alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Konge

Konge er i dag den vanlegaste tittelen til den mannlege regjerande herskaren i monarki av ein viss storleik. Den motsvarande kvinnelege tittelen er dronning. I tidlegare tider var kongen ein vald leiar for ei viss folkegruppe, i dag er kongen statsoverhovudet i eit større land, og tittelen går i arv etter bestemte reglar. Ein konge held tittelen for livet, men han kan abdisera.

Historisk tyding

Oppgåver 
Den germanske kongen hadde tre hovudfunksjonar: Han var dommar i vanskelege tvistar, stridsleiar i krig, og kultleiar under viktige blotingseremoniar, som ved hovet i Uppsala. Kristne kongar som nekta å blota kunne miste makta si, slik det hende med Håkon den Gode og Anund Gårdske.

Tilsetjing 
Kongetittelen var arveleg, men alle sønene til ein konge hadde like stor rett på trona, og den som skulle herska måtte godkjennast av folket. Dette kunne føra til at riker blei styrte av fleire kongar på ein gong, delte opp i mindre riker, eller at dei opplevde borgarkrig fordi ein hadde fleire jamsterke tronkrevjarar.

Ordsoge 
Ordet «konge» er kjend i alle germanske språk, og er blitt rekonstruert til *Kuningaz, som ein finn att i det finske lånordet kuningas. Den opphavlege tydinga er ukjend, sjølv om ulike teoriar seier at det tydde etterkomar av ein herskar, hadde noko med slektskap å gjera, eller tyder «høyrer til kvinna», det vil seie modergudinna, ettersom kongen òg hadde rolle som prest.

Utvikling fram til moderne tid 
Etter kvart som føydalsystemet blei innført i Europa, blei riksgrensene og arverekka fastlagde. Det var som regel den eldste sonen som hadde arverett til trona, sjølv om døtrer òg kunne arva henne i nokre land. Kven som hadde arveretten dersom kongen ikkje hadde legitime etterkomarar blei òg nøye fastsett.

Med innføringa av kristendommen hadde kongen sjølvsagt mista stillinga si som hovudblotar, og den katolske kyrkja tok over denne makta. Fleire monarkar hadde konfliktar med kyrkja i mellomalderen, men tok etter kvart over styringa av landet frå adelen i staden. Dei blei eineveldige monarkar. Med reformasjonen fekk kongar som gjekk over til protestantismen òg meir religiøs makt.

Tilbakeslaget kom med folkelege oppstandar, som den franske revolusjonen. Mange kongar blei styrta medan andre måtte gje frå seg makt. Utviklinga mot folkestyre førte til slutt til at stillinga som monark blei til ein symbolsk rolle som statsoverhovud men nesten utan politisk makt. Dette gjeld i alle dei europeiske kongedøma i dag.

Sjå òg 
 sjakkbrikka konge

Kjelder 
 :no:konge
 :sv:kung
 :en:Germanic king (historisk tyding)

 
Monarkar
Dei fem K-ane i sikhismen

Dei fem K-ane (panjabi pañj kakke) er fem ting sikhar alltid har med eller på seg.
Dei fem K-ane er: Kesj (uklipt hår), kaṛa (stålarmband), kangha (kam), katjha (underbrok) og kirpán (sabel eller dolk).
Dei blir brukte av mannlege og kvinneleg sikhar som har gått inn i khalsaen.

Dei fem K-ane er ikkje berre symbol. Guru Gobind Singh gav ordre til etterfylgjarane sine om å bere dei fem K-ane, så dei aktivt kunne bruke dei for å gjere ein forskjell i deira eigen og andre sin spiritualitet.

Kjelder

Sikhisme
Talet 5
SN-dagen

SN-dagen (24. oktober) er den årlege merkedagen til Sameinte Nasjonar. Dagen er oppretta til minne om SN-pakta, som vart inngått den 24. oktober 1945.

Dagar
Dei sameinte nasjonane
Lech Kaczyński

Lech Aleksander Kaczyński () var ein polsk politikar og president i Polen frå 2005 til 2010.

Saman med tvillingbror sin, Jarosław Kaczyński, var Lech Kaczyński partileiar for partiet Prawo i Sprawiedliwość (Lov og rettferd).

I det polske presidentvalet den 23. oktober 2005 fekk Kaczyński 54,04 % av stemmene. Han tiltredde embetet i desember.

Kaczyński døydde i ei flyulukke ved Smolensk i Russland i april 2010. I same ulukke omkom kona hans, den polske sentralbanksjefen, vise-utanriksministeren, hærsjefen og stabssjefen til presidenten.

Kjelder 

Polske presidentar
Aruba

Aruba er ei øy i Karibia om lag 40 kilometer nord for Venezuela. Før 1. januar 1986 var øya ein del av Dei nederlandske Antillane, men sidan 1986 har øya vore eit eige sjølvstyrande land underlagt Kongeriket Nederlanda. Hovudstaden er Oranjestad. Øya har eit svært tørt klima med lite vegetasjon. Folket på Aruba talar papiamento, eit språk som har oppstått av spansk, portugisisk, nederlandsk og afrikanske språk og indianarspråk.

Bakgrunnsstoff 

 
Usjølvstendige område
Øyar i Karibia
Kongeriket Nederlanda
Cuenca

Cuenca (Santa Ana de los Cuatro Ríos de Cuenca) er den tredje største byen i Ecuador og hovudstaden i Azuayprovinsen. Han ligg i høglandet på 2800 moh ved den panamerikanske hovudvegen. Folkesetnaden var om lag 280 000 i 2001.

Byen vart skipa i 1557 av den spanske historikaren Diego Hurtado de Mendoza på staden der den historiske byen Guapondeleg til Cañarifolket låg, («landet så stort som himmelen», 500 e.Kr.), seinare også kjent som Tomebamba etter at han var erobra av inkaene.

Cuenca er eit senter for produksjon av panamahattar for eksport. Hattane er gjort med handarbeid og er høgt prissette. Sjølve flettearbeidet vert ofte utført heime av kvinner i byen for å skaffe ekstrainntekter til familien, medan ferdigstillinga gjerast med hjelp av maskinar på fabrikkar.

Byen ligg berre 30 kilometer aust for nasjonalparken Cajas og 67 kilometer sør for den viktigaste inkaruinen i landet, Ingapirca.

Det historiske senter i Cuenca er eit kulturminnet som blei sett på UNESCO si verdsarvliste i 1999.

Kjelder 
 Tilsvaranda Wikipedia-artikkel på engelsk
 Rachowiecki, Rob, Ecuador, 5. opplag, Lonely Planet (2001)

Bakgrunnsstoff 
 Framstilling av panamahattar
 Artikkel hos ecuadorexplorer.com
 Bilete frå Cuenca
 Cuenca Ecuador

Cuenca
Cuenca
Ordstilling

I språktypologi refererer ordstilling til den umarkerte rekkjefølgja av dei sentrale setningsledda, særleg subjekt, objekt og (finitt) verb (verbal), delvis også adverbial.

Ordstillingstypar 

 SOV-språk er m.a. japansk, tyrkisk, koreansk, kanuri og oromo
 SVO-språk er m.a. engelsk, fransk, swahili og fulfulde
 VSO-språk er t.d. (klassisk) arabisk, tamasjek, irsk og hawaiisk
 VOS-språk er t.d. fijiansk, madagassisk og tzeltal
 OSV-språk er t.d. xavante og sardisk
 OVS-språk er t.d. hixkaryana

 Visse V2-språk, tysk og nederlandsk, er SOV-språk, men har det finitte verbet i andre posisjon i setninga i heilsetningar, slik at vi har t.d. Ich esse Apfeln / ... daß ich Apfeln esse / ich habe Apfeln gegessen.
 Dei nordgermanske språka, som t.d. norsk, er SVO-språk og V2-språk.

OS-språk, og særleg OVS-språk, er svært sjeldne, og vi veit framleis lite om syntaksen deira.

Fraseintern ordstilling 

Det er mogleg å sjå to hovudtypar innanfor fraseintern ordstilling, kjerneinitiale og kjernefinale frasar. Viss kjernen i ein frase blir definert som den delen som avgjer distribusjonen til frasen, deler vi frasane inn i om kjernane kjem før eller etter komplementet sitt. Norsk har t.d. kjerneinitiale preposisjonsfrasar («Vi flyg om Oslo»), der finsk har kjernefinale postposisjonsfraser («Me lennetään Oslon kautta»).

Det har blitt hevda at SOV-språk konsekvent har kjernefinale frasar og modifiserande adverbial framfor frasane dei modifiserer, mens SVO-språk er meir blanda, og kan ha både kjerneinitiale og -finale frasar. Men også SOV-språka er blanda. Afrikanske SOV-språk som oromo (kusjittisk) og kanuri (saharisk) har kjerneinitiale nominalfrasar. Dei germanske SOV-språka som er V2-språk oppfører seg som SVO-språk.

Lingvistikk
Syntaks
SOV-språk

SOV-språk, eller Subjekt-Objekt-Verb-språk, er innanfor lingvistisk typologi gruppa av språk som i nøytrale setningar har subjekt, objekt og verb i nett den rekkjefølgja. Eg fisk et ville ha vore ei SOV-setning på norsk.

SOV er den vanlegaste setningstypen i verdas språk. SOV-språk er t.d. alle dei tyrkiske språka, japansk og koreansk og tamil.

I tidlegare språksteg var germansk også SOV, som vi ser i urgermansk Ek HlewagastiR horna tawido («Eg Hlegjest horn gjorde»), som vi finn i runeinnskriftar.

SOV-språk har andre karakteristiska. Dei har postposisjonar heller enn preposisjonar, dei har adjektiv før substantivet dei modifiserer, og dei plasserer relativsetningane før substantiva dei viser til.

Syntaks
Revy

Revy er ei teater- og underhaldingsform som inneheld ei blanding av musikk og sketsjar, ofte med aktuelle tema. Ofte vert allereie skrivne og kjende musikkstykke med nyskrivne tekstar til nytta. Sketsjane kan òg innehalde satire i tillegg til humor.

Revy i Noreg 
På vestlandet i Noreg har Nornarevyen (Salhus Revy og Teater) vore ei sterk og betydningsfull revygruppe. Den er Bergen si eldste gjenlevande revytradisjon, som lever og arbeider i Monrad Holm Johnsen si and. Salhus Kvintetten, Vinskvetten og Cato og Claus har kome ut av denne gruppa. 

Teater
OVS-språk

OVS-språk, eller Objekt-Verb-Subjekt-språk, er innanfor lingvistisk typologi gruppa av språk som i nøytrale setningar har objekt, verb og subjekt, i nett den rekkjefølgja. Fisk et eg (for «Eg et fisk») ville ha vore ei OVS-setning på norsk.

Dette er den sjeldnaste av dei seks moglege permutasjonane av subjekt, verb og objekt. Språk som bruker denne ordstillinga er det uto-aztekiske språket guarijio, det karibiske språket hixkaryana og det isolerte språket urarina frå Peru.

Ordstillinga blir også brukt i det konstruerte språket klingon frå science fiction-serien Star Trek.

Kjelder

Syntaks
OSV-språk

OSV-språk, eller Objekt-Subjekt-Verb-språk, er innanfor lingvistisk typologi gruppa av språk som i nøytrale setningar har objekt, subjekt og verb i nett den rekkjefølgja. Fisk eg et (for «Eg et fisk») ville ha vore ei OSV-setning på norsk.

OSV er ein av dei sjeldne basisordstillingsmønstra. OSV har vorte funne i ein del språk i Brasil, xavante, jamamadi, apurina, kayabí og nadëb.

Syntaks
VOS-språk

VOS-språk, eller Verb-Objekt-Subjekt-språk, er innanfor lingvistisk typologi gruppa av språk som i nøytrale setningar har verb, objekt og subjekt i nett den rekkjefølgja. Et fisk eg (for «Eg et fisk») ville ha vore ei VOS-setning på norsk.

VOS, er som alle OS-setningar, sjeldan. 

Døme på VOS-språk er madagassisk, gammaljavanesisk og fijiansk. Alle desse språka er austronesiske språk

Syntaks
SVO-språk

SVO-språk, eller Subjekt-Verb-Objekt-språk, er innanfor lingvistisk typologi gruppa av språk som i nøytrale setningar har subjekt, verb og objekt i nett den rekkjefølgja. Setninga Eg et fisk er ei SVO-setning på norsk.

SVO er den nest vanlegaste setningstypen i verdas språk, etter SOV. Setningsordninga blir brukt i mellom anna kinesisk, romanske språk, engelsk, russisk og swahili.

Syntaks
VSO-språk

VSO-språk, eller Verb-Subjekt-Objekt-språk, er innanfor lingvistisk typologi gruppa av språk som i nøytrale setningar har verb, subjekt og objekt i nett den rekkjefølgja. «Et eg fisk?» er eit døme på ei VSO-setning på norsk.

Kjende VSO-språk er tagalog og dei øykeltiske språka, som irsk, skotsk-gælisk, walisisk og bretonsk.

Syntaks
Dronning

Ei dronning kan vera kona til ein regjerande konge, eller sjølv vera den regjerande monarken i eit land. Ektemannen til ei regjerande dronning er derimot ikkje ein konge; han har andre titlar, som prinsgemal (dansk) eller prince consort (engelsk). Mora til ein regjerande monark som ikkje sjølv har formell makt blir ofte kalla dronningmor. 

I praksis er ikkje skiljet mellom ulike dronningar absolutt. Ei inngift dronning har ofte fått mykje makt over kongen, medan ei enkjedronning kan ha herska heilt eller delvis etter å ha mista mannen sin, ofte på vegne av ein mindreårig son. Dronningar kunne oppnå makt ved hjelp av eige evner eller på grunn av slektskap, ettersom dei i tidlegare tider gjerne kom frå kongelege familiar i andre land.

Også dronningar utan mykje innverknad på samfunnet rundt seg er blitt sett på som symbol for landet eller kongsmakta. Marie Antoinette, den siste dronninga før den franske revolusjonen, er eit døme på dette. Ho blei sett på som lettsindig og fjerna frå folket, og blei avretta som ein forhatt representant for monarkiet.

Arverett til dronningtittelen

Tidlegare har stillinga som regjerande dronning gjerne vore eit unntak; dei fleste dronningane var det på grunn av mannen si stilling. I dag har derimot mange av dei gjenverande europeiske monarkia arvelovar som seier at kvinner kan arve trona på lik linje med menn, og Danmark, Nederland og Storbritannia har ei dronning som statsoverhovud. Etter at den norske grunnloven blei endra i 1990 fekk kongelege av begge kjønn lik arverett på trona.

Annan bruk av ordet
Dronningtittelen er blitt overført til andre område, mellom anna dyreriket, der viktige kvinnelege insekt i eit insektsamfunn kan bli kalla «dronning». Dette gjeld særleg bier og maur.

I vestleg sjakk blir den mektigaste brikka òg kalla «dronning», medan den viktigaste, men meir hjelpelause brikka blir kalla «konge».

Sjå òg
Kategorien Dronningar
Kategorien Regjerande dronningar
Keisarinne

Bakgrunnsstoff

Kjelder
Queen på engelske Wikipedia
Dronning på norsk bokmålswikipedia

 
kongelege titlar
monarkar

fa:شهبانو
zh:女皇帝
Bené Efrájim

Bené Efrájim (hebraisk בְּנֵי אֶפְרַֽיִם [bə'nē ef'rajim] (‘born av Efraim’), en. skrivemåte: Bene Ephraim eller Bnei Ephraim), òg kalla telugujødar fordi dei snakkar telugu, er ei lita gruppe av jødar som bur hovudsakleg i Kottareddipalem, ein landsby utanfor Guntur i Andhra Pradesh i India, nærme elvedeltaet av elva Krishna.

Bené Efràjim-jødane sporar dei jødiske skikkane sine attende til tidlege tider og historia deira har eit tydeleg fellesdrag med den til bené Menashe-jødane i dei nordaustindiske statane Mizoram og Manipur: Baptistiske misjonærar kom åt dei først på 1800-talet og konverterte dei til kristendommen.

Sidan 1981 har kring 50 familiar kring Kottareddipalem og Ongole (hovudstaden i Prakasham-distriktet) lært jødedom og hebraisk språk og arbeidd for at andre jødiske grupper verda ikring skal godtaka dei som jødiske. På grunn av at hebraisk språk er så nyleg teke i bruk og på grunn av den sterke vekta på å bruke hebraisk som levande språk heller enn berre som liturgisk språk, har innflytnaden frå hebraisk på morsmålet telugu enno ikkje ført til noko kjennspakt «jødetelugu» som språk eller dialekt.

Opp gjennom åra har fleire grupper av rabbinarar vitja bené Efràjim-samfunnet, men dei har enno ikkje sett seg klare til å godkjenne dette samfunnet i same grad som dei nyleg har gjort det med bené Menashe-jødane.

Sjå òg 
Andhra Pradesh
Indiske jødar

Kjelder 
 «Bene Ephraim» på Engelsk Wikipedia
 http://www.kulanu.org/india/telugu_jews.html 
 http://www.kulanu.org/india/bneiephraim.html 

Andhra Pradesh
Telugufolk
Jødar
Hn/Moster

For moster i tydingi «mor-syster», sjå tante

Moster er ei øy sudaust i Bømlo herad i Sunnhordland på 12 km2. Røyksundkanalen skil Moster frå øyi Bømlo. Moster var eit eige herad fram til 1963, då det vart slege saman med Bremnes og Bømlo herad. Det var på Moster kong Olav Tryggvason byrja freistnadene på å kristna Noreg, og etter tradisjonen skal han ha reist den fyrste kyrkja i landet her i 995. Moster gamle kyrkja som stend i dag, reknar ein med er frå kring 1150, og ho vert haldi for å vera eldste kyrkja i landet. Gamlekyrkja ligg i tettstaden Mosterhamn.

Det var på Mostratinget på Moster i 1024 kong Olav den heilage og bisp Grimkjell sette den sokalla kristenretten - eit tingvedtak som sidan vart teke ved på dei ymse lagtingi, og dimed gjorde kristendomen til statsreligion i Noreg.

Det årvisse sogespelet Kristkongane på Moster (òg kalla Mostraspelet) av Johannes Heggland hev sidan 1984 vorte sett upp i Moster amfi. Handlingi i dette stykkjet sviv kring desse hendingane på vegen til kristningi av Noreg. I 1995 var det ei storstilt høgtiding av tusundårsjubiléet for kyrkja i Noreg i samband med Mostraspelet.

Hn:Norske øyor
Hn/Fyre detta norske herad
Domkyrkje

Ei domkyrkje eller ein katedral er eit kriste kyrkjebygg med bispesæte. I Skandinavia og tyskspråklege land er nemninga «domkyrkje» vanleg. Ordet «katedral» vert òg lauseleg nytta om store kyrkjebygg utan bispesæte.

Katedralar i Noreg

Den norske kyrkja 
Bergen domkyrkje
Bodø domkyrkje
Fredrikstad domkyrkje
Hamar domkyrkje
Kristiansand domkyrkje
Molde domkyrkje
Nidaros domkyrkje
Oslo domkyrkje
Stavanger domkyrkje
Tromsø domkyrkje
Tønsberg domkyrkje

Den katolske kyrkja 
St. Olav domkyrkje i  Oslo

Kyrkjer
Sakralbygg
Handverk

Handverk er ei fellesnemning på produksjonsmetodar der ein hovudsakleg nyttar hendene og eventuelt enkle verktøy for å forme eller lage eit objekt. Handverk kan og nyttast som nemning på sjølve vara eller produktet som vert produsert for hand. Ein som har handverk som yrke blir kalla handverkar.

Handverk vert gjerne nytta som motsats til industriell produksjon. Innan handverk vert produkta gjerne laga til eitt for eitt, medan industriell produksjon er særkjenna av masseproduksjon. Før den industrielle revolusjonen var handverk den vanlege produksjonsmetoda.  Om handverket har eit kunstpreg vert det tale om kunsthandverk.

Kunst 
Handverk 
Kultur
Duodji

Duodji er ei nemning på tradisjonelt samisk handverk og kunsthandverk. Ordet duodji vert bruka både om det å lage noko og det som vert laga.

Materiale 
I duodji brukar ein naturmateriale som skinn, pels, trerøtter, horn og bein, til å lage forskjellige gjenstandar. Ulike delar av reinsdyret vert mykje bruka til duodji. Anna tradisjonelt materiale som har vore bruka er glasperler, tinn og ull. Ein skil tradisjonelt mellom «mjuk» duodji, arbeid i tekstil og skinn som vart utført av kvinner, og «hard» duodji, arbeid i metall, tre, stein, horn og bein, som vart utført av menn.

Produkt 

Duodjitradisjonen har først og fremst gått ut på å laga bruksgjenstandar og klede, men har som anna brukskunst òg vore driven av estetikk. Nokre gjenstandar blei laga for byttehandel og sal. Tradisjonelle ting ein kan laga innan duodji er klede, smykke, guksiar (trekoppar), komser, pulkar og ski. Gjenstandane vil ofte ha spesielle fargar og former, gjerne prega av lokale tradisjonar eller familietradisjonar.

I nyare tid har ein også laga andre ting inspirert av tradisjonell utforming, og det er kome til nye element, som meir figurativ kunst. Det er også vorte vanlegare å laga duodji for sal.

Opplæring og fremjing 
Tradisjonelt var opplæringa i duodji ein sjølvsagt del av opplæringa i heimen. I Noreg er utdanninga innan duodji no ein del av utdanningsprogrammet Design og handverk med to år på skule og to år i lære ute i bedrift. Første skoleåret er «Vg1 Design og handverk» og andre skoleåret er «Vg2 Design og duodji». Opplæringa omfattar arbeid i verksemd og fagbrev.

Duodji er særskilt studiefag ved Samisk høgskole i Kautokeino. I 2010 utnemnde høgskulen Gunvor Guttorm til verdas første professor i dudji. I 2011 delte høgskolen ut dei første bachelorgradane i duodji nokonsinne.

Duodjeinstituhtta (DI) i Kautokeino vart stifta i 1993 og har fremjing av næringsutvikling frå tradisjonell duodji som målsetjing.

Sámi duodji-merket er eit nordisk sløydmerke som garanterer at produktet er laga etter samiske håndverkstradisjonar og at det er brukt tradisjonelle materiale og teknikkar.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

 Duodjiinstituhtta 
 Samisk-norsk ordliste knytt til duodji  ved Duodjiinstituhtta
Utsal
 Duodjin , salsportal administrert av Duodjiinstituhtta
 Design og håndverk - Duodiar 

 
Samisk kultur
Husflid
Samiske ord og uttrykk
Nitinol

Nitinol er ei gruppe metall-legeringar av nikkel og titan. Dei er super-elastiske og har ei temperaturavhengig evne til å vende attende til si opphavleg form etter deformasjon. Metalla er mellom anna bruka i medisinske reiskaper og implantater.

Kjelder 
 Produktark frå produsenten
 Produsentens heimeside

Bakgrunnsstoff 

Nikkel-titanlegeringar
Tannpleiemateriale
Biomateriale
Kunsthandverk

Kunsthandverk er handverksproduksjon der handverkaren lager bruksting med ei kunstnerisk form. Omgrepet kom særleg i bruk på 1970-talet med litt ulike tydingar. Tidlegare blei kunsthandverk ofte kalla folkeindustri, husflid, prydkunst, kunstindustri eller brukskunst — ord som har hatt ei litt vidare tyding enn dagens kunsthandverk. Den estetiske verdien ved handverksproduktet har stadig blitt viktigare i høve til bruksverdien, og kunsthandverk er i dag sett på som ei sjølvstendig kunstform.

Bakgrunnsstoff

Fagforeininga Norske Kunsthåndverkere

 
Kunst
Wienerbrød

Wienerbrød er ei form for kvitt, søtt bakverk laga av gjærdeig skild i fleire lag av feitt. Retten er mest laga i Skandinavia, ikkje i Wien, og blir på språk som engelsk kalla Danish pastry, 'dansk bakverk'.

Ein lager wienerbrød ved å kjevla ut ein deig laga av mjøl, mjølk og egg med sukker og kanskje kardemomme i. Deretter breier ein ut bakefeitt, som smør eller margarin, på deigen. Laga blir lagde oppå kvarandre og kjevla vidare. Typisk legg ein tre lag oppå kvarandre tre gonger, slik at det til saman blir 27 feittlag. Ofte kjøler ein deigen ned for å gjera han lettare å handtera. Resultatet blir eit smøraktig, lagdelt bakverk.

Bakverket kan ha ulik fyll og glasur. Ein vanleg variant er vaniljekrem i midten og melis rundt. Andre brukte smakar er sjokolade, syltetøy og nøtter.

Kjelder 
 Danish pastry-artikkel på engelsk Wikipedia (sist opna 25. okt. 2005 kl. 12:53 (UTC))
 Wienerbröd-artikkel på svensk Wikipedia (sist opna 25. okt. 2005 kl. 12:53 (UTC))
 bakers.no  (innhald)

Bakverk
Brød
Smør
Gustav Klimt

Gustav Klimt () var ein austerriksk art nouveau-målar som er kjend for å ha skapt si eiga stilretning, Wiener Sezession, med element hovudsakleg frå symbolismen og fleire andre stilretningar.

Klimt vart fødd i Baumgarten, i nærleiken av Wien, i Austerrike.

Kjelder 
 Expo-klimt.com 
 Tradein.no

Bakgrunnsstoff 

Austerrikske målarar
Symbolistiske målarar
Art nouveau
Døde av spanskesjuka
Burmesisk skrift

Burmesisk skrift er eit skriftspråk som blir brukt til å skriva burmesisk, kayin og monspråk med. Skriftspråket er avleidd av monskrifta, som på si side byggjer på paliskrifta. Bokstavane er avrunda i forma fordi dei opphavleg blei skrivne på skjøre palmeblad.

Skrifta høyrer til brahmifamilien og blei utvikla frå monskrift under kong Anawrahta, den første herskaren av eit samla burmesisk rike.

Den eldste burmesiske innskrifta finn ein på Myazedi-inskripsjonen frå 1113, som har tekstar på pyu, mon, pali og burmesisk.

Bakgrunnsstoff

Skriftsystem
Burmesisk språk
Hn/Mostratinget

Mostratinget var eit tingmøte heldt ved Moster kyrkja, på Moster på Bømlo i 1024. Her lagde kong Olav den heilage og bisp Grimkjell fram kristenretten som dei i samråd med frie bønder på tinget fekk teke ved. Sidan vart dette òg teke ved på dei ymse lagtingi, og ein hev rekna dette som innføringi av kristendomen til statsreligion i Noreg. Mostratinget er nemnt i dei eldste norske lovtekstene, Gulatingslovi og Frostatingslovi.

Mostratinget danar råma kring andre vendingi i det årvisse sogespelet Kristkongane på Moster (som til vanleg gjeng under namnet Mostraspelet), skrive av Johannes Heggland.

Hn/Norrøn tid
Hn/Bømlo
ABM-utvikling

ABM-utvikling - statens senter for arkiv, bibliotek og museum var eit norsk statleg senter med ansvar for samordning og utvikling av arkiv, bibliotek og museum. Senteret vart oppretta den 1. januar 2003, ved ei samanslåing av Statens Bibliotektilsyn, Riksbibliotektenesta og Norsk Museumsutvikling. Det vart avvikla i 2010.

ABM-utvikling var organisert under Kyrkje- og kulturdepartementet (KKD), men vart leia av eit eige styre med representantar både frå KKD, Miljøverndepartementet og Utdannings- og forskingsdepartementet. ABM-utvikling var organisert med tre avdelingar: Ei utviklingsavdeling, ei administrasjonsavdeling og ei informasjonsavdeling. ABM-utvikling vart leia av direktør Jon Birger Østby, den tidlegare leiaren for Norsk Museumsutvikling. 
ABM-utvikling var mellom anna ansvarleg for drifta av kulturnett.no og samarbeidsprogrammet Norsk digitalt bibliotek.

Bakgrunnsstoff 
 ABM-utvikling sin nettstad
 kulturnett.no
 Norsk digitalt bibliotek 
 Stortingsmelding. nr. 22 (1999-2000)- ABM meldinga

Tidlegare norske statsetatar
Skipingar i 2003
Nedleggingar i 2010