alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Janusfabrikken

Janusfabrikken er ei norsk verksemd som driv tekstilframstilling på Espeland i Bergen. Ho er særleg kjend for å produsera undertøy. Janusfabrikken er ein norsk marknadsleiar og ein stor undertøysprodusent i Europa.

Historie
Fabrikken starta 25. mars 1895 under namnet Espelandfos Spinderi & Tricotagefabrik, med energi frå Espelandsfossen.
Grunnleggjaren var Anton Stephan Stephansen (1845–1929). Verksemda endra namn til A.S. Stephansen A/S i 1912 og til Janusfabrikken AS i 1997.
Varemerket «Janus» vart teke i bruk i 1909 etter den romerske guden Janus.

I 1899 gav Stephansen økonomisk støtte til bygging og drift av Espeland stasjon på Vossabanen. Den gamle stasjonen er i dag restaurert av verksemda, og den opphavlege trebygningen til fabrikken gjort om til kultursenter. Eit nybygg blei utvikla av arkitekt Egill Reimers og bygd i 1924–34. Verksemda fortsette utvidinga i etterkrigdstida, og i 1951 var verksemda den største trikotasjefabrikken i Noreg. På sitt største, i 1960-åra, hadde ho opptil 600 tilsette. 

Stephansen-familien eigde og styrte verksemda fram tl 1992, då to vart kjøpt av tilsette, fabrikksjef Harald Flatebø og marknadssjef Vebjørn Vangen. Deretter blei deira to familiar eigarar gjennom selskapet Janus Holding AS. Seinare vart også Gøy AS eigar. 

I 1999 kjøpte verksemda Irisfabrikken i Os. I 2008 hadde ho 100 tilsette.

Produkt

Janusfabrikken marknadsfører mellom anna kløfritt ullundertøy, flammehemmande undertøy for industrien (JanusPro), sokkar og barneklede. Dei hadde suksess med raggsokkar på byrjinga av 1900-talet, og med islendarar noko seinare.
I tillegg til Janus-merket har verksemda også vareremerka Iris og Krone.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Tekstilar frå bedrifta i portalen DigitaltMuseum.no

Norske tekstilverksemder
Næringsliv i Bergen
Arna
Skipingar i 1895
1895 i Noreg
Fristråleturbin

Fristråleturbin er ein type vassturbin, som har skovlar. Turbinen kan òg verta kalla partialturbin eller impulsturbin. Vatnet vert leia i fleire stråler mot skovlene i turbinen. Peltonturbinen er den typen fristråleturbin som er mest nytta i norske vasskraftverk.

Turbintypar
Janus

Janus er ein gud i italisk og romersk mytologi. Han vakta over inngangar og var gud for byrjingar. Den første månaden i året fekk namn etter han som januarius, eller norsk januar. I romersk tid var også den første dagen i kvar månad vigd til han.

Janus blir avbilda med to andlet, eit smilande og eit surt. Omgrepet «janusansikt» eller «janusandlet» kan brukast om ein sak eller person som viser seg frå to ulike sider.
Janus har også vorte mykje nytta som symbol på dualitet og teater.

Ein dobbelport i nordausthjørnet på Forum i Roma var vigd til Janus. I midten stod eit bronsebilde av guden, med to andlet vend mot aust og vest. I krigstid stod portfløyane opne (dette var vanleg, sidan romarane svært ofte var i krig), men i fredstid var dei stengde. Under keisar Augustus blei portane stengde tre gonger, første gongen i 29 f.Kr., då borgarkrigen enda. Tidlegare hadde det etter tradisjonen berre skjedd to gonger.

Hovudofringene til Janus blei forrettet av rex sacrorum (latin for 'offerkongen'), ein av dei høgaste prestane i Roma.

Sjå òg
Janusbogen

Kjelder

Romerske gudar
Fullturbin

Fullturbin (òg kalla reaksjonsturbin) er ein type vassturbin som er kjenneteikna av at heile vassvegen er fylt med vatn. Fleire turbintypar kan vera aktuelle, og valet av turbin i eit vasskraftverk vert avgjort mellom anna av fallhøgd og vassmengde;

 Francisturbinen vert ofte nytta ved låge og middels fallhøgder, dvs. frå 30–50 til 600–650 meter. Francisturbinen har skovlar på same måte som Peltonturbinen, men i Francisturbinen går alt vatnet samla inn på skovlane og ikkje via strålerøyr.
 Kaplanturbinen vert ofte nytta ved fallhøgder opp til 30 meter, og ved store vassmengder som i elvekraftverk. Kaplanturbinen har ikkje skovlar, men ein «propell» som vert driven rundt av vassføringa.

Turbintypar
Vassenergi
Gassturbin

Gassturbin er ein forbrenningsmotor med kontinuerleg forbrenning, som omformar kjemisk bunden energi i drivstoffet til mekanisk energi (rotasjonsenergi). Gassturbinar kan nyttast til å drive propellar på fly, men vert òg nytta for å driva skip, stridsvogner, lokomotiv, elektriske generatorar i gasskraftverk, og så bortetter. Gassturbinar inngår òg i jetmotorar, men i desse vert nytteeffekten teken ut ved at jetstrålen driv farkosten (oftast eit fly) framover.

Arbeidsprinsipp 

Gassturbinmotoren arbeider etter Braytonsyklusen. Luft, fig. 2 (E), vert soge inn og aksellerert ved hjelp av ei sentrifugalvifte eller ein radialkompressor (C). Luftstraumen passerer deretter gjennom ei dyse, ofte referert til som ein diffusor, som senkar farten og aukar trykket til luftstraumen. Ideelt sett bør dette gå føre seg som ein isentrop prosess (utan varmeutveksling med omgjevnadene), men i praksis fører friksjon og turbulens til noko tap av effekt. Lufta går så inn i eit brennkammer, der oksygenet i lufta reagerer med drivstoff (G) som vert sprøyta inn. Forbrenninga (Ch) frigjer termisk energi som fører til ei kraftig temperaturauke på brenngassane. Forbrenninga forgår ideelt som ein isobar prosess (ved konstant trykk). Når temperaturen til brenngassane aukar ved konstant trykk må volumet auka (sjå ideell gass). Brenngassane vert så førte gjennom dyser som rettar jetstrålen mot eit, eller fleire, turbinhjul (T), der rørsleenergien i jetstrålen vert omforma til mekanisk rotasjonsenergi, som kan hentast ut via akslingen (A). I ein gassturbin freistar ein å ta ut så mykje av rørsleenergien som mogeleg i turbinen. I ein jetmotor derimot tek ein ut berre nok energi til å driva innsugingsvifta og resten av rørsleenegien vert nytta til å skuva farkosten (oftast eit fly) framover.

Historie 
 60: Oppfinnaren Heron av Alexandria laga ei dampdriven maskin, som han kalla Eolipile. Denne vart sett på som eit leiketøy og potensialet til maskina vart ikkje verdset før etter mange hundreår.
 1500: Leonardo da Vinci laga ei skisse ei maskin som nytta varm luft frå eld til å drive ein serie med turbinar.
 1629: Giovanni Branca utvikla ei mølle der maskineriet vart drive av ein dampturbin.
 1678: Ferdinand Verbeist bygde ein modell av ei dampdrive vogn.
 1791: Engelskmannen John Barber fekk patent på ein gassturbinen, som inneheldt dei fleste elementa i moderne gassturbinar.
 1894: Sir Charles Parsons fekk patent på ideen om å drive propellen på eit skip ved hjelp av ein dampturbin, og han bygde ein demonstrasjonsbåt, The Turbinia.
 1903: Nordmannen Ægdius Elling bygde den fyrste gassturbinen som kunne levera nytteffekt. Effekten var 8 kW (11 hk).
 1918: General Electric starta produksjon av gassturbinar.
 1936: Hans von Ohain og Max Hahn frå Tyskland utviklar sine eigne patenterte gassturbinar samstundes med Frank Whittle.

Kjelder 
 Engelsk wikipedia, gas turbines
 Aircraft gas turbine guide (General Electrics)

Bakkrunnstoff 
 Animasjonar av dei ulike gassturbintypane 
 Korleis ein gassturbin verkar frå "How stuff works"

Sjå òg 
 Jetmotor
 Braytonsyklus
 Termodynamikk

Forbrenningsmotorar 
Turbinar 
Gass
Lillestrøm

Lillestrøm er ein by i Lillestrøm kommune i Akershus i Viken. Byen ligg to mil aust for Oslo, og grensar mot tettstadane Strømmen, Skjetten, Fjerdingby, Fetsund og Kjeller. Fram til 1908 var Lillestrøm ein del av gamle Skedsmo kommune. I 1908 vart kommunane Lillestrøm og Lørenskog skilt ut, men til i 1961 vart Lillestrøm slått saman med Skedsmo kommune.

Lillestrøm er saman med Jessheim, Sandvika og Drøbak dei einaste tettstadane i Akershus som har vedtatt bystatus, (men var åleine om dette frå 1997 til 2003), og har kring 10000 innbyggjarar. Tømmerfløting og sagbruk må tilleggjast hovudæra for at Lillestrøm voks fram som eit sentrum, difor har òg byen kallenamnet "Flisbyen". Kontinuerlig flyaktivitet på Kjeller flyplass fra første flygning 21. september 1912 har også hatt stor betydning for framveksten av Lillestrøm og bosetting på hele Romerike.

Nitelva renn gjennom og attmed byen, og munnar ut saman med Glomma i Nord-Europas største delta- og våtmarksområde og vidare i innsjøen Øyeren. Terrenget er særs flatt, og ved fleire høve har elvevatnet flauma inn i byen. Men etter at ei avlaupstunnel frå Øyeren vart sprengt ut, kunne vasstanden i innsjøen regulerast betre i flaumperiodar, og byen har vorte spart for flaumskadar.
 
Lillestrøm har namn etter garden Lille Strøm, der den første stasjonen på Hovedbanen mellom Christiania og Eidsvoll opna i 1854. Seks år seinare starta dei første dampsagene opp, og Lillestrøm opplevde ei eksplosjonsarta auke i folketalet på grunn av industrialiseringa. I ei tid på om lag 100 år var trelastindustri og jernbanen dei dominerande faktorane i dagleglivet i byen. Norges første flyplass og en av verdens eldste flyplasser ble etablert på Kjeller (rett ved Lillestrøm) i 1912, og forskningsmiljøa som oppstod kring Kjeller flyplass utgjer eit av landets største kompetansesentrum innen teknologi, forskning og innovasjon, spesielt innen energi, fornybar energi, teknologi og hydrogen.

Næringsliv 
I Lillestrøm ligg Norges Varemesse, som vart flytta hit til nye og moderne lokale frå Sjølyst i Oslo . Exporamasenteret ligg ikkje langt frå Lillestrøm, på Hellerudsletta ved Skjetten.

Samferdsle 
Lillestrøm stasjon er ein viktig sams stasjon for dei tre jarnbanebanene Gardermobanen, den gamle Hovedbanen, som no er lokalbane på strekninga mellom Oslo og Dal, og Kongsvingerbanen. Kongsvingerbanen, som går ut frå Lillestrøm stasjon mot Kongsvinger og riksgrensa, er ei strekning på jarnbanen mellom Oslo og Stockholm.

Kultur 
Akershus Teater har sete i byen. Kvart år i juni etter at Lillestrøm vart by, så har det vore halde ein byfest med mange kulturelle tilbod frå ulike utandørsscener.

Idrett 
Fotballklubben i Lillestrøm er Lillestrøm Sportsklubb, som eig og spelar heimekampane på Åråsen stadion.

Byar i Viken
Lillestrøm kommune
Busetnader i Lillestrøm
Kommunesenter i Viken
Stend

Stend er eit område i Fana i Bergen. I 1861 kjøpte Søndre Bergenhus Amt, som seinare vart Hordaland fylkeskommune, garden Stend hovudgard av Wollert Konow (SB). På garden vart Stend jordbruksskule etablert for fast drift i 1866.

Ved jordbruksskulen har Hordamuseet bygd opp eit friluftsmuseum. Våren 1998 opna det nye kulturbygget på Stend, der Hordaland Teater, Hordamuseet og Vegmuseet har tilhald.

Bakgrunnsstoff 
 Stend jordbruksskule 
 Hordamuseet 
 Hordaland Teater 

Gardar i Fana
Storjo

Storjo (Stercorarius skua) er ein fugl i jofamilien. Han har ein kroppslengd på 57–61 centimeter. Fuglen hekkar på øyar nord i Atlanterhavet, og er berre sjeldan å sjå i Skandinavia.

Kjelder 
 Norsk ornitologisk forening
Referansar

Jofamilien
Fuglar i Noreg
Fuglar i Atlanteren
Johan F.L. Dreier

Johan Fredrik Leonard Dreier (), var ein av dei leiande teiknarane av prospekt og portrett på starten av 1800-talet. Dreier vart fødd i Trondheim, og døydde i Bergen. Dreier arbeidde i grenselandet mellom det å vera kunstnar og det å vera handverkar. Mykje - eller det meste av det han måla eller teikna, var tingingsverk frå folk som ville ha eit måleri av garden sine, familien sin eller båtane sine. Stilen i arbeidet hans kan verka litt naivistisk, men det er òg mykje i arbeida som peikar fram mot den nasjonalromantiske perioden som kjem seinare. Fleire vidgjetne kunstnarar, mellom anna I.C. Dahl gjekk i lære hjå Dreier.

I tillegg til å vera kjend for sine prospekt, spesielt av Trondheim og Bergen, er òg Dreier kjend som å vera den som teikna ned dei norske bondedraktene tidleg på 1800-talet. Mykje av dette arbeidet la grunnlaget for framveksten og interessa for bunadar seinare på 1800-talet.

Dreier vart fødd i Trondheim i 1775 av foreldra Tørris Haftorsen Dreier og Karen Benjaminsdatter Blostrup. Det var meininga at han skulle fylgja i faren sine fotspor og verta målarmeister, men slik vart det ikkje. Allereie som ung byrja han å teikna, og det finst fleire teikningar er tekne vare på. Mellom anna eit portrett av familien Weybye frå 1789. I år 1800 flytta han til Bergen.

I Bergen budde han først hjå familien Smith, der dei hadde ei tenestejente som var like gamal som Dreier. Ho heitte Cecelia Maria Andersdatter. Saman vart dei foreldra til guten Johan Fredrik, fødd i 1804. Johan jr. døydde allereie i 1820, og han var då lista som «uekte barn» i kyrkjeboka.

Dreier gifta seg seinare med Karen Christine Frechenelle i 1808. Saman fekk dei dottera Karen Helchina Dreier i 1811, som gifta seg med Adolph Lausen Hansen i 1833. Desse fekk igjen ei dotter, som var ei av kjeldene til Einar Lexow si bok Johan F. L. Dreier's norske folkedragter i 1913.

Det var ikkje veldig lukrativt å livnæra seg som kunstmålar i Bergen på denne tida, og Dreier merka mot slutten av livet spesielt stor konkurranse frå nye teknikkar for trykking innan grafikk. Nokre av Dreier sine bilete vart laga som koparstikk og trykt opp utan at han fekk noko for det, og difor finst det mange koparstikk som eigentleg er Dreier sine bilete, men som ikkje ber namnet hans.

Verk av Dreier finst i museum over heile Europa. Norsk Folkemuseum har mange av desse.

Bakgrunnsstoff 
 Bilete hjå Norsk Folkemuseum 
 Bilete hjå riksarkivet 

Dreier, Johan F.L.
Folk frå Trondheim
Stend hovudgard

Stend hovudgard er namnet på ein stor gard på Stend i Fana ved Bergen. Garden har gardsnummer 97, og bruksnummer 1.

Garden låg i mellomalderen under Nonneseter kloster (og ei tid under Munkeliv kloster). Eldre lokal namnetradisjon nytta ved Stend viser spor av munkar i aktivitet på staden (Munkedammane, Munkevollen). 

Stend vart i 1528 gitt i gåve frå kong Fredrik I av Danmark-Noreg til den danske adelsmannen Vincents Lunge, og garden var i Lungefamiliens eige fram til 1680, då han vart overteken av Hans Kristoffersen Hiort. Der var skiftande eigarskap i førstninga av 1700-talet, og eigedommen gjekk for ein kort periode tilbake til kongehuset (Kristian VI av Danmark-Noreg). I 1741 selde kongen Stend hovudgard (pris: 3030 rd courant) til Wollert Danckertsen. Garden var så i Krohnfamiliens eige i 100 år, til den i 1841 vart seld til Wollert Konow (1809-1881). Familien Konow selde største delen av garden til bruk for jordbruksskule som starta opp i 1866, no Stend jordbruksskule.

Foto tatt av den kjende fotografen Knud Knudsen viser situasjonsbilete frå Stend 1869, tre år etter at jordbruksskulen var kommen i fast drift. Går vi lengre attende i tid, vil vi finne prospekt frå 1816 (J.F.L. Dreier), og eit lokalt kart frå 1776. Kartet vert tilskrive Werner Hosewinckel Christie (1746-1822). Desse to sistnemnde kjeldene viser noverande hovudbygning nær inn til den historiske hagen (renessansehagen) ved Stend. 

Renessansehagen på Stend er spesielt kjend for den lange lauvgangen mot aust. Den er lett å sjå på Dreiers prospekt og den er også tekstleg dokumentert av andre informantar, t.d. biskop Claus Pavels (1769-1822) som 24. juli 1821 (jfr. Pavels dagboksamling), skriv "Gud ved overalt, om der findes en saadan Buegang i Norge; i Christiania eller dets Omegn, Bogstad, Ullevold, Frogner findes den i idetmindste ikke". Tidlegare dokumentasjon vedk. hagen har vi t.d. frå 1738, då garden var i kongehusets eige, då omtalt som "en Hauge med et stort og 2de små Lyst-Huuse samt to Fiske-Damme". Denne omtalen viser godt samsvar med Christies kart som vart laga knapt 40 år seinare.

Bakgrunnsstoff
 Stend – frå høvdingsete til representasjonsstad 
 
Gardar i Fana
Herregardar i Noreg
Kulturminne i Bergen
Riksdalar

Riksdalar (bokmål Riksdaler) var hovudpengeeining i Noreg frå 1541/44 til 1813. 

Riksdalar species var ein sølvmynt med finvekt 25–26 g. Mynten vart slått i Danmark frå 1537. Riksdaler med det norske riksvåpenet vart tidlegast slått i 1546. Det kunne gå mange år mellom kvar gong det vart slått riksdalar. Ein riksdalar species hadde fram til 1813 likevel eit forholdsvis fast sølvinnhald, og mynten vart dermed ein tilsvarande stabil verdimålar, i motsetnad til skiljemynten, som stadig fekk sølvinnhaldet redusert. 

Ein riksdalar var frå 1544 lik 48 skilling, frå 1625-1813 var han inndelt i 96 skilling, eller 6 mark a 16 skilling. Samtidig kunne ein dele han i fire ort a 24 skilling.

Riksdalar courant vart frå 1695 bruka som rekneeining for ein sum småmynt eller sedlar med offisiell verdi lik ein riksdalar. Ein riksdalar kurant hadde offisielt ein verdi på om lag 80 % av ein riksdalar species. Under napoleonskrigane tidleg på 1800-talet fall verdien kraftig, slik at ein riksdalar kurant i 1813 var verd berre tolvdelen av ein riksdalar species.

I 1813 vart riksdalaren avløyst av riksbankdalaren, som i 1816 vart avløyst av spesidalaren.

Kjelder 
 Noregs bank: Pengeeiningar i Noreg frå 1514 
 Norsk historisk leksikon: Daler

Skandinavisk historie
Historisk valuta
Historisk mynt
Norske myntar
Pavels dagboksamling

Pavels dagboksamling er ei nemning på ei samling dagbøker skriven av presten Claus Pavels. Han levde i tida frå 1769 til 1822. Dagbøkene er gjort tilgjengelege i fulltekst på internett (jfr. Dokumentasjonsprosjektet, UiO)
Dagbøkene frå tida 1812–22 er ei viktig historisk kjelde til tida kring 1814.

Bakgrunnsstoff 
 Pavels' dagbøker ved Dokumentasjonsprosjektet til Universitetet i Oslo.

Dagbøker
Tverrpolitisk Kyst- og Distriktsparti

Tverrpolitisk Kyst- og Distriktsparti var eit politisk parti som stilte til val i Noreg i 7 fylke ved stortingsvalet 2001. Partiet oppstod ved at Tverrpolitisk Folkevalde endra namn i 1998. Tverrpolitisk Folkevalde var plattforma som Steinar Bastesen hadde blitt valt inn på Stortinget på i 1997. Intern usemje førte til at ei gruppering endra partinamnet til Tverrpolitisk Kyst- og Distriktsparti, medan Bastesen og hans støttespelarar i Nordland braut ut og stifta Kystpartiet.

Ved stortingsvalet 2001 fekk partiet fekk 1 052 røyster, noko som utgjorde 0,04 % av røystene på landsbasis. Størst oppslutning hadde dei i Oppland. Resultata i dei enkelte fylka var:

 Oppland: 0,38 %
 Nord-Trøndelag: 0,13 %
 Østfold: 0,10 %
 Møre og Romsdal: 0,08 %
 Buskerud: 0,07 %
 Akershus: 0,06 %
 Oslo: 0,03 %

Partiet vart ikkje representert på Stortinget. Etter valet i 2001 skifta det igjen namn attende til Tverrpolitisk Folkevalde, men stilte ikkje til val igjen i 2005.

Tidlegare norske politiske parti
Folkeaksjonen mot Bompengar

Folkeaksjonen mot Bompengar (Folkeaksjonen mot Bompenger) var ei liste som stilte til val i Rogaland ved stortingsvalet 2001. Listetoppen var Kjell Steen frå Stavanger. Liste fekk 692 røyster, som utgjorde 0,3 % av røystene i Rogaland. Kjell Steen var ved stortingsvalet 2005 toppkandidat på Reformpartiet si liste i Rogaland, og hadde òg med seg fleire av dei andre frå Folkeaksjonen mot Bompengar si liste der.

Tidlegare norske politiske parti
A Deepness In the Sky

A Deepness In the Sky (1999) er ein science fiction-roman av Vernor Vinge. Forteljinga handlar om ei tid då menneska har befolka store delar av galaksen og romfart mellom ulike solsystem er daglegdags. (Ho er ein forløpar til romanen A Fire Upon the Deep, sjølv om sistnemnde kom ut sju år tidlegare og handlinga der går føre seg 30 000 år lengre fram i tid.) For denne romanen vann Vinge i 2000 Hugo-prisen for beste roman, noko som er ei av dei største æresbevisningane ein science fiction-forfattar kan få.

Mykje av handlinga i romanen finn stad i romstasjonen Hammerfest, der menneske frå svært ulike kulturar (og solsystem), som aldri før har hatt kontakt med kvarandre, blir nøydde til å leva i lag og læra seg å samarbeida, etter at romskipa deira vert øydelagde slik at dei ikkje kan reisa heim til sine eigne respektive solsystem. Dei sosiale og etiske konfliktane som oppstår i dette samlivet, og ikkje minst når dei møter ein fullstendig framand kultur av intelligente ikkje-menneskelege vesen frå ein planet i nærleiken, er engasjerande og tankevekkjande for lesaren.

Ei interessant side ved forteljinga er at folk (som reiser i rommet) oppgjev alle tidsrom i sekund, kilosekund eller megasekund, aldri i dagar eller år, som jo er planetspesifikke måleeiningar og difor lite nyttige i romfart.

Ein kuriositet for norske lesarar er kapitlet om sivilisasjonen på Trygve Ytre, den ytste av månane til planeten Trygve, der innbyggjarane har norskklingande namn som Gunnar Larson.

Science fiction-bøker
Vernor Vinge
Bøker frå 1999
Romanar frå USA
Skeiser

Skeiser (fleirtal av skeise), eller skøyter (fleirtal av skøyte), er ein reiskap til å feste på føtene og skeise, eller skøyte, (gli bortover) med. Skeiser blir ofte nytta til sport og leik, både på is, der det finst, og på asfalt (rulleskeiser).

Skeiser til bruk på is har smale jarnmeier under, og meiene varmar opp isen og glir oppå vassflata som vert skipa rundt dei. Personen oppå skeisene fell ikkje igjennom sidan det finst meir is under vassflata. Menneskjer med skeiser kan få ein fart på over 60 kilometer i timen under konkurransar i lengdeløp. Rulleskeiser har små hjul i staden for meier, og har igjen liten friksjon - grunna denne friksjonsmangelen er det vanskeleg å svinge med både rulleskeiser og isskeiser. Rulleskeiser kan nyttast i bakkar, som ikkje finst på isen, og ein rulleskeiseløpar kan nå hastigheiter på over 100 kilometer i timen i unnabakkar.

Typar 
 Bandyskeiser – for bandy
 Hockeyskeiser – for ishockey
 Kunstløpsskeiser – for kunstløp
 Lengdeløpsskeiser eller panserskeiser – for hurtigløp på skøyter
 Langløpskeiser – for langløp/turløp
 Skruskeiser – for born

Kjelder 

Idrettsutstyr
Vinteridrett
Rettferdspartiet

Rettferdspartiet (Rettferdighetspartiet) var eit politisk parti som vart skipa 8. mars 1997. Det stilte til val i Oslo ved stortingsvala i 1997 og 2001. Det stilte og ved kommune- og fylkestingsvalet 2003. Leiar og listetopp var taxisjåfør Ove Andre Johansen.

I 1997 fekk partiet 281 røyster, noko som utgjorde 0,1 % av røystene i Oslo. Ved neste val, i 2001 fekk det berre 138 røyster, eller 0,05 % av røystene i Oslo. Partiet har dermed aldri kome på Stortinget, og vart heller ikkje representert i bystyret i Oslo etter lokalvala i 2003.

Tidlegare norske politiske parti
Skipingar i 1997
Bryst

Bryst, pupp eller patte  (mamma på anatomispråket latin) er den vevsfylte delen rundt mjølkekjertlane til kvinner. Dei ligg rundt 3.–6. ribbein med ei hudkløft mellom, sinus mammarum. Omtrent midt på eit bryst ligg brystvorta (mamilla, papilla mammaria), med eit rundt, pigmentert hudparti (areola mammae) omkring.

Bryst blir bruka til amming av  born. Dei er sekundære kjønnskjenneteikn og ei erogen sone, og er rekna som eit seksualsymbol. I mange kulturar er det tabu å visa fram brysta. Samstundes kan det reknast som pirrande å framheva dei.

Sjå òg 
 behå
 jur
 pattar

Kjelder 

«mamma»  i SML/Store Norske Leksikon

Bakgrunnsstoff 
melkekjertler i SML/Store Norske Leksikon

Kroppsdelar
Mjølk
 
Eksokrine system
Sekundære kjønnskarakteristika
Magnus Moan

Magnus Hovdal Moan () er ein norsk kombinertløpar fødd på Lillehammer. Han vann OL-gull med Noreg i lagøvinga under vinter-OL 2014 i Sotsji, tidlegare i leikane tok han ein sølvmedalje i ei individuell tevling. Perioden januar 2004 til desember 2013 vann han 22 verdscuprenn. Moan representerer Byåsen IL i Trondheim.

Aktiv
Han deltok med suksess i VM 2005 i Oberstdorf. Han gjekk for det norske laget som vann lagkonkurransen, fekk sølv i sprintkonkurransen og kom på fjerdeplass i det klassiske rennet (hopprenn + 15 kilometer).

Under OL 2006 i Torino tok han sølv på sprinten og bronse på normaldistansen etter å ha slått Petter Tande i eit spennande spurtoppgjer som vart avgjort på målfoto.

Bakgrunnsstoff 
 Magnus Moan si heimeside 
 Biografi hjå FIS 

Moan, Magnus
Folk frå Lillehammer
Norske deltakarar under vinter-OL 2006
Norske deltakarar under vinter-OL 2010
Norske deltakarar under vinter-OL 2014
Olympiske meistrar for Noreg
Norske Skal vi danse-deltakarar
Ulrik Christian Gyldenløve (1678-1719)

Sjå òg fleire som heitte Ulrik Christian Gyldenløve

Ulrik Christian Gyldenløve () var ein dansk admiral som var uekte son av Kristian V av Danmark-Noreg og Sophie Amalie Moth. Han var greve av Samsø og friherre til Marselisborg.

Danske admiralar
Uekte born av danske kongar
Folk frå dansketida
Elefantordenen