alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Symbiose

Symbiose (av gresk sym, 'saman' og bios, 'liv') er samliv mellom ulike artar. Samlivet kan gå føre seg mellom plantar, dyr, bakterier eller sopp, eller mellom desse gruppene innbyrdes. Den aktive partnaren i samlivet vert kalla symbionten, medan den passive partnaren vert kalla verten. Desse termane vart introduserte av den tyske plantepatologen Anton de Bary i midten av attenhundretalet.

Omgrepet blir også brukt i overført tyding om tilhøve mellom menneske eller institusjonar der begge har ein fordel av eit samliv eller samarbeid.

Definisjonar 
Anton de Barys originale definisjon seier at I ein symbiose er det snakk om eit tett eller intimt samliv mellem to organismer, normalt av forskjellig art. Samlivet skal vidare foregå over ei lengre periode, det skal altså vera konstant. 

Få år etter denne definisjonen hadde ein annan, ny symbiosedefinisjon vakse fram og vunne tilhengarar. Her vert berre tilhøve kor samlivet er til fordel for begge partar rekna som symbiotiske. Andre former for samliv vert rekna som «falske symbiosar». Om ein følgjer denne definisjonen kan det likevel i praksis vera vanskeleg å skilja mellom ekte symbiose og artar som gjensidig snyltar på kvarandre.

Ulike former for symbiose 
Mutualisme er samliv mellom ulike organismar, kor begge får eit positivt utbytte av tilhøvet. Døme på dette er t.d. maur som passar på bladlus og til gjengjeld får sukker av desse, eller for den saks skuld tilhøvet mellom menneske og hund. Mellom dei mest ekstreme døma på dette kan me nemna lav, kor sopp og alger dannar felles vekst, eller ymse korallar som har innlemma fotosyntetiserande algar i kroppen sin.

Kommensialisme er samliv som er til fordel for den eine parten og nøytralt for den andre. Døme på dette kan t.d. vera åtseletarar, som ventar til predatoren har ete ferdig sin del av byttet før dei et av det, eller epifyttar, som er plantar som veks på andre plantar utan å skade dei.

Parasittisme er samliv som er til fordel for den eine parten og til ulempe for den andre. Ein skil ofte mellom endoparasittar, som lever inni ein organisme, og ektoparasittar, som lever på utsida. Døme på ektoparasittar kan vera t.d. flått, mygg og igler, medan døme på endoparasittar kan vera m.a. bendelorm. Ein tredje form for parasittar er epiparasittane, som lever på andre parasittar.

Sjå òg 
 Mutualisme
 Kommensialisme
 Parasittisme
 Koevolusjon
 Pollinator

Kjelder 
 Delvis omsett frå dansk wikipedia

 
Økologi
Biologi
Renault F1

Renault F1 er den franske bilprodusenten Renault sitt formel 1 lag.

Historie 
Renault byrja Formel 1 karrieren i 1977, som Renault Sport. Det var midt i sesongen, berre 7 løp gjenstod. Renault deltok med berre ein bil, men den var særs ustabil og Jean-Pierre Jabouille fullførte ikkje eit einaste løp det året. I 1978 deltok Renault i 14 av 17 av løpa i sesongen, og braut av i 9 av dei. I 1979 gjekk Renault inn med bil nummer to, køyrd av René Arnoux. I Frankrike Grand Prix fekk Renault sin første pallplassering, med Jabouille på første og Arnoux på tredje. Etterpå fekk Arnoux to andre plassar, i England Grand Prix og i USA Grand Prix. i 1980 Fekk Renault 3 gonger 1. plass og ein 2.plass. Renault byrja verte konkurransedyktig og fekk fleire pallplasseringar. 1981 såg Jabouille bytte til laget Ligier og vart dermed erstatta med Alain Prost. René Arnoux forlet Renault året etter, til fordel for konkurrenten Ferrari.

I 1985 kom Renault i finasielle vanskar og forlet difor formel 1. Frå 1986 til 2001 deltok ikkje Renault som eige lag, men leverte motorar til laga Williams og Bennetton.

I 2000 kjøpte Renault opp Bennetton laget og var med dette tilbake i Formel 1 som konstruktør.

Bakgrunnsstoff

 Renault F1 Team, offisiell heimeside 

Formel 1-konstruktørar
Renault
Paxí

Paxí (gresk Παξοί) er den minste av Dei joniske øyane. Faktisk er det greske namnet ei fleirtalsform som viser til ei heil gruppe øyar, der dei største er Paxós og naboøya Andípaxi.

Paxí er eigen kommune, og frå 2011 høyrer øyane administrativt til under periferieininga Kérkyra i periferien Dei joniske øyane.

I gresk mytologi danna Poseidon øya då han slo Kérkyra med gaffelen sin, slik at han og kona Amfitrite kunne få litt ro.

Geografi 
Øya er om lag 13 km lang. Vestkysten er dominert av bratte kalksteinsklipper med mange blå grotter, som ein kan nå med båt frå Gáios. Mykje av landskapet er framleis dekt av olivenlundar. Desse strekkjer seg frå Lákkas, hamnelandsbyen i nord, via Magaziá til Gáios, hovudbyen. Produksjon av olivenolje, såpe og fiske er supplement til turismen, som har vore hovudindustrien på øya sidan 1960-åra. På denne tida vart kysten rundt Gáios kraftig ombygd for å ta imot turistane. Det går dagleg ferjer og hydrofoilar frå Kérkyra og til Párga på fastlandet, i tillegg til sjøflysamband med Kérkyra by i turistsesongen. Stundom går det òg båt til Albania (feriebyen Saranda og den gresk-romerske busetnaden Butrint).

Historie 
Sjølv om øya har vore busett sidan førhistorisk tid, vert fønikarar rekna som dei første innbyggjarane på Paxí. Ein meiner at namnet på øya kjem frå Pax, som tyder «skifer» på deira språk.

Romarane styrte øya frå 200-talet fvt. og under perioden med austromersk styre og i mellomalderen vart øya stadig plyndra av sjørøvarar. Etter fleire herskarar og etter krosstoga var ferdig vart øya teken av Republikken Venezia mot slutten av 1300-talet.

Under napoleonskrigane vart Dei joniske øyane teke av Frankrike, så ein russisk-osmansk allianse, og til slutt av Storbritannia, som oppretta Den sameinte joniske unionen i 1815. I 1864, i lag med resten av Dei joniske øyane, vart Paxí ein del av Hellas.

Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:

Dei andre busetnadene på øya er:

Småøyar i kommunen:
 Andípaxi (20)
 Panajía (0)

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Paxi» frå ,  den 29. juli 2007.  
 
 Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Turistinformasjon
 Offisiell side 

Paxi
Paxi
Paxi
Myklebust

Sjå også Myklebost

Myklebust er ei stadnamn nytta som etternamn og slektsnamn. Namnet har fleire skrive og talemåtarmåtar, Myklebost, Møklebost. Er i gamle folketeljingar o.l. nemnt som Møchelbost, Myklebostad.

Myklebust som stadnamn 
 Myklebust i Oldedalen
 Myklebust i Hyllestad – to matrikkelgardar i Hyllestad kommune i Sogn og Fjordane:
 Myklebust i Skifjorden – i gamle Øn sokn
 Myklebust i Hyllestadfjorden – i gamle Hyllestad sokn
 Myklebust i Jølster
 Myklebust i Sola 
 Myklebust i Vartdal
 Myklebust i Ørsta

Myklebust som personnamn 
 Hege Myklebust

Norske slektsnamn
Jarno Trulli

Jarno Trulli () er ein italiensk formel 1-førar busett i Monte Carlo.

Trulli er fødd i Francavilla i Pescara i Italia. Han har køyrt Formel 1 sidan 1997, og har mellom anna vunne Monaco GP i 2004 frå Pole position, med Renault.

Han har starta frå Pole position totalt tre gonger, og den eine var i det omdiskuterte løpet i USA i 2005.

Trulli som no køyrer for Toyota, kom på 7. plass i førarmeisterskapen i 2005.

Tidlegare lag 
 Toyota 2005-2006
 Renault 2002-2004
 Jordan Honda 2000-2001
 Prost Peugeot 1998-1999
 Prost Mugen Honda 1997
 Minardi-Hart 1997

Trulli, Jarno
Trulli, Jarno
Trulli, Jarno
Mette Elisabeth Finnestad

Mette Elisabeth Finnestad () er ein norsk skyttar frå Skjeberg, no busett i Søgne. Ho vart historisk da ho som første kvinne vann Landsskyttarstemnet i 2006 og vart skyttardronning. 

Lansskyttarstemnet i 2006 gjekk føre seg i Målselv. Da Finnestad vann, hadde skyttartinget akkurat bestemt at tittelen skulle vera skyttardronning dersom ei kvinne vann, og dette året var det til og med to kvinner på toppen av listene. Finnestad har òg vorte skyttarprinsesse to gonger, begge gongene representerte ho Torsnes skytterlag.

Ho er gift med skyttarkongen frå 1987, Tor Harald Lund frå Søgne.

Titlar
 Skyttardronning, 2006
 Skyttarprinsesse, 1991
 Skyttarprinsesse, 1988

Kjelder
Skytterboka 2005-2006, utgjeve av Det frivillige skyttarvesenet

Bakgrunnsstoff
Det frivillige skyttarvesenet sine heimesider

Norske skyttarar
Folk frå Sarpsborg
Folk frå Søgne
Storebæltbrua

Storebæltbrua (dansk: Storebæltsbroen) er ei hengebru mellom dei danske øyane Sprogø og Sjælland. Brua er den austlegaste av dei to bruene på det 18 kilometer lange Storebæltsambandet mellom Fyn og Sjælland.

Brua er 6 790 meter lang. Det frie spennet er 1 624 meter, noko som gjer brua til verdas tredje lengste hengebru etter Akashi-Kaikyo-brua i Japan og Xihoumen-brua. På det høgaste er vegbanen ca. 70 m over vassflata, av omsyn til den internasjonale skipstrafikken i Storebælt. Pylonarane, som ber kablane til hengebrua, er 254 m høge. Med dette er dei mellom dei høgaste punkta i Danmark.

Det er berre vegtrafikk over brua, jarnbanen går i undersjøisk tunnel. Bygginga starta i 1989, og brua vart opna i juni 1998. Jarnbanen vart opna i 1997. Brua er bygd, eigd og drifta av selskapet Storebælt A/S. Årsdøgnstrafikken (ÅDT) var i 2004 ca. 24 000.

Sjå òg
Storebæltsambandet
Øresundsbrua

Bakgrunnsstoff
Storebæltsbroen A/S

Hengebruer i Danmark
Den danske kulturkanonen
Bruer opna i 1997
Bruer opna i 1998
1997 i Danmark
1998 i Danmark
Nyborg kommune
Slagelse kommune

da:Storebæltsbroen

de:Storebælt-Brücke
fr:Pont du Grand Belt
lb:Storebaelt-Bréck
sk:Most cez Veľký Belt
Storebæltsambandet

Storebæltsambandet er eit veg- og jarnbanesamband mellom dei danske øyane Fyn i vest og Sjælland i aust, via Sprogø omtrent midtvegs. Mellom Fyn og Sprogø er det ei kombinert veg- og jarnbanebru. I aust går vegen over høgbrua Storebæltbrua og jarnbanen går i tunnel. Sambandet er i alt ca. 18 km.

Sjælland vart skjenefast med Europa den 11. september 1995 da arbeidarane festa saman jarnbaneskjenene frå Fyn og Sjælland i tunnelen under Storebælt. Høgbrua vart først ferdig nokre år seinare, sidan det var politisk bestemt å prioritere jarnbanetilknytinga først.

Prosjektet vart vedteke av Folketinget i 1986. Det hadde vore diskutert eller under arbeid i mesta 100 år før det stod ferdig og vart opna i juni 1998. Samtidig vart det oppretta eit statleg selskap kalla A/S Storebæltsforbindelsen, som fekk til oppgåve å ta seg av prosjektering, bygging og drift av sambandet. Selskapet er eigd av det statseigde Sund og Bælt Holding A/S, som òg eig A/S Øresund, som saman med det svenske statseigde selskapet SVEDAB AB står for Øresundssambandet.

Sjå òg 
 Storebæltbrua
 Øresundssambandet

Bakgrunnsstoff 
 Storebælt - Sund&Bælt

Vegsamband
Samferdsle i Danmark
Dyne

Dyne (frå norrønt dýna, som har samanheng med ordet dun) er ein flatvoren samansydd sekk fylt med eit varmeisolerande materiale som ein kan breia over seg i ei seng. Bruken av dyner tok til å spreia seg i Nord-Europa på 1500-talet, men blei særleg i løpet av 1900-talet vanlegare i fleire delar av verda. Opphavleg fylte ein dyner med fjør eller dun, der edderdun frå ærfugl var rekna som det beste. I dag bruker ein ofte kunstfiber i dyner.

I staden for dyne kan ein bruka skinnfell, sengeteppe eller laken til å ha over seg.

Sengetøy
Ord frå norrønt
Dryader

Dryader var skognymfer som etter gresk mytologi budde i eiker eller andre tre. Ordet dryade kjem av det greske ordet dryas som viser til drys, 'eik' eller 'tre'.

Dryadene vart ved fødselen bundne til eit bestemt tre, og døydde dersom dette treet døydd. Av den grunn straffa dryadene og gudane menneske som skada tre. Dryader som levde i treet sitt vart kalla hamadryader. Dryadene var vakre kvinner, ofte kledde i grønt eller brunt. I håret bar dei blomar, planter, lauv og kvistar, alt etter kva skog dei kom frå. 

Dryader vert inndelt i to grupper, dryader og hamadryader. Dryadene vernar om heile skogen og alt som er i den, medan hamadryader er bundne til eitt, ofte svært gamalt og stort tre. Dryada personifiserar då treet si sjel.

Tre i mytologi
Nymfer
Ithaca

Ithaca kan vise til:

 Itháki (Ithaka), ei gresk øy
 1151 Ithaka, ein asteroide
 Ithaca Chasma, ein dal på saturnmånen Tethys

Stader i USA 
 Ithaca i New York
 Ithaca i Georgia
 Ithaca i Michigan
 Ithaca i Nebraska
 Ithaca i Ohio
 Ithaca i Wisconsin
Biologisk domene

Domene er ein biologisk kategori som blir brukt av enkelte systematikarar; det omfattar eitt eller fleire skylde rike.

Som med andre kategoriar (bortsett frå arten) er det eit skjønnsspørsmål kva gruppe ein vel å kalla domene. Derfor er også svaret på spørsmålet om kor mange domene av organismar som finst, og om ein i det heile tatt bør bruka domene, vilkårleg. Ulike systematikarar opererer med ulike system, mange utan nokon kategori høgare enn riket. Dei som bruker domene, bruker denne kategorien for dei aller største organismegruppene, som bakteriar, eukaryote organismar og urbakteriar.

Toppnivåa i nokre av dei moderne klassifiseringane av biologisk liv er:

 To-rike-systemet, med gruppene Prokaryota (eller Monera) og Eukaryota på toppen
 Seks-rike-systemet med Protista, Archaebacteria, Eubacteria, Fungi, Plantae og Animalia. 
og den nyaste
 Tre-domene-systemet lagt fram av Carl Woese i 1990, med domena Archaea, Bacteria og Eukaryota som toppgrupperingar

 
Systematisk biologi
Domene

Domene tyder opphavleg 'krongods' (via fransk domaine frå latin dominus, 'herre').
Ordet har i dag fleire tydingar:

 felt som ein rår over; interesse- eller spesialområde
 landområde som høyrer til staten, krongods
 Biologisk domene
 Internett-domene
Kunsthistorie

Kunsthistorie er historie knytt til utviklinga innan former for kunst frå oldtida til i dag. Med forskjellige former for kunst vert tradisjonelt meint målarkunst, arkitektur og skulptur, men det er òg vanleg å inkludera fotografi, formgjeving (design) og andre uttrykksformer. Faget kunsthistorie omfattar òg kulturminnevern og byplanlegging. Studiet av kunsthistorie inngår òg som del av andre fag, spesielt arkeologi.

Periodar innan kunsthistoria 

Det er vanleg å dela kunsthistorien inn i periodar:

 Gresk kunst
 Gresk arkitektur
 Gresk skulptur
 Romersk kunst
 Romersk arkitektur 
 Tidleg kristen kunst
 Bysantinsk kunst
 Bysantinsk arkitektur
 Mellomalder
 Romansk arkitektur 
 Gotisk arkitektur 
 Renessanse
 Renessansearkitektur 
 Barokk
 Barokk arkitektur
 Rokokko
 Klassisisme
 Romantikken
 Historisme
 Modernisme
 Art Nouveau
 Impresjonisme
 Funksjonalisme
 Bauhaus
 Postmodernisme

Kunsthistorikarar 
Kunsthistoria har tradisjonelt vore skildra som ei utviklingshistorie. Den første boka i allmenn kunsthistorie var Franz Kugler si (1808-1858) Handbuch der Kunstgeschichte skrive i 1842.
 
Andre viktige kunsthistorikarar er: 
 Johann Joachim Winckelmann 1717-1768 
 Aloïs Riegl 1858-1905
 Heinrich Wölfflins 1864-1945
 Erwin Panofsky 1892-1968
 Arnold Hauser 1892–1978

Andre emne 

 Estetikk
 Ikonografi

Bakgrunnsstoff 
 Forelesninger i Kunsthistorie 
 Kunsthistorie.com
 Art movement oversikt 
 A World History of Art

Litteratur 
 Gardner's Art through the Ages, USA, 1996
Ingmar Bergman

Ernst Ingmar Bergman () var ein svensk teater- og filmregissør. Han var ein sentral filmskapar i andre halvdel av 1900-talet.

Oppvekst 
Mor hans var sjukepleiar og kom frå ein velsedd overklassefamilie, mens faren var vikarprest og hadde enklare sosial bakgrunn. På 1930-talet blei faren sokneprest i Hedvig Eleonora församling på Östermalm i Stockholm.

Ingmar Bergman voks opp i eit miljø med religiøse bilete og tankar. Fram til slutten av andre verdskrigen og oppdaginga av Holocaust var Bergman nazisympatisør.

Karriere 
Bergman studerte på Stockholms högskola 1937-40 og interesserte seg for teater, seinare film. Filmane til Bergman handla oftast om eksistensielle spørsmål, død og tru.

Bergman skreiv som regel manuskripta sjølv. I perioden 1960–84 var Sven Nykvist den faste sjeffotografen hans.

Privatliv 
Bergman var gift fem gonger. Han hadde ni barn.

Verk

Filmar

Filmar for fjernsyn

Bøker

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 

Svenske regissørar
Olavsrosa

Olavsrosa er eit kvalitetsmerke som er tildelt av stiftinga Norsk Kulturarv  til verksemder som tilbyr opplevingar som byggjer på norsk kulturarv.

Kriterium 
Kvalitetsmerket Olavsrosa «blir tildelt opplevingar av særleg høg standard, med omsyn både til kulturhistorie og formidling.» For at prisen skal verte utdelt må kandidaten fått vurdert den kulturhistorieske verdien sin, korleis kulturarven vert teken vare på og ført vidare til publikum. Kandidatar som får tildelt merket er underlagt ein årleg kontroll og ei årleg rapportering. Merket kan brukast til profiliering og marknadsføring av verksemder som har fått det tildelt, men det kan også trekkjast attende dersom kriteria ikkje lenger er møtte.

Kandidatane sjølve må søkje om å få tildelt prisen, og dei må kunne dokumentere visse krav som vert stilte i søknadsskjemaet. Eksterne nominasjonar vert derfor ikkje realitetsbehandla.

Utforming 
Symbolet for varemerket Olavsrosa byggjer på figuren olavsrose, ei form for valknute, eit gamalt symbol for vern. Figuren er grøn og har omskrifta «NORSK KULTURARV • NORWEGIAN HERITAGE». Figuren vart i 1996 registrert som varemerke for Norsk Kulturarv.

Verksemder som er tildelt Olavsrosa 
Følgjande verksemder var tildelt Olavsrosa i september 2013:

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Olavsrosa» frå ,  den 4. september 2013. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell heimeside

 
norsk næringsliv
Norsk kulturhistorie
Oske

Oske er det som blir tilbake av det brennbare materialet etter ei fullstendig forbrenning.

I praksis består oske av alle material som ikkje er organiske (mineral og kjemiske sambindingar), t.d.: Al2O3, CaO, Fe2O3, MgO, MnO, P2O5, K2O, SiO2, Na2CO3, NaHCO3, etc.

Eigenvekta av frisk vedoske teken ut av omnen er ca. 0,3 ( 0,3kg/l).

Bruk 
På grunn av innhaldet av kalium (K2O) og kalsium (CaO), kan oske frå vedfyring nyttast som jordforbetringsmiddel. Ei mengde på inntil 3 liter pr. 10 m² (300 liter pr. dekar) årleg, kan vere passande.

Forbrenning
Norske fylkesblomar

Norske fylkesblomar er blomar som er vedtekne som representative for dei norske fylka.

Professor Olav Gjærevoll initierte arbeidet med fylkesblomane i 1987, då han var leiar av Norsk botanisk forening. Foreininga sette i samarbeid med dei botaniske musea og styret i Det norske hageselskap opp ei liste med framlegg til fylkesblomar for kvart fylke. Framlegga vart sende fylkesmannen i kvart fylke vinteren 1989. I nokre fylke godkjende fylkesmannen valet av fylkesblom, i andre fylke vart framlegget teke opp politisk i fylkestinget eller i fylkesutvalet. Mot slutten av 1990-talet hadde ein, med enkelte justeringar av det opphavlege forslaget, kome fram til ei liste som var allment akseptert. Lista inneheldt også ein utvald art for Svalbard. Alle artane er presenterte i boka Norges fylkesblomster av Inger Gjærevoll (Tapir forlag, 1999).

I Sverige har dei hatt ei tilsvarande liste over «landskapsblommor» sidan 1908. Også Finland har slike landskapsblomar. Mange andre land har tilsvarande lister med nasjonale eller regionale blomar.

Oversyn 

Fylkesblomane er: 

(Namnsetjing etter Artsdatabanken sin artsnavnebase)

Sjå òg 
 Norske kommuneblomar
 Noregs nasjonalblom
 Fylkesfugl
 Fylkesstein

Kjelder 

 Norsk Botanisk Forening - Nasjonal- og fylkesblomster 

 Litteratur 

 

 Referansar 

Fylkesblomar
Blomar
Rallarvegen

Rallarvegen er namnet på ein veg som vart bygd i samband med bygginga av Bergensbanen.  Vegen går frå Haugastøl til Myrdal og vidare til Flåm. Det er òg ein veg fra Voss til Upsete. 

Vegen er kalla opp etter anleggsarbeidarane, rallarane.

Bakgrunnsstoff
 Bilete og meir informasjon om Rallarvegen 

Bergensbanen
Samferdsle i Aurland
Samferdsle i Hol
Samferdsle i Ulvik
Vegar i Vestland
Sykkelvegar i Noreg
Elektrostatisk utlading

Ei elektrostatisk utlading er ein brå elektrisk straum som strøymer mellom to lekamar med forskjellig elektrisk potensial. Ofte vert han forkorta til ESD (eletrostatic discharge). Uttrykket vert nytta innan elektronikk og andre industriar for å skildre kortvarige uønskte straumar som kan øydeleggje elektronisk utstyr.

Årsak 
Ei av årsakene til elektrostatiske utladingar er statisk elektrisitet. Statisk elektrisitet oppstår ofte gjennom friksjonslading, der to stoff først er i kontakt med kvarandre og så vert fråskild i lag med dei elektriske ladningane sine. Slik friksjonslading kan oppstå når ein t.d. går på eit teppe, stig ut av ein bil eller fjernar visse typar plastinnpakkingar. I desse tilfella skapar friksjonen mellom dei to stoffa friksjonslading, og dermed forskjellig elektrisk potensial som kan skape ein elektrostatisk utlading. 

Ei anna årsak til elektrostatisk utladingar er elektrostatisk induksjon. Dette skjer når ein elektrisk lada lekam kjem nær ein elektrisk leiande lekam som er isolert frå bakken. Den lada lekamen skapar eit elektrostatisk felt som fører til elektrisk ladingar på overflata av den andre lekamen.Sjølv om netto elektrostatisk lading ikkje har endra seg, men berre er omfordelt, har ein no område med positive og negative ladingar. Ein elektrostatisk utlading kan oppstå om desse to lekamane kjem i kontakt.

Typar 
Den mest spektakulære forma for elektrostatisk utlading er ein gneiste, som oppstår når eit kraftig elektrisk felt skapar ein ionisert elektrisk leiande kanal i lufta. Dette kan føre til ubehag hos folk, vere svært øydeleggjande for elektronisk utstyr og føre til brann og eksplosjonar viss lufta inneheld brannfarlege gassar eller partiklar. Mange elektrostatiske utladingar oppstår derimot utan gneistar ein kan sjå eller høyre. 

Kanskje det mest kjende dømet på ein naturleg gneiste er eit lyn. I dette tilfellet er potensialskilnaden mellom ei sky og bakken, eller mellom to skyer, og er typisk på fleire hundre millionar volt. Straumen som strøymer gjennom den ioniserte lufta skapar ein eksplosiv utlading av energi.

Bakgrunnsstoff 
 Grunnprinsippa for elektrostatiske utladingar

Kjelde 

Elektriske fenomen
Elektrostatikk
Elektrisk tryggleik
Plasma

Plasma er ein tilstand av materie der det ikkje finst atom, men der elektron og atomkjerner flyt fritt.

Plasma oppstår når atom i tilstrekkeleg konsentrasjon får tilført så mykje energi at elektromagnetismen ikkje lenger er sterk nok til å halde elektrona rundt kjernen. 

Sola består hovudsakleg av plasma, og sidan sola inneheld både kjernar og elektron, dannar dei elektrisk polariserte (ioniserte) lag. Den tilførte energien kjem frå kjernefysiske reaksjoner i kjernen, der hydrogen vert omdanna til helium og vidare tyngre stoff under høgt trykk. Over 99 % av stoffa i universet er i plasmaform.

Plasmafysikk
Astrofysikk
Grunnleggjande fysikk
Aggregattilstandar
Elektriske leiarar
Albert Kjær

Albert Kjær (fullt namn Johan Albert Julius Kjær) () var ein norsk filolog, bibliotekar og stadnamngranskar. 

Kjær vart cand.mag. i 1875, og arbeidde frå 1876 på Universitetsbiblioteket i Oslo, frå 1918 som førstebibliotekar. Han arbeidde 1880-83 også ved Deichmanske bibliotek. Kjær skreiv nokre enkle historiebøker som En liden lærebog i historie : (verdenshistorie - kirkehistorie - Norges historie) for folkeskoler paa landet (1894), men den største innsatsen som publist gjorde han som redaktør av fleire band av Oluf Ryghs Norske Gaardnavne, og P.A. Munchs Norrøne gude- og heltesagn.

Kjær vart som pensjonist utnemnd til statsstipendiat i 1922. Han vart heidra med Festskrift tilegnet førstebibliotekar A. Kjær av venner 26. sept. 1924.

Litteratur 
 Norsk allkunnebok; bd VII. 1956
 Amundsen, Leif. «Minnetale over førstebibliotekar A. Kjær». I: Det norske videnskapsakademis årbok 1941

Norske bibliotekarar
Norske filologar
Statsstipendiatar
Medlemmar av Det Norske Videnskaps-Akademi
Folk frå Bergen