alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Kvamsetelva naturreservat

Kvamsetelva naturreservat er eit naturreservat på vestsida av Storfjorden i Hjørundfjorden i Ørsta kommune i Møre og Romsdal. Naturreservatet blei oppretta ved kongeleg resolusjon 27. juni 2003. Naturreservatet omfattar om lag 597 daa.

Kvamsetelva naturreservat ligg i den svært bratte utmarka til gardane på Finnes, gnr 142 bnr 1 til 5 i Ørsta. 

Fredingsvedtaket § 2 seier følgjande: «Formålet med fredinga er å ta vare på ein lokalitet med varmekjær lauvskog med det naturlege plante- og dyrelivet. Av spesielle kvalitetar kan nemnast varmekjær gråor-almeskog.»

Bakgrunnsstoff 
 Direktoratet for naturforvaltning: Naturbase Faktaark for Kvamsetelva naturreservat
 Verneforskrifta for Kvamsetelva naturreservat hos Lovdata

Naturreservat i Møre og Romsdal
Verneområde oppretta i 2003
Geografi i Ørsta
Rhythm of Love

Rhythm of Love er det tredje albumet til den australske songaren Kylie Minogue. Det vart utgjeve i november 1990, og fekk positive kritikkar. Det vart topp 10-album i Australia og Storbritannia og produserte fire topp 10-singlar.

Albuminformasjon 
Albumet var det fyrste som inneheldt songar ho sjølv hadde skrive. Det var ei endring frå tyggegummipopen på dei tidlegare albuma hennar, og freista å presentere ein meir stilig og moderne lyd. Fleire av spora vart populært hitar på klubbar i Storbritannia, Europa, Australia, New Zealand og Asia. Albumet nådde nummer ni på den britiske albumlista.

Sporliste

Kjelder 
''Denne artikkelen bygger på «Rhythm of Love (Kylie Minogue)» frå

Bakgrunnsstoff 
Rhythm of Love på Allmusic

Musikkalbum frå 1990
Kylie Minogue-album
Let's Get to It

Let's Get to It vart det fjerde studioalbumet til den australske songaren Kylie Minogue, og kom ut i oktober 1991. Det vart godt motteke av musikkritikarar, og det var omtalt som betre enn dei tidlegare albuma hennar. Albumet nådde Topp 20 i Australia og Storbritannia.

Sporliste

Topplisteplasseringar

Let's Get To... The Videos 

Ein VHS vart utgjeven med tittelen Let's Get To... The Videos. Videoen inneheld fire musikkvideoar frå albumet til Minogue Rhythm of Love og to musikkvideoar frå albumet Let's Get to It.

Sporliste 
 "Better the Devil You Know"
 "Step Back in Time"
 "What Do I Have to Do?"
 "Shocked"
 "Word Is Out"
 "If You Were with Me Now"
 Behind the scenes

Format

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Let's Get to It» frå  og «Let's Get to It» frå , den 26. november 2010.

Bakgrunnsstoff 
Let's Get to It på Allmusic

Musikkalbum frå 1991
Kylie Minogue-album
Bjørnestad i Hyllestad

Bjørnestad er ein matrikkelgard i Hyllestad kommune i Sogn og Fjordane fylke. 
Garden har matrikkelnummer 9.

Geografi 
Bjørnestad ligg på austsida av nordarmen til Skifjorden og grensar i nord til Myklebust, mot Rutle og Teige i nordaust og mot Vågane i sør.
Fylkesveg 65 i Sogn og Fjordane går over garden.

Historie 
Det var fire bruk på garden frå 1876 og brukarane vart sjølveigande mellom 1805 og 1857.
Garden var bondegods også i gammal tid, men han kom i eiga til kongen i 1617, og sidan var han ei tid del av Svanegodset, før ymse embetsmannslekter eigde bruka fram til leiglendingane kjøpte seg ut.

Det har vore sag på Bjørnestad minst sidan 1600-talet, og det var også kvern der. Fiske har vore ein viktig del av næringsgrunnlaget.

Landhandleri, post, kai og dampskipsstoppestad 
Det vart drive landhandel på garden frå 1908. Landhandleriet vart seinare flytt ned til sjøen og det vart bygd kai. 
Oppsitjarane i Skifjorden hadde i eit par tiår arbeidd for å få Fylkebaatane til å leggje dampbåtrute innom fjorden, og då arbeidet førte fram kring 1920 kom Bjørnestad inn som stoppestad. Stoppestaden på Bjørnestad vart lagt ned i 1964. 

Frå 1908 var det brevhus på Bjørnestad, med postnummer 5945 BJØRNESTAD. I 1920 vart brevhuset omgjort til postopneri og postnummeret vart endra til 5945 SKIFJORD. Postopneriet vart nedlagt 1. mars 1968.

Skifjorden skule og Skifjord bedehus 
Skulen for Skifjord-krinsen vart sett opp på garden, og det vart bygd eit bedehus der. Skifjord bedehus var bygd av Gerhard Folkestad i 1914.

Namnet 
Namnet kjem av førenamnet Bjarni eller Bjørn og viser at det har vore drive gardsdrift på staden i 1000-1500 år.
I kjeldene er namnet skrive «Biørnestad» (NRJ. II 140), «Biørnnestadt» (1563), «Biørnestad» (1567), «Biørnstad» (1603 og 1608), «Biørnesta» (1667) og «Biørnstad» (1723).

Bjørnestad er brukt som gardsnamn fleire andre stader i landet. 

Statens kartverk godkjende skrivemåten «Bjørnestad» i 1986, men avslo å godkjenne «Biørnastad» i 2006.

Gardsnamnet vert også brukt som slektsnamn.

Sjå òg 
 Matrikkelgardar i Hyllestad kommune

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 «Bjørnestad» i Gardsleksikonet på nettstaden til Sogn og Fjordane Fylkesarkiv
 «Bjørnestad» i matrikkelutkastet av 1950
 «Bjørnestad» i gardsmatrikkelen for 1886

 Vidare lesnad 
 

Gardar i Hyllestad
Bjørnestad

Bjørnestad kan vise til:

 Søndre Bjørnestad – ei grend i Farsund kommune i Vest-Agder.
 Bjørnestad skisenter &ndash Slalåm- og utforbakke i Sirdal kommune i Vest-Agder.

 Bjørnestad i Eidsberg – matrikkelgard i Eidsberg kommune i Østfold.
 Bjørnestad i Farsund – matrikkelgard i Farsund kommune i Vest-Agder.
 Bjørnestad i Fyresdal – matrikkelgard i Fyresdal kommune i Telemark.
 Bjørnestad i Halden – matrikkelgard i Halden kommune i Østfold.
 Bjørnestad i Hyllestad – matrikkelgard i Hyllestad i Sogn og Fjordane.
 Bjørnestad i Kristiansand – matrikkelgard i	Kristiansand i Vest-Agder.
 Bjørnestad i Lyngdal – matrikkelgard i Lyngdal kommune i Vest-Agder.
 Bjørnestad i Meland – matrikkelgard i Meland kommune i Hordaland.
 Bjørnestad i Rakkestad – matrikkelgard i Rakkestad kommune i Østfold.
 Bjørnestad i Sirdal – matrikkelgard i Sirdal kommune i Vest-Agder.
 Bjørnstad i Ås – matrikkelgard i Ås kommune i Akershus.

Sjå òg 
 Bjørnstad
Kamilleblomslekta

Kamilleblomslekta (Matricaria) er ei planteslekt i korgplantefamilien. I Noreg veks to artar. Desse er eittårige plantar med greina stenglar og snaue dobbeltfinna blad. 

Plantane i slekta er låge eller middels høge urter. Dei har ein opprett stengel og som regel ei krydra lukt. Blada sit spreitt og er fleire gonger fjørflika. Korgene har gul skive. Dei fleste artane har kvite randkroner, men nokre artar manglar dei. Korgbotnen er kjegleforma og innhol. Frukta har opptil fem langsgåande ribber og manglar fnokk. Artane i balderbråslekta (Tripleurospermum) med to artar i Noreg blei tidlegare rekna til Matricaria. Dei har også fjørflikete blad, gul skive og kvite randkroner, men har berre tre ribber på frukta.

Artane som her er lagt til Matricaria er av andre lagt til slekta Chamomilla, medan namnet Matricaria i denne andre systematiseringa er brukt om artane som vert kalla balderbråslekta, Tripleurospermum, i den systematikken som er lagt til grunn her.

Tunbalderbrå blir av Artsdatabanken plassert i slekta Lepidotheca, men i internasjonal litteratur blir han oftest rekna til Matricaria. Tunbalderbrå er vanleg i heile Norge. Ein annen art, kamilleblom, er eit sjeldant ugras i Noreg.

Artar 
Flerie kjelder oppgjev at der er seks eller sju artar i slekta Matricaria. Ifølgje Global Compositae Checklist er det derimot hele 21 gyldige artar:

 Matricaria aserbaidshanica
 Matricaria aurea
 Matricaria australis
 Matricaria brachyglossa
 Matricaria breviradiata
 kamilleblom (M. chamomilla)
 Matricaria courrantia
 Matricaria decipiens
 tunbalderbrå (M. discoidea)
 Matricaria elongata
 Matricaria grossheimii
 Matricaria hookeri
 Matricaria karjaginii
 Matricaria lasiocarpa
 Matricaria occidentalis
 Matricaria rupestris
 Matricaria sevanensis
 Matricaria subpolaris
 Matricaria szowitzii
 Matricaria tetragonosperma
 Matricaria transcaucasica

Galleri

Kjelder 

 Johannes Lid: Norsk-svensk-finsk flora. Det Norske Samlaget, 1985.

Denne artikkelen bygger på «Kamomiller» frå , og «Kamillen» frå  den 27. november 2010.  

Denne artikkelen bygger på «Kamilleblomslekta» frå ,  den 21. juli 2021.  
 

Planteslekter
Korgplantefamilien
Planteslekta salat

Salat (Lactuca) er ei planteslekt i korgplantefamilien som inneheld rundt 100 artar. Dei fleste veks i tempererte strøk på den nordlege halvkula.  I slekta finst annan hagesalat (Lactuca sativa) som har mange varietetar, som hovudsalat (Lactuca sativa var. capitata).

Ordet «salat» kjem via tysk frå italiensk (in)salata, 'rett tilreidd med salt'. Det vitskaplege namnet Lactuca kjem frå latin lac, 'mjølk', og viser til den mjølkeaktige plantesafta.

Noreg hadde opphavleg éin viltveksande salatart, sibirturt (L. sibirica). Taggsalat (L. serriola) er utbreidd i Sør- og Mellom-Europa og finst av og til på avfallsplassar i Noreg. Artar som også kan reknast til slekta er turt (Cicerbita alpina) og skogsalat (Mycelis muralis)

Kjelder

Svensk Wikipedia.
Johannes Lid: Norsk-svensk-finsk flora. Det Norske Samlaget, 1985. 
«salat» (17. januar 2013), Store norske leksikon. Fri artikkel henta 28. juli 2014.
«lettuce, n.», Oxford English Dictionary, oed.com.

Bakgrunnsstoff

Planteslekter
Korgplantefamilien
Frederikshavn

Frederikshavn er ein by og tidlegare kjøpstad på Jylland i Danmark med  (2013) innbyggarar. Frederikshavn ligg ved Kattegat på austkysten av Vendsyssel. Tidlegare Frederikshavn kommune hadde i 2004 34 416 innbyggarar. Etter kommunalreformen 2007 er tidlegare Sæby kommune innlemma i den nye Frederikshavn kommune. Den høyrer til  Region Nordjylland.

Frederikshavn ligg i eit morenelandskap som vart skapt av innlandsisen i siste istid for om lag 14 000 år sidan. Byen heitte tidlegare Fladstrand  før den vart kalla opp etter kong Fredrik VI. Frederikshavn fekk kjøpstadsrettar i 1818.

Næringslivet i Frederikshavn har tradisjonelt vore basert på fiskeri og hamneverksemd. I dag er byen ein av Danmarks største ferjebyer med samband til Oslo og Göteborg. Byen har også eit større sjukehus, marinebase og tekniske skular tilknytte maritime fag.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Frederikshavn» frå ,  den 27. november 2010.  

Byar i Region Nordjylland
Frederikshavn kommune
Grøft

Grøft (norr. grǫptr) er ei renne i bakken som kan vera open eller tildket. Ordet «grøft» er knytt til det å grava. Grøfter kan brukast til å leia vatn ein stad, og blir mellom anna brukte til å drenera eller vatna eit visst område. Ein kan òg bruka grøfter til å leggja røyr eller kablar til mellom anna elektrisitet eller telekommunikasjon i. Ofte lagar ein grøfter langs vegar, åkrar og nokre gonger ved bygningar, til dømes som festningsgraver.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Grøft» frå ,  den 27. november 2010.

Bakgrunnsstoff

Kulturlandskap
Våtområde
Landbruk
Drenering
Fundament

Fundament eller sokkel er den berande delen av eit byggverk. Sokkelen finst nedst i bygget, ofte grave ned i jorda. Det har som føremål å overføra vekta av bygget og andre påverknader til bakken. 

Ofte byggjer ein grunnmur som fundament. Tradisjonelt var denne laga av stein og/eller murt. I moderne tid bruker ein gjerne betong.

Ordet «fundament» kjem av latin fundere, 'grunnleggje'. I overført tyding kan ein bruka ordet for å visa til føresetnad eller grunnlag for noko abstrakt, til dømes forhandlingar eller forsking.

Bakgrunnsstoff

Kjelder 

Bygningsdetaljar
Kommunar på Island

Kommunar på Island (Sveitarfélög) er eit oversyn over kommunar med folktal og informasjon om folketalsutvikling sidan 1998. Høgste og lågaste tal i kvar kategori er markert med mørkare farge.
Island''' er delt inn i 8 landsdelar eller regionar (landsvæði) og 72 kommunar (sveitarfélög'') etter ei kommunesamanslåing 15. juni 2018.

Kjelder
Islands statistikbyrå

Islandsk geografi
Island
Grängesberg

Grängesberg er ein tettstad i Ludvika kommun sør i Dalarna (Dalarnas län). Grängesberg har kring 3 500 innbyggarar.

Historie
Grängesberg  er dominert tidlegare av jernmalmbrytinga ved Grängesbergs malmfelt som pågjekk frå 1500-talet fram til 1989. I januar 1990 gjekk det siste malmtoget frå Grängesberg til Oxelösund.

Grängesbergsbolaget hadde i løpet av ein lang periode den største jernmalmsflotta i verda og ved hundeårsskiftet 1899-1900 var Grängesbergsbolaget det mest lønsame føretaket i Sverige. I denne perioden voks Grängesberg særs raskt, i løpet av ti år vart folketalet tredobla. Malmfeltet i Grängesberg var Bergslagens største og den største eininga var det ein kilometer lange Exportfältet.

På starten av 1900-talet vart gruvdrifta drive under bakken og på starten av 1970-talet braut ein i Grängesberg opp til fire millionar tonn malm pr år. Det underminerte bakken og i løpet av 1970-talet flytta ein sentrum i Grängesberg 500 meter austover. Grängesbergs tidlegare sentrum, på folkemunne kalla Gamla Grängesberg, har anten rast ned i gruva eller ligg bakom avsperringar.

Ortnamnet inneheld soknenamnet Gränge, no Grangärde, og ordet berg i tydinga bergverk eller gruvfält.

"GRUFA" i Grängesberg er ein samskipnad som har som mål å skape ei permanent utstilling for å syne gruvearbeidarane sitt faglege og sosiale arbeide. Samskipnaden vil gjennom profesjonell forsking kring gruvesamfunnet gi eit bilete av gruvearbeidet, livet i gruvesamfunnet og gruvearbeidarane sin innsats i samfunnet.

Historiske bilete

Bakgrunnsstoff

Gruver i Dalarna
Ludvika kommun
tettstader i Dalarnas län
Grängesbergs gruver

Grängesbergs gruver er fleire jernmalmsgruver med malmhandsamingsverk i Grängesberg, 16 km sørsørvest av Ludvika.

Malmbrytinga i Grängesberg starta på 1500-talet og vart lagt ned i 1989. Malmfeltet i Grängesberg var det største i Bergslagen og omfatta fleie malmkroppar som tidvis vart brotne som einskilde gruver. Den største eininga var det om lag ein kilometer lange Exportfältet, som inneheldt fleire malmar. Lengre sør i same område finst Ormbergs- og Lombergsfelta og i nord Risbergsfeltet.

På starten av 1970-talet braut ein opp til fire millionar tonn per år. Deretter sokk produksjonen suksessivt fram til nedlegginga. Malmane var rike på mineralet apatitt og magnetittmalmar, men ca. ein femtedel inneheld hematittmalmar. Malmane ligg i eit strok av omvandla, natriumsrike vulkaniske bergartar som tillhøyrer leptittformasjonen.

Historiske bilde

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Grängesbergs gruvor» frå ,  den 24. mai 2013.  

Gruver i Dalarna
Ludvika kommun
Rutle i Hyllestad

Rutle er ein matrikkelgard i Hyllestad kommune i Sogn og Fjordane fylke. 
Garden har matrikkelnummer 10.

Geografi 
Rutle ligg på begge sidene av Rutlevatnet, austom Bjørnestad. 
I aust grensar garden til Teigenes og i sør til Eide, Ytre Gil, Indre Gil og Sørbø i Åfjorden.

Historie 
Rutle er truleg den fyrste garden i Skifjorden som fekk fast busetnad, og han er ein av dei eldste i Hyllestad.

Garden låg under Munkeliv kloster i mellomalderen og er nemnt i Bjørgvin kalvskinn. Etter reformasjonen var Rutle kongegods før garden kom i eiga til ymse embetsmannslekter frå 1660-åra. Bruk 1 var sjølveigande i 1805, medan bruk 2 vart det i 1852.

Nabogardane Teigenes og Teige vart skilde ut frå Rutle mellom 1567 og 1590.

Namnet 
Rutle kan tyde «noko som har glede ut», det vil seie at stein eller jord har glede ut.
I kjeldene er namnet skrive «Rutlauotn» (DN. XII 160, 1427) «Rwtlawatn» (DN. XII 202 1463), «Rudlauothn» (DN. XII 232 c. 1490), «Rylle» (NRJ. II 140), «Rottle» (1563), «Ruttle» (1567), «Rudtle» (1603 og 1608), «Ruttle» (1667) og «Rutle» (1723).

Rutle er brukt som gardsnamn tre andre stader i landet. 

Statens kartverk godkjende skrivemåten «Rutle» i 1986.

Gardsnamnet vert også brukt som slektsnamn.

Sjå òg 
 Matrikkelgardar i Hyllestad kommune

Kjelder

Vidare lesnad

Bakgrunnsstoff 
 «Rutle» i Gardsleksikonet på nettstaden til Sogn og Fjordane Fylkesarkiv
 «Rutle» i matrikkelutkastet av 1950
 «Rutle» i gardsmatrikkelen for 1886

Gardar i Hyllestad
Riksväg 63

Riksväg 63 i Sverige går på strekninga Karlstad - Filipstad - Ludvika.

Vegen er skilta mellom Ludvika i nord og Karlstad i sør.
Strekninga mellom Ludvika og Kopparberg deler den med Riksväg 50. Vegen er viktig for reiser mellom Värmland/Dalsland og Dalarna/Norrlandskusten. Det er derfor trafikkert av ganske mange lastebilar. Vegen går gjennom relativt tynt folkesett område, derfor er personbilstrafikken ikkje så tett.

Standard og planar
Vegen er landsväg heile vegen. Vest for Hällefors er den 7-9 meter brei, medel svingete, mest 90 km/h. Aust for Hällefors er den ganske svingete og smal, 6-8 meter brei. Vegen passerer gjennom alle tettstader, som Molkom, Filipstad, Persberg, Hällefors og Kopparberg.

Det finnast ei forstudie gjord på å retta ut visse kurver og utvide vegen litt på strekninga Lindfors-Brattfors. Det er ingen tidsplan for når dette skal hende og truleg blir det ikkje før etter 2015.

Historie
Vegen hadde på 1950-talet vegnummeret 236 Karlstad-Molkom og 233 Molkom – Filipstad –  Kopparberg (– Skinnskatteberg – Västerås).

Vegen går for det meste etter eit gammalt strekke. Milsteinane på ein del strekningar langs vegen syner det. Til og med kurvene syner det. Sidan 1950-talet skal riksvägar i Sverige byggast med kurver som ikkje er skarpare enn at ein kan ha ein fart på 90 km/h. Ikkje mykje har blitt bygd dei seinaste tiåra. Jamført med 1940-talet finnast det nyare veg nærast Karlstad som er frå 1970-talet. Ein ny gjennomfart gjennom Filipstad og sør for Hällefors fantest på 1960-talet men ikkje på 1940-talet.

Trafikkplassar og kryss

|}

Bakgrunnsstoff 

63
Vegar i Sverige
Skade

Skade er ei jotunkvinne frå norrøn mytologi. Ho er dotter til Tjatse. Skade var ei tid gift med vanen Njord, og vert difor nokre gonger rekna for å høyre til mellom gudane. Ekteskapet deira gjekk ikkje så bra, for Skade lengta etter fjella medan Njord lengta etter havet.

Bakgrunnsstoff

Jotnar
Angerboda

Angerboda (norrønt Angrboða, «sorgvarslaren») 
er ei jotunkvinne som i norrøn mytologi er mor til Fenrisulven, Midgardsormen og Hel. Loke er far til Angerboda sine barn.

Ho er nemnd i den korte utgåva av Voluspå som finst i diktet Hyndluljod, som mor til Fenris med Loke. I Gylfaginning er ho også nemnd som ein «jotun frå Jotunheimen». Det er blitt spekulert i om ho er omtalt i diktet Balders draumar i vers 13 der Odin seier at volva er mor til tre troll eller monster:

«Du er ikkje volva
den vise kvinna,
men til tussar
tri er du mor»

Den einaste mora til tre monster ein kjenner frå norrøn mytologi er Angerboda.

Kjelder

Jotnar
Gygrer
Hyme

Hyme (norrønt Hymir) er ein jotun i norrøn mytologi. Han er omtalt i Hymiskviða, som fortel om korleis han dreg ut på fiske med guden Tor.
Tor vil fiske etter Midgardsormen og brukar eit oksehovud som agn. Ormen bit, men Hyme blir så redd at han kuttar snøret, og fangsten forsvinn i djupet. Soga er eit kjent motiv i norrøn kunst.

I følgje Hymiskviða er Hyme gift med gygra (jotunkvinna) Hrod (Hroðr) og far til åsen Ty. Han har fleire døtrar. Hyme eig ei stor gryte som æsene vil låna til eit gjestebod hjå Ægir. Det er for å få tak i denne at Tor oppsøker han og blir med på fisketur. Hyme er skildra som ein valdsam jotun, og i slutten av soga følgjer han etter æsene med ein trollskokk. Tor slår han då i hel med Mjølne.

Fisketuren er også omtalt i Gylvaginning.

Kjelder 

«Hymeskvæde» ved heimskringla.no

Bakgrunnsstoff

Jotnar
Andreas Morell

Peter Andreas Morell (fødd Amundsen) () var ein norsk gardeigar og Høgre-politikar. Han var  sosialminister frå 1926 til 1928.

Morell var fødd i Christiania, far hans var brukseigar. Etter å gått på Ås høiere landbruksskole, arbeidde han på faren si mylne, Bjølsen Valsemølle. Han overtok farsgarden Nedre Grefsen i 1890, seinare kjøpte han gardane Storo og Østre Grefsen. Etter tilhøva dreiv han moderne gardsbruk, tok mellom anna tidleg i bruk elektriske anlegg i gardsdrifta. Han drog ofte utanlands, både på studieturar og feriereiser.

Morell var medlem av heradsstyret i Aker 1895-1909 og 1911-16, ordførar i Aker 1902-07 og 1911-16.

Han var 1. varamann til Stortinget mellom 1903 og 1912, og møtte større delar av perioden 1904-06. 1905-06 var han medlem av gasje- og pensjonskomiteen. Han fekk fast stortingsplass i 1919, og sat fram til 1927. Nestformann i protokollkomiteen 1919-20. I perioden 1920-26 var han formann i sosialkomitéen. Morell var sosialminister i Ivar Lykke si regjering frå 1926 til 1928. Sidan var han frå 1928 til 1938 stempelpapirforvaltar.

Morell vart tildelt både 7. juni-medaljen, Kongens fortjenstmedalje i gull, Kong Haakon VIIs jubileumsmedalje og storkorset av Dannebrogordenen.

Han døydde i Oslo i 1948.

Kjelder
Lindstøl, Tallak:Stortinget og Statsraadet 1814-1914. Kristiania, 1914

Bakgrunnsstoff

Norske kyrkje- og undervisningsministrar
Norske sosialministrar
Statsrådar i Regjeringa Lykke
Høgrestatsrådar
Stortingsrepresentantar 1904-1906
Stortingsrepresentantar 1919-1921
Stortingsrepresentantar 1922-1924
Stortingsrepresentantar 1925-1927
Stortingsrepresentantar frå Høgre
Stortingsrepresentantar for Akershus
Ordførarar i Aker
Kongens fortenestmedalje i gull
Dannebrogordenen
Politikarar frå Oslo
Teigenes

Teigenes, tidlegare skrive Teigeneset, er ein matrikkelgard i Hyllestad kommune i Sogn og Fjordane fylke. 
Garden har matrikkelnummer 11.

Geografi 
Teigenes ligg på eit nes på nordsida av Teigevatn, og grensar i vest til Rutle og i aust til Teige.

Historie 
Teigenes vart skild ut frå Teige i ca. 1650. 
Garden har heile tida vore einbølt.

Namnet 
Teige kjem av nabogarden som Teigenes vart skilt ut frå. Teige fekk i sin tur namnet fordi fire teigar vart skilde ut frå Rutle og gjevne til Øn kyrkje i gammal tid.
I kjeldene er namnet skrive «Teigeness» (1667) og «Teigenes» (1723).

Teigenes er ikkje brukt som gardsnamn andre stader i landet. 

Statens kartverk godkjende skrivemåten «Teigenes» i 2003.

Gardsnamnet vert også brukt som slektsnamn.

Sjå òg 
 Matrikkelgardar i Hyllestad kommune

Kjelder

Vidare lesnad

Bakgrunnsstoff 
 «Teigenes» i Gardsleksikonet på nettstaden til Sogn og Fjordane Fylkesarkiv
 «Teigenes» i matrikkelutkastet av 1950
 «Teigenes» i gardsmatrikkelen for 1886

Gardar i Hyllestad
Vaid

Vaid (Isatis tinctoria) er ei inntil 150 cm høg plante i krossblomfamilien med opphav på steppene i  Vest-Asia og i Nord-Afrika. Planta har sidan antikken vore nytta til å farge ullgarn og ulltøy blått med. Ho vart difor innførd og dyrka i dei fleste landa i Europa, og har spreidd seg som villplante som fylgje av dette. 

Planta er toårig. Fyrste året gror det opp ein rosett av om lag 30 cm lange, pilforma hårete blad. Andre året kjem blomestanden, som kan verte inntil halvannan meter høg. Blomane er gule, og skulpene er avlange og hengjande. På den eine av dei to varietetane som veks i Noreg, vert skulpene svarte, på den andre ljose.

Bruk
Frø av vaid som vart funne i vikingskipet frå kvinnegrava på Oseberg i Vestfold kan tyde på at planta har vore dyrka og nytta til ullfarging i Noreg i vikingtida. To varietetar av vaid veks no i Noreg her og der, men er sjeldne. 

I  mellomalderen kunne vaid ha stor økonomisk verde som plantefarge, men vart seinare utkonkurrert av plantefargen indigo frå India, og frå slutten av 1800-talet har kunstige fargeemne overteke.

Dei fyrste arkeologiske spora i Europa etter vaid skriv seg frå yngre steinalder (neolittikum) frå ei grotte (grotte de l'Audoste) i området  Bouches-du-Rhône sør i Frankrike. Frå jarnalderen har ein funne avtrykk av vaidfrø i keramikk i restar etter ein busetnad i Heuneburg i Tyskland, og på jarnaldergravplassane Hallstatt og Hohmichele er det funne tøy farga med vaid.

Romaren Julius Cæsar fortel i boka om gallarkrigane at britane farga og tatoverte kroppen ved hjelp av «vitrium», og denne utsegna har vorte tolka slik dei nytta eit blått fargestoff utvunne av vaid. Men då ordet «vitrium» ikkje kan omsetjast med «vaid», er det meir truleg at Cæsar meiner dei tatoverte seg ved hjelp av ein type grønblått glas som har vore vanleg på denne tida.

Bakgrunnsstoff

Krossblomfamilien
Nytteplantar
Fargeplantar