alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Rømmegraut

Rømmegraut, rjomegraut eller fløytegraut (bokmål rømmegrøt) er ein norsk tradisjonsrett. Denne rømmebaserte grauten var vanleg å servera ved særskilde høve, som ved bryllaup og barnedåpar, etter ein fødsel eller ein slått, til feitetysdag, jonsok og til jul. Han kunne òg lagast til når ein heldt til på setra.

Grauten blir laga ved at ein kokar rømme og/eller surna fløyte på svak varme. Ulike kornslag kan blandast i, til dømes kveite, bygg, semule- eller risgryn. Grauten blir servert med rømmesmør, som er feitt som har skild seg frå grauten medan han kokte, og sukker og kanel.

Drikke til er gjerne vassblanda saft av rips eller kirsebær.

Bakgrunnsstoff 
 Fleire tradisjonelle oppskrifter på matoppskrift.no

Norsk mat
Mjølkemat
Grautar
Fastelavn

Fastelavn (frå mellomplattysk vastel-avent, eigentleg 'fasteaftan') er dei tre dagane før faste i nordeuropeisk tradisjon.

Tidlegare vart nemninga brukt på kvelden før fasta, som byrjar oskeonsdag. Deretter vart ho utvida til å omfatte heile fastelavnssøndag, blåmåndag og feittysdag.

I mange land brukar dei ordet karneval på tida før faste. I Noreg vil dei fleste likevel vise til utkledingsfestar, ein av skikkane knytt til fastelavn, når dei seier «karneval».
 
Fastelavnssøndag vil alltid falle på ein søndag 49 dagar (7 veker) før 1. påskedag, det vil seia i tidsrommet 1. februar til 7. mars, eller i skotår 2. februar til 7. mars.

Heidenske skikkar 
Fleire heidenske skikkar vart tekne med i fastelavnsfeiringa. Desse skikkane spelte på overgangen frå vinter til vår. Best bevart er fastelavnsriset, som vart bruka som ein fruktbarheitsvekkar. Både jorda framom plogen, tre, dyr og kvinnene i familien fekk seg ein runde med riset.

Andre skikkar var utkledningsleikar, våpenkampar, brenning av rituelle bål, og det noko sære med å spenne nakne jomfruer framom plogen.

Fastelavn i dag 
Fastelavn blir ofte forbunde med karneval, både i Noreg og i utlandet. Her heime er det gjerne ungane som kler seg ut. Nokre av dei mest kjende karnevala utanlands finst i Rio de Janeiro, New Orleans, Venezia og Luzern.

Det er vanleg å plukke inn bjørkegreiner og laga fastelavnsris. Typisk kosemat under fastelavn er fastelavnsbollar og berlinerbollar.

Sjå òg
Heilagdagar i Noreg med dato for rørlege heilagdagar.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Faste
Sundag
Dardiske språk

Dardiske språk utgjer ein av dei fire hovudgreinene i den indoariske språkfamilien, som sjølv høyrer til dei indoeuropeiske språka. Språka blir snakka i austre Afghanistan, nordre Pakistan og dei omstridde, hovudsakleg indiske områda Jammu og Kashmir. Dei er alle lite kjende minoritetsspråk, bortsett frå kasjmiri, som er eit offisielt nemnd språk i India.

Omgrepet «dardisk» kjem frå Herodot sitt namn på landet i dagen nordaustre Afghanistan, Dardikae. Fleire folk som kjem frå nærliggande område er blitt kalla dardarar.

Dardiske språk er typisk blitt definerte som ei undergruppe av indoariske språk med sterk påverking frå nuristanske og iranske språk. Nuristanske språk blei lenge rekna med til den dardiske gruppa, men er etter studium av den norske lingvisten Georg Morgenstierne på 1970-talet blitt rekna som ei eiga gruppe. 

Alle dei dardiske språka har blitt påverka av mektigare nabospråk, slik at dei kan vera vanskelege å klassifisera samla. Dei blir gjerne tala av mindre grupper i område som kan vera uframkomelege på grunn av fjellterreng eller på grunn av væpna konfliktar.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Dardiske språk» frå ,  den 10. juni 2008.

Bakgrunnsstoff 
 Morgenstierne, G. Irano-Dardica. Wiesbaden 1973; 
 Morgenstierne, G. Die Stellung der Kafirsprachen. In Irano-Dardica, 327-343. Wiesbaden, Reichert 1975
 Decker, Kendall D.  Sociolinguistic Survey of Northern Pakistan, Volume 5. Languages of Chitral.
National Institute of Pakistani Studies, Quaid-i-Azam University  &  Summer Institute of Linguistics  (PDF)
Dardisk språkfamilietre på ethnologue.com

 
Indoiranske språk
Ådne Søndrål

Ådne Søndrål () på Notodden) er ein norsk skøyteløpar.

Søndrål var blant verdas beste 1500-meterløparar gjennom det meste av 1990-talet. Han fekk sølv i Vinter-OL 1992 i Albertville, 0,04 sekunder bak Johann Olav Koss. I OL på Lillehammer i 1994 kom han på 4. plass. Han vann OL-gull på 1500 meter i 1998 i Nagano, på ny verdsrekord (1.47,87). Etter desse olympiske leikane vart han tildelt Fearnleys olympiske ærespris. Seinare i sesongen forbetra han verdsrekorden på nytt (1.46,43) i Calgary.

Han var også blant favorittane før OL i 2002, men måtte nøye seg med bronsemedalje etter skadeproblem i vekene før OL. Dermed har han medaljar i samtlege valørar på 1500 meter, pluss fjerdeplassen frå 1994.

Han starta karrieren som allroundar, men hadde ikkje suksess i dei internasjonale samanlagtmeisterskapa. Frå 1996 valde han å spesialisere seg på 1000 og 1500 meter. I 1999 prøvde han seg på allround igjen, og oppnådde si beste plassering i eit internasjonalt allroundmeisterskap - 6. plass i VM på Hamar.

I løpet av karrieren tok Søndrål 4 gull og 6 sølv i VM på enkeltdistansar. Han har 26 enkeltsigrar i verdscupen (7 på 1000 meter og 19 på 1500), og han vann verdscupen samanlagt to gonger (1500 meter i 1999 og 2000. 

Søndrål vart noregsmeister på skøyter allround i 1995 og sprint i 1998, og han har to NM-titlar på 500 m, 6 på 1000 m og 4 på 1500 m. 

Under Vinter-OL 2002 vart han vald som utøvarane sin representant i den internasjonale olympiske komitéen.

Personlege rekordar 
 500 m - 35.72 
 1000 m - 1.08.15
 1500 m - 1.45.26
 5000 m - 6.40.53
 10 000 m - 14.13.12

Bakgrunnsstoff 
 Om Ådne Søndrål på SkateResults.com 

Norske skeiseløparar
Olympiske meistrar for Noreg
Olympiske meistrar i lengdeløp på skeiser
Vinnarar av Fearnleys olympiske ærespris
Kongepokalvinnarar i lengdeløp på skeiser
Vinnarar av Oscarstatuetten 
Verdsmeistrar i lengdeløp på skeiser – Enkeltdistanse
Noregsmeistrar i lengdeløp på skeiser – Allround
Noregsmeistrar i lengdeløp på skeiser – Sprint
Noregsmeistrar i lengdeløp på skeiser – Enkeltdistanse
Olympiske sølvmedaljevinnarar for Noreg
Olympiske sølvmedaljevinnarar i lengdeløp på skeiser
Olympiske bronsemedaljevinnarar for Noreg
Olympiske bronsemedaljevinnarar i lengdeløp på skeiser
Medaljevinnarar under vinter-OL 1992
Norske deltakarar under vinter-OL 1992
Skeiseløparar under vinter-OL 1992
Norske deltakarar under vinter-OL 1994
Skeiseløparar under vinter-OL 1994
Medaljevinnarar under vinter-OL 1998
Norske deltakarar under vinter-OL 1998
Skeiseløparar under vinter-OL 1998
Medaljevinnarar under vinter-OL 2002
Norske deltakarar under vinter-OL 2002
Skeiseløparar under vinter-OL 2002
Folk frå Notodden
Biskop

Biskop er ein tittel på dei øvste prestane innan kristne kyrkjer. Ein biskop er gjerne leiar for eit bispedøme og har oversyn over fleire prestar. Ordet «biskop», også forkorta til bisp, kjem frå gresk episkopos (επισκοπος), som betyr 'tilsynshavande'. 

Symbol for ein biskop kan vera bispelue (mitra), bispering (annulus), bispestav (krumstav), brystkross og korkåpe.

I mange kyrkjer står erkebiskopar over ein biskop i rangordninga, i den katolske kyrkja også kardinalar.

Bispegalleri

Kjelder

 
Kyrkjelege titlar
Kristne leiarar
Marita

Marita og Maritha er kvinnenamn med fleire moglege opphav.

Namna kan vera skandinaviske kortformer av det latinske namnet Margarita, avleidd av det greske Margarites som tyder 'perle'. Namnet kan også vera ei spansk og tysk kjæleform av Maria. Marit, Margit og Rita er nærskylde namn.

Marita har norsk namnedag den 27. juli og svensk den 22. oktober.

Bruk
Namnet var særskild populært i Noreg rundt 1990, då det blei gjeve til 0,7 % av nyfødde jenter. 
I 2009 var det rundt 4 419 norske kvinner som heitte Marita, og 137 som heitte Maritha.

I Sverige var namnet særleg vanleg på 1940- og 50-talet.

Namneberarar
Marita Bonner (1899–1971), amerikansk forfattar
Marita Lindquist (f. 1918), finlandssvensk forfattar
Marita Fossum (f. 1965), norsk forfattar
Marita Liabø (f. 1971), norsk forfattar
Marita Eide (f. 1990), norsk fotballspelar

Sjå òg 
 Maritastiftelsen

Bakgrunnsstoff 

kvinnenamn
førenamn av gresk opphav

hu:Marita
pl:Marita
Iranske språk

Iranske språk utgjer ei undergruppe av dei indoiranske språka, som utgjer ei grein av den indoeuropeiske språkfamilien. Språka blir snakka i Asia og delvis i Europa.

Nokre av dei eldste bevarte indoeuropeiske skriftene er skrive med iranske språk.

 
Indoiranske språk
Norsk teknologistandardisering

Norsk teknologistandardisering (NTS) var eit organ for standardisering. 1. november 2003 vart NTS i lag med Norsk Allmennstandardisering (NAS), Norges Byggstandardiseringsråd (NBR) og Norges Standardiseringsforbund (NSF), slått saman til eitt organ, Standard Norge.

Bakgrunnsstoff 

 NTS si gamle nettadresse
 Standard Norge

Tidlegare norske organisasjonar
Nedleggingar i 2003
Standard Norge

Standard Norge er det norske standardiseringsorganet som representerer Noreg internasjonalt, i ISO og i Europa, i CEN. Standard Norge gjev ut norske standardar som blir gjevne ut under namnet NS (Norsk Standard) og eit nummer, til dømes NS 8406 Forenklet norsk bygge- og anleggskontrakt.

Bakgrunnsstoff 

 Standard Norge

Norske organisasjonar
Standardiseringsorganisasjonar
Skipingar i 2003
Wilhelm von Hanno

Andreas Friedrich Wilhelm von Hanno ()
 var ein tysk arkitekt, bilethoggar, kunstmålar og grafikar som virka i Noreg og er opphavsmann til ei rekkje med viktige bygningar i Oslo og elles i Noreg, mellom anna nokre bygg på Akershus festning. Han er òg opphavsmannen til «Posthornfrimerka», det eldste frimerkemotivet i verda som er i kontinuerleg bruk, lansert første gong i 1872. 

von Hanno teikna obelisken som hausten 1854 blei sett opp på Fuglenes i Hammerfest som det nordlege endepunktet for Den russisk-skandinaviske meridianbogen, i 2005 innskrive i UNESCO si verdsarvliste som Struve sin meridianboge (The Struve Geodetic Arc). Meridianbogen strekte seg frå Hammerfest til Svartehavet, og målingane blei utført i tida 1816–1855. I daglegtale blir obelisken kalla «meridianstøtta i Hammerfest». 

von Hanno fullførte Trefoldighetskyrkja i Oslo i 1853–1858, påbegynt av arkitekt Alexis de Chateauneuf. von Hanno arbeidde i kompaniskap med landsmannen Heinrich Ernst Schirmer i åra 1853–1864. Saman utforma dei mange sentrale bygg i Oslo. Deira forslag til bygning for Stortinget, i tysk-gotisk stil, vann opphavleg anbodskonkurransen.
Samarbeidet braut saman i samband med utforminga av arkitektteikningane til Grønland kyrkje, ein konkurranse von Hanno vann.

Fotnotar

Bakgrunnsstoff 
 Andreas Friedrich Wilhelm von Hanno www.artemisia.no

 
Tyske arkitektar
Norske arkitektar
Folk frå Hamburg
Gravlagde på Vår Frelsers gravlund
Meter under havet

Meter under havet (forkorta muh. eller m u.h.) viser til plasseringa av eit punkt i høve til gjennomsnittleg havnivå. Forkortinga er noko brukt i tekst, men normalt ikkje på kart, ettersom desse oppgjev høgder i meter over havet  for å vera konsekvente. På kart kan derfor talet for meter under havet visast som eit negativt tal meter over havet.

Daudehavet ligg 408 meter under havet, noko ein anten kan gje att som 408 muh. eller som −408 moh.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Meter under havet» frå ,  den 1. oktober 2016.  

Måleiningar
Topografi
Brakkvatn

Brakvatn er nemninga på ei blanding av saltvatn og ferskvatn. Ein finn denne typen vatn særleg i kystområde, der ferskvatn frå elvar blander seg med sjøvatn. Ein reknar vatn som brakkvatn når det har eit saltinnhald på mellom 0,5 og 35 promille.

Vatn
Akvatisk økologi
Rørholtfjorden

Rørholtfjorden er ein arm av innsjøen Tokke som er ein del av Kragerøvassdraget. Største djupn er 147,5 meter. Største delen av Tokke ligg i Drangedal kommune i Telemark, mens Rørholtfjorden ligg i Bamble kommune.

Rørholtfjorden er meromiktisk, det vil seie at det nedst mot botn finst vatn som ikkje blir skifta ut, men står stille. I Rørholtfjorden er det gamalt sjøvatn, truleg frå før landhevinga etter siste istid for 8–9 000 år sidan. Skiljet går ved om lag 136 meter (1989), men saltvatnet forsvinn gradvis.

Andre meromiktiske innsjøar med gammalt sjøvatn i Noreg er Kilevann, Tronstadvatn, Birkelandsvatn, Salvatn, Botnvatn, Rørhopvatn og Strandvatn.

Fjorden er verna med heimel i Verneplan I for vassdrag.

Referansar 
 Barland, K. 1991. Trapped seawater in two Norwegian lakes: Kilevannet, a "new" lake with old trapped seawater, and Rørholtfjorden. Aquatic Sciences. 53. 90-98.

Innsjøar i Vestfold og Telemark
Geografi i Bamble
Geografi i Drangedal
Meromiktiske innsjøar
Meromiktisk

Ein meromiktisk innsjø har lag med vatn som ikkje blandar seg. Vassmassane nærast botn i ein slik sjø inneheld ikkje løyst oksygen. Botn-sedimentet i meromiktiske sjøar er daudt og uforstyrra på grunn av mangelen på levande organismar. 
Det øvste vasslaget som har ein viss grad av sirkulasjon blir kalla miksolimnion, mens den permanent stilleståande vassmassen blir kalla monimolimnion. Desse er skilde av kjemoklin, som er det området der forskjellen i saltinnhaldet varierer sterkast.

I nokre sjøar finn ein bakteriar som nyttar svovel-samanbindingar i fotosyntesen.

Det er truleg fleire årsaker til slike sjøar
 sjøen har eit stort djup og bratte sider i forhold til overflata
 det nedste laget har eit høgt innhald av salt og har difor større tettheit enn laga over

Norske døme 
Nokre meromiktiske innsjøar i Noreg er
 Rørholtfjorden
 Kilevann
 Tronstadvatn
 Birkelandsvatn
 Salvatn
 Botnvatn
 Rørhopvatn
 Strandvatn

Svartehavet blir òg rekna som meromiktisk.

Kjelder 

 Engelsk wikipedia

Bakgrunnsstoff
 Litteratur 
Færøvig, Per J., Berit Kaasa og Johannes Kjensmo (2001). Svinesjøen. En undersøkelse av hvordan stans i veisalting vinteren 2000/01 virker inn på sirkulasjonsforholdene i vannmassene, Avdeling for Limnologi, Biologisk Institutt, Universitetet i Oslo.
Hakala, Anu (2005). Paleoenvironmental and paleoclimatic studies on the sediments of Lake Vähä-Pitkusta and observations of meromixis, University of Helsinki doktorgradsavhandling.

Innsjøar
Limnologi
Tuberkulose

Tuberkulose eller TB er ein sjukdom som kjem av bakteriane Mycobacterium tuberculosis, Mycobacterium africanum eller Mycobacterium bovis. Bakterien kan angripe ein kva som helst slags del av kroppen, men han affekterer som regel lungene.

TB var ein frykta sjukdom som tok livet av mange menneske. Rundt førre hundreårsskifte (1900) tok han livet av 6–7 000 nordmenn årleg. På 1940-talet oppdaga forskarar dei fyrste av fleire medisinar som kan behandle TB. Tuberkulose var på veg til å forsvinne, men ser no ut til å ha fått eit oppsving.

I dag er rundt 400 000 menneske i Noreg smitta av tuberkulose. Dei fleste er smitta før 1950, eller dei er innvandrarar som er smitta før dei kom til Noreg. 1,7 milliardar menneske er smitta på verdsbasis, og rundt 2 millionar menneske døyr kvart år.

TB spreier seg via luftsmitte frå ein person til ein annan, og er ikkje særleg smittsam under gode hygieniske tilhøve. Bakterien vert spreidd til lufta når ein person med TB nys eller hostar, og så pustar personar rundt inn denne lufta. Dette vert kalla dropesmitte. Den kan då setje seg i lungene til den som vert smitta, og vekse opp der. Derfrå kan bakterien via blodet vandre til andre delar av kroppen slik som nyrene, ryggmergen, sentralnervesystemet og hjernen.

Folk med latent TB-infeksjon har ingen symptom og spreier heller ikkje smitte så lenge sjukdomen er latent. Dei får ofte postivt utslag på tuberkulintest. Dei kan likevel utvikle tuberkulose seinare i livet dersom dei ikkje får behandling.

I Noreg vert tuberkulintest brukt i stor grad for å overvake spreiinga til bakterien. Det vert registrert ca. 250 nye tilfelle i året her i landet. BCG-vaksinen har vorte gjeven til alle 9.-klassingar for å unngå at desse vert smitta i utgangspunktet.

Bakgrunnsstoff 
 Folkehelseinstituttet om tuberkulose

Infeksjonssjukdommar
Det persiske alfabetet

Det persiske alfabetet, utvikla for å skriva persisk, er ein modifisert versjon av det arabiske alfabetet. Alfabetet skil seg frå det arabiske ved å ha fire tilleggsbokstavar, پ p, چ c, ژ ž og گ g. Dessutan har mange bokstavar ein annan uttale enn i det arabiske alfabetet. Det er kjent for den kalligrafiske nasta'liq-stilen.

Alfabetet blir brukt i moderne dari, persisk og kasjkai. Det har også vore brukt til å skriva sentralasiatiske språk som mongolsk, tadsjikisk og khorezmisk. Fleire alfabet er avleidde av det persiske, til dømes alfabeta brukte i pasjto, sindhi og urdu, og panjabi-alfabetet sjahmukhi, som har nokre tilleggsbokstavar kvar. 

Det arabiske alfabetet blei innført i Iran og tilpassa det persiske språket etter den islamske ekspansjonen frå og med 642 e. Kr. Før innføringa av dette alfabetet hadde mellompersisk vore skrive med pahlavi-skrifta.

Skildring 
Her er dei 32 bokstavane i det persiske alfabetet:

Bokstavar som vantar ei initial eller medial form er aldri knytte til neste bokstav, jamvel inne i eit ord.

Den glottale lukkellyden,  '  [ʔ], blir skriven med ain ﻉ eller med det diakritiske teiknet hamze ﺀ, som står oppå ein annan bokstav, anten alef ا, vâv ﻭ eller ein ye ﻱ med eller utan prikkar.

Vokalar 
Vokalane a, e og o blir normalt ikkje skrivne, medan vokalane â, i og u blir skrivne med høvesvis alef ﺍ, ye ﻱ og vâv ﻱ, som i desse døma:
 دختر doxtar 'dotter'
 پدر pedar 'far'
 برادر barâdar 'bror'
 مادر mâdar 'mor'
 تهران Tehrân Teheran
 محمود احمدی نژاد Mahmud-e Ahmadi-Nežâd Mahmoud Ahmadinejad
 روح الله موسوی خمینی Ruhollâh-e Musavi-ye Xomeini Ruholla Musavi Khomeini
Dersom ein ynskjer å skrive vokalane 'a, e og o, noko som mellom anna blir gjort i lærebøker i persisk for utlendingar, nyttar ein eigne diakritiske teikn over og under bokstavane, høvesvis َ, ِ og ُ:
 دُختَر doxtar 'dotter'
 پِدَر pedar 'far'
 بَرادَر barâdar 'bror'
 مادَر mâdar 'mor'
 تِهران Tehrân Teheran
Alle dei 32 bokstavane unnateke ا alef representerer ein konsonant. ا alef har to funksjonar. For det fyrste representerer han vokalen â; då står han alltid etter ein annan bokstav, som i با bâ. For det andre er «plasshaldar» for vokalane a, e og o. Når eit ord tek til med ein ا alef, tyder det at ordet tek til med ein av desse tre vokalane:
 اتم atom 'atom'; med vokalteikn: اَتُم
 اسلام eslâm 'islam'; med vokalteikn: اِسلام
 ارکستر orkestr 'orkester'; med vokalteikn: اُرکِستر
Dersom â står fremst i eit ord, blir han attgjeven med ein ا alef som ligg vassrett oppå ein «plasshaldar»-alef:
 آب âb 'vatn'

 Kjelder 
 Elwell-Sutton, L. P. 1963. Elementary Persian Grammar. Cambridge: Cambridge University Press.
 Lambton, Ann K. S. 1953. Persian Grammar. Cambridge: Cambridge University Press.
 Mace, John 1962. Teach Yourself Modern Persian. London: The English Universities Press Limited.
 Naghed, Khosro und Mohsen Naghed 2002. Universal-Wörterbuch Persisch. Persisch-Deutsch, Deutsch-Persisch.'' Berlin, München, Wien, Zürich, New York: Langenscheidt.

Persiske alfabetet
Alfabet
Proposisjon

Proposisjon er eit ord nytta i logikken for å skildre innhaldet i påstandar. Ein påstand kan evaluerast som anten sann eller usann. Proposisjonar er ikkje-lingvistiske abstraksjonar, så forskjellige setningar innan eit språk, eller ei setning på to ulike språk, kan uttrykkje same proposisjon. Det er vanleg å setje ordet at framfor ei setning som skal uttrykkje ein proposisjon, t.d. er at Ola elskar Kari proposisjonen som setninga Ola elskar Kari uttrykkjer.

Argument mot bruk av proposisjonar
Filosofien W.V.O. Quine meinte at sidan det er så vanskeleg å nøyaktig og fullstendig omsetje, burde me heller snakke om setningane, enn proposisjonane dei (kanskje) uttrykkjer. 

Filosofi
Logikk
Logiske utsegner
Logisk syntaks
Modallogikk

Ein modal logikk er ein logikk for å handsame modalitetar: konsept som moglegheit, umoglegheit og naudsyn. Logikkar for å handsame ei rekkje andre idéar, som etter kvart, tidlegare, kan, kunne, skulle, burde og må, vert òg også kalla modale logikkar, sidan dei kan handsamast på liknande måtar.

Formelle modallogikkar representerer modalitetane ved at ein sett logiske operatorar på setningane. Dei grunnleggjande modale operatorane er vanlegvis  (eller L) for modaliteten naudsynleg og  (eller M) for mogleg. Dei er interdefinert slik:
 

Logikk
Portia Simpson-Miller

Portia Simpson-Miller () er ein jamaicansk politikar som var statsminister på Jamaica frå 30. mars 2006 til 11. september 2007 og igjen frå 5. januar 2012. Ho var den fyrste kvinnelege statsministeren i landet.

Portia Simpson-Miller blei parlamentsmedlem for People's National Party i 1976. Ho blei vald til leiar av partiet i februar 2006. Ho har også hatt fleire statsrådpostar.

Simpson-Miller har ei Bachelor of Arts-grad i offentleg forvalting frå Union Institute & University i Ohio. Ho er seinare blitt tildelt eit æresdoktorat ved Union Institute.

Bakgrunnsstoff
Offisiell profil 
Utvida profil
Profil  frå Jamaica Gleaner.

Jamaicanske statsministrar
Første kvinnelege stats- og regjeringsleiarar
Språkfilosofi

Språkfilosofi er den filosofiske retninga som tek føre seg språket. Feltet studerer filosofiske spørsmål om lingvistisk meining, referanse, språkbruk, språklæring, forståing, sanning, (lingvistisk) tanke og røynsle, kommunikasjon, tolking og omsetjing. 

Det finst fem fundamentale problemstillingar i feltet:
 Korleis er setningar sett saman i ein meiningsfull heilskap, og kva meining finst i delane av setningar?
 Kva er meining si karakter? (Kva er eigentleg meining?)
 Kva gjer me med språket? (Korleis nyttar me det sosialt? Kva er målet med språk?)
 Korleis heng språk saman med sinnet, både til den som taler og den som høyrer? 
 Kva er samanhengen mellom språk og verda? (Denotasjon, ekstensjon og referanse.)

Oversikt 
I språkfilosofien er det ikkje så viktig kva ord og setningar tydar, ei ordbok eller eit oppslagsverk gir dei fleste svar ein treng i den samanhengen. Det interessante spørsmålet er kva det vil seie for eit uttrykk å tyde noko. Kvifor tydar noko det det gjer? Kva for uttrykk tydar det same, og kvifor? Korleis kan ein kjenne meininga i desse? Og kva er «meining»?

Filosofar studerer også relasjonen mellom meining og sanning. Det er ofte mindre vekt på kva for setningar som faktisk er sanne, som kva for typar meining me kan kalle sann eller usann (kva for meiningar som er proposisjonale). I sanningsorientert språkfilosofi spør ein til dømes: Kan meiningslause setningar vere sanne eller usanne? Og setningar om ting som ikkje finst (har null ekstensjon)? Er det setningane som er sanne eller usanne, eller er det bruken av dei (semantikk vs pragmatikk)?

Språk, tanke og kultur 
Språk, korleis utsegn tydar noko, sanning - slike tema er viktige av mange grunner. Ikkje berre fordi språket vert nytta i dagleglivet, men det kan ha sterk påverknad på menneskeleg utvikling (sjå t.d. Sapir-Whorf-tesen); kunnskap kan vere knytt inn i det; konsept som sjølvet, røynsle og eksistens er nært kopla til korleis språket vert nytta, og kva ein lærer gjennom det. Er det i det hele teke mogleg å ha tankar utan eit språk? Kva typar tankar er i så tilfelle ikkje avhengige av språk? Kor mykje påverknad har språket på kunnskap om verda og korleis ein handlar i ho? Er det mogleg å resonnere utan eit språk? Dette er spørsmål som overlapper med psykolingvistikken.

Språkfilosofi er viktig fordi språk er det: det er umogleg å skilje frå korleis ein tenkjer og lever. Folk har generelt eit sett med vitale konsept som er kopla til teikn og symbol, inkludert alle ord (symbol): «objekt», «kjærleik», «godskap», «Gud», «feminin», «maskulin», «kunst», «statsstyre» osb. Ved å blande inn «meining», har alle forma (eller fått forma for seg) eit syn på universet og korleis dei har «meining» i det.

Mange filosofiske diskusjonar byrjar med å klårgjere terminologi (mange kjem seg aldri vidare). Nokre filosofar - t.d. dei med bakgrunn i semiotikk, i tillegg til nokre verk av lingvisten Noam Chomsky - meiner at termen «språk» er alt for vag. Fullstendige system har vorte utvikla for å klårgjere feltet.

Litteratur 
 Georg Kjøll: Språkfilosofi, Oslo: Fagbokforlaget, 2013. ISBN 978-82-450-1380-1

Filosofi
Filosofi