alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Jon Tolaas

Jon Tolaas () var ein norsk lyrikar, lektor og draumeekspert frå Vågsøy.

Tolaas var utdanna cand.philol. med fransk hovudfag og arbeidde som lektor på Eid vidaregåande skule på Nordfjordeid.

Han debuterte som forfattar i 1967 med diktsamlinga Gjest i ditt tjeld og fekk sidan gjeve ut ei rekkje skjønnlitterære bøker og sakprosabøker om draumar. Ei tid hadde han ei fast spalte i Bergens Tidende og boka Nattkino : Ei bok om draum som kom i 1992 er basert på den. Han fekk Sunnmørsprisen for boka.

Tolaas fekk Fylkeskulturprisen til Sogn og Fjordane fylke i 1987.

Bibliografi

Bøker

Dramatikk 
 1998 – Verdura oppført på Sogn og Fjordane teater
 1998 – Taxidermi oppført på Sogn og Fjordane teater

Referansar

Kjelder
 Allkunne.no
 Fylkesleksikon for Sogn og Fjordane

Bakgrunnsstoff 
 Om Jon Tolaas i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane
 I tidsskrift - eit utval ved Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

 Gravminner

Norske sakprosaforfattarar
Norske lyrikarar
Norske novelleforfattarar
Norske lektorar
Norske skjønnlitterære debutantar i 1967
Vinnarar av Sunnmørsprisen
Forfattarar frå Eid
Folk frå Vågsøy
Folk frå Eid
Forfattarar frå Vågsøy
Nynorskforfattarar
Masi

Masi (nordsamisk Máze) er ei bygd i Kautokeino kommune, sør i Finnmark-området i Troms og Finnmark fylke. Ho har 299 innbyggjarar og er den nest største tettstaden i kommunen, etter Kautokeino. Dei aller fleste av innbyggjarane i Masi er samar, og om lag halvparten er sysselsette innan reindrift.

Stadnamnet Máze/Masi kjem frå elvenamnet Mázejohka, som tyder 'buktande elv'.

Ved utbygginga av Alta-Kautokeino-vassdraget på 1970-talet var det opphavleg planlagd å leggja bygda under vatn.

Sjå òg 
 Máze naturreservat
 Masi kyrkje

Kjelder 

Geografi i Kautokeino
Bygder i Troms og Finnmark
Alnön

Alnön, utanfor Sundsvall i Sverige, er ei 75 km² stor øy som vart danna for 570 millionar år sidan ved vulkansk aktivitet i området. Øya er 15 km lang og 6 km brei på breiaste staden. Innbyggjartalet vinterstid er kring 7 500, på sommaren det doble. Busetnaden er ganske godt spreidd ut over øya, men har den største konsentrasjonen sin omkring brufestet i Vi, der kjøpesenter og butikkar finst. Ein stor del av folkesetnaden arbeider i Sundsvall.

På grunn av den vulkanske historia inneheld berggrunnen på Alnön fleire verdsunike mineral, der det mest kjende er alnöitt. På nordlege delen av Alnön finst fleire interessante geologiske lokalitetar og dessutan fleire fortidsleivningar som gravhaugar.

Alnöbron knyter Alnön med fastlandet. På nordlege Alnön, 2,5 km nord for Alnöbron, står Alnö gamle kyrkja og Alnö kyrkje side ved side. I tilknyting til desse ligg òg Hembygdsgården med Sågverksmuseet. Ved Stornäset ligg eit av tre naturreservat på øya og dessutan Stornäsets Vandrehjem. Her held ein òg på å byggje Alnö Golfbane. Nokre kilometer lenger nord, ved Hörningsholm, finn ein Tors lokal, det første Folkets hus på landsbygda.

På sørlege Alnön finn ein fleire fine badeviker, Bänkåsviken, Tranviken, Slädaviken, Hartungviken og Grönviken. Sommeridyllen Spikarna, eit fiskevær med sjøbodar, fiskestugor og kafé, ligg på den sørlege delen av øya. Her har Spikarnas Fiskevær verksemda si med båtturar ut i skjergarden. Dei ordnar òg charter, sightseeing, materialtransport og tek òg gjester ut til Storholmen-Kanonön.

Spikarö Kapell har gudstenester og musikkveldar om sommaren. Galleri Glasverandan ordnar musikkveldar. Restaurang Piren held hus i eit av 19 tidlegare sagbruk på Alnön som ligg i Karlsvik. Restaurantar finst òg i Tranviken og i Vindhem, som òg har ein av fire småbåthamner på Alnön.

Sagverksmonumentet, til minne om sagbrukstida år 1860 til år 1963, er plassert på torget i Alnö sentrum. I sentrum finst òg bensinstasjon, bank, post, butikkar, gatekjøkken og restaurantar. Schymbergsgården ligg på Alnön og er barndomsheimen til Hjördis Schymberg og vart donert til stiftinga i 1999 med målet om å fylle denne med song, musikk og kulturelt liv.

Om namnet
Alnön er namnet på sjølve øya, medan genitivforma frå gammalt av er Alnö og ikkje "Alnöns". Såleis heitar forsamlinga Alnö forsamling, kyrkja heitar Alnö kyrkje, kommunedelen heitar Alnö kommunedel, og det gamle soknet heit Alnö sokn.

Idrett
Fotballaget Alnö IF er frå Alnön.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Alnön» frå ,  den 1. april 2012. 
 oppgav desse kjeldene:
 alno.nu

Bakgrunnsstoff
 Steinprøvar frå Alnön 

Øyar i Sverige
Anders Fannemel

Anders Fannemel () er ein norsk skihoppar frå Hornindal, som er medlem av Hornindal IL. Han har ein sølv- og ein bronsemedalje frå noregs
meisterskap i skihopp.

Aktiv
Fannemel debuterte i verdscupen med ein 10. plass på Lillehammer 5. desember 2009. Resten av sesongen og 2011-sesongen makta han ikkje å fylgje opp.

Fyrst i 2012-sesongen slo Fannemel seg inn på nasjonalt toppnivå. Under NM i hopp i Granåsen fekk han bronse, bak vinnaren Anders Bardal og Bjørn Einar Romøren. Fire veker seinare, under VM i skiflyging i Vikersundbakken den 25. februar 2012, hoppa han heile 244,5 m og var berre to meter bak verdsrekorden. Sidan han mislukkast med andrehoppet, kom han på 13. plass i tevlinga. I slutten av mars månad tok han NM-sølv i normalbakken på Voss, bak Anders Jacobsen.
15. februar 2015 sette Fannemel ny verdsrekord i skiflyging med eit hopp på 251,5 meter. Det var 1,5 meter lenger enn den gamle rekorden som Peter Prevc hadde sett dagen i førvegen i same bakke.

Besteplasseringar i internasjonale meisterskap og renn
2010: Nr 10 på Lillehammer
2012: Nr 7 i verdscupen i Sapporo. Nr 13 i skiflygings-VM i Vikersund, og med på det norske laget som vart nr 4 i laghoppinga i same meisterskapen. Nr 2 i laghopping verdscup i skiflygning i Planica
2013: 2 tredjeplassar i verdscupen  laghopping, i Planica og Klingenthal
2014: Tok sin fyrste verdscupsiger i Nizjnij Tagil i Russland.
2015: 2 andreplassar og verdsrekord i verdscupen i skiflygning i Vikersund.
2017: Verdenscupsiger for 4. gong i Engelberg laurdag den 16. desember

Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap
2009: Nr 9 i normalbakken på Raufoss
2010: Nr 8 i storbakken i Trondheim
2012: Sølvmedalje i normalbakken på Voss, bronsemedalje i storbakken i Trondheim

Kjelder

 
 

Norske skihopparar
Verdsmeistrar i skihopping
Noregsmeistrar i skihopping
Norske deltakarar under vinter-OL 2014
Skihopparar under vinter-OL 2014
Folk frå Hornindal
Émile Gardaz

Émile Gardaz () var ein sveitsisk radioprogramleiar og forfattar. Han skreiv «Refrain» som vann Eurovision Song Contest 1956 for Sveits.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Émile Gardaz» frå ,  den 1. april 2012.  

Sveitsiske programleiarar
Eurovision Song Contest 1956-låtskrivarar
Sveitsiske Eurovision Song Contest-låtskrivarar
Eurovision Song Contest-vinnarlåtskrivarar
Odd Jan Sandsdalen

Odd Jan Sandsdalen () er ein norsk forfattar, skodespelar, sceneinstruktør og redaktør. 

Sandsdalen er fødd i Seljord og er no busett i Thailand der han er redaktør for månadsmagasinet Nordic i Thailand. Han er utdanna skodespelar frå Statens teaterhøgskole (1965-68) og har arbeidd som sceneinstruktør og spelt i filmane Himmel og helvete (1969), En dag i Ivan Denisovitsj' liv (1970) og Dagny (1977). Frå 1968 til 1977 var han skodespelar ved Det Norske Teatret. Han har arbeidd som frilansar i NRK og bokmeldar i Arbeiderbladet, Varden og Telemark Arbeiderblad.

Som forfattar debuterte han i 1969 med diktsamlinga Konfidensielt og har sidan fått utgjeve ei rekkje bøker. Han er son til forfattaren Ingebjørg Kasin Sandsdalen og forfattaren, journalisten og folkeminnesamlaren Halvor J. Sandsdalen, og har redigert ei bok med utvalde dikt av faren. Han sat i Det litterære råd i Den norske Forfatterforening frå 1984.

Bøker 
 1969 – Konfidensielt – diktsamling
 1970 – Reise i tid – diktsamling
 1975 – Miriam – roman
 1978 – Ei utstrekt hand er ei halv stjerne – diktsamling
 1981 – Det står ein regnboge spen – diktsamling
 1982 – Eskild – roman
 1985 – Rom - vegger - vindauge – diktsamling
 1986 – Snart skal Lise gråte – novellesamling
 1987 – Skuggane grip sine svarte penslar – diktsamling
 1989 – Tre dikt – diktsamling
 1990 – Intenst i kvart sekund - Seléne – diktsamling
 1992 – Gaias bleikblå mantel – diktsamling
 1996 – Lyset er så bløtt i desember – diktsamling
 2000 – Monsunregnet legg ned trommestikkene sine – diktsamling

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Digitaliserte bøker av Odd Jan Sandsdalen hjå Nasjonalbiblioteket

Norske romanforfattarar
Norske novelleforfattarar
Norske lyrikarar
Norske skodespelarar
Norske instruktørar
Norske skjønnlitterære debutantar i 1969
Nynorskforfattarar
Folk frå Seljord
Forfattarar frå Telemark
Ezra Pound

Ezra Weston Loomis Pound () var ein amerikansk modernistisk poet og forfattar. 

Pound flytta til London i 1908 der han arbeidde som utanlandsredaktør for fleire amerikanske litteraturtidsskrift. I denne rolla hjelpte han til med å forme verka til – og gjere kjent – blant andre T.S. Eliot, James Joyce, Robert Frost og Ernest Hemingway. I London var Pound ein del av ein litterær krins rundt den engelske kritikaren og modernistiske poeten T.E. Hulme og var før første verdskrigen ei drivkraft bak dei kortliva modernistiske retningane imagisme og vortiksisme.

Pound hyste fascistsympatiar, og flytta derfor frå London til Frankrike og seinare til Italia. Etter krigen blei han teken til fange og skulda for å ha brukt italiensk radio til å freista øydelegge den amerikanske moralen og styrke den italienske. Han blei send til USA der han blei halden innesperra på ein psykiatrisk institusjon til slutten av 1950-talet, truleg for at dei amerikanske styresmaktene skulle sleppe å føre rettssak mot han.

Hovudverket til Pound er det uferdige The Cantos som han arbeidde på frå 1920-talet. Meininga var å skrive eit epos med 100 songar etter mål av Dante, men han døydde før han blei ferdig.

Ezra Pound komponerte òg musikk, blant anna operaer, songar og kammermusikk. Stilen hans var særs spesiell, til dømes nytta han uvanlege taktartar som 25/32.

Bakgrunnsstoff 

 
 Biografi og nokre dikt
 Ezra Pound Center for Literature Brunnenburg Castle  i Merano

USA-amerikanske diktarar
Folk frå Blaine County i Idaho
Folk frå Philadelphia
Ole Andreas Øverland

Ole Andreas Øverland () var ein norsk historikar, skribent og statsstipendiat; særleg kjend for sine to utgåver av Illustreret Norges historie.

Liv og gjerning
Øverland var frå Trondheim, far hans var handelsmann. Sjølv tok han artium i 1873 og arbeidde deretter nokre år som lærar i heimbyen. I 1878 flytta han til Kristiania og byrja studere. Han avla aldri nokon eksamen, dels av helsegrunnar, men kanskje mest av di han jamsides studiane etablerte seg som skribent og forfattar. Mellom 1879 og -85 arbeidde han også i Riksarkivet.

Frå 1885 skreiv Øverland ein serie hefte for Folkebladet. Samla vart desse til fyrsteutgåva av Illustreret Norges historie, eit verk som kom i fem band i tida 1885-95. Perioden 1887-98 skreiv han samstundes på ei 12 bands «folkeutgåve» av det same verket; i periodar med gasje frå Stortinget. Då verket var ferdig utgjeve i 1898 vart han utnemnd til statsstipendiat. 

Øverland skreiv også ei rad med biografiar, jubileumsskrift, leksikonartiklar, og var ein flittig og populær føredragshalder. Han skreiv om Vinland, krosstog, thranittane, kong Karl Johan, general Armfeldt, bygdemagasin og Jotunheimen. Historikaren Terje Bratberg omtalar Øverland som «en av de mest produktive historikere Norge har fostret, og produksjonen overvelder ved sitt volum, men også kvalitetsmessig holder det mål».

Han døydde i Kristiania.

Litteratur 
 Axel Coldevin. «Ole Andreas Øverland» I: Norsk biografisk leksikon, 1. utg.
 Terje Bratberg. «Ole Andreas Øverland» I: Norsk biografisk leksikon, 2. utg.
 sambok 191 bøker av O.A. Øverland

Norske historikarar
Norske sakprosaforfattarar
Statsstipendiatar
Folk frå Trondheim
Bernhard Folkestad

Bernhard Dorotheus Folkestad () var ein norsk kunstmålar og forfattar.

Liv og gjerning

Folkestad var son til emissæren Abraham Folkestad, fødd i London men voks opp på Folkestad i Fjaler. Han vart utdanna i Noreg, med korte opphald hos Laurits Tuxen og Kristian Zahrtmann i København i 1902 og 1903. Seinare var han på studieturar til Amsterdam i 1907, og Paris i 1909. Siste staden var han elev av Christian Krohg. Til å begynne med måla han store stillebensbilete av grønsaker eller levande fjørfe, og enkelte interiør. Hans mest kjente måleri frå yngre år er Mørkeloftet frå 1905.

Folkestad slo gjennom i 1914 med ein festleg frise i ein av paviljongane under jubileumsutstillinga 1914. Dei neste åra laga han mange dekorative arbeid med fargerike motiv i  rikfolk sine hus. Han måla altartavla i Rjukan kyrkje i 1917 og «Drammenskomposisjonen» i Drammens handelsforening. Folkestad laga også ein del tresnitt. Arne Durban seier i Norsk Allkunnebok at Folkestad «førde ein brei og frodig pensel og var ein glad og saftig kolorist».

Folkestad skreiv ei mengd avisartiklar. Desse artiklane vart samla og trykt i bøkene Blå hjul (1923), Svingdøren (1926), Sol og morild (1929) og Gullfisken (1933).

Verk

Måleri
 Paa Mørkeloftet, 1905
 Grønsager, 1906
 Høns i høstsol, 1906
 Sommernat, 1908
 Pariserfrokost, 1909

Bøker

Kjelder
Norsk Allkunnebok IV. bandet, 1953

Denne artikkelen bygger på «Bernhard Folkestad» frå ,  den 1. april 2012.

Bakgrunnsstoff

 Fylkesleksikon Sogn og Fjordane
 Om Bernhard Folkestad i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

Norske målarar
Norske forfattarar
Folk frå Fjaler
Forfattarar frå Fjaler
Norske sakprosaforfattarar
Søren Anton Sørensen

Søren Anton Sørensen () var ein norsk skulemann, skribent og dokumentgranskar.

Liv og gjerning
Sørensen var frå Sandar, far hans var skipsreiar og gardbrukar. Sjølv tok han artium i Drammen 1868, og vart cand.theol. i 1873. Etter eksamen studerte han vidare utanlands. Skuleåret 1876/77 var han rektor på ein amtsskule på Vestfossen, åra 1880-82 lærar ved fleire skular i Kristiania, 1882-84 ved ein privatskule på Østre Toten, og 1884-85 medstyrar av Kristiania private Middel- og Borgerskole. I 1885 tok han over privatskulen  Wieses latin- og realskole i Kristiania. Denne dreiv han til 1894 under namnet Sørensens Middelskole, heile tida var han sjølv rektor. Skulen vart lagt ned i 1894, etter usemje med kyrkjedepartementet.

Sørensen konverterte til katolisismen i 1899.

Like frå 1872 hadde Sørensen skrive lokalhistorie frå Vestfold. Han skreiv mykje om kyrkjelege, politiske og moralske spørsmål. Etter han slutta skulegjerninga i 1894 heldt han fram som forfattar, mellom anna gjennom omfattande gransking av mellomalderske membranfragment i Riksarkivet. Han publiserte sin første artikkel om emnet i det danske tidsskriftet Varden i 1904. Åra 1906 og -07 fekk han stønad til granskararbeidet frå Nansenfondet. Etter han i 1908 presenterte arbeidet i Vitenskapsakademiet, føredraget trykt i Historisk tidsskrift same året, vart han utnemnd til statsstipendiat. 

Sørensen sitt arbeid med membranfragmenta dokumenterte mellom anna at forfattarar som Augustin, Vergil, Isidor og Thomas Aquinas var kjent i Noreg i mellomalderen. Han leita også fram tidlege tekstar om medisinar.

Han døydde i hovudstaden i 1910.

Litteratur 
 sambok 20 bøker av og om S.A. Sørensen
 Olav Bø. «Søren Anton Sørensen» I: Norsk biografisk leksikon, 1. utg.

Norske historikarar
Statsstipendiatar  
Folk frå Sandefjord
Jimmy Øvredal

Jimmy Bjarne Øvredal () er ein norsk forfattar, radiokåsør, lærar og trekkspelar frå Øvredalen i Os i Hordaland. 

I 2010 fekk han Kongens fortenestemedalje i sylv.

Bøker 
 1990 – Songar or ein gammal belg – diktsamling
 1994 – Gras og ugras i Gråsteinlandet – diktsamling
 1995 – Utanfor allfarveg – diktsamling
 1998 – Ein neve måneglitter – diktsamling
 2001 – Helsing til Sveningjen : Under Sveningstjerna
 2001 – Vildmarkens søn : Klungersteenen
 2004 – Bakom blånene – diktsamling
 2008 – Bjønneskjegg – diktsamling
 2010 – Glimt frå våre jordnære frendar – diktsamling

CD'ar 
 1999 – Radiokåseri og skjemtedikt 1
 1999 – Radiokåseri og skjemtedikt 2
 2000 – Radiokåseri 3
 2002 – Radiokåseri og skjemtedikt 4
 2003 – Radiokåseri og skjemtedikt 5

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Mona Vindenes: «Jimmy Øvredal - forfattaren idnånte fjedlo»
 Innslag i «Norge Rundt» om Jimmy Øvredal

Folk frå Os i Hordaland
Norske lyrikarar
Kongens fortenestmedalje i sølv
Norske trekkspelarar
Winslow Homer

Winslow Homer () var ein US-amerikansk sjangermålar. Mange av bileta hans er nært knytt til naturalismen, med motiv frå landlivet i Nord-Amerika i andre halvdelen av 1800-talet.

Liv og gjerning
Homer vart over to å utdanna til litograf i fødebyen Boston. Frå 1859 heldt han fram studiet på nasjonalakademiet i New York. Han vann seg først eit namn som illustratør. Arbeida hans var å sjå både i bøker og tidsskrift. Framgangen kom særleg etter utbrotet av  borgarkrigen i 1861. Krigsscenene hans stod ofte på trykk i vekebladet Harpers Weekly.

Etter eit opphald i Europa 1867-68 stilte Homer årleg ut sine sjangermåleri. Måleria hans i olje eller vassfarge vart høgt verdsette for sitt råkande røyndomspreg, den kraftige karakteristikken og pene, men flyktig handsama koloritten. Krigsfangar ved fronten, Home, Sweet Home og Zuavar som kastar på skive er mellom dei viktigaste verka hans frå den tid. Seinare fylgde bilete Som du vil, Middagstid, Søndagsmorgon, Onkel Ned heime, Den gamle damas besøk, og akvarellane Gartnardottera og Etter badet.

Homer døydde ved Scarborough i delstaten Maine.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Winslow Homer» frå ,  den 1. april 2012.

Bakgrunnsstoff

USA-amerikanske målarar
Folk frå Massachusetts
Robert Frost

Robert Lee Frost () var ein amerikansk poet.
Frost vann Pulitzerprisen fire gonger og blir rekna som ein av dei viktigaste poetane på 1900-talet.

Liv 
Frost vart fødd i San Francisco i California. Faren døydde då Frost var tolv år, og familien flytta frå San Francisco til Lawrence i Massachusetts. Han studerte ei lang tid ved Dartmouth College, men vendte attende til Lawrence og arbeidde som lærar, fabrikksarbeidar og avisbud, og etter at han måtte forsørge ein veksande familie, som farmar i Derry, New Hampshire. Mange av dei kjende dikta hans skreiv han om morgonen i tida rett før han starta på gardsarbeidet. Han makta ikkje få god nok avkastning av farmen og etter ni år tok han til som engelskærar att, denne gongen ved Pinkerton Academy (no Plymouth State University i New Hampshire).

I 1912 busette Frost og familien seg i Glasgow, seinare i Beaconsfield, ein forstad til London der han skreiv fleire av dei dikta som han sinare blei kjend for. I 1913 gav han ut si første diktsamling, A Boy’s Will. I London blei Frost kjend med T.E. Hulme, Edward Thomas og Ezra Pound. Lik Frost var Pound ein amerikansk poet som hadde slått seg ned i London. Pound skreiv seinare ein av dei mest akta oversiktene over verka til Frost.

Etter utbrotet av første verdskrigen vendte Frost attende til USA, kjøpte ein farm i Franconia, New Hampshire og fekk eit professorat i engelsk ved Amherst College. Han underviste seinare ved fleire ulike lærestader.

Virke 
Heimstaden var eit stadig attvendande tema i Frost sine dikt. Mange er naturdikt der han beskriv landskapet i New England. Formalt er dikta forteljande og tilsynelatande grunne og lette, men dei rommar gjerne ei djup innsikt som er vanskelegare å få tak på. Frost utvikla ein eigen teori om lyrikk der metaforar ligg til grunn og ei blanding av streng metrikk med den naturlege talerytmikken i det engelske språket spelar sentrale roller. Ein kan finne nokre parallellar til Emily Dickinson.

Verk

Diktsamlingar 
 A Boy’s Will. 1913
 North of Boston. 1914
 Mountain Interval. 1916
 New Hampshire. 1923
 West-running Brook. 1928
 A Further Range. 1936
 A Witness Tree. 1942
 Steeple Bush 1947
 In the Clearing. 1962
 Desert Place.

Dramatikk 
 A masque of reason. 1945
 A masque of mercy. 1947

Oppteikningar 
 The Notebooks of Robert Frost. 2007 ISBN 978-0-674-02311-6, 2009 ISBN 978-0-674-03466-2

Samleutgåver 
 Collected Poems, Prose and Plays. Redigert av Richard Poirier. Library of America, 1995, ISBN 978-1-883011-06-2.
 Complete Poems. Holt, Rinehart & Winston, New York 1967.

Bakgrunnsstoff 
 
 
 Bibliografi 
 Project Gutenberg: e-tekstar av nokre av Frosts verk
 Biografi og fleire diktsamlingar
Noko av poesien til Frost

USA-amerikanske diktarar
Pulitzerpris-vinnarar
Folk frå San Francisco
Folk frå Massachusetts
Kjøleskap

Eit kjøleskap er eit kjøkenapparat som vert nytta til å halde matvarer kjølige så dei held seg ferske. Eit kjøleskap er sett saman av ein isolert behaldar og ei varmepumpe, som kan vere mekanisk, kjemisk eller magnetisk. Varmepumpa transporterar bort termisk energi frå behaldaren. Vanleg kjøleskapstemperatur ligg kring +4 °C.

Historikk 
På 1920-talet inneheldt kjøleskap ammoniakk, noko som kunne vere svært farleg ved lekkasje. I 1929 omkom meir enn hundre menneske av ein ammoniakklekkasje på eit sjukehus i Cleveland, Ohio. Ammoniakken vart etterkvart erstatta av klorfluorkarbonar, forkorta til KFK, som ein trudde var ufarleg, men som seinare viste seg å bryte ned ozonet i stratosfæren. I moderne tid er det forbode å bruke KFK-gassar i kjøleskap. Ein av dei vanlegaste kjøleskapsgassane i dag er isobutan, som ikkje gjer skade på ozonlaget.

Sjå òg 
 Fryseboks
 Kjølelager
 Fryselager
 Frysebil

Bakgrunnsstoff 

Kvitvarer
Kjøkenutstyr
Lagringsmøblar
Matlagring
Jorge Amado

Jorge Leal Amado de Faria () var ein brasiliansk forfattar som blir rekna som ein av dei viktigaste latinamerikanske forfattarane på 1900-talet.

Det er ikkje heilt klårt kvar Amado blei fødd, men far hans åtte ein kakaoplantasje i forbundstaten Bahia og sonen voks opp i hamnebyen Ilhéus. 

Handlingen i nesten alle verka til Amado utspelar seg nordaust i Brasil, stort sett i Bahia-området, blant enkle folk som strir med liv og overlevnad. Trass dei materielle problema til protagonistane struttar dei fleste av bøkene hans av vitalitet og livslyst. Skodeplassar og temaval for handlingen er ofte bordellar, karnevalet og afro-brasiliansk kult.

Det mest kjende verket til Amado er romanen Gabriela, Cravo e Canela (1958). Han var fleire gonger nominert til Nobelprisen i litteratur.

Bakgrunnsstoff 

 
 Litteratur av og om Jorge Amado i katalogen til Ibero-Amerikanisches Institut Preußischer Kulturbesitz, Berlin

Brasilianske forfattarar
Folk frå Bahia
Portugisiskspråklege forfattarar
Sukkertare

Sukkertare (Saccharina latissima, tidlegare kalla Laminaria saccharina) er ein brunalge som veks langs heile kysten i Noreg.

Utsjånad 

Stor brunalge som er festa til havbotnen med eit forgreina hefteorgan som sit nedst på ein 5-20 cm lang rund og glatt stilk. Øvst på stilken sit ei opp til 3 m lang bladplate som kan verte 30 cm brei og sterkt buklete, eller iblant breiare men glatt. Kvar vår veks eit nytt blad fram nedanfrå, men restar av det gamle bladet kan sitte att til langt utover sommaren. Når sukkertaren turkar vert det skilt ut eit kvitt søttsmakande belegg av stoffet mannitol på overflata.

Utbreiing 
Arten finst langs det nordaustlege Atlanterhavet og Barentshavet sør til Galicia i Spania. Han er ikkje funnen i Biscaya, men er vanleg rundt dei britiske øyane.

Førekomst i Noreg 
Planta likar seg best ved skjerma strand og i rolege bukter, og finst langs heile kysten frå fjøresonen og ned til om lag 30 m djupn. Sukkertaren sluttar å vekse når sjøtemperaturen kjem over 19 °C.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Saccharina latissima» frå ,  den 2. april 2012.''  
 Floraen i farger 2, Arne Pedersen og Jørgen Vasshaug, H. Aschehoug & Co. ( W. Nygaard ).

 Algar
 Sjøplantar i Noreg