alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Thomas Fearnley (1880–1961)

Thomas Fearnley () var ein norsk skipsreiar og idrettsleiar.
Han var medlem av Den internasjonale olympiske komitéen (IOC) gjennom fleire tiår, og stifta Fearnleys olympiske ærespris og Thomas Fearnleys Bidrags- og Gavefond.

Thomas Fearnley var son av skipsreiar Thomas Fearnley og bror av godseigar N.O. Young Fearnley.
Han var medeigar av reiarlaget Fearnley & Eger frå 1908 og seniorsjef der frå 1921 til 1942. 
Frå 1938 var han medeigar av selskapet Fearnley & Astrup. 
Han var president i Norges Rederforbund 1918–21, og sat også som styremedlem i større selskap også utanfor skipsfarten.

Fearnley hadde stor innverknad på utviklinga av norsk skipsfart, mellom anna linjefarten. Under den første verdskrigen og hausten 1939 hadde han ei leiande rolle i norske tonnasjeforhandlingar med Storbritannia. Fearnley var delegert ved den økonomiske verdskonferansen i London i 1933. 

Som far sin var Fearnley svært interessert i kunst og idrett. Han var skihoppar, og deltok nokre år i Holmenkollrennet. Han lærte seg å lika golf, tennis og galoppsport i Storbritannia, og i  1909 var han initiativtakar til å skipa og den første presidenten av Norges Lawn Tennis forbund (no Norges Tennisforbund). Han var med på å skipa Norsk Jockeyklub i 1932 og var president der frå skipinga og fram til 1940.

Han var medlem av Den internasjonale olympiske komitéen (IOC) frå 1927 til 1950.
I 1939 oppretta han Thomas Fearnleys Bidrags- og Gavefond, og i 1952 stifta han Fearnleys olympiske ærespris.

For arbeidet sitt med skipsfartsforhandlingane og i Rederforbundet under verdskrigen og etterpå fekk Fearnley fleire ærestilvisingar. Han blei utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden i 1921 og fekk kommandørkrossen med stjerne i 1960. Han var kommandør av Dannebrogordenen, den svenske Vasaordenen og Den britiske imperieordenen, og offiser av den franske Æreslegionen.

Kjelder
 
 
 

Denne artikkelen bygger på «Thomas Fearnley (1880–1961)» frå ,  den 18. mars 2017.

Bakgrunnsstoff 
 
 Bilde av Thomas Fearnley 1919, Oslo Museum

Norske skipsreiarar
Norske idrettsleiarar
Norske bandyspelarar
St. Olavs Orden
Dannebrogordenen
Vasaordenen
Æreslegionen
Order of the British Empire
Gravlagde på Vår Frelsers gravlund
Folk frå Oslo
Fearnley-familien
Luis Buñuel

Luis Buñuel Portolés () var ein spansk-meksikansk filmskapar, fødd i Calanda i Spania, død i Mexico-byen. Han vert rekna som ein av dei mest nyskapande filmfolka i det 20. hundreåret.

Buñuel vart i mellomkrigstida kjend som ein surrealistsk filmregissør. Saman med Salvador Dalí, og ei surrealist-gruppe i Paris, med André Breton som den fremste, skapte han ei ny form for spelefilm. Det mest kjende verket frå den tida er filmen Un chien andalou (Ein andalusisk hund) frå året 1929. Eit sentralt tema i filmane til Buñuel er borgarskapet og den tanketome og kjenslelause striden det fører for å vidareføre leveviset sitt. Noko filmar som Mordarengelen (El ángel exterminador) frå 1962 og Borgarskapets diskrete sjarm (Le charme discret de la bourgeoisie) er gode døme på. Sistnemnde film vart tildelt Oscar-pris for 1972.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Luis Buñuel» frå ,  den 18. mars 2017.  
 

Surrealisme
Meksikanske filmregissørar
Spanske filmregissørar
Samlealbum

Samlealbum er musikkalbum som samlar ulike innspelingar. Dei kan vera av éin artist eller av fleire ulike, og kan innehalda spor som er utgjevne tidlegare eller som aldri har vore utgjevne. Samlinga kan ha ulike avgrensingar, som felles tema eller kjenneteikn, eit føremål for utgjevinga, ein stad eller eit tidsrom innspelingane blei gjort i, eller anna.

Det finst også eigne seriar for samlealbum, som Absolute Music, Now That's What I Call Music, Hit Machine og Grammy Nominees.

Typar
Nokre vanlege typar samlealbum er:

 Hitsamlingar, ofte kalla Greatest hits, best of eller singles collection som samlar dei best kjende songane til ein artist eller gruppe. Ofte kan albuma innehalda ekstra, tidleagare uutgjevne spor som ein ekstra grunn til å kjøpa albumet. 
 Andre samlingar knytt til enkeltartistar og -grupper, som B-sider, samlingar frå tidlegare utgjevne EP-ar og liknande, musikk laga til filmar eller radioopptak.

 Samleboksar er typisk fleire plater i ein boks som kan dekkja heile karrieren til ein artist eller eit band eller store delar av eit plateselskap eller sjanger.

 Tematiske samlingar, til dømes julemusikk, kjærleiksmusikk, musikk med eit særskild instrument eller frå eit særskild plateselskap. 

 Sjangersamlingar, musikk av ulike artistar frå ein særskild sjanger, som jazz, rock eller synthpop, eventuelt også etter andre kriterium som ein viss tidsperiode eller stad, same produsent eller anna.

 Hitsamlingar av ulike artistar, der ein typisk samlar nye hittar, har vore ein populær albumtype sidan tidleg på 1970-talet. Opphavleg gav ein ut einsidie LP-ar med rundt 10-12 spor. På 1980-talet blei LP-ar med 6-8 spor på kvar side vanlege. Etter at CD-ar blei utbreidde kunne ein gje ut samlingar på ein eller fleire plater med ulike tal spor.
 Promosjonsalbum  eller sampler er promosjonsmateriale for artistar og/eller plateselskap, eller dei kan gjevast ut som reklame for eit heilt anna selskap.
Slike album er typisk gratis eller svært billige for forbrukaren. Elektra Records gav ut det første slike albumet på 1950-talet.

Andre samlealbum kan vera retta direkte mot andre profesjonelle i musikkbransjen, som tilsette i radio- eller fjernsynsstasjonar, dataspelutviklarar og anna.

Sjå òg 
Konsertalbum
Mixteip

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Samlealbum» frå , og «Compilation album» frå  den 18. mars 2017.  

 
Musikkalbum
Hypsiboas punctatus

Hypsiboas punctatus er ein frosk som lever i Sør-Amerika. Han har tre molekyl som gjer at han kan fluorescera med eit ljost blått og grønt ljos. Han var det fyrste amfibiet der ein oppdaga fluorescens.

Kjelder 
 

Halelause padder
Dyr i Sør-Amerika
Parforsejaktlandskapet på Nord-Sjælland

Parforsejaktlandskapet på Nord-Sjælland omfattar jaktområda Store Dyrehave og Gribskov, og jaktområdet som ligg i Jægersborg Hegn/Jægersborg Dyrehave på Sjælland i Danmark. Landskapet vart i 2015 teke inn på UNESCO si verdsarvsliste.

Bakgrunn 
 
Parforsejakta vart innført til Danmark av Kristian V på slutten av 1600-talet. Inspirasjonen hadde han fått etter ei reise til Frankrike der han hadde vitja Ludvig XIV av Frankrike og delteke i hans parforsejakter. Dette var ei jaktform  der jegerar til hest og med hundar forfylgde ein kronhjort til han var utmatta og ikkje lenger i stand til å laupe. Deretter heldt hundane hjorten fast og jaktdeltakaren med høgast byrd drap byttet med eit sverd eller spyd.

Kristian V gjorde fleire av skogsområda på Nord-Sjælland om til parforsejaktlandskap etter fransk mønster. 
I områda som vart nytta til parforsejakt er vegane lagde i stjerneform, slik at jegerane kunne stå i vegkryssa og enkelt sjå hundane som jakta på viltet. Det er restar etter slike anlegg i Hareskoven ved Farum, i Geels Skov ved Holte, i Store Dyrehave ved Hillerød og i den sørlege delen av Gribskov.

Det best bevarte anlegget er Eremitagesletta i Jægersborg Dyrehave der Eremitageslottet ligg i det sentrale vegkrysset. Den siste parforejakta på Eremitagesletta fann stad i 1770.

Området har eit totalt areal på  hektar og omfattar: Gribskov med Fredensborg slott, Store Dyrehave med Frederiksborg slott, Geels Skov, Hareskoven, Jægersborg Hegn og Jægersborg Dyrehave med Eremitageslottet.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Parforsejaktlandskapet på Nord-Sjælland» frå ,  den 18. mars 2017, revisjon 14878527 .  
 

Verdsarv i Danmark
Lyngby-Taarbæk kommune
Jakt
Espås-saka

Espås-saka er ei av dei mest omtalte og omfattande uoppklara drapssakene i Noreg i nyare tid. Trude Espås (fødd 1975) var ei kvinne som vart valdteken og drepen i Geiranger den 8. august 1996. Saka har vore gjenoppteken fleire gonger, utan vidare resultat.

Saka 
Trude Espås forsvann frå Geiranger 8. august 1996. Ho vart observert sitjande på eit utsiktspunkt like utanfor sentrum. Dagen etter vart det sett i gang ein omfattande leiteaksjon. Elleve dagar seinare vart ho funne i ein steinur like utanfor sentrum av Sunnmørs-bygda. Dette utløyste ein massiv etterforskning, der m.a Kripos var involvert gjennom fleire år.

Arbeidet til politiet gjekk ut på å kartleggja alle identitetar og køyretøy i Geiranger drapsdagen. Alle namnelister frå hotell og campingplassar vart samla inn, og alle som hadde brukt kredittkort eller vorte observert vart lagd inn i databasane til politiet. Problemet til politiet var at mange av turistane som vitjar Geiranger kunne koma og forsvinna utan å leggja igjen spor som kunne knytast til identiteten deira.

Saka var spesielt vanskeleg for politiet ettersom Geiranger normalt ikkje har meir enn 270 fastbuande, medan det i turistsesongen kan vera fleire tusen innom den vesle bygda kvar dag. 3100 vitne frå 37 land er avhøyrde. Så langt er ingen sikta for drapet. Ein tysktalende mann er framleis etterlyst i saka, og politiet har forklart at denne mannen kan vera gjerningsmannen.

Det spesielle med denne saka er interessa frå mange klarsynte personar.
Politiet i Møre og Romsdal tok opp att den aktive etterforskninga av drapet på Trude Espås 1. september 2016.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Espås-saken» frå ,  den 19. mars 2017.

Referansar
Svetlana Nagejkina

Svetlana Vjatsjeslavovna Nagejkina () er ein tidlegare  langrennar frå Tambov som etter tur tevla for Sovjetunionen, Russland og Kviterussland. Ho vart olympisk meister i 4 x 5 km stafett med Sovjetunionen i 1988.

Nagejkina debuterte i verdscupen i langrenn med ein sjetteplass på ein 20 km i Oberstdorf i februar 1986. Under Vinter-OL 1988 i Calgary var ho med i medaljekampen på både 10 km og 5 km, og gjekk den fyrste etappen i 4 x 5 km stafett for Sovjetunionen, ein stafett der lagvenninnene Nina Gavriljuk, Tamara Tikhonova og Anfisa Reztsova etter kvart tok laget inn til ein suveren siger.

Nagejkina sin einaste triumf i eit verdscuprenn kom då ho gjekk til topps på ein 10 km i Bohinj den 25. februar 1990. Sigeren var med på sikre henne fjerdeplassen i verdscupen i langrenn 1990, i det som vart hennar beste sesong.

Sesongane 1993-2001 var Nagejkina med på det sterke russiske kvinnelandslaget. Gjennom alle desse åra stod ho i skuggen av utøvarar som særleg Larisa Lazutina, Jelena Välbe og Ljubov Jegorova, så ho måtte ofte sjå seg vraka til dei store meisterskapstevlingane. To fjerdeplassar under Ski-VM 1999 i Ramsau var hennar største prestasjonar i perioden. 

Etter 2001-sesongen melde Nagejkina overgang til Kviterussland. Under vinterleikane 2002 overraska ho, 37 år gammal, ved lenge å blande seg inn i medaljestriden på 15 km fellesstart, der ho enda på femteplass.

I tida 1988-99 deltok Nagejkina på ti vinnarlag i stafettevlingar i verdscupen, to som representant for Sovjetunionen, dei resterande åtte som utøvar for Russland. Både i 2000 og 2002 vann ho kvinneklassa i Vasaloppet. Ho la opp i 2007.

Medaljar og besteplasseringar i internasjonale meisterskap
Vinter-OL 1988 i Calgary: Gullmedalje i 4 x 5 km stafett, nr 4 på 10 km og 8 på 5 km
Ski-VM 1991 i Val di Fiemme: Nr 5 på 30 km og 8 på 15 km
Ski-VM 1993 i Falun:  Nr 19 på 15 km
Vinter-OL 1994 på Lillehammer: Nr 9 på 30 km
Ski-VM 1997 i Trondheim: Nr 10 på 30 km
Vinter-OL 1998 i Nagano: Nr 16 på 30 km
Ski-VM 1999 i Ramsau: Nr 4 både på 5 km og 30 km
Ski-VM 2001 i Lahti: Nr 8 på 10 km
Vinter-OL 2002 i Salt Lake City: Nr 5 på 15 km
Ski-VM 2003 i Val di Fiemme: Nr 8 på 10 km/skibyte

Kjelder
Sportsboken, aktuelle årgangar

Bakgrunnsstoff 
 

Sovjetiske langrennsløparar
Russiske langrennsløparar
Belarusiske langrennsløparar
Olympiske medaljevinnarar i langrenn
Olympiske meistrar for Sovjetunionen
Medaljevinnarar under vinter-OL 1988
Sovjetiske deltakarar under vinter-OL 1988
Langrennsløparar under vinter-OL 1988
Russiske deltakarar under vinter-OL 1994
Langrennsløparar under vinter-OL 1994
Russiske deltakarar under vinter-OL 1998
Langrennsløparar under vinter-OL 1998
Belarusiske deltakarar under vinter-OL 2002
Langrennsløparar under vinter-OL 2002
Barett

Barett er eit hovudplagg med flat pull som var utbreidd i Europa i mellomalderen. Den vide, mjuke hatten kunne vera rundt, firkanta eller stundom åttekanta.
Barettar blir i dag berre brukt ved særskilde seremonielle høve. Moderne avleiingar er alpeluer og militære beretar.

Ordsoge 
Ordet barett er lånt via tysk barett (også i forma birret) frå det franske barette eller béret og italienske baretta og berretto. Dette er igjen avledide av det latinske birrus''' som viser til ein type kappe med hette. I Danmark bruker ein nemninga baret, i Finland barett og i Sverige baskermössa for den militærlua ein i Noreg og på engelsk kallar beret.

Barett har på engelsk og norsk også blitt kalla bonnet.

 Historie 

Baretten er kjend frå 1000-talet av, men var særleg vanleg på byrjinga av 1500-talet, då han kunne vera den einaste typen hovudplagg menn og kvinner brukte.
Mot slutten av hundreåret var bruken blitt meir avgrensa til prestar, dommarar, advokatar og andre lærde. 

Barettane kunne ha ulike fasongar og storleikar og vera utstyrt med større eller mindre brettar, fjører, edelsteinar og annan pynt. Dei tidlege variantane var flate hattar, ofte i sterkare farger og med brettar, medan seinare typar først blei breiere og sidan høgare, men var vanlegvis av mørke stoff. Barettar kunne berast over hetteforma småluer, men fekk etterkvart eigne nedbretter eller øyreklaffar. Dei kunne vera strikka eller sydd av både grove og fine tekstil, som silke og fløyel. 
Landsknektar og andre motemedvitne kunne bera breie barettar med overdådig fjørpynt.

 Barettar i dag 

Barettar er framleis i bruk i nyare variantar og saman med tradisjonelle embetsdraktar. Flate luer blir for eksempel brukt av dommarar og nye doktorar i visse land, i England mellom anna i form av [[studentlue>studentlua]] tudor bonnet. Det same gjeld den firkanta angloamerikanske doktorhatten eller studentlua mortarboard eller Oxford cap. Denne er ei vidareutvikling av den akademiske  bruken av barett som ofte blei brukt over ein kveif eller hylk, ei hetteforma lue som var vanleg i mellomalderen. Også medlemmer av den britiske Hosebanordenen har barett med fjørbusk som ein del av ordensdrakten.

Barettar utvikla seg i Sør-Europa til mjuke alpe- og baskarluer og militære beretar.
Også til den skotske høglandsdrakten har det vore vanleg å bruka mjuke, breie barettar. Desse har sidan utvikla seg til Tam o'shanter eller balmoral bonnet, ei slags alpelue med ruteband, skygge og dusk. Også sikspensluer kan førast tilbake til barettar og engelske bonnetar'' for menn på 1500-talet.

Sjå òg 
 Biretta, hatt brukt av katolske geistlege
 Barretina, katalansk lue

Kjelder
 
 
Denne artikkelen bygger på «Barett» frå ,  den 19. mars 2017.

Bakgrunnsstoff 
 Mønster for mellomladerhattar, også barett 
 Søk etter 'barett' i DigitaltMuseum

Historiske klede
Hattar
Tom Peloso

Tom Peloso () er ein amerikansk musikar som spelar i bandet Modest Mouse og i sitt eige band Tom Peloso and The Virginia Sheiks. Peloso spela kontrabass og fele i bluegrass-gruppa The Hackensaw Boys før han byrja å spela med Modest Mouse.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Tom Peloso» frå  den 19. mars 2017. Den engelske artikkelen oppgav desse kjeldene:

USA-amerikanske musikarar
Sportsjournalistenes statuett

Sportsjournalistenes statuett er ein pris som sidan 1948 årleg har vorte delt ut av Norske sportsjournalisters forbund til  «Årets idrettsnamn» i Noreg.

Statuetten kan tildelast same utøvar eller lag fleire gongar. Om så er får vinnaren ingen ny statuett, men eit gravert merke til å feste på statuettsokkelen. Grete Waitz fekk prisen fire gongar, medan Stein Eriksen, Sverre Strandli, Knut Knudsen, Ingrid Kristiansen, Johann Olav Koss, Bjørn Dæhlie, Andreas Thorkildsen, Ole Einar Bjørndalen og Petter Northug kvar har vorte tildelt statuetten to gongar.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Sportsjournalistenes statuett» frå ,  den 19. mars 2017.  
 

Norsk idrett
Jim Fairchild

Jim Fairchild () er ein amerikansk musikar som er mest kjend som sologitarist i indie rock-banda Modest Mouse og Grandaddy. Han har gjeve ut soloalbum under namnet All Smiles.

Biografi

Jim Fairchild byrja å spela gitar då han var 14. Han har budd i Los Angeles, Chicago og Portland i Oregon der han byrja å jobbe under namnet «All Smiles».

Fairchild vart med i Grandaddy som gitarist i 1995, og blei i bandet fram til dei vart oppløyst i 2006. 

I 2005 var Fairchild turnémedlem i Modest Mouse før Johnny Marr vart med i bandet. Han gav ut det fyrste soloalbumet sitt Ten Readings of a Warning i 2007. Albumet vart utgjeve på ein karbonnøytral måte. I februar 2009 vart han med i Modest Mouse att, og var med på å skrive og spela inn albumet Strangers to Ourselves med dei i 2015. Han gav ut det andre albumet sitt, Oh for the Getting and Not Letting Go, 30. juni 2009. 17. november 2009 gav han ut EP-en Fall Never Fell. 1. mars 2011 gav Fairchild ut albumet Staylow and Mighty på sitt eige platselskap Small Aisles.

Fairchild er gift med kunstnaren Natasha Wheat.

Diskografi

Som All Smiles:

Ten Readings of a Warning (Dangerbird Records, 2007)
Oh for the Getting and Not Letting Go (Small Aisles, 2009)
Fall Never Fell EP (Small Aisles, 2009)
Staylow and Mighty (Small Aisles, 2011)
Mostly Cloudy, Morning Night (2012)

Med Grandaddy:

Under the Western Freeway (V2 Records, 1997)
The Broken Down Comforter Collection (V2 Records, 1999)
The Sophtware Slump (V2 Records, 2000)
Sumday (V2 Records, 2003)
The Ham and Its Lily (2003) (Gjeve ut under bandnamnet "Arm of Roger")

Med Modest Mouse:

Strangers to Ourselves (Epic, 2015)

Andre utgjevingar:

Howe Gelb, "Can't Help Falling in Love with You" (1998)
Giant Sand, Cover Magazine (på utvalde spor, 2002)
The Band of Blacky Ranchette, "Low Spark of High Heeled Boys" (2003)
Goldcard, "The Rabbit Song" (2003)
Earlimart, Treble and Tremble (Palm Pictures, 2004)
Peter Walker, Young Gravity (Dangerbird Records, 2006)
Dappled Cities, Granddance (Dangerbird Records, 2007)
Admiral Radley, "I Heart California" (The Ship, 2010)

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Jim Fairchild» frå  den 19. mars 2017. Den engelske artikkelen oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff
Fairchild på myspace

USA-amerikanske musikarar
Davey Brozowski

Davey Brozowski () er ein amerikansk musikar frå Seattle i Washington. Han er for tida trommeslagar i indie rock-bandet Modest Mouse.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Davey Brozowski» frå  den 19. mars 2017. 

USA-amerikanske musikarar
NSV maskingevær

NSV (russisk НСВ Никитина-Соколова-Волкова) er eit 12.7mm kaliber maskingevær laga i Sovietunionen namna etter konstruktørane G.I. Nikitin (Г.И. Никитин), Y.S. Sokolov (Ю.М. Соколов) og V.I. Volkov (В.И. Волков). 

NSV veg 25 kg, skot-takta er 700-800 skot per minutt, rekkjevidda er frå 1 500 til 2 000 meter mot høvesvis luft- og bakkemål. Eit ammunisjonsbelte med 50 skot veg 11 kilo.

NSVT versjon er brukt på T-72, T-64 og T-80 stridsvogner.

NSV vert no (2017) erstatta av Kord maskingevær.

Variantar 
 12,7 Itkk 96: Finsk
 M87 NSVT: Serbisk
 NSW: Polsk.
 WKM-B: Polsk
 KT-12,7: Ukrainsk.
 MG-U: Bulgarsk

Brukarar 

 : 
 
 
 
 
 :
 
 :
 :

Kjelder 

 
Denne artikkelen bygger på «NSV machine gun» frå ,  den 14. april 2017.  

Maskingevær
Kord maskingevær

Kord-12.7 mm tungt maskingevær er eit russisk maskingevær som vart utplassert hjå russiske militære frå 1998 som erstatning for det noko eldre NSV maskingevær. 

Kord er lettare enn NSV, og mekanikken er solid med høgare skot-takt og mindre rekyl.

Variantar
6P49: Basisvariant for montering på kjøyretøy.
6P50: Infanteriversjon.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

V.A. Degtyarev Plant – official site
Modern Firearms
Image of Kord on Tripod

Maskingevær
Hans Andersen Foss

Hans Andersen Foss () var ein norsk-amerikansk forfattar, journalist og fråhaldsforkjempar, aktiv i USA. Forteljingane han var populære også i Noreg, og fem av bøkene kom ut her til lands.

Foss var eldste son til ein sjølveigarbonde på garden Fossen i Heggen sokn i Modum. I 1877 emigrerte han til USA, der han debuterte som forfattar i 1885 med Husmands-gutten: En Fortælling fra Sigdal. Boka, som kom ut i Decorah i Iowa, fortel om ein fattig husmannsgut som dreg til Amerika, vert rik og reiser heim for å gifte seg med garddottera. Romanen vart umåteleg populær og nådde eit stort publikum, også i Noreg. Året etter gav han ut romanen Kristine: En fortælling fra Valdres, og nybyggjarromanen Livet i Vesterheimen. Også Kristine Valdresdatter, som den etterkvart vart kalla, var populær i Noreg, og vart filmatisert i 1930 av Rasmus Breistein. Songen «Det vinker til meg i denne kveld» vart ein ganske omtykt song i si tid.

I åra 1888 til 1893 redigerte Foss avisa Nordmanden som kom ut i Grand Forks i Nord-Dakota. Her skreiv han ei rekke romanforteljingar som fyrst gjekk som føljetongar i avisa, og seinare kom i bokform. Gjennom Nordmanden stridde Foss for særleg fråhaldssaka og ein radikal reformpolitikk. Desse to tema kjem til uttrykk i høvesvis romanane Den amerikanske saloon frå 1889, og Hvide slaver frå 1892.

Frå 1893 gav Foss ut avisa Nye Nordmanden i Minneapolis. Etter nokre år slutta han som skribent og vart kornhandlar. I 1906 flytta han til Minot i Nord-Dakota og busette seg der. Foss skreiv då fleire publikasjonar for fråhaldsrørsla og støtta aktivt Populist Party.

Litteraturhistorisk spelte Foss størst rolle gjennom den måten romanane hans påverka andre norskamerikanske forfattarar, som til dømes Peer Stromme og Ole Rølvaag.

Kjelder
Norsk Allkunnebok. IV. bandet. 1953
Denne artikkelen bygger på «Hans Andersen Foss» frå ,  den 19. mars 2017.  
 

Norsk-amerikanarar
Norske forfattarar
USA-amerikanske forfattarar
Folk frå Modum
Barretina

Barretina ('lita lue') er ei spansk poseforma lue av ull. Ho har tradisjonelt blitt brukt av menn frå nordlege delar av Middelhavet. I dag er ho eit viktig katalansk symbol. Dagens barretina er vanlegvis raud på fargen, men lilla har også vore vanleg. Historisk har ho også hatt andre farger.

Hovudplagget er blitt ført tilbake til den frygiske lua frå antikken, som var utbreidd i hamnebyar rundt heile Middelhavet. Ho kan også ha oppstått som ein eigen tradisjon i kjerneområdet Catalonia. I mellomalderen er bruken av liknande luer dokumentert til Catalonia, Ibiza, Menorca, Korsika, Sicilia, Sardinia, Malta, hamnebyar som Valencia, Napoli, Genova, Marseille og Nice og i delar av Balkan og Portugal.  Ho blei særleg brukt av sjømenn og landarbeidarar. I Catalonia og på Ibiza blei luene brukte av menn til inn på 1800-talet, særleg på landsbygda.

Plagget er blitt knytt til opprør og katalansk identitet. Eit opprør frå 1680-talet er blitt kjend som Barretines-opprøret. Både i dette og det katalanske opprøret nokre tiår tidlegare var mange av opprørarane bønder som bar barretina. I seinare hundreår blei plagget brukt av ulike kulturelle leiarar som forfattaren Jacint Verdaguer og kunstnaren Salvador Dalí.

I dag er barretina ein del av den katalanske folkedrakta, brukt til folkedansar som sardana og ved høgtidelege høve. Den er også framståande i dei katalanske juleskikkane som caganer og julekubbe.

Galleri

Kjelder

Katalansk kultur
Hovudplagg
PK maskingevær

PK (Пулемёт Калашникова, Puljemjot Kalasjnikova) er eit russisk maskingevær frå 1960-talet som har vore brukt i mange land. Maskingeværet brukar ammunisjonsbelte med ein kaliber på . Ein modernisert variant vert kalla PKM, og i 1993 kom den tredje generasjonen av dettte maskingeværet. Nytt kaliber vart då 6×49mm. Denne vert kalla UMG.

Variantar 

 PK/PKM - lett maskingevær med støttebein
 PKS/PKMS - (Puljemjet Kalsjnikova Stankovij) er en PK/PKM som er montert på eit stativ.
 PKT/PKMT - (Puljemjet Kalsjnikova Tankovij) er koaksialt stridsvognsmontert utan pistolgrep og kolbe. Våpenet vert avfyrt med ein solenoid. PKT er standardvåpen i dei fleste nyare russiske stridsvogner og panservogner, så som T-72, T-80 og BMP-serien.

Kjelder 
 The PKM General Purpose Machine Gun 
 Kalashnikov PK / PKS / PKM / PKMS machinegun

Maskingevær