alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Aura å

Aura å (finsk Aurajoki) er ei elv i sørvestlege delar av Finland. Ho har sitt utspring ved tettstaden Oripää, og renn gjennom Pöytis, Aura og Lundo før ho munnar ut i Skjergardshavet ved byen Åbo (Turku). Den totale lengda til elva er 70 km, og ho inneheld elleve fossar. Den største fossen er 
Nautelafossen ved Lundo. Drikkevatnet til Åbo vert henta frå Aura å, og vassverket i byen ligg ved Hallis foss. 

Ordet «Aura» kjem frå eit gamalt svensk ord for elv, men vert no omsett som «stryk». Elva ligg i eit jordbruksområde og er gjørmete på grunn av overflatevatn som renn frå gardar i nærleiken med eutrofiering som den største trugselen. Forholda i elva har betra seg sidan 1970-åra, og Aure å er no rein nok til at det finst laks i elva. 

Elvebreidda har vore busett sidan minst 6000 år sidan. Erkebispedøme i Finland har halde til nær elva sidan 1200-talet.

Kjelde

Elvar i Finland
Kemijoki

Kemijoki er ògså det finske namnet på elva Kem i Karelia

Kemijoki (svensk Kemi älv) er den lengste elva i Finland med ei lengd på 550 km. Ho renn gjennom Kemiträsk og Rovaniemi før ho munnar ut i Bottenvika ved Kemi.

Ved Rovaniemi renn Ounasjoki i hop med Kemijoki. 

Det fyrste vasskraftverket i Kemijoki vart konstruert i 1946 ved Isohaara. Så langt er det bygd 15 vasskraftverk i elva. Kemijoki Oy og Pohjolan Voima Oy eig kraftverka. I 2003 produserte kraftverka totalt 4,3 TWh, som er om lag 34,5 % av den totale vasskraftproduksjonen i Finland.

Elvar i Finland
Ounasjoki

Ounasjoki er ei elv i Lapplands län i Finland, og ei av sideelvane til Kemijoki. Ho har sitt utspring ved Ounasjärvi sør for tettstaden Hetta i Enontekis, og renn fyrst nesten rett austover og so nesten rett sørover. Ved Ounastunturi-fjellet svingar ho søraustover mot Rovaniemi, der ho munnar ut i elva Kemijoki.

Elvar i Finland
Kumo elv

Kumo elv, (finsk Kokemäenjoki) er ei 121 km lang elv i Birkaland og Satakunda i Finland. Ho har sitt utspring frå innsjøen Liekovesi i Vammala og munnar ut i Bottenhavet i Pihlavaviken i Björneborg.

Kumo elv har eit nedslagsfelt på 27 100 km², og er dermed det fjerde største vassdraget i Finland. Elva har ei middelvassføring på 231 m³/s. Kumo elv er ei mellomstor elv og breidda på ho varierer mellom 20 og 60 meter. Kumo elv er rik på fisk, og dei vanlegaste fiskeartane er laks, regnbogeaure og sjøaure. I 1914 vart den største fisken som nokon gong er fiska i Finland teke i elva, ein stør på 149 kg.

Hamna ved munningen til Kumo elv har sidan 1200-talet vore viktig for sjøtrafikken.

Tre andre elvar munnar ut i Kumo elv: Loimijoki i Vittis, Kauvatsanjoki i Kumo og Harjunpäänjoki i Björneborg.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Kumo älv» frå ,  den 3. april 2007.  
 

Elvar i Finland
Kymmene älv

Kymmene elv (finsk Kymijoki) er ei elv i Finland, i det finske landskapet Kymmenedalen. Ho har sitt utspring frå innsjøen Päijänne og munnar ut i Finskebukta nær byen Kotka. Ho er ei av dei største elvane i Södra Finlands län, og ei kjelde for vasskraft. Byane Kotka, Anjalankoski og Kuusankoski ligg langs elva og er store senter for tremasse og papirindustri.

Delar av elva var grense mellom Sverige og Russland frå 1743 til 1809. Delar av Finland aust for elva vart seinare kalla Gamla Finland.

Bakgrunnsstoff 
 Kymmene elv på finsk

Elvar i Finland
Ule elv

Ule elv eller Oulujoki er ei elv i Finland. Ho har utspring frå Ulesjøen, og renn gjennom kommunane Vaala, Utajärvi og Muhos, før ho munnar ut i Bottenvika ved Uleåborg. Elva har ei lengd på 107 km. 

Det er bygd tolv vasskraftverk på elva, som til saman produserer 2,6 TWh straum kvart år. 

Elvar i Finland
Borgå å

Borgå å eller Porvoonjoki er ei elv i Finland. Ho har ei lengd på 143 km, og renn mellom Salpausselkä og Suomenlahti. Mellomalderbyen Borgå ligg ved elvdeltaet til elva.

Elvar i Finland
Tammerkoski

Tammerkoski (på svensk Tammerfors ström) er ei elv som renn gjennom Tammerfors i Finland. Tammerfors er plassert mellom to innsjøar, Näsijärvi og Pyhäjärvi, som er bundne saman av den 2 km lange Tammerkoski. Høgdeskilnaden mellom desse to er 18 meter, og vatnet renn frå Näsijärvi til Pyhäjärvi via Tammerkoski. Elvebreidda er blant dei eldste industriområda i Finland. Det var eit travel torg her på 1600-talet, og Tammerfors vart opphavleg grunnlagd ved elva, sidan Tammerkoski gav industrien mykje av krafta som trongst. 

Det er i dag tre kraftverk og demningar på Tammerkoski. 

Elvar i Finland
Tammerfors
Ganddal

Ganddal er ein bydel i Sandnes kommune. Ganddal ligg mellom Sandnes sentrum og Jæren, og har namnet sitt frå Gandsfjorden, som igjen har namnet sitt frå norrønt Gandr = stokk, eller stav. Dalen er mellom Stokkalandsfjellet i sør, Lundehaugen i nord, og Håbafjellet i aust.

Parkdraget langs Storåna, Gandsparkene, tek slutt her og elva kan fylgjast vidare til turområdet kring Stokkelandsvatnet. Sivilforsvaret sitt beredskaps- og kompetansesenter har hovudsete i Vagleleiren i bydelen.

Næringsliv 
Ganddal har mykje jordbruk mot grensene til Malmheim bydel i vest og Klepp kommune i sør. Ved den nye godsterminalen ligg industriområdet Kvål. Det finst òg noko industri ved Storåna gjennom Åsedalen, men dette vil fasast ut til fordel for bustad- og friområde. På Foss-Eikeland ligg mellom anna den tradisjonsrike fabrikken SandnesGarn.

Samferdsle 
Ganddal har eigen stasjon på Jærbanen, Ganddal stasjon. Frå denne går Ålgårdsbanen, eit nå nedlagt sidespor, til Figgjo og Ålgård. Sandnes godsterminal vert bygd sør på Ganddal og vil verta ferdig til bruk seint i 2007. Han vil erstatta terminalane på Brueland i Sandnes og Paradis i Stavanger og vil verta den nest største i landet.

Riksveg 44 Jærvegen går tvers gjennom bydelen og er hovudåra mellom Jæren og Sandnes sentrum. Vegen er sterkt trafikkert og dårleg skjerma. Riksvegen vert flytta til ny firefelts veg mot vest, frå knutepunktet ved den nye jernbaneterminalen nordover til Riksveg 509 på Stangeland.

Utdanning 
Ganddal har tre offentlege og ein privat grunnskule. Dei offentlege er Ganddal skule (1.-7.trinn) ved Jærvegen, Sørbø skole (1.-7.trinn)på Lundehaugen og Lundehaugen Ungdomsskule på Lundehaugen.. Sandnes friskole er ein grunnskule frå første til tiande klassesteg i regi av Jæren Kristne Senter. I 1985 flytta Sandnes handelsskole frå dei gamle lokala til Sandnes gymnas i Langgata, og over i nye bygg på Lundehaugen. Skulen fekk namnet Lundehaugen vidaregående skule, og har vorte mest kjend for musikk-, dans- og dramalina, men har òg liner for service og samferdsle, medier og kommunikasjon, allmennfagleg påbygging og innføringsklasse for internasjonale elevar. I 2010 flytta skulen til nye bygg i Sandnes Sentrum, og fekk då namnet Vågen vidaregåande skule.
Amadou Toumani Touré

Amadou Toumani Touré () er ein malisk politikar som var president i Mali frå 1991 til 1992 og frå 2002 til 2012. Første gongen vart han president etter eit statskupp. Andre gongen vart han sjølv avsett ved eit statskupp.

Touré vart fødd i provinshovudstaden Mopti, der han gjekk grunnskulen. Frå 1966 til 1969 studerte han til å bli lærar i hovudstaden Bamako. Etter dette gjekk han inn i hæren. Han steig raskt i gradene som fallskjermsoldat. Etter vidareutdanning i Sovjetunionen og Frankrike vart han kommandant for fallskjermsoldatkommandoen i 1984.

I mars 1991 vart demonstrasjonar mot regimet til president Moussa Traoré slått ned med store tap av menneskeliv. Etter dette deltok Touré i eit statskupp mot Traoré og vart president i Overgangskomitéen for folkets redning. Slik fungerte han som statsoverhovud under overgangen til demokrati. Han organiserte val til nasjonalforsamlinga og presidentval i 1992. Etter presidentvalet overlét han makta til den nyvalde presidenten, Alpha Oumar Konaré, og fekk tilnamnet demokratiets soldat.

I juni 2001 var han generalsekretæren i SN, Kofi Annan, sin spesialutsending til Den sentralafrikanske republikken etter eit statskupp der.

I september 2001 pensjonerte han seg frå hæren. Han starta ein ny politisk karriere ved å stilla som kandidat til presidentvalet. Han vart vald som president i Mali med 28 % av røystene i første valomgang og 64,4 % i andre valomgang, 28. april og 12. mai 2002. Han stilte som uavhengig, partilaus kandidat. I regjeringa hadde han representantar frå fleire ulike parti.

Han vart gjenvald for ein ny femårsperiode ved presidentvalet 29. april 2007.
22. mars 2012, kort tid før han etter lova skulle fråtre presidentrolla, starta misnøgde soldatar eit militærkupp som tvinga han til å gå i skjul. Som del av ein avtale om å gjeninnføra lov og orden gjekk Touré av som president den 8. april, og drog i eksil 11 dagar seinare.

Kjelder

Maliske presidentar
Yupik-språk

Yupik-språka er ei grein av den eskimoisk-aleutiske språkfamilien. Dei blir tala av yupikfolk. Språka er i nær slekt med kvarandre, dei er:

 Alaska-yupik (10000 talarar)
 Alutiiq (400 talarar)
 Sibirsk yupik (1400 talarar)
 Sirenik (utdøydd)
 Naukisk (70 talarar)

Yupik-språk
Eskimoisk-aleutiske språk
Inuittiske språk

Inuittiske språk eller inuitt-språka er den eine av dei to greinene i den eskimoiske delen av den eskimoisk-aleutiske språkfamilien. Språka i språkfamilien er:

 Iñupiaq (Nordlege Alaska,  talarar)
 Inuktitut (Austlege Canada,  talarar i lag med inuktun)
 Inuvialuktun (Nordlege Canada,  talarar)
 Grønlandsk ( talarar)
 Inuktun (Nordvestlege Grønland)
 Vestgrønlandsk
 Austgrønlandsk

Skilnaden språka i mellom er liten, viss vi ser bort i frå moderne lånord frå høvesvis dansk, fransk og engelsk er inuittspråka forståelege seg i mellom.

 
eskimoisk-aleutiske språk
Dvergmus

Dvergmusa er eit pattedyr som høyrer til musefamilien. Ho er knøttlita; vekta på vaksne dyr er mellom tre og elleve gram, oftast seks til åtte gram (eit vakse lemen kan til samanlikning vege over det tidoble). Ho minner om skogmusene med den relativt lange halen sin, men skil seg frå dei med mellom anna forhaldsvis mindre øyrer. Pelsfargen på ryggsida er hjå vaksne dyr om somaren varmt gulbrun, ungar og dyr i vinterpels er meir gråbrune.

Arten lever for ein stor del av frø og annan plantekost. Dvergmusa tek også insekt, særleg om vinteren. Om sommaren finn ho mykje av føda oppe i vegetasjonen. Ho klatrar godt, og brukar halen som eit ekstra gripeorgan. Om vinteren lever ho for det meste nede på bakken. Ho kan då kome inn i høyløer og kornlager, men i Danmark, der ho er vanleg, vert ho ikkje rekna som eit skadedyr.

Dvergmusa byggjer bol oppe i vegetasjonen, og det er gjerne desse som er det fyrste teiknet på at arten finst i eit område. Bolet er kulerundt med ein diameter på seks til ti cm. Det vert fletta inn i vegetasjonen frå ein halv til ein meter over bakken. Fordi graset som utgjer den ytre delen av bolet ikkje vert gnagd av, held det grønfargen heilt til på hausten og syter for god kamuflasje. Oppe i bolet er dvermusa nokså trygg for somme rovdyr nede på bakken, til dømes røyskatt. Plasseringa gjev også vern mot flaum. 

Ungane vert fødde i bolet. Ei ho kan få opptil sju kull i løpet av eitt år. Kvart kull er til vanleg på to til seks ungar, men det kan kome opptil ti ungar i kullet.

Dvergmusa vart oppdaga i Noreg så seint som i 2001. Det skjedde i Eidskog, sør for Kongsvinger i Hedmark. Det er ukjend kor lenge artem har vore i Noreg, men i Sverige vart ho oppdaga fyrste gong i 1985. Der er ho no funnen i eit avgrensa område i Dalsland og Värmland. Ein trur at førekomsten i Noreg kan vere innvandra frå Sverige.

Kjelde 
 Pattedyratlas (Norsk Zoologisk Forening) 

Denne artikkelen byggjer på «Dvergmus» henta frå Wikipedia på bokmål 4. april 2007.

Musefamilien
Pattedyr i Noreg
Ousmane Issoufi Maïga

Ousmane Issoufi Maïga () er ein malisk politikar, og var statsminister i Mali frå 29. april 2004 til september 2007. Han hadde frå før hatt ymse ministerpostar i tidlegare regjeringar.

Issoufi studerte økonomi ved universitet i Kiev, då ein del av Sovjetunionen, og ved the American University i Washington DC i USA. Han har arbidd for Verdsbanken og i det franske finansdepartementet.

I 2002 vart han ungdoms- og sportsminister i Mali og var seinare same år ansvarleg for avviklinga av Afrikameisterskapet i fotball i Mali.

Då Amadou Toumani Touré vart president i juni 2002 vart Issoufi finansminister, seinare same år samferdselsminister. Han vart utnemnd til statsminister 29. april 2004.

Statsministrar i Mali
Alger

Alger er hovudstad og den største byen i Algerie i Nord-Afrika. I følgje ei folketeljing i 1998 var budde det 1 519 570 innbyggjarar i sjølve byen, 2 135 630 i byområdet, og 3 518 083 i omlandet til byen, og for heile Provinsen Alger 5 723 749 (2006). Byen vert kalla «den kvite» på grunn av dei skinande kvite bygningane. 

Byen ligg ved kysten heilt vest i Middelhavet. Namnet kjem frå det arabiske ordet al-jazā’ir, som tyder «øyane», og refererer til dei fire øyane som låg like utanfor kysten før dei vart ein del av fastlandet i 1525. Al-jazā’ir er i seg sjølv ei kortare utgåve av det gamle namnet på byen, jazā’ir banī mazghannā, «øyane til (stamma) Bani Mazghanna», som vart brukt av geografar som al-Idrisi og Yaqut al-Hamawi tidleg i mellomalderen. Det urbane området Stor-Alger er det største i Maghreb etter Stor-Casablanca. Den moderne delen av byen er bygd på flat grunn ved stranda, medan den gamle delen av byen er bygd i dei bratte klippene bak den moderne byen med festninga som krona på verket, 120 meter over havet. Festninga og dei to kaiane dannar ein trekant.

Hovudstader i Afrika
Byar i Algerie
Verdsarv i Algerie
Hamnebyar i Afrika
Hamnebyar i Middelhavet
Busetnader grunnlagde på 900-talet
Tidlegare spanske koloniar
Venstre i Danmark

Venstre er eit politisk parti i Danmark. Partiet kallar seg òg Danmarks Liberale Parti. Det er eitt av to danske parti som er medlemer i Den liberale internasjonale. Det andre er Radikale Venstre, som oppstod som eit utbrytarparti frå Venstre i 1905. Det norske Venstre reknar Radikale Venstre som sitt danske systerparti, medan det danske Venstre ofte vert samanlikna med Høgre i Noreg.

Venstre vart det største partiet i Danmark ved sist folketingsval, i 2011, med 26,7 % av røystene, og 47 av 179 mandat i Folketinget. Det har sete i regjering sidan 27. november 2001, i koalisjon med Det Konservative Folkeparti.

Partiet si ungdomsrørsle heiter Venstres Ungdom.

Historie 
Venstre vart stifta i 1870 ved ei samling av forskjellige grupper som i samtida vart sedde som venstreorienterte, under namnet «Det forenede Venstre». Det første partiprogrammet kom i 1870. På den tida var Venstre i opposisjon til godseigarane og De Nationalliberale. Venstre sine motstandarar, som støtta kongemakta, vart seinare til Højre (avløyst av Det Konservative Folkeparti).

I 1905 braut Det Radikale Venstre ut av Venstre etter indre stridar. Venstre har etter dette vorte rekna som eit borgarleg parti grunna sin økonomiske politikk og det liberalistiske prinsipprogrammet. Det har bore namnet «Venstre» sidan 1910]

Statsministrar frå Venstre 

Venstre har hatt 10 statsministrar. Anders Fogh Rasmussen er den einaste i nyare tid som har blitt attvald.

 Johan Henrik Deuntzer, (Reformvenstre) 1901-1905
 J. C. Christensen, (Reformvenstre) 1905-1908
 Niels Neergaard, (Moderat) 1908-1909, 1920-1924
 Ludvig Holstein-Ledreborg, 1909
 Klaus Berntsen, (Moderat)1910-1913
 Thomas Madsen-Mygdal, 1926-1929
 Knud Kristensen, 1945-1947
 Erik Eriksen, 1950-1953
 Poul Hartling, 1973-1975
 Anders Fogh Rasmussen, 2001-

Partileiarar 
 Thomas Madsen-Mygdal - 1929-1941 (død 1943)
 Knud Kristensen - 1941-1949 (død 1962)
 Edvard Sørensen - 1949-1950 (død 1954)
 Erik Eriksen - 1950-1965 (død 1972)
 Poul Hartling - 1965-1977 (død 2000)
 Henning Christophersen - 1977-1984
 Uffe Ellemann-Jensen - 1984-1998
 Anders Fogh Rasmussen - 1998-

Valresultat for Venstre 
{|
|-
|Val til Folketinget 1960-2011

Bakgrunnsstoff 
 Offisielle heimesider

Danske politiske parti
Liberale parti
Skipingar i 1870
Torneelva

Torneelva (finsk Tornionjoki, svensk Torne älv, Torneälven, nordsamisk Duortneseatnu, meänkieli Tornionväyla) er ei elv nord i Sverige og Finland. Om lag halvparten av elva dannar grensa mellom desse to landa. Ho har sitt utspring i Tornesjøen (svensk Torneträsk) nær grensa til Noreg, og renn stort sett søraustover i 522 km, før ho munnar ut i Bottenvika. Ho er den største elva i Norrbottens län både i lengd og nedslagsfelt. 

Ved Freden i Fredrikshamn i 1809, då Sverige miste områda til Russland som i dag utgjer Finland, vart elva i lag med Muonioelva og Könkämäelva vald som grense mellom Sverige og det nye russiske Storhertugdømet Finland, og dei svenske provinsane Lappland og Västerbotten vart delt.

Byar langs Torneelva har ofte både svensk og finsk namn, som Haparanda (frå finsk Haaparanta, «Ospstrand») og Torneå (frå finsk Tornio).

Dei største sideelvane (lengre enn 100 km) i den svenske delen av nedslagsfeltet til Torneelva er Lainioelva, Muonioelva, Rautaselva, Tengeliönelva og Vittangiaelva. Tärendöelva er ei todelt elv som renn ut i Kalixelva nær Junosuando

Sjå òg 
 Tornedalen

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Torne River» frå ,  den 3. april 2007.

Bakgrunnsstoff

Elvar i Sverige
Elvar i Finland
Internasjonale elvar i Europa
Den svensk-finske riksgrensa
Vuoksen

Vuoksen (finsk Vuoksi, russisk Reka Vuoksa) er ei elv som renn gjennom den nordlegaste delen av Det karelske neset, mellom innsjøane Saimaa søraust i Finland og Ladoga nordvest i Russland. Elva munnar ut i Ladoga i to greiner, den nordlegaste og eldste ved Priozersk (Käkisalmi /Kexholm) og sidan 1857 ei ny sørleg grein 50 km lenger søraust ved Taipale. 

Fallet mellom Saimaa og Ladoga er 69 meter, og lengda til elva er 162 km via Priozersk-greina eller 150 km via Taipale-greina. Gjennom store delar av elva dannar ho ei rekkje innsjøar, som er knytte saman av kortare elveliknande stykke. Ein av desse innsjøane, Suurselkä nær Priozersk, er av russarane kalla Ozero Vuoksa («Vuoksasjøen»). 

Vuoksen knyter Ladoga til sentrale område av Finland, og var ein gong ei viktig handelsrute. Ei vestleg grein, som i dag har overgrodd, var ei alternativ rute for karelarane til Finskebukta, då elva Neva var blokkert av fiendar. Saimaa-kanalen går rundt Vuoksen ved å følgje denne gamle leia, og munnar ut i Viborgvika i Finskebukta nær mellomalderebyen Viborg. 

Under både Vinterkrigen og Den finske framhaldskrigen var Vuoksen ei viktig finsk forsvarslinje mot den sovjetiske framrykkinga i Slaget ved Vuosalmi. 

Under den industrielle revolusjonen førte straum produsert av stryka i Vuoksen til at Vuoksenområdet vart det industrielle senteret i Finland seint på 1800-talet. Sidan Vinterkrigen (1940) har Det kareliske neset høyrt til Russland, og berre 13 km av elva er i dag finsk. 

Dei største vasskraftverka ved Tainionkoski og Imatra er på finsk side i sentrum av byen Imatra.

Omgivnadane rundt elva, inkludert Korela-festeningen (tidlegare: Käkisalmi), er ein populær feriestad for innbyggjarar i St. Petersburg.

Elva er vidkjend for dei flotte stryka, til dømes ved Imatra og tettstaden Losevo. Staden der Vuoksen renn ut i innsjøen Suhodolskoje vert ofte nytta til internasjonale kajakk-, kano- og katamarankonkurransar.

Bakgrunnsstoff 
 Luftfoto av Vuoksi i Russland

Kjelde 

Elvar i Finland
Elvar i Russland
Elvar i Karelia
Bottenhavet

Bottenhavet (finsk: Selkämeri) er havområdet mellom Sverige i vest og Finland i aust, Bottenvika i nord og resten av Austersjøen i sør. Norra kvarken dannar grense i nord mot Bottenvika, medan Åland dannar den sørlege grensa. 

Bottenhavet har ei utstrekning på 350 km i nord-sør-retninga, er 230 km på det breiaste og har eit areal på 66 000 km². Største djup er 293 m, middeldjupet er 68 m og volumet 4 340 km³.

Dei største kystbyane er Raumo og Björneborg i Finland og Gävle og Sundsvall i Sverige. Umeå i Sverige og Vasa i Finland ligg heilt i nord, nær Bottenvika.

Finsk geografi
Svensk geografi
Austersjøen
Bottenvika

Bottenvika (finsk Perämeri, svensk Bottenviken) er den nordlegaste delen av Austersjøen, nord for Bottenhavet. Bottenvika ligg mellom vestkysten av Sverige og austkysten av Finland. 

Austersjøen
Finsk geografi
Svensk geografi
Atuagagdliutit/Grønlandsposten

Atuagagdliutit/Grønlandsposten, vanlegvis referert til som berre AG, er ein av to riksaviser på Grønland. Avisa kjem ut to gonger i veka, på tysdagar og torsdagar.

Avisa er slått saman av den grønlandske avisa (Atuagagdliutit) og ei dansk avis (Grønlandsposten) og alle artiklane blir skrive på begge språka.

Atuagagdliutit 
Atuagagdliutit vart grunnlagt i 1861 av den danske geologen Hinrich Rink, som meinte at grønlendingane heldt på å miste den kulturelle identiteten sin, og såg det slik at ei avis ville hjelpe den munnlege tradisjonen på Grønland, ved å gje høve til å publisere han i heile Grønland. Avisa vart skrive berre på grønlandsk, og skreiv framforalt om nasjonale tema, som grønlandsk identitet. I mange år var avisa også den einaste kjelda grønlendingane hadde til invormasjon om utomverda. 

I løpet av 1930-talet skifta avisa gradvis over frå eit fokus på tradisjonelle fortelingar til å skrive om sosiale problem og andre vanlege nyhende.

Grønlandsposten 
I løpet av andre verdskrigen var Grønland meir eller mindre isolert frå omverda, og ei danskspråkleg avis, Grønlandsposten, vart sirkulert i hovudstaden Godthaab (Nuuk). Avisa vart populær nok til å bli verande også etter krigen, og ho kom ut fram til dei to avisene vart slått saman i 1952.

Spreiing 
Det gamle Atuagagdliutit kom ut ein gong i månaden, og dette mønsteret heldt fram etter samanslåinga med Grønlandsposten. Frå og med 1960-talet vart avisa publisert først annakvar veke så, kvar veke, to og etterkvart tre gonger i veka. I 1993 vart avisa nok ein gong publisert to gonger i veka, framforalt som resultat av distribusjonsproblem.

Kjelde 

 Engelsk wikipedia

Bakgrunnsstoff 

 Atuagagdliutit/Grønlandsposten heimeside (på grønlandsk og dansk)

Danske aviser
Grønlandske aviser
Skipingar i 1861
Kapell

Kapell er ei nemning for små bygningar til kyrkjeleg bruk. Ordet vert òg brukt om små orkester, sjå musikkapell, og om overbygg på lastebilar.

St. Martins kappe 
Ordet kjem frå latin cappella, som tyder «lita kappe». Om kyrkjebygg vart ordet opphavleg nytta om vigsla rom for oppbevaring av ein flik av kappa til den heilage Martin; denne kappa var heldt for ein relikvie. 

I mellomalderen vart ordet bruka om messehakel, liturgiske bøker og om persongruppa som stod for seremoniane i kongelege palass. Sidan er ordet bruka både om særskilte rom i store kyrkjer og om frittståande bygningar, gjerne bruka til særskilte kyrkjelege handlingar.

Norske kapell 

I Noreg vart ordet kapell tidlegare nytta om kyrkjehus som fungerte som kyrkje for ein del av eit sokn, anten det var gudsteneste i kapellet nokre få gongar i året eller dei fleste helgedagane i året. Den delen av kyrkjesoknet som høyrde til kapellet, vart kalla eit kapelldistrikt, og kunne velje sitt eige sokneråd. Kyrkjelova av 1996 opnar ikkje for slike kapellsokneråd, og både soknekyrkjer og kapell vert rekna som kyrkjer. No vert ordet kapell helst brukt om gravkapell og sportskapell.

Nidarosdomen har tre kapell som kan brukast til særskilte kyrkjelege handlingar: Mariakapellet, Olavskapellet og Mikaelskapellet.

Kjelder 
 Kunnskapsforlaget store norske leksikon
 Cappelens musikkleksikon (1979)

Bakgrunnsstoff 

Kristendom
Sakralbygg
Ord av latinsk opphav
Saimaa kanal

Saimaa kanal (russisk Сайменский канал, Sajmenskij kanal; finsk Saimaan kanava) er ein kanal mellom innsjøen Saimaa og Finskebukta. Kanalen opna i 1856, og vart bygd mellom byane Villmanstrand og Viborg, begge den gong ein del av det autonome Storhertugdøme Finland i Russland.

I Freden i Moskva 1940 vart Det kareliske neset og byen Viborg ein del av Sovjetunionen, og kanalen vart dermed delt i to og all trafikk i kanalen vart lagt ned.

Ein avtale i 1963 bygsla den russiske delen av av kanlen og øya Malyj Vysotskij (Ravansaari) til Finland for femti år. Ein ny og djupare kanal vart bygd av finnane og opna for trafikk i 1968. Lengda på denne kanalen er 42,9 km.

Kanalen og andre vassvegar gjer at ein kan nå 120 innsjøar i det sørlege Finland. Lengda på djupe kanalar i Saimaa er 814 km. Dimensjonane på slusene i kanalen og vassvegane er ei lengd på 85 meter og ei breidd på 13,2 m.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Saimaa Canal» frå ,  den 3. april 2007.

Bakgrunnsstoff 
 Finsk maritim administrasjon  - Saimaa kanal

Kanalar i Finland
Kanalar i Russland