alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Den Norske Godtemplarorden

Den Norske Godtemplarorden eller DNGTO er ein norsk organisasjon som arbeider for å skapa rusfrie miljø for barn og unge, for å gje dei haldningar mot alkohol og narkotika i tillegg til gode vaner når det gjeld helse og miljø.

Organisasjon 
DNGTO har losjar i Oslo, Bergen, Trondheim, Fredrikstad, Moss, Skien, Notodden og Surnadal, i Tillegg til Barne- og Ungdomsavdelingar i Sarpsborg og Hønefoss.

Sjå òg 
 IOGT
 Actis

Kjelder 
 organisasjonsoversynet til Actis 

Rusgiftorganisasjonar
Edvard Ruud

Edvard Ruud () var ein norsk lyrikar, folkeminnesamlar og folkemusikar frå Elgsnes i Harstad. 

Ruud var ein representant for den nordnorske folkelege kulturen, særleg folkemusikken og den folkelege songen. Han song inn nærpå 200 songar i NRK. I mange år reiste han i bygd og by og fortalde og song. Han gjorde også mykje for ungdomslag, målsaka, museumsarbeid og mangt anna. Han vart statsstipendiat i 1974.

Utgjevingar 
 Tankar eg tenkte som eit minne til deg, dikt, 1979
 Det mørke landet, eventyrsamling, 1980
 Tankar i ord : dikt i utval, 1981
 Dei finaste band, Elias Blix og hans Barndomsminne frå Nordland, 1983 (sm.m. Karl Erik Harr) 
 Tankar og ord frå landet i nord, dikt, 1998
 Hav og himmel i Hålogaland, dikt, 1999
 Dikt frå Elgsnes, 2000

Prisar og utmerkingar
 Blixprisen 1980
 Harstad Sparebanks kulturpris 1987
 Petter Dass-medaljen 1991

Kjelder

 Arne Ivar Hanssen. «Edvard Ruud». I: Årbok for Senja, 2001
 Hans Kristian Eriksen. Intervju med Ruud. I: Norsknorsk magasin, nr 5, 1999 nettversjon
 elgsnes.no Bilder fra Ruuds begravelse, og Karl Erik Harrs tale i begravelsen
 Utdjupande artikkel om Ruud på snl.no, skriven av Nils Magne Knutsen.

Norske lyrikarar
Folk frå Harstad
Statsstipendiatar
Norske folkemusikksamlarar
Norske folkeminnesamlarar
Målfolk
Nordnorske målfolk
Vinnarar av Blixprisen
Det Kvite Band

Det Kvite Band (bokmål Det Hvite Bånd) er ein internasjonal kvinne- og fråhaldsorganisasjon. DKB er medlem av World's Women's Christian World Temperance Union. DKB driv ei brei verksemd innan rusomsorga. DKB eig Riisby og Engen kursenter ved Dokka i Oppland.

Soge 
DKB vart fyrst skipa i USA i 1874, og i Noreg i 1889.

Sjå òg 
 Actis

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Nettstad for DKB i Noreg

Fråhaldslag
Kvinnelag
Skipingar i 1874
Maurice Ravel

Joseph Maurice Ravel 
() var ein fransk komponist, truleg best kjend for orkesterverket Bolero. Han er òg godt kjend for Gaspard dei la nuit (Nattens fantom), ofte hevda å vere den mest krevjande komposisjonen for solo piano, og for det vidgjetne arrangementet for symfoniorkester av russaren Modest Mussorgskijs komposisjon for piano: Bilete på ei utstilling (fransk: Tableaux d'une exposition; engelsk: Pictures at an Exhibition).

Ravel blei fødd i Ciboure i Frankrike (nær Biarritz, ein del av den franske baskiske regionen, mot grensa til Spania). Mora var baskisk, mens faren hans var ein sveitsisk oppfinnar og industrialist. Foreldra oppmuntra han til å halde fram med musikken og sende han til Paris-konservatoriet. I studieåra i Paris heldt Ravel seg i lag med ei gruppe unge komponistar som kalla seg «Apachene» etter deira ville framferd. Gruppa var godt kjend for omgangen med alkohol.

Ved Paris-konservatoriet studerte Ravel under Gabriel Fauré. Han blei òg sterkt påverka av Debussy sin impresjonistiske stil, samt av musikk frå heile verda, blant anna amerikansk jazz, asiatisk musikk og tradisjonelle folkeviser frå heile Europa. Ravel var ikkje religiøs, og truleg ateist. Han mislikte andre komponistar sin «overreligiøsitet», som Wagner, og valde heller klassisk mytologi som si inspirasjonskjelde.

Ravel blei aldri gift, men ifølgje vener vitja han bordellar i Paris.

Under første verdskrig hadde ikkje Ravel høve til å verve seg grunna alderen og den svake helsa si, og blei i staden ambulansesjåfør. I 1932 var Ravel innblanda i ei bilulukke som reduserte han sterkt. Produktiviteten dalte dramatisk. I 1937 gjennomgjekk han ein operasjon som han håpa skulle betre helsetilstanden, men operasjonen var mislukka og han døydde like etter.

Då den amerikanske komponisten George Gershwin møtte Ravel, sa Gershwin at han skulle likt å bli studenten hans. Ravel skal ha svart: «Kvifor skulle du bli ein Ravel nummer to når du kan vere ein Gershwin av første klasse?»

Igor Stravinskij sa ein gong at Ravel var «den sveitsiske urmakaren», der han peika på dei komplekse verka med svært høg presisjon.

Verk i utval 

 Pavane pour une infante defunte (Blir ofte omsett Pavane for ei død prinsesse, men ordrett tyder det Pavane for eit dødt barn)s
 Daphnis eit Chloé (Daphne og Chloé)
 Ma Mère L'Oye (Gåsemor)
 Gaspard dei la nuit (Nattens fantom)
 Rapsodie Espagnole (Spansk rapsodi)
 Valses nobles et sentimentales (Noble og sentimentale valsar)
 Shéhérazade (ouverture de feerie)

Ravel sitt mest berømte musikkstykke, Bolero, blei komponert i 1928. Gaspard de la nuit og Valses nobles et sentimentales var inspirasjon for Adam Donaldson Powell si fjerde diktsamling Three Legged Walz frå 2006.

Bakgrunnsstoff 
 Epitonic.com: Maurice Ravel med lydklipp frå Gaspard De La Nuit

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Maurice Ravel» frå , den 13. mai 2008. 
 

Ravel, Maurice
Ravel, Maurice
Ravel, Maurice
Fondet for Forskning og Folkeopplysning om Edruskap

Fondet for Forskning og Folkeopplysning om Edruskap eller FFF er eit Fond som vart oppretta gjennom innsamling mellom medlemene i fråhaldsrørsla under 2. verdskrig. FFF vart oppretta til minne om tre viktige personar innan fondet sine arbeidsfelt på 1900-talet:

Sosialmedisinar og professor på Universitet i Oslo, Ragnar Vogt.

Psykiater og overlege på botsfengselet i Oslo, Johan Scharffenberg.
Leiar i DNT, Stortingsrepresentant for Venstre og Statsråd, Sven Aarrestad.

Formålet med fondet er å stimulera til ny forsking og formidla den kunnskapen forskinga kom fram til.

Sjå òg 
 Actis

Kjelder 
 Actis sitt oversyn over medlemsorganisasjonar 

Fond
Rusgiftorganisasjonar
Dialog

Dialog tyder hovudsakleg samtale mellom to partar, og blir ofte sett opp som motsats til einetale, eller monolog. I ein dialog kan begge partar ytra seg og bli høyrd. Å oppfordra til dialog blir dermed sett på som ein måte å skapa forståing og jamna ut motsetningar på.

Dialogen er kjend som verkemiddel innan retorikk og opplysing frå vedisk India og Antikkens Hellas. I sistnemnde blei han utvikla til ein litterær sjanger som særleg blei brukt av greske filosofar, til dømes Platon.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Dialog» frå , den 13. mai 2008. 
 

Litteratursjangrar
Greske ord og uttrykk
Gemini 1

Gemini 1 var den første romferda i NASA sitt Gemini-program. Hovudmåla var å teste den nye bereraketten Titan-II, samt integriteten til sjølve kapselen. Ferda varte i 3 dagar og 23 timar. Gemini 1 venda tilbake til jordatmosfæra over Sør-Atlanterhavet ein stad mellom sør-amerika og Afrika.

Gemini-programmet
Buckingham Palace

Buckingham Palace i London har sidan 1837 vore den offisielle bustaden til den britiske monarken. Palasset blei opphavleg bygd i 1703 av hertug John Sheffield av Buckingham og Nordmandie som såkalla «town housse». Dåverande «Buckingham House» blei kjøpt av George III i 1761. Slottet var meint som ei gåve til Charlotte, kona hans. Året etter starta omfattande oppgradering av slottet, som då fekk namnet «Queen's House». Etter fleire ombyggingar, særleg på 1800-talet, omfattar Buckingham Palace i dag over 600 rom, med tilhøyrande område på 20 hektar. I slottet finst også eit viktig kunstgalleri.

Attraksjonar 
Ein kan i løpet av sommaren få guida omvisingar i nokre delar av Buckingham Palace. Slottet er sannsynlegvis mest kjend for vaktskiftet, Changing of The Guards. Det skjer klokka 11.30, og varar i cirka 45 minutt. Under seremonien blir den gamle vaktstyrken erstatta av ein ny.

Litt om slottet 
Buckingham Palace er residensslottet i Storbritannia. Flaget er alltid heist når dronninga er der. Det går mange vaktar utanfor heile tida. Slottet ligg inntil Green Park og St. James´s Park. 

Slottet blei bygd i 1703, og blei brukt av hertug John Sheffield av Buckingham, men etter kvart blei det seld til kong Georg III i 1761. Dronning Victoria gjorde det til sin offisielle heim i 1837. 18 av dei 600 romma i slottet er opne for turistar om sommaren. Slottet har blitt bygd om mange gonger seinare.

Bakgrunnsstoff 
 Presentasjon av Buckingham Palace ved The Royal Collection (engelsk)

Den britiske kongefamilien
Turistmål i London
Byggverk i London
Big Ben

Big Ben er eit kallenamn på den største av klokkene (eigentleg Great Bell) i tårnet på Westminsterpalasset i London. Namnet blir også ofte noko feilaktig brukt om heile tårnet, som ragar 100 meter over Themsen. Big Ben er eit kjent bilete og lydsymbol på London og England.

Klokka blei støypt av Whitechapel klokkestøyperi. Ho skal ha blitt oppkalla etter Sir Benjamin Hall, som var sjefskommissær for offentlege arbeidarar. Ein annan teori er at fordi ho var den tyngste i sitt slag, blei ho kalla opp etter den då berømte proffboksaren Benjamin Caunt.

Stopp 
Seint på kvelden fredag 27. mai 2005 slutta Big Ben brått å gå. I 147 år hadde uret vore ei av dei mest trufaste tidsmålarane i verda. Berre ein einaste gong i historia har uret i tårnet gått for seint. Det skjedde i 1962, då eit stort snøfall fekk Big Ben til å ringe inn det nye året ti minutt over midnatt. Under andre verdskrigen blei uret utsett for ei rekkje angrep frå tyskarane, men overlevde og fortsette å markere tida på sekundet. Fredag 27. mai 2005 skjedde det altså igjen; klokka 22.07 stoppa uret, og etter ein liten pause gjekk det igjen, fram til 22.20. Den siste stoppen varte i ein og ein halv time. Dei britiske tenestemennene som har ansvaret for Big Ben, hadde inga forklaring på kvifor det skjedde. Ein teori var at den fredagen var den varmaste dagen i London sidan 1953. Små stoppar skjedde også i 1976 og i 1997.

Bakgrunnsstoff 

Turistmål i London
Byggverk i London
Det britiske parlamentet
Świnica

Świnica (polsk) eller Svinica (slovakisk) er eit fjell på hovudryggen i Høge Tatra på grensa mellom Polen og Slovakia. Toppen er på 2301 meter over havet. Det går ein merka tursti til toppen. Det polske namnet Świnica, som er avleidd av «gris» eller «svin» vart gjeve til toppen på midten av 1800-talet.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Świnica» frå , den 14. mai 2008.

Bakgrunnsstoff 

Fjell i Polen
Veslepolske voivodskap
Fjell i Slovakia
Tarnica

Tarnica er eit fjell i Bieszczadyfjella sør i Polen. Det har ei høgd på 1346 meter over havet. 

Toppen ragar 500 meter over Wołosatkadalen og er lett synleg på grunn av den karakteristiske utforminga. Fjellet har to fråskilde topar, ein på 1339 moh og 1346 moh. Sørsida er bratt, medan dei andre toppane er mindre bratte.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Tarnica» frå , den 14. mai 2008. 

Fjell i Polen
Tokarnia

Tokarnia er eit fjell i Bukowicafjella (ein del av Pogórze Bukowskie) sør i Polen. Det har ei høgd på 778 moh. Den sørlege delen av fjellet er bratt, medan dei andre er langt slakare. Bukowicafjella skil Dei låge Beskidane i vest frå Pogórze Bukowskie i aust.

Fjell i Polen
Subkarpatiske voivodskap
Plutomånen Hydra

Hydra (òg referert til som S/2005 P 1, Pluto III og 134340 III) er den ytste naturlege satellitten til dvergplaneten Pluto. Han vart oppdaga i lag med Nix i juni 2005 av Pluto Companion Search Team på bilete tekne av romteleskopet Hubble.

Oppdagingsbileta vart tekne 15. mai 2005 og 18. mai 2005, medan Max J. Mutchler den 15. juni 2005 og Andrew J. Steffl den 15. august 2005 oppdaga månane uavhengig. Oppdagingane vart offentleggjorde 31. oktober 2005 etter at studiar av bilete frå 2002 kunne stadfesta at månane fanst. Månane fekk mellombelsnamna, Hydra og Nix respektivt, S/2005 P 1 og S/2005 P 2.

Hydra vart i lag med resten av plutosystemet vitja av romsonden New Horizons i 14. juli 2015.

Bakgrunnsstoff 
 Hydra sin profil  hos NASA's Solar System Exploration
 Background Information Regarding Our Two Newly Discovered Satellites of Pluto – Oppdagaranes nettstad
 NASA's Hubble Reveals Possible New Moons Around Pluto – Hubble pressemelding
 Two More Moons Discovered Orbiting Pluto (SPACE.com)
 Pluto's Newest Moons Named Hydra and Nix (SPACE.com)

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Hydra (moon)» frå , den 14. mai 2008.
 Andre kjelder:

Plutomånar
Wielki Szyszak

Wielki Szyszak (tsjekkisk Vysoké Kolo, tysk Hohes Rad) er eit fjell i Polen, nær grensa til Tsjekkia. Det ligg i den sentrale (schlesiske) fjellkjeda Karkonosze, like ovanfor landsbyen Jagniątków. Toppen er 1509 meter oevr havet. Han ligg mellom Śnieżne Kotły og Śmielec.

Fjell i Polen
Fjell i Tsjekkia
Wołoszyn

Wołoszyn er eit fjellmassiv i Tatrafjella i Polen med ei høgd på 2155 meter over havet. 

Wołoszyn er ein del av den polske Tatra nasjonalpark.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Wołoszyn» frå , den 14. mai 2008. 
  oppgav desse kjeldene: 
 SummitPost Woloszyn
 

Fjell i Polen
Helhalvøya

Helhalvøya (polsk Mierzeja Helska; kasjubisk Hélskô Sztremlëzna; tysk Halbinsel Hela eller Putziger Nehrung) er ein 35 km lang sandbanke nord i Polen som strekkjer seg ut mellom Puckabukta på innsida og Austersjøen på utsida. Ho ligg i Puck fylke i Pommerske voivodskap.

Geografi 

Breidda på halvøya varierer frå om lag 300 meter nær Jurata, til 100 meter på dei smalaste delane og over 3 km ved enden. Sidan halvøya berre består av sand, vert ho stundom omgjort til ei øy under vinterstormar. Fram til 1600-talet var halvøya ei rekkje øyar som berre danna ei stripe med land om sommaren.

Det går ein veg og ein jernbane lands halvøya frå fastlandet til byen lengst ute, Hel, ein populær turistdestinasjon. Andre byar, hamner og turistbyar langs halvøya er Jurata, Jastarnia, Kuźnica, Chałupy og Władysławowo.

Militært 

Etter at halvøya vart ein del av Den andre polske republikken etter den første verdskrigen vart ho militært viktig og vart omgjort til ein festningsregion med ein garnison på om lag 3000 mann. Under slaget ved Hel i 1939 nytta dei polske styrkane dynamitt og sprengd halvøya slik at ho vart ei øy.

I år under tysk okkupasjon (1939-1945) vart Hel utnytta vidare og det vart bygd eit batteri for tre 406 mm store kanonar, men desse vart aldri montert. Halvøya var kontrollert av tyskarane til slutten av den andre verdskrigen, og forsvarsstyrkane deira overgav seg 10. mai 1945.

Etter krigen vart Hel verande ein militært viktig plass og mykje av området vart nytta til militære føremål. Det vart sett opp fleire kanonar i 1940- og 1950-åra. I dag er mange av festningsverka og batteria opne for turistar, men enkelte område høyrer framleis til den polske hæren.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Hel Peninsula» frå , den 14. mai 2008. 
 

Halvøyar i Polen
Wisłaneset

Wisłaneset (polsk Mierzeja Wiślana; russisk Балтийская коса, Baltijskaja kosa; tysk Frische Nehrung) er ei landtunge eller ei halvøya som strekkjer seg ut mellom Wisłalagunen og Gdańskbukta i Austersjøen. Grensa mellom Polen og Kaliningrad oblast, ein eksklave i Russland kryssar halvøya og deler ho politisk i to. Det vestlegaste punktet i Russland ligg på denne halvøya.

Historie 

Fram til 1200-talet hadde halvøya sund som båtar kunne passere gjennom på midten. Dette gjorde at byen Elbląg (Elbing), ein del av Klosterstaten til Den tyske riddarordenen, hadde direkte tilgang til Austersjøen. Sundet vart fylt med sediment seint på 1200-talet og Elbing vart ein langt mindre viktig handelsby. På denne måten vart Gdańsk etter kvart langt viktigare. 

I dag ønskjer Polen å grave ein kanal gjennom delar av landtunga slik at ein igjen får direkte tilgang til Austersjøen, i staden for å måtte krysse det einaste naturlege, og russiskkontrollerte sundet ved Baltiysk (Pillau/Piława).

Bakgrunnsstoff 
 Wisłaneset

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Vistula Spit» frå , den 14. mai 2008. 
 

Halvøyar i Polen
Halvøyar i Russland
Austersjøen
Storhornet ved Store-Standal

Storhornet (1310 moh.) er eit fjell i Ørsta på Sunnmøre. Fjellet ligg på vestsida av Hjørundfjorden, sør for bygda Store-Standal. På både kart og folkemunne er namnet Sylvkallen nytta. På Standal og i bygdene rundt vert fjellet kalla Storhornet. Sylvkallen er eigenleg namnet på ein fjellknaus som stikk som eit hovud ut av breden på nordsida.

Fotnotar 

Fjell i Ørsta
Fjell på Sunnmøre
Westerplatte

Westerplatte er ei halvøy i Gdańsk i Polen, som stikk ut i Austersjøen ved munningen av Martwa Wisła (ein del av estuaret til Wisła) i hamnekanalen til Gdańsk. Frå 1926 til 1939 eigde det polske militære transittdepotet (WST) halvøya, innanfor området til Fristaden Danzig (no Gdańsk).

Staden er kjend for slaget ved Westerplatte, den første store slaget under invasjonen av Polen i 1939.

Transitdepoet 
I 1925 lèt Folkeforbundet Polen få halde 88 soldatar på Westerplatte. I september 1939 hadde mannskapet på Westerplatte auka til 182 soldatar. Dei var armert med ein 75 mm feltkanon, to 37 mm Bofors panservernkanoner, fire bombekastarar og fleire medium maskingevær (MMG). Det hadde ikkje vore bygd verkelege festningsverk, berre fleire vaktbuer i betong gøymd i skogen på halvøya. 

Mellom den polske garnisonen og Fristaden Danzig (Gdańsk) låg hamnekanalen og berre eit smalt eid knytte halvøya til fastlandet. I tilfelle krig skulle forsvararane måtte halde ut i 12 timar før den polske hæren nådde fram. 

Befalshavande for den polske garnisonen var major Henryk Sucharski og nestkommanderande var kaptein Franciszek Dąbrowski.

Slaget ved Westerplatte 

1. september 1939, kl. 0445 lokal tid, starta det tyske slagskipet «Schleswig-Holstein» å bombardere den polske garnisonen, samstundes som tyskarane byrja invasjonen av Polen. Dette vart etterfylgd av eit åtak frå tysk marinesoldatar, som vart slått tilbake. To forsøk til frå dei tyske soldatane vart slått tilbake seinare på dagen. I løpet av dei neste dagane bombarderte tyskarane stadig Westerplatte med sjøartilleri og tungt feltartilleri, samt stupbombing av Junkers Ju 87 Stuka-fly. 3500 tyske soldatar vart slått tilbake av dei 180 polske soldatane i sju dagar. 7. september valde major Henryk Sucharski å overgjev seg på grunn av lite ammunisjon og sidan han innsåg at han ikkje kom til å få hjelp frå den polske hæren. Som eit teikn på ære lét den tyske kommandanten, general Eberhardt, major Sucharski å få behalde offiserssverdet sitt medan han var fange.

Etterverknad 
Ruinane av kasernane og vaktbuene står framleis i dag. Etter krigen vart eit av vaktbygga omgjort til eit museum. To 280 mm granatar frå «Schleswig-Holstein» står ved inngangen. 

Den polske diktaren Konstanty Ildefons Gałczyński skreiv eit særs kjend dikt i Polen om dette slaget, Ein song for soldatane på Westerplatte (Pieśń o żołnierzach Westerplatte).

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Westerplatte» frå , den 14. mai 2008. 
  oppgav desse kjeldene:

Litteratur

Bakgrunnsstoff 

 Detaljert skildring av åtaket
 Ein song for soldatane på Westerplatte
 westerplatte.pl/
 Satellittbilete av Westerplatte på WikiMapia
 Kart over hendingane på Westerplatte 

Halvøyar i Polen
Elvar i Polen

Dette er ei liste over elvar i Polen. Elvane ligg anten heilt eller delvis inne i Polen.

Etter lengd

Elvesystem 

Austersjøen

 Oder (Odra)
 Warta
 Noteć
 Drawa
 Obra
 Prosna
 Neisse
 Bóbr
 Nysa Kłodzka

 Rega
 Parsęta
 Wieprza
 Słupia
 Łeba
 Reda

 Wisła (Wisła)
 Wda
 Brda
 Drwęca
 Bzura
 Narew
 Wkra
 Vestre Bug
 Biebrza
 Pilica
 Wieprz
 San
 Wisłok
 Wisłoka
 Nida
 Dunajec
 Poprad

 Pasłęka
Angrapa

Angrapa (polsk Węgorapa, russisk Анграпа (Agrapa), tysk Angerapp) er ei elv nordaust i Polen og Russland (Kaliningrad oblast). Ho har utspringet sitt i Masuria og er den største sideelva til Pregolja.

Angrapa har ei lengd på 172 km og eit nedslagsfelt på 3639 km². Det russiske namnet Angrapa kjem frå det gamle tyske namnet Angerapp, som igjen kjem frå dei gammalprøyssiske orda anguris (ål) og apis (elv). Byen Oziorsk ligg ved Angrapa.

Sjå òg 

 Elvar i Polen
 Elvar i Russland

Elvar i Polen
Ermelandskmasuriske voivodskap
Elvar i Russland
Elvar i Kaliningrad oblast
Barycz

Barycz (tysk Bartsch) er ei elv vest i Polen og ei av sideelvane til Oder frå høgre. 

Barycz har ei lengd på 139 km og eit nedslagsfelt på 5526 km². Det omliggande terrenget er eit viktig våtmakrsreservat. Av byar langs Barycz finn ein Odolanów, Milicz, Sułów, Żmigród og Wąsosz.

Sjå òg 
 Elvar i Polen

Bakgrunnsstoff 
 Baryczdalen

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Barycz» frå , den 14. mai 2008. 
 

Elvar i Polen
Storpolske voivodskap
Nederschlesiske voivodskap
Biała

Biała er elv sør i Polen og ei av sideelvane til Wisła frå høgre. Ho har kjelda si i Dei schlesiske Beskidane i sidene til fjella Klimczok, Szyndzielnia og Magura i ei høgd på om lag 800 meter over havet. Dei viktigaste landsbyane langs breidda er Bystra Śląska, Bielsko-Biała og Czechowice-Dziedzice.

I mange hundreår var ho ei grenseelv mellom dei historiske landa Schlesen og Veslepolen. Frå 1316 danna ho grensa mellom hertugdøma Cieszyn og Oświęcim, og seinare mellom Polen og dei historiske tsjekkiske landa. Ho skil Cieszyn-Schlesen frå Veslepolen.

Bakgrunnsstoff

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Biała River (Vistula basin)» frå , den 14. mai 2008. 
 

Elvar i Polen
Kongsfjord

Kongsfjord er eit lite fiskevær på austsida av Berlevåg. Staden ligg i Berlevåg kommune og har 35 fastbuande.

Geografi i Berlevåg
Fiskevær i Troms og Finnmark
Białka

Bialka er ei elv som renn gjennom sørlege delar av Polen. Ho er ei av sideelvane til Dunajec. Bialka er berre om lag 40 km lang. Kjelda til elva ligg i Høge Tatra. 

Landsbyar nær elva er: 
 Jurgów
 Białka Tatrzańska
 Trybsz
 Krempachy
 Dębno
 Frydman

Elvar i Polen
Biebrza

Biebrza (kviterussisk Bobra) er ei elv nordaust i Polen og ei av sideelvane til Narew (nær Wizna). Ho har ei lengd på 155 km og er den 28. lengste i Polen. Ho har eit nedslagsfelt på 7057 km².

Dei største byane i nedslagsfeltet er:
 Lipsk
 Sztabin
 Goniądz
 Radzilow
 Wizna

I dag er elva mest kjend for eit yrande dyreliv i torvmyrane. Historisk låg elva i grenselandet mellom Masovia og Litauen og området har halde på mykje av det kulturelle mangfaldet i dag.

Dei fleste innbyggjarane i området talar standard polsk, men enkelte i den øvre delen av elva snakkar ein lokal dialekt av kviterussisk (av dei sjølv kalla prosty jazyk - «det enkle språket»). Folk her høyrer til den ortodokse eller romersk-katolske kyrkja.

Bakgrunnsstoff 
 Fuglar i Biebrza nasjonalpark 
 Topografiske kart 
 Radzilow - By ved Biebrza

Elvar i Polen
Finnsnes kyrkje

Finnsnes kyrkje er ei arbeidskyrkje i Senja kommune i Troms og Finnmark.

Kyrkja vart teikna av arkitekt Nils Toft og er bygd i betong og tegl. Ho stod ferdig i oktober 1979 og vart vigsla av biskop Kristen Kyrre Bremer.

Finnsnes kyrkje ligg i sentrum av kommunesenteret Finnsnes like ovanfor Finnsnesvatnet. Ho ligg på ein haug, der konstruksjonen hennar følgjer det naturlege terrenget, og er godt synleg frå byen. Koret, eller fronten, hjå kyrkja er konstruert i vinkel og har retning mot aust. Nært kyrkja er det ein park, i tillegg til ein del grøntareal rundt ho.

Som arbeidskyrkje har ho attåt sjølve kyrkjerommet forsamlingsrom for kyrkjelyden, ungdomsrom, barnehage, kontor og kjøkken. Såleis er ho utstyrt med alt kyrkja treng som ein institusjon. Kyrkja har 750 sitteplassar i form av flyttbare stolar.

Bakgrunnsstoff 
 
 Arkitekturguide for Nord-Norge og Svalbard

Arbeidskyrkjer
Kyrkjer i Senja prosti
Kyrkjer i Senja
Norske kyrkjer frå 1979
Nils Toft
Bóbr

Bóbr (tsjekkisk Bobr, tysk Bober) er ei elv som renn gjennom nordlege delar av Tsjekkia og sørvestlege delar av Polen. Elva er ei sideelv til Oder og med ei lengd på 272 km er ho den tiande lengste i Polen. Ho har eit nedslagsfelt på 5876 km².

Byar langs elva 
 Lubawka
 Kamienna Góra
 Jelenia Góra
 Wleń
 Lwówek Śląski
 Bolesławiec
 Szprotawa
 Małomice
 Żagań
 Nowogród Bobrzański
 Krosno Odrzańskie

Sjå òg 
 Elvar i Polen

Elvar i Polen
Nederschlesiske voivodskap
Lubusz-voivodskapet
Elvar i Tsjekkia
Arbeidskyrkje

Ei arbeidskyrkje er eit nyare kyrkjebygg som er bygt for å romme meir enn sjølve kyrkjerommet. Ei arbeidskyrkje inneheld typisk forsamlingsrom for kyrkjelyden, kjøkken og kyrkjelydskontor, og dessutan ofte rom for barnehage, ungdomsklubbar eller liknande. 

Arbeidskyrkjene er ikkje først og fremst konstruerte for å ha eit sakralt preg, men med vekt på kva som er praktisk og funksjonelt.

Kyrkjearkitektur