alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Peder Furubotn

Peder Furubotn () var ein norsk kommunistisk politikar frå Brekke i Sogn, og leiar for den aktive kommunistiske motstandskampen mot den tyske okkupasjonsmakta under andre verdskrigen.

Alt i 1920-åra var vestlendingen Furubotn ein av leiarane i Norges Kommunistiske Parti. Han var medlem i leiinga i den Tredje Internasjonalen (Komintern) 1930-1938, og oppheldt seg tidvis i Sovjetunionen. På denne tida verkar det som Furubotn følgde Josef Stalin sine skiftande politiske linjer. 

Under okkupasjonen blei Furubotn den reelle leiaren av NKP. Han og krigsleiinga til partiet oppheldt seg i fjella i Valdres, og sjølv om tyskarane sette inn store styrkar for å få tak i han, greidde dei det ikkje. Det var da han fekk heidersnamnet «Noregs Tito».

Men i 1949 var Tito og Stalin bitre fiendar, og Furubotn og hans folk blei utestengde frå NKP som «titoistar». Det er framleis strid blant historikarane om i kor stor grad dette oppgjeret bygde på reelle politiske motsetningar eller om det mest var tale om personlege motsetningar. Furubotn var utan tvil ein stri personlegdom. Det kan likevel vere grunn til å tru at nettopp denne striheita gjorde at leiinga i Moskva meinte dei ikkje kunne lite på at Furubotn heldt seg til den «rette» linja i denne tida med sterk konflikt med ein annan stridbar kommunistisk motstandsmann, Josip Tito. Blant tilhengarane av Furubotn var det mange unge motstandsfolk som hadde komme til NKP frå Arbeidarpartiet eller AUF under krigen, og dette bidrog også truleg til ein otte blant førkrigskommunistane i partiet med omsyn til lojaliteten til «furubotnikane». 

Ei rekkje av desse ekskluderte «furubotnikane» spelte viktige roller i norsk politikk sidan. Det gjeld mellom andre faglege tillitsvalde som Ragnar Kalheim og Roald Halvorsen, som var aktive i motstanden mot norsk EF(EU)-medlemskap i 1960-åra og 1970-åra, og var sentrale i danninga av Sosialistisk Valforbund i 1973, som blei til Sosialistisk Venstreparti i 1975.

Furubotn sjølv spelte derimot ikkje noka betydeleg politisk rolle etter 1950.

Norske fagforeiningsleiarar
Leiarar for NKP
Norske motstandsfolk
Folk frå Gulen
Gene Roddenberry

Eugene Wesley Roddenberry, meir kjend som Gene Roddenberry (), vart fødd i El Paso i Texas i USA, voks opp i Los Angeles i California, er mest kjend som skaparen av science fiction-fjernsynsserien Star Trek, og var ein av dei første som vart gravlagde i verdsrommet.

Roddenberry, Gene
Roddenberry, Gene
Roddenberry, Gene
Folk frå Los Angeles
Hollywood Walk of Fame
Tempelet i Jerusalem

Tempelet i Jerusalem er fellesnamn for dei jødiske templa som har eksistert på tempelhøgda i Jerusalem.

Bakgrunnsstoff 
 Beged Ivri - «Beged Ivri is the Levitical Ministry, established in 1983, for the research and restoration of ancient Israelite customs in preparation for rebuilding the Holy Third Temple in Jerusalem.»
 Templemount.org - «Where were the First and Second Jewish Temples Located?»
 www.tempelmodell.de

Tempelet i Jerusalem
Jerusalem
Sakralbygg
Jødedom
Isme

Ein isme er oftast ein ideologi/eit tankesett eller eit grunnleggjande manifest som gjer uttrykk for ei ynskt samfunnsutvikling og eit meir eller mindre klårt mål med denne utviklinga. 

Innan politikken kan ein nytte ismane til å gje eit grunnleggande inntrykk for kvar ein står i den politiske landskapen. Til dømes stør SV seg på sosialismen, DLF på liberalismen og Høgre på konservativismen. 

Årsaka til at ein kallar det ismar er at mange ideologiar og system har endinga -isme. (T.d. kommunisme, kapitalisme eller til og med radikalisme, som ikkje ein gong er eit manifest eller ein ideologi, men skildrar korleis ein ønskjer å gjennomføre noko...)

Sjå òg
Ideologi

Ord av gresk opphav
Suffiks
Nei til EU

Nei til EU er ein organisasjon mot norsk medlemskap i Den europeiske unionen (EU). Organisasjonen har medlemsorganisasjonar og medlemmer frå heile den politiske landskapen. Organisasjonen er ei vidareføring av Folkerørsla mot EEC. Nei til EU sitt arbeidsutval er sett saman av Roy Pedersen som leiar, Einar Frogner og Heidi Larsen, som nestleiarar og Sofie Axelsen Osland som medlem. Nei til EU har fylkeslag i alle fylka, i tillegg til dei mange lokallaga.

Historie 
I 1988 blei Opplysningsutvalet om Noreg og EF oppretta som ein formell medlemsorganisasjon med lokal- og fylkeslag, ein fastsett struktur og årsmøte. 

Framfor EU-valet i 1994 samla organisasjonen mange medlemmer og stod sentralt i grasrotopprøret mot innmelding i unionen.

Etter EU-valet i 1994 vart organisasjonen oppretthalden, av di ein såg det som mogleg at diskusjonen rundt norsk medlemskap på nytt kunne koma opp att. Hovudoppgåva til Nei til EU i ei tid der medlemskap er lagd på is, er å samle ressursar mot norsk medlemskap i unionen og den europeiske unionen generelt. Nei til EU har ved fleire høve kome med tilleggsmeldingar i samband med handsamingar i Stortinget, mellom anna eit tillegg til EØS - pluss.

Hovudmotstandaren til Nei til EU er Europarørsla, som står sentralt i kampen for norsk innmelding i EU.

Leiarar av Nei til EU 
 Kristen Nygaard (1990–1995)
 Stein Ørnhøi (1995–1997)
 Lisbeth Holand (1997–1999)
 Sigbjørn Gjelsvik (1999–2004)
 Heming Olaussen (2004–2014)
 Kathrine Kleveland (2014–2020)
Roy Pedersen (sidan 2020)

Sjå òg 
 Ungdom mot EU
 Europarørsla
 Ja til EF
 Europeisk Ungdom

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

 Nei til EU på Twitter

Noreg og EU
Norske organisasjonar
Nei til EU
Skipingar i 1988
Lobbyverksemd

Lobbyverksemd er ein måte for interesseorganisasjonar og andre grupperingar å påverke Stortingspolitikarar på. Ordet lobbyverksemd spelar på ei førestilling om at representantar frå diverse interesseorganisasjonar påverkar politikarar munnleg «i lobbyen» mellom møte. Reell lobbyverksemd føregår på eit meir avansert nivå.

Lobbyverksemd vert langt på veg akseptert av dei fleste politiske partia i Noreg som ein naudsynt del av demokratiet. Ved hjelp av lobbyverksemd kan organisasjonar som elles ikkje driv med politikk, men likevel samlar mange menneske, få innverknad på korleis samfunnet vert styrt. Dette har ført til at nokre innflytnadsrike organisasjonar har tilsett eigne lobbyistar på heiltid.

Ordninga vert kritisert av di frivillige organisasjonar utan mykje pengar ikkje kan drive like aktiv lobbyverksemd som organisasjonar med fast tilsette lobbyistar. Det fører til eit demokratisk underskot, då pengar vil dominere korleis denne maktportalen vert nytta.

Eit anna punkt som vert kritisert er at det meste av politisk innverknad som føregår gjennom lobbyverksemd er skjult frå ålmenta. På denne måten kan ikkje motstridande organisasjonar lett granske politiske avgjerder. Openheit er rekna som eit av dei viktigaste demokratiske prinsippa i Noreg.

Politiske uttrykk

Korrupsjon
Politisk aktivisme
Lobbyist

Ein lobbyist er ein person som driv politisk verksemd gjennom eit forsøk på å påverke tillitsvelde (t.d. fylkestingsrepresentantar). Fleire pengesterke norske organisasjonar har tilsett eigne lobbyistar for å få støtte for sine interesser for samfunnsutviklinga.

Les òg 
 Lobbyverksemd

Politisk aktivisme
Regjeringa Borten

Bortenregjeringa var den første regjeringa som braut med Arbeidarpartiet sitt einevelde etter den andre verdskrigen. Regjeringa vart oppkalla etter statsministeren, Per Borten frå Senterpartiet. 

Partia Senterpartiet (Sp), Høgre, Kristeleg Folkeparti (KrF) og Venstre (V) samarbeidde om å danna regjering.

Ministrar og statsrådar 
 Statsminister: Per Borten, Sp, 12. oktober 1965 til 17. mars 1971
 Utanriksminister: John Lyng, H 12. oktober 1965 til 22. mai 1970
 Utanriksminister: Svenn Stray, H 22. mai 1970 til 17. mars 1971
 Statsråd med ansvar for Landbruksdepartementet: Bjarne Lyngstad, V. 12. oktober 1965 til 21. august 1970
 Statsråd med ansvar for Landbruksdepartementet: Hallvard Eika, V. 21. august 1970 til 17. mars 1971
 Statsråd med ansvar for Handels- og skipsfartsdepartementet: Kåre Willoch, H. 12. oktober 1965 til 5. juni 1970
 Statsråd med ansvar for Handels- og skipsfartsdepartementet: Otto Grieg Tiedemand, H 5. juni 1970 til 17. mars 1971
 Statsråd med ansvar for Justisdepartementet: Elisabeth Schweigaard Selmer, H. 12. oktober 1965 til 3. oktober 1970
 Statsråd med ansvar for Justisdepartementet: Egil Endresen, H. 3. oktober 1970 til 17. mars 1971
 Statsråd med ansvar for Kyrkje- og undervisingsdepartementet: Kjell Bondevik, KrF 18. 12. oktober 1965 til 17. mars 1971
 Statsråd med ansvar for Kommunal- og arbeidsdepartementet: Helge Seip, V. 12. oktober 1965 til 29. august 1970
 Statsråd med ansvar for Kommunal- og arbeidsdepartementet: Helge Rognlien, V. 29. august 1970 til 17. mars 1971
 Statsråd med ansvar for Industridepartementet: Sverre Walter Rostoft, H. 12. oktober 1965 til 17. mars 1971
 Statsråd med ansvar for Samferdsledepartementet: Håkon Kyllingmark, H. 12. oktober 1965 til 17. mars 1971
 Statsråd med ansvar for Departementet for familie- og forbrukarsaker: Elsa Skjerven, KrF. 12. oktober 1965 til 17. mars 1971. 
 Statsråd med ansvar for Sosialdepartementet: Egil Aarvik, KrF. 12. oktober 1965 til 17. mars 1971
 Statsråd med ansvar for Fiskeridepartementet: Oddmund Myklebust, Sp. 12. oktober 1965 til 8. november 1968
 Statsråd med ansvar for Fiskeridepartementet: Einar Moxnes, Sp. 8. november 1968 til 17. mars 1971
 Statsråd med ansvar for Finansdepartementet: Ole Myrvoll, V. 12. oktober 1965 til 17. mars 1971
 Statsråd med ansvar for Forsvarsdepartementet: Otto Grieg Tiedemand, H. 12. oktober 1965 til 5. juni 1970
 Statsråd med ansvar for Forsvarsdepartementet: Gunnar Hellesen, H. 5. juni 1970 til 17. mars 1971

Sjå òg 
 Norske regjeringar

Kjelder 
Per Borten si regjering hos Regjeringen.no, vitja 15. januar 2010

Bakgrunnsstoff 
 Norgeslexi om Regjeringen Per Borten 
 NRK om mellom anna Bortenregjeringa 

 
Borten
Norske slagerar

Ein norsk slager er ein song, som regel på norsk, som med eitt blir mykje spelt og høyrt rundt om i Noreg.

Nye norske slagerar kjem stadig til. Slagerar blir ofte brukt som utgangspunkt for parodiar, etterlikningar eller dei blir laga i nye versjonar. Bandet DDR har til dømes laga eit heilt album med tyske versjonar av Jannicke Jarlum sin «Svake mennesker», Lars Kilevold sin «Livet er for kjipt», The Kids' sin «Forelska i lærer'n» og Knudsen & Ludvigsen sin «Når det piper (i telefonen)».

Eksempel på norske slagerar 
 Doodle Bugs - Lille Laila - 1966
 Ivar Simastuen - Brunen - 1972
 Vestlandsfanden - Plommer i Hardanger - 1979
 Stavangerensemblet - Radio - 1981 
 Finn Kalvik
 Aldri i livet - 1981
 Ole i'Dole 
 Hvis jeg var Gud - 1982
 Det va'kke min skyld - 1982
 Nystogs - Bli med på fest - 1984	 
 Kate Gulbrandsen	 
 Mitt liv - 1987
 Return - Bye bye Johnny - 1988 
 Ketil Stokkan- Brandenburger Tor - 1990

Ute på nettet 
 nb.no - Nasjonalbiblioteket om Norsk Musikforlag sine slagerar.

Norsk musikk
Tønne

Ei tønne, eller tynne, i somme tilfelle også kalla fat, er eit lukka rundt ilåt med bogne vegger som tradisjonelt er laga av tønnestavar av tre og bunden saman med tønneband av metall eller tilsmidd treband, oftast av hassel. 

Tønner har vore brukte til å lagra og frakta drikkevarer og matvarer i fleire hundreår. Rundt om i Europa har tønner vore framstilla i mange ulike storleikar, i Noreg har storleiken på tønner brukt til handelsvarer vorte standardisert. Ein person som set saman tretønner vert kalla bøkker. Ulike treslag har vore brukte til tønner, men tønner til å lagre flytande varer skal helst vere produsert av eik. Det vert framleis produsert tønner av tre, i dag blir dei særleg brukte til å lagra alkoholdrikkar for mogning. Dei blir då kalla fat.  

Det er no vanleg å produsere tønner for lagring og transport av væsker i plast, aluminium eller andre metall i ulike storleikar. Ofte kallar ein då behaldaren fat som i oljefat for oljeprodukt, men når ein lagrar farleg avfall nyttar ein ofte nemninga gifttønne. 

Tønner har gjeve opphav til fleire ulike måleiningar, først og fremst for volum. Det har ulik storleik avhengig om det er tørre eller flytande varer som vert målt.

Utkikstønne 

I toppen av stormastra på kval- og selfangstskuter har det vore vanleg å feste ei sylindrisk eller konisk utkikstønne. I denne tønna er det plass til ein utkiksmann.

Sjå òg
 Barrikade
 Måleininga tønne

Kjelder 
 
 Norsk Alkunnebok
 Kulturhistorisk leksikon for nordisk middelalder, Rosenkilde og Bagger 1956/1978
 Kåre Lunden: Norges Landbrukshistorie II: 1350-1814 Frå svartedauden til 17. mai ISBN 82-521-6010-7

Bakgrunnsstoff 

 Om bøkker og tønner hos Mediesenteret Høgskolen Bergen 

Ilåt
Lagring
Næringsmiddeltransport

eu:Upel
Musikkfolkehøgskolen Viken

Musikkfolkehøgskolen Viken, også kjend som Viken folkehøgskole, er ein kristen folkehøgskule på Gjøvik. 

Skulen fokuserer utelukkande på musikalsk undervisning, og alle elevar som får plass må kunna spela minst eitt musikkinstrument eller bidra med song. Faga er delt inn i linjefag, fellesfag og valfag. Linjene har fastlagde prosjekt og valmoglegheiter. Fellesfaga er felles for alle linjene, blant dei sentrale musikkfag som høyrelære og musikkhistorie. Valfaga omfattar mellom anna besifringsspel, satslære, låtskriving, matlaging og fjellklatring. Alle elevane får undervisning på sitt primære musikkinstrument.

Viken folkehøgskole vart skipa i 1901, fyrste året på Biri under namnet Oplandenes kristelige ungdomsskole. I 1902 vart skulen flytt til Gjøvik under namnet Viken kristelige ungdomsskole. Styrar frå dette året var målmannen Håkon Wergeland, som styrte skulen til 1911. Skulen fekk i 1906 ein frilynt konkurrent i Vestoppland Folkehøgskole, skipa av Olaus Islandsmoen. I 1988 vedtok Viken folkehøgskole å berre tilby musikkrelaterte linjer. Hausten 2013 opna skulen eit nytt musikkbygg og eit nytt internat.

Linjefag ved skulen i 2015: 
 Jazz Pop Rock
 Crossover Klassisk
 Lyd – Musikkproduksjon
 Musikal teater
 Voice
 Singer songwriter
 Musikk bo fritid
 Ledertrening (2. årskurs)

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell nettstad

Folkehøgskular i Innlandet
Gjøvik kommune
Kristne skular i Noreg
Musikkutdanning
Skipingar i 1901
Sionist

Ein sionist er ein tilhengar av sionismen, den jødiske nasjonalismen som vil ha ein eigen jødisk stat i større eller mindre delar av det historiske Palestina/Israel. Den politiske sionistrørsla blei skipa av Theodor Herzl i Sveits i 1897. 

Innanfor sionismen er det fleire retningar. Hovudretningane er ei høgresionistisk og ei venstresionistisk retning, der venstresionismen vil ta meir omsyn til den arabiske folkesetnaden i området. Ein kan også skilje mellom sekulær og religiøs sionisme. Ein motstandar av sionismen blir kalla ein anti-sionist. Det finst ikkje-jødiske sionistar, mellom dei mange kristne i vestlege land, og det finst jødiske anti-sionistar, både blant religiøse og sekulære jødar.

Kjende sionistar 
 David Ben-Gurion
 Nahum Goldmann
 Theodor Herzl
 Zeev Jabotinsky

Israel
Nasjonalisme
Sionisme

Sionisme er ei form for jødisk nasjonalisme, som hevdar at jødar utgjer ei etnisk/nasjonal gruppe med rett til heile eller delar av det historiske landskapet Palestina/Israel. Ein tilhengar av sionismen blir kalla ein sionist. 

Grunnlaget for den politiske sionismen i moderne tid blei lagt med Theodor Herzl si bok Der Judenstaat frå 1894, der han hevda at jødane måtte få sin eigen stat. 

Frå 1917 fokuserte sionismen på å etablere ein stat i den vestlege delen av det da nyoppretta britiske protektoratet Palestina (dagens Israel, dei okkuperte områda og Jordan) — tidlegare ei gruppe provinsar i det tyrkisk-styrte osmanske riket.

Bakgrunnsstoff 
 Sionisme ved Det Mosaiske Trossamfund

Midtausten
Israel
Palestina
Jordan
Nasjonalisme
Borge i Østfold

Sjå Borge for fleire tydingar

Borge er ein tidlegare kommune i Østfold fylke. Han blei del av Fredrikstad kommune den 1. januar 1994.

Historie 
Borge blei oppretta som eit formannskapsdistrikt i 1837. 1. januar 1910 blei Torsnes skilt ut frå Borge som eigen kommune. Etter frådelinga hadde Borge 1 538 innbyggjarar.

I 1951 blei ein del av Borge, med 53 innbyggjarar, overført til Fredrikstad. 1. januar 1964 blei eigedommane Gansrød og Ulfeng i Borge med 30 innbyggjarar, i tillegg til delar av Torsnes kommune og heile Glemmen kommune, innlemma i Fredrikstad. 

1. januar 1994 blei Borge, som då hadde 11 959 innbyggjarar, slått saman med Fredrikstad, Kråkerøy, Onsøy og Rolvsøy til dagens Fredrikstad kommune.

Tidlegare kommunar i Østfold
Historie i Fredrikstad
Skipingar i 1837
Nedleggingar i 1994
Geografi i Fredrikstad
Borge

Borge er namnet på to tidlegare norske kommunar, Borge i Østfold og Borge i Nordland. Namnet er òg eit vanleg etternamn, med rundt to tusen norske berarar (2005).

Kjende namneberarar
Knut Borge
Victor Borge

Bakgrunnsstoff

norske slektsnamn
Borge i Nordland

Borge er namnet på ein tidlegare sjølvstendig kommune i Nordland fylke. Han blei oppretta som Borge formannskapsdistrikt i 1837. Etter at Valberg blei frådelt som eigen kommune i 1927 hadde Borge 4 093 innbyggjarar.

1. januar 1963 blei Borge slått saman med Buksnes, Hol og Valberg kommunar til den nye Vestvågøy kommune. Ved samanslåinga hadde kommunen 4 056 innbyggjarar.

Sjå òg 
 Borge
 Borge i Østfold

Tidlegare kommunar i Nordland
Historie i Vestvågøy
Norske kommunar skipa i 1838
Norske kommunar nedlagde i 1963
Hol i Nordland

Hol er ein tidlegare kommune i Nordland fylke. I dag er han ein del av Vestvågøy kommune.

Frå 1837 var Hol ein del av Buksnes formannskapsdistrikt. 1. juli 1919 blei han frådelt som eigen kommune. Ved etableringa hadde Hol 2 272 innbyggjarar.

1. januar 1963 blei kommunen, saman med Buksnes, Borge og Valberg, slått saman til den nye Vestvågøy kommune. Ved samanslåinga hadde Hol 3 154 innbyggjarar.

Sjå òg 
 Hol kommune i Buskerud

Tidlegare kommunar i Nordland
Norske kommunar skipa i 1919
Norske kommunar nedlagde i 1963
Historie i Vestvågøy
Valberg

Valberg er ein tidlegare kommune i Nordland fylke, no ein del av Vestvågøy kommune.

Valberg var ein del av Borge formannskapsdistrikt som vart oppretta i 1837. I 1927 vart Valberg skild ut frå Borge som eigen kommune, men vart slått saman med fleire andre kommunar til den nye Vestvågøy kommune den 1. januar 1963. Ved samanslåinga hadde Valberg 662 innbyggjarar.

Tidlegare kommunar i Nordland
Historie i Vestvågøy
Lofoten
Norske kommunar skipa i 1927
Norske kommunar nedlagde i 1963
Buksnes

Buksnes er ein tidlegare kommune i Nordland fylke som har vore ein del av Vestvågøy kommune sidan 1963.

Historie 
Han blei oppretta som Buksnes formannskapsdistrikt i 1837. Hol blei skilt ut frå Buksnes 1. juli 1919. Etter delinga hadde Buksnes 3 188 innbyggjarar. 1. januar 1963 blei Buksnes, Borge, Hol og Valberg slått saman til den nye Vestvågøy kommune. Ved samanslåinga hadde Buksnes 4 416 innbyggjarar.

Kultur 
Buksnes kyrkje er frå 1905 og er ei trekyrkje i dragestil.

Bakgrunnsstoff 
 Om Buksnes kyrkje  på lofot1.com

Tidlegare kommunar i Nordland
Historie i Vestvågøy
Norske kommunar skipa i 1838
Norske kommunar nedlagde i 1963
Formannskapsdistrikt

Formannsskapsdistrikt var ei administrativ eining som blei innført i Noreg gjennom formannskapslovene av 14. januar 1837. Det blei då oppretta 373 formannskapsdistrikt.

I følgje § 1 av formannskapslovane skulle kvart prestegjeld i landet no utgjera eit eige formannskapsdistrikt. På denne måten blei den kyrkjelege inndelinga av landet òg avgjerande for den verdslege delinga og styringa. 

Matrikkelloven som kom i 1853 innførte nemningane kommune og herad (herred på bokmål) som erstatning for formannskapsdistrikt.

100 år etter at formannskapslovene blei innført, i 1936, var det 682 herad (landkommunar) og 65 bykommunar i Noreg. Blant byane hadde 43 status som kjøpstad og 22 som ladestad.

Administrative område
Kyrkja i Wales

Kyrkja i Wales er den anglikanske kyrkja i Wales.

Frå Reformasjonen til 1920 var den anglikanske kyrkja i Wales del av Den engelske kyrkja, og statskyrkja i Wales var Den engelske kyrkja. Tidleg på 1900-talet, under press frå frikyrkjelege politikarar, vedtok det britiske parlamentet å skilje den anglikanske kyrkja i Wales frå Den engelske kyrkja gjennom Welsh Church Act 1914. I 1920 vart Kyrkja i Wales fristilt. Dette førte til at Wales, i motsetnad til England, ikkje lenger hadde noka statskyrkje.

Kyrkja i Wales er derfor fullstendig uavhengig av både staten og Den engelske kyrkja; men Kyrkja i Wales anerkjenner erkebiskopen av Canterbury som titulær andeleg leiar av Den anglikanske kommunionen, sjølv om han ikkje har formell myndigheit over Kyrkja i Wales.

Kyrkja i Wales er medlem av Porvoo-fellesskapet.

Kyrkja tillét prestevigsel av kvinner i 1996, og den første kvinnelege presten blei verksam i januar 1997. I 2008 var meir enn 20 % av prestane i kyrkja kvinner. I 2013 godkjende kyrkja at kvinner kunne bli biskopar.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell nettstad

Den anglikanske kyrkja
Wales
Statskyrkjer
Dengfeng

Dengfeng er eit byfylke i provinsen Henan i det sentrale Kina med om lag 630 000 ibuarar (overslag 2005). Eit stort aluminiumssmelteverk ligg i byen.

Byen ligg ved Song Shan, eit av dei fem heilage fjella i Kina. Dette er eit historisk viktig område ved den nedre delen av Huang He-elva, mellom storbyane og dei historiske hovudstadene Luoyang og Zhengzhou.

Verdarvstad
I 2010 tok UNESCO fleire stader i Dengfeng med på verdsarvlista si under tittelen «Historic Monuments of Dengfeng in 'The Centre of Heaven and Earth'». Verdsarvstaden omfattar fleire historiske portar, tempel, eit konfutsiansk akademo og Gaocheng-observatoriet:
Gaocheng astronomicske observatorium
Huishan-tempelet
Qimu Que-porten
Shaolinklosteret med sin pagodeskog
Shaoshi Que-porten
Songyang-akademiet
Songyuepagoden
Taishi Que-porten
Zhongyuetempelet
Fawangtempelet

Det zen-buddhistiske klosteret Shaolin 
Dengfeng er vidkjend for si historiske rolle i utviklinga av den kinesiske kampsporten wushu (betre kjend som kung fu), ettersom det buddhistiske Shaolin-tempelet ligg i dette distriktet (berre 13 km nordvest for byen). Munkeklosteret Shaolin er òg kjent som fødestaden for zen-buddhismen. Zen-buddhismen er i dag særleg utbreidd i Japan.

Det astronomiske observatoriet Guanxing Tai 
Om lag 15 km sørvest for Dengfeng ligg det astronomiske observatoriet Guanxing Tai på tempelanlegget Zhougong Miao. Dette er det eldste observatoriet av sitt slag i heile Kina. Det noverande observatoriet går attende til 1276, men det var observatorium her heilt attende til dagane åt Zhou-dynastiet.

Astronomen Guo Shoujing (1231–1314) konstruerte observatoriet i 1276, i byrjinga av Yuan-perioden. Observasjonene herifrå bidrog til å setja Guo Shoujing i stand til å utvikle ein kalender som samsvarar godt med dagens gregorianske kalender. Berekninga hans av den tida det tek jorda å gå kring sola bomma med berre 26 sekund.

Kjelder

Delar av denne artikkelen bygger på «Dengfeng» frå ,  den 6. juli 2018.  
 

Byar i Henan
Verdsarv i Kina
Per Oskar Kjølaas

Per Oskar Alfred Kjølaas () var biskop i  Nord-Hålogaland bispedøme i Den norske kyrkja frå 2002 til 2014.

Kjølaas har teologisk utdanning frå Menighetsfakultetet i Oslo, og vart cand.theol. i 1974. Han har hatt undervisningsstillingar og prestestillingar, fram til han vart utnemnd til biskop av Nord-Hålogaland i 2002.

Han snakkar svært godt samisk, og han har vore ei drivkraft i arbeidet for å få Bibelen omsett til den nye nordsamiske rettskrivinga. Han har skrive boka Bibelen på samisk (Oslo, 1995), og har også omsett m.a. Luthers vesle katekisme til nordsamisk.

Kjølaas var medlem av Gjønnes-utvalet som greidde ut tilhøvet mellom kyrkja og staten i Noreg, og la fram instillinga si 31. januar 2006.

Biskopar i den norske kyrkja
Nord-Hålogaland bispedømme
Folk frå Sør-Varanger