alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Trengereid Fabrikker

Trengereid Fabrikker var ein tekstilfabrikk etablert på Trengereid, no i bydelen Arna i Bergen kommune, i 1895. Fabrikken produserte band og lisser, og hadde eige kraftverk. Produktspekteret var stort: alt frå isolasjonsband og etikettar, til BH-stropper og selar.

Fabrikken hadde tette band til industrigründerane i Arne Fabrikker i Ytre Arna; Peter Jebsen kjøpte rettane til Skulstadelva på Trengereid i 1878, og broren Johan Jebsen etablerte bandfabrikken Trængereid Fabrik der i 1895. Den yngste sonen hans, Karl Jebsen, tok over fabrikken på Trengereid i 1899, og i 1910 utvida han med ein fabrikk til: Karl Jebsens Baand- og Lidse-Fabrik. Denne låg på Solheim, nær Danmarks plass i Bergen. I 1915 vart den ein del av aksjeselskapet Trengereid Fabrikker.

1970-talet førte med seg mange fusjonar og omorganiseringar: I 1974 fusjonerte Trengereid fabrikker med Oslo Baand & Lidsefabrikk og skifta namn til A/S Cebelle-Trengereid, etter Cebelle, varemerket til Oslo Baand og Lidsefabrik. Som ein del av denne prosessen fekk bedrifta ein ny produksjonsstad i Tistedalen ved Halden. I 1979 overtok Cebelle-Trengereid eit produksjonsanlegg for gåveband, Jul-I-Nor, og på 1980-talet kjøpte bedrifta fletteriet og hekleriet ved Teko Fabrikker i Bergen. I 1987 vart drifta på Trengereid lagt ned, og ved 100-års jubileet i 1995 var heile produksjonen samla i avdelinga Solheim på Danmarks plass i Bergen. I 1999 vart også denne avdelinga lagt ned.

Referansar

Kjelder 

 Bedriftsarkiv. BBA-2937/8 Trengereid Fabrikker/Cebelle-Trengereid, Bergen Byarkiv.
 Gjenstandar og trykksaker frå bedrifta, Tekstilindustrimuseet.

Denne artikkelen bygger på «Trengereid Fabrikker» frå ,  den 28. januar 2022.

Bakgrunnsstoff 

 Trengereid Fabrikker på Digitalt Museum
 Trengereid Fabrikker på industrimuseum.no, nettstad for norske industrimuseum 

 
Arna
Historie i Bergen
Næringsliv i Bergen
Tidlegare norske tekstilverksemder
Skipingar i 1895
Nedleggingar i 1999
Johan Gørbitz

Johan Gørbitz () var ein norsk målar.

Bakgrunn og virke 
Gørbitz var fødd 8. september 1782 i Sandviken ved Bergen. I 1798 blei han send til København for å utvikla dei kunstnariske evnene sine, som han tidleg hadde lagt for dagen. I 1802 måtte han avbryta studiane ved kunstakademiet, og vende heim til Bergen, der han verka som portrettmålar fram til 1805. 1805–1807 var han igjen i København for å fortsetja utdanninga, men reiste så til Dresden og vidare til Wien, der portrettet hans av den danske chargé d'affairen Nissen vekte stor merksemd og skaffa han mange bestillingar. I 1809 flytta han til Paris, der han vart verande i mange år som populær portrettmålar. Fyrst i 1836 vende han tilbake til Noreg, og busette seg då i Christiania, der han levde tilbaketrekt resten av livet.

Gørbitz er særleg kjent for portretta sine av Niels Henrik Abel og Camilla Collett. Gørbitz gate i Sandviken i Bergen og i Oslo er oppkalla etter han.

Galleri

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Johan Gørbitz» frå ,  den 28. januar 2022. 
 oppgav desse kjeldene: 
 «Görbitz, Johan», i Salmonsens konversationsleksikon, 2. utg., bind X, s. 535. København: J. H. Schultz, 1920
 

Folk frå Bergen
Norske målarar
Målarar frå 1800-talet
Bernhardine Catharine Brun

Bernhardine Catharine Brun () var ei norsk guvernante og diktar frå Fjelberg. Ho var den fyrste til å gje ut  ei  diktsamling på landsmål. Brun gav ut Nogle Decemberfrembringelser i Landsmaalet fra det sydligste Søndhordland i 1857.

Kjelder

Folk frå Kvinnherad
Norske diktarar
Nynorskforfattarar
Forfattarar frå 1800-talet
Alexandra Gjerpen

Alexandra Gjerpen () er ein norsk skodespelar med skodespelarutdanning frå William Esper Studio i New York, der ho òg jobba som skodespelar. Ho søkte Teaterhøgskolen fire gonger, men vart avvist kvar gong. Ho flytta til Sandnes i Rogaland i femårsalderen, der ho vaks opp.

Karriere
Gjerpen har spelt i reklamar, teater, kortfilmar og musikkvideoar. Ho spelte rolla som Alex i NRK-serien Unge lovende i fire sesongar frå 2015 til 2018. For rolla vart ho nominert til Gullruten 2016 i klassen beste kvinnelege skodespelar. Gjerpen har sidan 2017 spelt rolla som trælen Tina i TV-serien Vikingane. For rolla i filmen Når jeg faller frå 2018 vart ho nominert til Amandaprisen 2019 i klassen beste kvinnelege birolle. Gjerpen hadde hovudrolla i dramaserien 22. juli som Aftenposten-journalist Anine. For rolla vart ho nominert til Seriekritikerprisen 2020 i klassen beste skodespelar i norsk serie.

Filmografi

Filmar 

 2012 – The Job Interview
 2013 – High Maintenance, Rachel
 2016 – Meglerene, resepsjonist
 2018 – Now It's Dark, fan
 2018 – Når jeg faller, Maria
 2019 – Askeladden – i Soria Moria slott, Solfrid
 2021 – Prosjekt Z, Alex

TV-seriar 

 2015-2018: Unge lovende, Alex
 2017-2020: Vikingane, Tina
 2018: Neste sommer, éin episode
 2020: 22. juli, Anine

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Alexandra Gjerpen» frå ,  den 28. januar 2022.  

Folk frå Sandnes
Norske skodespelarar
USA-amerikanske skodespelarar
USA-amerikanske stemmeskodespelarar
SKAAR

Hilde Skaar (), kjend under artistnamnet SKAAR, er ein norsk popsongar frå Stord i Vestland fylke.

Virke
SKAAR debuterte på musikkscena som 18-åring, som vokalist på TRXD-låten «Wherever You Go». I 2018 debuterte ho som soloartist med singelen «Higher Ground». SKAAR vart nominert som årets nykommar under P3 Gull 2019, årets stjerneskot under by:Larm-festivalen 2020 og årets artist under NRJ Awards 2019. I september 2020 gav ho ut debut-EP-en The Other Side of Waiting. For EP-en vart ho nominert til Spellemannprisen 2020 i klassen pop og dessutan til klassen årets gjennombrot og Gramostipend. Ho gav ut albumet Waiting i 2021 og vart same år nominert til Bendiksenprisen som vert delt ut av GramArt på vegner av Kulturdepartementet.

SKAAR har òg gjort seg merka utanfor Noreg. Mellom anna vart ho invitert av den norske kongefamilien til å bli med til Chile for representere norsk kultur.

SKAAR har skrive og sunge originalmusikk for Netflix-serien Hjem til jul, og ho har bidrege musikalsk til filmar som Battle og Askeladden – i Soria Moria slott.

SKAAR song saman med Joshua Speers på songen «Don't stop loving me» (2021).

Diskografi 

 The Other Side of Waiting (2020)
 Waiting (2021)

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «SKAAR» frå ,  den 29. januar 2022.  

Folk frå Stord
Norske musikarar
Killingdal gruver

Killingdal gruver, eller Killingdal gruber, er ein koppar- og sinkførekomst som ligg i Ålen i det som i dag er Holtålen kommune i Trøndelag. Den fyrste delen av gruva vart opna i 1674. Gruva blir rekna som ei av dei største på Rørosfeltet, og fram til ho vart nedlagd i 1986 vart det teke ut over 2,6 millionar tonn malm. Gruva er i dag fylt med vatn og er difor stengd for besøkande, men området over bakken er delvis opna. Killingdal fjellhotell held til i den gamle mannskapsbrakka.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Killingdal gruver» frå ,  den 29. januar 2022.  

Tidlegare gruvedrift i Noreg
Historie i Holtålen
Skipingar i 1647
Verdscupen i alpine greiner 2015/Kvinner

Verdscupen i alpine greiner for kvinner i 2015-sesongen tok til 25. oktober 2014 i Sölden i Austerrike og vart avslutta 22. mars 2015 i Méribel i Frankrike. Turneringa omfatta 33 individuelle renn og ei lagtevling. Dei individuelle tevlingane fordelte seg på 9 slalåmrenn, 7 storslalåmrenn, 7 super-g-renn, 8 utforrenn og ei superkombinasjonstevling. Ingen tevlingar fann stad i Noreg.

Fjorårsvinnar Anna Fenninger frå Austerrike sikra seg den store FIS-premien på ny, etter jamn poengstrid med Tina Maze frå Slovenia. Lindsey Vonn frå USA var tilbake frå skade og tok tredjeplassen i turneringa.

Samanlagt

Slalåm

Storslalåm

Super-g

Utfor

Superkombinasjon

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Alpiner Skiweltcup 2014/15» frå ,  den 29. januar 2022.  
 

Alpine greiner
Sport i 2015
John Stuart Mill

John Stuart Mill () var ein britisk filosof som hadde innverknad på etisk, politisk og økonomisk tenking. Mill hadde mellom anna sterk innverknad på sosialliberalismen på 1800-talet. Han var son av filosofen James Mill.

Samtida Mill levde i var prega av mange radikale meiningar. Han blei sjølv arrestert fleire gangar for å uttrykka slike meiningar.

Filosofi 
John Stuart Mill bygde den filosofiske tenkinga si på empirisme, ein arv han mellom anna hadde frå David Hume. Han var påverka av utilitarismen til Jeremy Bentham, av samfunnsvitskap generelt og av økonomisk vitskap spesielt. I religiøse spørsmål var han markert anti-autoritær. Mill sitt verk The Principles of Political Economy frå 1848 blei ei populær lærebok, og fekk stor innverknad på samtida. Mill var ein produktiv forfattar og gav ut ei rekke bøker om ulike emne. Tema han tok for seg omhandlar naturen til fridom, kvinneundertrykking som sosialt problem og ein allmenn diskusjon av politiske idear i samtida. Han skreiv òg ein del saman med kona si, Harriet Taylor Mill. Mill forfekta at all moral bør bygga på behovet til menneska for lykke, glede og tryggleik, i motsetning til pliktetikken hjå til dømes Immanuel Kant. Handlingar som fører til lykke er moralsk rette nettopp fordi dei gjer det, medan handlingar som fører til det motsette av lykke, er moralsk sett galne; handlingar blir slik sett vurderte primært ut frå konsekvensane sine, ikkje ut frå dei intensjonane som ligg til grunn for dei. 

Mill arbeidde aktivt for likestilling mellom menn og kvinner, allmenn utdanning, allmenn stemmerett, aksept av prevensjon, betre skilsmisselovgjeving og at koloniane skulle få bestemma meir sjølv. Eit likestilt samfunn ville gje meir nytte, og dermed meir lykke, jamfør utilitarismen, som handlar om å maksimere nytte.

Politisk filosofi 
Liberalismen til Mill kan på mange vis sjåast på som meir konsekvent enn til dømes tenkinga til John Locke og Charles Montesquieu. Eit døme er vurderinga hans av den personlege eigedomsretten som han ikkje understreka like sterkt som mange andre tenkjarar i same liberale tradisjon. Mill  meinte menneske med høgare utdanning skulle ha ei røyst som var meir verd enn andre mindre kvalifiserte menneske.

Mot slutten av livet sitt såg Mill på seg sjølv som ein sosialist.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «John Stuart Mill» frå ,  den 29. januar 2022.

Bakgrunnsstoff

Folk frå London
Britiske filosofar
Britiske økonomar
Tore Strømøy

Tore Strømøy () er ein norsk journalist, programleiar, forfattar og tidlegere idrettsmann.

Strømøy vart fødd i Frøya i Trøndelag. Han byrja arbeidet som journalist som vikar i Arbeider-Avisa i 1984 og i Adresseavisen i 1985. Året etter vart han tilsett i Hitra-Frøya der han med base på Frøya skulle ta opp konkurransen med Frøyavisa. Sommaren 1986 vart han ansett i NRK Trøndelag som radioreportar. I 1991 byrja han i NRK-fjernsynet.

Strømøy er mest kjend for tv-programmet Tore på sporet, men har og arbeida med TV-seriar på NRK som Go'fot på låven, Tett på og På loffen.

Han vart kåra til «Årets TV-navn» 1996, 1997 og 2000.

Strømøy har og gitt ut ei rad bøker. I 2008 debuterte han som skjønnlitterær forfattar med barne- og ungdomsboka Isprinsessen (Gyldendal Norsk Forlag). Boka handlar om ein kvinneleg arkeologstudent som trur at ho har funne grava til Leiv Eriksson utanfor Munkholmen i Trondheimsfjorden. I handlinga til boka finn ho eit sverd, men vert så utsett for eit drapsforsøk. Det tok han nesten ti år å skrive denne boka.

Strømøy er i dag busett på Steinan i Trondheim.

TV 
 2014 Sanger om Norge
 2012 Det må jeg gjøre før jeg dør
 2007 Lyden av lørdag
 2004 Noen bedre
 1996- Tore på sporet
 1998 Ja, vi elsker
 1994 På loffen (saman med Åge Aleksandersen)
 1993-95 Tett på
 1992-94 Go'fot på låven
 1988-91 Håndballjentene våre(Dokumentar om handballjentene før OL i Seoul)
 1988-91 Det gjelder livet (Dokumentar om politimannen Birger A. Myrstad)
 1988-91 Men hva med Stig Jomar (Dokumentar om HVPU-reforma)
 1988-91 Velkommen hjem, Vasilij (Dokumentar om ein russisk krigsfange. Premiert i Prix Circom)
 1989 Bevare oss vel? (enkeltståande dokumentar send 07.07.1989)

Litteratur 
 Tore Strømøy og Finn Karlsen: På sporet av deg selv.  Håndbok i slektsforskning. N.W. Damm & Sønn AS 2006. ISBN 82-04-12391-4
 2001 Tore Strømøy : Wera, Flukten fra babij Jar (Gyldendal)
 2003 Tore Strømøy : På Sporet (Gyldendal)
 2004 Tore Strømøy : Liv Grete (Gyldendal)
 2008 Tore Strømøy : Isprinsessen (Gyldendal)
 1995-2009 Tore Strømøy m flere:  Det gjelder livet (Trygghetsforlaget) 7 bind

Diskografi 
 Ole Ivars: Juleplata tel Ole Ivars (1995)
 Gustav Lorentzen: Amadeus (1997)
 Ole Ivars: Ole Ivars' Jul (2003)

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Tore Strømøy» frå , den 29. januar 2022.

Bakgrunnsstoff 
  Tore på sporet, hos nrk.no
  Trygghetsforlaget, eget forlag

Programleiarar for NRK
NRK-journalistar
Norske barnebokforfattarar
Norske kappgangarar
Folk frå Frøya
Thomas Carlyle

Thomas Carlyle () var ein skotsk historikar og forfattar.

Liv og virke 
Carlyle var fødd i Ecclefechan i Dumfriesshire. Han studerte ved Universitetet i Edinburgh og forsørgde seg sidan som folkeskulelærar og seinare som informator. Han skulerte seg til ein omfattande kunnskap om tysk skjønnlitteratur og filosofi, og blei med tida ein av dei aller fremste kjennarane av tysk romantikk i England. Mellom anna skreiv han ein omfattande biografi om Schiller og omsette Wilhelm Meisters Lehrjahre av Goethe.

I 1821 gjekk han gjennom ei åndeleg krise som gav han søvnlause netter, men som på sikt styrkte han og fekk han til å tru på ei guddommeleg verdsordning.

I 1826 gifta han seg med Jane Baillie Welsh (1801–1866) og busette seg på garden hennar i Craigenputtock i ein aude del av den skotske landsbygda. Der skreiv han den delvis sjølvbiografiske og i England særs høgt skatta Sartor resartus (1836), der han skildra den religiøse tvilen sin. Han fekk seg eit namn med verket sitt om den franske revolusjonen, The French Revolution: A History (1837).

Åra 1837–1840 gav han ei rekke forelesningar, mellom anna On Heroes, Hero-Worship, and The Heroic in History. Han skreiv òg fleire pamflettar, som Brev og taler av Cromwell (1845), der han gjekk til åtak på liberalismen.

1858–1865 skreiv han eit omfattande verk om Fredrik den store, History of Frederick the Great.

Dei historiske verka hans er kjenneteikna av sterk innleving om miljø så vel som personar, men var òg tidvis sarkastiske i stilen.

I 1865 blei Carlyle rektor for Universitetet i Edinburgh, som var den fremste heideren ein kunne få i Skottland på denne tida. Innsettingstalen hans fekk stor gjennomslagskraft og førte til at bøkene hans fekk stor tyding og blei sterkt etterspurde.

Innverknaden hans på engelsk kulturliv var særs stor, og forfattarar som Robert Browning, Charles Dickens og John Ruskin vart sterkt påverka av han.
Verket hans om den franske revolusjonen var til dømes inspiration for Dickens sitt verk A Tale of Two Cities (1859). 

Etter at kona hans døydde i 1866 las han dagbøkene hennar og forstod då til si store sorg at han ved å ha vore ein arbeidsnarkoman hadde gjort livet hennar fattig på gleder og at ho i heile ekteskapa deira hadde følt seg mislykka og forstumma.

Han samanfatta livet sitt i boka Reminiscences, som kom ut etter at han døydde. Her skildra han seg sjølv frå ein ufordelaktig synsvinkel og kunne ikkje tilgi seg sjølv for å ha neglisjert kona si og ønska hennar.

Huset hans i London på Cheyne Row i Chelsea der han budde har vore eit museum sidan 1886.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Thomas Carlyle» frå , og «Thomas Carlyle» frå  den 30. januar 2022.

Bakgrunnsstoff

Britiske historikarar
Axel Arbo

Axel Christian Smith Arbo  () var ein norsk lege, botanikar og forfattar.

Arbo var fødd i Åmli som son av soknepresten William Arbo og Andrea Smith. Han verka som distriktslege og var lege ved Rikshospitalet før sviktande helse gjorde at han praktiserte mindre som lege. I 1863 busette han seg i Øyestad ved Arendal. Han skreiv brev og bøker. I tillegg til planteliv interesserte han seg for fjellvandring, og var i 1885 ein av dei fyrste som gjekk opp på Galdhøpiggen. Arbo skreiv dels på riksmål og dels på landsmål, og var blant dei fyrste forfattarane til å gje ut stoff på landsmål med ei reiseskildring.

Verk 
 Grundrids av Planterigets Naturhistorie, til Skolebrug, med 73 Træsnit. Christiania 1852. 2. utg. 1856. 3. utg. 1862. 4. utg. 1870.
 Tabellarisk Oversigt over Hvirveldyrene. Christiania 1854.
 Tourist-Skizzer fra endeel av Norges mærkeligste Egne. Christiania 1859.
 Betragtninger over Sjælens Væsen og de vigtigste sjælelige Tilstande. 1860.
 Naturens Bog elementarisk fremstillede af Fr. Schoedler; fri Bearbeidelse paa Norsk ved A. Arbo … [et al.]; med 514 Træsnit og et Stjernekart utgitt av Feilberg & Landmark, Christiania 1867 (fleire oppl.)
 Om Tretalstanken. En Undersøgelse. 1874.
 Compendium i den medicinske Botanik. Christiania 1854. 2. utg. 1875.
 Sætersdalen. I H. G. Heggtveit: Fra Nordens natur og folkeliv, Kristiania 1880, ss 222–223.
 Positivismens rene Idee : en Belysning'', Arendal 1884.

Kjelder

Norske forfattarar
Forfattarar frå 1800-talet
Nynorskforfattarar
Aasta Hansteens vei i Oslo

Aasta Hansteens vei (1A-3, 2-10) er ein veg på Stovner i Oslo. Han er ein blindveg som går frå Fossumveien til Stovner politistasjon i nummer 10. Vegen blei kalla opp etter kvinnesakspioneren og målaren Aasta Hansteen (1824-1908) i 1977.

Galleri

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Aasta Hansteens vei (Oslo)» frå ,  den 30. januar 2022.  
 

Vegar i Oslo
bydel Stovner
Eirik Sommer

Eirik Martin Torvaldsson Sommer () var ein norsk lærar og forfattar. Han var ein av dei fyrste til å gje ut bøker på landsmål.

Sommer var fødd i Trondheim som son av ein skomakar. Han utdanna seg til lærar ved Klæbu seminar, som han gjekk ut frå i 1852. Deretter var han huslærar i nokre år, før han verka på verksskulen ved Nedre Leirfoss i Strinda i åtte år. Han måtte etterkvart gje seg som lærar på grunn av nedsett syn. I 1867  kjøpte han eit gardsbruk i Åfjord på Fosen der han levde livet ut.

Sommer gav ut diktsamlinga Soga-visor om de norske Konungar og de største Hend i Norrig i den hedenske Tidi til Haaken Jarl sit Fall i 1857. Dette var ei av dei aller fyrste bøkene på landsmål gjevne ut etter Ivar Aasen. Han gav så ut historieboka Noregs Saga i Stuttmaal (1862), som Aasen skreiv  føreord til, og ei byrjinga på Sverresoga på landsmpål (1864). Eirik Sommer spelte òg ei viktig rolle i det første mållaget i Trondheim.

Kjelder

Målfolk
Nynorskforfattarar
Folk frå Trondheim
Norske lærarar
Merle Haggard

Merle Ronald Haggard () var ein amerikansk countrysongar, gitarist og låtskrivar.

Han var ein av dei sentrale tidlege bidragsytarane i utviklinga av Bakersfield sound i 1960-åra. Nærast på eiga hand tok han den elektriske gitaren inn i country. Han ga ut musikkalbum heilt fram til 2000-åra. 38 gongar har songane hans toppa listene i USA, og i 1994 vart han vald inn i æresgalleriet Country Music Hall of Fame. Merle Haggard vert av det musikalske tidsskriftet Rolling Stone kåra til «den største countrymusikaren gjennom alle tider».

Liv og verke

Bakgrunn, ungdomstid 
Merle Haggard budde først med foreldra og to syskjen i ei ombygd godsvogn i Oildale. Faren arbeidde for Atchison, Topeka and Santa Fe Railway og hadde ei regelmessig innkome. Til rett før Merle sin fødsel hadde familien budd i Oklahoma. I 1930-åra var mange bønder der hardt råka av den store depresjonen og av støvstormane kjende som Dust Bowl. Då familien sin låve brant ned attpå dette, reiste dei til California og søkte arbeid i landbruket der.

Da Merle Haggard var ni år gammel, døydde faren. Mora arbeidde for å livnære familien, og Merle fekk bu med slektningar. Som tolvåring lærte han seg å spele gitar. Han byrja med å ta etter stykker av Bob Wills og Hank Williams. Seinare let han seg begeistre av Lefty Frizzell sin musikk. I fleire år spelte han nesten berre Frizell sine songar og byrja å ta til seg musikkstilen hans.

Seinare i 2016 sto det i media at «støtta hans var retta mot arbeidarar, innsette og utfordrarane til» etablissementet.

I 1994 kuraterte Tom Russell og Dave Alvin et hyllest-album,Tulare Dust, med songar komponert av Haggard.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Merle Haggard» frå ,  den 30. januar 2022.

Bakgrunnsstoff

USA-amerikanske countrygitaristar
USA-amerikanske countrysongarar
USA-amerikanske låtskrivarar
Musikarar frå California
Verdscupen i alpine greiner 2016/Kvinner

Verdscupen i alpine greiner for kvinner i 2016-sesongen tok til 24. oktober 2015 i Sölden i Austerrike og vart avslutta 20. mars 2016 i St. Moritz i Sveits. Turneringa omfatta 33 individuelle renn og ei lagtevling. Dei individuelle tevlingane fordelte seg på 10 slalåmrenn, 9 storslalåmrenn, 8 super-g-renn, 9 utforrenn, 3 superkombinasjonstevling og eitt parallellrenn. Ingen tevlingar fann stad i Noreg.

Lara Gut frå Sveits vann verdscupen 2016 med stor margin til Lindsey Vonn frå USA. Nummer 3 vart Viktoria Rebensburg frå Tyskland.

Samanlagt

Slalåm

Storslalåm

Super-g

Utfor

Superkombinasjon

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Alpiner Skiweltcup 2015/16» frå ,  den 31. januar 2022.  
 

Alpine greiner
Sport i 2016
Point Barrow

Point Barrow eller Nuvuk er eit av dei nordlegaste punkta på det amerikanske kontinentet, og det nordlegaste punktet i USA. Det ligg ved Nordishavet, 15 km nordaust for Barrow i Alaska. Nordspissen av Boothia Peninsula ved Bellot Strait i Nunavut i Canada ligg lenger nord. Point Barrow markerer grensa mellom to randhav i Nordishavet, Tsjuktsjarhavet i vest og Beauforthavet i aust.

Staden blei fyrst sett av europearar i 1825 ved Frederick William Beechey og kalla opp etter John Barrow, ein politikar og geograf ved det britiske admiralitetet.

Arktisk utkikspost 

Nordspissen av Alaska er berre isfri to-tre månader av året, og Point Barrow har tent som utgangspunkt for mange arktiske ekspedisjonar, så vel som hovudkvarter for redningsaksjonar etter sakna oppdagarar. I åra 1926–1928 var Point Barrow base for Detroit Arctic Expedition med Hubert Wilkins og Carl Ben Eielson si flyging til Spitsbergen den 15. april 1928.

Point Barrow er i dag òg base for global overvaking av atmosfæren, Global Atmosphere Watch.

Historie 

Arkeologiske funn tyder på at Point Barrow var folkesett av forfedrane til iñupiatfolk i nesten 1000 år før dei fyrste europearane kom til staden. Desse folka fortsette å bu her fram til 1940-talet. Neset er ein viktig funnstad med gravstader og gjenstandar knytt til Thulekulturen, mellom anna uluknivar og bolasvåpen. Havet utanfor Point Barrow ligg på migrasjonsruta til grønlandskvalen, og ein går ut frå at busetjinga gjorde det enklare å jakta han. Det finst også gravhaugar i området, ved Birnirk-staden i nærleiken. Dei er knytte til  Birnirk-kulturen, som var tidlegare enn Thulekulturen og fyrst blei identifisert i 1912 av Vilhjalmur Stefansson under utgravingar her.

Point Barrow blei fyrst nemnd i ei amerikansk folketejing i 1880 som inuittlandsbyen Kokmullit (eller Nuwuk). Alle dei 200 innbyggjarane var inuittar. I 1890 blei staden oppført som Point Barrow, som omfatta kvalfangststasjonen og dei innfødde busetnadane Nuwuk, Ongovehenok og vinterlandsbyen på elva «Kugaru» (Inaru). Ved denne teljinga hadde han 152 innbyggjarar, 143 av dei innfødde, 8 av «other race» og 1 «white». I 1928 blei det rapportert at staden berre hadde tre klynger med hytter langs kyststripa. Barrow tente etterkvart som handelssenter for gamle og nye innbyggjarar ved den aude arktiske kysten. Staden omfatta ein landhandel, ein presbyteriansk misjon, eit statleg hospital og ein skule. Folketalet i dag er ca. 4 500.

Fly og rakettar 
Det er i dag to små flyplassar i området, Browerville og Wiley Post - Will Rogers Airport. I eit forsøk på å fly rundt jorda, havarerte Wiley Post og Will Rogers i Barrow den 15. august 1935. Det er reist ein minnestein for ulykka på staden.

Frå Point Barrow blei det i åra mellom 1965 og 1972 skote opp nokre forskingsrakettar av typen «Nike Cajun» og «Nike Apache».

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Point Barrow» frå , og «Point Barrow» frå  den 31. januar 2022.

Bakgrunnsstoff 

Geografi i Alaska
Nes i USA
156°W
71°N
Iver Fossum

Iver Fossum () er ein norsk profesjonell fotballspelar som er  midtbanespelar for AaB. Fossum er fødd i Klokkarstua, og starta karrieren sin i klubben Hurling IF.

Norske fotballspelarar
Strømsgodset-spelarar
Folk frå Drammen
Folk frå Hurum
Folk frå Asker
Nettavisen-prisen