alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Ole Olsen Nauen

Ole Olsen Nauen () var ein norsk  gardbrukar, verkseigar og politikar frå Sem i Vestfold. Han representerte Høgre på Stortinget i tre valbolkar i tida 1910-24.

Far til Nauen var gardbrukar og klokkestøypar. Ole Olsen Nauen sjølv fekk stipend for å studere klokkestøyping i Tyskland. Han tok over leiinga av klokkestøyperiet på Nauen i 1893 og styrte verksemda til 1925. Støyperiet voks mykje gjennom desse åra, og vart i praksis den einerådande leverandøren av kyrkjeklokker i Noreg. Han var også gardbrukar på farsgarden.

Nauen var med i heradsstyret i Sem i 24 år, ordførar i tre av åra og varaordførar i ni år. Elles var han åstadskommissær og styreleiar i den lokale sparebanken.

Valbolken 1910-12 var han varamann til Stortinget frå Jarlsberg krins, møtte 26. juni–8. august 1911 og 6. mai–4. juli 1912, begge gongane i staden for Christoffer Hannevig og som medlem i sosialkomiteen. På ny stortingsvaramann 1919-21 frå Jarlsberg, møtte heile sesjonane i 1920 og 1921, i staden for permitterte Sam Eyde, medlem i Finans-og tollkomiteen. Valbolken 1922-24 var han fast representant på Stortinget frå Vestfold fylke, medlem i Justiskomiteen.

Kjelder

Folk frå Tønsberg
Norske gardbrukarar frå 1900-talet
Stortingsrepresentantar 1910-1912
Stortingsrepresentantar 1919-1921
Stortingsrepresentantar 1922-1924
Perturbasjon i astronomi

Ein perturbasjon innan astronomi er ei forstyrring eller eit avvik i den relative rørsla til ein himmellekam, som jorda, omkring ein sentrallekam, som sola, skapt av gravitasjonsverkanden frå ein tredje himmellekam, som til dømes Jupiter. Den tredje lekamen vert kalla den perturberande himmellekamen.

Periodiske perturbasjonar vert gjenteken i forholdsvis korte tidsrom. Sekulære perturbasjonar er særs langsame forandringar. Desse er òg periodiske, men med særs lange periodar. Det var perturbasjonen i rørsla til Uranus som førte til oppdaginga av Neptun i 1846. Banen til månen er sterkt perturbert, noko som i høg grad vanskeleggjer utrekninga av posisjonen til månen.

Kjelder

Krinsløp
Dynamiske system
Dynamikk i solsystemet
Per Barth Lilje

Per Barth Lilje () er ein norsk astronom. 

Han tok Ph.D. ved University of Cambridge i Storbritannia i 1988. Lilje var tilsett ved Nordisk Instititutt for teoretisk atomfysikk, NORDITA, i København frå 1989 til 1992 og vart professor ved Universitetet i Oslo i 1993. 

Han har arbeidd innan kosmologi og ekstragalaktisk astronomi. Frå 2005 har han vore styrar ved Institutt for teoretisk astrofysikk ved Universitetet i Oslo.

Kjelder

Norske astronomar
Professorar ved Universitetet i Oslo
Folk frå Tønsberg
Elevar ved University of Cambridge
Per Maltby

Per Maltby () var ein norsk astronom. 

Han tok dr.philos. i 1964 og vart dosent i astrofysikk ved Universitetet i Oslo frå 1967 og professor frå 1983. Han publiserte mange avhandlingar innafor radioastronomi og solfysikk.

Kjelder

Norske astronomar
Professorar ved Universitetet i Oslo
Per Olof Lindblad

Per Olof Lindblad () er ein svensk astronom og son av Bertil Lindblad. 

Lindblad har vore professor i astronomi og direktør for Stockholms observatorium frå 1966. Han har særleg arbeidd med strukturen og dynamikken til galakseane.

Kjelder

Svenske astronomar 
Tilsette ved Stockholms universitet
Medlemmar av Det kongelege svenske vitskapsakademiet
Borgå

Borgå (finsk Porvoo) er ein by og kommune i landskapet Nyland sør i Finland. Borgå har 47 404 innbyggjarar og eit areal på 663 km². Borgå grensar til kommunane Sibbo, Borgnäs, Askola, Mörskom og Lovisa. 

Byen ligg i den austlegaste finlandssvensken regionen, og var tidlegare einspråkleg svensk. No har likevel byen finsktalande fleirtal (ca. 64 %).

Borgå er den nest eldste byen i Finland og vart grunnlagt av den svenske kongen Magnus Eriksson i 1346. Byen er bispesete for alle svenskspråklege kyrkjelydar i Finland. 

Etter at Finland vart russisk storfyrstedømme i 1809 vart Borgå lantdag halde i byen. Her vart religionen i landet stadfesta. Likeeins vart Finlands rett til å halde på svensk lov slått fast. 

Finlands nasjonalskald Johan Ludvig Runeberg levde i Borgå i 40 års tid frå 1837 fram til han døydde i 1877. 

Ting å sjå i Borgå er mellom anna [domkyrkja og dei gamle trehusa som ligg rundt.
Gamlebyen i Borgå utgjer saman med Borgå ådal eit av dei 27 offisielle nasjonallandskapa i Finland.

Galleri

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Borgå» frå ,  den 4. juli 2016.

Bakgrunnsstoff 
 Uppslagsverket Finland, Borgå
 Borgå stad
 Miljöministeriet, Finlands 27 nationallandskap

Kommunar i Nyland
Byar i Finland
Ekenäs

Ekenäs (finsk Tammisaari) er ein by og tidlegare kommune i landskapet Nyland i Finland.
Ekenäs var ein tospråkleg kommune, med svensk som majoritetsspråk (82,2 %) og finsk som minoritetsspråk (16,2 %). Kommunane Karis, Pojo og Ekenäs vart 1. januar 2009 slått saman til den nye kommunen Raseborg.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Ekenäs» frå ,  den 4. juli 2016.

Bakgrunnsstoff
 Uppslagsverket Finland , Ekenäs

Byar i Södra Finlands län
Tidlegare kommuner i Finland
Skipingar i 1546
Nyland
Peter Andreas Hansen

Peter Andreas Hansen () var ein dansk-tysk astronom.

Hansen var opphavleg urmakar før han vart direktør for observatoriet på Seeberg ved Gotha i 1825. Han gav viktige bidrag til teorien for rørsla til månen og planetane. I 1853 gav han ut Tables de soleil og i 1857 Tables de la lune.

Kjelder

Danske astronomar
Tyske astronomar
Danske matematikarar
Astronomar på 1800-talet
Folk frå hertugdømet Schleswig
Royal Astronomical Society sin gullmedalje
Copleymedaljen
Medlemmar av Det kongelege svenske vitskapsakademiet
Medlemmar av Royal Society
Medlemmar av Vitskapsakademiet i St. Petersburg
Augustin Ehrensvärd

Augustin Ehrensvärd () var ein svensk greve, feltmarskalk og kunstnar som er kjend for å ha oppretta skärgårdsflottan og Sveaborg festning ved Helsingfors.

Ehrensvärd var son av Jacob Johan Scheffer, som vart adla Ehrensvärd i 1717 og Anna Margaretha, fødd Mannerheim. Han var far til Carl August Ehrensvärd.

Bibliografi 
 Anteckningar under en resa i Finland 1747, utgitt 1882

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Augustin Ehrensvärd» frå ,  den 4. juli 2016.

Bakgrunnsstoff 
 Augustin Ehrensvärd i Biografiskt lexikon för Finland
  i Svenskt biografiskt handlexikon, (2. utg., 1906)
 
 

Serafimerordenen
Svenske generalar
Carl Ludvig Engel

Johann Carl Ludwig Engel () var ein tysk arkitekt kjent for neoklassisk stil. Han hadde stor innverknad på arkitekturen i Finland i første del av 1800-talet.

Det meste kjende bygget hans finst i Helsingfors, som han hjelpte med å byggja opp som hovudstad frå 1826. Blant bygga er Senatstorget og bygningane rundt plassen. Bygningane er Helsingfors domkyrkje, senatet, nasjonalbiblioteket og hovudbygningen ved universitetet.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Carl Ludvig Engel» frå ,  den 4. juli 2016.

Bakgrunnsstoff 
 Biografiskt lexikon för Finland om Engel

Tyske arkitektar
Folk frå Berlin
Helsingfors
Dickursby

Dickursby (finsk Tikkurila, på slang Tiksi) er ein bydel med jarnbanestasjon i Vanda i Finland. 

Dickursby ligg 16 kilometer nord for Helsingfors sentrum på den nordre sida av Kervo å. Bydelen är Vandas administrative sentrum og det viktigaste sentrumet i Vanda saman med Myrbacka.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Dickursby» frå ,  den 4. juli 2016.
Piccolomini på månen

Piccolomini er eit markant nedslagskrater søraust på månen. Krateret Rothmann ligg i vest-sørvest, og i sør ligg Stiborius. Det lange Rupes Altai byrjar ved vestkanten av Piccolomini, og svingar seg nordvestover. Krateret er namnsett etter den italienske erkebiskopen og astronomen Alessandro Piccolomini frå 1500-talet. Det er 88 kilometer i diameter og 4 500 meter djupt. Krateret er frå øvre imbrium for 3,8 til 3,2 milliardar år sidan.

Kraterkanten har blitt kraftig slite ned av andre nedslag, og den indre veggen består av terrassar. Desse strkturane er noko glatt ut av ras og erosjon, mest truleg skapt av seismisk aktivitet. Kraterbotnen er relativt jamn, med berre nokre små åsar og krater. I midten er ein kompleks sentral topp omgjeve av mindre toppar. Hovudtoppen stig 2000 meter over kraterbotnen.

Satellittkrater
Til vanleg er desse identifisert på månekart med ein bokstav ved sidan av kratermidtpunktet som er nærast Piccolomini.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Piccolomini (crater)» frå ,  den 4. juli 2016. 
 oppgav desse kjeldene:

Ringfjell på månen
Sibelius-akademiet

Sibelius-akademiet, som no heiter Konstuniversitetets Sibelius-Akademi på svensk og Taideyliopiston Sibelius-Akatemia på finsk etter å ha gått inn i Konstuniversitetet i 2013, er den delen av Konstuniversitetet i Finland som tek for seg utdanning og forsking innanfor musikkfeltet.  Akademiet har namn etter den finske komponisten Jean Sibelius, og har sitt hovudsete i Helsinki, men driv òg undervisning i Kuopio og Seinäjoki. Sibelius-Akademin er eit av dei største musikkakademia i Europa, og har ikring 1 500 studentar og meir enn 1 000 lærarar og andre medarbeidarar.

Akademiet har si bakgrunn i Helsingfors musikinstitut, som vart skipa i 1882 på privat initiativ av musikkpedagogen og komponisten Martin Wegelius. Namnet på instituttet vart endra i 1924 til Helsingfors konservatorium, og i 1939 vart namnet Sibelius-Akademin. I 1980 vart det gjennomført ei administrasjonsreform som gjorde Sibelius-Akademin til statleg høgskule, og i 1998 vart akademiet eit universitet, som i 2013 vart ein del av Konstuniversitetet.

Det er ti ulike utdanningsprogram ved Sibelius-Akademin. Ein kan utdanne seg til musikkandidat og musikkmagister, og ein kan avleggje musiklicentiatexamen og musikdoktorsexamen (doktorgrad). Til liks med mange andre konservatorium kringom i verda, har Sibelius-Akademin òg eit juniorakademi for gåverike musikarar i skulealderen.

Avdelingar 
 Avdelningen för folkmusik (folkemusikk)
 Avdelningen för jazzmusik (jazz)
 Avdelningen för komposition och musikteori (komposisjon og musikkteori)
 Avdelningen för kyrkomusik (kyrkjemusikk)
 Avdelningen för musikpedagogik
 Avdelningen för musikteknologi 
 Avdelningen för orkesterinstrument
 Avdelningen för pianomusik 
 Avdelningen för vokalmusik
 Avdelningen i Kuopio, eller «Kuopio-eininga» for kyrkjemusikk-utdanning og kunstforvaltning-utdanning.

Fotnotar

Bakgrunnsstoff
Offisielle nettsider
Finsk kultur
Finsk musikk
Utdanning i Finland
Konrad Knudsen

Konrad Gustav Knudsen () var ein norsk  målar, journalist og politikar frå Drammen. Han representerte Arbeidarpartiet på Stortinget frå 1937 til 1957. Knudsen er mellom anna kjend for å ha oppmoda sovjet-politikaren Lev Trotskij om å «søke asyl» i Noreg.

Knudsen var fødd i Drammen, der faren var målarmeister. Etter å ha avslutta handelsskulen i 1904, arbeidde han sjølv som målar i Drammen fram til 1908. Han reiste då til USA, der han arbeidde som vekselvis målar, tømmerhoggar og bygningsarbeidar, til han i 1917 fekk jobb som redaktør i den norskspråklege avis Social-Demokraten i Chicago. I 1920 reiste han tilbake til Drammen, og var dei neste tre åra arbeidsleiar for målarar. Han fekk då ei redaktørstilling i avisa «Fremtiden» sitt avdelingskontor i Hønefoss, og arbeidde der dei neste 13 åra.

I 1935 inviterte Knudsen den sovjetiske dissidenten Lev Trotskij til Noreg, og hyste han i eit hus som Knudsen leigde på Veksal i Heradsbygda, vest for Hønefoss. Etter at medlemer i Nasjonal Samling sommaren 1936 braut seg inn i huset, tok den norske regjeringa affære og justisminister Trygve Lie bestemte at Trotskij måtte ut av landet.

Ved stortingsvalet i 1936 vart Knudsen vald inn på Stortinget frå Buskerud fylke og for Arbeidarpartiet. Under andre verdskrigen rømde Knudsen fyrst til Sverige og arbeidde ved den norske legasjonen. Deretter reiste han over til Canada i 1941 og til New York i USA i 1942. Han arbeidde då i infomasjonstenesta for Noreg, og seinare i riksrevisjonen. Knudsen vart attvald til Stortinget i 1945, 1949 og 1953. Heile denne tida, 1945-57, var han medlem i Utanriks- og konstitusjonskomiteen.

Kjelder
Stortingsbiografi

Stortingsrepresentantar 1937-1945
Stortingsrepresentantar 1945-1949
Stortingsrepresentantar 1950-1953
Stortingsrepresentantar 1954-1957
Folk frå Drammen
Martin Wegelius

Martin Wegelius () var ein finsk komponist og musikkpedagog. Han skipa Sibelius-akademiet, og vart den første rektoren på akademiet. Musikalsk var Wegelius påverka av den tyske romantiske skulen, særleg av Richard Wagner. Han var fødd i Helsingfors, der han òg døydde.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Martin Wegelius» frå ,  den 4. juli 2016.  
 
 Referansar

Finske dirigentar
Finske komponistar
Folk frå Helsingfors
Johan E. Mowinckel

Johan Ernst Mowinckel () var ein norsk kjøpmann og politikar frå Bergen. Han var stortingsrepresentant for Høgre i åra 1922-24.

Mowinckel var son til ein kjøpmann. Etter læretid i Tyskland slo han seg ned i heimbyen Bergen og arbeidde i fem år, 1875-80, hos kjøpmann Ludolf Næss. Sidan dreiv han ulike handelsverksemder. Det tok til med grossistfirmaet Mowinckel & Müller, frå 1884 drive vidare som sjølveigd kolonialvare-grossist J.E. Mowinckel. På 1890-talet starta han opp ein margarinfabrikk, og dreiv denne i nærare 30 år. I 1895 var han med å stifte handelsforeininga i Bergen, formann i foreininga og ei tid varaordførar i bystyret.

Perioden 1906-09 var Mowinckel varamann til Stortinget frå Nygård valkrins. Ved stortingsvalet 1921 vart han vald til å representere Bergen by og partiet Høgre på Stortinget, der han i åra 1922-24 var medlem i Næringskomite nr 2.

Kjelder 
Stortingsbiografi 

Stortingsrepresentantar 1922-1924
Folk frå Bergen
Kióneli

Kióneli (gresk Κιόνελι, tyrkisk Gönyeli) ligg i den nordvestlege delen av byområdet til Levkosía på Kypros og er ein lokalstyrt busetnad i distriktet Levkosía i Republikken Kypros.

Etter den tyrkiske invasjonen i 1974 har busetnaden vore utanfor kontroll frå styresmaktene, frå 1983 administrert av Den tyrkiske republikken Nord-Kypros som kommunen Gönyeli i distriktet Lefkoşa.

Ved folketeljinga i 2011 hadde den nord-kypriotiske kommunen Gönyeli 17 277 innbyggjarar. Av desse budde 17 045 i sjølve byen, fordelt på bydelane:
Gönyeli (Kióneli) (11 671 innbyggjarar)
Yenikent (5 374 innbyggjarar)

Til kommunen høyrer òg busetnaden:
Kanlıköy (Kanlí) (232 innbyggjarar)

Gönyeli inngår i storbyområdet til Lefkoşa (Nord-Levkosía).

Referansar 

Kioneli
Kioneli
Kioneli
Kioneli
Ortákioi

Ortakioi (gresk Ορτάκιοι, tyrkisk Ortaköy) ligg i den nordvestlege delen av byområdet til Levkosía på Kypros og er ein lokalstyrd busetnad i distriktet Levkosía i Republikken Kypros.

Etter den tyrkiske invasjonen i 1974 har området vore utanfor kontroll frå styresmaktene, frå 1983 administrert av Den tyrkiske republikken Nord-Kypros som ein del av kommunen Lefkoşa (Levkosía) i distriktet Lefkoşa.

Ved folketeljinga i 2011 var området delt i bydelane:
Ortaköy (9 868 innbyggjarar)
Göçmenköy (3 003 innbyggjarar)

Ortaköy inngår i storbyområdet til Lefkoşa (Nord-Levkosía).

Referansar 

Ortakioi
Ortakioi
Ortakioi
Georg Arnestad

Georg Arnestad () er ein norsk redaktør, sakprosaforfattar og kulturforskar fødd på Rygg i Gloppen kommune og busett i Sogndal.

Arnestad tok artium i språkfag ved Firda vidaregåande skule i 1967. Han vart utdanna siviløkonom ved Norges Handelshøyskole (NHH) i 1973, og høgare avdeling i økonomisk historie ved NHH i 1977. Arnestad var vitskapleg assistent ved NHH i åra 1976–1977. Han var deretter konsulent for kulturavdelinga i Kyrkje- og undervisningsdepartementet frå 1978–1981. Han vart forskar og amanuensis ved Sogn og Fjordane distriktshøgskule frå 1981–1987, forskar ved Vestlandsforsking i perioden 1988–1996, med eit års opphald 1991–1992, då han vart utnemnd som spesialrådgjevar for Kulturdepartementet. Han har vore både forskings- og utviklingsleiar og seniorrådgjevar ved Høgskulen i Sogn og Fjordane.

I perioden 1981–1987 var Arnestad redaktør for tidsskriftet Søkelys på Sogn og Fjordane, og Norsk Kulturårbok Samlaget 1994–1999. Han har vore styreleiar for Sogndal Kulturhus AS.

Bibliografi

Bøker

I bøker - eit utval

I tidsskrift - eit utval
 Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

Kjelder
 Om Georg Arnestad i Allkunne

Bakgrunnsstoff  

 Heimesida til Høgskulen på Vestlandet 

Norske sakprosaforfattarar
Norske redaktørar
Folk frå Sogndal
Folk frå Gloppen
Forfattarar frå Gloppen
Forfattarar frå Sogndal
Pierre Janssen

Pierre Jules César Janssen (), òg kjend som Jules Janssen, var ein fransk astronom. 

Janssen var direktør for observatoriet Paris-Meudon frå det vart oppretta i 1875. Han gjorde viktige arbeid innan solfysikk og er særleg kjend for fotografia sine av sola. Han gjorde oppdagingar i spektrumet til sola som var med på oppdaginga av helium.

Kjelder

Grunnstoffoppdagarar
Franske astronomar
Medlemmar av Royal Society
Æreslegionen
Medlemmar av Royal Society of Edinburgh
Astronomar på 1800-talet
Helium
Spektroskopar
Angelo Secchi

Pietro Angelo Secchi () var ein italiensk astronom. 

I 1849 utnemnde pave Pius IX han til professor og direktør for det nyoppretta observatoriet til Collegio Romano. Secchi var ein pioner innafor studiet av solfenomen, stellarspektroskopi og spektralklassifikasjon.

Han har gjeve namn til secchiskiva.

Kjelder

Folk frå Reggio Emilia
Italienske astronomar
Italienske jesuittar
Medlemmar av Royal Society
Medlemmar av Det franske vitskapsakademiet
Æreslegionen
Pistolstjerna

Pistolstjerna er ei blå hyperkjempe og er ein av dei mest lyssterke stjernene ein kjenner til i Mjølkevegen. Ho er ein av dei mange massive, unge stjernene i Femlinghopen i den sentrale galakseregionen. Stjerna er kalla opp etter forma til Pistoltåka, som ho lyser opp. Stjerna ligg kring 25 000 lysår frå jorda i stjernebiletet Skytten. Ho ville ha vore synleg for det nakne auga som ei stjern med 4. storleiksklasse, om det ikkje var for interstellart støv som fullstendig skjuler ho frå synleg lys. 

Pistolstjerna vart oppdaga av Hubbleteleskopet tidleg i 1990-åra. Ein trur at ho har kasta frå seg nesten ti solmassar med materie i enorme utbrot for 4 000 til 6 000 år sidan. Stjernevinden er over 10 milliardar sterkare enn solvinden. Ein kjenner ikkje til den nøyaktige alderen, men det er venta at ho vil ende livet som ein særs lysterk supernova eller hypernova i 1 til 3 millionar år. 

Tidlege rapportar indikerte at ho kunne skine nesten 100 millionar sterkare enn sola, men seinare studiar har redusert dette estimatet og ho er kring ein tredjedel så lyssterk som dobbeltstjernesystemet Eta Carinae. Likevel stråler ho ut like mykje energi på 20 sekund, som sola gjer på eit heilt år.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Pistol Star» frå ,  den 4. juli 2016. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff 

Lyssterke blå variable
Skytten
hyperkjemper klasse B
Objekt mindre enn hundretusen lysår frå jorda
Planemo

Ein planemo er ein planetliknande himmellekam, noko tyngre enn Jupiter. Til skilnad frå Jupiter og andre planetar, krinsar ikkje planemoane om noko stjerne, men flyttar seg fritt i verdsrommet. 

Astronomane Ray Jayawardhana frå University of Toronto og Valentin D. Ivanov frå Europaan Southern Observatory (ESO) oppdaga to såkalla planemoar som krinsar om kvarandre i 2006.

Planemo-paret, som går under nemninga Oph 162225-240515, ligg kring 400 lysår frå jorda i eit stjernedannande område i stjernebiletet Slangeberaren. Den eine planemoen er omkring sju gonger tyngre enn Jupiter, og den andre kring dobbelt så tung.

Avstanden mellem dei to planemoane er kring seks gonger større enn avstanden mellom sola og Pluto. Alderen deira er estimert til å vere kring èin million år. 

Jayawardhana og Ivanov meiner at planemo-paret er danna som resultat av samantrekningar i ei gass-sky, på same måte som dobbelstjerner blir til.

Kjelder
Delphin, Inger Lise A. (14. februar 2009). Planemoer. I Store norske leksikon. Henta 13. august 2014 frå http://snl.no/planemoer.

Observasjonsastronomi
Planetologi
Planetar
Konstuniversitetet

Konstuniversitetet i Finland, som på finsk heiter Taideyliopisto, er eit universitet  i Helsinki i Finland innanfor feltet kunst, musikk og drama/teater. Universitetet vart skipa i 2013 ved at Sibeliusakademin, Bildkonstakademin (Biletkunstakademiet) og Teaterhögskolan (Teaterhøgskulen) vart slege saman.

Skipinga av eit Konstuniversitet hadde vore diskutert lenge. Allereie på 1980-talet hadde det såkalla Böle-projektet som mål å få samla Sibelius-Akademin, Konstindustriella högskolan og Teaterhögskolan på same tomt, og diskusjonen om ei samanslåing av kunstutdanninga held òg fram nesten heile 2000-talet. I 2010 skipa Undervisnings- och kulturministeriet («Undervisnings- og kulturdepartementet») ei utgreiingsgruppe for Konstuniversitetet med det føremålet å styrke og fremje kvaliteten, gjennomslagskrafta og den internasjonale konkurransekrafta i finsk kunst og kultur. I november 2011 godkjende styra i Bildkonstakademin, Sibelius-Akademin og Teaterhögskolan samanslåinga.

Soga til dei tre institusjonane som vart  Konstuniversitetet
Bildkonstakademin hadde sin tidlegast forgjengar i Finska Konstförenings ritskola («Den finske kunstforeningas teikneskule»),  som tok til med si verksemd  i 1848. Dei fyrste av dei nasjonalt og internasjonalt viktige finske kunstnarane, frå  Albert Edelfelt og Axel Gallén til Helene Schjerfbeck og Ellen Thesleff, har vore studentar ved Konstföreningens ritskola. Frå 1939 vart namnet Finlands konstakademis skola, driven av stiftinga Finlands konstakademi. Skulen vart statleg i 1985 og vekk då namnet Bildkonstakademin. I 1993 vart Bildkonstakademin høgskule,  og i 1998 universitet.

Sibelius-Akademin vart skipa på privat initiativ i 1882 under namnet Helsingfors Musikinstitut. Ein av elevane var Jean Sibelius, som seinare skulle verte ein slags gallionsfigur for instituttet, som med tida fekk namn etter han. I 1924 endra instituttet namn til Helsingfors konservatorium i samband med at verksemda vart utvida, og i 1939 var tida kome då namnet Sibelius-Akademin vart teke i bruk. Sibelius-Akademin vart ein statleg institusjon i 1980, og universitet i 1998.

Teaterhögskolan har røter attende til Finlands fyrste teaterskola i åra 1866–1868 på Nya Teatern. I 1908 vart Svenska Teaterskolan skipa på Svenska Teatern. Finskspråklege skodespelarar vart i åra 1904–1940 utdanna på elevskulen hjå Finlands Nationalteater og på det private instituttet Suomen Näyttämöopisto. I 1943 vart Finlands Teaterskola opna. Teaterhögskolan vart skipa i 1979 ved at den finskspråklege og den svenskspråklege teaterskulen vart slege saman til ein statlig, tospråkleg teaterhøgskule.

Bakgrunnsstoff
Offisielle nettsider 
Nøkkelinformasjon om Konstuniversitetet 

Universitet i Finland
Skipingar i 2013
Planetarium

Eit planetarium er opphavleg ein mekanisk modell av planetsystemet.

I dag vert det vanlegvis nytta om eit instrument (òg bygningen der instrumentet står) som viser utsjånaden til himmelen og rørsla til himmellekamane ved hjelp av projeksjonsapparat som kastar bilete av innsida av ein stor, halvkuleforma kvelving over tilskodarane. Det første mekaniske planetariet vart bygd alt av Arkhimedes kring. 250 fvt. Det første moderne planetariet vart oppført 1924 i Jena i Tyskland. Det største planetariet i Europa ligg i London. Det vart opna 1958 og har plass til 550 tilskodarar. Det einaste offisielle planetariet i Noreg, Nordlysplanetariet, ligg i Tromsø.

Kjelder

Bakgrunnsstoff
Planetesimal

Ein planetesimal er ein liten himmellekam som går i bane rundt sola. Ein trur at desse har eksistert sidan før planetane vart danna

Ein trur at for kring 3,8 milliardar år sidan, etter ein perioden kjend som det seine, kraftige bombardementet, var dei fleste planetesimalane i solsystemet anten kasta ut av solsystemet, i store eksentriske banar som Oortskya, eller hadde kollidert med større lekamar. Ei par planetesimalar kan ha blitt fanga inn som månar, slik som Marsmånane Phobos og Deimos.

Planetesimalar som har overlevd fram til i dag er verdifulle for forskarar fordi dei inneheld informasjon om utviklinga av solsystemet. Sjølv om det ytre av desse planetesimalane er påverka av intens solstråling, som kan ha endra dei kjemiske forholda der, er det indre av desse lekamane urørte sidan dei vart danna. Dette gjer dei til ein «tidskapsel» som kan sei noko om tilhøva i gasskya som låg kring sola før planetane vart danna.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Planetesimal» frå ,  den 4. juli 2016. 
 oppgav desse kjeldene:

Planetar
Solsystemet