alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Øystein Sunde

Øystein Sunde () er ein norsk visesongar og gitarspelar. Han er kjend for sitt raske gitarspel og ordleiken i tekstane sine. 

Sunde vart fødd i Oslo, men familien flytta tidleg til Skarnes, der Sunde byrja på skule. I 1955 flytta familien tilbake til Lambertseter i Oslo. I 1976 flytta Øystein Sunde tilbake til Skarnes saman med kona Gudrun.

Under den norske visebølgja vart Øystein Sunde ein del av musikkmiljøet i hovudstaden, og frekventerte viseklubben Dolphins saman med personar som Kari Svendsen, Lillebjørn Nilsen, Ole Paus, Finn Kalvik og Hege Tunaal. Han har spelt i band som Hitch-Hikers, Hi-Five, Christiania Fusel & Blaagress og Gitarkameratene. Han har òg delteke i revyar, men er mest kjend som soloartist. Han har fleire gonger vunne Spellemannprisen, både som soloartist og med Gitarkameratene. I 2000 vann han også Edvard-prisen i klassen tekst til musikk. I 2000 fekk han og Alf Prøysens Ærespris.

I 1975 deltok Øystein Sunde i Melodi Grand Prix med songen En enkel sang, skriven av Benny Borg. Songen kom på ein tredjeplass.

Sunde skriv hovudsakleg humoristiske tekstar, ofte om kvardagslege ting frå sitt eige liv, som bleiebarn og modellfly. Uttrykk som «kjekt å ha», «morn, du!» og «du må’kke komme her og komme her» frå songane hans er blitt til norske munnhell.

Utgjevingar
 1001 Fnatt (1970)
 Det året det var så bratt (1971)
 Som varmt hvetebrød i tørt gress (1972)
 Sunderfundigheter (1973)
 Ikke bare tyll (1974)
 Klå (1974)
 Hurtbuller i hvit saus (1975)
 På sangens vinger (1976)
 Øystein Sundes beste (1977)
 Hærtata hørt [1979)
 Barkebille Boogie (1981)
 I husbukkens tegn (1984)
 Overbuljongterningpakkmesterassistent (1986)
 Kjekt å ha (1989)
 Øystein Sundes 40 beste (1990)
 Du må'kke komme her og komme her (1994)
 Nå er begeret nådd (1999)
 Sånn er'e bare (2005)
 Sundes verden (2006)
 Meget i sløyd (2008)
 Bestefar (2016)

I tillegg har han gjeve ut fire bøker med tekst og notar til songane sine:
 Viser uten slips (1972)
 Kjekt å ha–1 (1990)
 Kjekkere å ha–2 (1992)
 Du må'kke komme her og komme her (1997)

Utmerkingar som soloartist 

 Gammleng-prisen 1983 i klassen Vise
 Årets verk 1989 for Smi mens liket er varmt
 Språklig samlings litteraturpris 1995
 Leonardstatuetten 1997
 Spellemannprisen 1989 for Kjekt å ha
 Årets spellemann under Spellemannprisen 1994
 Edvard-prisen 2000 i klassen Tekst til musikk for Folk til slikt

Bakgrunnsstoff
 Spinner Records og Øystein Sunde sine vevsider
 Fan-side med låt-informasjon og diskografiar 

Norske visesongarar
Norske songarar
Norske gitaristar
Musikarar frå Oslo
Folk frå Sør-Odal
Vinnarar av Spellemannprisen
Melodi Grand Prix-deltakarar
Vinnarar av Alf Prøysens Ærespris
Morfin

Morfin er eit alkaloid opioid smertestillande lækjemiddel som kan utvinnast frå opium. Det vert nytta ved sterke smerter og verkar ved hjelp av ein sentral smertestillande effekt. 

Stoffet står på WHO si liste over essensielle medisinar, men er også underlagt streng kontroll. Det står på den norske narkotikalista, og på dopinglista til antidopingbyråa WADA og Antidoping Norge.

Historie 

Stoffet vart først isolert frå opium mellom 1803 og 1805 av den tyske farmasøyten Friedrich Serturner. Han kalla stoffet Morphium etter Morfevs, ein gresk gud for søvn og draumar.

Sertürner og kompani byrja selja morfin i 1817 for smertelindring, og som eit middel mot avhengnad til opium eller alkohol. Selskapet Merck byrja selja stoffet i 1827. Morfin blei meir utbreidd etter at ein utvikla sprøyter til medisinsk bruk i 18531855. 

Stoffet blei mykje brukt i den amerikanske borgarkrigen, og over 400 000 soldatar skal ha fått «soldatsjukdommen», det vil seia morfinavhengnad. På grunn av den sterke avhengnaden morfin skaper nyttar ein ofte andre smertestillande medikament ved kroniske smertar, medan kortvarig bruk er rekna som tilrådeleg og ikkje vanedannande.

Handelsnamn  
Noreg
 Dolcontin, Pfizer AS
 Morfin, Nycomed Pharma AS
Utlandet
Danmark:  Contalgin, Depolan, Doltard (frå Nycomed), Malfin, Morfin.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Morfin i Store medisinske leksikon
 Preparatomtaler - Statens legemiddelverk 
 Felleskatalogen - Felleskatalog over farmasøytiske spesialpreparater markedsført i Noreg

Lækjemiddel
Akuttmedikament
Nycomed

Nycomed er eit europeisk farmasøytisk selskap med rundt 12 000 tilsette. Dei utviklar, produserer og marknadsfører lækjemiddel og andre helseprodukt. Dei har produksjonsanlegg i Noreg, Danmark, Austerrike, Belgia og Estland. Hovudkontoret ligg i Zürich i Sveits. 

I 2004 omsette Nycomed Pharma for 644,6 millionar euro.

Bakgrunnsstoff 

 Nettstaden til Nycomed Norge 

Farmasøytiske selskap
Norske føretak
Sveitsiske føretak
Oregano

Oregano er handelsnamnet på krydder av ulike underartar og kultivarar av bergmynte i slekta Origanum i leppeblomfamilien. Oregano er det engelske namnet på bergmynte.

Dei er alle aromatiske urter, og mange blir brukt som smakstilsetning i matrettar. Det krydderet som i Noreg og Sverige blir seld som oregano er ofte ei blanding av tørka blad frå underarten gresk oregano og sorten Compactum.

Det er òg andre artar i slekta Origanum som blir nytta som krydder, mellom desse merian (Origanum majorana), men dei blir ikkje rekna som oregano-krydder.

Etymologi
Oregano er den anglifiserte forma av det italienske ordet origano, eller mogleg frå mellomalder-latin organum. Det siste er nytta i minst eitt gammalengelsk skrift. Begge kjem frå klassisk latin origanum, som truleg refererer til merian (Origanum majorana), og var sjølv ei avleiing frå det greske  (origanon), som viste til ei plante med sterk lukt og smak. Etymologien av det greske ordet er ofte oppgitt som oros  'fjell' + verbet ganousthai  'glede seg over', men Oxford English Dictionary gjer merksam på at det mest truleg er eit lånord frå eit ukjent nordafrikansk språk.

Referansar

Urter
Krydder
leppeblomfamilien
Enoksaparin

Enoksaparin er ein type lågmolekylært heparin som vert nytta for tromboseprofylake, særskilt for pasientar før og etter kirurgiske inngrep.

Handelsnamn i Noreg 

 Klexane, Aventis Pharma AS

Bakgrunnsstoff 

 Preparatomtaler - Statens legemiddelverk 
 Felleskatalogen - Felleskatalog over farmasøytiske spesialpreparater markedsført i Noreg

Lækjemiddel
Snøhetta

Snøhetta (2286 moh.) ligg i Dovre kommune og er det høgaste fjellet i Noreg utanom Jotunheimen og det 32. høgaste i landet. Det finst fleire ruter til toppen, dei tek omtrent fem timar og er så lette at ein òg kan ha barn med seg. Det er òg lett å nå Vesttoppen (2253 m), medan resten av massivet krev klatring. Traversen mellom hovudtoppen og Vesttoppen er ein klassisk klatretravers. DNT-hyttene Reinheim, Snøheim og Åmotdalshytta ligg på kvar si side av fjellet.

Fjellet har ein primærfaktor på 1675 meter, noko som er tredje størst i landet.

Sjå òg 
Høgaste fjell i Noreg
 Høgaste fjell i Noreg etter primærfaktor

Bakgrunnsstoff 
Skildring av Snøhetta
 Snøhetta

Fjell i Dovre
Tromboseprofylakse

Tromboseprofylakse er ein behandling som skal førebyggja levring av blod i årene (trombose).

Antikoagulantar 

Antikoagulantar vert først og fremst nytta for å førebyggja venøse trombosar, eller blodlevringar/koagulasjon, som til dømes djup venetrombose og den potensielt dødlege konsekvensen av dette, pulmonære emboli, eller lungeblodpropp. Ein pasient kan trengja tromboseprofylakse særskilt rundt ein operasjon, men kan og nyttast for pasientar som treng det av andre grunnar som til dømes på grunn av atrieflimmer eller hjå pasientar med kunstige hjarteklaffar.

Det finst mange ulike antikoagulantar. Dei viktigaste er warfarin som kjem i tablettform, og heparin og lågmolekylære heparinar som må injiserast. Warfarin hemmar syntesen av vitamin K som er viktig i vidare danning av koagulasjonsfaktorar. Heparin er eit protein som aktiverer antitrombin III, eit stoff i blodet som hemmar koagulasjon.

Antiblodplatemiddel 

Antiblodplatemiddel førebygg trombosar særskilt i arteriar. Det mest kjende av desse er acetylsalisylsyre, men det finst òg andre lækjemiddel som dipyridamol, sulfinpyrazon, abciximab, ticlopidin og clopidogrel. Desse verkar på ulike måtar hemmande på blodplatene som er ein viktig deltakar i blodlevringsmekanismen.

Lækjemiddel
Medisinske behandlingar
Medisinske spesialitetar
Lågmolekylært heparin

Lågmolekylære heparin er lækjemiddel som vert nytta for antikoagulasjon og er fragment av heparin. I Noreg har vi lækjemiddel som dalteparin, enoksaparin og tinzaparin.

Lækjemiddel
Antikoagulant

Antikoagulantar eller antikoagulantia er stoff som hindrar blod frå å koagulera. Slike stoff finst naturleg i blodsugande dyr som igler og mygg, men blir i dag også framstil som lækjemiddel.

Antikoagulantar vert mellom anna nytta for å førebyggja venøse trombosar, eller blodlevringar/koagulasjon, som til dømes djup venetrombose og den potensielt dødelege konsekvensen av dette, pulmonære emboli, eller lungeblodpropp. Ein pasient kan trengja tromboseprofylakse særskilt rundt ein operasjon. Dei kan òg nyttast for pasientar som treng det av andre grunnar som til dømes på grunn av atrieflimmer eller hjå pasientar med kunstige hjarteklaffar. 

Antikoagulantar vert også tilsette i blodprøver som ikkje må koagulera før analysen vert føreteken, eller donert blod som skal lagrast i ein blodbank før blodoverføring.

Det finst mange ulike antikoagulantar. Dei viktigaste er warfarin som kjem i tablettform, og heparin og lågmolekylære heparinar som må injiserast. Warfarin hemmar syntesen av vitamin K som er viktig i vidare danning av koagulasjonsfaktorar. Heparin er eit protein som aktiverer antitrombin III, eit stoff i blodet som hemmar koagulasjon.

Behandling med koagulasjonshindrande middel krev hyppig kontroll av det som ofte blir kalla «blodfortynning».

Kjelder

«Koagulasjonshindrende midler« (26. august 2013), Store norske leksikon. Henta 5. juli 2014.
Øye, Ivar. «Antikoagulantia» (13. februar 2009), Store medisinske leksikon. Henta 5. juli 2014.

Lækjemiddel
Blod
Heparin

Heparin er ein mukopolysakkarid frå mastceller i leveren. Den verkar som ein antikoagulant, eit lækjemiddel som hindrar blodlevring, eller koagulasjon, særskilt i venene. Det vert nytta for tromboseprofylakse.

Heparin må injiserast inn i blodet (intravenøst) for å verka, sidan det er eit komplisert molekyl som ikkje kan takast opp i tarmen.

Handelsnamn i Noreg 

 Hepaflex, Baxter AS
 Heparin, LEO Pharma AS

Bakgrunnsstoff 

 Preparatomtaler  - Statens lækjemiddelverk
 Felleskatalogen - Felleskatalog over farmasøytiske spesialpreparat marknadsført i Noreg

Lækjemiddel
Akuttmedikament
Dalteparin

Dalteparin er ein type lågmolekylært heparin som vert nytta for tromboseprofylakse, særskilt for pasientar før og etter kirurgiske inngrep.

Handelsnamn i Noreg 
 Fragmin, Pfizer AS

Lækjemiddel
Prinsesse Astrid, fru Ferner

Prinsesse Astrid, fru Ferner () er den andre dottera til kronprins Olav og kronprinsesse Märtha. Søskena hennar er kong Harald V av Noreg og prinsesse Ragnhild, fru Lorentzen.

Prinsesse Astrid tok i 1950 examen artium ved Nissen pikeskole i Oslo. Ho studerte i Oxford frå 1950 til 1952. Prinsesse Astrid har drive mykje med keramikk og måling.

12. januar 1961 gifta Prinsesse Astrid seg med Johan Martin Ferner, og fekk då det offisielle namnet og tittelen Prinsesse Astrid, fru Ferner. Paret har fem ungar, Cathrine Ferner Johansen, fødd 22. juli 1962, Benedikte Ferner, fødd 27. september 1963, Alexander Ferner, fødd 15. mars 1965, Elisabeth Ferner, fødd 30. mars 1969 og Carl-Christian Ferner, fødd 22. oktober 1972. Paret bur i Oslo.

Dei første åra etter at Kong Olav kom på trona, bisto Prinsesse Astrid far sin mykje, og fungerte som landets førstedame. Dette var fordi Olav var enkemann då han blei konge, og den eldre syster hennar, Prinsesse Ragnhild, fru Lorentzen, var busett i Brasil.

Prinsesse Astrid har engasjert seg for fleire veldedige organisasjonar. Ho har hatt ei hovudinteresse for barn og unge med lese- og skrivevanskar, noko både ho sjølv og far hennar har slite med.

Astrid har fått ei lang rekkje utmerkingar og dekorasjonar, m.a. storkross med kjede av St. Olavs Orden. Heilt sidan mora hennar, kronprinsesse Märtha døydde, har Astrid vore den høge beskyttaren til Norges Lotteforbund.

Titlar 
Prinsesse Astrid av Noreg (1932-1961)Prinsesse Astrid, fru Ferner

Galleri 
Astrid av Noreg

Kongelege frå Oslo
Norske prinsesser
St. Olavs Orden
Huset Glücksburg
Presidentar i Den olympiske organisasjonskomitéen
Mul Mantra

«Mul mantra» eller «mul mantar» er den heilagaste bønna i sikhismen. Ho er også det første verset i sikhane sitt heilage skrift, Guru Granth Sáhib. Bønna vart skriven av guru Nának, grunnleggjaren til sikhismen, som ei enkel bønn som også samanfattar dei viktigaste grunntruene i sikhismen.

Sikh-bøner
Sikhisme
Biletkunst

Biletkunst viser til kunstformer som på eitt eller anna vis dannar eit bilete for tilskodaren. Gamle slike kunstformer er målarkunst, teikning og grafikk, medan fotografi, film og graffiti er blitt kalla biletkunst i nyare tid.

Ulike former for biletkunst 
 Film
 Fotografi
 Glasmåleri
 Graffiti
 Grafikk
 Kalligrafi
 Mosaikk
 Målarkunst
 Teikning
 Tekstilkunst

Kunst
Bokbåten «Epos»

Bokbåten «Epos» er ein båt som går som omreisande bibliotek for mindre stader langs kysten og inni fjordane i vestlandsfylka Hordaland, Møre og Romsdal og Sogn og Fjordane. Drifta av bokbåten er eit samarbeid mellom fylkesbiblioteka i desse tre fylka og skjer frå MS «Epos». Båten hadde i 2007 130 driftsdagar og eit utlån på 53 000. Born og eldre er viktigaste brukargruppene for båtbiblioteket.

Bibliotekbåtdrifta i Hordaland starta i 1959 frå fiskebåten «Abdullah», men det vart etter få år tydeleg at ein trong ein større og meir tenleg båt og i 1963 vart MS «Epos» spesialbygd for å kunne gå som bibliotekbåt for Hordaland fylkeskommune, og allereie året etter vart også Sogn og Fjordane og Møre og Romsdal med i ordninga. Bokbåtbiblioteket har 20 000 bøker, av det er det plass til 6000 i båten, resten er alltid utlånd eller utplassert på stoppestadane. Der er det eigne kontaktpersonar som arbeider som bindeledd mellom lånarane og biblioteket, og som arbeider for å få rotasjon på bøkene mellom vitjingane av bokbåten på staden. Attåt bøker og lydbøker har båten med eit kulturprogram som til dømes kan vere forfattarar som les frå bøkene sine, eller små teaterframsyningar. 

MS «Epos» vart bygd i 1963 ved Fjellstrand AS i Strandebarm. Båten er 80 fot og kan ta med 100 passasjerar og har ein marsjfart på 17 knop. Han fekk nye motorar i 2004, ny innreiing i 2006 og tilhøyrer av Vinnes Skyssbåtservice AS i Fusa. 

Det er i vinterhalvåret «Epos» går som bibliotekbåt, resten av året vert han nytta som selskapsbåt, i turisttrafikk og annan skysstrafikk.

Kjelder

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Nettstaden til Bokbåten Epos
 Stig Holmås: Epos : boka om bokbåten – Bergen 1988 ISBN 82-7326-012-7
 Heimesida til Sogn og Fjordane fylkesbibliotek 
 youtube.com «Bokbåten» med Det Norske Kammerkor

Vestlandet
Bibliotek
Epos
Skip frå 1963
Slovakia

Den slovakiske republikken (forkorta til Slovakia; slovakisk Slovensko eller Slovenská republika) er eit land i Sentral-Europa med over fem millionar innbyggjarar fordelt på om lag . Det grensar til Tsjekkia og Austerrike i vest, Polen i nord, Ukraina i aust og Ungarn i sør. Den største byen er hovudstaden, Bratislava. Slovakia er medlemsland i Den europeiske unionen, NATO, SN, OECD, WTO, UNESCO og andre internasjonale organisasjonar. 

Det slaviske folket kom til området som i dag er Slovakia på 400- og 500-talet, under folkevandringstida. I løpet av historia har Slovakia høyrt til Samo-riket (den første kjende politiske eininga til slavarane), Stor-Mähren, Kongedømet Ungarn, Habsburgmonarkiet, Austerrike-Ungarn og Tsjekkoslovakia. Dagens Slovakia vart ein sjølvstendig stat den 1. januar 1993 etter den fredelege delinga av Tsjekkoslovakia under fløyelsrevolusjonen. I lag med Tsjekkia var landet det siste i Europa som fekk sjølvstende på 1900-talet.

Slovakia har den raskast veksande økonomien i EU og OECD (2007). Landet vart medlem av EU i 2004 og eurosona i 2009.

Geografi 

Det slovakiske landskapet er hovudsakleg kjend for fjella, med Karpatane som den dominerande fjellkjeda som strekkjer seg langs det meste av den nordlege halvdelen av landet. I desse fjella finn ein dei høge fjelltoppane i Tatrafjella. I nord, nær grensa til Polen, ligg Høge Tatra, eit populært skiområde med mange vakre innsjøar og dalar, samt det høgaste fjellet i Slovakiak, Gerlachovský štít på 2655 meter over havet. Her ligg òg eit nasjonalsymbol for Slovakia, fjellet Kriváň.

Dei største slovakiske elvane er Donau, Váh og Hron. Tisa markerer 5 km av landegrensa mellom Slovakia og Ungarn. 

Det slovakiske klimaet ligg mellom den tempererte og den kontinentale klimasonen med relativt varme somrar og kalde, skya og fuktige vintrar. Området i Slovakia er delt inn i tre klimasoner: Dei varmaste låglanda i sør, dei meir varierte bekkena sentralt i landet og fjellklimaet i nord.

Historie 

Det noverande Slovakia var ein del av Kongeriket Ungarn, og av det sameinte keisarlege og kongelege monarkiet Austerrike-Ungarn fram til 1918, då det vart ein del av den nye staten Tsjekkoslovakia. Slovakia vart uppretta som eigen stat fyrste gong i 1939 som fylgje av Münchenavtalen, og landet var i forbund med Tyskland under krigen. I 1945 vart landet igjen ein del av det gjenupprettede Tsjekkoslovakia, som var kommunistisk styrt og under sterk innflyt frå Sovjetunionen fram til 1989. Etter sovjetunionens fall vart staten Slovakia gjenuppretta 1. januar 1993. Slovakia vart medlem av den europeiske union i mai 2004.

Demografi 
Størstedelen av dei som bur i Slovakia er slovakiske (86 %), ungararane (10%) er det største mindretalet, andre mindretal er romafolk, tsjekkarar, tyskarar, ukrainarar og polakkar.

Den slovakiske grunnlova gjev religonsfridom. Størsteparten av slovakaren høyrer til den romersk-katolkse kyrkja, medan det største mindretalet er protestantar. I tillegg bur det 120 000 jødar i landet.

Det offisielle tungemålet er slovakisk men i nokre område nyttast òg ungarsk.

Bakgrunnsstoff

Kjelder 

 
Land i Europa
Kystlause land
Schengen-land
Malta

Malta er ei øy og ein liten og tett befolka republikk i Middelhavet sør for Sicilia. Dei offisielle språka på Malta er maltesisk og engelsk.
Den katolske kyrkja står svært sterkt på Malta og dei fleste av innbyggjarane er medlemmer av denne.
Malta har vore ein del av mange ulike statar, sist ein del av Det britiske imperiet. Malta vart sjølvstendig i 1964 og medlem av EU i 2004.

Geografi

Topografi 
Øygruppa Malta har seks øyar. Øya Malta, Gozo og Comino er dei tre største, og er alle folkesette, medan dei tre små øyane Cominotto, Filfla og St. Paul er utan fast folkesetnad. Malta er den største av øyane, om lag 27 km lang og om lag 14 km på det breiaste. Gozo er tilsvarande 14 km lang og 7 km brei, Comino er berre 2,6 kvadratkilometer. Landskapet på malta er prega av låge åsar med terassejordbruk. Det høgaste punktet Ta' Dmejrek på Malta er 253 meter høgt. 

Sidan 1993 har Malta vore delt inn i 68 kommunar.

Klima 
Malta har eit middelhavsklima (Köppen si klimaklassifisering Csa), med milde, regnfulle vintrar og varme, tørre somrar. Plantene går aldri i dvale, sjølv om planteveksten kan stoppe opp i kort periodar under unormalt kalde vintrar og tørre, varme somrar kan få plantene til å visne. Det er i røynda berre to årstider på øyane og dei er derfor populære turistmål i dei tørre månadane. Kraftig vind om våren kan derimot kjennast kald ut på Malta. 

Vassforsyningane er eit problem på Malta sidan sommaren både er utan regn og den tida på året med størst vassforbruk. Regnet om vinteren kjem ofte i form av kraftige regnbyger der vatnet renn rett ut i havet og ikkje samlar seg opp på overflata. Malta er avhengig av grunnvatn for å få ferskvatn. 

I januar 2007 valde International Living Malta som det landet med best klima i heile verda.

Den lågaste temperaturen nokon gong vart registert i januar 1905 med 1,1 °C. Den høgaste temperaturen nokon gong er på 43,8 °C i august 1999. Snø er så godt som ukjend på Malta, men det vart registrert snøflak i lufta i februar 1895, januar 1905 og mars 1949.

Historie 

Malta har vore folkesett sidan ca. 5200 fKr. Ein betydeleg neolittisk kultur utvikla seg på øyane før pyramidene i Egypt vart bygd, og talrike minnesmerke frå denne kulturen finst rundt omkring i landskapet. Fønikarane koloniserte øyane ca. 1000 f.Kr., og brukte dei som utgangspunkt for vidare ekspansjon i det vestlege Middelhavet.

Økonomi 
Viktige næringar på Malta er elektronikk og tekstilindustri og turisme.

Kjelder 

 
Land i Europa
Øyar i Middelhavet
Fønikiske koloniar
EU-land
Schengen-land
Sjokolade

Sjokolade er ei populær matvare brukt i mange rettar, særleg dei med søt smak. Ein bruker sjokolade til å laga sjokoladplater og sjokoladedrikkar, som kakao, i is og kaker, og i visse sausar. Sjokolade blir gjerne brukt ved særskilde høve, til dømes som fødselsdagsgåve eller for å feira påsken. 

Ordet sjokolade kjem frå aztekarspråket nahuatl. Aztekarane kalde han xocoatl, som tyder bitter drikk. Dei blanda den reine, bitre sjokoladen med krydder, vanilje og litt honning som berre høgstatuspersonar kunne nyta.

Produksjon 
Sjokoladepulveret blir laga ved å gjæra, brenna og mala bønner frå kakaotreet. Som regel tilset ein ulike stoff for å mildna den bitre smaken, til dømes sukker og mjølk. Så kan ein laga til dømes godteri eller sjokoladepålegg.

Sjokoladetypar

Bønner 
Det finst tre ulike kakaobønner ein kan laga sjokolade av. Criollo, også kalla mayasjokoladen, er den dyraste og sjeldnaste, og gjev òg den beste sjokoladen. Ein tidel av sjokoladen i verda kjem frå denne bønna. Forastero står for hovuddelen av produksjonen. Dette er ein meir hardfør plante som derfor gjev billigare bønner. Trinitario er ein hybrid av dei to andre sortane, og står for nok ein tidel av all sjokoladen.

Fargar 
Dei fleste tenker nok på brun som sjokoladefargen, men det finst òg kvit sjokolade. Rein sjokolade er svært mørkt brun. Jo meir feitt ein bruker for å laga sjokoladen, jo lysare blir han. Kvit sjokolade er laga av feittet frå kakaobønna, utan noko sjokoladepulver.

Helse 
Sidan lys sjokolade inneheld mykje sukker kan den ha ein uheldig effekt på helsa, medan mørk sjokolode med 55–80 % kakao kan gje helsegevinst på grunn av kakaoen sin gode effekt på helsa.
Kypros

Kypros (gresk Κύπρος, tyrkisk Kıbrıs) er ei øy aust i Middelhavet, 113 km sør for Tyrkia og rundt 120 km vest for kysten til Syria. Geografisk sett er Kypros ein del av Asia, men kulturelt har øya vore europeisk i tida etter om lag den fyrste verdskrigen. Sidan ein tyrkisk invasjon i 1974 har øya vore delt i ein gresk og ein tyrkisk del, Republikken Kypros og Den tyrkiske republikken Nord-Kypros. Nord-Kypros er ikkje internasjonalt anerkjend av andre land enn Tyrkia.

Geografi 

Kypros er den tredje største øya i Middelhavet (etter Sicilia og Sardinia), og ligg aust i Middelhavet sør for halvøya Anatolia (eller Lilleasia). Øya høyrer geografisk til Midtausten. Tyrkia ligg berre 75 km mot nord og andre naboland er Syria og Libanon i aust, Israel i søraust, Egypt i sør og Hellas i vest-nordvest. 

Historisk, politisk og kulturelt er Kypros derimot nært knytt til Europa, dei greske kypriotane i Republikken Kypros med Hellas, og dei tyrkiske kypriotane i Nord-Kypros med Tyrkia. Historisk har Kypros vore ein krossveg mellom Europa, Vest-Asia og Nord-Afrika. Derfor vert øya hovudsakleg rekna som eit transkontinentalt land. 

Landskapet på Kypros består av tre generelle område - den sentrale sletta, Mesaoría, med fjella Kyrínia og Pendadáktylos i nord og fjellkjeda Tróodos i sør og vest. Det ligg òg spreidde og små sletter på sørkysten. 

Kypros har middelhavsklima med tørre somrar og våtare vintrar. Sommartemperaturane varierer frå varmt i dei høgare områda i Troodosfjella til steikande varmt i låglandet. Vinteren er mild i lågare område, men det kan verte kaldt i Troodosfjella med så pass mykje snø at det er oppretta eit skisenter her.

Bakgrunnsstoff 

 
Øyar i Middelhavet
Fønikiske koloniar