alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Bauhaus

Bauhaus, eller offisielt Staatliches Bauhaus (statlege Bauhaus), var ein arkitektskule i Tyskland frå 1919 til 1933.

Skulen vart grunnlagd av Walter Gropius i Weimar i 1919. Skulen vart i 1925 flytta til Dessau. I 1932 skjedde ei ny flytting, til Berlin. Walter Gropius var rektor for skulen frå 1919 til 1928. Etter dette var Hannes Meyer og Ludwig Mies van der Rohe rektorar. Skulen var stengd av nazistane i 1933. 

Bauhaus har hatt stor innverknad på moderne kunst og arkitektur. Skulen dreiv i hovudsak med utdanning av arkitektar, men det var òg ei avdeling for utdanning innan kunstfag. I 1996 vart alle bygg i Dessau knytt til Bauhaus tekne opp på UNESCO si liste over verdsarv.

Bauhaus var mellom anna viktig for utviklinga av stilretninga funksjonalisme.

I Berlin vart det på 1970-talet oppretta eit arkiv, Das Bauhaus-Archiv, med teikningar og verk laga ved Bauhaus.

Nokre kjende lærarar innan Bauhaus 
 Vasilij Kandinskij
 Laszlo Moholy-Nagy
 Paul Klee
 Lyonel Feininger
 Marcel Breuer

Bakgrunnsstoff 
 Bauhaus 1919-1933 Norsk nettside om Bauhaus
 Bauhaus Museum 
 Bauhaus Archiv Bauhaus arkiv ved Museum für Gestaltung i Berlin
 Stitinga Bauhaus Dessau
 Bauhausstadt.de 
 Bauhaus-Klinke Nettstad mellom anna om Bauhaus- dørklinke
 bauhaus art Nettstad om Bauhaus arkitektur og kunst

 
Arkitektur
Funksjonalisme i arkitektur
Sjekk

Ein sjekk er ei skriftleg oppmoding til ein bank om å utbetale ein viss sum pengar til den personen som har sjekken i hende. Sjekken kan overdragast etter fastsette reglar, dette vert kalla eit endossement. Ein kryssa sjekk er ein vanleg sjekk som det er sett to skrå, nesten vertikale, parallelle linjer over. Ein kryssa sjekk vil ikkje kunne overdragast til andre, men må utbetalast direkte til mottakaren eller setjast inn på bankkontoen hans.

Lov om chekker frå 1932 regulerer bruken av sjekkar i Noreg.

Bakgrunnsstoff 

Handel
Bankverksemd
Numismatikk
Bøkkar

Ein bøkkar er ein som lagar og tek vare på tønner. Dette var tidlegare eit vanleg handverk, men i takt med utviklinga av nye oppbevaringsmetodar blei det mindre etterspurnad etter tønner, og dermed færre bøkkarar.

Faget 
Ein bøkkar må kunne ta ut eigna material, bearbeida desse til tønnestavar og forma dei i ein stavkrakk. Stavane blir tilpassa, og deretter tetta med til dømes siv der det trengst. Deretter blir tønnebanda slått på plass med mokkar og sleggert.

I 1960-åra blei dei fleste tønnefabrikkane i Noreg nedlagde, og faget gjekk ut av lærlingordninga. Det trengst likevel fortsatt bøkkarar, særleg for vedlikehald og restaurering av ulike typar fat og tønner. Mellom anna er eikefat viktige for norsk akevittproduksjon. Vinmonopolet tok derfor initiativ til å få faget innført igjen i 1994. Utdanninga til dette yrket er i Noreg i dag to år på skole og to år i lære ute i bedrift.

På andre språk 
På engelsk heiter bøkkar Cooper eller Couper og på nederlandsk Kuiper eller Kuijper. Dette er vanlege etternamn i desse språkområda.

Kjelder 
 Bokmålswikipedia
 Engelsk Wikipedia

Handverksyrke
Cooper

Cooper og Couper er engelske slektsnamn med tydinga 'bøkker', eller tønnemakar. Cooper er og namnet på ei rekkje selskap.

Kjende namneberarar 

 Alice Cooper, musikar
 Dennis Cooper, forfattar
 Douglas Cooper, forfattar
 Gary Cooper, skodespelar
 James Fenimore Cooper, forfattar
 James Graham Cooper, biolog
 John Cooper, og kjend som Giovanni Coprario eller Coperario, komponist og luttenist
 Leon Neil Cooper, fysikar og nobelprisvinnar
 Peter Cooper, oppfinnar og filantrop
 Susan Cooper, forfattar

Kjende selskap 
 Cooper Car Company, ein tidlegare britisk bilprodusent

Engelske slektsnamn
Namn knytte til yrke
Desimaltal

Desimaltal er tal som er sett saman av ein heiltalsdel og ein fraksjonsdel. Desse to delane er skilt med eit desimalskiljeteikn. Eit døme kan vere talet «49,90» der heiltalsdelen er «49» og fraksjondelen er «90». 

Sifra i fraksjondelen vert kalla desimalar. Desimalar er altså det som i daglegtale kallast «tala bak komma» eller «tala til høgre for komma», i dette tilfellet 9 og 0.

Desimalskiljeteikn 

Desimalskiljeteiknet er det teiknet som blir brukt for å skilje heiltalsdelen og fraksjonsdelen av eit desimaltal. I Skandinavia (inkludert Noreg) og ei mengd andre land nyttast «,» (komma), medan i USA, Storbritannia og andre engelskspråklege land nyttast «.» (punktum). Desimaltalet som blir skrive «49,90» i Skandinavia blir altså skrive «49.90» i engelskspråklege land. (I desse landa blir komma brukt til å skilje tusengrupper i tal, der vi brukar punktum eller mellomrom i Skandinavia.)

Nøyaktigheit 

Desimaltal kan ikkje brukast til å skildre alle reelle tal, men brukast likevel ofte som ei tilnærming eller avrunding fordi dei er enkle å forstå. Nøyaktigheita ved slik avrunding blir avgjort av mengda desimalar i det avrunda desimaltalet. Det kan vere så mange desimalar du vil i eit tal. 

Til dømes kan ikkje 1/3 skrivast som eit desimaltal, men det kan avrundes til eit desimaltal med ein viss nøyaktigheit. For å oppnå ein nøyaktigheit på 0,01 trengst 2 desimalar bak desimalskiljeteiknet, og tilnærminga blir 0,33. Generelt trengst N desimalar for å oppnå ei nøyaktigheit på  10-N.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Desimaltall» frå ,  den 1. november 2011.  
 

Matematisk notasjon
Ida

Ida er eit kvinnenamn av germansk opphav. Namnet kjem av id som tyder arbeid. Det er kjend frå gammalhøgtysk Ita og frå gammalsaksisk.

Ida har namnedag i Noreg den 4. september, i Sverige den 14. september.

Bruk 
Bruken av namnet byrja å gå opp rundt 1975 og nådde ein topp mot slutten av 1980-talet, då det blei gjeve til over 2 % nyfødde jenter. I dag heiter 15 390 norske kvinner Ida (2005).

Namnet blei spreidd i den engelsktalande verda gjennom Alfred Tennyson sitt dikt The Princess (1847) som seinare blei gjort om til den komiske operaen Princess Ida (1884) av Gilbert og Sullivan.

Namnet Ida er særleg kjend i Skandinavia etter bøkene, tv-serien og filmane om Emil i Lönneberget frå 1970-talet, der Ida var namnet på veslesøstera til Emil.

Kjende namneberarar 
 Ida Brun (1792-1857), dansk songar og dansar
 Ida von Hahn-Hahn (1805–1880), tysk forfattar
 Ida Aalberg (1857–1915), finsk skodespelar
 Ida M. Tarbell (1857-1944), USA-amerikansk forfattar
 Ida B. Wells (1862–1931), afroamerikansk borgarrettsforkjempar 
 Ida Kerkovius (1879–1970), tysk målar
 Ida Rubinstein (1885–1960), russisk ballerina
 Ida Noddack (1896–1978), tysk fysikar
 Ida Lupino (1914–1995), engelsk-amerikansk filmskodespelar
 Ida Børresen (f. 1950), norsk samfunnsvitar
 Ida Hjort Kraby (f. 1960), norsk jurist
 Ida Maria Børli Sivertsen (f. 1984), norsk artist
 Ida Alstad (f. 1985), norsk handballspelar
 Ida Jenshus (f. 1987), norsk country-musikar
 Ida Marcussen (f. 1987), norsk friidrettsutøvar
 Ida Njåtun (f. 1991), norsk skøyteløpar

Menn 
 Den angelsaksiske kongen Ida av Bernicia (ca. 547-599)

Sjå og 
 Fossilet Ida, eit primatfossil av arten Darwinius masillae
 Gudinna Ida i hinduismen
 Idavollen i norrøn gudelære
 Ida på Kreta, eit fjell frå gresk mytologi
 Elva Ida i Slovakia
 Asteroiden 243 Ida

Kjelder 
 Delar av denne artikkelen bygger på «Ida» frå , den 14. mars 2009.

Bakgrunnsstoff 

Kvinnenamn
Førenamn av gammalhøgtysk opphav
Førenamn av gammalsaksisk opphav
Kulturhuset i Helsingfors

Kulturhuset, finsk Kulttuuritalo, i Helsingfors blei utforma av den kjende moderne arkitekten Alvar Aalto og bygd i 1958. Bygget blei verna i 1989. Kulturhuset ligg i arbeidarbydelen Berghäll i sentrum av Helsingfors, på Sturegatan 4.

Innhald 
Konsertsalen i Kulttuuritalo skal ha den beste akustikken i Finland. Staden har òg husa klubbar, eit idrettslag og ein kino sidan han blei opna. I dag blir Kulturhuset også brukt til møte og festarrangement. Kulturhuset har ein triveleg kafé. Dei viktigaste leigetakarane er for tida Rundradion og Radions Symfoniorkester, og Museiverket (Museovirasto) si bygningshistoriske avdeling.

Utforming 
Huset er bygd i raud murstein i ei vid vifteform med eit asymmetrisk auditorium. Alvar Aalto utforma ein særskild smalnande murstein for å kunne forma bygget friare.

Bakgrunnsstoff 
 Nettstad for kulturhuset i Helsingfors

Helsingfors
Byggverk i Helsingfors
Ullandhaug

Ullandhaug er eit område i Stavanger kommune, ved grensa mot Sola kommune. Universitetet i Stavanger, International Research Institute of Stavanger, Oljedirektoratet, Petroleumstilsynet, Rogaland Kunnskapspark og NRK Rogaland har hovudsetet sitt på Ullandhaug.
På Jernaldergarden på Ullandhaug er det bygd opp hus, etter slik dei kan ha sett ut i jernalderen.

Namn
Ullandhaug har namn etter den norrøne guden Ull.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 www.ullandhaug.no  Nettstad for universitetsområdet i Stavanger
 Jernaldergarden på Ullandhaug

Geografi i Stavanger
Theodor Caspari

Theodor Caspari () var ein norsk diktar som på grunn av sin lyrikk om natur og friluftsliv er blitt kalla «fjellpoeten». Han er best kjend for diktet «Norge, mit Norge».

Caspari var fødd i Kristiania som son av den tyske teologiprofessoren Carl Paul Caspari. Han var utdanna lærar og tilsett ved Oslo Katedralskole 1890–1922. Han dreiv òg som kritikar.

Caspari var opptatt av naturen, og bidrog gjennom verka sine til at mellom anna
Gjende blei verna frå regulering.

Han gav mellom anna ut «Polemiske Sonetter» (1880), «Tidsbilleder» (1883), «Lyrik og Satire» (1887), «Vildren, et livsbillede fra høifjeldet» (1905) og «Myrmalm, fra norsk natur og folkeliv» (1932).

Kjelder 

Norske lyrikarar
Norske forfattarar av reiseskildringar
Norske pedagogar
Folk frå Oslo
Gravlagde på Vår Frelsers gravlund
Mats

Mats og Mads er skandinaviske kortformer av mannsnamnet Mattias, som kjem frå hebraisk gjennom gresk. 
Mats har norsk og svensk namnedag den 24. februar.

Mats er vanlegast i svensk tradisjon, Mads i dansk. På norsk er forma Mats vanlegast, med  i 2010, då Mads hadde . Begge formene hadde ein brukstopp på midten av 1980-talet, då opptil 0,5 % av nyfødde gutar kunne få kvart namn.

Kjende namneberarar
Mads Scheel, norsk lensherre frå dansketida
Mads Wiel (1791-1835), norsk industrimann
Mads Johansen Lange (1807-1856), dansk handelsmann og fredsmeklar på Bali
Mads Berg (1865-1955), norsk songpedagog
Mats Wahl (f. 1945), svensk forfattar
Mads Vinding (f. 1948), dansk musikar
Mads Eriksen (f. 1962), norsk gitarist
Mads Mikkelsen (f. 1965), dansk skodespelar
Mads Ousdal (f. 1970), norsk skodespelar
Mads Larsen (f. 1975), norsk forfattar
Mads Eriksen (f. 1977), norsk teikneserieskapar
Mads Østberg (f. 1987), norsk rallyførar
Mats Solheim (f. 1978), norsk fotballspelar
Mads Sjøgård Pettersen (f. 1984), norsk skodespelar

Bakgrunnsstoff

Mannsnamn
førenamn av gresk opphav
Eva

Eva er eit kvinnenamn. Namnet kjem av eit hebraisk namn fra Første Mosebok i Bibelen, Cawa. Namnet vart som omsett til Eva i den greske bibelomsetjinga (Septuaginta). Namnet kan koma frå det hebraiske omgrepet for liv, chai, men etymologien er uviss.
I Bibelen går det fram at Eva var den første kvinna, slik Adam var den første mannen. Namnet Eva eller Evadotter kan nokre gonger verta bruka om alle kvinner. 

Bruk av namnet Eva i Noreg
 Over 20 000 kvinner har Eva som første førenamn.
 Over 9 500 kvinner har Eva som einaste førenamn.

Kjende namneberarar 
 Den bibelske Eva
 Eva Nansen (1858-1907), norsk songarinne og kona til Fridtjof Nansen
 Eva Braun (1912-1945), kjærasten til Adolf Hitler
 Eva Scheer (1915-1999), norsk-jødisk forfattar
 Eva Kolstad (1918-1999), norsk politikar og kvinnesakskvinne
 Eva Peron (1919-1952), argentinsk skodespelar og presidentfrue, mest kjend som Evita
 Eva Knardal (1927-2006), norsk pianist
 Eva Joly (f. 1943), norskfødd fransk politikar
 Eva Lundgren (f. 1947), norsk sosiolog
 Eva Ström (f. 1947), svensk forfattar
 Eva M. Nielsen (f. 1950), norsk politikar
 Eva Marie Halvorsen (f. 1951), norsk lokalpolitikar
 Eva Jensen (f. 1955), norsk forfattar
 Eva Isaksen (f. 1956), norsk filmregissør
 Eva Elisabeth Marklund (f. 1962), svensk krimforfattar kjend som Liza Marklund
 Eva Cassidy (1963-1996), USA-amerikansk artist
 Eva Kristin Hansen (f. 1973), norsk politikar (Ap)
 Eva Weel Skram (f. 1985), norsk Idol-deltakar og frontfigur i Eva & the Heartmaker
 Eva Rivas (f. 1987), armensk songar og Eurovision-deltakar

I stadnamn 

 Evaøya i Frans Josefs land nord for Russland er oppkalla etter Eva Nansen.

Kvinnenamn
Petróleos de Venezuela

Petróleos de Venezuela, S.A. (PDVSA) er eit statseigd oljeselskap i Venezuela. Det vert drive stort innan eksport av petroleum frå Venezuela.  PDVSA kjøpte halvdelen av bensin- varemerket Citgo frå Southland Corporation i 1986 og resten i 1990. Slik kom selskapet seg inn på marknaden i USA. 
PDVSA vart etablert i 1975, og har hovudkontoret sitt i Caracas.

Venezuela er rekna å ha dei største petroleumsreservene i Amerika. Landet er på femteplass i verda om ein listar opp land etter petroleumsreserver. 
Med reservane i Orinoco-beltet er det rekna med at landet kan ha opp imot dei største reservene i verda. 

PDVSA har ein produksjonskapasitet, inkludert avtalar med andre selskap, på 4 millionar fat kvar dag (600,000 m³). Dagleg produksjon er på det jamne over 3 millionar fat om dagen (500,000 m³). Reservane er rekna å vera 78 milliardar fat råolje og 4190 km³ naturgass.

I 2002  slutta mange av dei tilsette i PDVSA seg til ein nasjonal streik. Målet med streiken var at president Hugo Chávez skulle lysa ut eit tidleg nyval. Styresmaktene sette inn lojal arbeidskraft, og tusenvis av streikande fekk ikkje halda fram i arbeidet sitt.

Konkurrentar
Exxon Mobil Corporation
Petróleos Mexicanos
Saudi Arabian Oil Company
Petrobras

Bakgrunnsstoff
PDVSA - Petróleos de Venezuela - offisiell nettstad
Yahoo! - Petróleos de Venezuela SA selskapsprofil

Føretak i Venezuela
Oljeselskap
Skipingar i 1975
Samisk språkråd

Samisk språkråd (sam. Sámi giellaráđđi) var eit organ for normering av dei samiske skriftspråka i Noreg. Det vart, i lag med ein del andre samiske råd, lagt inn under Sametinget i 2002, reorganisert som del av Sametingets språkavdeling (Sámi giellaossodat). Leiar for Sametingets språkavdeling var Anne Britt Hætta, denne avdelinga vart seinare slått saman med Sametingets opplæringsavdeling med Julie Eira som leiar.

Sjølve språkrådet var samansett med representantar for dei ulike samiske språka.

Samisk språkrøkt
Det norske sametinget
Skipingar i 2002
Sametingets språkavdeling

Sametingets språkavdeling (nordsamisk Sámi giellaossodat) er ein av dei administrative avdelingane i Sametinget. Språkavdelinga har, i lag med Sametingets utdanningavdeling, kontor i Kautokeino. Leiar for Sametingets språkavdeling er Anne Britt Hætta. Språkavdelinga er sekretariat for Sametingets språkstyre, det er sakshandsamar for fordeling av dei statlege tospråklegheitsmidla, pengar som blir løyva for å dekkje meirkostnadene med å oppretthalde ein administrasjon på to språk i dei samiske kommunane. Språkavdelinga administrerer også Sametingets prosjekt for eit samisk ordretteprogram. Leiar for Sametingets språkavdeling er Anne-Britt Hætta.

Samiske språk
Det norske sametinget
Sametingets språkstyre

Sametingets språkstyre er det organet som, i lag med tilsvarande organ i Sverige, Finland og Russland normerer dei samiske språka. Språkstyret deler også ut ein språkmotiveringspris.

Språkstyret har også ansvar for å utvikle samisk terminologi, og for å føre oversikt over kvalifiserte omsetjarar og tolkar.

Språkstyret har tre nordsamiske, ein sørsamisk og ein lulesamisk representant. I perioden 2002–2005 hadde språkstyret desse medlemmene:

 Rolf Olsen, leiar 
 Nora Bransfjell. nestleiar 
 Inger-marie Oskal 
 Tor Magne Berg 
 Karen Monika Paulsen

Samisk språkrøkt
Språkstyre
Aalto

Aalto er eit finsk ord som tyder 'bølgje'. Det første belegget i skrift er frå 1544, frå Mikael Agricola si Rucouskiria (bønnebok). Ordet er også i bruk både som førenamn og etternamn, den mest kjende namneberaren er Alvar Aalto. Ordet er lånt frå urnordisk, jf. *alðō 'bølgje, alda' og har stadieveksling, genitivsforma er aallon.

Namneberarar 
 Aino Aalto, finsk arkitekt og designar
 Alvar Aalto, finsk arkitekt og designar
 Antti Aalto, finsk ishockeyspelar
 Arvo Aalto, finsk politikar
 Asprihanal Pekka Aalto, finsk løpar
 Elissa Aalto, finsk arkitekt og forfattar
 Eevahenna Aalto, finsknorsk biletkunstnar
 Iiro Aalto, finsk fotballsspelar
 Saara Aalto, finsk artist
 Simo Aalto, finsk tryllekunstnar
 Teemu Aalto, finsk ishockeyspelar
 William Aalto, amerikansk kommunist som kjempa i den spanske borgarkrigen

Arkitekten Alvar Aalto har gjeve namn til:
 Aaltohuset i Avesta
 Aalto-universitetet, eit universitet i Finland
 Aalto-Theater, operahuset i Essen i Tyskland
 Alvar-Aalto-Kulturhaus i Wolfsburg i Tyskland
 Alvar Aalto-museet i Jyväskylä
 Aalto-Hochhaus, eit høghus i Bremen i Tyskland
 Aalto-vasen, ein krystallvase utforma av Aino og Alvar Aalto

Finske ord
Finske slektsnamn
Finske førenamn
Peter Jebsen

Peter Jebsen () var ein norsk forretningsmann. Han voks opp i hertugdømet Slesvig, som den gong låg under Danmark. Han var fødd i Broager sogn på halvøya Sundeved i Nord-Slesvig og var bror til Jürg Jebsen og Johan Jebsen. Han kom til Bergen i 1843. Etter å ha vore tilsett eit par år hjå Gades Manufaktur i Bergen, kjøpte han Blindheimselva i Ytre Arna for 200 spesidalar, halve formuen sin. I 1846 bygde han eit bomullsveveri ved utløpet til elva med 36 vevstolar som han hadde kjøpt i England. Dette skal ha vore det første mekaniserte bomullsveveriet i Noreg. Verksemda auka raskt, og etterkvart vart det bygd både bomullsspinneri, fargeri og bleikeri på staden. Dette vart starten på Arne fabrikker.

I tillegg til å vere industrigründer, vart Peter Jebsen også ein pioner innan samferdslehistoria på Vestlandet. Fabrikken kjøpte i 1864 dampbåten D/S «Arne». Den viktigaste oppgåva for båten var transport mellom fabrikken i Arna og Bergen, samstundes vart han den første rutebåten som gjekk i trafikk mellom Bolstad og Bergen. Peter Jebsen var også ein av dei som jobba for å få ein jarnbane mellom Bergen og Voss.

Jebsen representerte Bergen på Stortinget i 1874 og i 1880.

Bakgrunnsstoff 
 Peder Jebsen Dansk biografisk leksikon
 Tekstilindustri i Bergensdistriktet etablert av innvandrere

Stortingsrepresentantar for Bergen
Stortingsrepresentantar 1874-1876
Stortingsrepresentantar 1880-1882
Danske forretningsfolk
Norske forretningsfolk
Arna
Tekniska högskolan i Helsingfors

Tekniska Högskolan i Helsingfors (finsk Teknillinen korkeakoulu, eller TKK) vart grunnlagt i 1849 under namnet Polytekniska Realskolan og fekk universitetsstatus i 1908. TKK flytta frå Helsingfors til Esbo i 1966. 

TKK er særleg kjend for kompetansen sin på mobilteknikk og treforedling. I tillegg har dei eitt av dei fleste lågtemperaturslaboratioria i verda.

Høgskolen ligg i Otnäs i nabobyen til Helsingfors, Esbo, men skolen vart grunnlagt i Helsingfors og blir oppfatta som ein Helsingfors-høgskole. 

Tekniska högskolan er kjend under forkortingane HUT (Helsinki University of Technology), TKK (Teknillinen Korkeakoulu) og TH (Tekniska Högskolan), men har i det siste satsa på å bruke berre forkortinga TKK for å unngå misforståingar.

KTT er offisielt trespråkleg (finsk, svensk og engelsk). Sjølv om undervisninga primært går føre seg på finsk og engelsk har svenskspråklege studentar rett til å avlegge eksamenar på svensk, og kommunisere med skolen på morsmålet sitt. KTT har dessutan ein svenskspråkleg «nation» (Teknologföreningen).

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Tekniska högskolan i Helsingfors» frå ,  den 6. februar 2006.

Bakgrunnsstoff 
 
 Offisiell nettstad på svensk

Skipingar i 1849
Universitet i Finland
Byggverk i Helsingfors
Politistasjon

Ein politistasjon eller lensmannskontor er ein bygning ei politistyrke bruker som hovudkontor. Slike bygg har gjerne kontor, oppbevaringsrom for utstyr og køyretøy, eventuelt òg midlertidige fengselsceller og avhøyrsrom.

Offentlege bygg
Stasjon
Naturalismen

Naturalismen var ein kunstretning innan realismen som gjekk ut på å skildra verda så naturleg og uromantisk som råd. Han er kjend for å ta opp negative tema og sjå verda i eit pessimistisk lys. I Noreg var retninga særleg framståande i 1880-åra. Naturalistisk kunst frå denne tida viste på same måte naturlege, upynta motiv, gjerne frå kvardagslivet til vanlege folk. Motiva skulle gjenskapast med nær fotografisk presisjon, og kunstverka hadde som mål å forklara sosiale og psykologiske fenomen.

Opphav
Omgrepet naturalisme hadde opphav i Frankrike, der Zola i forordet til Thérèse Raquin kalla romanen for eit laboratorium der kjenslemekanismane blei utprøvde. Romanen var med andre ord ein stad der ein kunne studera dei biologiske og psykologiske reaksjonane til mennesket. Perioden var òg preget av Darwin sine tankar om mennesket som eit utvikla vesen. Hans Origin of Species kom ut på dansk i 1872, og den biologiske styringa av menneske blei teken opp i mange romanar på denne tida, til dømes Mogens av J.P. Jacobsen, som hadde omsett boka til Darwin.

Litteratur
Dei naturalistiske forfattarane prøvde ikkje å setta problem under debatt, slik dei realistiske hadde gjort noko tidlegare. I staden sette dei inn eit einsidig åtak på alt dei mente var gale i samfunnet. Medan realismeforfattarane meinte at ein kunne ta opp problem og diskutera seg fram til ei løysing innanfor samfunnet slik det var, ønska naturalistane å rive ned samfunnsrammene og erstatta dei med noko nytt.

Optimismen som prega dei realistiske forfattarane blei avløyst av djup pessimisme hjå naturalistane. Dei hadde inga tru på at endring var mogleg. 
Når naturalistane skreiv, brukte dei få eller ingen bilde — verka deira skulle vera ei sakleg, tørr framstilling, utan ymtingar. Nokre skribentar skjerpa krava til realisme ved å skildra dei verste skuggesidene av livet med klare deterministiske trekk.

Mennesket som blir skildra i den naturalistiske diktinga er eit produkt (resultat) av arv og miljø:
 Det miljøet du er fødd i, vil prega deg for alltid, og du vil alltid bli i dette miljøet.
Fødd fattig — alltid fattig.

Naturalismeforfattarane gjekk til sterke angrep på:
familielivet
ekteskapet
kristendommen

Kjende forfattarar
Norske
Amalie Skram (1846–1905) skreiv kvinneromanar og slektssagaen Hellemysrfolket
Arne Garborg  (1851–1924) skreiv romanar frå Jæren og Kristiania, mellom anna Bondestudentar og Fred
 Hans Jæger (1854–1910) skreiv mørkt frå Kristiania.
Christian Krohg (1852–1925) skildra livet til dei fattige i litteratur og biletkunst.

Franske
Honoré de Balzac
Gustave Flaubert

Russiske
Lev Tolstoj
Anton Tsjekhov

Kjelder

Prosjekt om Christian Krohg, lagra i Internet Archive

Denne artikkelen bygger på «Naturalisme» frå ,  den 28. februar 2006.  

 
litteraturhistorie
kunsthistorie
1880-åra
realisme
Morten Gamst Pedersen

Morten Gamst Pedersen () i Vadsø) er ein norsk fotballspelar og tidlegare landslagspelar. Han spelar i 2. divisjon for Alta Idrettsforening.

Han spelte for klubben Blackburn Rovers i England, og var lenge fast i troppen til det norske landslaget.

Han vart seld av Tromsø IL i august 2004 for 1,5 millionar pund. Salsprisen vert auka etter tal på kampar som han spelar, prisen kan difor stiga opp til 2,5 millionar pund.

Morten Gamst Pedersen debuterte i Premier League i ein kamp mot Manchester United den 28. august 2004.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Uoffisiell fanside

Norske fotballspelarar
Alta-spelarar
Tromsø-spelarar
Blackburn-spelarar
Folk frå Vadsø
Norske landslagsspelarar i fotball
Suezkanalen

Suezkanalen er ein 171 km lang kanal i Egypt mellom Middelhavet og Raudehavet. Byen Suez ligg ved munningen i Raudehavet, og byen Port Said ved munningen i Middelhavet. 
Bygginga av kanalen vart leia av Ferdinand de Lesseps i tida mellom 1859 og 1869. Bygginga vart gjennomført av eit fransk selskap. Etter at kanalen vart opna, eigde Frankrike og Egypt kanalselskapet som stod for dagleg drift. I 1875 kjøpte Storbritannia 45 % av kanalselskapet og inngjekk ei avtale med Egypt om at selskapet skulle overførast til Egypt i 1968. I 1956 nasjonaliserte den egyptiske presidenten Gamal Abdel Nasser kanalen, noko som førte til Suezkrisa.

På grunn av det flate terrenget har kanalen ingen sluser slik at det salte havvatnet strøymer fritt gjennom kanalen. Tidvatn og ein liten skilnad i høgd mellom Middelhavet og Raudehavet skaper litt straum i kanalen.

Sjå òg 
 Panamakanalen

Bakgrunnsstoff 

Egyptisk geografi
Kanalar
Byggverk ferdigstilt i 1860-åra