alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Curie

Curie er i fysikk ei måleining for aktiviteten til ei radioaktiv kjelde. Symbolet for curie er Ci.

Éin curie er definert som 37 milliardar desintegrasjonar (utsendte partiklar) per sekund. Det svarar til omtrent aktiviteten til 1 gram av radiumisotopen Ra-226.

Måleininga curie er lite brukt samanlikna med den avleidde SI-eininga becquerel (Bq), der 1 Bq svarar til 1 desintegrasjon per sekund. Samanhengen mellom Ci og Bq blir dermed:

1 Ci = 3,7  1010 Bq

og
 
1 Bq = 2,7  10−11 Ci

Eininga er kalla opp etter Marie Curie, ein av pionerane innan kjernefysikken.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Curie» frå ,  den 24. juli 2012.  
 

Måleiningar for radioaktivitet
Clarks element

Clarks element er eit elektrisk element konstruert av J.L. Clark. Det vert nytta som normalelement ved måling av elektrisk spenning. Den positive polen består av kvikksølv omgjeven av ei blanding av kvikksølv(I)sulfat og sinksulfat, den negative polen består av sinkamalgam. Elektrolytten er ei konsentrert løysing av sinksulfat i vatn. Den elektromotoriske spenninga ved 18 °C er 1,4292 volt, og han minkar med 0,00123 volt per grad temperaturstigning.

Kjelder
Clarks element i Store norske leksikon. Henta  24. juli 2012.

Elektriske måleinstrument
Brudgommen

Brudgommen, novelle fra svartedauens tid er ein roman skriven av Ingeborg Refling Hagen, utgjeven første gong i 1927 på Aschehoug. Ei illustrert utgåve vart utgjeven i 1966 med teikningar av Olav Bjørgum.

Handling

Forteljinga følgjer ungjenta Elise Hadstad, som drøymer om å få møte Erik Ekset, spelemannen frå Vestbygda. Ho har aldri møtt han, men drøymer di meir om han. Ho møter han første og siste gong under jonsokdansen på Hellerudstranda, der han lover å møte ho att, ved «vestre leet». Men på same tid som dette møtet, kjem pestepidemien til bygda, og alle på stranda rømmer sin veg i redsle då ein «mager gråblakk hest» kjem til stranda med ein sottedaud kar i ei vogn bak seg. Frå denne eine spreier sjukdomen seg. I eit storbryllaup på Kvålstad snart etter, slår pesta til for alvor, og brudgommen og spelemannen døyr. Elise får bod om dette gjennom ei husmannsjente som og fører sjukdomen til gards. Bror hennar og oldemor hennar døyr, medan Elise sjølv kjenner at ho blir «vigd» til spelemannen av underjordsfolket. Snart etter reiser ho ut etter hjelp, men røyner at det ikkje er hjelp å finne.

Ute i skogen møter ho så brura Alis frå Kvålstad, som går med krona på og nektar å ta ho av, og den unge mora Asgjerd frå Kveset som har mist mannen sin. Alle reiser til stranda for å finne "sundmannen" som skal ta dei daude over til kyrkjegarden. Elise kjem over til sist, og leiter mellom gravene til ho endeleg døyr der.

Diktverket inspirerte til musikk 

Orkesterverket Brudgommen, skrive av Eivind Groven, var ferdig i 1932 og urframført i 1933. Dette verket vart utgjeve på LP-plate i 1964 under leiing av Øivind Fjeldstad. Verket er for kor, orkester og fire solistar.

Kjelder

Litteratur
Hagen, Ingeborg Refling 1927: Brudgommen : en novelle fra svartedauens tid. Oslo, Aschehoug

Kraugerud, Alfhild  1951:  Dikteriske virkemidler hos Ingeborg Refling Hagen, Oslo, Aschehoug

[Groven, Eivind, ved Aslaug Groven Michaelsen] 1971. «Eivind Groven fortel». I: Fjalestad, Olav red. Eivind Groven : Heiderskrift til 70-årsdagen 8. oktober 1971. Oslo, Noregs boklag, 17–89 

Kydland, Anne Jorunn 1980. Om musikk av Eivind Groven inspirert av Refling Hagens diktning. I: Gundersen, Svein red. Av skalden fikk vi landet : festskrift til Ingeborg Refling Hagen på hennes 85-årsdag 19. des. Tangen, Suttung forlag, 218–52

Partitur til Grovens musikk Brudgommen. Tilgjengelig i manuskript på Nasjonalbibliotektet
 
Dalaker, Ingrid Loe, Anne Jorunn Kydland & Dagmara Łopatowska-Romsvik red. 2013. «East of noise», Eivind Groven : Composer, ethnomusicologist, researcher. Trondheim/Oslo, Akademika

Bøker frå 1927
Ingeborg Refling Hagen.
Clausius–Rankine-prosessen

Clausius–Rankine-prosessen er ein syklus som omformar varme til arbeid. Det er ein idealprosses for dampmaskinar der eit vilkår er at dampmengda gjennom maskinen ekspanderer utan tap og adiabatisk frå friskdamptilstanden til mottrykket. Den termodynamiske verknadsgraden, eller indre verknadsgraden, er definert som tilhøvet mellom den verkelege netto-effekten til maskinen (utanom friksjontap, overføringstap o.l.) og den effekten som Clausius-Rankine-prosessen ville ha ytt.

Denne syklusen generer om lag 90 % av all elektrisk energi som vert nytta i verda, inkludert så godt som alt solvarmeenergi, biomasse, kolkraft og kjernekraft. Han er kalla opp etter William John Macquorn Rankine og Rudolf Clausius.

Kjelder
Clausius–Rankine-prosessen. () I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/Clausius–Rankine-prosessen
Denne artikkelen bygger på «Rankine cycle» frå ,  den 24. juli 2012. 
 oppgav desse kjeldene:

Termodynamiske syklusar
Clinton-anlegga

Clinton-anlegga er eit forsøksanlegg for kjernefysiske reaktorer og for framstilling og separasjon av fisjonable isotopar (235U og 239Pu). Det vart oppført i Clinton ved Oak Ridge i Tennessee i USA, under andre verdskrigen. Uranet som vart framstilt her vart nytta i atombomba over Hiroshima i 1945.

I dag utgjer anlegg ein del av Oak Ridge National Laboratory.

Kjelder
Clinton-anleggene. (12.05.2009) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/Clinton-anleggene

Manhattanprosjektet
Oak Ridge i Tennessee
Byggverk i Tennessee
Cockcroft-Walton-generator

Cockcroft-Walton-generator er ein høgspenningsgenerator, som vert nytta i kjernefysikken for å akselerere elektrisk ladde partiklar. Generatoren vart funnen opp av britane John Douglas Cockcroft og Ernest Thomas Sinton Walton i 1930. Med dette instrumentet, som gav ein spenning på 700 kilovolt, oppnådde dei i 1932 for første gong å påvise kjernereaksjonar skapt med kunstig akselererte partiklar. Ved å bombardere litiumkjernar med proton fekk dei danna alfa-partiklar.

Kjelder
Cockcroft-Walton-generator. (27.07.2009) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/Cockcroft-Walton-generator

Elektriske krinsar
Partikkelfysikk
Røntgenstråling
CODATA

Committee on Data for Science and Technology eller CODATA er ein organisasjon som har ansvar for å halde oversikt over dei beste tilgjengelege verdiane for viktige naturkonstantar. Verdiane vert oppdatert regelmessig, og dei gjev òg usikkerheita i verdiane, etter kvart som ein får meir nøyaktige måleresultat. 

I tilknyting til kvar oppdatering blir analyse og grunngjeving for verdiane publisert i ein omfattande vitskaplege artikkel.

Bakgrunnsstoff
 CODATA-verdiane vert publisert på National Institute for Standards and Technology

Kjelder
CODATA. (22.04.2009) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/CODATA

Standardiseringsorganisasjonar
Internasjonale standardar
Alexandre Cabanel

Alexandre Cabanel () var ein fransk målar frå Montpellier. Han vart i 1863 professor ved École des Beaux-Arts, seinare var han rektor på skulen. Cabanel var den fremste målaren i den franske akademismen.

Liv og gjerning
Cabanel budde åra 1846-50 i Roma. Han konsentrerte seg om bibelske, mytologiske og historiske motiv, og måla Kristus i urtehagen (1844), Kristus framfor pretoren (1845) allereie før han fór til Roma. Sidan måla han over same tema bileta Johannes døyparen, Moses død og Kristen martyr og Maria Magdalena.

Ved sida av religiøse tema vende han seg etter kvart mot det moderne og romantiske, så som i Othello fortel om stridane sine, og Florentinsk poet (1861), det siste eit vakkert eksistensbilete med motiv frå renessansen. Jamsides desse sfæriske måleria merker ein del dekorative verk seg ut. Det første av desse var eit offentleg oppdrag i Hôtel de Ville i Paris, der han måla Dei tolv månadene i medaljongar. Vidare må nemnast utsmykkinga hans av Hotel Péreire i Paris i fransk 1700-talsstil, og verka Floras triumf (1873), og Ludvig den heilage (1878).

Eit av Cabanels favorittmotiv var den nakne kvinnekroppen, der framom alt Venus fødsel frå 1863 skil seg ut. Til same gruppa høyrer Venus  frå 1875, og Lucretia og Tarquinius frå 1877. Av hans seinare verk kan nemnast Phèdre (1880), samt Cleopatra (1887). 

Cabanel var ein etterspurd  portrettmålar, han måla til dømes Napoleon III. Elles var det hovudsakleg mondene kvinner han portretterte, med lett pensel og elegant fargebruk. 

Han døydde i Paris 1889, 65 år gammal.

Bakgrunnsstoff

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Alexandre Cabanel» frå ,  den 24. juli 2012.  
 

Franske målarar
Comptoneffekt

Comptonspreiing eller Comptoneffekten er innan fysikken ei nemning på det som skjer når eit foton vekselverkar med eit laust bunde elektron. Effekten viser seg i energitapet (og auka bølgjelengd) som eit røntgen- eller gammastrålefoton opplever når det kjem i kontakt med eit objekt. Vanlegvis snakkar ein i denne samanhengen berre om elektron som er ein del av atom.

Under kollisjonen mellom fotonet og eit elektron, tek elektronet opp noko av energien sjølv og sender ut eit nytt foton i ei anna retning. På denne måten fortset altså fotonet, men med mindre energi, medan elektronet blir lausrive frå atomet og blir eit sekundærelektron.

Arthur Holly Compton gjorde denne observasjonen for første gongen i 1923, noko han fekk Nobelprisen i fysikk for i 1927. Viktigheita av denne observasjonen ligg i det faktumet at det demonstrerer at ljos ikkje berre rører seg i bølgjeform (som blir vist med Thomsonspreiing), men at det òg rører seg i partikkelform.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Comptonspredning» frå , den 24. juli 2012. 
 

Astrofysikk
Observasjonsastronomi
Atomfysikk
Kvantefysikk
Kvanteelektrodynamikk
Lyntyven

Lyntyven (originaltittel The Lightning Thief) er ein fantasyroman basert på gresk mytologi skriven av Rick Riordan. Boka vart gjeven ut i 2005 og omsett til norsk i 2009. Lyntyven er den fyrste boka i Percy Jackson-serien. Romanen er også blitt filmatisert.

Kjelde 
Denne artikkelen bygger på «Lyntyven» frå ,  den 25. juli 2012.

Bakgrunnsstoff
 percyjackson.co.uk 
 percyjacksonbooks.com

Bøker frå 2005
Romanar frå USA
Fantastiske romanar
Monsterhavet

Monsterhavet (org. tittel: The Sea of Monsters) er ein fantayroman basert på gresk mytologi skriven av Rick Riordan i 2006. Det er den andre boka i Percy Jackson-serien og oppfølgjaren til Lyntyven. Monsterhavet skildrar eventyra til den tretten år gamle halvguden Percy Jackson. Han og venene hans må redde satyr-venen sin, Grover, frå Cyclops Polyfemos og redde Halvblodsleiren frå ei åtak ved å bringe Det gylne skinnet til leiren for å kurere furutreet Thalia som har vore forgifta.

Bakgrunnsstoff
rickriordan.com 
percyjackson.co.uk 
percyjacksonbooks.com

Kjelde
Denne artikkelen bygger på «The Sea of Monsters» frå ,  den 25. juli 2012.  
 

Bøker frå 2006
Fantastiske romanar
Romanar frå USA
Bloomsbury Publishing

Bloomsbury Publishing plc er eit uavhengig internasjonalt forlag med hovudkontor i London. Det har også kontor i Sydney, New York og New Delhi og gjev hovudsakleg ut engelskspråkleg skjønnlitteratur og sakprosa.

Selskapet blei skipa i 1986 av Nigel Newton. Hovudkontoret ligg i Camden i London. Bloomsbury blei børsnominert i 1995. 
I 2000 kjøpte det opp A&C Black Plc, som mellom anna gjev ut Who's Who og Whitaker's Almanack. I 2005 kjøpte det også barne- og ungdomsavdelinga til Walker & Co og i 2008 Berg Publishers, John Wisden & Co og Arden Shakespeare. I 2012 kjøpte Bloomsbury Fairchild Books, eit akademisk forlag innan mote og design, og i 2013 blei det eigaren av Hart Publishing Ltd.

Bloomsbury er best kjend for å ha gjeve ut britiske versjonar av Harry Potter-bøkene  og har vokse mykje det siste tiåret grunna serien til J.K. Rowling. Bloomsbury var i 1999 og 2000 kåra til Publisher of the Year av den britiske bokbransjen. Det gav også ut Finkler Question av Howard Jacobson, som vann Man Booker-prisen i 2010.

Andre forfattarar knytt til Bloomsbury er Khaled Hosseini, William Boyd, Donna Tartt, Elizabeth Gilbert, John Irving, William Dalrymple, Dava Sobel, Heston Blumenthal og Hugh Fearnley-Whittingstall.

Bakgrunnsstoff 
 Nettstaden til Bloomsbury

Kjelder

Forlag
Skipingar i 1986
Corba

Corba (italiensk for «korg») er ei gammal måleining for volum nytta i Italia. 1 corba er om lag 80 liter, men mengda varierte mellom ulike stader. Corba kunne brukast til flytande volum (som vin) og tørt volum (som korn).

I Bologna kunne til dømes 1 corba svara til 78,6 liter. 1 corba kunne delast i 2 staio eller 60 boccali.

Kjelder

Maria Teresa Borgato, The first applications of the metric system in Italy  (PDF-fil)
corba i Store norske leksikon. 

Måleiningar for volum
Italienske ord og uttrykk
Corbinoeffekt

Corbinoeffekt er ein effekt som oppstår når ein elektrisk straum vert ført radielt gjennom ei metallplate som står loddrett på eit magnetfelt. Feltet vil då bøye straumen til sida slik at det oppstår ein sirkulær straumkomponent i plata. 

Corbinoeffekten er eit spesialtilfelle av halleffekten. Effekten vart oppdaga i 1911 av italienaren Orso Mario Corbino.

Kjelder
corbinoeffekt. () I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/corbinoeffekt

Elektriske fenomen
Kondensert fase-fysikk
Elektriske og magnetiske felt i stoff
Eininga cord

Cord er ei gammal britisk og amerikansk måleining for volum, nytta som vedmål. 1 cord er ein 8 fot lang stabel, som er 4 fot høg og 4 fot brei, og vel 1,5 norsk famn. Cord har òg vorte nytta som mål for anna brensel. For kol var éin cord lik 26,5 hundredweight (cwt) eller 1346 kg. 

Måleininga har ikkje vorte nytta i Storbritannia etter 1963.

Kjelder

Måleiningar for volum
Engelske ord og uttrykk
Cosmotron

Cosmotron er ein protonsynkrotron i Brookhaven National Laboratory i New York. 

Han stod ferdig i 1952 og var då den største partikkelakseleratoren i verda med ein protonenergi på 3 GeV, ein magnetmasse på 1700 tonn og ein banediameter på 30 meter. Maskinen har ikkje vore nytta sidan 1966.

Kjelder
cosmotron. (12.05.2009) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/cosmotron

Bakgrunnsstoff 
 Historie på BNL-sida 

Brookhaven National Laboratory
Partikkelfysikkanlegg
Coulomb-barriere

Coulomb-barrieren er den energibarrieren som to atomkjernar (positivt ladde partiklar) må overvinne for å kome nær nok til å tillate kjernefysisk fusjon. Partiklane vil påverkast av ein gjensidig fråstøytande kraft gjeven av Coulomb-lova som multiplisert med avstanden gjev energinivået for barrieren:

der
k er Coulomb-konstanten = 8,9876×109 N m² C−2;
ε0 er permittiviteten i vakuum;
q1, q2 er ladinga for respektive atomkjerne;
r er avstanden mellom atomkjernane.

Fordi ladinga er lik med atomnummeret Z kan ein òg skrive:

der e er elementærladinga; 1,602 176 53×10−19 C, og Zi er dei vekselverkande atomnummera.

For å overskride denne barrieren må partiklene tilførast tilstrekkeleg energi (Ek) til å krysse barrieren slik at nukleon-til-nukleon-krafta kan virke og binde partiklane saman. I ein partikkelakselerator vert partikkelen tilført kinetisk energi i elektrisk felt. Fordi temperatur er «midlare» kinetisk energi vil atoma i ein gass eller plasma kunne få tilstrekkeleg energi ved høge temperaturar. For fusjonsreaksjonar er det kravd fleire hundre millionar grader for å oppnå det energinivå på 20 keV eller meir, som er naudsynt. 

I praksis er likevel naudsynt energi mindre enn det som framgår av coulomb-barrieren. For det første har partiklane i eit plasma i tilnærma termodynamisk likevekt Maxwell–Boltzmann-fordeling, og det vil alltid vere nokre få partiklar som har vesentleg høgare energi og kan overvinne barrieren sjølv når det midlare energinivået er for lågt.

Vidare skjer kvantetunnelering som følgje av Heisenbergs uvisseprinsipp. Ein partikkel kan krysse barrieren dersom produktet av naudsynt tilleggsenergi (ΔE =EC - Ek) og tida for å krysse barrieren (Δt = (r1-r2)/vk) er mindre enn en konstant:

Ein seier at partikkelen har tunnelert barrieren. Etter maxwellsk fordeling vil mengda partiklar vere lågare dess høgare energi over middelverdien. Sannsynet for tunnelering aukar med aukande energi og produktet av desse har eit maksimum ved Gamow-energinivået. Dei fleste reaksjonane vil skje i Gamow-vindaugeet rundt denne verdien.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Coulomb-barriere» frå ,  den 24. juli 2012.  
 

Kjernefysikk
Kjernefusjon
Kjernekjemi
Coulomb-lova

Coulomb-lova er sett opp av den franske fysikaren Charles Augustin Coulomb, og seier at krafta mellom to elektrisk ladde partiklar er proporsjonal med produktet av ladningane og omvend proporsjonal med kvadratet av avstanden mellom dei, dvs. 

der F er krafta, k er Coulomb-konstanten, q1 og q2 er dei to ladningane og r er avstanden mellom dei. Krafta er fråstøytande viss dei to ladningane har same fortegn, og tiltrekkende viss dei er ulike, t.d. blir fråstøytt to elektroner, medan eit elektron og proton
tiltrekkes.

Coulombs konstant er

der  er den elektriske konstanten (permittiviteten til vakuum).

Den fulle versjonen av Coulomb-lova vert skriven på vektorform

der  er einingsvektoren som peikar i retning mellom ladningane. 

Coulomb-lova kan utleiast frå Gauss-lova som er ei av Maxwell-likningane. For ladningar i rørsle kjem magnetiske krefter i tillegg til dei elektriske, og Coulomb-lova aleine gjev ikkje ei fullgod skildring. For små partiklar, som elektron og proton, kan coulomb-lova brukast i stor grad, men då modifisert innanfor rammeverket av kvantemekanikken. For store snøggleikar, må kreftane mellom ladde partiklar skildrast av spesiell relativitetsteori.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Coulombs lov» frå ,  den 24. juli 2012.  
 

Elektrostatikk
Grunnleggjande fysikk
Coulombmeter

Coulombmeter eller coulometer er eit instrument til måling av transportert elektrisk ladning ved elektrolyse. Tidlegare vart instrumentet kalla voltameter, eit namn ein bør unngå då det lett kan forvekslast med voltmeter. Stoffmengda som vert skilt ut ved ein elektrolyseprosess vert veid, og med kjennskap til den relative atommassen og valensen til stoffet som er skild ut, kan ein rekne ut den totale elektriske ladinga som har passert gjennom instrumentet. 

Eininga ampere (A) var fram til 1947 definert ut frå målingar med coulometer, og var fastsett til den straumen som i løpet av eitt sekund skil ut 1,118 mg sølv av ei vandig sølvnitratløysing.

Kjelder
coulombmeter. () I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/coulombmeter

Måleinstrument
Elektroanalytisk kjemi
Elektriske måleinstrument
CP-symmetri

CP-symmetri er ein kombinert ladnings- og speglingssymmetri og seier at fysikklovene burde vere dei same viss ein partikkel vart byta ut med antipartikkelen sin (C-symmetri eller ladningssymmetri), og venstre og høgre vart byta om (P-symmetri eller speglingssymmetri)

Eit CP-brot er eit brot på denne symmetrien, som vart oppdaga i 1964 under nedbryting av nøytrale kaon. Denne oppdaginga førte til at James Cronin og Val Fitch fekk nobelprisen i fysikk i 1980. 

Symmetribrotet spelar ei viktig rolle i både korleis kosmologien prøver å forklare at materie dominerer over antimaterie i universet, og i studiet av den svake vekselverknaden i partikkelfysikk.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «CP violation» frå ,  den 24. juli 2012.  
 

Kvantefeltteori
Partikkelfysikk
Symmetri
Bevaringslover
Fysikk utover standardmodellen
CPT-teoremet

CPT-teoremet er eit fundamentalt teorem i kvantefeltteori, som seier at alle kreftene i naturen er uendra ved samtidig ombytte av partikkel med antipartikkel. CPT er ein kombinasjon av tre diskrete transformasjonar, ladningskonjugasjon, speglingstransformasjon og tidsreversering. Det vart først besvist av G. Lüders, W. Pauli and J. Bell då dei arbeidde med lagrangsk feltteori.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «CPT theorem» frå ,  den 25. juli 2012. 
 oppgav desse kjeldene:

Kvantefeltteori
Teorem i kvantefysikk
Cran

Cran er ei engelsk fisketønne og ei måleining for volum av fisk. For sild og salta fisk var 1 cran lik 37,5 gallon eller 170 liter. For anna fersk fisk var 1 cran vanlegvis lik 45 gallon eller 204 liter.

Kjelder

Måleiningar for volum
Gamle måleiningar
Engelske ord og uttrykk
Fiskeindustri
Cuadra

Cuadra er ei søramerikansk måleining for lengd. 1 cuadra er lik 100 eller 150 vara, som er kring 100 meter. Lengda varier frå land til land, som til dømes 130 meter i Argentina og 80 meter i Colombia. 

Cuadra vert òg nytta som arealeining, og er lik eit kvadrat med ei side lik 1 caudra, som er kring 1-2 hektar.

Kjelder

Måleiningar for lengd
Måleiningar for areal
Cuartilla

Cuartilla er eit eldre spansk kornmål. 1 cuartilla er kring 14 liter, men i Sør-Amerika var 1 cuartilla kring 34 liter. Som vinmål var 1 cuartilla lik kring 4 liter.

Kjelder

Måleiningar for volum
Spanske ord og uttrykk
Cubit

Cubit er ei eldre engelsk måleining for lengd. Storleiken varierte mellom 17 og 22 tommar. Som oftast vert 1 cubit rekna som 18 tommar eller 45,7 cm. Det svarar om lag til éin romersk alen og éin gammal norsk tommel-alen. Cubit har normalt ikkje vore rekna med blant dei vanlege lengdeiningane i England etter romersk tid.

Sjå òg
 Alen

Måleiningar for lengd
Gamle måleiningar
Sjonaspråk

Sjonaspråk er ei gruppe nært beslekta språk i bantuspråkfamilien. Dei har Guthrie-nummer S.10. Det mest kjende språket i denne gruppa er sjona, dei andre språka er dema, kalanga, manyika, ndau, nambya, tawara og tewe.

Litteratur 

 Nurse & Philippson (2003), The Bantu Languages.
 Doke, Clement M. Report on the Unification of the Shona Dialects. Government of Southern Rhodesia: Government Blue Book, 1931.

Bantuspråk
Tawara

Tavara eller tawara er eit bantuspråk som blir snakka i Tete-provinsen vest i Mosambik, ved grensa til Zimbabwe. Det er del av eit dialektkontinuum med sjona, der det høyrer til korekoregruppa.

Tavara har to hovuddialektar, nordleg og sørleg. Den nordlege verker vera påverka av nyungwe.

Kjelder

Bantuspråk
Språk i Mosambik
Einskildspråk