alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Aurgjeldingar

Aurgjeldingar er folk frå gamle Aure på Nordmøre. Omgrepet vart nytta både om aurgjeldingar som bur i Aure kommune og om utflytta aurgjeldingar. Folk frå Aure sentrum vert kalla auringar og folk frå tidlegare Stemshaug kommune vert kalla stemshaugingar. Merk at folk frå Tustna (som var eigen kommune før 1. januar 2006) berre blir kalla tustningar og ikkje aurgjeldingar. Målføret til aurgjeldingane vert kalla aurgjelding.

Kjente aurgjeldingar 
 Ola Aarsund (tyskfele)
 Holger Aresvik (felespelar)
 Oddvar Aresvik (1915–1996) (professor i landbruksøkonomi ved Norges Landbrukshøgskole på Ås) 
 Knut Baardset (tidlegare ordførar og brubyggar)
 Peder Olsen Helle (Helle-Pe) (spelmann)
 Arnold Kofoed (arkitekt) 
 Kristofer Leirdal (skulptør)
 Hans Ormset (fotograf)
 Rita Ormbostad (politikar)
 Johan Skipnes‎ (Kommunal- og arbeidsminister i regjeringa Korvald frå 18. oktober 1972 til 16. oktober 1973.)
 Ola Stemshaug (redaktør Norsk Stadnamnleksikon, namneforskar og forfattar)

Sjå òg 
 Tustningar

 
Aure kommune
Nordmøringar
Norske innbyggjarnamn
Svaneapoteket i Bergen

Svaneapoteket ligg i Strandgaten i Bergen. Det er truleg den eldste verksemda i Noreg som i dag er i drift. Det har vore i kontinuerleg drift sidan 1595 då apoteket fekk løyve til å drive av Kong Christian IV. Svaneapoteket hadde ein forløpar i det fyrste apoteket i Bergen, som opna i 1588. Svaneapoteket sitt fekk namnet sitt i 1705, då det andre apoteket i Bergen vart opna, fram til den tid hadde det helde å kalle det Apoteket.

Bakgrunnsstoff 
 Svaneapoteket frå Bergen byleksikon

Bergen
Byggverk i Bergenhus
Gunnebo slott

Gunnebo slott ligg nordaust i Mölndals kommun (Stensjöns församling), mellom Mölndal og Pixbo. 

Det ligg nær Rådasjön og Stensjön. Historia til Gunnebo kan fyljast attende til slutten av av 1300-talet, då namnet fyrste gongen vert brukt om ein storgard med tilhøyrande kvern. 
Det nåverande Gunnebo slott vart bygd av den rike kjøpmannen John Hall d.e., som i 1778 kjøpte Gunnebo for å byggje seg eit sommarhus som stod i stil med at han var ein av dei rikaste mennene i Sverige. Han vart kalla 'Rike Hall' i samtida.
Slottsanlegget inneheld ein hovudbygning i tre og eit parkanlegg. Parken er ein av dei best bevarte i Sverige frå si tid. Arkitekt var Carl Wilhelm Carlberg og mange av originalteikningane hans av Gunnebo er i dag i samlingane til Röhsska museet i Göteborg. Parken er open for alle og det vert arrangert guida omvisingar inni slottet.

Bakgrunnsstoff 
 Gunnebo Slott och Trädgårdar 

Byggverk i Göteborg
Slott i Sverige
Otterøya

Sjå artikkelen Otrøya for informasjon om Otrøya i Midsund kommune.

Otterøya er ei øy i Namsos kommune. Ho har eit areal på 143 km² og den tredje største øya i Trøndelag. Ho er heimøya til Idar Lind og har 800 fastbuande. 

Otterøya har brusamband med fastlandet over Lokkaren. Namsfjorden ligg på sørsida av øya, medan Lauvøyfjorden. Nord for Otterøya ligg øyane Elvalandet og Jøa.

Bakgrunnsstoff 
 Otterøy.no 

Geografi i Namsos‎
Øyar i Trøndelag
Walkersirkulasjonen

Walkersirkulasjonen er ein atmosfærisk sirkulasjon over ekvator i Stillehavet. Dette fører til den austlege passatvinden langs havoverflata, og skapar ein havstraum som går vestover. Utanfor kysten av Peru og Ecuador fører dette til oppvelling av kaldt og næringsrikt vatn til overflata, for å erstatte vatnet som strøymer vestover. Dette gjev gode forhold for fiskerinæringa i området. Sirkulasjonen vart oppdaga av den norske meteorologen Jacob Bjerknes i 1969 og kalla opp etter den britiske fysikaren Sir Gilbert Walker, som oppdaga den sørlege oscillasjonen.

El Niño 

''Sjå hovudartikkel: El Niño

Walkersirkulasjonen oppstår på grunn av ei trykkgradientkraft mellom høgtrykk over austlege delar av Stillehavet og lågtrykk over Indonesia. Av og til, på grunn av effektar ein ikkje kjenner til, vert Walkersirkulasjonen svekka eller til og med reversert, og dette fører til ein El Niño episode. Under slike hendingar strøymer det varme vatnet som vinden og havstraumen har stuva opp i vest tilbake mot aust, og oppvellinga av det kalde vatnet utanfor kysten av Sør-Amerika forsvinn, noko som får konsekvensar for fiskeindustrien i området. Når Walkersirkulasjonen er kraftigare enn vanleg fører dette til ein La Niña-episode, som fører til enno lågare havoverflatetemperatur i aust på grunn av auka oppvelling. 

Eit vitskapleg studie som vart publisert i journalen Nature i mai 2006 indikerer at Walkersirkulasjonen har blitt svakare dei siste tiåra, og forfattarane spekulerer i om global oppvarming er ein av faktorane til dette. 

Tropisk meteorologi

fr:Circulation atmosphérique#Circulation de Walker
Varmebassenget på vestlege halvkule

Varmebassenget på vestlege halvkule (WHWP, forkorting frå engelsk Western Hemisphere Warm Pool) er eit område med havoverflatetemperatur høgare enn 28,5ºC som utviklar seg vest for Sentral-Amerika om våren, og som forplantar seg til dei tropiske farvatna i aust. 

Varmebassenget inkluderer den tropiske delen av Atlanterhavet aust for Dei små antillane, Karibiahavet, Mexicogolfen og den austlege delen av det nordlege Stillehavet. 

Varmesyklusen i varmebassenget byrjar med ei oppvarming aust i det nordlege Stillehavet om våren. Utanfor Sentral-Amerika oppstår det eit dipolmønster på grunn av at kjøligare og tørrare luft strøymer gjennom Tehuantepec-eidet. Varmen og fukta frå varmebassenget driv den mexicanske monsunen, og om sommaren har varmen spreidd seg til Mexicogolfen og Karibia.

Samanheng med El Niño 
Studiar av klimadata har vist ein samanheng mellom El Niño og varmebassenget på vestlege halvkule. Under ein normal vinter på den nordlege halvkula driv varmen over Amazonas ei Hadleycelle der søkkjande luft rundt 20ºN driv ein kraftig antisyklon i det subtropiske Atlanterhavet. Ein El Niño svekkar denne cella og dei tropiske områda av Nord-Atlanteren vert varma opp meir enn vanleg i løpet av våren. Om lag halvvegs ute i El Niño-hendinga vil det uvanleg varme vatnet i den austlege delen av det nordlege Stillehavet få auka oppvarming om våren og varmen spreier seg austover i varmebassenget om sommaren.

References 
 Enfield, D.B, and S.-K. Lee (2005). "The Heat Balance of the Western Hemisphere Warm Pool". Journal of Climate 18: 2662-2681.
 Enfield, D.B, S.-K. Lee, and C. Wang (2005). "How are large Western Hemisphere Warm Pools formed?". Progress in Oceanography.
 Lee, S.-K., D.B. Enfield, and C. Wang (2003). "Ocean general circulation model sensitivity experiments on the annual cycle of Western Hemisphere Warm Pool". Journal of Geophysical Research 110: C09004, doi:10.1029/2004JC002640.
 Wang, C., and D. B. Enfield (October 2001). "The tropical Western Hemisphere warm pool". Geophys. Lett. 28: 1635-1638.
 Wang, C. , and D. B. Enfield (2003). "A Further Study of the Tropical Western Hemisphere Warm Pool". Journal of Climate 16 (16): 1476-1493.
 Wang, C. (2005). "ENSO, Atlantic climate variability, and the Walker and Hadley circulations". In The Hadley Circulation: Present, Past, and Future, H. F. Diaz and R. S. Bradley, Eds., Kluwer Academic Publisher: 173-202.

Tropisk meteorologi
Fysisk oseanografi
Klimatologi
Frode Johnsen

Frode Johnsen () i Skien) er ein norsk fotballspelar. Han speler spiss, og vart toppskårar i Tippeligaen i 2001 (saman med Thorstein Helstad og Clayton Zane) og i 2004. Han debuterte i Tippeligaen i 1999 for Odd Grenland, og gjekk til Rosenborg i 2000. Same året debuterte han på landslaget, og han har (per mai 2006) spela 30 landskampar og skåra 10 mål. 16. juli 2006 underteikna han ein 18-måndars kontrakt med japanske Nagoya Grampus Eight.

Statistikk

* Berre seriekamper.
* Berre Eliteseriekampar.

Bakgrunnsstoff 
 Rbk.no: Rosenborg og Nagoya Grampus Eight einige om overgang for Frode Johnsen 

Denne artikkelen byggjer på artikkelen «Frode Johnsen» henta frå Wikipedia på bokmål 23. november 2006.

Johnsen, Frode
Johnsen, Frode
Johnsen, Frode
Johnsen, Frode
Johnsen, Frode
Tispe

Ei tispe er eit hodyr i hundefamilien. Av og til vert uttrykket også brukt i samanheng med meir forklarende uttrykk, som til dømes alfatispe, leidartispe, ungtispe, hundetispe og revetispe.

Uttrykket tispe vert også i ei viss mon nytta som eit skjellsord om kvinner. 

Zoologi
Delstaten São Paulo

São Paulo er ein delstat i den søraustlege delen av Brasil og har ei befolkning på om lag 38 millionar (2003). Hovudstaden heiter òg São Paulo. Delstaten er eit økonomisk og industrielt kraftsenter i Brasil og i Sør-Amerika.

Økonomi 
São Paulo står for om lag ein tredjedel av Brasil sitt BNP og ein tredjedel av landet sitt energiforbruk. Delstaten har omfattande industri, dette innebér både stål-, mekanisk- og elektronikkindustri. Fleire bilkonsern har fabrikkar her og flyprodusenten Embraer har hovudkvarteret sitt i delstaten. 

Innan landbruk er blant anna kaffi ein viktig inntektskjelde.

Politikk 
Politikken i São Paulo er kontrollert av Arbeiderpartiet (PT) og av Sosialdemokratane (PSDB). Begge desse partia har opphav i denne delstaten. Guvernøren, Rodrigo Garcia, kjem frå PSDB, tiltredde etter at João Doria trekte seg.

To av dei fem siste brasilianske presidentane, Fernando Henrique Cardoso (PSDB) og Luiz Inácio Lula da Silva (PT), bur i delstaten.

Historie 
Den første busetjinga i delstaten er registrert attende til 1532, med danninga av Vila da São Vicente. I 1554 vart det etablert ein jesuitt-misjon som skulle kristne tupi-indianarane i området. Denne misjonen vart seinare til det som i dag er São Paulo by.

Delstaten fekk sitt første økonomiske oppsving på 1900-talet med etableringa av fleire kaffiplantasjar i området. For å kunne eksportere kaffien gjennom hamnebyen Santos vart det i denne perioden bygd både vegar og jernbaner.

Veksten i kaffiplantasjane gjorde at eit stort tal innvandrarar kom til delstaten frå midten av 1900-talet og utover. Desse innvandrarane kom frå land som Tyskland, Italia, Libanon og Japan. I tillegg til innvandrarar, har delstaten òg opplevd ei stor innflytting frå andre delar av Brasil, spesielt frå delstatane i nordaust.

Byar 
Viktige byar er São Paulo (hovudstad), Santos, Campinas, Osasco, São José dos Campos og Ribeirão Preto. 

Andre byar er: Araraquara, Araçatuba, Barretos, Bauru, Franca, Jacareí, Jundiaí, Marília, Piracicaba, Presidente Prudente, São Carlos, São José do Rio Preto og Sorocaba.

Bakgrunnsstoff 
 Brasil sin ambassade i London, faktaside om São Paulo 
 São Paulo offisiell heimeside (Portugisisk)
 digital São Paulo

Sao Paulo
Regionen São Paulo
Madden-Julian-oscillasjon

Madden-Julian oscillasjonen (MJO) er ein nedbørsanomali på planetær skala som forplantar seg langs ekvatorområdet.

MJO er karakterisert ved ein austleg forplanting av store område med både auka og minka tropisk nedbør. Hovusakleg skjer dette over Indiahavet og Stillehavet. Det unormale nedbørsmønsteret merkar ein først over vestlege delar av Indiahavet, før det forplantar seg over det varme vatnet i vestlege og sentrale område av det tropiske Stillehavet. Mønsteret ser derimot ut til å forsvinne når det flyttar seg over dei kjøligare havmassane i det austlege Stillehavet, men dukkar så opp igjen i tropiske område av Atlanterhavet og tilbake til Indiahavet. Ein våt fase med forsterka konveksjon og auka nedbør er etterfylgd av ein tørr fase der konveksjonen vert svekt. Kvar syklus varer om lag 30-60 dagar, og på grunn av det er MJO òg kalla «30-60 dagarsoscillasjonen», «30-60 dagarsbølgja» eller «intraperiodisk oscillasjon».

Atmosfærisk mønster 
Ein har særskilde straummønster i både høgare og lågare delar av troposfæren i samband med MJO-mønsteret. Desse sirkulasjonane strekker seg rundt heile kloden og er ikkje berre avgrensa til den austlege halvkula.

MJO varierer mykje frå år til år, og ein kan ha lange periodar med stor aktivitet etterfylgd av år med svake svingingar. Denne variasjonen er kopla opp til El Niño-syklusen (ENSO). I Stillehavet har ein ofte kraftig MJO-aktivitet 6-12 månader før El Niño er på sitt kraftigaste, medan MJO-aktiviteten er liten under La Niña-åra. Langs resten av ekvator er det interne dynamiske forhold i atmosfæren som virkar inn på den årlege variasjonen av MJO.

MJO-effekten påverkar monsunen både i India og Nord-Amerika, men i mykje mindre grad i Nord-Amerika.

Påverknad på tropiske syklonar 
MJO-fasen kan vere ein svært viktig faktor for utvikling av tropiske stormar i Nord-Stillehavet og Nord-Atlanteren. Til dømes gjev stigande rørsler i samband med MJO dårlege vilkår for å få danna tropiske stormar, medan søkkande luftrørsler gjev gode vilkår. I USA vert MJO tett overvaka for at ein skal kunne få eit bilete av korleis orkansesongen vil utvikle seg.

Sjølv om tropiske syklonar oppstår i den varme sesongen (vanlegvis mai-november) på nordlege halvkule i både Stillehavet og Atlanterhavet, har ein store variasjonar i aktiviteten kvart år. Ein har funne spor av at MJO styrer denne aktiviteten (særleg for dei kraftigaste syklonane). Når MJO går austover vil og området som er best egna for å utvikle tropiske syklonar flytte seg austover frå det vestlege Stillehavet til det austlege Stillehavet og til slutt Atlanterhavet. Sjølv om det er ein klar samanheng her, er det fleire faktorar enn MJO som skal til for å få danna tropiske syklonar. Til dømes må havoverflatetemperaturen vere høg nok og det vertikale vindskjeret svakt.

Tropisk meteorologi
Atmosfærisk dynamikk
St. Laurentius kyrkje

St. Laurentius kyrkje i Drammen er ei katolsk kyrkje vigsla 19. april 1998. Ho står på tomta til den første St. Laurentius kyrkje, ei lafta trekyrkje. Den første kyrkja blei vigsla 19. november 1899 og blei i 1996 flytta til Åssiden kyrkjegard, der ho er i bruk som gravkapell.

Kjelder 
 St. Laurentius menighet

Kyrkjer i Drammen
Den katolske kyrkja i Noreg
Sikt

Sikt er eit mål på den lengste avstanden ein kan sjå ein lekam eller eit lys på. God sikt er viktig i alle former for trafikk, både på vegen, på sjøen og i lufta. Den meteorologiske sikten omhandlar kor gjennomsiktig lufta er, og viss lufta er den same vil sikten vere lik både på dagtid og om natta. 

Innan luftfart er sikt definert som: 
 den største avstanden ein kan sjå ein svart lekam med ein viss storleik på ein kvit bakgrunn. 
 den største avstanden ein kan sjå og identifisere eit lys med ein styrke i nærleiken av 1000 candela. 
I luftfart har ein òg ein eigen definisjon for rullebanesikt. 

I svært rein luft som i Arktis eller i fjellområde kan sikten vere opp mot 70 til 100 km. Men sikten vert redusert av luftforrureining og i høg fukt. Dis i form av tørrdis og tåkedis, kan redusere sikten ein god del, medan ein i tåke og røyk kan ha bortimot null sikt. Det same kan skje i sandstormar. Kraftig regn (til dømes frå ei torebyge) gjev òg dårlegare sikt, og det same kan snøstormar og snøfokk føre til.

Visst sikten er mindre enn 1500 m, reknar ein det for å vere dårleg sikt. Sikt mindre enn 100 m vert vanlegvis rapportert som null sikt. I desse tilfella kan vegar verte stengde eller ein kan ha autmatiske åtvaringslys som varslar sjåførane. Slike lys kan ein sette opp i område som er kjend for å ofte ha dårleg sikt, og ofte blir det gjort langs vegar som har hatt store kjedekollisjonar. I Noreg vert derimot dette lite brukt. 

Flytrafikken kan ofte verte forseinka når sikten er dårleg fordi flya må bruke reglar for instrumentflyging og ha større avstand mellom seg. 

Sikt er òg eit mål på spreiinga av lys. Anten vert noko lys sendt ut og eit måleapparat måler kor mykje av lyset som kjem fram, eller så måler ein spreiingsmengda direkte. 

Sikt vert òg brukt som eit mål på kor grumsete eit vatn er.
Knutsen & Ludvigsen

Knutsen & Ludvigsen var ein norsk vise- og underhaldningsduo som laga absurd humor for barn og vaksne. Gruppa bestod av Gustav Lorentzen som Ludvigsen og Øystein Dolmen som Knutsen. Duoen fanst frå 1970 til 1986, men spelte også ei rekkje konsertar saman etter dette. Knutsen & Ludvigsen laga høyrespel, bøker, teater og film og fleire platar. 

Knutsen & Ludvigsen vann Spellemannprisen 1972 og Spellemannprisen 1983, begge gongene i klassen barneplate. I 2006 vann dei Gammleng-prisen i klassen veteran.

Plateutgjevingar 
 Knutsen og Ludvigsen (1970)
 Brunost no igjæn? (1972)
 Knutsen og Ludvigsen nr. 3 - Tut (1974)
 Ned med Nidaros (som Bakklandet Bassangforening) (1975)
 Du milde Mosart (med Bakklandet Bassangforening og Arve Tellefsen, 1976)
 Fiskepudding! Lakrisbåter! (1980)
 Juba Juba (1983)
 Knutsen & Ludvigsen samleplate (1984)
 Knutsen & Ludvigsens beste (1996)
 Knutsen & Ludvigsens vær'ste (1997)
 Dum og deilig: Knutsen & Ludvigsens beste (2008)

Norske musikkgrupper
Vinnarar av Spellemannprisen
Lokkaren bru

Lokkaren bru er ei hengebru som kryssar Lokkarsundet i Namsos kommune. Brua går frå Vedmunvik på fastlandet til Otterøya og er er 435 meter lang. Ho vart opna den 2. desember 1977. Brua er del av Riksveg 767.

Bakgrunnsstoff 
 Side med bilete av Lokkaren bru 

Vegbruer i Trøndelag
Hengebruer i Noreg
Vegar i Namsos
Bruer opna i 1977
1977 i Noreg
Fåberg

Fåberg er ei bygd og ein tidlegare norsk kommune ved Gudbrandsdalslågen som no ligg i Lillehammer kommune i Innlandet. 

Kommunen Fåberg blei del av Lillehammer i 1964. I tillegg til tettstaden Fåberg ligg òg Jørstadmoen i den tidlegare kommunen.

Kjende folk frå Fåberg 
 Lars Olsen Skrefsrud (1840–1910), straffange og misjonær, stiftar av Den norske Santalmisjon

Kjelder 

Geografi i Lillehammer
Bygder i Innlandet
Tidlegare kommunar i Oppland
Norske kommunar skipa i 1838
Norske kommunar nedlagde i 1964
Historie i Lillehammer
Rabab

Rabab (òg kalla rebap, rabab, rebeb, rababah og al-rababa) er eit strengeinstrument som opphavleg kjem frå Afghanistan, men som òg er utbreidd i Pakistan, India, Persia, Levanten, Magreb, Søraust-Asia og delar av Europa. 

Instrumentet er som oftast laga av chandarntre, men morbærtre har òg vorte nytta. Rabab har 21 strengjar og vert rekna til luttfamilien (oud på arabisk). Instrumentet er dekt med stramt geiteskinn, som ofte er lima fast. Stemmekassen har ofte forseggjorde utskjeringar.

Rabab er eit svært gamalt instrument og det finst mange versjonar av det. Ein nært slektning av rabab er gusla, som framleis er i bruk på Balkan. Medan somme versjonar vert spela om lag på same vis som lutt, vert andre versjonar spela med boge. Dei fleste av dei indiske strengeinstrumenta er i slekt med rabab. Den europeiske fiolinen er òg i slekt med rabab. 

I Afghanistan er rabab mykje nytta for den typiske pasjtomusikken (pasjto er òg eitt av dei offisielle språka i Afghanistan). Hjå pasjtunarane går rabaen i arv frå generasjon til generasjon. Kjende rababutøvarar og læremeistrar er Ustad Kalam Bakhtyani, Muhammad Umer Rababi og Abdul Alam Khan Momand.

Sjå òg 
 Gusla
 Rebec

Klimpreinstrument
Afghansk musikk
Pakistanske musikkinstrument
Indiske musikkinstrument
Aserbajdsjanske musikkinstrument
Tyrkisk musikk
Arabisk musikk
Pasjto

Pasjto (پښتو  eller پختو‎ pakhto) er eit iransk språk som blir tala av 15,6 millionar menneske i Pakistan og 8,3 millionar i Afghanistan, der det er eitt av to offisielle språk.

Pasjto har litteratur frå 1600-talet og seinare. Det blir skrive med ei lokalt tilpassa utgåva av det persiske alfabetet (arabiske bokstavar) og har 43 teikn i alfabetet.

Språk i Pakistan
Språk i Afghanistan
Einskildspråk
Rocky

Rocky er ein teikneserie skapt av Martin Kellerman. Serien kom ut fyrste gong i 1998 gjennom gratisavisa Metro i Stockholm. Serien handlar om den antropomorfe hunden Rocky. Bortsett frå at han er hund har Rocky mange likskapar med Kellerman. Han er ein teikneserieskapar som bur i Stockholm, elskar hip-hop og har ulike problem når det gjeld jobb, damer og livet generelt. 

I utgangspunktet blir serien teikna for avispublisering, men den blir også samla opp i månadsblad i Noreg og Sverige, samt i større samlebøker. Før den fekk sitt eige blad i Noreg, gjekk den som gjesteserie i Pondus-bladet. Serien har gått i aviser og blad i Sverige, Noreg, Finland, Danmark, Island, Slovenia, Sveits, Spania og Italia.

Konseptet og figurane blei også nytta i et skodespel som blei sett av 40 000 i Stockholm. Kellerman skreiv både manus og hadde regien. Stykket blei fyrste gong sett opp i Noreg av Nordland Teater i Mo i Rana og blei i 2004 også sett opp i Oslo.

Norsk bibliografi 

 2006: Rocky: Bok II
 2005: Rocky: The Big Payback (første samlebok utgjeven i Noreg), ISBN 82-509-5410-6
 2007: Rocky: Bok III
 2008: "Rocky - jubileumsutgave 1998-2008"
 2009: Rocky på ferie - bok IV
 2009: "Rocky - en liten bok om kjærlighet"

Skipingar i 1998
Teikneseriefigurar
Svenske teikneseriar
Teikneseriar for vaksne
Oppdikta hundar
Allmugen

Allmugen  (norrønt almúgi) er eit omgrep som vert nytta i tydinga folk flest. I gamal tid kunne det òg visa til folk av små kår, særleg dei som budde på landet.

Kjelder

samfunnsklassar
ord frå norrønt
Kår

Kår eller føderåd var ei ordning for å ta vare på eldre og uføre før statlege pensjonsordningar. Det var vanleg at dei tidlegare eigarane fekk kår som ein del av oppgjeret når ein gard vart overført til neste generasjon (sjå odel) eller vart seld. Vilkåra var helst fritt husvære i kårstova, fri kost og andre ytingar, og dei var ofte spesifiserte i ein detaljert kontrakt. I ein kårkontrakt frå 1790  heiter det at kårfolket skulle ha:
 4 1/2 tunne bygg á 20 settung tunna (eller det beste kornet som kunne dyrkast på Kvinnegarden); varmt hus og oppvarting på garden, samt eit låsfast og dropefritt hus til oppbevaring av mat og klede.

På store bruk kunne kårfolket krevje romslege kår. I ein kårkontrakt frå 1856  er det mellom anna teke med at dei har rett på 4 kyr og at den eine skal bæra før jul kvar haust. Når kårfolket døydde skulle kårytaren få kyrne mot at han kosta gravferda.

Andre tydingar av ordet «kår» 
Omgrepet «kår» vert òg nytta om dei sosiale tilhøva i eit samfunn. Ein kan til dømes tala om at industrien eller kulturen har gode eller tronge kår.

Referansar

Sjå og 
 Legd

Landbrukshistorie
Eldreomsorg
Drammensbrua

Drammensbrua er ei vegbru i betong som går over Drammenselva i Drammen i Viken. Brua opna i 1975, og er den lengste brua i Noreg (2006) med 1892 meter.

Opprusting og utviding av Drammensbrua 

I 2006 blei den gamle brua rusta opp. E18 over Drammensbrua fekk fire felt etter at ei ny bru var bygd inntil den gamle oppstraums mot byen. Både den nye og den gamel brua blei kledd med aluminiumsplater på undersida, som skal reflektere lyset frå elva under. Dei firkanta pilarane som held den gamle brua oppe, vart bytta ut med nye, sylindriske, slik at dei to bruene fekk same utsjånad.

Jernbanebrua over Drammenselva

Vegbrua kryssar jarnbanen Drammensbanen, som likeeins går på bru over Drammenselva, og kryssar E 18 under vegbrua. Drammenselva deler seg i her to løp, Brakerøyløpet og Strømsøløpet, med øya Holmen mellom, og det går hamne- og industrispor inn på Holmen. Den gamle, einspora jarnbanebrua i stål frå 1930 vart i 1996 avløyst av ei dobbeltspora stålbru, men slik at den gamle einspora brua framleis tek trafikken inn mot Drammen stasjon over Strømsøløpet, medan det vart bygd ny, einspora bru over Strømsøløpet for trafikken ut frå Drammen stasjon i retninga mot Oslo. Over Brakerøyløpet vart det bygd ny dobbeltspora bru, og her vart den gamle stålbrua rive.

Den nye einspora brua frå 1996 over Strømsøløpet for trafikken ut frå Drammen stasjon i retninga mot Oslo er 453,0 meter lang, og gamlebrua over Strømsøløpet frå 1930 for trafikken i retninga frå Oslo er 451,1 meter lang. Den dobbeltspora brua over Brakerøyløpet frå 1996 er 341,0 meter lang.

Bakgrunnsstoff

Vegbruer i Viken
Vegar i Drammen
Europaveg 18
Bruer opna i 1975
1975 i Noreg
Betongbruer
Psykiatrisk sjukehus

Eit psykiatrisk sjukehus er eit sjukehus som spesialiserer seg på psykiske lidingar. Gjennom tidene har liknande institusjonar vore kalla mentalsjukehus, asyl, galehus og liknande. 

Sjukehus
Psykisk helse