alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Jaffa

Jaffa (hebraisk יָפוֹ – Yafo, arabisk يافا, Yāfā) er ein del av den israelske kommunen og tettstaden Tel Aviv-Jaffa. Byen er ein hamneby ved Middelhavet, som har vakse saman med byen Tel Aviv. Jaffa har ei lang soge, og vert nemnd fleire gonger i Bibelen.

Semittiske segner knyter det opphavlege Jaffa til Noah sin son Jafet, medan ei gresk segn knyter byen til Jopa, ei dotter av Eolius. 

Gamlebyen i Jaffa vart delvis øydelagd under den britiske mandatperioda for Palestina, og forsvann seinare heilt ved nedriving og nybygging. Den kristne arabiske folkesetnaden er vorte mykje redusert sidan 1948.

Bakgrunnsstoff

Byar i Israel
Mary McAleese

Mary Patricia McAleese, irsk Máire Mhic Ghiolla Íosa, () er ein irsk politikar som var presidenten i Irland frå 1997 til 2011. Ho er medlem av partiet Fianna Fáil (det republikanske partiet i Irland).

Irske politikarar
Irske presidentar
Yafa

Yafa (arabisk يافع, Yāfiʿ) er eit område sør i Jemen. Det ligg nordaust for byen Aden og består av Øvre Yafa og Nedre Yafa.

Namnet Yafa syner både til det geografiske området og stamma som bur her. I antikken vart det òg kalla Dosom eller Saro Hemiar.

Sjå òg
Øvre Yafa
Nedre Yafa.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Yafa» frå ,  den 28. mai 2016. 
 oppgav desse kjeldene:

Jemenittisk geografi
Sicilia

Sicilia er ein autonom region i Italia, og den største øya i Middelhavet. Regionen har ei flatevidd på 25 700 km², og 5,0 millionar innbyggjarar.

Regionshovudstaden er Palermo, og provinshovudstadane er Catania, Messina, Siracusa, Trapani, Enna, Caltanissetta, Agrigento og Ragusa.

Geografi 

Vulkanen Etna ligg i nærleiken av Catania. Mot nord ligg dei eoliske øyane, mot vest Egadiøyane, mot nord-vest Ustica og mot sørvest dei pelagiske øyane. Alle desse øyane er administrativt del av regionen Sicilia. 

Sicilia har lenge vore rekna som Italia sitt kornkammer. Andre viktige jordbruksprodukt er oliven og vin. Svovelgruver kring Caltanissetta gav gode innkomer i det på 1700-talet, men gruvedrift har det vorte gradvis mindre av sidan 1950-talet.

Infrastruktur 

Øya har eit nettverk av motorvegar, og eit jarnvegnett drive av det statlege selskapet Trenitalia. 

Det er to internasjonale flyplassar: Palermo internasjonale flyplass og Catania-Fontanarossa flyplass. Det finst mindre flyplassar i Trapani og på øyane Pantelleria og Lampedusa.

Historie 
Dei tidlegaste kjende menneska på Sicilia var stammer som av greske forfattarar vart kalla elymarane, sikanarane og sikeliane. Den sistnemnde var den siste gruppa som kom til øya, og høyrer til same folkegruppa som fleire stammer i det sørlege Italia. 

Sicilia vart kolonisert av fønikarar, punarar frå Kartago og grekarar frå 900-talet f.Kr. Den viktigaste greske kolonien var Syrakus (i dag Siracusa) i 734 f.kr.; andre greske koloniar var Gela, Akragas (i dag Agrigento), Selinunt, Himera, Megara Hyblaea, Zankle, Leontini, Helorus og Messene. Dei vart oppretta som sjølvstendige bystatar, og utgjorde ein viktig del av Magna Graecia, det greske området som òg omfatta Sør-Italia. Sjølv om byane var sjølvstendige, hadde dei band til opphavsbyen, noko som førte med seg mellom anna athenarane sin sicilianske ekspedisjon under den andre peloponnesarkrigen. 

I 1946 vart Sicilia ein autonom region, og i etterkrigstida har det kome store overføringar frå eit fond for utvikling av det sørlege Italia - Cassa per il Mezzogiorno.

Siciliansk språk 

Sjølv om italiensk er det offisielle språket, talar dei fleste sicilianarane sin eigen dialekt som vert kalla sicilianu. Det er eit romansk språk med mange lånord frå arabisk, høgtysk, katalansk, fransk og spansk. Det vert òg tala i Reggio di Calabria og det sørlege Puglia på det italienske fastlandet.

Provinsar 

Sicilia er inndelt i ni provinsar:
 Agrigento
 Caltanissetta
 Catania
 Enna
 Messina
 Palermo
 Ragusa
 Siracusa
 Trapani

Symbol
Regionsflagget er diagonalt delt med raudt over gult, med trinacriasymbolet i midten. 

 
Regionar i Italia
Øyar i Italia
Øyar i Middelhavet
Bertie Ahern

Patrick Bartholomew Ahern, irsk Pádraig Parthalán Ó hEachthairn ( i Dublin) er ein irsk politikar. Han var statsminister i Irland frå 1997 til 2008. Han vart attvald til nye femårsperiodar i 2002 og 2007. Han er medlem av partiet Fianna Fáil (det republikanske partiet i Irland), der han var leiar frå 1994 til 2008. Han gjekk av som statsminister og partileiar den 6. mai 2008 etter ein økonomisk skandale.

Irske politikarar
Statsministrar i Irland
Günter Grass

Günter Wilhelm Grass () var ein tysk-kasjubisk forfattar og mottakar av Nobelprisen i litteratur for 1999.

Hans best kjende verk er Die Blechtrommel (1959, norsk omsetjing: Blikktrommen), der han skildra livet til ein gut som ikkje ville veksa meir. Boka er ein historie-roman om tida mellom dei to verdskrigane i Danzig.

I 2002 kom Im Krebsgang ut, der temaet igjen er flukta frå Aust-Tyskland. Tittelen spelar på krabben sine rørsler, og Grass skildra den russiske senkninga av skipet Wilhelm Gustloff i Austersjøen i januar 1945, der kring 9 000 tyske flyktningar, flest kvinner og barn, omkom.

I august 2006 gjorde Grass det kjend at han under andre verdskrigen tenestegjorde som soldat i Waffen-SS.

Bibliografi 
 Danziger Trilogie
 Die Blechtrommel (1959)
 Katz und Maus (1961)
 Hundejahre (1963)
 Örtlich betäubt (1969)
 Aus dem Tagebuch einer Schnecke (1972)
 Der Butt (1979)
 Das Treffen in Telgte (1979)
 Kopfgeburten oder Die Deutschen sterben aus (1980)
 Die Rättin (1986)
 Zunge zeigen. Ein Tagebuch in Zeichnungen (1988)
 Unkenrufe (1992)
 Ein weites Feld (1995)
 Mein Jahrhundert (1999)
 Im Krebsgang (2002)
 Letzte Tänze (2003)
 Beim Häuten der Zwiebel (2006)

Bakgrunnsstoff 
 http://www.dhm.de/lemo/html/biografien/GrassGuenter/
 http://www.nobel.se/literature/laureates/1999/biobib-ty.html
 http://www.rasscass.com/templ/te_bio.php?PID=552&RID=1
 http://www.lyrikwelt.de/autoren/grass.htm 

Tyske forfattarar
Tyskspråklege forfattarar
Tyske nobelprisvinnarar
Nobelprisen i litteratur
Massimo D’Alema

Massimo D’Alema () er ein italiensk journalist og politikar. Han var statsminister i Italia frå 1998 til 2000. Han er medlem i det italienske venstrepartiet Democratici di Sinistra.

D’Alema er no medlem i Europaparlamentet, der han er med i den sosialistiske fraksjonen. D’Alema var tidlegare marxist og med i det italienske kommunistpartiet, men etter at dette vart slege saman med meir moderate parti har han gått noko vekk frå dette.

Han er tidlegare representant i det italienske underhuset. D’Alema har òg hatt regionale politiske verv i Pisa og Puglia.

D’Alema var tidlegare redaktør i den venstreorienterte avisa L'Unità. Han har gjeve ut åtte bøker, der fire er på forlaget Mondadori, som Silvio Berlusconi eig. Dette har ført til at delar av venstresida har kritisert D’Alema for å ha band til Berlusconi.

Bakgrunnsstoff 
 Massimo D’Alema si personlege heimeside (på italiensk)

Italienske politikarar
Italienske statsministrar
Folk frå Roma
Anne Aasheim

Anne Aasheim (), direktør i Norsk kulturråd (Kulturrådet), var ein norsk journalist frå Porsgrunn. Ho hadde arbeidd i NRK, mellom anna som distriktsredaktør i Østlandssendingen (1997-2000), var fungerande kultursjef i 1999, nestleiar i P2 og P3, og distrikts- og nyhendedirektør (2001-2005) med ansvar for all journalistikk knytt til nyhende, sport og distriktsprogram på fjernsyn, radio og internett, var sjefredaktør i avisa Dagbladet frå 14. august 2006, og direktør i Kulturrådet frå 2011 til ho døydde i 2016.

Aasheim fekk påvist lungekreft i 2015., og døydde i Oslo 30. mars 2016 etter ei lang tid med sjukdom. Ho gav offentleg uttrykk for korleis det var å leve med sjukdomen, og at ho hadde sagt frå til Norsk kulturråd om at ho på grunn av sjukdomen ikkje kunne søkje ein ny åremålsperiode som direktør.

Kjelder

Pressemelding 30. mars 2016 frå Norsk kulturråd om Anne Aasheim
snl.no: Anne Aasheim

Bakgrunnsstoff 
 Anne Aasheim ny Dagblad-redaktør – nyhendeoppslag i nettavisa Journalisten
 Hun er Dagbladets nye sjef på http://www.dagbladet.no

Direktørar for norske offentlege organ
Redaktørar for Dagbladet
Norske journalistar
Folk frå Porsgrunn
Hans Holbein den eldre

Hans Holbein den eldre () var ein tysk kunstmålar.

Holbein var son av ein garvar i Augsburg. Hans og broren Sigismund Holbein måla først og fremst religiøse verk i seingotisk stil. Seinare kom òg renessanse-element inn. I dei seinare arbeidsåra likna verka mykje på sonen Hans Holbein den yngre sine bilete, slik at forvekslingar lett kan skje. Sønene Hans og Ambrosius Holbein var aktive som kunstmålarar og hadde faren som læremeister.

Verk 
 Altar der Dominikanerkirche i Frankfurt am Main (1500-01)
 Høgaltar i sistersiensarklosteret i Kaisheim (1502-04)
 Lindauer Passion i Peterskyrkja i Lindau i Bodensee (1480)
 Sebastianaltar i Alte Pinakothek i München (1516)
 Weingartener Altar i Hohe Domkirche Unsere Liebe Frau i Augsburg
 Paulsbasilika, Augsburg, Staatsgalerie Altdeutsche Malerei

Literatur 
 
 Hans Reinhard: Holbein, Hans der Ältere, i Neue Deutsche Biographie 9 (1972), s. 513-515
 Bruno Bushart: Hans Holbein der Ältere, Bonn 1965, 2. opplag. Hofmann Verlag, Augsburg 1987. ISBN 3-922865-22-4.
 Christoph Trepesch: Ausgburger Altmeister . Arsprototo, Ausgabe 4/2011

Bakgrunnsstoff 
 
 Portätgalerie Bayern des Haus der Bayerischen Geschichte:
 Basilica San Paolo fuori le mura - Ausschnitt
 Linker Flügel des Sebastiansaltars: Hl. Elisabeth mit drei Bettlern

Renessansekunstnarar
Folk frå Augsburg
Tyske målarar
Holbein

Holbein er eit etternamn og slektsnamn mest nytta i område med tysk språk.

Kjende folk med etternamnet Holbein 
 Ambrosius Holbein (1494–1519/20), tysk kunstmålar. Son av Hans Holbein den eldre
 Eduard Holbein (1807-1875), tysk kunstmålar.
 Friedrich Holbein (1856–1940), tysk kunstmålar.
 Hans Holbein den eldre (1465–1524),tysk kunstmålar.
 Hans Holbein den yngre (1497–1543), tysk kunstmålar. Son av Hans Holbein den eldre
 Sigmund Holbein (1470–1540), tysk kunstmålar. bror av Hans Holbein den eldre
 Ulrich Holbein ein tysk forfattar

Sjå òg 
 Hohlbein

Tyske slektsnamn
Giuseppe Garibaldi

Giuseppe Garibaldi () var ein italiensk geriljaleiar og nasjonalist. Han var ein av dei mest sentrale personane i samlinga av Italia. Han vart fødd i Nice i Frankrike, og døydde i Caprera i Italia.

Garibaldi var frontfigur for Risorgimento, den italienske rørsla for nasjonal sameining. På den tida var den apenniniske halvøya delt opp mellom ei rekke statar, mellom anna Kyrkjestaten og kongeriket Begge Siciliar. Han var under innflyting av Giuseppe Mazzini, ein leiande italiensk nasjonalistisk teoretikar. Etter å ha delteke i eit mislukka opprør i Piemonte i 1834, vart Garibaldi dømd til døden, men lukkast i å flykta til Sør-Amerika.

Garibaldi vende attende til Europa i revolusjonsåret 1848. Han samla ein geriljahær som vart nedkjempa. Etter dette vart han tvungen til å forlata heimlandet på nytt, som han først vende attende til i 1854. Seks år seinare innleia Garibaldi ei kampanje for militær erobring av Sicilia og Napoli, og utropa seg etter sigeren på Sicilia til diktator i Viktor Emmanuel II sitt namn. Kort tid etter lukkast det å sigra over hæren til kongeriket Napoli.

Garibaldi sin innsats leia til slutt til grunnlegginga av kongeriket Italia.

Garibaldi, Giuseppe
Garibaldi, Giuseppe
Folk frå revolusjonane i 1848
Viktor Emmanuel II av Italia

Viktor Emmanuel II av Italia  (). Han var frå 1849 til 1861 konge av Kongedømet Sardinia, som omfatta Piemonte, Savoie og Sardinia. Den 17. mars 1861 tok han tittelen Konge av Italia, og vart den første kongen i det samla kongeriket Italia. Tittelen hadde han til han døydde i 1878.

Ekteskap og barn 

I 1842 gifta Viktor Emmanuel seg med kusina Maria Adelaide av Habsburg (1822 - 1855). Nokre av borna dei fekk var:
 Marie Clothilde (1843-1911), som gifta seg med Napoleon Joseph (1822 - 1891, Prins Napoleon). 
 Umberto (1844-1900), som seinare vart konge av Italia. 
 Amedeus (1845-1890), som seinare vart konge av Spania. 
 Oddone Eugenio (1846-1866), hertug av Montferrato.
 Maria Pia (1847-1911), som gifta seg med Louis av Portugal.
 Carlo Alberto (1851-1854), hertug av Chablais.
 Viktor Emanuel (1852).
 Viktor Emanuel (1855), greve av Geneve. 

Rosa Teresa Vercellana Guerrieri (med kjælenamnet La Rosina) var Viktor Emmanuel si elskarinne ei tid. Greven av Mirafiori og Fontanafredda var deira son, fødd utanom ekteskap.

Sjå òg 
 Giuseppe Garibaldi
 Giuseppe Mazzini
 Camillo Benso di Cavour

Bakgrunnsstoff 
 Genealogy of recent members of the House of Savoy

Viktor Emmanuel II
Folk frå samlinga av Italia
Italienske regentar
Umberto II av Italia

Umberto II av Italia () var den siste kongen av Italia, frå 9. mai 1946 til 12. juni 1946. Han fekk kallenamnet maikongen, sidan han mest berre regjerte i månaden mai. I folkerøystinga i Italia i juni 1946 røysta fleirtalet for eit skifte til republikk frå monarki. Umberto reiste frå Italia i slutten av juni 1946.

Fyrstehuset Savoie
Italienske regentar
Viktor Emmanuel III av Italia

Viktor Emmanuel III av Italia () var konge av Italia frå 1900 til 1946.

Han etterfylgde faren Umberto i 1900 som konge av kongeriket Italia. Sonen, kronprins Umberto vart i april 1944 utnemnd til riksforstandar, og 5. juni overlèt han òg pliktene sine til sonen. Viktor Emmanuel abdiserte offisielt i mai 1946 og reiste samstundes frå  Italia.

Den 19. september 1891 vart Viktor Emmanuel tildelt storkrossen av St. Olavs Orden.

Folk frå andre verdskrigen
Italienske regentar
Den svarte ørn-ordenen
St. Olavs Orden
Umberto I av Italia

Umberto II av Italia () var den andre kongen av Italia, frå 9. januar 1878 til 29. juli 1900. Det fulle namnet hans var Umberto Rainerio Carlo Emanuele Giovanni Maria Ferdinando Eugenio, Principe del Piemonte. Han medverka aktivt til forbetring av tilhøvet mellom kongeriket Italia, Tyskland og Austerrike-Ungarn, noko som leia fram til trippelalliansen av 1882. Umberto I vart myrda i Monza den 29. juli 1900 av anarkisten Gaetano Bresci.

Fyrstehuset Savoie
Italienske regentar
Den svarte ørn-ordenen
Myrda monarkar
Akihito av Japan

Akihito av Japan () var keisar av Japan frå 1989 til 2019. Han kom på trona den 7. januar 1989, då faren Hirohito døydde. Kroninga fann stad den 10. november 1990. Akihito sin fødselsdag vart frå 1989 feira som offisiell nasjonaldag i Japan. 

Akihito sitt offisielle keisarnamn er Heisei. I Japan blir keisaren aldri nemnd med namn, men omtalt som tennō heika eller berre heika, (天皇陛下, 'Hans Majestet Keisaren').

Familie
Akihito er son av keisar Hirohito og keisarinne Kōjun. Han var det femte barnet deira, men den eldste sonen. 

Akihito vart gift med Michiko Shoda den 10. april 1959. Saman er dei foreldra til:
 Naruhito av Japan (fødd 23. februar 1960; gift med Masako av Japan - ei dotter)
 prins Fumihito av Japan (fødd 30. november 1965; gift med Kiko Kawashima - to døtrer) 
 Sayako Kuroda (fødd 18. april 1969; gift i november 2005 med Yoshiki Kuroda)

Vitskapleg arbeid
Som far sin har keisar Akihito interessert seg for marinbiologi. Han har publisert fleire artiklar om fisketaksonomi knytt til familien Gobiidae i tidsskrifta Gene og Japanese Journal of Ichthyology. I 2005 fekk ein fisk i denne familien et vitskaplege namnet Exyrias akihito etter han.

Keisaren har også skrive artiklar om vitskapshistorie under Edotida og Meijirestaurasjonen som blei publiserte i Science og Nature. 

Keisaren er medlem i det iktyologiske selskapet i Japan og æresmedlem ved Linnean Society of London og Zoological Society of London. I 2007 fekk han ein æresgrad ved Universitetet i Uppsala.

Ordenar
Keisaren har motteke ei rekkje ordenar, både frå Japan, som Krysantemumordenen, Oppstigande sol-ordenen og Den heilage skatt-ordenen, og frå mange andre land.  Mellom ordnane er òg St. Olavs Orden sitt Storkors med kjede, tildelt i 2001.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Akihito» frå ,  den 24. januar 2012.  
 

Keisarar av Japan
St. Olavs Orden
Elefantordenen
Folk som har opna OL
Sigbjørn Heie

Sigbjørn Helge Heie () er ein norsk forfattar, fødd på Tysnesøy i Sunnhordland. Seinare har han budd på Frekhaug i Meland kommune. Han har gjeve ut ei rekkje diktsamlingar og også prosalitteratur - ein roman, noveller og barnebøker. Frå 1978 til 1979 var han redaktør i Norsk Barneblad.

Bøker 
 1972 – Bilete – diktsamling
 1976 – Sommaren det hende – ungdomsbok
 1976 – Sommar for Eli – ungdomsbok
 1976 – Stillferdig landskap – diktsamling
 1977 – Eple i måneskinn – novellesamling
 1977 – Framfor det ukjende – barnebok
 1977 – Køyr fortare! – ungdomsbok
 1978 – Eli vårvon – ungdomsbok
 1978 – Du drøymer draumen din – diktsamling
 1979 – Utvist – ungdomsbok
 1979 – Stilla kring oss – diktsamling
 1980 – Ei gåte å løysa – ungdomsbok
 1980 – Ein annan dans – ungdomsbok
 1980 – Grøn leik – diktsamling
 1981 – Kva gøymde Buhola? – barnebok 
 1982 – Saftig, salig sommar – roman
 1983 – Blå fugl og kvite skyer – barnebok
 1984 – Nedbør – diktsamling
 1985 – På løynlege vegar – barnebok
 1986 – Dogg – diktsamling
 1987 – Stjerner i åkeren – barnebok
 1987 – Morongmusikk – novellesamling
 1989 – Full fart for fire – ungdomsbok
 1990 – Barndom. Sol - Barndom. Måne – diktsamling
 1991 – Mørkret set opp fellene sine – diktsamling
 1993 – I solregn opnar andletet seg – diktsamling
 1995 – Alle dei små bileta – diktsamling
 1996 – Litt av ei jente – ungdomsbok
 1997 – Inne i ein draum – diktsamling
 1997 – Uventa fangst – ungdomsbok
 1997 – Dikt i utval 1972-1997 1997 – Den ukjente mannen – barnebok
 1998 – Nattsongaren – prosa
 1998 – På isflaket – barnebok
 1999 – Samling 99 – diktsamling
 2000 – Skuggar og omriss'' – diktsamling

Bakgrunnsstoff 
 Digitaliserte bøker av Sigbjørn Heie i bokhylla.no (Nasjonalbiblioteket)
 Om Sigbjørn Heie på kulturnett.no

Norske barnebokforfattarar
Norske ungdomsbokforfattarar
Norske romanforfattarar
Norske novelleforfattarar
Norske lyrikarar
Forfattarar frå Hordaland
Folk frå Tysnes
Nynorskforfattarar
Norske skjønnlitterære debutantar i 1972
Ubuntu Linux

Ubuntu Linux er ein linuxdistribusjon basert på GNU/Linux-prosjektet Debian. Ubuntu er støtta av selskapet Canonical Ltd. som vert leia av sørafrikanaren Mark Shuttleworth. Ubuntu er eit afrikansk ordtak som tyder «Eg er slik eg er fordi at vi er slik vi er». På same måte er operativsystemet utvikla kollektivt gjennom dugnad. 

Nye utgåver av Ubuntu kjem ut kvar sjette månad. Dette er den same syklusen skrivebordet GNOME har. Dermed er brukarane alltid sikra det siste innan skrivebordsmiljø. 

Alle versjonar av Ubuntu får eit kodenamn og eit versjonsnummer. Versjonsnummeret er gjort av månaden og året den aktuelle utgåva av Ubuntu kom ut. Den fyrste versjonen av Ubuntu fekk kodenamnet «Warty Warthog» og hadde versjonsnummeret 4.10, ettersom han kom ut i oktober 2004. Meininga er at det skal koma ny utgåve av Ubuntu kvart halvår, slik at versjonsnummeret alltid vekslar mellom .04 og .10. «Dapper Drake» vart unnataket frå regelen, ettersom han vart to månader forseinka. Dermed vart versjonsnummeret for Dapper Drake 6.06. Den neste utgåva, Edgy Eft kom ut til planlagd tid og har versjonsnummeret 6.10. 

I dei siste utgåvene har Canonical valt å laga sitt eige skrivebordsmiljø basert på GNOME som har fått namnet Unity. Versjon 12.04, hadde òg eit nytt integrert system som vert kalla HUD

Sjå òg 
 Debian 
 Kubuntu (Ubuntu med skrivebordet KDE)
 Xubuntu (Ubuntu med skrivebordet Xfce)
 Edubuntu (Ubuntu med mykje undervisningsprogramvare ferdig installert)
 Ubuntu Studio (Ubuntu med mykje lydhandsamingsprogramvare ferdig installert)

Bakgrunnsstoff 
  
 Ubuntu hjå Distrowatch.com

Linuxdistribusjonar
Fri programvare
Open kjeldekode
Nynorsk programvare
Tysnesøy

Tysnesøy er den største øya i Tysnes kommune i Sunnhordland i Vestland fylke. Arealet er 199 km². Den største tettstaden på øya er Våge med 515 innbyggjarar (2007). Det høgaste punktet på øya er Tysnessåto på 753 meter over havet. 

Det går bru frå Lukksund til fastlandet og Fusa kommune. I tillegg er det ferjesamband frå Våge til Halhjem i Os, og frå Hodnanes til Huglo og Jektevik på Stord. 

Langenuen går langs vestsida av øya, i nord ligg Bjørnafjorden og i aust ligg Onarheimsfjorden. 

I førkristen tid og ei stund utover i mellomalderen vart Tysnesøya kalla Njarðarlǫg, som tyder guden Njords lovdømme. Njord veit me ikkje så mykje om, men han var særleg gud for fangst, fiske og sjøfart. Tysnes var frå fyrst av namn på prestegarden, som ligg på nordsida av øya. Det namnet skriv seg òg frå førkristen tid. Fyrsteleddet er namnet på guden Ty, som me veit endå mindre om, men som kan ha vore eit slag krigsgud i slutten av vikingtida, og kan ha vore eit slag overgud eller himmelgud i eldre fasar av heidendommen. Njarðarlǫg-namnet ser ut til å ha levd til 1800-talet på folkemunne før det vart heilt erstatta av Tysnes, men i forvanska form. Fra 1400-talet har me skrivemåter som Iardhalogh, og på 1800-talet Gierlou Øen, som tyder på ein uttale *Jarlo eller *Jerlo.

Litteratur
Olsen, Magnus, 1905: Det gamle norske ønavn Njarðarlǫg. Christiania Videnskabs-Selskabs Forhandlinger for 1905. No.5. Christiania: I Commission hos Dybwad.

Øyar i Vestland
Geografi i Tysnes
Amboltsky

Ei amboltsky er høge cirrusskyer i toppen av ei cumulonimbussky.

I ei cumulonimbussky er det særs kraftige oppoverretta luftstraumar. Etter kvart som lufta stig vert ho avkjølt og kondenserer slik at det vert danna skyer. Cumulonimbusskya veks til ho når toppen av tropopausen, som markerer eit skilje i atmosfæren der lufta i stratosfæren over dette nivået brått vert langt meir stabil. Den stigande lufta trenger derfor ikkje i særleg grad gjennom tropopausen og vert i staden pressa ut horisontalt som stigande røyk som treffer eit tak. Denne horisontale vinden i toppen av ei cumulonimbussky dreg med seg cirrusskyene i toppen utover, og sett frå avstand får heila skya form som ein ambolt.

Amboltskyer er teikn på ei fullt utvikla cumulonimbussky som ofte fører med seg torevêr eller kraftige regn- og haglbyger. Om det fell nedbør frå sjølve amboltskya kan ein stundom få danna mammatus- aller mammaskyer.

Bakgrunnsstoff

Skytypar
Rallar

Rallar eller raller er eit eldre ord for anleggsarbeidar, særleg lausarbeidarar ved bygging av jarnvegar og vasskraftverk. Ordet kom frå svensk rallare, som i sin tur kjem av dialektordet ralla, 'trillebår'. Grunnen til at det svenske ordet kom inn er at svært mange av dei som arbeidde på norske byggjeprosjekt var svenske. Rallare er ein svensk spelefilm frå 1947, som skildrar rallarlivet ved bygginga av Malmbanan mellom Narvik og Luleå. Rallarvegen ved Bergensbanen har namnet sitt frå rallarane.

Sjå òg 
 Dansen gjenom skuggeheimen
 Svarta Björn

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Den Stolte og Ærverdige Rallarklubben av Malmbyen Narvik

Norsk industrihistorie
Svensk industrihistorie
Svenske ord og uttrykk
Langedrag Naturpark

Langedrag Naturpark er ein naturpark og fjellgard i Tunhovd i Nore og Uvdal kommune mellom Hallingdal og Numedal. Parken har no 350 ulike dyr av tjuefem ulike artar. Han er mest kjend for ulvane sine, og frå TV-serien Vi på Langedrag.

Langedrag Naturpark er grunnlagt av Edvin Kjell Thorson i 1960, og er open heile året for besøk. Det er ein svært populær gard og har fleire norske husdyr og ville dyr i reservat. Mellom anna er ulv, gaupe, polarrev og moskus noko av det ein får sjå om ein tek turen opp dit.
Det har også vorte laga TV-serie om garden, Vi på Langedrag, som vart send på NRK i 2001 og 2003.

Bakgrunnsstoff 

 Offisiell nettstad

Dyreparkar i Noreg
Kultur i Nore og Uvdal
Skipingar i 1960