alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Krattspissmus

Krattspissmus eller vanleg spissmus er den mest utbreidde spissmusa og eit av dei vanlegaste pattedyra i Nord-Europa. Dyra er vanlegvis 55-82 mm lange og veg 5-12 gram. Spissmus har små auge, ein avspissa, rørleg snute og tenner med raude tippar. Dei har ein fløyelsaktig mørkebrun pels og lysare mage. Ungmus har lysare pels fram til den første fellinga når dei får vinterpels. 

Spissmus lever i om lag 23 månader. Dei er aktive både om dagen og natta, men helst når det er mørkt.

Territorium 
Krattspissmus held helst til i skog, markland og på heier i Skandinavia, Storbritannia og Aust-Europa. Kvar spissmus etablerer eit revir på om lag 370-630 meter, og blir der heile livet. Hannane kryssar utover desse grensene berre i korte periodar for å finne ein partnar under paringa. Krattspissmus er frykteleg territoriale, og vert særs aggressive om andre spissmus trenger inn på området deira.

Reira deira ligg under jorda eller i tett vegetasjon.

Føde 
Spissmusa sitt kjøtetande og insektetande kosthald består for det meste av insekt, sniglar, edderkoppar, meitemark og åtsel. For å overleva må ho eta rundt 80-90 % av kroppsvekta si kvar dag, noko ho må eta kvar andre til tredje time for å oppnå. I motsetnad til piggsvin går dei ikkje i dvale om vinteren, sidan kroppane deira er for små til å halda på store nok feittreserver.

Spissmus har dårlege augo, men har særs god luktesans og gode øyro som dei nyttar til å spora opp mat. Med desse sansane kan ei spissmus finna bytte opp til 12 cm ned i jorda.

Formeiring 
Paringstida til dei vanlege spissmusene varer frå april til september, med eit høgdepunkt om sommaren. Etter å ha gått drektig i 24-25 dagar føder hoa eit kull på 5-7 spissmusunger, som forlet ho etter 22-25 dagar. Vanlegvis før ei ho opp 2-4 kull i året.

Det er berre i samband med formeiring spissmusene ikkje er einslege.

Kjelder 
Referansar

Bakgrunnsstoff

Spissmusfamilien
Pattedyr i Noreg
Bronsealderen

Bronsealderen er ei nemning på ein periode i menneskeslekta si historie som var mellom steinalderen (somme plassar koparalderen) og jernalderen. Perioden har fått namnet sitt fordi bronse var det mest avanserte materialet dei hadde for tilverking av reiskapar, våpen og smykke på den tida. Bronse er ei legering som består av ca. 90 % kopar og 10 % tinn. Ho var svært kostbar, og dei bruka derfor framleis ei mengd med steinreiskapar heilt fram til romersk jernalder. Oppdelinga av oldtida i tre periodar; stein-, bronse- og jernalder, vart opphavleg formulert av den danske arkeologen Christian Jürgensen Thomsen.

Bronsealderen kom til forskjellige tider, avhengig av kva for plassar ein snakkar om. Dei eldste kjende bronsegjenstandane er frå Midtausten (Egypt og Mesopotamia) ca. 3500 fvt. Derfrå spreidde det seg til Hellas 3200 fvt., Aust-Europa 2500 fvt., Vest-Europa 2200 fvt., Kina 2000 fvt., og Skandinavia 1800 fvt.

På grunn av dei fåtalige funna trur vi at bronsen i førstninga stort sett vart bruka berre til smykke og andre pyntegjenstandar, særleg sidan tinn på den tida var så vanskeleg tilgjengeleg. Ei anna årsak til fåtalige funn kan òg vera at desse kostbarheitene rett og slett vart passa spesielt godt på. I tillegg til at råmaterialane var kostbare så kravde sjølve bronsestøypinga mykje kunnskap. Derfor var det nok berre dei mektigaste familiane som eigde smykke og våpen av bronse.

Bronsealderen i Skandinavia 

Bronsealderen i Skandinavia deler vi i to fasar:
 Eldre bronsealder (1800-1100 fvt.)
 Yngre bronsealder (1100-500 fvt.)

Omkring 2000 fvt. kom det i gang ein «internasjonal samhandel», mykje fordi dei på den tida fann ein del tinn i England, noko som gjorde det mogleg å laga våpen og reiskapar i større mengder enn før. Frå omkring 1800 f.v.t. fanst det ein sjølvstendig skandinavisk bronsealderkultur, med Danmark som eit sentralt bindeledd. Kopar og tinn vart for det meste «kjøpt» med rav og skinn. Skinna bytte handelsmennene til seg mot bl.a. flint i Noreg. Så fór dei med båtane sine fullasta av bytevarer lengre sør (gjerne opp Elben i dagens Tyskland), der skinna og ravet vart bytt mot kopar. På heimvegen vart noko av koparen og resten av skinna bytt mot tinn i England.

Det at dette nye og framande materialet kom til Skandinavia skuldast altså sannsynlegvis at det pågjekk ei form for organisert handel, og han må ha vore styrt av ein mektig overklasse, for det var ikkje billig å utruste dei lange båtturane som denne handelen kravde.

Sjå òg 
 Vestbyfunnet
 Landa - fortidslandby frå bronsealderen

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Bronsealderen» frå ,  den 3. juni 2006.  
 

 
Historiske tidsrom
Vestbyfunnet

Vestbyfunnet er eit stort funn frå yngre bronsealder frå garden Vestby i Lunner kommune i Oppland. Det blir rekna som eit av dei rikaste funna frå norsk bronsealder. Funnet består av tre rikt ornamenterte halsringar av bronse med ovale endeplater og spiralar. Det vart òg funne ei stor draktnål samansett av fleire runde plater, eit perlekjede med meir enn 350 perler av bronse og ein fingerring. Dei mest oppsiktsvekkjande gjenstandane frå funnet er likevel to små hòlstøypte bronsebukkar. Det finst parallellar til desse bukkane i sørlegare delar av Europa, nærmare bestemt i Hellas, Sør-Tyskland og Austerrike. I ein nordisk kontekst er bukkane unike. Bukkane er støypte i to omgangar. Hovuda er daterte til rundt 700 fvt., mens kroppane er daterte til rundt 500 fvt. 

Funnet vart gjort under pløying i 1925. Det er i dag utstilt i Historisk museum i Oslo.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Vestbyfunnet» frå , den 3. juni 2006.

Bakgrunnsstoff 
 Bronsebukkenes venner 

Arkeologiske funn i Noreg
Bronsealderen
Historie i Oppland
Jarnalderen

Jarnalderen eller jernalderen er i arkeologien rekna som den tidsepoken der bruken av jarn er framståande i produksjonen av våpen og reiskap. I Noreg begynte jarnalderen frå om lag år 500 f.v.t., men dei tidlegaste spora av jarnutvinning er mykje eldre, kanskje så tidleg som år 3000 f.v.t. Det tok bortimot 1000 år frå menneskeslekta oppdaga jarnutvinning til kunnskapen nådde Norden. Jarnalderen begynte på ulike tider på ulike plassar i Europa.

I Europa og Asia kjem jarnalderen etter bronsealderen, mens han i resten av verda kjem direkte etter steinalderen. Det er vanskeleg å tidfeste jarnalderen nøyaktig for ein enkelt region, men det refererer til den tidsepoken der bruken av jarn er det mest avanserte metallarbeidet til ein sivilisasjon.

Dei første teikna på bruk av jarn kjem frå det gamle Egypt og Sumer, der dei laga små gjenstandar som spydspissar og ornament allereie i år 4000 f.v.t.

Forskinga 
Inndelinga av historiske epokar som steinalder, bronsealder og jarnalder kjem opphavleg frå Danmark og historikaren Christian Jürgensen Thomsen tidleg på 1800-talet. Inndelinga bygde på ideen om teknologiske framsteg. Etter at Thomsen hadde gjort greie for treperiodesystemet i boka Ledetraad til Nordisk Oldkydighet i 1835 vart denne i løpet av kort tid grunnlaget for kronologisk inndeling av forhistorisk tid i heile Europa.

Sjølv om systemet er pedagogisk forståeleg er det ikkje utan svakheiter og heller ikkje heilt allmenngyldig. Noreg hadde knapt nokon bronsealder, det er også tilfellet for det meste av Afrika, der befolkninga gjekk direkte frå stein til jarn som materiale. I Australia vart bronse og jarn ikkje bruka i det heile tatt før europearane kom dit.

Historikarane sitt syn på jarnaldersamfunnet har endra seg over tid. I førstninga rådde den forestillinga at samfunnet var prega av sosial likskap, men frå midten av 1800-talet vart slektsaristokratiet si viktige rolle understreka. Også i dag tolkar forskrane fornminna ulikt.

Jarnalderen i Noreg 
I Noreg plasserer vi jarnalderen som epoke ca. 500 f.v.t. - 1030 e.v.t. Sjå òg eigen artikkel: Jarnalderen i Noreg

Kjelde 
Bokmålswikipediaen 

Historiske tidsrom
Stavangersk

Stavangersk eller stavangerdialekt er talemålet som vert bruka i Stavanger, og skil seg noko frå jærmålet i sør.

Grammatikk

Substantiv

Hankjønn 

Hovudregel:

Ein gutt - gutten - fleire guttår - alle guttene

Her lyt ein merka seg at skiljet mellom fleirtalsbøyinga på han- og hokjønnsord kan vera noko uklårt, sidan det etter kvart har vorte nokså vanleg å seia guttår. Å seia guttene er derimot noko uvanleg.

Hokjønn 

Hovudregel:

Ei jenta - jentå - fleire jentår - alle jentene

Ei dør - dørå - fleire dører - alle dørene

Inkjekjønn 

Hovudregel:

Ett hus - huse - fleire hus - alle huså

Ett eple - eple - fleire eplår - alle eplene(/eplå)

Verb 

Alle verb har a-ending i infinitiv.

Svake verb 

A-verb:

Å kasta - kaste - kasta - har kasta

Å snofla - snofle - snofla - har snofla (Å snofla = å snubla)

E-verb:

Å spela - spele - spelte - har spelt

Å prøva - prøve - prøvde/-te - har prøvd-/t

Det som i skriftspråk er kjend som J-verba er utsette for litt meir forvirring, mellom anna av di det ikkje finst j-ar i desse verba på stavangersk. Til dømes heiter det å spørra, tella og velga, og ikkje spørja, telja, velja. 

Nå-verb:

Å nå - når - nådde - har nådd

Å spy - spyr - spydde - har spydd

Sterke verb 

Å slida - slide - sleid - har slede

Å kryba - krybe - krøyb - har krøbe

Å brekka – brekke – brakk – har brokke

Adjektiv 

Ubestemt form eintall:

Hankjønn: Ein fine hage
Hokjønn: Ei fine jenta
Inkjekjønn: Et fint hus

Bestemt form eintall - noko meir komplisert enn bokmål/nynorsk:

Hankjønn: Den fine hagen
Hokjønn: Den fina jentå
Inkjekjønn: Det fina huset

Fleirtall - alle kjønn har e-ending:
Ubestemt form: Fine hus
Bestemt form: De fine husene

Uttalen av "fine" i ubestemt form hankjønn og hokjønn eintal har eit anna tonelag enn bestemt form eintal og fleirtal. Dette skuldast at e-endinga opphavleg er ein svarabhaktivokal.

Pronomen

Personlege pronomen 

Subjektsformer:

Eintal: Eg, du, han, hu, det

Fleirtal: Me, dåkk(år), di

 Objektsformer:

Eintal: Meg, deg, seg, han, henna/na, det

Fleirtal: Oss, dåkk(år), seg, di

Eigedomspronomen

Spørjeord 

Nynorsk - stavangersk

Kva - ka

Kvar/kor - kor

Kven - kem/kenn

Korfor/kvifor - koffår/kaffår

Korleis - koss/kossen

Andre sermerke 

 Blaute konsonantar (p, t, k -> b, d, g i inn- og utljod) 
 Skarre-r 
 Æ-ljoden vert vanlegvis bytt med ein lang e-ljod (sær -> ser, hæl -> hel, bær -> ber)
 Spørsmålsformuleringar til ja/nei-spørsmål byrjar som regel med ordet om (Om du vett ka klåkkå e? Om eg kan få is?).

Sosiolekt 

Ein sosiolekt av stavangersk er kalla for finstavangersk eller Egenesisk. I denne sosiolekten vert språket lagt om i retning av dansk språk. Døme er Egenes i staden for Eiganes, ikke i staden for ikkje, je i staden for eg, frem i staden for fram, sne i staden for snø, gottene i staden for guttane, hytten i staden for hyttå. Denne varianten er særleg erobra i Eiganes-området. Den vert og brukt i andre område for å skilla seg ut frå den proletariserte del av befolkninga i Stavanger og omegn. 

Stavanger kommune
A-mål
Vestlandske målføre
Suldalsvatnet

Suldalsvatnet er ein innsjø i Suldal kommune. Vatnet strekkjer seg frå Roalkvam i nordaust, til Suldalsosen i sørvest. Suldalsvatnet har i alle år vore ei sentral ferdselsåre i Suldal. I tidlege tider var det robåtane som prega ferdsla, men i 1885 vart Suldalsdampen sett inn i passasjertrafikk på vatnet. På 1930-talet kom ferja Suldalsporten, som trafikkerte strekninga Nesflaten–Solheimsvik. I samband med Ulla-Førreutbygginga i 1970- og 1980-åra vart det etablert bilveg langs vatnet, og rutetrafikken vart innstilt. Samstundes blei vatnet regulert med dam ved Suldalsosen, og det blei etablert kraftverk i Hylen.

Suldalsvatnet er også kjent for det gode fiske, og kvart år vert Storaure-festivalen arrangert på Nesflaten.

Innsjøar i Rogaland
Innsjøar i Suldal
Ulla-Førre
DS «Suldal»

DS «Suldal», mest kjend under kallenamnet «Suldalsdampen», er eit veteranskip som går i turisttrafikk om sommaren på Suldalsvatnet i Suldal i Rogaland. D/S «Suldal» vart bygd i Stavanger i 1884 og vart sett i drift året etter. Båten måtte då demonterast og fraktast med hest dei 2 mila frå Sand til Suldalsosen.
I 1953 vart skipet bygd om og dampmotoren vart bytta ut med ein semidieselmotor på 60 hestekreftar.
Dampen trafikkerte strekninga Nesflaten–Suldalsosen i mange år, og var ein viktig del av den aukande turisttrafikken på slutten av 1800-, og byrjinga av 1900-talet.
Båten vart seinare supplert med ferja M/F «Suldalsporten», og gjekk då berre som reservebåt og i skuleruter.
I dag går båten i turistruter på vatnet om sommaren og er ein del av tilbodet ved bygdetunet Kolbeinstveit. Båten tek kvar laurdag ein runde der den kjende fjellformasjonen Suldalsporten er den store attraksjonen.

S
Veteranbåtar
Suldal kommune
Båtar frå Rogaland
Skip frå 1884
Turistmål i Rogaland
Streik

Streik er når arbeidstakarar går til felles arbeidsnedlegging. Dersom partane ikkje vert samde om ein avtale kan arbeidstakarane streike, eller nekte å jobbe, til visse krav vert innfridde. Streik vart fyrst viktig under den industrielle revolusjonen, då fabrikkane og gruvene var avhengige av store mengder arbeidskraft. I dei fleste land vart streik snarleg gjort ulovleg ettersom fabrikkeigarane hadde langt meir politisk makt enn arbeidarane. Dei fleste vestlege land legaliserte delvis streik seint på 1800-talet eller tidleg på 1900-talet.

Streik har òg vorte brukt for å tvinge myndigheitene til å endre politikken og til og med å styrte makthavarane. Eit kjent døme er streiken på verftet i Gdansk leia av Lech Walesa. Streiken var viktig i kampen for politisk endring i Polen, og var eit viktig steg mot fallet av dei kommunistiske riksstyra i Aust-Europa.

Streiketaktikk har ei lang historie. Mot slutten av det 20. egyptiske dynastiet, under Farao Ramesses III for rundt 3 500 år sidan, organiserte arbeidarane på den kongelege nekropolisen (dødsby) den fyrste kjende streiken, eller arbeidaropprøret, i historia. Grunnen var mangel på kvitlauk, som arbeidarane brukte for å betre uthaldet og den generelle helsa si. Hendinga vart nedskriven i detalj på papyrus, som er bevart og no er i Torino. 

Lover, forskrifter eller arbeidsavtalar regulerer kva streikar som er lovlege og kva for nokre som er ulovlege. Dei tilsette får normalt ikkje løn under ein streik, men kan verte finansierte frå ein streikekasse.

Sjå òg 
 Generalstreik
 Lockout
 Streikebryteri
 Streikekasse
 Direkte aksjon

Referansar 

Arbeidsliv
Nordisk ministerråd

Nordisk ministerråd (skipa i 1971) er eit samarbeidsorgan for dei fem nordiske regjeringane og heimestyret på Færøyane, Grønland og Åland. Alle fagministrane har jamleg møter i rådet. Ordførarrolla - som varer eitt år av gongen - sirkulerer mellom landa. Det overordna ansvaret ligg hos statsministrane, men i praksis er ansvaret delegert til dei nordiske samarbeidsministrane og Nordisk samarbeidskomite.

Medlemsland
 
 
 
 
 

Sjølvstyrte område:

Generalsekretærar

Bakgrunnsstoff 
 Om nordisk ministerråd 

Nordisk Ministerråd
Norden
Skipingar i 1971
Kublai khan

Kublai khan var den femte storkhanen av Det mongolske riket og grunnleggjaren av det mongolske Yuan-dynastiet i Kina. Han vart fødd omkring 1215, og døydde i 1294. 

Kublai var den fjerde sonen til Tolui (den andre sonen hans med Sorghaghtani Beki), og soneson av erobraren Djengis Khan. 

På 1250-talet var Kubla statthaldar i det nordlege Kina for den eldre broren sin Møngke. Etter at Møngke khan døydde i 1259 blei Kublai utropt til storkhan etter han, men måtte først overvinna den yngre broren sin Ariq Böke, som også hadde blitt utropt til khan. Kublai sigra over Ariq Böke, som underkasta seg han, i 1264. Dette markerte likevel byrjinga på splid over makta i riket. 

Det mongolske riket strekte seg frå Stillehavet til Svartehavet, og frå Sibir til dagens Afghanistan, men i røynda herska Kublai over Kina og Mongolia. Som khagan hadde han påverknad over Ilkhanatet og i mykje mindre grad Den gylne horden i vest. 

I 1271 skipa han formelt Yuan-dynastiet (Da Yuan, 'mektig opphav') og utropte hovdstaden sin som Dadu ('mektig hovudstad') eller Khanbalik, seinare kjend som Beijing.
Kublai sameinte eit Kina som hadde vore delt sidan Tang-dynastiet fall i 907.

 
Det kinesiske riket vart erobra frå sør og Kublai styrta der dynastiet Song; men forsøket hans på å gjera seg til herre over Japan frå Korea (dei mongolske invasjonane av Japan), og angrepet hans på Java mislukkast. Han førte òg krig i Burma og Vietnam og underla seg Tibet. I Kina heldt han eit strålande hoff, som Marco Polo gjesta 1275-1292, og han var opptatt av såvel handel, næringar og samferdsle som lærdom. Kublai bad i byrjinga av regjeringstida si paven om å sende europeiske misjonærar, men gjekk sidan over til buddhismen.

I kulturen
Den engelske romantiske poeten Samuel Taylor Coleridge brukar Kubai Khan sitt Xanadu som utgangspunkt for eitt av dei mest kjende dikta sine, «Kubla Khan».

Merknadar

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Kublai Khan» frå ,  den 4. juni 2006.  

<div class="references-small">
Denne artikkelen bygger på «Kublai Khan» frå ,  den 8. november 2019. 
 oppgav desse kjeldene:  
 
Bibliografi

 
 
 Chan, Hok-Lam. 1997. "A Recipe to Qubilai Qa'an on Governance: The Case of Chang Te-hui and Li Chih". Journal of the Royal Asiatic Society 7 (2). Cambridge University Press: 257–83. jstor
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Mongolsk historie
Kinesisk historie
Fødde i 1210-åra
Døde i 1294
Timur Lenk

Timur Lenk () var ein tyrkisk herskar og grunnleggjaren av Timuridedynastiet. Han var også kjend som Timur den halte. Den eigentlege forma av namnet hans var Timur-i Lenk, som i Europa tidvis er blitt til Tamerlane.

Timur Lenk var fødd i Kesh (no Shahrisabz) eit stykke sør for Samarkand i dagens Usbekistan. Han høyrde til Barlas-stammen, ein tyrkisk stamme. Sjølv hevda han at han stamma frå Djengis Khan, den tyrkisk/mongolske herskaren, men dette er omdiskutert. Frå 1369 var han emir i Samarkand – eit av dei viktigaste ikkje-ottomanske tyrkiske rika på den tida. Gjennom ei rekkje felttog la han store område under seg: Armenia, Afghanistan, Hindustan (Nord-India), Syria og Mesopotamia.

Kort tid etter at Timur døydde gjekk riket i oppløysing. Han kjempa blant anna mot den ottomanske (tyrkiske) sultanen Beyazid og vann etter bitre kampar i 1402.

I Vesten har Timur heilt frå den tida han levde vorte skildra som en barbar, ein som er vond, lite sivilisert og øydeleggjande. Heller ikkje i Iran eller i Det osmanske riket vart han positivt omtala. Dette skuldast truleg krigane han førte mot Det osmanske riket. Men i dag har forskarane eit meir nyansert bilete av og eit meir objektivt syn på Timur Lenk. Både i den tyrkiske og i den islamske verda er han positivt omtala no. Også mange europeiske og amerikanske forskarar har begynt å fokusere på dei positive eigenskapane hans.

Ifølgje lokal tradisjon skal Timur ved sin død ha sagt at dersom nokon uroar grava hans, så skal dei bli ramma av ein grufull lagnad.

Timur Lenk var tippoldefar til Babur, som grunnla Mogulriket i India.

Kjelder 

 

 Denne artikkelen bygger på «Timur Lenk» frå , den 4. juni 2006. 
 Denne artikkelen bygger på «Timur» frå , den 22. mars 2010. 

Tyrkisk historie
Persisk historie
Timuridedynastiet
Smiley

Ein smiley er eit stilisert ansikt som i utgangspunktet smiler, men som har kome med mange forskjellige uttrykk etterkvart. På Internett viser smiley som regel til eit uttrykksikon skrive med skriftteikn.

Symbol
Angkor Vat

Angkor Vat (khmer, 'tempelet i Angkor') er det mest kjende tempelet i ruinbyen Angkor i det nordlege Kambodsja, og det einaste tempelet på staden som har vore ein viktig religiøs samlingsstad sidan det blei bygd. Angkor Vat er eit typisk døme på klassisk khmer-arkitektur, som blir kalla Angkor Vat-stilen. Saman med resten av Angkor blei det sett på UNESCO-lista over verdas kulturarv i 1992.

Historie 
Tempelkomplekset blei bygd av kong Suryavarman 2. (1113–1150) som ein hinduisk heilagdom for guden Visjnu. På 1300- eller 1400-talet blei tempelet gjort om til ein theravada-buddhistisk heilagdom, noko det meir eller mindre fortsette å vere heilt fram til i dag, sjølv om resten av Angkor blei fråflytta på 1500-talet.

Tempelbygningen 
Tempeleområdet er omkransa av ei vollgrav og ein yttermur. Hovudbygningen inneheld galleri med steinrelieff rundt dei indre gardane, der det er basseng (utan vatn), og den sentrale bygningen, der dei fem tårna står. Hovudinngangen er frå vest, og dit kjem ein via ei lang bru over vollgrava til hovudporten i yttermuren.

Tempelet skulle vere ei framstilling av det hinduiske universet. Det midtre tårnet var det heilage fjellet Meru, yttermurane var berga som omkranser verda, og vollgrava havet utanfor desse igjen.

Bakgrunnsstoff 

Kambodsja
Verdsarv i Søraust-Asia
Hindutempel
Bent Hamer

Bent Hamer () er ein norsk filmregissør, forfattar og produsent fødd i Sandefjord.

Hamer studerte film teori og litteratur ved Stockholms universitet og Stockholms filmskole. I tillegg til spelefilmane hans har han skrive og vore instruktør for fleire kortfilmar og dokumentarar. Den første langfilmen hans, Eggs fekk blant anna pris for beste nykomar på Cannes filmfestival og kritikarprisen på Toronto filmfestival i 1995.

Hamer er grunnleggjar og eigar av BulBul Film Association, som vart etablert i Oslo i 1994.

Filmar 
Langfilmar:
 1995 Eggs
 1998 En dag til i solen
 2003 Salmer fra kjøkkenet
 2005 Factotum

Kortfilmar:
 1989 Makrellen er kommen
 1990 Happy Hour | Søndagsmiddag
 1992 Stein
 1993 Applaus
 1995 Bare kødd

Dokumentarar:
 1994 Mot til verdighet
 2001 - 2005 Norge erobreren -del av dokumentarserie

Prisar og utmerkingar 
Filmkritikerprisen 1996 for Eggs
Filmkritikerprisen 2004 for Salmer fra kjøkkenet
Aamotstatuetten i 2004
Den gylne svane: Beste regissør (Factotum) (2005)
Filmkritikerprisen 2008 for O'horten
Amandakomiteens ærespris i 2013

Norske regissørar
Folk frå Sandefjord
Vinnarar av Amandaprisen
Døv

Dauvskap, det å vera døv eller døvhøyrd, vil seia at ein har så stor høyrslehemming at ein høyrer så godt som ingenting.

På verdsbasis er grovt rekna 1 av 1000, eller 0,1%, døve. Dette talet er høgare i utviklingsland der innbyggjarane har dårlegare tilgang på medisinsk hjelp. Døve kommuniserer med andre ved hjelp av teiknspråk eller å lesa på leppene og artikulera lydar, eller skriva. Dei alle fleste døve er eldre menneske som utvikla tilstanden etter at dei avslutta skolegangen, og må derfor læra seg desse evnene som vaksne. 

Medan høyreapparat ikkje kan hjelpa dei som er heilt døve, kan cochleaimplantat, som stimulerer høyrselsnerva direkte, vera til hjelp.

Kjelder 
 Engelsk Wikipedia
 Svensk Wikipedia
Aisja

Aisja bint Abu Bakr (arabisk عائشة `ā'isha, 'ho som lever') var ei av konene til profeten Muhammed. Ho er ein viktig og omstridd person innan muslimsk historie, mellom anna fordi ho stod imot Ali ibn Abi Talib som blir sett på som den første imamen av sjiamuslimar.

Aisha ha vorte gift med profeten då ho var 6 eller 7 år gammal. Ekteskapet skal ha vorte fullbyrda då ho var 9 år gammal. Ho var yndlingskona til profeten, sjølv om aldersforskjellen dei imellom var meir enn 40 år.

Kjelder 

Arabarar
Personar i livet til Mohammed
Tidlege muslimar
Viktige kvinner i islam