alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Grimkjell

Grimkjell var ein angelsaksisk biskop som levde på 1000-talet. Han var hirdbiskop og rådgjevar hjå kong Olav den heilage. Saman med kongen var han med å skipa og sette kristenretten på Mostratinget i 1024 på Moster på Bømlo. Biskop Grimkjell var viktig i prossessen for å få heilagkåra kong Olav (heilagmenne). Han vart sist nemnd i 1046, då han skal ha vore til stades under forliket mellom Magnus den gode og Harald Hardråde.

Grimkjell som namn 
Namnet Grimkjell er sett saman av Grim og Kjell. Det er særst få som bruker dette namnet i dag.

Norske biskopar
Norrøne førenamn
Folk frå vikingtida
Døde på 1000-talet
Kreft

Kreft er eit samnamn på sjukdomar der ukontrollert cellevekst øydelegg vev i kroppen. Namnet kjem frå lågtysk og har same opphav som kreps etter latin cancer, dette fordi ein meinte at svulsten ved brystkreft, likna ein kreps.

Ein svulst av kreftceller kallast for tumor. Ein tumor kan vere godarta eller vondarta. Ein malign tumor får dottersvulstar, metastasar, i andre delar av kroppen, fordi kreftceller fell frå mortumoren, vandrar i blodbana og landar i andre vev der det veks fram nya tumorar.

Kreftsjukdomar vil i om lag 50 % av tilfella føre til at pasienten er død innan 5 år (dersom pasienten er behandla med moderne medisin). Det er stor skilnad i dødsstatistikken ut i frå kor tumoren sit i kroppen. Enkelte hudkreftformer er det 99 % som overlever i 5 år, mens det berre er 1 % som overlever kreft i bukspyttkjertelen. Medisinsk behandling av kreft er blitt betre dei seinare åra og det blir nytta store krefter på forsking for å gjere dette tilbodet enno betre.

Kreft skyldast både arveanlegg, alder og ulike miljøfaktorar, som t.d. tobakkrøyk og radioaktive stoff.

I Noreg vart det i 2001 rapportert 22 468 nye tilfelle av kreft. I 2000 vart det registrert 10 447 dødsfall som skyldast kreft.

Behandlingsmetodar 
 Cellegift
 Hormonar
 Operasjon
 Strålebehandling

Det er mange som trur at samansmeltinga av bioteknologi, nanoteknologi og medisin dei neste tiåra, skal føre til ein endeleg slutt på kreft og andre alvorlege sjukdomar.

Krefttypar 
 Beinmargskreft
 Beinvevskreft
 Blodkreft (leukemi)
 Blautvevskreft
 Brysthinnekreft
 Brystkreft
 Bukspyttkjertelkreft
 Eggstokkreft (ovarie cancer)
 Endetarmskreft (rectum cancer)
 Gynekologisk kreft
 Hjernesvulstar
 Hudkreft
 Lever/gallekreft
 Livmorhalskreft (cervix cancer)
 Lungekreft
 Lymfekreft (lymfom)
 Magekreft
 Prostatakreft
 Skjoldkjertelkreft
 Spiserøyrskreft
 Tarmkreft (colon cancer)
 Testikkelkreft (testis cancer, germinalcelletumores)
 Urinvegskreft

Bakgrunnsstoff 
 Kreftforeningen
 Kreftregisteret

 
Ord frå lågtysk
Aldringssjukdommar
Onkologi
Patologi
Neoplasi etter type
Lemevatnet

Lemevatnet, Lemmevatnet eller Austre Lemmevatnet er eit vatn på Nerlandsøya i Herøy kommune på Sunnmøre. 

Vatnet ligg i grunnkrinsen Kopparstad, mellom Skagetåa og Rjåhornet, og like ved Lisjevatnet (Vestre Lemmevatnet).

Innsjøar i Herøy i Møre og Romsdal
Lisjevatnet på Nerlandsøya

Sjå Lisjevatnet på Runde eller Lisjevatnet på Sula for andre vatn med same namn

Lisjevatnet eller Vestre Lemmevatnet er eit vatn på Nerlandsøya i Herøy kommune på Sunnmøre. 

Vatnet ligg i grunnkrinsen Kopparstad, mellom Skagetåa og Rjåhornet, og like ved det noko større Lemevatnet.

Innsjøar i Herøy i Møre og Romsdal
Hestinghornet

Hestinghornet er ein fjelltopp aust på Nerlandsøya i i Herøy kommune i Møre og Romsdal på Sunnmøre.

Toppen ligg i Kopparstad grunnkrins, nesten på grensa til Kvalsund. Toppen er 288 meter over havet.

Kjelder 

Fjell i Herøy i Møre og Romsdal
Fjell på Sunnmøre
Skagetåa

Skagetåa er ein fjelltopp sør på Nerlandsøya i Herøy kommune på Sunnmøre.

Toppen ligg i Kopparstad grunnkrins. Toppen er 315 meter over havet og ligg like oppom Skageneset.

Fjell i Herøy i Møre og Romsdal
Skageneset

Skageneset er eit nes sør på Nerlandsøya i Herøy i Møre og Romsdal.

Neset ligg i Kopparstad grunnkrins. Neset markerer indre enden på Skorpesundet, og ligg ved foten av Skagetåa.

Geografi i Herøy i Møre og Romsdal
Tine

Sjå òg kvinnenamnet Tine

Tine er tradisjonelt eit større eller mindre ilåt eller ei øskje som ein kan oppbevara eller bera ting i. I Noreg har ulike typar tiner vorte nytta innan landbruket. Tradisjonelt vart tinene sveipa i tre, og kaketiner vart gjerne rosemåla, pynta med kolroser eller med karveskurd. Av andre typar kan nemnast ulltine til å ha ull i, smørtine til å ha smør i og fisketine til å ha fisk i.

Produksjon av tiner skjer gjerne som husflid.  Moderne kaketiner i plast vert produsert industrielt, blant marknadsleiarane er Tupperware.

Bakgrunnsstoff
 Norsk Folkemuseum med bilete av ulike typar Tine

Sjå òg 
 Varemerket Tine - Varemerke som vert nytta av Tine BA
 Tine BA - eit norsk meieri- selskap, tidlegare Norske Meierier

Treting
Hushald
Husflid
Rosemåling
Matkar
Varme-, ventilasjons- og sanitærteknikk

Varme-, ventilasjons- og sanitærteknikk (VVS) er eit fagområde innan ingeniørbransjen som omhandlar installasjon og drift av varmeløysningar, ventilasjon, inneklima, miljø- og sanitæranlegg i bygningar.

Kjelder 
 

VVS
Hn/Dronte

Dronten (Rálphus cucullátus) er ein utdøydd fugleart av drontefamilien. Han vog innpå 20-25 kg og livde på Mauritius. Sidsten av denne arten vart drepen i 1681.

Drontane var store fuglar som ikkje var føre til å fljuga, og som ikkje hadde serlege likskapar med duvor av i dag elles helder. Dei var helst klumpute å sjå til og vanta venger. Dette gjorde deim so hjelpelause i møte med menneske, dei endå kunde fangast med berre nevane. Sidan kjøtet på dronten visstnog var godt på smak, vart dei veidde ned av europearane.

Hn/Duvefuglar
Hn/Utdøydde artar
Hn/UFO

UFO er eit Uidentifisera Fljugande Objekt. Ordet vart upphavleg nøytt um objekt som enno ikkje var identifisera, men hev i det seinare nær sagt vorte ein samtyding til fartyi åt romvesen.

Dagsens nyfikna etter UFO-ar byrja etter at Kenneth Arnold hevda å ha sét ein «fljugande tallerk» 24. juni 1947 i nærleiken av Mount Rainier i Washington. Sidan dét hev UFO-ane vore ei kjelda til segner, songar, bøker, filmar og dokumentarar i hopetal.

Under ei meiningsmåling i  Sambandsstatane i 1996 kom det fram at 71 % av alle amerikanarar trudde at styremaktene deira heldt informasjon um UFO-ar burte frå ålmenta.

I Noreg høyrer me med ujamne millomrom gjetord og segner um at folk sjølve hev sét elder på onnor vis havt med UFO-ar å gjera. Døme på dét er UFO-ringen på Espevær og nattljosi i Hessdalen.

Peikar
http://www.ufo.no  - UFO Norge, organisasjon som samlar inn observasjonar i Noreg

Pseudovitskap

‎‎

no:UFO
sv:UFO
ca:OVNI
es:OVNI
nl:UFO
ru:НЛО
sr:НЛО
fi:UFO
Kristenretten

Kristenretten (etter norrønt kristinn réttr) var i katolsk tid den luten av den norske retten som sveiv um skipnaden av kyrkja, tilhøvet mellom kyrkja og samfundet elles, og kor ein skulde hanskast med brot på dei moralske bodi åt kyrkja etter lovene i staten. Den fyrste kristenretten me fekk i Noreg, var reidd i stand av kong Olav den heilage og bisp Grimkjell, og vart teken ved på Mostratinget på Moster på Bømlo i 1024. Den eldste kristenretten som er teken vare på finn me i Gulatingslovi, som er mykje yngre.
Mostratinget

Mostratinget var eit tingmøte halde ved Moster kyrkje, på Moster på Bømlo i 1024. Her la kong Olav den heilage og bisp Grimkjell fram kristenretten som dei i samråd med frie bønder på tinget fekk vedteke. Sidan vart dette òg vedteke på dei ymse lagtinga, og ein har rekna dette som innføringa av kristendomen til statsreligion i Noreg. Mostratinget er nemnt i dei eldste norske lovtekstene, Gulatingslova og Frostatingslova.

Mostratinget dannar ramma kring andre delen av det det årvisse sogespelet Kristkongane på Moster (som til vanleg går under namnet Mostraspelet), skrive av Johannes Heggland.

Ved Moster Amfi står ein stein som kong Olav V, kong Harald V og dronning Sonja har rissa namna sine inn i.

Kjelder

Norrøn tid
Tingstader i Noreg
Kristendom i Noreg
Heilag-Olav
Bømlo kommune
Hendingar i 1024
Noreg i 1024
Røldal stavkyrkje

Røldal stavkyrkje er ei stavkyrkje i Røldal i Ullensvang kommune i Hardanger, bygd kring 1250. Kyrkja er framleis i bruk som soknekyrkje.

Kyrkja er einskipa og utan forhøga midtrom, og skil seg ut frå dei andre bevarde og dokumenterte stavkyrkjene i somme delar av konstruksjonen. Ho har mellom anna mellomstolpar, og det har vore diskutert om ho opphavleg kan ha hatt jordgravne hjørnestolpar, og soleis eigenleg vart bygd som ei såkalla stolpekyrkje i si tid.

Kyrkja er kjend for eit krusifiks som skulle vere undergjerande, og var lenge eit pilegrimsmål.
Særleg jonsoknatta har det vore mange tilreisande. 
Krusifikset skulle etter segna sveitta kvar jonsoknatt og sveitten hadde undergjerande og lækjande kraft. 
Skikkane knytt til pilegrimsferder og jonsoknatta heldt seg levande eit par hundre år etter reformasjonen, og tok ikkje slutt før presten og Ryfylke-prosten var i Røldal jonsoknatta i 1835. 
Røldalskyrkja skal ha vore det viktigaste pilegrimsmålet i Noreg sør for Nidarosdomen. 
Det var ikkje berre sjuke og folk med fysiske skader som kunne få hjelp i Røldal, også til dømes slikt som rovdyrplage kunne hjelpast. 
Det er til dømes bevard ei oblatøskje send frå Hjelmeland prestegjeld der det er inngravert mellom anna: «Lad plagen holde op, vi derom bede dig, Bevare fæ og faar, driv fra dem ulve krig. Anno 1704.». 
Det er også bevard ei tavle frå same prestegjeldet gjeven i 1777 som takk for at ulven då var borte.

Fotnotar

Bakgrunnsstoff 
 Jørgen H. Jensenius: «Røldal, stavkirke eller...?», på nettstaden stavkirke.org 
 Olavsrosa om Røldal stavkyrkje
 Skanna kyrkjebøker frå Hordaland på nettstaden til Arkivverket
 Oversyn over gravminne i Odda kommune på nettstaden disnorge.no

 

Freda bygg i Vestland
Kyrkjer i Hardanger og Voss prosti
Kyrkjer i Ullensvang
Norske kyrkjer frå 1200-talet
Norske stavkyrkjer frå mellomalderen
Kulturminne i Ullensvang
Rosemåla kyrkjer
Segn

Segn er ei nemning på ei stutt forteljing som er overført som munnleg litteratur. Ordet segn heng saman med å segja / å seia.

Ei segn kan vera tid- og stadfest og handla om namngjevne og historiske personar, i motsetnad til eventyr. Forteljinga gjev seg i regelen ut for å vera sanning.

I engelsk blir gamle og gjerne stabiliserte segner kalla legender. Denne språkbruken har smitta over på norsk, men eigentleg burde «legende» reserverast for heilage forteljingar om helgenar og mirakel, slik det også er i tysk.

Innhald

Segner har gjerne som føremål å forklara ting frå dagleglivet. Dei kan fortelja om overnaturlege hendingar i eldre tid, og skal gjerne tyda ut særskilte ovringar og merkjelege ting i landskapet. Eit døme kan vera korleis ein svær stein har hamna midt ute på ei beitemark. Segner blir òg ofte knytte til legendariske personar, som Muhammed, Olav den heilage, Sankt Peter eller Jomfru Maria.

Sjå òg 
 Syn og Segn, eit norsk tidsskrift

Bakgrunnsstoff 
 Segner i Sunnhordland 
 

Folkeminne
Forteljingar
Litteratursjangrar
Historisk spel

Historiske spel er eit slag skodespel som hentar handling frå historiske eller mytiske hendingar. Slike spel vert sette opp mange stader i Noreg, er årvisse, går ofte føre seg ute i friluft, og er stelte i stand av lokale eldsjeler, med amatørskodespelarar som spelar saman med profesjonelle, og det heile plar vera halde oppe på dugnad. Forskarane Kari Vaagen og Sigurd Ohrem seier at med historiske spel meinast nyskrivne regionale og lokale teaterstykke, med eller utan musikk, som tek utgangspunkt i fortida. Tema til dei historiske spela blir henta frå anten myter, segn eller ei kjend historisk hending. Staden der spelet blir oppført har ofte tilknyting til den mytiske hendinga spelet byggjer på, eller har ein meir indirekte historisk relevans. Noregs kulturråd gjer kvart år ein liten pott i stønad til historiske spel, og i reglane heiter det mellom anna:
«Det er ein føresetnad at spillet er forankra i det lokale og regionale kulturlivet med medverkande frå eigen region og at spelet arrangerast med visse faste mellomrom (årleg, kvart anna år eller kvart fjerde år». Det finst meir enn 100 aktive spel i Noreg.

Historiske spel vert òg kalla sogespel. Mange historiske spel hentar handling frå 
mellomalderen og kristningi av landet.

Nokre historiske spel: 
 Gaularspelet
 Audun Hugleiksonspelet
 Herøyspelet Kongens Ring
 Håkonarspelet
 Kinnaspelet
 Mostraspelet
 Spelet om Heilag Olav

Teater
Hn/Ovring

Ei ovring er eitkvart som ovrar seg, kjem til syne, elder dét at noko ovrar seg. Etter upphavet tekkjer det alle sanselege, synlege ting og hendingar, men det vert òg nøytt um minder handfaste framkomor elder fenomen som kjem til.
Munnleg litteratur

Munnleg litteratur er korte og lange verk som er blitt overførte munnleg mellom menneske over tid. Denne typen litteratur kan omfatta alt frå enkle vitsar til lange, filosofiske verk. 

Mange verk som blir rekna som delar av verdslitteraturen, har komne ned til oss gjennom munnleg overlevering. Iliaden av Homer, Tanákh (Det gamle testamentet i Bibelen) og dei mange norrøne sogene eller Islendingesogene er døme på dette.

Døme på munnleg litteratur
Eventyr
Gåter
Segner
Vandrehistorier
Vitsar

litteratur
Tuba

For elva i Russland, sjå Tubaelva.

Tuba er det største blåseinstrumentet i messing og det av alle messinginstrumenta som kling djupast. Det er òg eitt av dei siste instrumenta som vart tekne inn i symfoniorkesteret. Til vanleg er det berre éin tuba i eit orkester, og den vert bruka som bass i seksjonen av messinginstrument. 

Tubaen har konisk boring, og 3-6 ventilar.

Det har med kvart vorte vanleg å bruka tuba til soloinstrument, og dei mest kjende konsertane for tuba og orkester er skrivne av Ralph Vaughan Williams, Edward Gregson og John Williams. Tuba finst dertil med i både militærkorps, janitsjarkorps og brassband, i sistnemnde vert dei kalla Ess-tuba og B-tuba, og det er vanlegvis to av kvar.

Dei mest ålgjengde tubaene som vert laga i dag, har grunntonen F, Ess, C, eller B. F- og Ess-tubaer vert gjerne kalla basstuba, medan C- og B-tubaer vert kalla kontrabasstuba. Somtid møter ein namnet tenortuba; dette er det same som eufonium.

Richard Wagner fekk sett i stand ein særleg tuba kalla Wagnertuba som var laga i tenor- og bass-storleik.

Tuba vert sjeldan nytta i pop- og rockemusikk, men det finst unntak som tubasoloen i songen «Lydia» av Morten Abel. 

Massingblåseinstrument
Moster gamle kyrkje

Moster gamle kyrkje er ei låg steinkyrkje frå 1100-talet som er reist på tufta til den fyrste kyrkja i landet, som Olav Tryggvason skal ha reist i 995, på same staden han hadde late det heidne hovet brenna. Kyrkja ligg i tettstaden Mosterhamn på øya Moster i Bømlo herad. Kyrkja som står i dag kan framleis vera den eldste ståande kyrkja i Noreg. Kyrkja har to rom, skip og kor, og har omkring hundre sitjeplassar. Moster gamle kyrkje er berre i bruk til særlege tilskipingar og som kyrkje berre ved særlege høve.

Bakgrunnsstoff 
 Norges Kirker: «Moster gamle kirke» på nettstaden til Norsk institutt for kulturminneforskning
 Om Moster gamle kyrkje på nettstaden til Bømlo kommune
 Om Moster gamle kyrkje på nettstaden til Fortidsminneforeninga 

 

Freda bygg i Vestland
Kyrkjer i Bømlo
Kyrkjer i Sunnhordland prosti
Langkyrkjer i Bjørgvin
Norske kyrkjer frå 1100-talet
Norske steinkyrkjer frå mellomalderen
Fortidsminneforeningens eigedommar
Valkyrkjer i 1814
Kulturminne i Bømlo
Martinique

Martinique er ei øy i Antillane i det karibiske havet og eit fransk oversjøisk département. Øya ligg om lag 450 nordaust frå den søramerikanske kysten og 700 km søraust frå Den dominikanske republikken.

Historie 
Karibane var urfolk som budde på øya fram til 1660, då dei blei utviste av franske styrkar som hadde okkupert øya i 1660. Etter dette har Martinique vore ei franskstyrt øy folkesett av franskmenn og kreolar, bortsett frå tre korte periodar med framand okkupasjon.
Martinique var ein fransk koloni fram til 1946, då ho fekk status som oversjøisk département («fylke»).

Franskmennene grunnla mange plantasjar på øya, der dei med hjelp av slavearbeid dyrka mellom anna sukkerrøyr, kaffi og kakao og produserte rom. Slaveriet blei avskaffa i 1848. Avgjerda, som kom frå Paris, skulle gjelda frå 27. april det året, men då slavane fekk høyra om det gjorde dei opprør slik at frigjeringa kom allereie 23. april.

Den 8. mai 1902 hadde vulkanen Pelée eit stort utbrot som øydela byen St. Pierre. Over 30.000 blei drepne, den einaste innbyggjaren som overlevde var den fengsla Ludger Sylbaris, som blei verna av dei tjukke veggene i cella si.

Kultur og kjende folk tilknytte Martinique 

Martinique er kjend som den intellektuelle øya blant Antillane. Ei rekke viktige forfattarar har kome derfrå, og mange kunstnarar har funne inspirasjon på øya. Martinique er òg opphavsstaden til musikkstilen zouk, som utvikla seg på 1980-talet.

Øya har mellom anna fostra forfattarane Aimé Césaire, René Maran, Édouard Glissant, Raphaël Confiant og Patrick Chamoiseau. Målaren Paul Gauguin og forfattarane Jean-Baptiste Labat (Père Labat), Lafcadio Hearn, André Breton, Saint-John Perse har vitja henne.

Joséphine de Beauharnais som seinare gifta seg med Napoleon Bonaparte og blei keisarinne av Frankrike blei fødd på øya i 1763. Foreldra hennar var plantasjeeigarar.

Usjølvstendige område
Øyar i Karibia
Franske departement
Franske oversjøiske territorium
Hn/Geirfugl

Geirfugl (Pinguinus impennis) er eit fugleslag som sokna til alkefamilien, men som hev dåe ut. Han var upptil sytti cm lang, med nebb lik ein alke, kvit undersida og svart yversida, hadde stutte venger og var ikkje før til å fljuga. Hovudet var svart med ein kvit flekk fyre kvart auga. Geirfuglen var i grunnen tolleg lik på pingvinen å sjå til, men hadde ingen skyldskap med denne. Geirfuglen var god til å symja, og livde av fisk langsmed kystane nord i Atlanthavet.

Fram til vikingtidi var geirfugl tidsynt i Noreg, men gjekk sidan snøgt attende for skuld veiding. I andre luter av det nordlege Atlanthavet var han vanleg so seint som på 1500-talet. Lengst heldt han stand på Island der dei sidste tvo geirfuglane vart drepne på Eldey den 3. juni 1844. Det skal ha vorte sét geirfugl i Vardøy i 1848 og på Grønland fleire gonger på 1850-talet, men dette er ikkje slege fast og gjenge god for som visse observasjonar. Orsaki til at geirfuglen do ut var fyrst og fremst yverdrivi veiding. Ein mindre fuglesetnad munde yverlivt på Island, men samlarar og museum var viljuge til å gjeva so mykje for utstoppa geirfugl at arti so å segja var dømd til å dauda.

Namnet geirfugl kjem av norrønt geirr, spjot (etter det lange nebbet), og fugl.

Høgnorske flokkar
Hn/Fugleslag
Kvalsundfjellet

Kvalsundfjellet vert nytta om heile massivet på austsida av Nerlandsøya i Herøy kommune på Sunnmøre.

Fjellet strekkjer seg frå Skageneset i sør til Langeneset i vest. Av toppar på fjellet, finn ein Skagetåa, Rjåhornet, Varden, Hestinghornet, Teigetua og Nerlandshornet. Av desse er Varden det høgaste med 430 meter over havet.

Mellom Skagetåa og Rjåhornet ligg vatna Lisjevatnet og Lemevatnet.

Fjell i Herøy i Møre og Romsdal
Hn/Lagting

Lagting (norrønt mål lǫgþing) var eit sendemannsting for eit heilt lagdøme som Gulating, Frostating, Eidsivating og Borgarting. På lagtinget møtte ulike sendemenn for klassone i samfundet;

 Nemndmenn (for folket)
 Lendmenn og årmenn (for kongen)
 Bispar og prestar (for kyrkja)

Lagtinget hadde i utgangsstødet lovgjevande og dømande makt, men frå kong Magnus Lagabøte si tid tok kongen yver mykje av denne makti. Den dømande makti vart etter kvart ført yver til lagmannen.

Sjå òg 
Lagmannsrett
Lagtinget 

Høgnorske flokkar
Fylkesveg 21 i Møre og Romsdal

Sjå òg fylkesveg 21 (fleirtyding).
Fylkesveg 21 i Møre og Romsdal går mellom Koparstad og Kvalsvik i Herøy kommune. Vegen er 7,8 km lang.

Kommunar og knutepunkt

Endepunkt Koparstad
 Kvalsund → 
Endepunkt Kvalsvik

Bakgrunnsstoff

 021
Vegar i Herøy i Møre og Romsdal
Fylkesveg 20 i Møre og Romsdal

Sjå òg fylkesveg 20 (fleirtyding).
Fylkesveg 20 i Møre og Romsdal går mellom Fosnavåg og Kvalsund i Herøy kommune. Vegen er 2,5 km lang.

Kommunar og knutepunkt

 Fosnavåg
Igesund
 Nerlandsøybrua (430 m)
 Kvalsund

Bakgrunnsstoff

 020
Vegar i Herøy i Møre og Romsdal
Hytte

Ei hytte (frå lågtysk hütte, 'lite/fattigsleg hus') er ein mindre bygning som kan overnattast i. I dag vart hytter gjerne brukt som fritidsbustader.

Hytter vert ofte bygd i område der det ikkje bur så mange eller i område med spesielt fin natur. I Noreg finn ein mange hytter på fjellet og ved kysten. I seinare tid har ordet vorte nytta om store fritidsbustadar på fjellet, sjølv om desse ikkje passar inn i den eigentlege definisjonen på hytte.

Ordet «hytte»
Det norske ordet «hytte» viste opphavleg til mindre hus, som husmannsplassar. I dag bruker ein hovudsakleg ordet om mindre, frittliggande feriebustader som ligg ute i naturen. Ein har tilsvarande omgrep i svensk stuga og finsk mökki. 

Mange språk har ikkje same skarpe skiljet mellom heilårshus og hytte, men har ord for små, enkle bygg som også blir brukt om feriebustader, til dømes engelsk cabin eller cottage (eldre cot). Det engelske hut er ein kognat til «hytte» som  viser til ein svært enkel bygning av til dømes jord eller greiner. Det arpitanske og seinare franske ordet chalet viser til ein bygningstype frå Alpane som i dag ofte blir brukt av turistar, men også kan vera heilårsbustad. Det russiske ordet datsja (дача) blir brukt om mindre sommarbustader, men desse kan vera større og flottare enn typiske norske hytter og kan også brukast året rundt.

Kjende hytter
Filosofen Arne Næss hadde hytta Tvergastein i Hallingskarvet som ein stad han kunne oppleva «det autentiske livet, med anledning til langvarig konsentrasjon.» Næss brukte mykje tid på hytta, og skreiv fleire bøker der.

Kjelder

Hustypar
Fritid
Ord frå lågtysk
Hn/Radioprogrammet Karate

Karate var eit radioprogram på NRK Petre frå 1998 til 2003, med brødrene Aleksander og Kristopher Schau som programleidarar. Programmet hadde elles ein stor stab med eit mangfald av ulike personlegdomar som gjesta studio med jamne millomrom (dei fleste gjevne røyst til av Kristopher Schau).

Lekkjor ut 
 Karate

Kjeldor 
 Eit korrektiv til Karate sitt ettermæle

Hn/Media
Jean-Baptiste

Jean-Baptiste er fransk for Johannes døyparen og er eit vanleg førenamn i fransktalande område.

Ein finn tilsvarande namn på tysk som Johann Baptist og på italiensk som Giovanbattista, Gianbattista, Giambattista og berre Battista.

Kjende namneberarar 

 Jean-Baptiste Abessolo, gabonsk forfattar
 Jean-Baptiste Bernadotte, seinare kong Karl Johan av Sverige og Noreg
 Jean-Baptiste Bessières, fransk marskalk
 Jean Baptiste Biot, fransk vitskapsmann
 Jean-Baptiste Bagaza, burundisk president
 Jean-Baptiste Carpeaux, fransk kunstnar
 Jean-Baptiste de Champaigne, fransk målar
 Jean-Baptiste Camille Corot, fransk målar
 Jean-Baptiste Joseph Delambre, fransk astronom
 Jean Baptiste Denis, fransk lege
 Jean-Baptiste Du Tertre, fransk misjonær
 Jean-Baptiste Dubos, fransk forfattar
 Jean-Baptiste Dumas, fransk politikar og akademikar
 Jean Baptiste Joseph Fourier, fransk vitskapsmann
 Jean-Baptiste Gaye, fransk adelsmann og politikar
 Jean-Baptiste Godart, fransk entomolog
 Jean-Baptiste Gresset, fransk forfattar
 Jean-Baptiste Jourdan, fransk marskalk
 Jean-Baptiste Kléber, fransk general
 Jean-Baptiste Henri Lacordaire, fransk teolog og talar
 Jean-Baptiste de Lamarck, fransk biolog
 Jean-Baptiste Lully, fransk komponist
 Jean-Baptiste Massillon, fransk teolog
 Jean-Baptiste de Mirabaud, fransk forfattar
 Jean-Baptiste Ouédraogo, burkinesisk president
 Jean-Baptiste Rousseau, fransk diktar
 Jean-Baptiste Say, fransk økonom og forretningsmann
 Jean-Baptiste Vuillaume, fransk luttenist

 Nemours Jean Baptiste, haitiansk musikar og forfattar

Anna 
 Société Saint-Jean-Baptiste, ein kanadisk nasjonalistisk organisasjon

Franske førenamn
Mannsnamn
Samansette namn
Namn knytte til kristendommen