alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Rasisme

Rasisme er menneskesyn, politikk eller ideologi som går inn for rasediskriminering, og som med uvitskapleg bruk av raseomgrepet ofte blir nytta til å rettferdiggjera rasehat og underkuing av andre folk og folkeslag.

Forbod mot rasisme 
Den europeiske menneskerettskonvensjonen (EMK) slår fast at menneskerettane gjeld uavhengig av mellom anna rase. EMK Artikkel 14 har eit forbod mot diskriminering, mellom anna på grunn av rase. 

I Noreg er diskriminering på grunnlag av etnisitet, nasjonalt opphav, avstamming eller hudfarge forbode ved lov. Positiv særbehandling for å fremje likestilling er likevel tillatt. Om nokon blir dømd for å ha utøvd grov vald eller grovt skadeverk, vil straffa bli skjerpa dersom brotsverket er rasistisk motivert.

Referansar

Bakgrunnsstoff 

 
Diskriminering
Ismar
Bømlafjorden

Bømlafjorden er ein delfjord og den ytste delen av Hardangerfjorden i Sunnhordland i Vestland. Fjorden er 31 km lang og går i nordaustleg leid mellom Sveio på fastlandet i sør og Bømlo og Stord i nord. Innløpet til Bømlafjorden og Hardangerfjorden ligg ved Gunnarskjersholet ved Raudholmane og Gunnaskjeret sør for Espevær og nord for havstykket Sletta

Sveio 
Første bygd på Sveiosida av fjorden er Buavåg i enden av den 700 meter lange Buavågen. Frå her går det ferje over til Langevåg på Bømlo. Litt lenger nord ligg Tjernagel og nokre kilometer lenger aust Auklandshamn. Ved Auklandshamn eller Økland går Førdespollen 7 km sørover til Førde. 

Nord for Førdespollen ligg grendene Vihovda og Valestrand, og frå ligg eine enden av Bømlafjordtunnelen, som går under fjorden. Like nord for Valestrand ligg Valevåg som tidlegare hadde ferjesamband til Skjersholmane på Stord, før Trekantsambandet vart bygd. Lengst nord i Sveio ligg Tittelsnes og Røysanes ytst på Tittelsnes markerer den sørlege grensa for slutten av Bømlafjorden.

Bømlo 
Like innanfor innløpet til Bømlafjorden ligg den 2,5 km lange og smale Langevåg på Bømlasida, som har ferjesamband over til Buavåg i Sveio. Like nord for Langevåg ligg den 1,5 km lange Vorlandsvågen. Bømlafjorden har ein sidefjord, Børøyfjorden, som strekkjer seg nesten 11 km inn til Sakseid. Aust for innløpet til Børøyfjorden ligg Moster og Mosterhamn. 

Mellom Stord og Moster ligg det ei rekkje øyar. To av desse øyane, Spyssøy og Otterøya ligg i Bømlo kommune. På kvar side av Spyssøy går austre Spyssøysundet på austsida og vestre Spyssøysundet og Gassasundet på vestsida. Over desse sunda går Bømlabrua og Spyssøybrua.

Stord 
Aust for Spyssøy ligg Nautøya og Føyno. Frå Føyno går Bømlafjordtunnelen over til Valestrand i Sveio. Mellom Føyno og sjølve Stord ligg Digernessundet. Nord for alle desse fjordane ligg Sagvågsfjorden. På Stord ligg Skjersholmane heilt i sør. Frå her er det ferjesamband over fjorden til Utbjoa i Sveio. Like vest for Skjersholmane ligg Eldøyane og Kjøtteinen der Aker Kværner Stord ligg. Verftet markerer det nordlege punktet for slutten av Bømlafjorden. Lenger aust held Hardangerfjorden fram som Halsnøyfjorden.

Transport 
Ferjesambandet Langevåg-Buavåg kryssar fjorden, eit stykke på 5,5 km. Frå Skjersholmane på Stord går det ferje til Utbjoa, ei rute på om lag 12 km. Dette ferjesamband går òg langs delar av Bjoafjorden, som går søraustover frå Halsnøyfjorden

Bømlafjordtunnelen, som høyrer til Trekantsambandet går under fjorden frå Føyno i Stord til Valevåg i Sveio. Tunnelen er 7,8 km lang og 260 meter under havoverflata på det djupaste.

Fjordar i Vestland
Geografi i Bømlo
Geografi i Stord
Geografi i Sveio
Herøyspelet Kongens Ring

Herøyspelet Kongens Ring er eit historisk spel og musikal, som utspelar seg på øya Herøy i Herøy kommune på Sunnmøre.

Herøyspelet vart fyrste gong sett opp i 1992 etter eit manus av Rolf Losnegård og musikk av Svein Møller. Gerald Pettersen har heilt sidan starten vore regissør, men fekk i 2005 for første gong med seg ein assistent, Katrine Dale. Heilt sidan starten har òg kjende, norske skodespelarar hatt roller i Herøyspelet, mellom andre Helge Jordal, Karoline Krüger, Agnes Kittelsen, Gard Skagestad, Heidi Ruud Ellingsen, Hedvig Garshol, Anette Hoff, Nils Ole Oftebro og Bjørn Wilberg Andersen.

Manuset 
Manus er laust basert på teksten i kapittel 142 i Heimskringla, soga om Olav den Heilage. Der står det at kongen var innom Herøyane, det som ein i dag kallar Herøyholmane, og utfordra dei i gjestebodet om å reise til Færøyane for å krevje inn skatt. Den som meldte seg var til slutt Karl Mørske eller Møre-Karl, ein av dei som i utgangspunktet var imot det kongen stod for. Rundt denne soga, er det bygd opp ei dramatisk historie der nære og personlege problemstillingar er sentrale, og då særskilt rundt Unn den fagre. Kristninga av Noreg og den heidenske kulturen fungerer som eit bakteppe for hendingane.

Aktørar 
 Regissør: Gerald Pettersen (1992—2015)
 Regiassistent: Katrine Dale (2005)
 Komponist: Svein Møller
 Forfattar: Rolf Losnegård
 Forteljar: Bjørn Holum (1992—2015).

Roller 
 Unn den fagre: 
 Karoline Krüger
 Hedvig Garshol (2003)
 Agnes Kittelsen (2005, 2007 og 2012)
 Kjersti Botn Sandal (2011)
 Heidi Ruud Ellingsen (2013)
 Fe den synske:
Bjørn Wilberg Andersen (2001—2007)
 Olav Haraldsson:
 Håkon Ramstad (1992—1998) 
 Gard Skagestad (1999—2007)
 Fredrik Steen
 Håkon Ramstad (2011)
 Pål Sverre Hagen (2013)
 Kjerring Bråte:
 Oddbjørg Remøy (1992-2001)
 Nina Elisabeth Bøe (2002—2007)
 Anette Hoff (2012-)
 Karl Mørske:
Jon Bleiklie Devik (2005)
 Ragnar Herøyhovding, far til Unn den fagre: 
 Randolf Walderhaug (2005)
 Helge Jordal (2007)
 Nils Ole Oftebro (2012)
 Biskop Grimkjell: 
 Roar Skoglund (1992-)
 Morten Gusdal
Joakim Eiksund
 Ingolv Ynda: 
 Hallvard Lydvo
 Thomas Myklebust (2002—2007)
 Frode Bjorøy (2012)
 Inga, mor til Unn den fagre: Hedvig Garshol (2005—2007)
 Oddhild Brandal  (1994-2005)
 Bjørn Stallare:
Sigurd Voldsund Nygård (-2015)

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell nettstad

Kultur i Herøy i Møre og Romsdal
Historiske spel
Friluftsteater
Musikalar
Hn/Øyi Bømlo

Øyi Bømlo elder Bømmeløy er den største øyi i Bømlo herad (171 km2) i Sunnhordland sudvest i Hordaland fylkje. Kulleseidkanalen deler øyi i ein nørdre lut med store nakne myrar og ein sundre lut som er frodigare. På Bømlo ligg tettstadene Svortland, Rubbestadneset, Foldrøyhamn, Langevåg og Melandsvågen og det nedlagde ferjelægjet Siggjarvåg. Bruer knyter øyi saman med andre øyar i heradet, so som Moster, Goddo, Hiskjo, Aga og Spissøy.

Fjellet Siggjo (474 m.o.h.) ligg på øyi. Det hev med sin sermerkte formasjon vore eit kjent innsiglingsmerkje.

Namnet Bømlo kjem av norrønt Bymbil som skal vera skyldt ordet «bembel», navle elder mage. I denne samanhengen er det venteleg meint i tyding tjukk, uppsvollen som spelar på formasjonen på Siggjo.

Hn/Øyar i Hordaland
Hn/Bømlo
Sentrisme

Sentrisme som politisk omgrep tyder ofte ein uklar eller inkonsekvent sentrumsposisjon mellom to klarare eller meir konsekvente posisjonar, i auga til den som nyttar omgrepet.

Nemninga vart iallfall bruka slik av kommunistar etter kløyvinga i den internasjonale arbeidarrørsla i to hovuddelar, ein sosialdemokratisk og reformistisk, ein revolusjonær og kommunistisk, etter den russiske revolusjonen i 1917. Ordet vart da bruka om radikale sosialistar som verken var nøgde med dei gamle arbeidarpartia som hadde svikta da fyrste verdskrigen braut ut i 1914, eller var villige til å følgje alle parolar frå den nye kommunistiske Tredje Internasjonalen. Slike venstresosialistiske parti fanst i ein del land, og i somme land var dei store. Det gjaldt mellom andre Det austerrikske sosialdemokratiske partiet SDAP, den jødiske sosialistrørsla Bund i Polen og Det norske Arbeidarpartiet, som alle hadde ein slik såkalla sentristisk posisjon i mellomkrigstida.

Om ein ser bort frå ordet sentrisme nytta som skjellsord, kan ein velgrunna kritikk av somme sosialistiske parti vere at dei har hatt eit stort sprik mellom revolusjonær teori og reformistisk praksis. Det klaraste historiske dømet som ofte blir nemnt er Det tyske sosialdemokratiske partiet SPD før fyrste verdskrigen, og eit slikt skilje mellom teori og praksis har òg vorte kalla sentrisme. Dette spriket vart i SPD kritisert både av Rosa Luxemburg, som ville ha ein meir revolusjonær praksis, og Eduard Bernstein, som ville ha ein teori og ordbruk som var i samsvar med den reformistiske praksisen.

Politiske uttrykk
Politiske ideologiar
Gorgoroth

Gorgoroth er eit norsk svartmetall-band som vart skipa i 1992 av ungdomar frå Sunnfjord og Ytre Sogn. Namnet er henta frå romanverket Ringenes herre av J.R.R. Tolkien, der det er eit daudt, vondt fjellområde i Mordor.

Gruppa har vore mykje omtala i media grunna valdsepisodar som bandmedlemer har vore involverte i. Vokalisten Gaahl vart i 2004 dømd til fengsel utan vilkår for å ha mishandla og torturert ein 40 år gamal mann under et nachspiel i Fjaler.

Framigjennom har Gorgoroth eksperimentert med støy og industrielle overtonar. Gruppa har gått gjennom mange utskiftingar, og gitarist Infernus er i dag den einaste som er att frå det opphavlege mannskapet.

Diskografi

Studioutgjevingar 

 Pentagram - (1994)
 Antichrist - (1996)
 Under The Sign Of Hell - (1997)
 Destroyer - (1998)
 Incipit Satan - (2000)
 Twilight Of The Idols - (2003)
 Ad Majorem Sathanas Gloriam - (2006)
 Quantos Possunt ad Satanitatem Trahunt - (2009)

Konsert- og samlealbum 

 The Last Tormentor (Konsert-EP) - (1996)
 Destroyer / Incipit Satan (Samlealbum) - (2000)
 Bergen 1996 (Konsert-EP) - (2007)
 True Norwegian Black Metal (Live i studio-album) - (2008)

Demoar 

 A Sorcery Written In Blood - (1993)
 Promo - (1994)

Bakgrunnsstoff 

 Offisiell heimeside

Norske musikkgrupper
Norsk svartmetallmusikk
Musikkgrupper skipa i 1992
Svartmetall

Svartmetall eller black metal er ein undersjanger av heavy metal. Nemninga «black metal» stammar frå Venom-plata Black Metal frå 1982. Dei seinare åra har det vorte meir vanleg å bruka den norske omsetjinga «svartmetall».

Venom starta opp i 1980 etter at tre personar hadde fått ideen om å spela satanistisk thrash metal. Til sine eigne namn valde dei pseudonym for ulike demonar som høvde til konseptet – Cronos på vokal, Mantas på gitar og Abaddon på bass. Debutplata Welcome to Hell er meir å rekna som som thrash metal enn dagsens svartmetall; dagsens svartmetall minner gjerne om den andre og tredje bylgja svartmetall. Oppfylgjaren Black Metal inneheld mange av dei elementa som seinare vart karakteristiske for svartmetall-sjangeren – rå og primitiv instrumenthandtering og eit ljodbilete som vanlege produsentar ville ha sagt låg på demo-nivå.

Seinare var svenske Bathory det fyrste bandet til å taka i bruk screaming, vokalstilen som skulle verta eit kjennemerke på svartmetall. Bathory la dessutan grunnlaget for riffingsprinsippet som vert nytta i sjangeren.

På slutten av 80-talet gav band som Darkthrone og Mayhem ljod til den norske stilen innanfor svartmetall. Klassikarar her er A Blaze in the Northern Sky frå 1991 og De Mysteriis Dom Sathanas frå 1994. Andre band fylgde i kjølvatnet – her kan nemnast Immortal, Burzum,the Kovenant, Obtained Enslavement, Enslaved, Emperor, Gorgoroth osb. Mediegjennombrotet for svartmetall kom med kyrkjebrannane og drapet på Øystein Aarseth (Euronymous) i 1993, hendingar som skapte mykje åtgaum i både norske og internasjonale media.

Mange meiner at framveksten av svartmetall har gjeve nytt liv til heavy metal-sjangeren som på slutten av 80-talet var merkt av stagnasjon og skort på nyskapning. I dag har svartmetall ekspandert i so mange ulike leider at det er vanskeleg å seia kva som er svartmetall og ikkje. Medan Darkthrone framleis held seg til det gamle «true Norwegian»-konseptet (seinast med nyutgjevne Sardonic Wrath), har mange av dei klassiske svartmetall-gruppene orientert seg bort frå tradisjonell svartmetall og meir i retning av progressiv rock og elektronika.

Heavy metal
Syndikalisme

Syndikalisme (også kalla tradeunionisme) er ei retning innan arbeidarrørsla som har som mål at arbeidarklassen skal styra samfunnet gjennom fagforeiningar og at statsmakt i eigentleg forstand skal slutta å eksistera. Ordet kjem av det franske «syndicat» som tyder samanslutning. 

Anarkosyndikalisme er ei retning som kombinerer anarkisme og syndikalisme. 

Innan den norske Fagopposisjonen (Fagopposisjonen av 1911), der Martin Tranmæl var ein sentral figur, hadde syndikalistiske idear stor innverknad.

Sosialisme
Arbeidarrørsla
 
Økonomiske ideologiar
Samfunnsrørsler
NP-komplett

NP-komplett er eit omgrep innan matematikken som står for «Non-Polynomial in Time Complete». NP-komplette problem er dei problema i NP som det er «vanskelegast» å finne effektive algoritmar for. Viss ein finn ein algoritme med polynomisk køyretid for eit NP-komplett problem, tyder det at alle problem i NP kan løysast med algoritmar med polynomisk køyretid, det vil seie at P=NP. Det er ikkje kjent om det er mogleg.

Dersom eit NP-komplett problem skal løysast analytisk, må det som regel nyttast ein algoritme der køyretida aukar eksponensielt med lengda til inndataet.

Matematisk optimalisering
Kebabnorsk

Kebabnorsk er eit klengenamn på ungdomsspråket i delar av Noreg, særleg i Oslo og andre større byar, som i dei seinare åra har gjennomgått store endringar. Dette heng saman med auken i talet ungdommar med framandspråkleg bakgrunn. Nye ord som er tekne i bruk i denne sjargongen inkluderer «kæbe» (fin jente), «loco» (galen, tullete) og «schpa» (pen eller kul).

Omgrepet «kebabnorsk» blei først brukt i ei hovudfagsoppgåve i 1995 . Andre nemningar er asfaltnorsk, gangsterspråk, m.fl..

Referansar

Bakgrunnsstoff
Kebabnorsk goes caramba på aftenposten.no

norsk språk
sjargong
Goddo

Goddo er med sine 16 km² nest største øy i Bømlo herad i Sunnhordland sør i Vestland fylke. Øya ligg rett nordom øya Bømlo, og er knytt til denne ved Goddebrua, lokalt kalla «Storabruno».

Namnesoge 

Namnet Goddo kjem av norrønt gaddr, pigg eller brodd, som truleg er etter eit nes på øya.

Øyar i Bømlo
Hiskjo

Hiskjo er eit fiskever og ei øy (1,8 km²) i Bømlo kommune i Sunnhordland, sørvest i Vestland. Hiskjo ligg på vestsida av Øya Bømlo og er knytt til denne med Hiskabrua.

Namnet Hiskjo har uvisst opphav.

Øyar i Bømlo
Fiskevær i Vestland
Busetnader i Bømlo
Kaizers Orchestra

Kaizers Orchestra var ei alternativ rockegruppe frå Bryne i Noreg. Gruppa vart skipa i Bergen av vokalisten og låtskrivaren Janove Ottesen og gitaristen Geir Zahl, begge frå Bryne, saman med keyboardisten Helge Risa og trommeslagaren Rune Solheim. Kaizers Orchestra er den einaste norske musikkgruppa som har selt hundretusen av norskspråklege plater utanfor Noreg, og dei er store i både Tyskland, Danmark og Sverige. Dei syng på brynedialekt og gjer flittig bruk av utradisjonelle instrument.

Kaizers Orchestra har gitt ut åtte studioalbum, vunne fire Spellemannprisar og i 2002 ein Alarmpris i klassen rock for beste liveband. Dei gav seg som band på ubestemt tid etter den siste konserten deira 14. september 2013 i Stavanger.

Historie 
Historia startar i Bergen, der to barndomsvener frå Bryne, vokalisten og låtskrivaren Janove Ottesen (f. 1975) og gitaristen Geir Zahl (f. 1975), starta rockebandet gnom saman med keyboardisten Helge Risa (f. 1975) og trommeslagaren Rune Solheim (f. 1976). Dei gav året etter ut albumet Mys. I 1999 vart Jon Sjøen (f. 1972) ny kontrabassist og gruppa skifta namn til Kaizers Orchestra, som vart utvida med gitaristen Terje Vinterstø (f. 1977) året etter. Sjøen vart i 2003 erstatta av Øyvind Storesund (f. 1974).

Debutalbumet Ompa til du dør (2001) selde over 90 000 eksemplar. Også dei neste studioalbuma gjekk til topps i Noreg: Evig Pint (2003), Maestro (2005), Maskineri (2008) og Våre demoner (2009). Bandet har også nådd Topp 5 på den norske singellista med ep-ane Død manns tango (2002), Mann mot mann (2002) og Maestro (2005), og Topp 20 med Enden av november (2008) og Under månen (2009). Kaizers Orchestra er vorte ein stor konsertattraksjon. Både Zahl (2007 og 2010) og Ottesen (2004) har gjeve ut soloalbum. Vinterstø kallar seg nå Terje Winterstø Røthing, og har gjeve ut kritikarroste album med bandet Skambankt.

Kaizers Orchestra hamna på Topp 10 med 2010-singlane «Philemon Arthur & The Dung» og «Hjerteknuser», som begge er med på fyrste del av trilogien Violeta Violeta. Volume I av trilogien kom ut i 2011. Volume II vart urframført på Øyafestivalen 2011 og kom ut på album i november same året. Trilogien vart fullført hausten 2012 med lanseringa av Violeta Violeta Volume III.

Medlemmer 
Alle medlemmene i gruppa har artistnamn som sluttar med «Kaizer», i likskap med artistnamna til The Ramones.
 Janove Ottesen - vokal, tidvis gitar og perkusjon - Sjakalen Kaizer
 Geir Zahl - gitar, støttevokal - Hellraizer Kaizer
 Terje Røthing - gitar, støttevokal - Killmaster Kaizer
 Rune Solheim - trommer - Mink Kaizer
 Helge Risa - orgel - Omen Kaizer
 Øyvind Storesund - bass (frå 2003) - Thunder Kaizer

Tidlegare medlemmer
 Jon Sjøen - bass (2000 - 2003) - Lion King Kaizer

Diskografi

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

 
Musikkgrupper skipa i 2000
Norske rockegrupper
Vinnarar av Spellemannprisen
Vinnarar av Alarmprisen
Hn/Joachim Nielsen

Joachim «Jokke» Nielsen (8. september 1964–17. oktober 2000) var ein norsk musikar. Han var vokalist, gitarist, låtskrivar og frontfigur i den norske rockegruppa Jokke & Valentinerne, og var bror av teikneserieskaparen Christopher Nielsen og son av kunstnaren John David Nielsen.

Nielsen skipa Jokke & Valentinerne i 1982, og gruppa vart snøgt ei av dei mest populære gruppone i rockemiljøet i Oslo. I 1985 vart låtane «Spenn» og «Alt kan repareres» gjevne ut på ein samlekassett med nye norske band, og året etter gav Jokke & Valentinerne ut sitt fyrste album, Alt kan repareres.

Jokke lìvde på mange måtar upp til rockemyten. Tekstene hans handla mykje um fyll og alkohol, og ikkje sjeldan var han Jokke sjølv i yverkant påsigld på sine eigne konsertar. Han skapte avisyverskrifter under Spellemannsprisutetlingi i 1992 då han i berrsynleg ruspåverka tilstand tok mot prisen i kategorien beste rockeartist, for albumet Frelst.

Framgjenom 90-talet hamna «Jokke» på hardare rusgifter. I songtekstene sine skildra han strevet og fortvilingi i livet sitt som narkoman. Han vart lagd inn på avrusingsklinikkar nokre vendor, for å freista slutta med heroin, noko han di verre ikkje evlde. Han døydde av ein overdose i oktober 2000, 36 år gamall.

Diskografi

Jokke & Valentinerne 
 Alt kan repareres (1986)
 Et hundeliv (1987) 
 III (1990)
 Frelst (1991) 
 Alt kan repeteres (1994) 
 Spenn! (1995)

Soloalbum 
 Nykter (1996)

Jokke med Tourettes 
 Trygge Oslo (1997)
 Billig Lykke (1999)

Jokke & Valentinerne med Tourettes 
 Prisen for popen
 Tomgang (singel) (2005)

Bakgrunnsstoff 
 Diskografi - Komplett diskografi.

Hn/Norske musikarar
Hartvig Sætra

Hartvig Sætra () var ein nordnorsk skribent som skreiv mykje i avisene Dag og Tid og Friheten. Sætra var ein ihuga venstreradikalar og målmann. Han var opphavleg med i SV, men gjekk seinare over til NKP. Sætra nytta mykje tid på det han kalla "å avsløra medielygnene" om krigane i det tidlegare Jugoslavia. Ei anna sak han engasjerte seg for var rettane åt det samiske folket.

På 1970-talet og 1980-talet nytta Sætra mykje tid på å dokumentera overgrepa åt Pol Pot i Kambodsja. Dette førte til sterk uvenskap med andre folk på venstresida som sokna til RV og AKP.

Sætra har skrive fleire bøker og vore ein viktig premissleverandør for diskusjonen om økologi og sosialisme i Noreg.

Bøker 
 1971 - Populismen i norsk sosialisme, Pax forlag, ISBN 82-530-0010-3
 1986 - Reisavassdraget : floraen i Reisavassdraget, Troms, Universitetet i Tromsø, Institutt for museumsvirksomhet
 1990 - Jamvektssamfunnet er ikkje noko urtete-selskap, Det Norske Samlaget, ISBN 82-521-3577-3

Bakgrunnsstoff 
 Hartvig Sætra 1933-2004  på http://www.friheten.no
 Hartvig Saetra, (1933-2004). Ei minneside frå NKP i Midt-Norge

Norske forfattarar
SV-politikarar
NKP-politikarar
Målfolk
Folk frå Krødsherad
Nynorsk i Nord-Noreg
Avgiftsfri diesel

Avgiftsfri diesel er diesel som ikkje er belasta med vegavgift, og derfor har litt lågare pris enn vanleg diesel. Køyretøy meint for vegtrafikk har ikkje lov å nytta avgiftsfri diesel, men båtar, anleggsmaskinar, motorreiskap, stasjonærmotorar og anna som ikkje blir rekna som vegtrafikk kan nytta den avgiftsfrie varianten. Avgiftsfri diesel vert mykje nytta innan jordbruk, til mellom anna traktorar. 

For at ein skal kunne skilje avgiftsfri diesel frå anna diesel, og for at politiet skal kunne oppdage ulovleg bruk, er avgiftsfri diesel farga grøn (tidlegare raud), og tilsett sporstoff.

Tidlegare måtte eigarar av dieselkøyretøy betale vegavgift pr. kilometer dei hadde køyrt. Denne avgifta vart erstatta med ei drivstoffavgift. Fordi ein ikkje ville ramme anlegg eller båttrafikk vart det innført avgiftsfri diesel.

Avgiftsfri diesel vert mellom anna seld på mange bensinstasjonar.

Drivstoff
Skatter og avgifter
Maaouya Ould Taya

Maaouya Ould Sid'Ahmed Taya (arabisk معاوية ولد سيد أحمد الطايع) (f. 1941) er ein mauritansk politikar og tidlegare oberst. Han hadde makta i Mauritania frå han tok makta ved eit statskupp i 1984 til han blei avsett på same vis i 2005.

Ould Taya var offiser med ansvar for nasjonalgarden før han blei statsminister og forsvarsminister for det vestafrikanske landet frå 1981 til 1984. Eit ublodig kupp som styrta president Mohamed Khouna Ould Haidallah gav Ould Taya den reelle makta i desember 1984.

I 1991 innførte han ein ny grunnlov og gjorde landet til ein fleirpartistat. Året etter blei Ould Taya vald til president. Han blei attvald i 1997, mot sterk kritikk frå opposisjonen om valfusk.

Presidenten har slått hardt ned på islamistiske grupper som har brukt den mauritanske ørkenen som base, mellom anna med hjelp frå USA. Han knytte diplomatiske band med Israel i 1999, noko som isolerte landet hans frå dei andre i den arabiske ligaen.

Sidan 1999 har Ould Taya klart seg gjennom fleire kuppforsøk, men berre såvidt gjennom forsøket til ei islamistisk gruppe i 2003.

Den 3. august 2005 tok den mauritanske hæren makta medan presidenten var i Saudi-Arabia i gravferda til kong Fahd. Ould Taya fekk meldinga medan han var på veg heim, og flyet hans landa i Niamey i Niger.

mauritanske statsleiarar
Quinoa

Quinoa (latin Chenopodium quinoa), tidlegare òg perumelde, er ein hardfør, næringsrik plante i amarantfamilien utvikla som matplante i Andes i oldtida. Frøa minnar om korn, men har eit høgare proteininnhald enn andre kornsortar, og inneheld jern, kalium og magnesium. Dei er dekt med eit harpiksstoff som må vatnast ut før dei kan takast i bruk. Blada kan brukast som salat.

Quinoa er ein eittårig plante som veks i fjella i Bolivia, Chile, Ecuador og Peru. Han kan veksa opptil 4000 moh.

Quinoa kan kokast som ris eller kan brukast i bakverk, supper og graut. Han vert nytta i glutenfrie kornblandingar. Eksempel på mat som kan lagast av quinoa er krokettar, pannekaker, brød og bollar. Ein variant av chicha vert laga av gjæra quinoa.

Kjelder

Namnet «perumelde» frå Tøyen botaniske hage (Naturhistorisk museum)
Quinoa ved matvareguiden.no
Quinoa ved mineoppskrifter.no
Quinoa – i rødt, hvitt og svart!  (31.01.2012), Norsk cøliakiforening, ncf.no
«quinoa» (27.02.2013) i Store norske leksikon, snl.no. 
Quinoa - et godt alternativ til ris ved treningsforum.no

Bakgrunnsstoff

korn
amarantfamilien