alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Nortevind

Norte er ein kraftig, kald nordaustleg vind som bles langs kysten av Mexicogolfen. Han kjem i samband med kaldluftsutbrot frå nord.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Norte (wind)» frå ,  den 3. september 2011. 
 oppgav desse kjeldene: 
http://ggweather.com/winds.html
 

Vindar
Klima i Nord-Amerika
Oroshi

Oroshi (japansk 颪, tyder 'nedvind') er eit japansk namn på ein kraftig vind som bles ned ei fjellside.

I kulturen
Oroshi-vinden er omtalt i japanek lyrikk, mellom anna i eit dikt som er med i Hyakunin Isshu.

Sjå òg
 Boravind
 Santa Ana-vind

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Oroshi» frå ,  den 3. september 2011. 
 oppgav desse kjeldene: 
 .  (1969). , Vol. 20, No. 2, pp. 111-174, 126 Tokyo, Meteorological Research Institute. OCLC 1761858
 Mostow, Joshua S., ed. (1996).  Pictures of the Heart: The Hyakunin Isshu in Word and Image. Honolulu: University of Hawaii Press. 10-ISBN 0 824817052; 13-ISBN 9780824817053; OCLC 645187818
 Simpson, John E. (1994). Sea Breeze and Local Winds. Cambridge: Cambridge University Press.  10-ISBN 0521452112/13-ISBN 9780521452113;  OCLC 243798029
''
 
 
Vindar
Klima i Japan
Champéry

Champéry er ein kommune i distriktet Monthey i kantonen Valais i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 1055 meter over havet.

Landsbyen Champéry ligg øvst i dalen Val d'Illiez, nær grensa mot Frankrike. I aust reiser fjellet Dents du Midi seg over Champéry. I vest grensar kommunen mot Frankrike. Grensa går ved det 1 923 moh. høge fjellskardet Col de Bretolet.

Champéry var ein av dei stadene som var tidleg ute med å satse på turisme. Det første hotellet, 'Dents du Midi', vart opna i 1857. Kommunen har i dag over 100 km med skiløyper.

Verdsmeisterskapen i terrengsykling på rundbane 2011 vart avvikla i Champéry dei første dagane av september.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Champéry» frå ,  den 3. september 2011.

Bakgrunnsstoff
Offisiell nettstad
Offisiell turistside
Snøtilhøve for skikøyring I Champéry 

Kommunar i Valais
Vintersportstader i Sveits
Monthey

Monthey er ein by og hovudstaden i distriktet Monthey i kantonen Valais i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Byen ligg 430 meter over havet.

Kommunen består av ein hovuddel og fire enklavar. Hovuddelen ligg på vestbreidda av Rhône, kantonen Vaud på motsett side av elva. Elva Vièze renn gjennom Monthey, der ho munnar ut i Rhône. Ein av dei fire enklavane, den største, ligg vest ved landegrensa mot Frankrike.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Monthey» frå ,  den 3. september 2011.

Bakgrunnsstoff
 Monthey

Kommunar i Valais
Byar i Sveits
Distriktet Monthey

Distriktet Monthey er eitt av 14 distrikt i kantonen Valais i Sveits. Distriktet har eit areal på 255,1 km² og hadde 40 766 innbyggarar i 2010. Monthey ligg sør for austdelen av Genfersjøen, og grensar i vest mot Frankrike.

Monthey består av ni kommunar. Dei ni kommunane er Champéry, Collombey-Muraz, Monthey, Port-Valais, Saint-Gingolph, Troistorrents, Val-d’Illiez, Vionnaz og Vouvry.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Monthey (Bezirk)» frå ,  den 3. september 2011.  
 

Monthey
Papagayovind

Papagayovind er ein nord eller nordaustleg vind som i periodevis bles gjennom fjellpassa i fjella i Mellom-Amerika der ein finn Nicaraguasjøen. Vinden er kalla opp etter Papagayobukta ved stillehavskysten. Vinden er kraftigare enn passatvind som vanlegvis bles her. Vinden er kjend for å auke oppvellinga langs kysten av kjølig, næringsrik vatn. Vind og oppvelling i lag vert stundom kalla ei papagayo-hending.

Papagayo kjem av kjøligare, tørrare luft frå det nordamerikanske kontinentet. Slike hendingar er mest vanleg om vinteren, men kan òg skje til andre tider av året.

Sjå òg
Tehuanovind

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Papagayo wind» frå ,  den 3. september 2011. 
 oppgav desse kjeldene: 
 NASA - Papagayo Wind 
 

Vindar
Klima i Nord-Amerika

tl:Papagayo
Piteraq

Ein piteraq er ein kald katabatisk vind på Grønland, som har opphavet sitt på grønlandsisen og som driv nedover mot austkysten. Piteraq-vindane er mest vanleg om hausten og vinteren. Vindstnøggleiken kan typisk nå 50 til 80 m/s, langt over grensa for orkan styrke. 6. februar 1970 vart samfunnet Tasiilaq hardt råka av ein særs kraftig piteraq som førte til stor skade. Sidan byrjinga av 1970-åra har Det danske meteorologiske instituttet sendt ut piteraqvarsel.

Sjå òg
 Williwaw

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Piteraq» frå ,  den 3. september 2011. 
 oppgav desse kjeldene: 
 Greenlands weather and climate on greenlandholiday.com
 

Vindar
Klima på Grønland
Val-d’Illiez

Val-d'Illiez er ein kommune i distriktet Monthey i kantonen Valais i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 948 meter over havet.

Dei to grendene Les Crosets og Champoussin høyrer med til kommunen, som ligg i dalen Val-d’Illiez. Den katolske soknekyrkja frå 1687 står 948 meter over havet. I aust reiser fjellet Dents du Midi seg over dalen. I vest grensar Val-d’Illiez til Frankrike.

Skirennaren Corinne Rey-Bellet var frå Les Crosets.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Val-d’Illiez» frå ,  den 3. september 2011.

Bakgrunnsstoff
 Offisiell nettstad (engelsk)
 

Kommunar i Valais
Vintersportstader i Sveits
Puelchevind

Puelche er ein tørr, austleg fønvind i sør-Sentral-Chile. Vinden er kalla opp etter puelche-folket som bur på austsida av Andesfjella. Puelche-vinden er sakpt av høgtrykk over Stillehavet som strekkjer seg austover til Andesfjella og/eller byggjer ein høgtrykksrygg til eit høgtrykkssenter over Sør-Atlanteren. Puelche-vindane opptrer opp om våren og kan føre til rask snøsmelting i Andesfjella og flaum.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Puelche (wind)» frå ,  den 3. september 2011. 
 oppgav desse kjeldene: 
 World Survey of Climatology. Volume 12. Chapter 3. Climate of Chile, A. Miller  
 Puelche on Winds of the World
 

Vindar
Klima i Chile
Punavind

Puna er ein kald vind frå dei mineralrike platåa i Andesfjella i Peru og Bolivia.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Puna (wind)» frå ,  den 3. september 2011.  
 

Vindar
Klima i Sør-Amerika
Santa Ana-vind

Santa Ana-vindane er ein kraftig, særs tørr frålandsvind som sveipar over Sør-California og nordlege Baja California seint på hausten og vinteren. Dei kan vere både varme og kalde, avhengig av den rådande temperaturen i området vinden starta, Great Basin og øvre Mojaveørkenen. Vindane er kjend for det varme vêret (ofte det varmaste for året) når dei kjem på hausten, og er frykta for å spreie skogbrannar.

Sjå òg
Chinook
Diablovind
Fønvind
Katabatisk vind
Sundowner
Sjirokko
Boravind
Oroshi

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Santa Ana winds» frå ,  den 3. september 2011.  
 

Vindar
Klima i USA
Sarma

Sarma er ein vind på vestkysten av Bajkalsjøen. Han er kalla opp etter Sarma-elva som spring ut i denne dalen. 

Vinden er kjend som den kaldaste og kraftigaste i Bajkal-området, og kan stundom nå 40 m/s.

Sjå òg
Barguzinvind

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Sarma (wind)» frå ,  den 3. september 2011.  
 

Vindar
Klima i Russland
Shamal

Ein shamal er ein nordvestleg vind som bles over Irak og statane kring Persiabukta (inkludert Saudi Arabia og Kuwait). Han er ofte kraftig om dagen, men minkar om natta. Vinden kan oppstå når som helst på året, hovudsakleg om sommaren, men stundom òg om vinteren. Vinden fører ofte til store sandstorm ar som råkar Irak. Det meste av sanden er plukka opp i Jordan og Syria.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Shamal (wind)» frå ,  den 3. september 2011. 
 oppgav desse kjeldene:

Vindar
Klima i Asia
Greatest Remix Hits 2

Greatest Remix Hits 2 er eit remiksalbum av den australske songaren Kylie Minogue. Albumet vart opphavleg utgjeve eksklusivt i Japan i 1993, men vart utgjeve på nytt i 1997 i Australia.
 
Albumet inneheld sjeldne og tidlegare utilgjengelege remiksar av songar frå Minogues studioalbum frå 1987 til 1992.

Sporliste 
CD 1
«Got to Be Certain» (Extended) – 6:36
«Kylie's Smiley Mix» (Extended) – 6:17
«Getting Closer»" (7" version) – 3:33
«Je Ne Sais Pas Pourquoi» (The Revolutionary Mix) – 7:16
«Made in Heaven» (Made in England Mix) – 6:20
«Especially for You» (Extended) – 5:01
«Hand on Your Heart» (The Great Aorta Mix) – 6:26
«Wouldn't Change a Thing» (Your Thang Mix) – 7:10
«Tears on My Pillow» (More Tears Mix) – 4:05
«Better the Devil You Know» (Mad March Hare Mix) – 7:09
«I'm Over Dreaming (Over You)» (Extended Remix) – 4:54

CD 2
«The Loco-Motion» – 3:17
«What Do I Have to Do?» (The Pump and Polly Mix) – 7:48
«Shocked» (Harding/Curnow Mix) – 7:31
«Say the Word, I'll Be There» – 4:00
«Keep on Pumpin' It Up» (Angelic Remix) – 7:24
«Give Me Just a Little More Time» (12" version) – 4:35
«Do You Dare?» (NRG Mix) – 7:04
«Finer Feelings» (Brothers in Rhythm 12" Mix) – 6:47
«Closer» (The Pleasure Mix) – 6:49
«What Kind of Fool (Heard All That Before)» (No Tech No Logical Mix) – 9:55
«Got to Be Certain» (Out for a Duck, Bill, Platter Plus Dub Mix) – 3:17

Bakgrunnsstoff 
Greatest Remix Hits 2 på Allmusic

Kylie Minogue-album
Samlealbum frå 1997
Remiksalbum frå 1997
Solano

Solano er ein sør til søraustleg vind i den sørlege sektoren av Spania. Om våren og sommaren, frå juni til september, og fører eit varmt, tørt, kvelande vêr over La Mancha og Andalusia med byane Sevilla og Cádiz. Han fører til utmatting og svimmelheit.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Solano (wind)» frå ,  den 3. september 2011.  
 

Vindar
Klima i Europa
Spansk geografi
Klima i middelhavsområdet
Squamish

Ein squamish er ein kraftig vind som opptrer i dei mange fjordane, buktene og dalane i British Columbia. Squamish opptrer i fjordane orientert i nordaust-sørvest eller aust-vest-retning, der kald polarluft vert pressa vestover, i motsett retning enn det vinden her generelt bles langs kysten. Desse vindane kan om vinteren føre til kraftig vindavkjøling på -20 til -30 ºC. Dei er kjende i Jervis-, Toba- og Butebuktene og i Dean Channel og Portland Canal. Squamish mister styrke når dei kjem ut av fjordane, og har døydd heilt ut 25 km frå kysten.

Sjå òg
Williwaw
Chinook

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Squamish (wind)» frå ,  den 3. september 2011.  
 

Vindar
Britisk Columbia
Klima i Canada
Sudestada

Sudestada er det spanske namnet på eit klimatisk fenomen som er vanleg ved Río de la Plata i Sør-Amerika. Fenomenet består av to brå roterande kalde, sørlege vindar i søraust. Denne endringane, med moderate låge temperaturar, fører masse fukt inn frå havet, og gjev kraftig regn og grov sjø ved kysten. Sudestada opptrer oftast seint på hausten og vinteren.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Sudestada» frå ,  den 3. september 2011.  
 

Vindar
Klima i Sør-Amerika
Suestado

Ein suestado er ein kraftig søraustleg vind, skapt av kraftige lågtrykk utanfor kysten av Argentina og Uruguay, som påverkar sørlege delar av kysten av Brasil om vinteren.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Suestado» frå ,  den 3. september 2011. 
 oppgav desse kjeldene: 
http://ggweather.com/winds.html
 

Vindar
Klima i Brasil
Sundowner

Ein sundowner er ein nordleg frålandsvind, ein fønvind, i Santa Barbara i California. Han oppstår ved høgtrykk like nord for området, der kysten går aust-vest. Dette står i kontrast til den meir typiske pålandsvinden. Vindane er kraftigast når trykkgradienten står normalt på Santa Ynez-fjella, som ligg like bak Santa Barbara. Desse vindane kjem ofte før Santa Ana-vindar med ein dag eller to.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Sundowner (wind)» frå ,  den 3. september 2011. 
 oppgav desse kjeldene:

Vindar
Klima i USA
Tehuano

Tehuano er ein nord- til nordaustleg vind, som periodevis bles over Tehuantepec-eidet sør i Mexico. Vinden er sterkade enn passatvinden som normalt bles her. Han fører mellom anna til auka oppvelling ved kysten, av kaldt, næringsrikt vatn i Tehuantepec-bukta ved kysten av Stillehavet. 

Tehuano er skapt av ei bølgje av kjøligare, tørrare luft frå det nordamerikanske kontinentet. Slike bølgjer er meir vanleg om vinteren, men kan skje til andre tider av året òg. Denne lufta er tyngre enn den tropiske luftmassen ein normalt finn i området, og opprettar derfor ein sterk trykkgradient, som skapar vinden. Vinden vert vidare forsterka av at han vert kanalisert av Chivelapasset mellom Campechebukta og stillehavskysten. Dei same tilhøva er årsaka til Papagayovinden utanfor kysten av Costa Rica og Panama lenger sør.

Sjå òg
Papagayovind

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Tehuano wind» frå ,  den 3. september 2011. 
 oppgav desse kjeldene: 
 NASA - Tehuano wind

Bakgrunnsstoff
 Papagayovinden 

Vindar
Klima i Mexico

en:Tehuano wind
Tehuantepecer

Tehuantepecer er ein kraftig vind gjennom Chivelapasset i Mexico. Han har opphav i Campechebukta som ein nordleg vind som kryssar eidet og bles gjennom passet mellom dei meksikanske og guatemalanske fjell. Vinden vert danna av eit høgtrykk over Sierra Madre. Vinden når 20–40 knop og stundom 100 knop.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Tehuantepecer» frå ,  den 3. september 2011. 
 oppgav desse kjeldene: 
Steenburgh, W. J., D. M. Schultz, B. A. Colle, 1998: The Structure and Evolution of Gap Outflo over the Gulf of Tehuantepec, Mexico. Monthly Weather Review: Vol. 126, pp. 2673-2691
Romero-Centeno R, Zavala-Hidalgo J, Gallegos A, et al., Isthmus of Tehuantepec wind climatology and ENSO signal, JOURNAL OF CLIMATE 16 (15): 2628-2639 AUG 1 2003
Bourassa MA, Zamudio L, O'Brien JJ, Noninertial flow in NSCAT observations of Tehuantepec winds, JOURNAL OF GEOPHYSICAL RESEARCH-OCEANS 104 (C5): 11311-11319 MAY 15 1999
Chelton DB, Freilich MH, Esbensen SK, Satellite observations of the wind jets off the Pacific coast of Central America. Part I: Case studies and statistical characteristics, MONTHLY WEATHER REVIEW 128 (7): 1993-2018 Part 1 JUL 2000
 

Vindar
Klima i Mexico
Vendavel

Vendavel ein vestleg vind som bles i Middelhavet i området kring Gibraltarsundet og Marokko. Vinden oppstår i samband med lågtrykk som kjem inn i Middelhavet frå vest.

Sjå òg
Viento de Levante
Sjirokko

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Vendavel» frå ,  den 3. september 2011.  
 

Vindar
Klima i Europa
Klima i middelhavsområdet
Zondavind

Zonda er ein fønvind på austsida av Andesfjella i Argentina. Zonda er ein tørr vind (ofte med støv) som kjem frå den polare, maritime lufta, som blir oppvarma på andre sida av fjella, som er om lag 6000 meter over havet. Vinden kan nå ein snøggleik på 40 km/h.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Zonda wind» frå ,  den 3. september 2011.  
 

Vindar
Klima i Argentina
Frostrøyk

Frostrøyk, sjørøyk, frosttåke eller damptåke dannast når kald luft driv over ei varmare vassflate. Lufta tilførast vassdamp frå vassflata, når metting, og kondensasjon oppstår. Samstundes stig lufta som er vorte tilført varme frå underlaget, og frostrøyken virvlast opp i spiralforma rørsler. I høgda fordampar kondensen på nytt i umetta luft, slik at frostrøyk sjeldan når særleg høgt.

Frostrøyk er eit vanleg fenomen over elver og innsjøar om hausten og tidleg på vinteren medan vatnet enno er relativt varmt. Frostrøyk (sjørøyk) er òg vanleg i norske fjordar og langs kysten om vinteren, når kald luft frå land driv til havs. Fenomenet vert òg kalla alvedans eller alveleik når dei «dansar» over vassflata. 

Under spesielle tilhøve kan sjørøyken bli kraftig. Når svært kald luft frå isdekte område i Arktis og Antarktis om vinteren blæs ut over ope hav, med ein temperaturskilnaden på 20-30 °C mellom luft og havoverflate, kan tåka bli særs tjukk og dekke store område.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Frostrøyk» frå ,  den 3. september 2011.  
 

Skytypar
Frontolyse

Frontolyse er oppløysinga eller svekkinga av ein vêrfront eller frontsone mellom to luftmassar. Det motsette er frontogenese

Kjelder

Frontar
Frontogenese

Frontogenese er danninga eller forsterkinga av ein vêrfront eller ei frontsone mellom to luftmassar. 

Under frontogenesen vert temperaturgradient sterkare og termalvinden kjem i ubalanse. For å oppretthalde balansen, vert den geostrofiske vinden over og under tilpassa, slik at det oppstår område med divergens og konvergens. Massebevaring krev ein vertikal transport av luft langs kaldfronten der det er divergens (lågare trykk). Sjølv om denne sirkulasjonen er skidlra som ei rekkje prosessar, skjer dei faktisk samstundes, og kan observast langs fronten som ein termalt direkte sirkulasjon.

Kjelder

Frontar
fr:Front (météorologie)#Frontogénèse et frontolyse
Elektrodiafon

Ein elektrodiafon er eit apparat som varslar om det nærmar seg torevêr. Det består av ei kort antenne og ein detektor med høyretelefon. Alle lyn sender ut elektromagnetiske bølgjer, «radiostøy», som gjev ein lyd i telefonen.

Kjelder

Meteorologiske instrument og utstyr
Eldre dryas

Eldre dryas var eit stadial mellom bøllingtida og allerødtida under den siste istida i pleistocen for kring 12 000 år sidan. Tida er kalla opp etter den alpine planta dryas, som blømde i denne perioden. 

Perioden var kald og tørr og ein har funne sterke signal etter perioden nord i Eurasia, særleg i Nord-Europa.

Sjå òg
 Yngre dryas
 Eldste dryas

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Older Dryas» frå ,  den 4. september 2011. 
 oppgav desse kjeldene:

Klimaendringar
Klimahistorie
Holocen
Ekstremtermometer

Eit ekstremtermometer er eit termometer som kan måle både maksimums- og minimumstemperatur. Det er laga slik at det vert liggande att to stiftar ved høvesvis høgaste og lågaste temperatur som har vore registrert gjennom eit visst tidsrom.

Kjelder

Termometer
Einar Høiland

Einar Høiland () var ein norsk fysikar. 

Han vart dr.philos. i 1939. I 1947 vart han dosent i aero- og hydrodynamikk ved Universitetet i Oslo og frå 1954 var han professor ved universitetet. I 1951 fekk han oppretta Videnskapsakademiets institutt for vær- og klimaforskning, som han leia til 1960. Her bygde han om eit vitskapleg miljø som har vore viktig for rekrutteringa av meteorologisk forsking i Noreg. Høiland arbeidde særleg med å undersøke stabiliteten i væskestraumar og teorien om atmosfæriske bølgjer bak ein fjellrygg, fjellbølgjer.

Kjelder

Norske meteorologar
Norske fysikarar
Folk frå Farsund
Norske professorar
Professorar ved Universitetet i Oslo
Eigil Hesstvedt

Eigil Hesstvedt () var ein norsk meteorolog og ein internasjonal pioner innan problem knytte til atmosfærisk kjemi og forureining. 

Han tok cand.real. innan matematikk i 1947 og dr.philos. i 1961. Han var professor i meteorologi ved Universitetet i Oslo frå 1966. Hesstvedt arbeidde først hovudsakleg med skyfysikk, mellom anna perlemorskyer og nattlysande skyer. Seinare arbeidde han mest med problem knytte til kjemi i atmosfæren og forureining. 

Eigil Hesstvedt var formann i Oslo geofysikeres forening 1963–1965 og formann i Den nasjonale komité for geodesi og geofysikk frå 1969. Han vart medlem av Det Norske Videnskaps-Akademi i 1966. Han hadde fleire verv i Verdas meteorologiorganisasjon og International Union of Geodesy and Geophysics. 

Hesstvedt vart nordisk meister i fekting med sabel i 1969 og var noregsmeister i fekting i 1959 med florett og i 1964 med sabel.

Utgjevingar (utval)
 On the physics of mother pearl clouds, i Geofysiske publikasjoner, nr. 9/1960
 On the photochemistry of ozone in the ozone layer, i Geofysiske publikasjoner, nr. 5/1968
 Long range transport of ozone (saman med Ø. Hov og I. S. A. Isaksen), i Institutt for geofysikks rapportserie, nr. 32, 1977
 Possible increase in total ozone due to anthropogenic release of carbon monoxide and nitrogen oxides near the ground, i Institutt for geofysikks rapportserie, nr. 35, 1978

Kjelder

Norske meteorologar
Norske meteorologiprofessorar
Professorar ved Universitetet i Oslo
Medlemmar av Det Norske Videnskaps-Akademi
Norske fektarar
Edward Lorenz

Edward Norton Lorenz () var ein prislønt amerikansk matematikar, meteorolog og ein av pionerane innan kaosteorien. Han er spesielt kjent for sommarfugleffekten.

Han studerte matematikk ved Dartmouth College i New Hampshire og Harvard University i Massachusetts. Under andre verdskrigen gjorde han teneste som varslingsmeteorolog for det amerikanske flyvåpenet. Etter krigen tok han opp studium i meteorologi ved Massachusetts Institute of Technology der han seinare var professor i mange år. I den perioden hadde han eit nært samarbeid med mellom andre norske Arnt Eliassen.

Forsking
På 1960-talet konstruerte Lorentz ein deterministisk modell for å studere atmosfærisk sirkulasjon ved hjelp av datamaskiner. Han oppdaga at ørsmå variasjonar i starttilstanden til kvar av dei tolv parametrane til modellen førte til totalt divergerande løysingar. Denne kjennslegheita for startvilkåra vart etterkvart kjent i popularisert form under namnet sommarfugleffekten. Han brukte denne nemninga første gongen under eit foredrag 29. desember 1979.

Lorenz fortsette med å utleie dei underliggande matematiske samanhengane og publiserte eit forholdsvis enkelt sett av likningar som til saman skildrar eit kaotisk mønster seinare kjent som lorenzattraktorar.

Han er rekna som ein av dei mest viktigaste matematikarane på 1900-talet.

Prisar (utval)
1983 – Crafoordprisen

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Edward Lorenz» frå ,  den 4. september 2011.  
 

Folk frå Hartford County
USA-amerikanske matematikarar
USA-amerikanske meteorologar
Folk tilknytte Harvard
Medlemmar av Det Norske Videnskaps-Akademi
Kaosteori
Matematikarar på 1900-talet
Eddy i væskedynamikk

Ein eddy er ein virvel i ei væske og den motsette straumen som oppstår når væske renn forbi ei hindring. Like bak hindringa, nedstraums, vil ikkje væska vere i rørsle, så væska når væska passerer hindringa, vil ho strøyme inn i tomrommet skapt av virvelen på kvar side av hindringa, etterfølgd av ein reversert væskestraum bak hindringa som renn på framsida, mot bakenden av hindringa. Dette fenomenet er mest synleg bak store steinar i elvar. 

Ein anna type turbulens er virvelen. Eddyar i gassar, som har dei same eigenskapane som gassar, vert som regel kalla virvlar. For virvlar vert det ikkje laga noko tomrom, men berre eit område med lågare trykk, men igjen ein tilbakestraum som får gassen til å rotere.

Sjå òg
 Malstraum
 Virvelvind

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Eddy (fluid dynamics)» frå ,  den 4. september 2011.  
 

Væskedynamikk
Virvlar
Dukting

Dukting, ducting eller leiing er elektromagnetiske bølgjer som vert avbøygde i atmosfæren på grunn av varierande brytingsindeks. 

Brytingsindeksen for elektromagnetiske bølgjer er særskild avhengig av fukta i lufta, men lufttrykket og temperaturen spelar òg ei rolle. Normalt sett er atmosfæren godt blanda, slik at brytingsindeksen minkar sakte med høgda. Dette gjer at radiohorisonten er noko fjernare enn den synlege horisonten. Om atmosfæren derimot er lagdelt, til dømes ved at ein har eit fuktigare lag slik at brytingsindeksen aukar, så kan krummingsradiusen for normalen til bølgjefronten verte lik krummingsradiusen til jorda. Ein vil då få ein dukt eller kanal der den elektromagnetiske energien vert fanga opp. I prinsippet kan signalet då flytte seg rundt heile jorda. Om brytningsindeksen aukar ytterlegare vil dette auke krumminga, og radiohorisonten vil kome nærare og slik hindre den elektromagnetiske energien å nå fram til mottakaren. Dess høgare frekvens ei elektromagnetisk bølgje har, dess meir vert ho påverka av dukting. 

Ein får oftast dukting i høgtrykk der ein har subsidens og i temperaturinversjonar. Fenomenet er særleg kjend innan radiokommunikasjon, og i seinare tid òg innan flynavigasjon, sidan ILS-strålen som fører flya inn mot rullebanen kan påverkast av dukting.

Kjelder

Elektromagnetisk stråling
Atmosfærisk termodynamikk
Dobsoneining

Ei dobsoneining (ofte forkorta DU etter engelsk Dobson Unit) er ei måleining som vert nytta til å gje tjukkleiken til ozonlaget. Ei dobsoneining svarar til 2,7 x 1020 ozonmolekyl per kvadratmeter. Eit ozonlag på 0,01 mm har ved eit trykk på 1 atmosfære og ved 0°C ei dobsoneining på 1.

Eininga er kalla opp etter den engelske fysikaren Gordon Dobson. Han var den første som bygget eit apparat som kunne måle tjukkleiken til ozonlaget frå jordoverflata.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Dobson (enhet)» frå ,  den 4. september 2011.  
 

Ozon
Atmosfærisk kjemi
Måleiningar