alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Vanse

Vanse er ein tettstad i Farsund kommune i Agder med . Vanse ligg på Listahalvøya, om lag seks kilometer vest for Farsund bysentrum.

Norsk-amerikansk kultur 
I perioden frå 1890-talet til eit stykke ut på 1960-talet reiste tusenvis av listelendingar over Atlanterhavet til Amerika. Dei fleste drog til austkysten, blant anna til New York-området, der dei arbeiddee som hushjelpar, sjøfok og snikkarar. Etter månader eller år, og eitt eller fleire opphald, drog mange av dei heim att. Dette var med å seja preg på Lista.

Brooklyn Square 

Brooklyn Square er ei gate på Bryne i Vanse sentrum;  mellom fylkesveg 651 og Abraham Berges vei. Gata har namn etter Brooklyn i New York, og er den fyrste offisielle amerikanske adressa i Noreg. Her ligg Trunken, ein butikk som sel amerikanske varer. Han opna 25. desember 2004. Ved sida av Trunken ligg restauranten 8th Avenue, som er inspirert av New York på 50- og 60-talet. Til jul blir gata pynta på amerikansk vis. 29. oktober 2011 blei Farsund kommune vennskapsby med Bay Ridge Neighborhood i Brooklyn i New York.

American festival 
American festival er ein festival som er blitt halden årleg den siste helga i juni sidan 2007. Han avløyste den tidlegare Listafestivalen. Festivalen er fyrst og fremst ei feiring av det norske Amerika og banda mellom Lista og USA. Han har som målsetnad å visa fram norsk-amerikansk kultur og samtidig setja Farsund og regionen på kartet. Sommaren 2015 vitja 20 000 folk i løpet av festivalhelga. Selvaagparken på Bryne blir også brukt aktivt under festivaldagane.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Vanse» frå ,  den 26. september 2022.  

Geografi i Farsund
Tettstader i Agder
Skarpengland

Skarpengland er ein tettstad i Vennesla kommune i Agder fylke med . Bygda ligg ved Riksveg 9, om lag 23 kilometer nordvest for bysenteret i Kristiansand, og om lag sju kilometer vest for tettstaden Vennesla.

Geografi i Vennesla
Tettstader i Agder
Estragon

Estragon (Artemisia dracunculus) er ein fleirårig plante frå malurtslekta. Han er grøn på farge, og har harde stilkar med tynne blad. 

Estragon er ein urt som blir brukt til å krydra mat. Mellom anna vert bearnaisesaus laga med estragon.

Arten blei vitskapleg skildra av Carl von Linné i 1753.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

Krydder
Korgplantefamilien
Nodeland

Nodeland er ein tettstad i Kristiansand kommune i Agder fylke med . Fram til 2020 var staden kommunesenter i tidlegare Songdalen kommune i Vest-Agder fylke. 

Riksveg 461 og Sørlandsbanen går gjennom bygda, og Nodeland er ein stasjon på Sørlandsbanen. Bygda ligg om lag 7 kilometer vestom bysenteret i Kristiansand. Frå Nodeland går det fylkesveg nordaustover til tettstaden Nodelandsheia.

Busetnader i Kristiansand
Tettstader i Agder
Merian

Merian (Origanum majorana) er ein eittårig, grøn krydderplante bergmynteslekta i leppeblomfamilien, i nær slekt med bergmynte. Med sterk lukt og smak vert han lett for dominerande, og bør difor nyttast i små mengder. Det er vanleg å nytta merian både frisk og tørka.

Bakgrunnsstoff 

Leppeblomfamilien
Krydder
Urter
Rennfast

Rennfast er namnet på vegsambandet frå fastlandet til Rennesøy, nord for byen Stavanger i Rogaland fylke. Sambandet er ein del av Europaveg 39. To undersjøiske vegtunnelar gjer at sambandet er ferjefritt. 
Vegsambandet vart bygd frå 1990 til 1992. Prosjektet er betalt og innkreving av bompenger avvikla frå juli 2006.

Rennfast frå Randaberg til Mortavika 
 Randaberg kommune
 Harestadvika
 Byfjordtunnelen under Byfjorden og øya Bru 

 Stavanger kommune
 Øya Sokn med verna, nedlagde bompengestasjonar. Avkøyring til Vestre Åmøy over Åmøybrua. 
 Askjesundbrua
 Askje på Mosterøy
 Mastrafjordtunnelen 
 Øya Rennesøy
 Mortavika
 ferje vidare til Arsvågen

Sjå òg 
 Rogfast - eit planlagd vegsystem i Rogaland
 Ryfast - eit gjennomført vegsystem i Rogaland
 Trekantsambandet - med undersjøisk tunnel ved Øya Stord

Kjelder   

Vegar
Europaveg 39
Rennesøy kommune
Randaberg kommune
Sorbé

Sorbé eller sorbe er ein halvfrosen matrett av vin, likør, fruktsaft eller fruktpuré. Det kan også visa til ein drikk av ein av desse ingrediensane med knust is i.

Sorbé vert nytta både som kvilerett og dessert. Den vanlegaste måten å laga sorbet, er med sukkerlake, smak (frukt-/bærpuré, champagne, sitron eller anna) og eggekvite. Resultatet vert best dersom sorbeen vert laga i ismaskin. Har ein ikkje ismaskin, kan sorbeen frysast i fryseboks. Då må han rørast i tidt under innfrysing, for å unngå at han krystalliserer seg.

Ein kan laga sorbé med smak av det meste, men som regel blir det brukt frukt til å smaksetja retten. Bruk av alkohol,  honning eller maissirup kan senka frysepunktet til blandinga og gjera sorbeen mjukare.
Ein vinsorbé kan til dømes bli laga av raudvin, portvin, appelsin, siton, krydder og eggekvite (mulled wine sorbet), eller med dessertvin, sitronjus og eggekvite (Muscat sorbet).

Historie

Ordet «sorbé» kjem via fransk sorbet frå italiensk sorbetto, som igjen er avleidd frå tyrkisk şerbet, 'søt, fersk fruktdrikk', frå arabisk 'drikk, vin, sirup'. Det er i slekt med orda sjerbett og sirup. I ulike språk kan sorbé eller sjerbett visa til isrettar eller isdrikkar om kvarandre.

Soga fortel at keisar Nero i det andre hundreåret sende slavar til fjells for å henta snø, som vart blanda med honning eller vin. I mellomalderen byrja arabarar i Andalusia å bruka sukker i staden for honning i oppskrifta. 
Saladin skal ha gjeve Rikard løvehjarte ein sorbé laga av frukt og snø frå Libanonfjellet som fredsgåve.

Venetianske handelsfolk tok til seg oppskrifta på isretten. Ifølgje tradisjonen skal den italiensk-fødde dronninga Katarina av Medici ha teke sorbeen med seg til Frankrike, då ho tok med seg italienske ismakarar til det franske hoffet. Ho skal ha smakt sorbetto tutti frutti ved Médici-hoffet i Firenze under ei mattevling der ein apotekar (eller i andre tradisjonar ein hønseoppdrettar), Ruggeri, laga ein rett av frosen frukt og  sabayon.

Frå 1600-talet byrja England å importera «sherbet powders» frå Det osmanske riket av tørka flukt og blomar blanda med sukker. I 1662 fanst det eit kaffihus i London som reklamerte for «sherbets made in Turkie of Lemons, Roses and Violets perfumed». I 1670 opna Café Procope i Paris og byrja å selja sorbé. 

Då europearane lærte korleis dei kunne frysa is gjennom endoterme reaksjonar byrja dei laga sorbetto ved å blanda fruktjus og smaksstoff til frosen sukkerlake. I USA skil ein gjerne mellom sherbet, ein is laga med meieriprodukt, og sorbet laga utan.

Aria di sorbetto er eit operaomgrep for ein mindre viktig arie som ein til dømes kunne nytta til å kjøpa sorbé.

Galleri

Kjelder

Delar av denne artikkelen bygger på «Sorbet» frå ,  den 10. mai 2019.  
Delar av denne artikkelen bygger på «Sorbet» frå ,  den 19. mai 2019.

Bakgrunnsstoff

is
dessertar
Franske ord og uttrykk
Italienske ord og uttrykk
Fruktretter
Forordningstidend for de besatte norske områder

Forordningstidend for de besatte norske områder var eit blad som vart utgjeve av dei tyske okkupasjonsmaktene i Noreg under andre verdskrigen. Bladet hadde parallell tekst på norsk språk og tysk språk. På tysk var tittelen for bladet Verordnungsblatt für die besetzten norwegischen Gebiete. Bladet publiserte ymse vedtak og føresegner som vart vedteke av makthavarane i tida frå april 1940 til mai 1945. Særleg gjaldt dette Josef Terboven, Reichskommissar für die besetzten norwegischen Gebiete. Terboven hadde som rikskommisær noko nær diktatorisk mynde i Noreg. 

Statsarkivet i Bergen har skanna inn bladet og lagt det ut på Digitalarkivet.

Bakgrunnsstoff 
 Elektronisk versjon av bladet på Digitalarkivet

Noreg under andre verdskrigen
Tidlegare norske tidsskrift
Kjøttkake

Kjøtkake eller kjøttkake er ein matrett laga av kjøtfarse som er vorten forma til små «kaker» og steikt. Servert saman med kokte poteter, brun saus, tyttebærsyltetøy og kål- eller ertestuing vert kjøtkakene ofte haldne for å vere typisk norsk mat. Dei er også knytte til heimen og familielievet gjennom uttrykk om «mors kjøtkaker», ein rett ingen kan laga maken til.

Tillaging
I dag er det vanleg å kjøpe ferdig kjøtdeig når ein skal lage kjøtkaker heime, men då retten vart populær var det vanleg å kverne kjøtet sjølv. Kjøtdeigen vert fyrst rørt med salt før potetmjøl og krydder vert rørte inn i deigen. Så vert han spedd med mjølk eller vatn til ynskt konsistens før det vert forma runde eller litt avlange bollar, noko større enn eit egg, som vert bruna i feitt i ei steikepanne. Når dei har fått brun steikjeskorpe vert kjøtkakene tekne opp av steikepanna og hatt over til å trekkje til dei er ferdige i ei gryte med brun saus, eller i kraft eller vatn som det sidan vert laga brun saus av. Ein kan òg ha i andre ingrediensar i kjøtkakedeigen, som rive turka brød og finhakka lauk. Av krydder som er vanlege å bruke i kjøtkaker kan nemnast turka malen ingefær, muskat, pepar og allehande.

Historie
Sjølv om retten ofte vert sett som det norskaste av det norske i matvegen, vart han ikkje vanleg mellom breie lag i Noreg før i perioden 1850-1950. Utbreiinga hadde samanheng med at kjøtkverner vart tilgjengelege til ein overkomeleg pris, at støypejarnskomfyrar vart vanlege i heimane og at mange unge kvinner gjekk på husstellskule eller lærte å lage retten medan dei var i tenest i store hushald. Før ein hadde kjøtkverner vart kjøtet finhakka med kniv, noko som var ei arbeids- og tidkrevjande oppgåve som berre dei som hadde tenestjenter kunne unne seg. Kjøtkaker vert steikte i steikjepanne og komfyren gjorde det mykje greiare å lage mat på det viset enn det hadde vore før då matlaging skjedde over open eld i grua.

I dag er mykje av kjøtkakene som vert etne i Noreg kjøpte ferdiglaga. Matvareindustrien produserer kjøtkaker som vert selde som ferskvare, frosne eller hermetiserte.

Liknande rettar

Rettar av kverna kjøt er vanlege i mange matkulturar. Delar av slaktedyret som elles ikkje er særleg høgt verdsette, som innmat eller seige kjøtstykke, kan kvernast opp og verte omtykte rettar. 

Ein nærskyld rett til kjøtkakene er dei danske frikadellene, og det er truleg at dei norske kjøtkakene har utvikla seg frå frikadellene i Noreg. Hanna Winsnes hadde i kokeboka si frå 1845 med ei oppskrift kalla «Frikadeller (Kødkager)», medan Henriette Schønberg Erken skil mellom kjøtkaker og frikadeller i si Store kokebok frå 1914, ved at frikadellene er steikte i panne medan kjøtkakene fyrst er bruna i panne og så trekte ferdige i saus.

Andre liknande rettar er karbonadekaker, medisterkaker og ulike kjøtbollar.

Kjelder
Nynorskordboka

Kjøtmat
Farseprodukt
Norsk mat
Hønseegg

Hønseegg er den vanlegaste eggtypen i matlaging.

Egga kan vera hovudingrediensen i rettar som speilegg, kokt egg og omelett, eller brukast som bindemiddel i ei rekke andre rettar, som pannekaker, vaflar og sufflé.

Hønseegg får ein frå burhøns (høner innesperra i tronge bur), frittgåande høner (høner som får gå fritt rundt inne i store hønsehus) og «økologiske» høner (høner som får gå fritt rundt både inne og ute, og som får økologisk mat).

Hønseegg kan vera kvite, brune og alle nyansane derimellom.

I Noreg vert det brukt tre typar hybridar til eggproduksjonen; shaver, hyline og loman. Hybriden hy-line er særs god til bruk i frittgåande system. Ho har blant anna ei ekstra tjukk fjørdrakt.

Høns
Egg
Bechamel

Bechamel er ein kvit grunnsaus. Han er laga av smør, mjøl, salt, pepar og mjølk, og vert nytta til so mangt, til dømes lasagne, fiskepudding, makaroni og pølser i kvit saus. Som alle grunnsausar kan han lagast vidare til likt og ulikt.

Sausar
Høynes

Høynes og Høines er stadnamn og slektsnamn i Noreg.

Det finst stader som heiter Høynes i 
Drangedal kommune, Eid kommune, Finnøy kommune, Forsand kommune, Vestvågøy kommune og Skudeneshavn.

Det er om lag 320 som har Høines og 130 som har Høynes som etternamn.

Kjende namneberarar 
 Rudi Høynes (f. 1955), norsk trommeslagar

Bakgrunnsstoff

Kjelder 
 Norgesglasset
 Statistisk sentralbyrå

Norske stadnamn
Norske slektsnamn
Vaktelegg

Vaktelegg er egg frå vaktlar. Egga er rundt ein femtedel so store som hønseegg. Dei blir brukte til matlaging i ulike kulturar. Nokre stader er dei rekna som ein delikatesse, andre stader som meir kvardagsleg mat. 

Innan japansk matlaging blir egga ofte nytta i bentoboksar. Dei kan også brukast til sushi.
I Sør-Korea blir store mengder hardkokte vaktelegg selde i matbutikkar for ein rimeleg penge.
I Vietnam blir liknande posar kokte egg selde på gata som ølsnacks. 
Små pakkar hardkokte egg blir også selde som snacks i Indonesia, der ein også finn egga på grillspyd som satay som tilbehøyr til rettar som soto og bubur ayam. 
På Filippinane er kwek-kwek ein vanleg gaterett laga av blautkokte egg dyppa i ei oransje røre, sett på spyd og frityrsteikt.

I Brasil, Colombia, Ecuador og Venezuela  er det vanleg å festa eit enkelt hardkokt vaktelegg på toppen av ei pylse i brød eller ein hamburger, ofte med ei tannstikke.

Galleri

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Quail eggs» frå ,  den 4. desember 2018.  
 

Egg
Vaktlar
Fasanfamilien
Tranebær

Tranebær (Vaccinium oxycoccos) er ein krypande lyngplante med runde, blanke blad og rosa blomster. Om hausten får han raude bær som er rike på antioksidantar og kan brukast til saft og syltetøy. Bæra inneheld eit forholdsvis høgt nivå av naturlege konserveringsmiddel. Blada er eviggrøne på den måten at blada vert raudbrune om hausten og at det er dei same blada som blir grøne att om våren.

Bakgrunnsstoff 

Lyngfamilien
Bær
Tone Damli Aaberge

Tone Damli Aaberge () er ein norsk songar og popartist. 

Aaberge slo gjennom etter å ha delteke i talentprogrammet Idol i 2005. Ho ende på andreplass. Etter Idol skreiv ho under på platekontrakt med EMI Music. Frå 2008 er ho tilknytt Universal Music Norway, og manageren hennar er David Eriksen.

Hausten 2006 deltok Tone i Skal vi danse på TV 2, der ho enda på ein tredjeplass. I Melodi Grand Prix 2009 deltok ho med songen «Butterflies». Der kom ho på andre plass etter Alexander Rybak. Singelen «Butterflies» selde seinare til platina, og låg på VG-lista i 17 veker, med andreplass som beste plassering.

Melodifestivalen 2013
19. november 2012 offentleggjorde Sveriges Television (SVT) halvparten av deltakarane i Melodifestivalen 2013, der mellom anna Damli og Erik Segerstedt skal delta med songen «Hello Goodbye».

Diskografi
Album
 2005: Idol 2005 (samleplate)
 2005: Bliss
 2007: Sweet Fever
 2009: I know
 2010: Cocool

Singlar
 2010: I love you

Kjelder 
 «Intenst lukkeleg». Firda.no, 19.04.2006.
 - Aksel er snart 35, og er ikke gammel i hele tatt . Dagbladet.no, 15.09.2010.
 Delar av denne artikkelen bygger på «» frå ,  den 26. september 2010.

Fotnotar

Bakgrunnsstoff 
Kvinnestemmer frå Sogn og Fjordane 
Toneglad - portrettintervju Firda.no, 07.03.2005.

Folk frå Sogndal
Norske bloggarar
Norske Skal vi danse-deltakarar
Melodi Grand Prix 2009-deltakarar
Melodi Grand Prix 2020-deltakarar
Allsang på grensen
Norske Idol-deltakarar
Norske Idol-dommarar
Melodifestivalen 2013-deltakarar
Kvinner frå Sogn og Fjordane
Maria Kannegaard

Maria Kannegaard () er ein norsk pianist i jazztradisjonen. Saman med bassist Ole Morten Vågan og trommeslagar Thomas Strønen utgjer ho Maria Kannegaard trio. Ho har tidlegare spelt i Kongsberg-bandet Alibi med bassist Tine Asmundsen. Ho var òg med i Eldbjørg Raknes sitt Tingeling-band, og har samarbeida med Live Maria Roggen.

Norske jazzmusikarar
Norske pianistar
Einevelde

Einevelde eller absolutisme er namnet på styreforma i mange monarki på 1600-talet og 1700-talet, og i til dømes Russland i prinsippet til den russiske revolusjonen i 1917.

Eineveldet gjekk ut på at monarken i prinsippet hadde all makt, medan han eller ho tidlegare hadde måtta dele henne på eit eller anna vis med adelen/godseigarklassen. Anten ved at ei stormannsforsamling hadde noko av makta, som parlamentet i Storbritannia, eller ved at kongen måtte skrive under på ein slags kontrakt før han vart godkjend av adelen, som til dømes i Danmark-Noreg før 1660. 

I eineveldet sin ideologi kjem monark-makta frå «Guds nåde», og dén kan det som kjent ikkje stillast spørsmål om. Spissformulert blir det da, som den franske einevaldskongen Ludvik 14. skal ha sagt, at «Staten, det er eg!». 

I røynda hadde likevel ikkje einevaldskongane all makt. Dei var svært avhengige av omgivnadene sine, rådgivarar av ulike slag. Somme einevaldskongar var knapt i stand til å skrive sine eigne namn for skuld galskap eller fyll, så da seier det seg sjølv at det var krinsen rundt monarken som hadde makta, i slike tilfelle. Men alt måtte skje i namnet åt monarken, sjølvsagt. Ein rest av slik tenking finst enno i dag i Noreg, der det offisielt er «Kongen i statsråd» som har bestemt ditt og datt når regjeringa har vedtatt noko.

Innføringa av eineveldet var i somme land, som Danmark-Noreg, eit ledd i ein prosess med minking av adelsmakta og tilsvarande auke i borgarskapet si makt, med andre ord ein moderniseringsprosess. Eineveldet kunne såleis i ein periode fungere progressivt, historisk sett. 

Men i det neste steget i denne prosessen, kvitta borgarskapet seg med både restane av adelsmakta og eineveldet (og i eit par land sjølve monarkiet) i dei borgarlege revolusjonane. Dette brotet var særleg tydeleg i Frankrike, sjå artikkelen om den franske revolusjonen.

I Noreg var det slutt på eineveldet i 1814, frå da har vi hatt konstitusjonelt monarki, det vil seie at monark-makta er avgrensa av ei grunnlov ut frå folkesuverenitetsprinsippet. I 1884 vart den borgarleg-demokratiske revolusjonen her i landet ført eit langt steg vidare med innføringa av parlamentarismen, før han vart fullført i 1905 med unionsoppløysinga. Etter det har monarkane hatt mesta berre symbolsk funksjon i Noreg.

Bakgrunnsstoff
 Da eneveldet kom til Norge  - nettutstilling frå Arkivverket
Styresett
1600-talet
1700-talet
1800-talet
Soprillo

Soprillo er eit treblåseinstrument. Soprilloen vart funnen opp av Benedikt Eppelsheim, og er ein slektning av saksofonen. Den er stemd i Bb, med grunntone Bb2 éin oktav over sopransaksofonen.

Bakgrunnsstoff

 Benedikt Eppelshiem sin nettstad 
 The National Saxophone Choir of Great Britain (NSC)  Høyr ein soprillo i lag med andre saksofonar.

Treblåseinstrument
Tubax

Tubax er eit treblåseinstrument. Instrumentet er ein modifisert kontrabass-saksofon funnen opp av Benedikt Eppelsheim. Den er stemt i Ess med grunntone Ess1, til liks med kontrabass-saksofonen. Tubaxen vert notert i G-nøkkel som transponerande instrument, og har ei rekkevidde frå Db1 til h1. Tubaxen finst òg stemt i C og Bb, med grunntone C1 og Bb2. Bb-tubaxen kan sjåast på som ei endeleg realisering av Adolphe Sax sin 150 år gamle plan om ein subkontrabass-saksofon.

Tubaxen har ei mykje trongare boring enn kontrabass-saksofonen, og er meir lik ein sarrusofon. Den har same fingring som kontrabass-saksofonen, og tek i bruk eit barytonsaksofon-munnstykke. Den tronge boringa gjer at den har mindre kraft enn ein kontrabass-saksofon, men det gjer òg sitt til at at den lettare kan spele mjukt og i dei lågare registra. Klangleg er den som ein barytonsaksofon med éin ekstra oktav nedover.

Bakgrunnsstoff

 Benedikt Eppelshiem sin nettstad 
 MP3 lydklipp av ein tubax. På tubax: Randy Emerick med the Jerry Fischer Orchestra
 Meir om instrumentet tubax

Treblåseinstrument
Wilhelm Reich

Wilhelm Reich () var ein ukrainsk-amerikansk psykiater, psykoanalytikar og forfattar fødd av jødiske foreldre i Ukraina (då ein del av Austerrike-Ungarn). Han studerte medisin i Wien, og blei interessert i psykoanalyse og læra til Sigmund Freud.

Reich var ferdig utdanna lege i 1922, og same året starta han privat praksis som psykoanalytikar.

På 1920-talet braut han med Freud og danna ei eiga retning innan psykoanalysen: den såkalla «karakteranalysen». I 1930-åra meinte han å ha oppdaga ein fysisk energi, «orgon», som han meinte eksisterte i atmosfæren og i alt levande. Han utvikla instrument som han meinte kunne utnytta denne energien til å handsama sjukdommar som til dømes kreft.

I 1933 gav han ut boka Fascismens massepsykologi som vart forboden av nazistane, noko som mellom anna. førte han til Noreg. Frå 1939 budde han i USA der han heldt fram med forskinga på orgon. Orgonterapien førte til at praksisen hans i 1947 blei etterforska, og han fekk forbod mot å halda fram med denne forma for handsaming.

Wilhelm Reich hadde mange tilhengarar i det psykoanalytiske miljøet i Noreg, men fleire vart kritiske til orgonterapien. Av dei mest trufaste tilhengjarane i Noreg var Nic. Waal og Ola Raknes.

Austerrikske psykiatarar
Austerrikske forfattarar
USA-amerikanske psykiatarar
USA-amerikanske forfattarar
Sarrusofon

Sarrusofon er eit treblåseinstrument, ei oppfinning av Pierre-Louis Gautrot i 1856 for å kunne konkurrere med saksofonen og som ei erstatning for oboar og fagottar i musikkorps. Han var så lik saksofonen at Adolphe Sax ved fleire høve melde Sarrus til styresmaktene for brot på opphavsrettane. Instrumentet har fått namnet sitt etter den franske korpsleiaren Pierre Auguste Sarrus, som var opphavet til idéen bak instrumentet.

Sarrusofonen finst i mange størrelsar, frå sopranino med grunntone ess1 til subkontrabass med grunntone Bb2. Den vert notert i G-nøkkel som transponerande instrument. Dei to minste instrumenta er rette og kan minne om ein trong sopransaksofon. Dei større utgåvene har bøygar og form omtrent som ein ophicleide. Sarrussofonen er laga av metall og vert spelt med dobbelt røyrblad-munnstykke, som ein fagott. Han har klaffar, og fingringa liknar den på saksofonen. 

Sarrussofonen er i dag eit svært sjeldsynt instrument, og blir berre brukt i spesielle samanhengar. Han har relativt dårleg intonasjon, og har, samanlikna med saksofonen, ein mindre klår klang. Tidlegare vart Ess-kontrabassen ein del brukt, både til å erstatte kontrabass-saksofonen i militærkorps - han er lettare enn ein barytonsaksofon, og mykje lettare enn kontrabass-saksofonen - og som ei kraftigare erstatning for kontrafagotten, som ikkje var eit så velutvikla instrument tidlegare. Dei få verka som krev sarrusofon vert i dag spelt på kontrafagott.

Sarrusofonfamilien
 Sopraninosarrusofon (i Ess)
 Sopransarrusofon (i Bb)
 Altsarrusofon (i Ess)
 Tenorsarrusofon (i Bb)
 Barytonsarrusofon (i Ess)
 Bass-sarrusofon (i Bb)
 Kontrabass-sarrusofon (i Ess)
 Subkontrabass-sarrusofon (i Bb eller C), går òg under namnet Bb- og C-kontrabass-sarrusofon.

Treblåseinstrument