alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Nahal Mishmar

Nahal Mishmar (hebraisk נחל משמר; arabisk مَحْرَس) er ei lita, sesongbasert elv i Judeaørkenen.

Nahal Mishmar spring ut i Hebronåsane, og renn austover mot Daudehavet. Den vestlege delen er slak, med ei høgd på kring 270 meter over havet, og ho fekk meir enn 300 meter ned i Jordandalen før ho munnar ut i Daudehavet, over 12 km. Nahal Mishmar renn nordover for Tze'elimelva, mellom Ein Gedi og Masada.

Arkeologi

I 1961 oppdaga den israelske arkeologen Pessah Bar-Adon enorme mengder kalkolittiske gjenstandar i ei grotte på nordsida av Nahal Mishmar. Lekamane var mellom anna 432 dekorerte lekamar av kopar, bronse, elfenbein og stein, 240 klubber, kring 100 septer, 5 kroner, pulverhorn, reiskapar og våpen.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Nahal Mishmar» frå ,  den 1. oktober 2014. 
 oppgav desse kjeldene:

Elvar i Israel
Daudehavet
Brihadisjvara-tempelet

Brihadisjvara-tempelet er eit hindutempel i Thanjavur i den sørindiske delstaten Tamil Nadu. Tempelet er vigd Sjiva, og er eitt av dei største i India. Det er eit framifrå døme på arkitektur frå Tsjolariket, og er framleis i bruk som tempel. Tempelet blei teke med på UNESCO si liste over verdsarv i 1987, og står no på lista som eit av tre «store levande tsjolatempel». Det blei bygd i byrjinga av 1000-talet.

Skildring

Brihadisjvara-tempelet ligg ved sidan av den heilage Kaverielva. Tempelet er laga av granitt, eit steinslag som ikkje finst nærare staden enn 6 mil unna, i Tiruchirappalli. Tempeltårnet er 66 meter høgt, og er eit av dei høgaste nokon stad i verda. Den store strukturen på toppen (kumbam eller tsjikharam) er laga av ein enkelt stein og veg rundt 80 tonn. Ein kan sjå det frå einkvar stad i Thanjavur.
Også statuen av Nandi, den heilage oksen til Sjiva, er laga av ein enkelt stein og er rundt 5 meter lang. Tempelet er dekorert med tak- og veggmåleri i Tanjore-stil og utskjeringar som mellom anna viser dei 108 dansepositurane frå bharatanatyam.

Tempelet står innanfor sterke murar som truleg blei bygde på 1500-talet. Murane har også vollgrav med vatn frå elva. Nayakherskarane bygde også eit tempelbasseng kalla Sivaganga på 1500-talet.  Eit gudinnetempel blei lagt til komplekset rundt 1200-talet.

Historie

Tempelet blei bygd av Radjaradja Tsjola I og stod ferdig i 1010. Han skal ha fått tanken om å bygga det i ein draum etter at han blei krona som keisar på Sri Lanka. 

Tempelet er særmerkt i at det har mange detaljerte innskrifter som skildrer kongen sine planar for tempelet, korleis han og andre fekk laga og utsmykka det. Dei skildrer ritual og offer og tidfester festivalar. Lista over gåver omfattar 66 bronsestatuar. I dag er berre 2 av dei igjen i tempelet. 

Etterfølgjaren til Radjaradja Tsjola, Radjendra I, ønskte å byggja ein større kopi av «det store tempelet» (Periya kovil, seinare kalla Brihadisjvara). Han bygde Brihadisjvara-tempelet i Gangaikondacholapuram, rundt 6 mil unna. Bygginga av det nye tempelet tok den kongelege støtten vekk frå det gamle tempelet i Thanjavur. Dette tempelet blei likevel verande det største og flottaste av tempelet som står etter Tsjola-dynastiet.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Brihadeeswarar Temple» frå ,  den 1. oktober 2014.

Bakgrunnsstoff

Thanjavur
Verdsarv i India
Hindutempel i India
Tempel i Tamil Nadu
Skipingar i 1010-åra
Tsjola
Olaf Hjelmeland

Olaf Hjelmeland () var ein norsk likningssekretær, gardbrukar, lokalpolitikar og lokalhistorikar. Han budde mesteparten av sitt vaksne liv på Hjelmeland i Gaular kommune. I perioden 1920-1924 var han formann både ved Sunnfjord Museum og i Sunnfjord Sogelag.

I 1944 gav Olaf Hjelmeland ut ei samling av dikt og songar som han kalla Songar - kvad og trompetar.  Elles er Hjelmeland kjend for arbeidet sitt gjennom mange år med Gaularsoga.

Bibliografi

Bøker

I tidsskrift - eit utval
 Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

Kjelder

 Fylkesleksikon for Sogn og Fjordane

Bakgrunnsstoff
 Om Olaf Hjelmeland i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

Forfattarar frå Gaular
Norske sakprosaforfattarar
Carolina Klüft

Carolina Evelyn Klüft, () er ein svensk tidlegare friidrettsutøvar, fødd i Sjömarken, som tevla internasjonalt i mangekamp og lengdehopp. Ho vart olympisk meister i sjukamp i 2004, verdsmeister tre gongar på rad 2003-07, samt europameister i 2002 og 2006, også desse titlane i sjukamp. Dessutan vann ho i femkamp innandørs VM-gull i 2003 og EM-gull i 2005 og 2007.

Klüft vann gullmedaljen i sjukampen i EM i friidrett 2002 med ny verdsrekord for juniorar, 6 542 poeng. Året etter vart ho ved friidretts-VM 2003 den tredje sjukjemparen som skåra over 7 000 poeng, då ho vann gullmedaljen med 7 001 poeng.
 
Under verdsmeisterskapen 2007 i Osaka sette ho med 7 032 poeng samstundes europeisk rekord, ein rekord som gjeld i 2014, berre verdsrekordhaldar Jackie Joyner-Kersee med 7 291 har høgre poengskår.

Klüft vann 22 sjukamp- og femkamptevlingar på rad frå mars 2002, ein periode der ho tok ni gullmedaljer etter kvarandre i internasjonale meisterskap.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Carolina Klüft» frå ,  den 1. oktober 2014.  
 

Svenske friidrettsutøvarar
Mangekjemparar
Olympiske meistrar for Sverige
Deltakarar under sommar-OL 2004
Deltakarar under sommar-OL 2008
Store levande Tsjola-tempel

Store levande Tsjola-tempel er ei gruppe av tre hindutempel frå Tsjolatida som er oppførte på UNESCO si liste over verdsarv. Dei tre templa ligg i Tamil Nadu i Sør-India og stammar frå 1000- til 1100-talet. Alle tre er framleis i bruk som sakralbygg.

Det eldste av templa, som også var det første som blei innskrive på verdarvlista, er Brihadisjvara-tempelet i Thanjavur. Dette blei oppført i 1987. I 2004 blei oppføringa utvida med dei to andre templa,  Brihadisjvara-tempelet i Gangaikonda Cholapuram og Airavatesjvara-tempelet i Darasuram.

Oversikt

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «De store Chola-templene» frå ,  den 1. oktober 2014.

Bakgrunnsstoff 

Verdsarv i India
Tamil Nadu
Hindutempel
Steffi Nerius

Steffi Nerius () er ein tysk tidlegare friidrettsutøvar frå Bergen am Rügen i Mecklenburg-Vorpommern som tevla i spydkast. Ho vart europameister i øvinga i 2006 og verdsmeister i 2009. Nerius vann elles to sølvmedaljar og tre bronsemedaljar i dei store meisterskapane i tida 2002-07.

Aktiv
Nerius kvalifiserte seg til finalane i friidretts-VM 1993 og 1995, samt Sommar-OL 1996, og vart høvesvis nummer 9, 11 og 9. Fyrst i 1998 var ho i stand til for alvor å melde seg på i medaljekampen, då ho under europameisterskapen i Budapest kasta 62,08 m og kom på sjetteplass. I 1999 lukkast ho ikkje å kvalifisere seg til VM-finalen. Under Sommar-OL 2000 i Sydney vart Nerius nummer fire med 64,84 m. Året etter måtte ho ein plass ned på resultatlista ved VM 2001 i Edmonton.

Frå 2002 til 2007 tok Nerius kvart år ein medalje i spydkast ved dei største meisterskapane. Det starta med sølvmedalje i europameisterskapen i München, der ho kasta 64,09 m. I 2003 fekk ho VM-bronsen med 62,70 m. Mirela Manjani som representerte Hellas vann klart både i 2002 og 2003. Under sommarleikane 2004 i Aten sette Nerius personleg rekord med 65,82 m og tok sølvmedaljen, der Osleidys Menéndez frå Cuba var i ei heilt eiga klasse med sine 71,53 m. Menéndez vann gullmedaljen også under VM i friidrett 2005 i Helsingfors, Nerius fekk bronsen med 65,96 m.

Ved friidretts-EM 2006 fekk Nerius oppleve sin fyrste store triumf. Barbora Špotáková frå Tsjekkia leia med 65,64 m før Nerius i fjerde omgang slengde spydet nøyaktig like langt som ho gjorde under sommarleikane to år tidlegare, 65,82 m, og stakk av med gullmedaljen. I verdsmeisterskapen i Osaka i 2007 sikra Nerius seg bronsemedaljen med 64,42 m. Det var hennar sjette strake internasjonale medalje.

Trass i gode 65,29 m under sommar-OL 2008 i Beijing kom Nerius på femteplassen i tevlinga. Ti dagar seinare gjorde ho sitt livs lengste kast då spydet landa på 68,34 under eit stemne i Elstal. I 2009-sesongen, hennar siste sesong, smelte ho i fyrste forsøk til med 67,30 m under VM på tysk heimebane i Berlin. Ingen av dei største favorittane, Barbora Špotáková og Marija Abakumova, klarde å overgå prestasjonen. Dermed vann Nerius sitt fyrste VM-gull i ein alder av 37 år.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Steffi Nerius» frå ,  den 1. oktober 2014.  
 

Tyske friidrettsutøvarar
Tyske spydkastarar
Deltakarar under sommar-OL 1996
Deltakarar under sommar-OL 2000
Deltakarar under sommar-OL 2004
Deltakarar under sommar-OL 2008
Snøsøte

Snøsøte (Gentiana nivalis) er ein plante i søterotfamilien (Gentianaceae). Snøsøte blir 2-15 cm høg, og krona er 15 mm lang. Ho veks i juli til august, mest på vanlig tørr, frisk og kalkhaldig jord. Ho har lukka blome når det er overskya, og opnar han når sola skin.

Planten finst over store delar av Noreg. Tre snøsøteblomar dannar kommunevåpenet til Nord-Aurdal kommune.

Kjelder 
Referansar

søterotfamilien
Viltveksande plantar i Noreg
Nahal Amud

Nahal Amud (hebraisk נחל עמוד), òg kalla Wadi Amud, er ei elv i Øvre Galilea som renn ut i Genesaretsjøen. 

Kjelda til elva, Ramat Dalton, ligg 800 meter over havet. Nedslagsfeltet omfattar fjelltoppane Kanaanfjellet (955 moh) og Har Meron (1 204 moh) og ho flyt sørover gjennom det austlege Galilea til nordvestsida av Genesaretsjøen - ei høgd som er 200 meter under havnivå. Elva er kalla opp etter ei søyle som stig høgt opp frå bakken, like ved elva nær Kibbutz Hokuk.

Det finst mange grotter i kløfta som danna elveleiet på denne staden, og var ein gong busett av Homo heidelbergensis og seinare av neandertalarar, som i grotta ved Zuttiyeh. Dei første paleontologiske utgravingane i det som då var Palestina fann stad her i 1925-1926. I grotta fann ein òg gjenstandar frå Moustérienkulturen og acheuléen.

Det meste av Nahal Amud vart erklært eit naturreservat i 1972.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Nahal Amud» frå ,  den 1. oktober 2014. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff 
 Amud stream @ eretz.com

Elvar i Israel
Naturreservat i Israel
Arkeologiske funn i Israel
Førhistoriske stader i Israel
Verneområde i Det nordlege distriktet i Israel
Neandertalarstader
Wadiar
Laksevåg kyrkje

Laksevåg kyrkje er ei langkyrkje frå 1874–75 som ligg ved sjøen i Kirkebukten på Laksevåg i Bergen. Tomta var ei gåve frå Damsgård hovedgård. Då kyrkja vart bygd var Laksevåg ein del av Askøy sokn, og først ni år seinare, då Laksevåg blei eigen kommune, vart Laksevåg eige sokn. I 1915 ble soknet omgjort til prestegjeld.

Skulpturen over kyrkjedøra er laga av treskjeraren Odd Ystanes (1885–1968), som gjekk i lære hjå Lars Kinsarvik.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Laksevåg kyrkje» frå ,  den 1. oktober 2014.

Bakgrunnsstoff 
 

Kyrkjer i Bergen
Norske kyrkjer frå 1870-åra
Kyrkjer i Bergen Domprosti
Laksevåg
Kulturminne i Bergen
1875 i Noreg
Wadi

Wadi (arabisk وادي wādī) er eit arabisk omgrep som tradisjonelt syner til ein dal. I somme tilfelle syner det til eit tørt elveleie der det berre etter kraftig regn renn ei elv, eller rett og slett ei elv som periodevis er tørrlagt.

Galleri

Sjå òg
Ørkenasfalt
Arroyo
Canyon
Coulee
Kløft

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Wadi» frå ,  den 1. oktober 2014.  
 

 01
Kløfter
Fluviale landformer
Dalar
Arabiske ord og uttrykk
Moustérienkulturen

Moustérienkulturen er eit arkeologisk namn på ein stil av hovudsakleg flintreiskap som primært er knytt til Homo neanderthalensis og er datert til den miderste delen av paleolitikum (eldre steinalder).

Han er kalla opp etter hola Le Moustier i regionen Dordogne i Frankrike. Liknande flintreiskapar frå tida etter istida er funne over heile Europa, Vesleasia og Nord-Afrika.

Kjenneteikn og leivningar

Moustérien-reiskapar som er funne i Europa er laga av neandertalarar for mellom 300 000 og 30 000 år sidan. I Nord-Afrika og Vesle-Asia vart dei òg laga av anatomisk moderne menneske. I Levanten er det til dømes ikkje mogeleg å skilje mellom slike reiskap som er laga av høvesvis moderne menneske og neandertalarar.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Moustérienkulturen» frå ,  den 1. oktober 2014. 
 oppgav desse kjeldene:

Arkeologiske kulturar i Europa
Arkeologi i Europa
Eldre steinalder
Steinalderreiskapar
Mellomsteinalderen
Neandertalarar
Nygård kyrkje

Nygård kyrkje er ei arbeidskyrkje frå 1972 som ligg på Nygård på ytre Laksevåg i Bergen.  

Ein tok opp planen om å byggja ei kyrkje på Nygård rett etter andre verdskrigen tok slutt. Det vart utarbeidd planar til ei ny kyrkje i 1954, men økonomiske grunnar førte til at det ikkje vart noko av planane den gongen. 

Gravplassen for Laksevåg kyrkje låg på Nygård, og det vart behov for å byggja større gravkapell der. I 1962 blei det semje for å løysa kyrkjespørsmålet og kapellspørsmålet under eitt og byggja ny kyrkje. Grunnsteinen til den nye kyrkja vart lagt ned 29. november 1970, og Nygård kyrkje vart innvigd den 8. oktober to år seinare. Nygård vart eige sokn frå og med 1. januar 1973.

Kyrkja er bygd i mur. Taket over kyrkjerommet er forma som ein sekskanta, skeiv pyramide med toppunkt over alteret.

Kyrkja fekk nytt inventar i 2013.

Fotnotar

Kjelder 
 Lidén, Hans-Emil: Nygård kirke. Henta frå Norgeskirker.no, 01.10.14.

Bakgrunnsstoff 
 

Kyrkjer i Bergen Domprosti
Kyrkjer i Bergen
Kulturminne i Bergen
Norske kyrkjer frå 1972
Arbeidskyrkjer
Nahal Hever

Nahal Hever (hebraisk נחל חבר, arabisk Wadi al-Khabat) er ei elv i Judeaørkenen som flyt frå Ein Gedi og Masada til Daudehavet.

Ved munningen av elva ligg to grotter, Brevgrotta (מערת האיגרות) og Skrekkgrotta (מערת האימה) lenger opp, der ein har funne arkeologiske funn frå Bar Kokhba-opprøret (132–136).

Stadane vart oppdaga i 1953 og undersøkt i 1960-1961 av Yigael Yadin. Papyrusen som vart funnen vart publisert i to bind på gresk (1989) og hebraisk og arameisk (1991).

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Nahal Hever» frå ,  den 1. oktober 2014. 
 oppgav desse kjeldene:

Elvar i Israel
Arkeologiske funn i Israel
Daudehavsrullane
St. Markus kyrkje

St. Markus kyrkje er ei langkyrkje frå 1939 som står på Gyldenpris i Årstad bydel i Bergen. 

Gyldenpris vart overflytta frå Laksevåg kommune til Bergen allereie i 1921. Innbyggjarane her sokna til Årstad kyrkje den fyrste tida etterpå. I 1931 vart det lyst ut arkitekttevling for langskipskyrkje med klokketårn, der arkitektane Losnedahl og Brøndmo sitt forslag vart føretrekt. Etter godkjenninga frå kyrkjedepartementet i 1935 tok bygginga til, og kyrkja stod ferdig i 1939. Ho er ei av dei få kyrkjene i Noreg som hovudsakleg er utforma i funksjonalistisk stil.

Kjelder 

 
 
Denne artikkelen bygger på «St. Markus kirke» frå ,  den 1. oktober 2014, revisjon 12811600

Bakgrunnsstoff 
 

Kyrkjer i Bergen
Kyrkjer i Bergen Domprosti
Kulturminne i Bergen
Norske kyrkjer frå 1939
Årstad
Nahal Qana

Nahal Qana (hebraisk נחל קנה) er ei periodevis flytande elv i Israel, og den nordlegaste sideelva til Yarkonelva.

Nahal Qana spring ut i Gerisim, og flyt ut på Sharonsletta nær Jaljulia før ho munnar ut i Yarkon like vest for staden Motorveg 5 kryssar elva. 
Ho renn sør for Immanuel, Karnei Shomron, Ma'ale Shomron, Alfei Menashe, Nirit, Kfar Saba og Hod HaSharon og nord for Yakir, Nofim, Etz Efraim, Sha'arei Tikva, Oranit og Horshim.

Historie
Nahal Qana var ein gong grense mellom Efraim-stamma og Manasse-stamma. I 1980-åra vart det oppdaga ei grotte der.

Naturreservat
Sidan 2006 har området kring Nahal Qana vore eit naturreservat, oppretta av Israel natur- og parktilsyn.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Nahal Qana» frå ,  den 1. oktober 2014. 
 oppgav desse kjeldene:

Elvar i Israel
Arkeologiske funn i Israel
Geografi i Det sentrale distriktet i Israel
Wadi Og

Wadi Og (hebraisk נחל אוג, arabisk وادي مكلك) er ein elv som renn om vinteren nær den israelsk busetjinga Almog. Han renn 30 km frå Jerusalem til Daudehavet.

Wadi Og er den nordlegaste av elvane som flyt frå Judeaørkenen til Daudehavet. Elva drenerer fjellsida av Oljeberget, Scopusfjellet og Abu Dis i Jerusalem 800 meter over havet og fell til Daudehavet 400 meter under havnivå . Den bratte elva flyt raskt om vinteren, og fleire gonger har flaum i elva vaska bort delar av veg 90. Elva dreg med seg gjøme og avfall med vatnet og stundom kan ein flaumperiodar sjå hundremeter lange spor med gjørme ut i Daudehavet. Elva renn forbi Nabi Musa. Ved slutten av elva vart det bygd eit reservoar som lagrar vatnet frå flaumane og som vert nytta av Almog.

Namnet på elva kjem frå den lokale sumak-planta (Rhus tripartita) som veks i dalen, og som heiter og på hebraisk.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Wadi Og» frå ,  den 1. oktober 2014. 
 oppgav desse kjeldene:

Naturreservat i Israel
Elvar i Israel
Elvar på Vestbreidda
Wadiar
St. Paul kyrkje

St. Paul kyrkje er ei kyrkje i Bergen frå 1876 som høyrer til den katolske St. Paul kyrkjelyd.

Historie
Den første katolske messa i Bergen etter reformasjonen blei halden i 1857, og i 1864 kjøpte den då unge kyrkjelyden tomta dagens kyrkje ligg på for å byggja kyrkje der. Grunnsteinen blei lagt ned året etter av pater Daniel Stub. Pengemangel gjorde at bygginga av kyrkja skulle ta heile elleve år. Prosessen blei heile tida leia av pater Stub, som då bygginga starta var sokneprest i Christiania. Først blei bygginga stansa i nesten sju år. I 1872 var ikkje lenger Stub sokneprest i Christiania og drog på reise for å samla inn pengar til kyrkjebygginga. Dette gav resultat og ein kunne etter kvart starta prosessen igjen, men då bygget hadde kome til takhøgd var ein enno ein gong tom for pengar. Stub heldt fram pengeinnsamlinga og gjorde fleire reiser på det europeiske fastlandet for å skaffa pengar til bygginga.

Stub samla inn pengar frå gjevarar i Tyskland, Italia, Sveits, Frankrike, Belgia og Nederland. Også paven gav ein betydeleg sum og den katolske dronning Josefine gav også ein stor sum til prestegarden som blei bygd i samanheng med kyrkja.

Bygget vart teikna av den italienske greven Mella frå Vercelli og bygginga vart leia av F. Fromholz som var frå ein tysk del av Polen, men busett i Bergen. Kyrkja vart i hovudsak oppført av materiale frå Noreg. Fundamenta var uthogne av naturstein frå fjella kring Bergen, og golvet var flislagt med norske fliser. Søylene vart laga i Danmark. Høgalteret og to sidealter vart laga av norsk marmor. 

Kyrkja vart innvigd den 29. juni 1876.
De to sidealtera hadde statuer av respektive Maria og Josef. I tillegg var det statuer av alle dei tolv apostlane i kyrkjeskipet. Statuene og krusifikset som var over høgalteret vart laga i Frankrike.

Orgelet var laga av den norske orgelmakaren A. Erichsen i Christiania og vart gitt i gåve av dronning Josefine.

Frå 1970-talet kom det stadig fleire katolikkar til Bergen og storleiken på kyrkjelyden auka. På 2000-talet kom det særleg mange polakkar til landet, noko som gjorde at kyrkja blei for lita for kyrkjelyden.

Kjelde 

Denne artikkelen bygger på «St. Paul kyrkje» frå ,  den 1. oktober 2014.

Fotnotar 

Norske kyrkjer frå 1870-åra
Kyrkjer i Bergen
Kyrkjer i Oslo katolske bispedømme
1876 i Noreg
Nahal Poleg

Nahal Poleg er ei elv på Sharonsletta i Israel som munnar ut i Middelhavet mellom Netanya og Wingate institutt.

Leia
Elva spring ut mellom Tira og Ramat HaKovesh, aust for Mishmeret. Ho renn vestover til sjøen, og svingar nord ved Batzra. Elva renn stort sett berre til tider av året, men mot slutten av vert ho heilårleg. Det er ein menneskeskapt opning iKurkar-ryggen som går frå sør til nord langs kystsletta.

Historie
Det nærliggande arkeologiske funnet i Tel Poleg vart graven ut og avdekka ein festningsby frå bronsealderen. Staden er stort sett øydelagd av eit moderne steinbrot. Den originale opninga i Kurkarryggen vart laga i bronsealderen, og opna på ny i romersk tid. På 1200-talet tetta opninga seg til og eit myrområde danna seg på austsida. Opninga vart opna att i 1935 og rann igjen fritt gjennom ryggen.

Naturreservat
Nahal Poleg naturreservat ligg mellom Wingate-instituttet og Ramat Poleg, mellom hovudveg 2 og Middelhavet. Reservatet vart oppretta i 1971.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Poleg Stream» frå ,  den 1. oktober 2014. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff
 
  

Elvar i Israel
Naturreservat i Israel
Geografi i Det sentrale distriktet i Israel
Verneområde i Det sentrale distriktet i Israel
Nahal Sorek

Nahal Sorek (hebraisk נחל שורק), òg kalla Soreq, er ei av dei største elvane i Judeafjella. Ho er nemnt i Domarane 16:4 i Bibelen som grensa mellom filistrane og Dan-stamma av israelittane. Ho vert på arabisk kalla Wadi Surar.

Etymologi
Midrash omtalar sorek som eit «fruktlaust tre» (ordet רק req tyder «tom» på hebraisk), og syner ei til ei moralsk soge og ein metafor som indikerer at forholdet til Samson med Dalila til slutt var fruktlaust.

Historie

Bibelsoge
Nahal Sorek var staden der Dalila budde, og Samson møtte henne her første gongen. Det var òg staden der ho lokka han til å fortelje ho løyndomen om styrken hans, og der han til slutt vart fanga av filistrane:

Moderne historie
På 1800-talet tente Nahal Sorek som ein viktig vassveg mellom dei to store byane i området, Jaffa og Jerusalem. Fordi jernbanane på denne tida var avhengig av vatn, valde fleire landmålarar som planla den første jernbanen i Midtausten, Jaffa–Jerusalem-banen, å bruke Nahal Sorek som hovudruta for linja. Mange tunnelar vert i dag grave ut for å lage ein høgsnøggleiksbane til Jerusalem. Denne vil unngå Nahal Sorek og korte ned ruta. Den gamle jernbanen langs Nahal Sorek er òg oppgradert og vil vere i bruk sjølv etter høgsnøggleiksbanen har kome i bruk.

Kjelder
<div class="references-small">
Denne artikkelen bygger på «Nahal Sorek» frå ,  den 1. oktober 2014. 
 oppgav desse kjeldene:

Sjå òg
Nahal Sorek regionale kommune
Timnah
Zorah

Elvar i Bibelen
Elvar i Israel
Geografi i Det sentrale distriktet i Israel
Wadiar
Nahal Taninim

Nahal Taninim (hebraisk נחל תנינים, tyder 'Krokodilleelva') er ei elv i Israel, som spring ut nær Ramot Menashe og munnar ut i Middelhavet sør for Ma'agan Michael. Det arabiske namnet på elva er Wadi a-Zarka.

Elva er kalla opp etter krokodillane som brukte å halde til i Kebarasumpane fram til tidleg på 1900-talet. Restane av Crocodilopolis, ein by som vart grunnlagd der på 300-talet fvt., er framleis synleg i dag.

Heile vassdraget dekkjer eit område på kring 200 kvadratkilometer, og inkluderer elvane Taninim, Ada, Barkan, Alona og Mishmarot. Nahal Taninim er den reinaste av kystelvane i Israel. Tre vassvegar møter kvarandre i Nahal Taninim: den naturlege elva, ein romersk akvedukt som strekkjer seg frå Zabrinkjeldene til Caesarea, og Mifale Menashe, vassverket som samlar avrenningsvatn og fører det ned under jorda.

Dei tette siva langs Nahal Taninim er heimstad til mange fuglar, mellom anna songarar.

I følgje ein zoolog ved Tel Aviv universitet levde det krokodillar og flodhestar i området fram til eit par hundre år sidan.Den siste gongen det vart rapportert om krokodillar her var i 1912.

Sjå òg
Israelsk geografi
Dyr i Israel
Turisme i Israel
Nasjonalparkar og naturreservat i Israel

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Nahal Taninim» frå ,  den 1. oktober 2014. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff

Elvar i Israel
Naturreservat i Israel
Nahal Tavor

Nahal Tavor (hebraisk נחל תבור; arabisk وادي البيره, Wadi al-Bireh) er ei periodevis flytande elv i Nedre Galilea i Israel.

Geografi

Elva spring ut i åsane ved Nasaret, aust for byen, og renn aust og sør for Tabor, der ho renn autover og munnar ut i Jordanelva mellom Gesher og Belvoirborga.

Tre kjelder gjev elva vatn innafor grensene til Nahal Tavor naturreservat; Ein Rechesh, Ein Ze'ev og Ein Shachal. Ein Rechesh ligg nær Tel Rechesh, ein arkeologisk tel ein trur var Anaharath, ein by nemnt i skildringa av eit av felttoga til Thutmose III og i Josva 19:19, som skildrar tildelinga til Jissakar-stammen.

Nær Gazit kibbutz renn elva gjennom ei basaltisk kløft.

Naturreservat
Taborelva har hatt status som naturreservat i 1974.

Naturreservatet omfattar elva frå området nær Kfar Kish til hovudveg 90.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Nahal Tavor» frå ,  den 1. oktober 2014. 
 oppgav desse kjeldene:

Elvar i Israel
Naturreservat i Israel
Wadiar