Gotland

Gotland er ei øy og eit svensk landskap i Austersjøen, kring 90 km frå den svenske fastlandskysten. Landskapet vert utgjort av øya Gotland i tillegg til Fårö, Karlsöarna, Gotska Sandön og fleire mindre øyar. Landskapet er eit eige len (Gotlands län), ein eigen kommune (Gotlands kommun) og eit eige kyrkjestift (Visby stift). Fram til 1921 var stavemåten Gottland. Då øya var styrt frå Danmark, vart øya kalla Gulland av danskane. Landskapet har 42 000 kjende fornminne. Det høgaste punktet er Lojsta hed på 83 meter over havet.

Historikk 

Gotland er særs viktig i både arkeologisk og religionshistorisk samanheng, særleg med omsyn til funn frå jarnalderen. Her finst til saman 42 000 kjende fornminne.

I steinalderen var Gotland busett av seljegarar og fiskarar, som har hatt tilhald mellom anna i hola Stora Förvar på Stora Karlsö og på Ajvide-buplassen på Ekstakysten innanfor Karlsöarna. På øya er det òg gjort talrike arkeologiske funn funn frå bronsealderen og jarnalderen. Til dømes finst store gravfelt i nærleiken av Trullhalsar og Gålrum, og ei mengd gravrøyser frå bronsealderen, som på Gotland vert kalla rojr er å sjå ikring på heile øya; den største er Uggarderojr i Rone. Dessutan er skipsettingar (rekkjer av reiste stein som dannar konturane av ein båt) vanlege.

Øya er vidgjeten for dei mange biletsteinene frå jarnalderen, reiste steinheller med innteikna figurar av ulik art, vanlegvis utan runeinnskrift. Etter alt å døme har bileta dels å gjere med generell germansk førkristen mytologi, dels med lokal førkristen mytologi og segn særleg knytt til folkegruppene på øya. Dei vert tidfesta til perioden frå 700 e.Kr. og fram til ut på 1000-talet.

Sjølv om Mälardalen kan visa til funn av fleire runesteinar, er Gotland sine runesteinar eldre. Mellom desse er Kylverstenen i Stånga, som truleg er frå 300-talet. Den første fullstendige runefuþarken er avbilda.
 
Gotlendingane har drive omfattande skipsfart og skaffe seg mykje rikdom, slik store arkeologiske funn av gull- og sylvgjenstandar syner, mellom anna eit stort funn av 14000 sylvmyntar frå vikingtida som vart gjort i 1999, den såkalla Spillingsskatten, som vog 67 kilo.

Frå mellomalderen finst 95 kyrkjer av stein, utsmykka med skulpturar og relieff. Ofte har kyrkjene prestegardar og slike tårnliknande forsvarsbygningar som vert kalla kastalar.

Gotland var tidleg eit senter for handel, tidvis òg ein stad der sjørøvarar heldt til. I mellomalderen oppstod det konfliktar mellom innflytta tyske kjøpmenn i hansabyen Visby og dei bøndene i området som dreiv med handel. Konflikten utvikla seg til ein liten borgarkrig. Kong Magnus Ladulås fekk slutt på kampane i 1288. I 1361 vart øya teke av den danske kongen Valdemar Atterdag. Først i 1645, ved freden i Brömsebro, vart Gotland svensk.

Tettstader 
 Fårösund
 Havdhem
 Hemse
 Klintehamn
 Roma
 Slite
 Visby

Filmar spela inn på Gotland 

 Carambole, innspela i Fårösund filmstudio
 Grisjakten
 Hemligheten, Paolo Vacirca
 Jack
 Lille Fridolf blir morfar
 Offret, 1985, regi: Andrej Tarkovskij, innspela på Närsholmen
 Pippi Långstrum, 1969, regi: Olle Hellbom, Visbymiljø
 Pippi Långstrump på de sju haven, 1970, regi: Olle Hellbom
 P.S. Sista sommaren, 1988, Visbymiljöer
 På rymmen med Pippi Långstrump, 1970, regi: Olle Hellbom, Visbymiljø
 Scener ur ett äktenskap, regi: Ingmar Bergman, Fårö
 Det sjunde inseglet, regi: Ingmar Bergman, Fårö
 Sånger från andra våningen, ei scene er innspela på Gotland

Sjå òg 
 Gotlands län
 Gotlands kommun
 Bläse Kalkbruksmuseum 
 Gotlands Hesselby Järnväg
 Hansaen
 Gutasagan

Bakgrunnsstoff 
 AlltOmGotland.se - Allt om Gotland, semester, boende, resa
 Gotlandsportalen Guteinfo
 gotland.net - Gotland på internet, boende, attraktioner, resor, sport
 gotlandia.info
 Svenska Kyrkan Visby stift 
 Lyssna till några av Gotlands dialekter 
 Bilder och texter om Östergarnslandet - Östra Gotland
 WebGotland. En Webportal för personer med intresse för släktforskning och historia, med Gotland som utgångsläge 
 Gotlands hembygdsförbund

 
Landskap i Sverige
Øyar i Sverige
Øyar i Austersjøen