oppdaga av Karl Karlovich Klaus i 1844.

Førekomst

Kjemi 

Rutheniumsambindingar har ofte eigenskapar liknande dei sambindingar av osmium har. 

Grunnstoffet kan ha mange oksidasjonstrinn, men 2, 3 og 4 er dei vanlegaste.

Isotopar

Tryggleik 

Rutheniumtetroksid (RuO4) er giftig og kan eksplodera.

Referansar 

 Webelements.com

 
Transisjonsmetall
Edelmetall
Platinametall
Native element
Grunnstoff