alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Nøkkelroman

Nøkkelroman (frå fransk roman à clef, dvs «roman med nøkkel») er ein skjønnlitterær tekst som kan lesast som ei sann historie, dvs. at det er mogleg å sette opp ein «nøkkel» som avslører kva verkelege personar romanen eigentleg omhandlar. Figurane er til vanleg kjende folk og ofte blir heile miljø skildra under eit tynt lag av fiksjonalisering slik at alt blir lett å kjenne igjen. 

Ein annan og vidare definisjon av nøkkelroman er romanar som blir sett på som spesielt viktige, dvs som ein nøkkel, til å forstå eit heilt forfattarskap.

Døme på nøkkelromanar 

Norsk
Agnar Mykle, Sangen om den røde rubin (1956) var
Knut Hamsun, Redaktør Lynge (1893)
Kaj Skagen, Himmelen vet ingenting (1988)
Gudmund Vindland, Villskudd (1979)
Gunnar Larsen, To mistenkelige personer (1933)
Gabriel Scott, Fugl Føniks
Dansk
Tom Kristensen, Hærværk
Knud Romer, Den der blinker er bange for døden
Svensk
August Strindberg, Svarta fanor 
August Strindberg , Röda rummet (1879) 
Gösta Knutsson, Pelle Svanslös
Jan Guillou, Ondskan 
Vilhelm Moberg, Domaren
Leif G.W. Persson, Grisfesten
Anders Jallai, Landsförrädaren 

Engelsk
Saul Bellow, Ravelstein 
Truman Capote, Answered Prayers 
F. Scott Fitzgerald, Tender Is the Night (1934)
Sylvia Plath, The Bell Jar (1963) 
Salman Rushdie, Midnight's Children (1981)

Fransk
Jean de la Bruyère, Caractères 
Fénelon, Les Aventures de Télémaque
François L'Hermite, Le Page disgracié (1643)
Madeleine de Scudéry, Artamène ou le Grand Cyrus 

Tysk
Martin Walser, Tod eines Kritikers
Steran Heym, Collin (1979)
Klaus Mann, Mephisto (1981)
Thomas Mann, Buddenbrooks (1901)

Referansar

Litteratursjangrar
Litunet

Litunet er ei avdeling under Ryfylkemuseet. Garden Li ligg i Suldal kommune, høgt oppe i lia på sørsida av Hylsfjorden, kring 285 meter over havet. Det særprega tunet med dei mange gamle bygningane blei freda av Riksantikvaren i 1973.

I 2009 kom garden i offentleg eige. Då kjøpte Rogaland fylkeskommune og Suldal kommune garden. Ryfylkemuseet har fått ansvar for forvalting av Litunet.

Dette er den største tilveksten av bygningar og gjenstandar museet har teke imot. I gardstunet er det 13 bygningar frå 1700- og 1800-talet, og dei rommar mykje gammalt gjenstandsmateriale. Landskapet er eit karakteristisk vestlandsk kulturlandskap med små åkerlappar, steingjerde og rydningsrøyser.

Det budde folk på Li like til 2010 , men gardsdrifta vart avvikla fleire år før det. 

Li fekk vegutløysing i 1972. Før den tid skjedde tilkomsten anten med båt på Hylsfjorden og så gå opp den bratte vegen frå fjorden til gards, eller ved å gå frå Suldal via Tveitane.

Tilkomsten skjer med bil frå Suldal. Ein må følgja skilta frå riksveg 13 mot Valskår.

Bakgrunnsstoff 
 Om Litunet på nettstaden til Ryfylkemuseet
 

Ryfylkemuseet
Kulturminne i Suldal
Freda bygg i Rogaland
Owen Chamberlain

Owen Chamberlain () var ein amerikansk fysikar og nobelprisvinnar. Han mottok Nobelprisen i fysikk i 1959 saman med italieneren Emilio Segrè «for oppdaginga deira av antiproton».

Han studerte fysikk ved Dartmouth College der han var medlem av Theta Chi Fraternity og ved University of California, Berkeley. Han vart verande på skulen fram til starten av andre verdskrigen og vart ein del av Manhattanprosjektet i 1942 der han jobba med Segrè, både ved Berkeley og ved Los Alamos i New Mexico. Han gifta seg med Beatrice Babette Copper (d. 1988) i 1943 og dei fekk fire barn.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Owen Chamberlain» frå ,  den 22. februar 2012.  
 

USA-amerikanske fysikarar
Nobelprisvinnarar frå USA
Nobelprisen i fysikk
Folk tilknytte Manhattanprosjektet
Folk frå San Francisco
Fysikarar på 1900-talet
Medlemmar av United States National Academy of Sciences
Eksperimentelle fysikarar
Donald A. Glaser

Donald Arthur Glaser () var ein amerikansk fysikar og nevrobiolog. Han vart tildelt Nobelprisen i fysikk i 1960 «for oppfinninga av boblekammeret».

Glaser fullførte sin Bachelor of science i fysikk og matematikk ved Case Western Reserve University i 1946, og fullførte sin filosofiske doktorgrad i fysikk ved California Institute of Technology i 1949. Han godtok ei stilling som instruktør ved University of Michigan og vart forfremma til professor i 1957. Videre vart han ein del av fakultetet ved University of California, Berkeley som professor i fysikk i 1959. Under denne tida omfatta forskinga hans kortliva elementærpartiklar. Boblekammeret tillet han å observere mønstra og levetida for partiklane.

Frå 1962 endra Glaser forskingsfelt til molekylærbiologi og han starta med eit prosjekt om kreft indusert av ultrafiolett stråling. I 1964 vart han gjeven tilleggstittelen professor i molekylærbiologi. Frå 1989 var Glaser professor i fysikk og nevrobiologi.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Donald A. Glaser» frå , den 22. februar 2012. 

Nobelprisvinnarar frå USA
Jødiske nobelprisvinnarar
Nobelprisen i fysikk
USA-amerikanske fysikarar
USA-amerikanske nevrobiologar
Folk frå Cleveland
Eksperimentelle fysikarar
USA-amerikanske jødar
Medlemmar av United States National Academy of Sciences
Fysikarar på 1900-talet
Robert Hofstadter

Robert Hofstadter () var ein amerikansk fysikar og nobelprisvinnar. Han vart tildelt Nobelprisen i fysikk i 1961 for studiane sine av elektronkjerner og oppdaginga av strukturen til nukleonar (proton og nøytron). Han delte prisen med vesttyskaren Rudolf Mößbauer som fekk prisen for forskinga si på resonansabsorpsjon av gammastråling og funnet hans i samband med Mößbauer-effekten.

Han var far til filosofen og forfattaren Douglas Hofstadter.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Robert Hofstadter» frå ,  den 22. februar 2012.  
 

USA-amerikanske fysikarar
Polsk-amerikanarar
Nobelprisvinnarar frå USA
Jødiske nobelprisvinnarar
Nobelprisen i fysikk
Folk frå New York City
Fysikarar på 1900-talet
Eksperimentelle fysikarar
National Medal of Science
USA-amerikanske kjernefysikarar
Rudolf Mössbauer

Rudolf Mössbauer () var ein tysk fysikar. Han vart tildelt Nobelprisen i fysikk i 1961 for oppdaginga si av Mössbauer-effekten i 1957. Prisen delte han med Robert Hofstadter som fekk han for andre oppdagingar. 

Frå 1955 til 1957 var han stipendiat ved Max Planck-instituttet i Heidelberg og frå 1958 til 1960 var han i München. Han var professor ved California Institute of Technology i tidsrommet 1961-1964 og ved den tekniske høgskulen i München frå 1964. 

Han har sidan vist korleis Mössbauer-effekten kan nyttast ved studium av atom- og kjernestrukturar og innan faststoffysikk og kjemi.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Rudolf Mössbauer» frå ,  den 22. februar 2012.  
 Rudolf Ludwig Mössbauer. (27.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/Rudolf_ludwig_m%C3%B6ssbauer
 

Tyske fysikarar
Tyske nobelprisvinnarar
Nobelprisen i fysikk
Bayerischer Maximiliansorden für Wissenschaft und Kunst
Fysikarar på 1900-talet
Albert Einstein-medaljen
Eksperimentelle fysikarar
Tyske kjernefysikarar
Folk frå München
Pour le Mérite
Medlemmar av United States National Academy of Sciences
Medlemmar av Det pavelege vitskapsakademiet
Medlemmar av Det sovjetiske vitskapsakademiet
Medlemmar av Det russiske vitskapsakademiet
Overflatespenning

Overflatespenning er ein eigenskap i overflata til ei væske som gjer at den klarar å motstå ei ytre kraft. Vatn har særs høg overflatespenning i forhold til andre væsker. Vatn er bygd opp av hydrogenbindingar som har sterke bindingar mellom seg, dette medfører at vassmolekyla heng tett saman og dannar  ei overflatehinne på vassoverflata. Krafta for å halda på overflatehinna kallast for overflatespenning og er ein potensiell energi lagra i overflata. Ein treng energi for å bryta hydrogenbindingane ved å flytta eit vassmolekyl frå det indre av vatnet til overflata. I tillegg treng ein energi for å riva laus vassmolekyl frå vassoverflata. Overflatespenninga er årsaka til at lette objekt, som myntar og insekt, kan flyta på vatnet sjølv om dei har større densitet (massetettleik) enn væska. Ho forårsakar òg at vatn dannar ein boge i kontakt med andre objekt, til dømes kanten inni eit glas med vatn. Årsaka er at overflatespenninga held vassmolekyla saman og vekk frå lufta rundt.

Kjelder 

Væskemekanikk
Overflatekjemi
Nordre Follo prosti

Nordre Follo	prosti er eit tenestedistrikt i Borg bispedømme i Den norske kyrkja. Det femner kommunane Enebakk, Oppegård og Ski i Akershus fylke.
Prosten har sete i Ski i Akershus.		

Prostiet blei oppretta i 2011 da Follo prosti blei delt i to, Nordre Follo prosti og Søndre Follo prosti (Frogn, Nesodden, Vestby og Ås).

Sokn i Nordre	Follo prosti	
Prostiet er inndelt i sokn. Soknet er grunneininga i Den norske kyrkja. Dei som arbeider i kyrkja er anten tilsette av soknet gjennom kyrkjeleg fellesråd, eller dei er tilsette i prostiet.  Dei fleste prestane er tilsette i prostiet, og har tenesta si knytt til eitt eller fleire sokn.

Sjå òg		
 Kyrkjer i Noreg etter kommune
 Kyrkjer i Noreg etter prosti
 Prosti i Den norske kyrkja

Referansar

Bakgrunnsstoff 

Om Nordre Follo prosti på nettstaden til Den norske kyrkja	

Borg bispedømme
Prosti i Noreg		
Akershus fylke
Skipingar i 2011
Forsand bygdemuseum

Forsand bygdemuseum er ei avdeling av Ryfylkemuseet. Samlinga tel om lag tusen gjenstandar som er sett i stand og systematiserte. I tillegg finst om lag 500 større og mindre gjenstandar som ikkje er registrerte. Gjenstandane har opphavet sitt i bonde- og fiskarsamfunnet i Forsand.

Hovuddelen av gjenstandane er frå garden Bakken i Lysefjorden. Museet rommar også arbeid etter treskjeraren og folkemusikaren Leif Mæhle.

Det meste av samlinga blir i dag oppbevart i kommunehuset i Forsand. Det blir arbeidd med å bruke denne samlinga som grunnlag for eit integrert museum og bibliotek i kulturhuset på Forsandmoen. Her er tanken å byggje opp ei utstilling kring livet i Lysefjorden og Pilt-Ola. Forsand kommune har dessutan ønskt å utvikle ein nettportal med tilgang til digitale utgåver av samlingane.

Gjennom avtale med Forsand kommune, har Ryfylkemuseet tatt på seg ansvaret for dei samlingane som i dag finst i kommunehuset og i Sjøhuset i Bergevik i Forsand.

Bakgrunnsstoff 
 Om Forsand bygdemuseum på nettstaden til Ryfylkemuseet

Museum i Rogaland
Ryfylkemuseet
Byggverk i Forsand
Kultur i Forsand
Maria Goeppert-Mayer

Maria Goeppert-Mayer (Göppert-Mayer) () var ein tysk-amerikansk fysikar og den einaste kvinna, i tillegg til Marie Curie, som har fått Nobelprisen i fysikk (per 2011).

Ho underviste ved Johns Hopkins University (1930–1939), Columbia University (1939–1946), University of Chicago (1946–1960) samt ved University of California.

Goeppert-Mayer delte halvparten av Nobelprisen i fysikk med J. Hans D. Jensen i 1963 for oppdagingane sine innan skalstrukturen til atomkjerner og såkalla magiske tal. (Den andre halvparten gjekk til Eugene Paul Wigner for teorier om strukturen til atomkjernen).

Litteratur om Maria Goepptert-Mayer

 Rauch, Judith: «Werde nie eine Frau, wenn du groß bist». I: Charlotte Kerner: Nicht nur Madame Curie - Frauen, die den Nobelpreis bekamen, Belz Verlag, Weinheim og Basel 1999, ISBN 3-407-80862-3

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Maria Goeppert-Mayer» frå ,  den 22. februar 2012.

Bakgrunnsstoff 
 Nobelprize.org, Kvinnelige prisvinnere

Tyske fysikarar
USA-amerikanske fysikarar
Nobelprisvinnarar frå USA
Tyske nobelprisvinnarar
Nobelprisen i fysikk
Tysk-amerikanarar
J. Hans D. Jensen

Johannes Hans Daniel Jensen () var ein tysk fysikar og nobelprisvinnar. Han vart tildelt Nobelprisen i fysikk i 1963, saman med Maria Goeppert-Mayer for oppdaginga deira om skalstrukturen til atomkjernene. (Eugene Wigner fekk prisen same år, men for sitt bidrag til teorien om atomkjernar og elementærpartiklar, spesielt gjennom oppdaginga og bruksområde av grunnleggende symmetriprinsipp.

Under andre verdskrigen jobba han for Nazitysklands kjernekraftprogram, kjend som Uranklubben, der han medverka med separering av uranisotopar. Etter krigen arbeidde Jensen som professor ved Universitetet i Heidelberg. Han var gjesteprofessor ved University of Wisconsin-Madison i Institute for Advanced Study i Indiana University og California Institute of Technology.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «J. Hans D. Jensen» frå ,  den 22. februar 2012.  
 

Folk frå Hamburg
Tyske fysikarar
Nobelprisen i fysikk
Tyske nobelprisvinnarar
Atomvåpenprogrammet til Nazi-Tyskland
Fysikarar på 1900-talet
Charles Hard Townes

Charles Hard Townes () var ein amerikansk fysikar og nobelprisvinnar.

Han vart tildelt Nobelprisen i fysikk i 1964 saman med Nikolaj G. Basov og Aleksandr M. Protsjorov for grunnleggende arbeid innan kvanteelektronikk, noko som har ført til bygging av oscillatorar og forsterkarar basert på maser-laser prinsippet.

Prisar (utval) 
 – Karl Schwarzschild-medaljen

Kjelde 

Denne artikkelen bygger på «Charles Hard Townes» frå ,  den 22. februar 2012.

Fotnote 

USA-amerikanske fysikarar
Nobelprisvinnarar frå USA
Nobelprisen i fysikk
Folk frå Sør-Carolina
Medlemmar av United States National Academy of Sciences
USA-amerikanske kjernefysikarar
Eksperimentelle fysikarar
Fysikarar på 1900-talet
Medlemmar av Royal Society
Medlemmar av Det pavelege vitskapsakademiet
Medlemmar av Det russiske vitskapsakademiet
Medlemmar av American Academy of Arts and Sciences
Niels Bohr-medaljen
Finnøy bygdemuseum

Finnøy bygdemuseum er ei avdeling av Ryfylkemuseet. Museumsavdelinga består av ei gjenstandssamling som i dag er plassert i 2. høgda over folkebiblioteket på Judaberg i Finnøy kommune. Mellom gjenstandane er reiskap og utstyr frå meieriet og frå tomatproduksjon. Det er ikkje faste opningstider på Finnøy bygdemuseum.

Bakgrunnsstoff 
 Om Finnøy bygdemuseum på nettstaden til Ryfylkemuseet

Museum i Rogaland
Ryfylkemuseet
Finnøy kommune
Sin-Itiro Tomonaga

Sin-Itiro Tomonaga () var ein japansk fysikar som hadde stor innverknad på utviklinga av kvantisering av partikkelfysikk. For sine mange kjende arbeid vart han saman med forskarane Richard Feynman og Julian Schwinger tildelt Nobelprisen i fysikk for 1965.

Etter endt skulegang i 1937 flytta han og byrja å arbeide i Leipzig der han mellom anna samarbeidde med forskergruppa til den kjende forskaren Werner Heisenberg. To år seinare returnerte han til Japan på grunn av utbrotet av den andre verdskrigen, men då hadde han gjort ferdig doktorgraden sin innan kjernefysikk som han hadde skrive avhandlinga si om medan han arbeidde i Leipzig.

I Japan vart han utnemnd til professor ved Tokyo University of Education (ein forløpar til det seinare Tsukuba University). Under krigen studerte han mellom anna magnetron, mesonteori, og «super-mange-time»-teori.

Etter at krigen var over vart han invitert av den amerikanske fysikaren Robert Oppenheimer til å arbeide ved Institute for Advanced Study ved Princeton Township.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Sin-Itiro Tomonaga» frå ,  den 22. februar 2012.  
 

Japanske fysikarar
Japanske nobelprisvinnarar
Nobelprisen i fysikk
Folk frå Tokyo
Fysikarar på 1900-talet
Teoretiske fysikarar
Medlemmar av Det sovjetiske vitskapsakademiet
Bedehuset Bethel på Judaberg

Bedehuset Bethel på Judaberg var det første bedehuset på Finnøy, og stod ferdig i 1878. Den kjende presten og predikanten Lars Oftedal frå Stavanger stod for bygginga. Huset er bygt i stein og var tenkt som eit regionbedehus for Ryfylke. Bedehuset Saron på Bryne hadde ein liknande funksjon på Jæren. 
  
På galleriet på Bethel har Ryfylkemuseet opna ei utstilling om bedehuskulturen i Ryfylke, i samarbeid med styret for Bethel. Utstillinga er eit resultat av det bedehusprosjektet som Ryfylkemuseet hadde gåande frå 2009 til 2011. Prosjektet har resultert i eit fyldig dokumentasjonsmateriale om bedehuskulturen i Ryfylke, i form av intervju, foto, arkiv- og gjenstandsmateriale. Utstillinga på Bethel  kom i stand gjennom samarbeid med styret for Bethel. Formidling av resultata av bedehusprosjektet skjer gjennom utstillinga og gjennom utgjeving av skriftet «Lekmannsrørsla og bedehusa i Ryfylke», trykt i museet si årbok Folk i Ryfylke 2011.

Bakgrunnsstoff
 Bedehuset Bethel  ved ryfylkemuseet.no

Kjelder

 Folk i Ryfylke 2011, utgitt av Ryfylkemuseet
 

Kyrkjer i Stavanger
Bedehus i Rogaland
Ryfylkemuseet
Bedehus
Alfred Kastler

Alfred Kastler () var ein tysk-fødd fransk fysikar. Han vart tildelt Nobelprisen i fysikk i 1966 «for oppdaginga og utviklinga av optiske metodar for å studere Hertzian-resonans i atom», såkalla optisk pumping. 

Etter å ha fullført studiane i 1926 byrja han å undervise i fysikk ved Lycée i Mulhouse før han seinare underviste ved Universitetet i Bordeaux der han var universitetsprofessor fram til 1941. Georges Bruhat bad han kome tilbake til École Normale Supérieure der han til slutt fekk ein plass i styret i 1952.

Kastler tilbrakte det meste av forskarkarrieren sin ved École Normale Supérieure i Paris der han saman med studenten sin Jean Brossel starta ei lita forskingsgruppe på spektroskopi etter andre verdskrigen.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Alfred Kastler» frå ,  den 22. februar 2012.  
 

Franske fysikarar
Franske nobelprisvinnarar
Nobelprisen i fysikk
Folk frå departementet Haut-Rhin
Fysikarar på 1900-talet
Hans Bethe

Hans Albrecht Bethe () var ein tysk-amerikansk fysikar som fekk Nobelprisen i fysikk i 1967. Han deltok i utviklinga av atombomba i 1945, men vart seinare kritisk til verksemda si og var aktiv i anti-atomvåpenarbeid saman med Albert Einstein.
Han vart fødd i Strassburg, då i Tyskland (no i Frankrike), og gjekk på gymnaset og studerte fysikk i Frankfurt. Han tok doktorgraden i teoretisk fysikk ved Ludwig-Maximilians-Universität München under professor Arnold Sommerfeld i juli 1928. Han gjorde rask karrière og underviste ved universiteta i München, Frankfurt og Stuttgart Alt før han var 25. Bethe kom frå ein familie av framståande forskarar. Han hadde kristen tysk far og jødisk tysk mor, og forlet difor Tyskland i 1933, og kom to år seinare til USA.

Bethe vart i 1984 utnemnd til den tyske ordenen Pour le Mérite für Wissenschaften und Künste.

Prisar (utval)

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Hans Bethe» frå ,  den 22. februar 2012.  
 

Tyske fysikarar
USA-amerikanske fysikarar
Nobelprisvinnarar frå USA
Tyske nobelprisvinnarar
Nobelprisen i fysikk
Folk tilknytte Manhattanprosjektet
Pour le Mérite
Tysk-amerikanarar
Folk frå Strasbourg
Fysikarar på 1900-talet
USA-amerikanske kjernefysikarar
Enrico Fermi-prisen
Tyske kjernefysikarar
Jødiske nobelprisvinnarar
Jødiske fysikarar
National Medal of Science
Medlemmar av Royal Society
Medlemmar av Det russiske vitskapsakademiet
Medlemmar av American Academy of Arts and Sciences
Max Planck-medaljen
Teoretiske fysikarar
Niels Bohr-medaljen
Luis Walter Alvarez

Luis Walter Alvarez () var ein amerikansk fysikar og nobelprisvinnar. Alvarez mottok 1968 for sine bidrag til elementær partikkelfysikk, spesielt oppdaginga av mange resonanstilstandar mogeleggjort gjennom utviklinga av teknikken med å bruke hydrogenboblekammer og dataanalysar. Alvarez tilbrakte nesten heile karrieren sin ved fakultetet ved University of California, Berkeley.

Han var professor frå 1945 ved University of California, Berkeley. Under andre verdskrigen gav han viktige bidrag til utviklinga av radarteknikken og fann mellom anna opp eit radarlandingssystem (sjå GCA-systemet) for fly. Han utførte sidan grunnleggjande arbeid innan kjerne- og elementærpartikkelfysikk. Han vart kjent for undersøkingar av dei magnetiske eigenskapane til nøytronet, for konstruksjon av ein lineærakselerator for proton og for studium av kosmisk stråling. I 1968 fekk han Nobelprisen i fysikk for utviklinga av hydrogen-boblekammeret.

I 1980 offentleggjorde Alvarez oppdaginga av at eit nokre centimeter tjukt lag mellom avsetjingane frå krit- og tertiær-periodane (den såkalla K-T-grensa, for 65 millionar år sidan) inneheldt påfallande høge konsentrasjonar av platinametallet iridium. Iridium er særs sjeldan i jordskorpa, men finst i langt høgare konsentrasjonar i meteorittar. Funnet viste at jorda på det tidspunktet hadde vorte treft av eit stort objekt, truleg ein asteroide, og det nesten totale fråværet av pollen i det same laget viste at nedfallet hadde utløyst ein global katastrofe. K-T-grensa samsvarar med det tidsområdet då dinosaurane, og dessutan ei rekkje andre dyre- og plantearter, vart utrydda. Oppdaginga reknast difor som eit sterkt indisium for at dinosaurane vart utrydda av ein asteroide. Seinare har nedslaget vorte knytt til det enorme delvis undersjøiske Chicxulubkrateret ved Yucatanhalvøya i Mexico.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Luis Walter Alvarez» frå ,  den 22. februar 2012.  
 Luis Walter Alvarez. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 4. november 2013 frå http://snl.no/Luis_waltar_alvarez.

Bakgrunnsstoff
Om Luis Alvarez

USA-amerikanske fysikarar
USA-amerikanske kjernefysikarar
Nobelprisen i fysikk
Nobelprisvinnarar frå USA
Folk tilknytte Manhattanprosjektet
Cubansk-amerikanarar
Spansk-amerikanarar
Folk frå San Francisco
Fysikarar på 1900-talet
Akseleratorfysikarar
Enrico Fermi-prisen
Eksperimentelle fysikarar
Medlemmar av American Academy of Arts and Sciences
USA-amerikanske oppfinnarar
National Medal of Science
Elevar ved University of Chicago
Murray Gell-Mann

Murray Gell-Mann () er ein amerikansk fysikar og nobelprisvinnar. Han vart tildelt Nobelprisen i fysikk i 1969 for sine bidrag og oppdagingar vedrøyrende klassifisering av elementærpartiklar og vekselverknadene deira.

Gell-Manns arbeid involverte i 1950 nyleg oppdaga kosmiske strålingspartiklar som kom til å bli kalla kaon og hyperon. Klassifiseringa av desse partiklane leia han til å foreslå at eit kvantetal kalla merkverd ville bli bevart ved den sterke og den elementære vekselverknaden, men ikkje den svake vekselverknaden. 

I 1964 innførte han ordet kvark etter quark frå James Joyce-boka Finnegans Wake.

Prisar og utmerkingar (utval) 
 – Albert Einstein-medaljen
 – Nobelprisen i fysikk

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Murray Gell-Mann» frå ,  den 22. februar 2012.

Bakgrunnsstoff 
http://www.santafe.edu/~mgm/ 

USA-amerikanske fysikarar
Nobelprisvinnarar frå USA
Jødiske nobelprisvinnarar
Nobelprisen i fysikk
Albert Einstein-medaljen
Folk frå New York City
USA-amerikanske jødar
Medlemmar av Det pakistanske vitskapsakademiet
Medlemmar av American Physical Society
Medlemmar av Royal Society
Medlemmar av Det russiske vitskapsakademiet
Medlemmar av United States National Academy of Sciences
Partikkelfysikarar
Teoretiske fysikarar
Fysikarar på 1900-talet
Fysikarar på 2000-talet
Louis Eugène Félix Néel

Louis Eugène Félix Néel () var ein fransk fysikar som i 1970 mottok Nobelprisen i fysikk for sitt grunnleggende arbeid og oppdagingar innan antiferromagnetisme og ferrimagnetisme som har førte til viktige tillegg til faststoffysikken. Han delte prisen saman med svenske Hannes Alfvén som fekk prisen for grunnleggende arbeid og oppdagingar innan magnetohydrodynamikken med fruktbare bruksområde innan ulike område av plasmafysikken.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Louis Eugène Félix Néel» frå ,  den 22. februar 2012. 
 oppgav desse kjeldene:

 

Franske fysikarar
Franske nobelprisvinnarar
Nobelprisen i fysikk
Folk frå Lyon
Dennis Gabor

Dennis Gabor (ungarsk:Gábor Dénes) () var ein ungarsk-engelsk fysikar og nobelprisvinnar.

Gabor vart tildelt nobelprisen i fysikk i 1971 «for oppfinninga og utviklinga av den holografiske metoden». Han har òg fått Rumfordmedaljen.

Sjå òg
Gabormedaljen
Gaboratom

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Dennis Gabor» frå ,  den 22. februar 2012.  
 

Ungarske fysikarar
Britiske fysikarar
Ungarske nobelprisvinnarar
Britiske nobelprisvinnarar
Jødiske nobelprisvinnarar
Nobelprisen i fysikk
Folk frå Budapest
Fysikarar på 1900-talet
Britiske jødar
Medlemmar av Royal Society
Ungarske jødar
Medlemmar av Det ungarske vitskapsakademiet
Jødiske fysikarar