alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Antropologi

Antropologi er læra om menneska; korleis dei lever og lager samfunn og kulturar. I norsk samanheng bruker ein vanlegvis omgrepet om kvalitative og holistiske studie av samfunn og kultur, men i nokre høve kan det òg nyttast om meir biologisk retta studie av menneska. Antropologar studerer mellom anna emne som religion, musikk, feiringar, kroppsspråk, lidenskap, sex, forelsking og kjærleik i eit samfunn. 

Det finst ulike tradisjonar innan antropologien, dei viktigaste er amerikanske kulturantropologi, britiske sosialantropologi og til ei viss grad kontinentaleuropeisk etnografi.

Ved hjelp av antropologisk forsking, ofte utført gjennom feltarbeid, kan ein antropolog samanlikna ulike samfunn som eksisterer på same tid, eller undersøka samfunnsutviklinga i eit tidsrom. Den første forskingsretningen er særleg oppteken av strukturelle fellestrekk ved menneskelege samfunn, medan den sistnemnde gjerne legg vekt på «framande» kulturar i eit historisk eller samtidsperspektiv.

Medan antropologi først tok for seg «primitive» folk, til dømes urfolk i fjerne strok eller i noko grad lokal tradisjonell folkekultur, utvikla vitskapen seg i andre halvdel av 1900-talet til også å ta for seg vestleg kultur, både av vestlege og ikkje-vestlege antropologar.

Viktige namn innan antropologi er mellom anna Émile Durkheim, Claude Lévi-Strauss, Edward Burnett Tylor, Bronisław Malinowski, Franz Boas, Margaret Mead, Paul Broca og Pierre Bourdieu.

Sjå òg
 genealogi sosiologi, etnologi, psykologi, filosofi, biologi, arkeologi

Bakgrunnsstoff 
 Norsk antropologisk forening
 antropologi.info - antropologisk nettmagasin på norsk
 Anthrobase.com - Collection of anthropological texts (engelsk)

 
Samfunnsvitskapar
Åtferdsvitskap
Menneske
Sosiologi

Sosiologi er ein samfunnskunnskap, vitskapen om det sosiale. Fokuset til sosiologien er relasjonane mellom menneska som individ eller grupper (inkludert heile samfunnet). Oppgåva til sosiologien er å beskrive dei sosiale relasjonanes struktur, funksjonar og utvikling. Det sosiologiske arbeidet er å undersøke samfunnet, i alle delar, og så prøve å skapa eit mest mogleg heilskapleg bilde ut av det gjennom teori og metode. Sosiologiens teoriar skal au kunne beskrive sosiologien sjølv, sidan sosiologien i seg sjølv er eit resultat av sosial samhandling.

Historie 
Sosiologi er eit relativt nytt fag samanlikna med andre samfunnsfag som økonomi, antropologi, statsvitskap og psykologi. 

Uttrykket sosiologi blei skapa av Auguste Comte, som håpa å laga eit nytt fag for studie av heile menneskeslekta, inkludert historie, psykologi og økonomi. Det sosiologiske synet hans var typisk prega av opplysningstida, og han mente at heile menneskeslekta passerer dei same historiske trinna. Viss ein klarte å forstå dette, mente Comte at ein kunne førebygge og rette på mange av dei negative sidene til samfunnet.

I staden for å erstatte de andre faga, enda sosiologien opp blant dem; med sin eigen distinktive metode for å forklare verda.

Sosiologar 
Kjende internasjonale sosiologar er m.a. Auguste Comte, Emile Durkheim, Gabriel Tarde, Ferdinand Tönnies, Georg Simmel, Karl Marx, Max Weber, Albion Woodbury Small,C. Wright Mills ,Charles Horton Cooley, Ibn Khaldun, Pitirim Sorokin, Vilfredo Pareto, Robert E. Park, Louis Althusser, Karl Mannheim, Talcott Parsons, Robert K. Merton, Peter Blau, Reinhard Bendix, Norbert Elias, Ralf Dahrendorf, John Rex, David Lockwood, Erving Goffman, Harold Garfinkel, Anthony Giddens, Pierre Bourdieu, Peter Wagner David Harvey og Niklas Luhmann, .

Kjende norske sosiologar er m.a. Vilhelm Aubert, Ewald Bosse, Jon Elster, Gudmund Hernes, Sverre Lysgaard, Dag Østerberg, Per Otnes, Eilert Sundt, Hildur Ve og Kari Wærness.

Bakgrunnsstoff 
 International Sociological Association ISA (engelsk)
 SocioSite frå Universetet i Amsterdam (engelsk)
 Kjende sosiologar  (engelsk)
 Populærvitskapleg samfunnsfag (engelsk)
 Sosiologiske utdrag (engelsk)
 Konferansar i sosiologi (engelsk)
 Julian Dierkes' guide for sosiologi (engelsk)
 Forening for sosiologi i bruk  (engelsk)
 The Global Social Change Research Project (engelsk)
 Metodar i samfunnsfagleg forsking  (engelsk)

Sosiologi
Utdanning

Utdanning er det å lære ei spesifikk kunne, og kan også visa til å oppnå kunnskap, god dømmekraft og visdom.

Utdanninga startar det augeblikket eit barn blir født og fortsett heile livet. For somme er kampane og triumfane i det daglege livet mykje meir lærerike enn ein formell skolegang (eller som Mark Twain seier: «Eg lèt aldri skolen komme i vegen utdanninga mi»). Familiemedlemer har ein stor utdannande påverknad - ofte meir enn dei sjølv innser – sjølv om familiens utdannande påverknad er svært uformell.

Ei formell utdanning inntreff når samfunnet forpliktar seg til å utdanne folk, som regel dei unge. Ei formell utdanning har fordelen av å vera rimeleg systematisk og grundig. Men kritikarar har alltid framheva at dei som sørgjer for utdanninga, om det er kyrkja, staten eller ei anna gruppe, nesten alltid vil prøve å forme dei studerande etter sine eigne ideal.

I dei seinare åra har ei livslang utdanning (livslang læring) blitt meir vanleg, og mange vaksne ser ikkje skolen til å vera ein stad berre for born.
Dei seinaste åras teknologiske utvikling innanfor berbare apparat har au gjort at ein ikkje fysisk må sitje på skolebenken for å delta i undervising. I staden kan utdanninga skje som fjernundervising - eller i ein kombinasjon mellom fjernundervising og tradisjonell undervising.

Kategoriar 
Klassisk utdanning - Lesing - Matematikk - Språk - Vitskap - Etikk - Fysisk utdanning - Religiøs utdanning

Formell utdanning 
Grunnskole - Friskole - Vidaregåande skole - Høgskole - Teknisk fagskole - Universitet

Utdanningspolitikk 
Analfabet - Standardisert test - Utdanningsreform - Skoleval - Skolestyre

Uformell utdanning 
Tidleg instruksjon - Heimeskole

Teori og metodar 
Utdanningsfilosofi - Utdanningsmetodar - Læremetodar

Sjå også 
 Utdanningsinstitusjon, kveldsskole, akademi, handelsskole, elev, lektor, professor, dekan, adjunkt, rektor, institutt, fakultet, lektorat, adjunktur, doktorat, doktor, doktorgrad, doktoravhandling, Ph.D., forskingslegat, legat, seminar, læreanstalt, intelligens, intelligent

 
Daglegliv
Politikk

Politikk (frå gresk; politikos, det som vedkjem byen eller staten) handlar om fordelinga av gode og byrder i eit samfunn. Vanlegvis meiner ein den fordelinga av gode og byrder som det offentlege står for, men ordet politikk kan au brukast om korleis gode og byrder fordelast i mindre samfunn. 

Det politiske systemet i Noreg er eit parlamentarisk demokrati. Eit tal politiske parti følgjer meir eller mindre nokre grunnleggande ideologiar.

Sjå au 

 Diktatur
 Politiske parti
 Policy 
 Ideologi 
 Parti 
 Regjering 
 Stortinget 
 Styresett
 Offentleg rett
 Styresmakt 
 Kommune 
 Fylke
 Demokrati
 Utanomparlamentarisme 
 Symbolpolitikk
 Språkpolitikk 
 Makt 
 Fridom
Arkitektur

Arkitektur er ei nemning for den ytre og indre utforminga av byggverk, bygningar, bruer og andre konstruksjonar, innbu i hus, og planmessig tilforming av terreng i samband med inngrep og utbygging.

Faget er rekna både som ein kunst og ein vitskap, ettersom det krev både kunnskap om byggjemateriale og teknikk på den eine sida, og om formgjeving og forståing av bruk og oppleving av byggverket på den andre. Fagfeltet er også knytt til tradisjonar knytt til byggestil frå visse område, tidsrom eller stilperiodar. Ein som har arkitektonisk utforming som yrke, blir kalla arkitekt. Men også byggmeistrar, byggherrar og kvar ein som reiser bygg eller utformar landskap kan seiast å driva med arkitektur, jamvel om ikkje all arkitektur kan karakteriserast som god arkitektur.

Sjå au 
 Bygningsfysikk
 Byplanlegging
 Verdas sju underverk

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

 
Dagleg vitskap
Kunst
Daglegliv
Helse

Helse er eit uttrykk for graden av opplevd velvære eller liding og korleis det står til med kroppslege og mentale funksjonar hjå eit individ eller ei gruppe. Ein kan definera god helse negativt, som fråvær av sjukdom og andre plager, eller positivt, som ein tilstand der ein føler seg vel og opplagt.

Skade- og sjukdomsførebygging er viktig for eit godt liv og ei god helse. Omgrepet helse er ikkje avgrensa til menneske, men i praktisk språkbruk refererer ordet «helse» gjerne til folkehelse, mens ein gjerne brukar spesialomgrepet «husdyrhelse» i samband med veterinærmedisin.

Verdshelseorganisasjonen har definert helse som «ein tilstand av fullkommen lekamleg, sjeleleg og sosialt velvære og ikkje berre fråvær av sjukdom eller lyter». Innvendingar mot denne definisjonen er at han har for statisk preg, at han er for passiviserande, og at han har gjort sjukdomsomgrepet vanskeleg å avgrense.

Sjå au 
 Livsstil
 Kosthald og ernæring
 Medisin
 Lækjar
 Alternativ medisin
 Terapi
 Mental helse
 Sjukdom
 Vaksinasjon
 Helserett
 Husdyrhelse

Bakgrunnsstoff 

 fhi.no - Nasjonalt folkehelseinstitutt
 National Institute of Health, USA (engelsk)
 Centers for Disease Control and Prevention, USA (engelsk)
 Verdas helseorganisasjon (engelsk)

Helse
Daglegliv
Fosnavåg

Fosnavåg er administrasjonssenteret i Herøy kommune i Møre og Romsdal. Det som tradisjonelt har blitt rekna som Fosnavåg ligg mellom Ytre Herøy kyrkje og Igesund, medan ein i folkemengda for byen Fosnavåg reknar med heile Bergsøya. Det er vanleg å rekne grunnkrinsane Fosnavåg sentrum, Øvre Fosnavåg og Nørvåg som delar av Fosnavåg, deriblant halve Huldal, Kleiva og Vågsholm.

Hamna 

Fosnavåg er ei naturleg hamn, den største i Noreg, og har difor vore ein naturleg samlingsstad for båtar som har operert i nærleiken.

Bystatus og hamnestatus 

Kommunestyret i Herøy vedtok 7. juni 2000 at Fosnavåg er ein by, noko som igjen bana veg for at Fosnavåg kunne få hamnestatus. Større skip som tidlegare måtte registrerast i Ålesund, kan no ha «Fosnavåg» i hekken. Det nye kystvaktskipet KV «Harstad», døypt 28. januar 2005, er blant dei fyrste med denne stadstilknytinga. «Bystatusen» førte også til ei større satsing frå handelsstanden og fleire butikkar har i dei seinare åra etterpå vorte samla under same tak.

Tettstad 
Tettstaden Fosnavåg hadde

Næringsliv 
Reiarlag som Havila Shipping ASA, Olympic Shipping AS, Rem Offshore, Solstad Offshore, Bourbon Offshore Norway AS, Remøy Shipping AS og Remøy Management AS har kontor i Fosnavåg. Desse reiarlaga utgjer ein stor del av den maritime klyngen på Sunnmøre.

Fosnavåg vart i desember 2008 og 2010 kåra til Norges Næringsby av tidsskrifta Kapital og konsulentselskapet Dun & Bradstreet.

Fosnavåg som slektsnamn 
Fosnavåg er eitt av dei sjeldnaste slektsnamna i Noreg, då det per mars 2005 berre er 6 personar som har det.

Sjå òg 
Tettstader i Møre og Romsdal

Grunnkrinsar i Herøy i Møre og Romsdal
Byar i Møre og Romsdal
Geografi i Herøy i Møre og Romsdal
Norske slektsnamn
Tettstader i Møre og Romsdal
Kommunesenter i Møre og Romsdal
Dorrit Willumsen

Dorrit Willumsen () er ein dansk forfattar. Ho debuterte i 1965 med novellesamlinga Knagen og har sidan fått utgjeve ei rekkje romanar, dikt- og novellesamlingar. 

Det eigentlege gjennombrotet fekk Willumsen med romanen Marie frå 1984. Romanen handla om livet til Madame Tussaud og dei kostnadane kunstnarvirket kan ha for kjærleikslivet.

I 1986 utkom ei sjølvbiografisk erindringsbok kalla Suk hjerte. 

Romanen Klædt i purpur, som kom ut i 1990, vart seinare omarbeidd for teater. Høyrespela Ud af billedet og Så længe smerten er usynlig kom ut i 1992.

I 1997 vart ho tildelt Nordisk Råds litteraturpris for Bang: en roman om Herman Bang. Sidan 1980 har ho fått kunstnarløn frå den danske staten..

Willumsen har sidan 1963 vore gift med lyrikaren Jess Ørnsbo. Saman har dei sonen Tore Ørnsbo som også er lyrikar.

Prisar og utmerkingar 
 1981 – Det Danske Akademis Store Pris
 1983 – Den danske Kritiker-prisen
 1984 – De Gyldne laurbær
 1991 – Dansk LO's kulturpris
 1993 – Dansk Blindesamfunds Radiospilpris
 1995 – Søren Gyldendal-Prisen
 1996 – Dansk Litteraturpris for Kvinder
 1997 – Nordisk Råds litteraturpris for Bang : en roman om Herman Bang

Bibliografi 

 1965 – Knagen, novellesamling
 1967 – Stranden, roman
 1968 – Da, roman 
 1970 – The, krydderi, acryl, salær, græshopper, roman 
 1973 – Modellen Coppelia, noveller og dikt 
 1974 – En værtindes smil 
 1976 – Kontakter, dikt 
 1976 – Neonhaven, roman 
 1978 – Hvis det virkelig var en film, noveller 
 1980 – Danske fortællinger, noveller 
 1980 – Manden som påskud 
 1982 – Programmeret til kærlighed 
 1983 – Umage par, dikt 
 1984 – Marie: en roman om Marie Tussauds liv 
 1985 – Caroline, skodespel 
 1988 – Suk hjerte, roman 
 på norsk:
 1986 – Sukk hjerte omsett av Annie Riis 
 1989 – Glemslens forår, noveller. 
 1995 – Klædt i purpur, historisk roman 
 1997 – Bang : en roman om Herman Bang 
 på norsk:
 1997 – Bang : en roman om Herman Bang omsett av Knut Johansen 
 1997 – De kattens feriedage, munter forteljing 
 2000 – Koras stemme, roman 
 2001 – Tøs : et hundeliv 
 2003 – Bruden fra Gent, roman 
 2005 – Den dag jeg blev Honey Hotwing, novellesamling 
 2008 – Dage med slave, roman

Bakgrunnsstoff 
 Om Dorrit Willumsen i Dansk Kvindebiografisk Leksikon
 Om Prisar og legat på litteratursiden.dk
 Bibliografi på bibliografi.dk 
 Om Dorrit Willumsen hjå litteratursiden.dk 

 Denne artikkelen bygger på «Dorrit Willumsen» frå , den 11. april 2010. 
 

Danske romanforfattarar
Danske novelleforfattarar
Danske dramatikarar
Vinnarar av Nordisk råds litteraturpris
Det Danske Akademis Store Pris
Statens Kunstfonds hædersydelse
Folk frå København
Fríða Á. Sigurðardóttir

Fríða Áslaug Sigurðardóttir () er ein islandsk forfattar. 

Fríða Sigurðardóttir vart fødd på Hesteyri i Sléttuhreppi. Ho er syster til forfattaren Jakobína Sigurðardóttir. 

Ho er utdanna Cand. mag. i islandsk. Forfattardebuten kom i 1980 med novellesamlinga  Þetta er ekkert alvarlegt. I 1992 fekk ho Nordisk Råds litteraturpris for Meðan nóttin líður (på norsk:  I nattens løp).

Omsetjingar 
Bøkene hennar er omsette til norsk, svensk, dansk, tysk, engelsk og tsjekkisk. Sjølv har ho omsett litteratur av mellom andre Doris Lessing og Jean M. Auel til islandsk.

Prisar og utmerkingar 

 1982 Viðurkenning Rithöfundarsjóðs Íslands
 1988 Rithöfundasjóður litteraturpris
 1990 Den islandske litteraturprisen for Meðan nóttin líður
 1991 Kulturprisen frå avisa DV for Meðan nóttin líður
 1992 Nordisk Råds litteraturpris for Meðan nóttin líður

Bibliografi 
 1980 Þetta er ekkert alvarlegt, noveller (Skuggsjá, Hafnarfirði) 
 1981 Sólin og skugginn, roman (Skuggsjá, Hafnarfirði) 
 1984 Við gluggann, noveller (Skuggsjá, Hafnarfirði) 
 1986 Eins og hafið, roman (Vaka-Helgafell, Reykjavík) 
 1990 Meðan nóttin líður, roman (Forlagið, Reykjavík) 
 på norsk:
 1992 I nattens løp omsett av Jon Gunnar Jørgensen (Emilia Press, Oslo)
 1994 Í luktum heimi, roman (Forlagið, Reykjavík)
 1998 Maríuglugginn , roman (Forlagið, Reykjavík)
 2000 Sumarblús, noveller (JPV forlag, Reykjavík)
 2006 Í húsi Júlíu, roman (JPV forlag, Reykjavík)

Bakgrunnsstoff 
 Borgarbókasafn Reykjavíkur

Islandske forfattarar
Vinnarar av Nordisk råds litteraturpris
Nils-Aslak Valkeapää

Nils-Aslak Valkeapää () var ein samisk kunstnar, musikar og forfattar med finsk og seinare norsk statsborgarskap. Han budde i Käsivarsi i Finland og i Skibotn i Noreg.

Liv og virke
Nils-Aslak Valkeapää var fødd i ein reindriftsfamilie i Enontekiö. Han var utdanna lærar, men verka aldri i yrket. Ifølgje han sjølv dreiv han ikkje med rein fordi han ikkje kunne drepa. Han nekta også å ta del i forfinskinga drive av skuleverket som lærar.

Utgangspunktet for kunsten hans var ofte joik, og det var også som joikar han starta det mangesidige kunstnarlivet sitt. I 1968 gav han ut Joikuja, ei plate med joik med og utan akkompagnement.
I 1971 gav han ut Terveisiä Lapista (Helsing frå Sameland), ein pamflett som kan oppfattast som «et opprørsskrift mot kolonisering og overgrep, men også som en veiviser til samisk kreativitet.»

Han var òg biletkunstnar og han komponerte musikk, mellom anna musikken til filmen Ofelaš (norsk tittel Veiviseren), der Nils-Aslak Valkeapää òg hadde ei rolle. Han stod bak det samiske kunstnarinnslaget under vinter-OL 1994 på Lillehammer.

I 1991 fekk han Nordisk Råds litteraturpris for diktsamlinga Beaivi, Áhčážan (på norsk Solen, min far). I samband med prisutdelinga retta han flengjande kritikk mot medlemmene av rådet for manglande samisk representasjon i Nordisk Råd, og han gav eit samisk flagg som gåve til rådet.

Valkeapää fekk norsk statsborgarskap i 2001 og blei gravlagd på den norske staten sin kostnad i Birtavarre i Kåfjord.

Nils-Aslak Valkeapää var gudfar til musikaren og politikaren Niko Valkeapää.

Verk 
 1971 - Terveisiä Lapista (Norsk omsetjing av Liv Hatle: Helsing frå Sameland, 1979)

Diktsamlingar 
 1985: Ruoktu váimmus (Norsk tittel: Vindens veier)
 1988: Beaivi, Áhčážan (Norsk tittel: Solen, min far)
 1994: Nu guhkkin dat mii lahka (Norsk tittel: Så fjernt det nære)
 1996: Jus gazzebiehtár bohkosivččii 
 1999: Girddán, seivvodan

CD-ar 
 Beaivi, Áhčážan
 Sápmi, lottážan
 med fleire

Filmmusikk 
 1987: Ofelaš (norsk tittel: Veiviseren)

Priser og utmerkingar 
 Nordisk råds litteraturpris (1991), for Beaivi áhčážan (norsk tittel Solen, min far). 
 Tidningen VIs litteraturpris (1987)
 Nordisk sameråds ærespris (1985)

Áillohaš musikkpris blei innstifta på 50-årsdagen til Valkeapää, og har namn etter han.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 «Nils-Aslak Valkeapää» – ein presentasjon på nettstaden rovaniemi.fi (engelsk)

Finske forfattarar
Finske samar
Norske forfattarar
Norske samar
Samiske forfattarar
Samiske kunstnarar
Samiske musikarar
Vinnarar av Nordisk råds litteraturpris
Nordsamar
Folk frå Storfjord
Tomas Tranströmer

Tomas Tranströmer ()  var ein svensk lyrikar og psykolog. Han fekk Nobelprisen i litteratur i 2011.

Tranströmer debuterte som forfattar med diktsamlinga 17 dikter i 1954. Han vart raskt ein av dei leiande svenske lyrikarane. Dikta hans er omsette til over femti språk, og han er truleg den best kjende nordiske lyrikaren i den engelsktalande delen av verda. Diktsamlinga Sorgegondolen frå 1996 gjekk ut i eit opplag av 30 000, eit nær utruleg tal for ei lyrikkbok i Sverige. I 1990 fekk han hjerneblødning som førte til at han vart lamma på høgre side av kroppen og mista taleevna, i Sorgegondolen skriv han mellom anna om vanskane med å utrykkja seg:

«Det enda jag vill säga
glimmar utom räckhåll 
som silvret 
hos pantlånaren.»

I 1990 fekk han Nordisk Råds litteraturpris for diktsamlinga För levande och döda. På norsk er han gjendikta av Jan Erik Vold i Samlede dikt som kom på Gyldendal Norsk Forlag i 1996.

Bibliografi 
 1954 17 dikter (Bonnier, Stockholm)
 1958 Hemligheter på vägen (Bonnier, Stockholm)
 1962 Den halvfärdiga himlen (Bonnier, Stockholm)
 1966 Klanger och spår (Bonnier, Stockholm)
 1970 Mörkerseende (Författarförlaget, Göteborg)
 1974 Östersjöar (Bonnier, Stockholm)
 1978 Sanningsbarriären (Bonnier, Stockholm)
 1983 Det vilda torget (Bonnier, Stockholm)
 1989 För levande och döda (Bonnier, Stockholm)
 1993 Minnena ser mig, erindringsbok (Bonnier, Stockholm)
 1996 Sorgegondolen (Bonnier, Stockholm)
 2001 Fängelse : nio haikudikter från Hällby ungdomsfängelse (1959) (Ed. Edda, Uppsala)
 2004 Den stora gåtan (Bonnier, Stockholm)

Prisar og utmerkingar 
 1966 Bellmanpriset 
 1975 Övralidspriset 
 1979 De Nios pris (delt) 
 1981 Kellgrenpriset 
 1981 Petrarcapriset 
 1982 Litteraturfrämjandets store pris 
 1985 Aniara-priset 
 1988 Pilotpriset 
 1990 Nordisk Råds litteraturpris for diktsamlinga För levande och döda
 1991 Svenska Akademiens nordiska pris 
 1996 Augustpriset 
 1997 LRF:s litteraturpris
 1998 Jan Smrekprisen 
 2011 Nobelprisen i litteratur

Fotnote 

Svenske forfattarar
Vinnarar av Nordisk råds litteraturpris
Svenske nobelprisvinnarar
Nobelprisen i litteratur
Folk frå Stockholm
Langeleik

Langeleik er eit klimpreinstrument frå norsk folkemusikk. Det har ein lang, tynn resonanskasse, med eller utan botn, og eit varierande tal strengar. Opphavleg blei leiken kalla langspel. 

I nyare instrument er det vanleg å ha éin melodistreng og sju eller åtte akkompagnementstrengar. Tidlegare hadde ein færre, vanlegvis fire slike strengar.

Den eldste langeleiken me kjenner til er frå Vardalsåsen ved Gjøvik, og er inskribert med årstalet 1524. Instrumentet og bruken av det var spreidd over heile landet, heilt nord til Finnmark. Men den levande ubrotne bruken av instrumentet er berre å finne i Valdres. 

Lankeleiken er og var spelt mest på av kvinner, og instrumentet er gjerne kjend for å spela lydarslått, sjølvsagt spelar ein òg andre ting på instrumentet, men det lagar ikkje så mykje lyd som t.d hardingfela eller trekkspelet. Så difor er instrumentet tradisjonelt lite nytta til å spela opp til dans. 

Langeleiken er i slekt med ei rekkje andre siterinstrument som ein finn over nesten heile verda, som monokord, hummel, siter og appalachian dulcimer. 

Siterinstrument
Klimpreinstrument
Norske folkemusikkinstrument
Strengeinstrument
Siter

Siter er eit klimpreinstrument som er bygd opp av ein resonanskasse utan hals og fleire strenger. Nokre av strengene gjev melodien medan andre akkompagnerer han.

Instrumentet er kjent frå mange land i ulike former, og blir særleg brukt innan folkemusikk. I Noreg finn me han både i form av den sentraleuropeiske zitheren, oftast kalla siter eller harpeleik og i som det norske dulcimerinstrumentet langeleik.

Namnet siter kjem frå det greske instrumentet kithara, som vart brukt av klassiske greske diktarar og seinare i Romarriket.

Namnet siter (med trykk på første stavinga) er av eit anna opphav enn namnet sitar (med trykk på siste stavinga). Det sistnemnde kjem av farsi si-tar eller se-tar som tyder 3-streng.

Ulike siterinstrument frå heile verda 
 langeleik (Noreg)
 langspil (Island)
 hummel (Sverige)
 kantele (Finland)
 kanklės (Litauen)
 kannel (Estland)
 kokle (Latvia)
 Hackbrett eller Scheitholt (Tyskland)
 épinette (Frankrike)
 kacapi (Sudan)
 santur (Iran)
 kamanjeh (Iran)
 rabab (Iran)
 dan tranh eller dan thap luc (Vietnam)
 guqin (Kina)
 guzheng (Kina)
 chaozhou zheng (Kina)
 yãngqín (Kina)
 gayageum (Korea)
 geomungo (Korea)
 koto (Japan)
 Appalachian dulcimer (USA)

 *
Klimpreinstrument
Strengeinstrument
Kithara

Kithara er namnet på eit klimpreinstrument som var brukt i det gamle Hellas, der det var eit av dei viktikaste instrumenta, og Romarriket. 

Kitharaen var ei lyre med sju strengar og ein djup resonnanskasse i tre. Instrumentet blei hovudsakleg brukt av profesjonelle musikarar, ettersom det var meir komplisert enn den vanlege lyra.

Fleire moderne instrument kan seiast å stamma frå kitharaen, både når det gjeld namn og spelemåte. Dette gjeld til dømes gitar og siter.

Lyrer
Klimpreinstrument
Musikk i gresk antikk
Romersk antikk