alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Eigil Lehmann

Eigil Lehmann () i Bergen var ein norsk prest, diktar og målmann. 

Han tok teologisk embetseksamen i 1929, og vart i 1930 tilsett som hjelpeprest i Modum. Frå 1937 var han prest i Skjold i Ryfylke. I 1958 fór han til Bergen og vart residerande kappellan i Birkeland prestegjeld i Fana. Han vart sokneprest i Nordås prestegjeld i Fana i 1971 og tok avskil i 1976.

Han arbeidde mykje med bibelsk leksikografi, og gav ut i alt to ordbøker for Det nye testamentet. Han gav ogso ut to ordbøker om dei nordiske øymåla, ei som galdt islandsk, og ei som galdt færøysk. Han skreiv attåt dette dikt gjennom heile livet, og gav ut i alt fire diksamlingar.

Lehmann var heidersmedlem i Vestmannalaget og Vestlandske Mållag, og var med på skipinga av Ivar Aasen-sambandet i 1965. Han har vore i styret for Norsk bokreidingslag og Halldor O. Opedals fond, og var med i Norsk Måldyrkingslag. I 1964 fekk han Sokneprest Alfred Andersson-Ryssts fond.

Bøker 
 1938 – Rette det som rengt er : Eit ord til dei som hev Noregs mål kjært.
 1955 – Ordbok for det Nye testamentet
 1967 – Islandsk-norsk ordbok skriven saman med Þorsteinn Þ. Víglundsson
 1967 – Vilja de lyda
 1969 – Norsk-islendsk samtalebok : Ein parlør
 1977 – I eit anna ljos
 1981 – Lilja i Dal
 1983 – Atturljóm : kvedskap
 1986 – Færøysk-norsk ordbok
 1990 – Ettirrakstur : dikt
 2007 – Dikt i utval

Kjelder 
 Diktarprest og målkunstnar. Bergens Tidende om 100-årsdagen til Lehmann. 30. jan. 2007.
 Bondevik, Jarle: Minneord om Eigil Lehmann. Stille Stunder nr. 3, Juni 2009, s. 3.

Bakgrunnsstoff 
 Digitaliserte bøker av Eigil Lehmann hjå Nasjonalbiblioteket

Målfolk
Norske prestar
Norske lyrikarar
Folk frå Bergen
Meditasjon

Meditasjon er ein teknikk for å konsentrera sinnet, som regel brukt for å utvikla seg andeleg eller roa seg ned. Han blir særleg brukt i samband med austlege religionar som hinduisme, buddhisme og djainisme, der han har ein svært lang tradisjon.

Under meditasjon er det vanleg å fokusera på éin enkelt ting, som ei staving (som aum), eit mantra (som Na Nach Nachma), eit bilete (som ein mandala), eller eit objekt (som eit levande lys eller sin eigen ande). Det er vanleg å sitja stille i lang tid når ein mediterer, gjerne med krosslagde bein og særleg i den såkalla lotusstillinga, men ein kan òg meditera medan ein ligg eller går.

Sjå òg 
 Sjiva, hinduisk asketgud som er kjend for å meditera
Hyperkopling

Ei hyperkopling er ein peikar i eit hypertekstdokument som kan visa til ein annan stad i dokumentet, eit anna dokument, eller ein annan ressurs.  

Hyperkoplingar blir særleg brukte til å binda saman verdsveven (World Wide Web) gjennom HTML-kode. 

Hypertekst
Exnerfunksjon

Exnerfunksjonen er eit mål på trykk som stundom vert brukt for å erstatte trykket i datamodellar. Han kan til dømes definerast som 

 
der  er overflatetrykket, vanlegvis ved 1000 hPa;  er gasskonstanten for tørr luft og  er varmekapasiteten for tørr luft ved konstant trykk. T er temperatur og  er potensiell temperatur.

Sjå òg 
 Hydrostatisk likning
 Klimamodell
 Eulerlikningane
 Væskedynamikk
 Global klimamodell
 Numerisk vêrvarsling
 Primitive likningar

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Exner function» frå ,  den 30. januar 2007. 
 oppgav desse kjeldene: 
 Pielke, Roger A. Mesoscale Meteorological Modeling. Orlando: Academic Press, Inc., 1984.
 U.S. Department of Commerce, National Oceanic and Atmospheric Administration, National Weather Service. National Weather Service Handbook No. 1 - Facsimile Products. Washington, DC: Department of Commerce, 1979.
 

Atmosfærisk dynamikk
Sigmakoordinatar

Sigmakoordinatar er ein vertikal koordinat som ofte vert brukt i generelle sirkulasjonsmodellar. Dette fører til at dei nedre grensevilkåra vert enklare ved at dei følgjer topografien på jordoverflata. Ein sigmakoordinat er definert som forholdet mellom trykket i eit gjeve punkt i atmosfæren og trykket på overflata direkte under. 

Når sigma er lik 1 vil ein då vere ved overflata. Når sigma = 0,84 så tyder det at ein er i ei høgd i atmosfæren der trykket er 0,84 gonger trykket ved overflata. Det midla trykket i havnivå er 1013 hPa, så sigma = 0,84 tilsvarar (i snitt) eit trykk på om lag 850 hPa. 

Overflatetrykket på jorda varierer i lag med høgda over havet, og på grunn av variasjonar i vêret. Sjølv om overflatatrykket i snitt er 1013 hPa ved havnivå, så er det mykje lågare i høgre område, som Tibetplatået. Ei trykkflate over Tibetplatået på sigma = 0,84 er mykje mindre enn 500 hPa. Trykkverdien som høyrer til ein sigmakoordinat kan variere stort over høge fjell, men sidan det meste av landområda på jorda er nær eller ved havnivå er det likevel nyttig å tilnærme trykket med ein sigmaverdi. Ein må derimot merke seg at det verkelege trykket kan vere ganske forskjellig frå det tilnærma trykket i høge område.

Koordinatsystem
Lyngshest

Lyngshest eller nordlandshest, offisielt nordlandshest/lyngshest, er ein hesterase frå Nord-Noreg. Lyngshesten blir rekna som ein stor ponni. Mankehøgda er kring 130–140 cm. Fargen er vanlegvis brun, svartbrun, raud eller noko gråskimmel. Hovudbruken av lyngshestar er som ridehest og lett trekkhest. Hesten har fått namn etter heile nordlandsområdet eller Lyngen i Troms, og blir også omtala som lyngshest/nordlandshest.

Historie 
Lyngshesten har anene sine frå dei småe vikinghestane og er ein sterk og nøysam hest med gode bein og hovar. Han vart sett til arbeid på garden eller ute på marka og var van med å jobbe hardt. Desse hestane var aldri i hus og fekk ikkje tilskot av kjøpefôr slik det er vanleg i dag. Dei måtte skaffe seg mat sjølve i inn- og utmark. Dei åt det meste dei kom over av grønt.

I 1930 var rasen utrydningstruga, og det vart sett i gang organisert al. Rasen vart mesta utrydda under andre verdskrigen, da berre et fåtal hestar overlevde dei siste krigsåra. Dei seinare åra har rasen vorte meir populær over heile Noreg. Da traktoren tok over i gardsarbeidet i 1960-åra, var situasjonen framleis ikkje bra for lyngshesten. Det var stadig færre som heldt hest, og mykje arvemateriale gjekk tapt. 

Rasen vart kalla lyngshest fram til 1968, men frå da av er namnet nordlandshest vorte vanlegare. Frå 1994 var det offisielle namnet «nordlandshest/lyngshest».

Førekomst 
I dag er det kring 3 000 lyngshestar i Noreg, og det blir årleg fødd kring 200 føl. Lyngshesten har status som trua - vedlikeholdt på FAO sine lister.

Bruksområde 
Nordlandshesten/lyngshesten har alltid vore ein allsidig brukshest. Tidlegare var det mest vanleg å nytte lyngshesten til gardsarbeid og som skyss- og ridehest, men no blir rasen mest brukt som hobbyhest. Lyngshesten sin allsidigheit gjer han til ein skikkeleg god allround-hest som er godt eigna for bruk i dei fleste ride- og køyregreiner. Døme på dette er sprang, dressur og mounted games, i tillegg til presisjonskøyring og ponnitrav. Lyngshesten er også stø på foten, og eigner seg derfor godt til turriding og kløyving i ulendt terreng. På grunn av det rolege og vennlege gemyttet sitt er lyngshesten også ein god terapihest.

Dagens hestar 

Dagens hestar har svært gode køyre- og rideeigenskapar. Denne hesterasen er ein god førstegongshest som eignar seg i alle ridegreiner. Han har eit fint og roleg gemytt, men kan stundom vera noko sta. Han er kjend for å vere arbeidsvillig med pågangsmot til å utføre dei oppgåvene han blir beden om å gjere. Felles for lyngshestane er at dei er stødige dyr som sjeldan kvepper til eller spring ut. Dei skal vere tøffe og robuste og er som regel ikkje engstelege. Hesten er noko større enn islandshesten og har ei meir rektangulær kroppsform – typisk for arbeidshestar. Det er mykje fargevariasjon i rasen, og dei fleste fargane er godkjende – anna enn blakk (som fjordingen).

Kjelder 

«Lyngshest» på Bokmålswikipediaen

Bakgrunnsstoff 
 Rimfakse.no, lyngshestportal
 Om førekomst 
 Sluttrapport utviklingsprosjekt

Nord-Noreg
Norske husdyr
Hesterasar
RahXephon

RahXephon (ラーゼフォン Rāzefon) er ein japansk science fiction-serie om 17-åringen Ayato Kamina, ein svær, robot-liknande figur (mecha) som blir kalla RahXephon, og om folka rundt han. Ayato sitt fredelege tilvære som student og kunstnar i Tokyo blir plutseleg avbrote av ei mystisk dame som forfølgjer han, rare maskiner som invaderer byen, og endå rarare maskiner som kjempar tilbake.

Den opphavlege animeserien blei send på Fuji TV i Japan frå januar til september 2002. Han blei skapt og leia av Yutaka Izubuchi og laga av studioet Bones. Serien vart prisløna og fekk gode kritikkar; han blei deretter omsett, kom ut på DVD og blei send på TV i fleire land. Ein film med ei noko omskrive handling og nokre nye scener blei først vist i 2003. Romanar, ein ekstra OVA-episode, eit høyrespel, videospel, illustrasjonsbøker og ein omdanna manga (japansk teikneserieblad) laga av Takeaki Momose kom også ut.

Musikk, tid, mysterium, intrigar og romantikk er viktige element i historia. Serien er påverka av filosofi, japansk folkedikting og vestleg litteratur som skriveria til James Churchward, men òg meir berømte forfattarar. Mesoamerikanske og andre førkolumbiske sivilisasjonar har heidersplassen i serien sin kulturelle bakgrunn.

Izubuchi sa at han med RahXephon røynde å settje ein ny standard for mecha-anime, og å vekkje opp at dei gode sidene åt mecha-anime frå 1970-talet, slik som Brave Raideen. Prestasjonen blei i det store og det heile godt motteken av kritikarane. Serien vann ein pris i Japan. Somme av dei vestlege kritikarane sine fråsegner stod på eigne bein, men mange andre tok opp spørsmålet om RahXephon var lik andre mecha-seriar som Brain Powerd, Megazone 23 og Neon Genesis Evangelion, og om RahXephon var betre enn dei.

Bakgrunnsstoff 

 Offisiell nettside (Japansk)
 Offisiell nettside (Engelsk)
 RahXephon (anime) på ANN 
 RahXephon på IMDb
 RahXephon  på den opne nettkatalogen Dmoz

Anime
Japanske fjernsynsseriar
Teiknefilmseriar
Fjernsynsseriar frå 2000-åra
Lofothest

Lofothest er ein utdøydd hestetype frå Lofoten i Nordland fylke i Nord-Noreg. Lofothestane var mindre enn lyngshestane og skilte seg òg ut med det lange ragget. Dei var kjente som svært hardføre hestar. Lofothestane døydde ut tidleg på 1900-talet.

Bakgrunnsstoff 
 Artikkel frå 1984 om Lofothesten 

Lofoten
Utdøydde husdyr
Norske husdyr
Hesterasar
Steffen Thoresen

Steffen Thoresen () er ein norsk ishockeyspelar. Per 2022 spelar han for Manglerud Star. Han har tidlegare spelt for mellom anna Vålerenga Ishockey, Storhamar Hockey og Lørenskog Ishockeyklubb.

Thoresen deltok i vinter-OL for Noreg i 2018.

Referansar 
 

Norske ishockeyspelarar
Norske deltakarar under vinter-OL 2018
Ishockeyspelarar under vinter-OL 2018
Ishockeyspelarar for Vålerenga
Ishockeyspelarar for Storhamar Hockey
Ishockeyspelarar for Lørenskog IK
Ishockeyspelarar for Manglerud Star
Folk frå Hamar
Astana

Astana (kasakhisk og russisk Астана; tidlegare kalla Akmola, Tselinograd, Aqmola og Nur-Sultan) er den nest største byen og hovudstaden (frå 1997) i Kasakhstan. Folkesetnaden er om lag 600 000 (2007). Han ligg nord i sentrale område av Kasakhstan innanfor Akmola oblast, men er administrativt ikkje ein del av oblastet, som har sin eigen hovudstad.

Historie 
Sibirske kosakkar frå Omsk grunnla ei stor festning i dei øvre områda av elva Isjim i 1824, som seinare utvikla seg til byen Akmolinsk. Tidleg på 1900-talet vart byen eit stort jernbaneknutepunkt, noko som førte til kraftig økonomisk vekst fram til den russiske revolusjonen.

Gulagane låg ein gong tjukt ut over den kasakhstanske steppa, og elleve av dei husa hundretusenvis av fangar med familiane deira. Utanfor Astana låg ALZHIR-leiren, ei russisk forkorting for «Akmolinskij-leiren for konene til forrædarane av moderlandet», ein av dei mest frykta av gulagane. Leiren var nytta for konene til mennene Josef Stalin såg på som «fiendar av folket»

I 1961 fekk byen namnet Tselinograd og vart hovudstad i Det sovjetiske jomfrulandområdet (Tselinnij Kraj). Byen vart senteret i Jomfrulandplanen til Nikita Khrusjtsjov i 1950-åra for å gjere regionen om til eit nytt kornproduserande området for Sovjetunionen. Den store etniske blandinga ein har i området i dag kan stort sett sporast tilbake til denne tida då mange flytta til området for å arbeide her, i tillegg til mange russiske tyskarar som vart flytta hit etter å ha vorte deportert av Josef Stalin under den andre verdskrigen då Nazi-Tyskland invaderte Sovjetunionen. 

Etter at Kasakhstan fekk sjølvstende sitt i 1991 vart byen og regionen kalla Akmola. Dette namnet vert ofte omsett til «kvit gravstein», men tyder eigentleg «Heilag plass». 

I 1994 vart byen vald ut som den framtidige hovudstaden i det nyleg sjølvstendige landet og fekk så namnet Astana etter hovudstaden offisielt vart flytta frå Almaty i 1997. Trass i den isolerte plasseringa til den nye hovudstaden midt på Den kasakhstanske steppa og det særs kalde klimaet om vinteren, trong rett og slett Kasakhstan ein meir sentralt plassert hovudstad enn Almaty, som ligg heilt søraust i landet ved grensa til Kirgisistan.

Geografi 
Byen ligg sentralt til i Kasakhstan ved elva Isjim på ei svært flat, halvørkenliknande steppe. Astana ligg 347 meter over havet.

Klima 
Klimatisk er Astana den nest kaldaste hovudstaden i verda etter Ulan Bator i Mongolia) og temperaturar rundt 35-45 kuldegrader seint på hausten er ikkje uvanleg. Nursultan er òg kjend for å ha frost regelmessig rundt seks månader av året. Astana har generelt kontinentalklima med særs kalde vintrar og moderat varme somrar, i tillegg til at han får lite nedbør. 

Den årlege middeltemperaturen i Astana er 1 °C. Januar er den kaldaste månaden med ein middeltemperatur på -16 °C, medan juli er den varmaste med ein middeltemperatur på 20 °C.

Bakgrunnsstoff 
 Astana internasjonale flypass 
 Astana - ny by 
 Reiseguide

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Karaganda» frå , den 18. januar 2008.

Fotnotar 

Byar i Kasakhstan
Hovudstader i Asia
Theravada

Theravada er den eine hovudretninga innan buddhismen i dag, og er den viktigaste forma av religionen i Søraustasia og Sri Lanka. Over 100 millionar menneske reknar seg som theravadabuddhistar. Den andre retninga er mahayana.

Namnet theravāda (थेरवाद) er pali og tyder «dei eldste si lære». Mange mahayanabuddhistar bruker omgrepet «hinayana», 'det vesle køyretøyet', om retninga.

Buddhisme
Nonne

Ei nonne er ei kvinne som har avlagt lovnader som bind henne til eit religiøst liv. Det finst nonner innan til dømes den romersk-katolske kyrkja, den austlege kristendommen, den anglikanske kyrkja, djainismen, den evangelisk-lutherske kyrkja, buddhismen, og taoismen.

Kjende nonner 
 Hildegard von Bingen

Sjå òg 
 Munk

Bakgrunnsstoff 

Kvinner
Religiøse yrke
Klostervesen
Arthur Berg

Arthur Bjarne Berg () var ein profilert avisredaktør i den kristne avisa Dagen, abortmotstandar, EU-motstandar og nynorskmann.

Barndom og ungdom 
Arthur Berg vart fødd i Brunlanes i Vestfold, som son til Ole og Camilla Berg, som var gardbrukarar på garden Berg – like ved Berg gamle kyrkje. Her voks han også opp. Berg tok middelskuleeksamen som privatist etter eitt års skulegonge, og fullførte deretter artium på like stutt tid, i 1934. Faren døydde dette året, og Arthur Berg vart ein aktiv ateist - men bad til Gud om frelse for faren. Han vart ikkje verande ateist så lenge: han vart kristen att under eit møte med vekkingspredikanten Ernst Hallen i Kristiansand.

Byrjande karriere 
Deretter studerte Arthur Berg teologi ved Menighetsfakultetet i Oslo, men avslutta studia på grunn av det rådande pasifistiske synet ved skulen. Han tok difor militærutdanning, og vart den 8. april 1940, dagen før Noreg vart invadert av Nazi-Tyskland uteksaminert frå befalsskulen som sersjant, og deltok så i kampane i 1940. Han tok deretter fatt på teologistudia att, samtidig med at han vart med i illegalt arbeid. I 1940 samarbeidde han med to andre teologistudentar, Per Faye-Hansen og Hans Chr. Mamen, og berga 25 norske jødar over svenskegrensa. I 1941 fullførte han teologistudiet. Arthur Berg måtte sjølv rømme til Sverige, og vart i 1944 ordinert til feltprest for dei norske styrkane der. Men han deltok også som stridande offiser under frigjeringa av Finnmark i 1944-45. Etter krigen var han fyrst feltprest og seinare forkynnar og redaktør i Norges Samemisjon før han i 1955 vart redaktør i avisa Dagen i Bergen.

Redaktør 
I Dagen skulle han verta sitjande som redaktør i 30 år, til han gjekk av som pensjonist i 1985. Dagen vart under Arthur Berg prega av ein sterk kampprofil, til forsvar av kristendomen i landet og til forsvar for bibelsk kristentru. Innsatsen omfatta både den offisielle kyrkja og lekmannsrørsla. Ein av Arthur Berg sine kjernetankar var at ateismen ikkje på noko vis kunne stå seg mot bibeltru kristendom.

Ja til Livet 
Då abortsaka kom opp på 1970-talet, vart Arthur Berg ein ivrig forkjempar for det ufødde livet, og ein sterk motstandar av kvinna sin rett til å velje. Han støtta biskop Per Lønning som i 1975 gjekk av som biskop i protest mot innføringa av fri abort. Seinare støtta han også sokneprest Børre Knudsen og Strandebarm Prosti under leiing av sokneprest Per Kørner. Ludvig Nessa vart og ein sentral figur i denne kampen.

Nei til EU 
Då spørsmålet om norsk medlemskap i EU kom opp før folkeavstemminga i 1972 engasjerte Arthur Berg seg sterkt i kampen mot norsk medlemskap. Han var ein dei som stod bak skipinga av Folkerørsla mot EEC.

Israel 
Berg var, som sin medteolog Per-Faye Hansen, ein ihuga sionist og Israelsven. Han forsvarte alltid staten Israel og folket i mange av leiarartiklane sine.

Litteratur 
 Vi er alle prestar, 1953.
 I stridens hete 1969.
 Norsk Bibel 1988 (saman med Carl Fredrik Wisløff og Thoralf Gilbrant)

Kjelder 
 Store Norske Leksikon
 Minneord ved Odd Sverre Hove, redaktør i Dagen

Målfolk
Norske journalistar
Folk frå Larvik
Norske abortmotstandarar
Thoralf Gilbrant

Thoralf Gilbrant () var ein profilert predikant og forfattar innan den norske pinserørsla.

Bakgrunn 
Thoralf Gilbrant var eigentleg fødd Gulbrandsen i Stavanger i 1919, som eitt av sju sysken, voks opp i Ryfylke og vart, tross si ungdoms omvending til kristendomen ved eit luthersk bedehus, ein av pinserørsla sine store frontfigurar i Noreg. Han var gift med Tobine og saman hadde dei fem born.

Biografi 

Med ei lang karriere som redaktør (Illustrert Norsk Bibelleksikon 1965-1969 og ny utgåve 1986-1992), sette Thoralf Gilbrant uslettelege spor etter seg. Gilbrant var ogso nær medarbeidar med Carl Fredrik Wisløff og Arthur Berg i arbeidet med å få i stand ei moderne språkleg bibelomsetjing for dei lågkyrkjelege kristne. Norsk Bibel utkom i 1988. 

Gilbrant utgav ogso ei lang rad andre bøker, mellom anna Studiebibelen, ei gresk-norsk lineæromsetjing av det nye testamente i fem band 1977-1982. Sistnemnde har seinare vorte utvida. Under dei siste ti åri av sitt liv utgav Gilbrant fleire bøker, mellom anna ei bok som omhandla Isaac Newton og hans tilhøve til Bibelens profetiar.

Bibliografi 

 Tror du dette? 1965
 Jeg tror 1970
 Tidens tegn 1973
 Snart kommer Jesus 1980
 EF i politikk og profeti : romerrikets gjenreisning og Antikristens rike 1993
 Isaac Newton om profetiene : profeten Daniel og Johannes' åpenbaring 1993
 Hva er skjedd med Bibelen? 1994
 «Her er ikke mann og kvinne-» 1995
 År 2000 : en ny tidsalder 1997
 Bortrykkelsen - Jesu Gjenkomst 2001
 Israel i endetiden : tillegg: Mysteriet med Israels tapte stammer 2002
 År 2000 og den nye tidsalder 2003
 Israel i Endetiden 2004
 Darwin & endetidens antikristelige verdensreligion 2003

Kjelder 

 Artikkel om Gilbrant i NBL, skriven av Odd Sverre Hove.

Norske forfattarar
Pinserørsla i Noreg
Folk frå Stavanger
Karneval

Karneval er ein fest som vert arrangert før inngangen til fastetida. Karnevalsperioden vert avslutta på feitetysdag, med oskeonsdag som den fyrste dagen etter karnevalet. Karnevalet er ein folkeleg fest som ikkje har nokon plass i liturgiske kalendrar. 

Karneval er ein romersk-katolsk tradisjon. Karnevalet vert òg feira i ein del ortodokse område, medan karnevalet i tradisjonell tyding ikkje vert feira i protestantiske eller ikkje-kristne område. 
Karneval i tydinga maskeball eller ein annan fest der deltakarane kler seg ut, er kjend over heile den vestlege verda.

Etymologi 
Opphavet til ordet karneval er uklart:

 Det kan stamme frå italiensk carne- eller carnovale, frå latin carnem (kjøtt) + levare (lette eller løfte), som tyder «å fjerne kjøttet». 
 Det kan stamme frå latin caro (kjøtt) og vale (farvel), med andre ord «farvel til kjøttet». 
 Det kan stamme frå det latinske carrus navalis, ei vogn som vart brukt i samband med feiringa av den greske guden Apollon. 

Karneval
Tasmania

Tasmania er ei øy som ligg sør for det australske fastlandet. Øya utgjer ein delstat i Australia. Tasmania ligg 200 km sør for Australia. Per mars 2005 bur det 484 700 menneske på Tasmania og dei mindre øyane rundt som Macquarie Island. Totalarealet av delstaten er 68 322 kvadrat kilometer. Det sørlegaste punktet på øya er South East Cape og ligg 364 km sør for det norligste punktet Woolnorth Pt. Frå det vestlegaste punktet, West Pt., til det austlegaste punktet, Eddystone Pt., er det 306 km. 36 % av Tasmania er i dag naturreservat.

Den største byen i staten Tasmania er Hobart og er òg hovudstaten.

Historie 

Dei første menneska kom til Tasmania mellom 29 000 og 140 000 år sidan. Lenge var dei tasmanske aboriginarane dei som levde lengst sør i verda. Det er funne holemålarstykke i holer i det sør-vestlege Tasmania som er daterte å vere 14 000 år gamle.

Den første europearen som såg Tasmania var den nederlandske utforskaren Abel Tasman, som såg øya for første gong 24. november 1642. Han gav øya namnet Anthoonij van Diemenslandt etter sponsoren sin, guvernøren av Nederlandsk Austindia. Øya blei seinare omdøypt til Van Diemens Land av britane.

Den første britiske busetnaden vart grunnlagd i 1803, på same plass som dagens hovudstad, Hobart, ligg. Dei første busetjarane var britiske fangar og militære vaktar, som hadde i oppgåve å utvikle samfunnet på Van Diemens Land. Fleire andre byar oppstod i løpet av åra med utspring i fengsel, mellom andre Port Arthur og Macquarie hamn.

Tidleg på 1800-talet blei nesten alle dei tasmanske aboroginarane drepne av europeiske busetterar i ei konflikt som varte i tiår og har blitt døypt The Black War, eller den svarte krigen.

I 1825 blei Van Diemens Land skilt frå kolonien New South Wales, og blei ein delstat under England. I 1856 skifta staten namn frå Van Diemens Land til Tasmania etter Abel Tasman, i eit forsøk på å kvitte seg med ryktet til Van Diemens Land. Tasmania fekk òg si første grunnlov det året.

Det siste kolonifengselet blei stengt i 1877, i Port Arthur. I 1901 blei Tasmania ein delstat i den nyleg oppretta staten Australia.

Klima 

Den høgaste målte tempraturen på Tasmania er 40,8 °C. Denne tempraturen blei målt i Hobart, 4 januar 1976. Den lågaste tempraturen nokosinne målt på Tasmania er -13 °C. Denne tempraturen blei målt i Shannon den 30. juni 1983.

Kjende personar frå Tasmania 
 Kronprinsesse Mary av Danmark
 Errol Flynn, skodespelar 
 Gream Murphy, dansar og koregraf
 Peter Sculthorpe, komponist
 Ricky Ponting, cricketspelar 
 David Boon, cricketspelar 
 Peter Crumpton, filmskapar

Kjelder 
Artikkelen er omsett frå wikipedia på bokmål den 25.06.07

 
Øyar i Australia
Delstatar i Australia
Hønse-Lovisa

Hønse-Lovisa er ein viktig figur i romanen Ungen av Oskar Braaten. Ho bur ved Akerselva på 1800-talet. Huset hennar blir kalla «Hønsereiret» og ho sjølv «Hønse-Lovisa» fordi ho tar seg av einslege mødre. Hønse-Lovisa gjev fabrikkjentene som har «kome i ulukka» ly og omsorg slik at dei kan behalde ungane sine sjølv om dei er fødd utanfor ekteskap. Dei kan syte arbeidet sitt og slepp å sette dei bort til oppfostring eller adopsjon. 

Gjennom Hønse-Lovisa viste Oscar Braaten eit døme på nestekjærleik i praksis, og eit opprør mot samfunnsnormene som verka mot einslege mødre og ungane deira.

Hønse-Lovisa blir i filmatiseringa av ungen frå 1938 spelt av Ragnhild Hald og i ungen frå 1974 av Sølvi Wang.

Hønse-Lovisas hus på Sagene ved Akerselva er eit hus der det er kafé, kultursentrum og galleri. Huset spela rolla som Hønse-Lovisa sitt hus i filmatiseringa av Ungen frå 1974.

Kjelder 

 Om «Hønse-Lovisas hus» på oslo.kommune.no
 Om oppsetjing av Ungen ved Braatenteatret mars 2003 
 Uttalelse fra Rådet for Makt- og demokratiutredningen — Særuttalelse fra Siri Meyer

Oskar Braaten
Oppdikta nordmenn