alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Jade

Jade er ein sjeldan, vakker, svakt gjennomskineleg og oftast grøn bergart. Han består hovudsakleg av ante nefritt, eit amfibolmineral, eller av jadeitt, ein pyroksen. Begge minerala opptrer i særs fine trådar eller fibrar, som gjer at dei filtrar seg inn i kvarandre og gjer bergarten særs hard og seig. 

Jade finst hovudsakleg i Kina, Burma og Mellom-Amerika. Han vart før nytta til våpen, men no passar han godt som smykkestein og finst i mange fargar. Det vanlegaste er grøne og oransje variantar, men det finst òg kvite, gule, raude og blå variantar.

Den eigentlege jaden er ein hard og seig bergart og blir brukt til pyntegjenstandar og skulpturar. Det at han er så seig, gjer han spesielt godt eigna til utskjering. Særleg i Kina er jade populært. Jade er ikkje spesielt kostbart, men er samstundes ein ven smykkestein.

Ein har funne mange kunstgjenstandar i jade frå gamle kulturar, særleg i Kina, India og i Mayariket.

Namnet jade kjem frå det spanske [piedra dei] ijada, som er belagt tidleg på 1500-talet. Orda tyder «(stein av) flanken» og har samanheng med førestillinga om at jade kunne lækje nyrekolikk. Men namnet liknar òg litt på det kinesiske 玉 - pinyin: Yù, og sidan det er i Kina jadekunsten står sterkast, blir jade no særleg knytt til det kinesiske omgrepet. Opp gjennom kinesisk historie og i kinesisk kunsthistorie har ein likevel ikkje alltid halde seg presist i språkbruken. Det finst difor døme på kunstgjenstandar av ven stein som vert omtalt som jade, men utan at det eigentleg er jade.

Mellom anna i den kinesiske byen Aksu vert drive med jadeutskjering i dag.

Kjelder 
 Delar av denne artikkelen bygger på «Jade» frå ,  den 24. desember 2010. 
 oppgav desse kjeldene:

Kinesisk kultur
Edelsteinar
Inosilikat
Julefred

Julefred kan visa til fleire former for fred i jula.  Omgrepet kan visa til at ein lèt strid og konflikt ligga, eller ei generell kjensle av ro og kvile der ein let arbeid og stress liggja og samlar seg til feiring. Freden kan vera ein motsats til krig og vald, som den kjende hendinga under første verdskrigen der soldatar skipa til uoffisielle våpenkviler julaftan fleire år på rad, eller den gamle nordiske julefredsordninga der til dømes drap blei straffa hardare om dei fann stad under høgtida. Den nordiske tradisjonen stammar frå mellomalderen, og blir halden i hevd gjennom årlege lysingar i Åbo i Finland klokka tolv kvar julaftan. I Noreg er det forbod mot jakt og fangst i tida frå og med julaftan til og med nyårsaftan.

Historikk

Historisk var julefred ei tid kring jul der det skulle herska fred. Det kunne skipast til «julevakt» som gjekk rundt og passa på at freden blei halden. Fram til 1500-talet var lovar som forbaud valdshandlingar innfelt i det norske lovverket. Ein Baltzer Thorbiørnsen som drap ein mann i jula fekk bøtene sine dobla fordi han hadde brote julefreden. Etter den svenske Östgötalagen voks bota på drap frå 26,7 mark med 3 mark om det blei utført under julefredstida, som varte frå julaftan til tjuandedagen. Julefred skulle gjelda også motstandarar og fiendar. Ein skulle la rettstvistar og liknande kvile denne tida. Ein kan finna gjenklang av dette når ein i moderne tid melder at kyrkjeasylantar skal få julefred ved å vita at dei ikkje vil bli pågripne eller tekne ut av landet i juletida.

I Magnus Lagabøtes bylov var julefreden sett frå tomasmessedag 21. desember og varte til tjuandedag jul jul 13. desember.

Dyr skulle også ha fred i jula, både husdyr som gjerne fekk ekstra mat til jul, fuglar som fekk kornband, og rovdyr og skadedyr. I juletida skulle ein ikkje nemna dyr som ulv, bjørn, rotte og mus med namn, men bruka omskrivingar.

Julefred i tydinga kvile frå arbeid har også gamle røter. Det var knytt til ulukke å utføra fleire typar arbeid under jula, som å hogga ved eller utføra arbeid med hjulaktige rørsler som spinning, garnvinning eller boring.

Markeringar

Eit utbreidd teikn på at julefreden senka seg var ringinga av kyrkjeklokkene ved solnedgang. Den store klokka kunne i dette høve kallast «Mariklokka». Etter at ein høyrde denne skulle alt arbeid ta slutt. I nyare tid kan til dømes butikkar stenga samtidig som julefreden blir lyst.

Den finske byen Åbo (Turku) har ein lang tradisjon for å utlysa julefred. Tradisjonen med å lysa ut freden frå rådhustorget og seinare rådhuset har røter frå mellomalderen. Sidan 1886 har han blitt utført årleg frå balkongen på Brinkala-huset, med unntak i 1917 og 1939, under verdskrigane. Lysinga har vore send på finsk radio sidan 1935 og på fjernsyn sidan 1983. Ho blir også send på svensk fjernsyn.

Kjelder

Dagligt Liv i Norden i det sekstende Aarhundrede s. 25-29 ved Prosjekt Runeberg

Delar av denne artikkelen bygger på «Julefred» frå , og «Julfrid» frå  den 24. desember 2010.  
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff
Julfred i hela landet och hela världen ved turku.fi

Fred
fred
Jordskorpe

Jordskorpa er den ytre delen av jorda og ligg over den underliggande mantelen. Grensa mellom dei to vert kalla Moho eller Mohorovičićs diskontinuitet. Under havområda er jordskorpa berre i snitt 8 til 10 km tjukk og består av bergartar av basaltisk samansetning. Under kontinenta er skorpa i snitt 35 km tjukk og har ei granittisk samansetning.

Kjelder 

Strukturen til jorda
Platetektonikk
Jotundekket

Jotundekket er ei fleire kilometer tjukk skive av sterkt omvandla prekambriske djupbergartar, særleg gabbro, anortositt, jotunitt, mangeritt og ultramafiske bergartar) i indre Sogn og Jotunheimen. Bergartane er tyngre og meir motstandsdyktige mot nedbryting enn berggrunnen omkring og dannar dei høgaste fjella i landet. Dei opphavlege prekambriske bergartane oppstod for mellom 1690 og 1250 millionar år sidan og er seinare vorte omdanna. I Indre sogn er dei gjennomsette av ein ca. 450 millionar år gammal lys granodiorittisk eller trondhjemittisk bergart som i Årdal har vore broten som bygningsstein.

Bergartane vart utsette for erosjon i seinprekambrium og kambrium–ordovicium og så dekte med sedimentære avleiringar. Under den kaledonske orogenesen for kring 425 millionar år sidan vart jotundekket med overliggande sediment skyvd fleire hundrekilometer søraustover og stundom over yngre avleiringar. Jotundekket ligg derfor i dag oppå yngre fylitt og kvartsskifer.

Kjelder

Geologi i Vestland
Sogn
Jotunheimen
Geologi i Innlandet
Revisjonsdepartementet

Revisjonsdepartementet var eit departement, avdeling av statskipnaden i Noreg i perioden 1822-1918.

Revisjondepartementet vart skipa etter kongelege resolusjonar av 23. mars og 6. juni 1822 og etter kongeleg kunngjering av 23. juli 1822. Departementet skulle stå føre revisjon og desisjon av alle rekneskapar som tidlegare hadde lege under dei enkelte departmenta, med unnatak for alle skifte og det som låg til overformynderiet. Rekneskapa for desse siste skulle justisdepartementet ha ansvar for.

Med lov av 8. februar 1918 vart revisjonsdepartementet avvikla, og oppgåvene overført til den nyopretta statsrevisjonen. Statsrevisjonen skifta namn til riksrevisjonen i 1938.

Kjelde
Norsk Allkunnebok. IX. bandet. 1959
Tidlegare norske departement
Skipingar i 1822
Nedleggingar i 1918
Juvenilt vatn

Juvenilt vatn eller magmatisk vatn eller gass er vasslege løysingar og gassar som stammar direkte frå eit magma, utan å vere blanda med materiale frå jordoverflata. Vatnet vert sleppt løys under vulkanutbrot som hydrotermale væsker.

Kjelder 

Petrologi
Geokjemi
Kalkbolle

Kalkbolle eller kalkknoll er ei rund eller puteforma kule av kalkstein i skifer, danna ved utfelling av kalsiumkarbonat frå porevatnet under eller etter avleiringa av det opphavlege leirsedimentet. Mindre kalkbollar kan òg oppstår ved delvis oppløysing av alt danna kalksteinslag, medan det enno låg på havbotnet. 

I Noreg er kalkbollane særleg kjend frå kambro-siluravleiringane i Oslofeltet. I alunskiferen opptrer dei som svarte kuler og luktar vondt når ein slår dei i stykker. Derfor vert dei òg kalla stinkkalkbollar.

Kjelder

Sedimentære strukturar
Rafoss

Rafoss er ei bygd i Kvinesdal, 33 km austnordaust for Flekkefjord. Bygda hadde brevhus til 1960-talet. Elva Kvina med Rafossen renn gjennom bygda.

Kjelder 
 Norsk allkunnebok. IX. bandet. 1959

Busetnader i Kvinesdal
Rafossen

Rafossen er ein 47 meter høg foss i elva Kvina, ved bygda Rafoss i Kvinesdal. Effekta er berekna til 10 900 kW.

Kjelde 
 Norsk allkunnebok. IX. bandet. 1959

Geografi i Kvinesdal
Fossar i Agder
Barton Hills i Bedfordshire

Barton Hills er nokre åsar søraust for landsbyen Barton-le-Clay i det engelske grevskapet Bedfordshire. Dei er ein del av Chilterns og stiar er markerte på kart ved utkanten av åsane. 

Ein stor del av området er styrt av Natural England som eit nasjonalt naturreservat. Reservatet har òg status som Site of Special Scientific Interest.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Barton Hills, Bedfordshire» frå ,  den 25. desember 2010. 
 oppgav desse kjeldene:

Nasjonale naturreservat i England
Naturreservat i Bedfordshire
Åsar i Bedfordshire
Chiltern Hills

Chiltern Hills er ein kalksteinsrygg i Søraust-England. Dei vert lokalt kalla «the Chilterns». Ein stor del av åsane vart erklært Area of Outstanding Natural Beauty i 1965.

The Chilterns strekkjer seg 75 km sørvest til nordaust frå Goring-on-Thames i Oxfordshire, gjennom Buckinghamshire, via Dunstable Downs og Deacon Hill i Bedfordshire, til nær Hitchin i Hertfordshire.

Grensa mellom åsane er tydeleg definert på nordvestsida av ein bratt skrent, medan åsane glir meir forsiktig over i landskapet i søraust. På liknande måte markerer Themsen ei tydeleg grense i sørvest, medan dei nordaust for Luton går slakt ned mot landskapet kring. 

Ryggen har skapt ein naturleg veg gjennom landskapet, og den romerske vegen Icknield Way følgjer same linje.

Busetnader
Fram til jernbanen og seinare bilvegane kom, var Chilterns hovudsakleg eit landleg område med småbyar langs hovudvegen gjennom åsane. Plasseringa til åsane, nordvest for London, har ført til at store vegar, jernbanelinjer og kanalar er ført gjennom åsane. Desse vart plasserte i høvande dalar, som High Wycombe, Hemel Hempstead, og dette førte til at folk busette seg i området.

Byar og landsbyar i området
 Aldbury, Amersham, Apsley, Ashridge
 Barton-le-Clay, Beaconsfield, Bellingdon, Berkhamsted, Bledlow Ridge, Bovingdon, Bradenham, Breachwood Green, Buckland Common
 Caddington, Chalfont St Giles, Chalfont St Peter, Chartridge, Chesham, Chinnor, Chiltern Green, Christmas Common, Cholesbury
 Dunsmore, Dunstable
 Edlesborough, Ellesborough
 Fawley, Fingest, Flackwell Heath, Frieth
 Gerrards Cross, Goring-On-Thames, Great Kingshill, Great Missenden, Great Hampden, Great Offley
 Halton, Hambleden, Hawridge, Hemel Hempstead, Henley-on-Thames, Hexton, High Wycombe, Hitchin, Hughenden
 Ibstone
 Jordans
 Kensworth
 Lane End, Ley Hill, Little Chalfont, Little Kingshill, Little Missenden, Little Gaddesden, Lilley, Luton
 Markyate, Marlow, Medmenham
 Naphill, Nettlebed, Nuffield, Oxfordshire
 Pishill, Princes Risborough, Prestwood, Redbourn
 Skirmett, Sharpenhoe, Shiplake, Southend, Speen, St Leonards, Stokenchurch, Stonor, Streatley (Beds).Studham
 Thame, Tring, Turville
 Walter's Ash, Watlington, Wendover, West Wycombe, Whitwell,  Whipsnade, Wigginton, Woodcote

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Chiltern Hills» frå ,  den 25. desember 2010. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff
Chilterns Conservation Board
Chiltern Society
 Kimpton Flood (When Chalk Streams turn bad!)

Areas of Outstanding Natural Beauty i England
Åsar i Bedfordshire
Åsar i Buckinghamshire
Åsar i Hertfordshire
Åsar i Oxfordshire
Verneområde i Bedfordshire
Verneområde i Buckinghamshire
Verneområde i Oxfordshire
Verneområde i Hertfordshire
Dunstable Downs

Dunstable Downs er ein del av Chiltern Hills, sør i Bedfordshire i England. Dei er ein kalksteinsrygg som dannar dei nordaustlege områda av Chilterns. Med ei høgd på 243 moh. er Dunstable Downs det høgaste punktet i Bedfordshire.

På grunn av høgda stod det ein stasjon for telegraflinja mellom London og hamna i Great Yarmouth på Dunstable Downs frå 1808 til 1814.

Åsane vert nytta av gildefly, hangglidarar og paraglidarar på grunn av høgda i høvet til landskapet kring. 

Det meste av åsane er styrt av National Trust som ein del av Dunstable Downs, Countryside Centre & Whipsnade Estate.

Åsane har eit variert dyreliv og mange sjeldne villblomar, som flugeblome, og forskjellige sommarfuglartar. Vestsida av åsane har status som Site of Special Scientific Interest (SSSI) kalla Dunstable and Whipsnade Downs.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Dunstable Downs» frå ,  den 25. desember 2010. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff 
Dunstable Downs, Countryside Centre & Whipsnade Estate at the National Trust
 London Gliding Club
 Panoramabilete av London Gliding Club and Dunstable Downs 

Dunstable
Åsar i Bedfordshire
Turistmål i Bedfordshire
National Trust-eigedommar
Pegsdon Hills

Pegsdon Hills ligg sør og aust for grensa Pegsdon i soknet Shillington i det engelske grevskapet Bedfordshire. Dei dannar den nordaustlege delen av Chiltern Hills.  Den høgaste åasen er Deacon Hill.

Det meste av området er styrt som eit naturreservat av Wildlife Trust for Bedfordshire, Cambridgeshire, Northamptonshire and Peterborough.  Reservatet omfattar ikkje toppen Deacon Hill,m en omfattar Hoo Bit på andre sida av grevskapsgrensa til Hertfordshire.

Delar av området kring Deacon Hill har status som Site of Special Scientific Interest (SSSI), som eit døme på graskledde kalksteinsbakkar.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Pegsdon Hills» frå ,  den 25. desember 2010. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff 
 Steve Blain, Pegsdon Hills - nokre bilete

Naturreservat i Bedfordshire
Åsar i Bedfordshire
Simon Olaus Wolff

Simon Olaus Wolff () var ein norsk prest og diktar. Han skreiv mellom anna diktet «Hvor herligt er mit fødeland» som vart sett melodi til av Lars Møller Ibsen, samt fleire nasjonale forteljingar, som Hardangerne og Brudstykker af en Thellemarks-Vandring (1822). Han var òg teiknar og akvarellmålar. 

Wolff voks opp i Trøndelag, Hardanger og Bergen. Han tok examen artium ved Bergen katedralskole i 1818. Han studerte seinare ved Det Kongelege Frederiks Universitet og vart teologisk kandidat i 1825. Same år vart han utnemnd til sokneprest i Mo i Telemark. I 1833 vart han flytta til Aurskog og i 1840 kom han til Sauherad, der han levde fram til han døydde. Som diktar skreiv han òg ein del små avhandlingar om litterære og politiske emne.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Simon Olaus Wolff» frå ,  den 25. desember 2010.  
 

Norske forfattarar
Norske lyrikarar
Norske prestar
Folk frå Snåsa
Tom Wolfe

Thomas Kennerly Wolfe, kjend som Tom Wolfe, () var ein USA-amerikansk forfattar og journalist, fødd i Richmond i Virginia. Han vert rekna som ein av pionerane i New journalism-rørsla på 1960-og 1970-talet.

Wolfe utdanna seg ved 'Washington and Lee University' og Yale University, frå sistnemnde universitet tok han ein doktorgrad i amerikanske studium.

Sentrale artiklar og journalistisk arbeid
Hooking Up (2000)
The Purple Decades (1982)
From Bauhaus to Our House (1981)
In Our Time (1980)
The Right Stuff (1979)
Mauve Gloves & Madmen, Clutter & Vine (1976)
The Painted Word (1975)
The New Journalism (1975) (co-edited with EW Johnson)
Radical Chic & Mau-Mauing the Flak Catchers (1970)
The Pump House Gang (1968)
The Electric Kool-Aid Acid Test (1968)
The Kandy-Kolored Tangerine-Flake Streamline Baby (1965)

Romanar
 «Back to Blood» (2009)
 «I Am Charlotte Simmons» (2004)
 «A Man in Full» («En helstøpt mann») (1998)
 «The Bonfire of the Vanities» («Forfengelighetens fyrverkeri») (1987)

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Tom Wolfe» frå ,  den 25. desember 2010.

Bakgrunnsstoff

Tekster av og om Tom Wolfe

USA-amerikanske forfattarar
USA-amerikanske journalistar
Folk frå Richmond i Virginia
Folk frå Virginia
Hugo Wolf

Hugo Wolf () var ein austerriksk-slovensk komponist.

I nokre få intense periodar av livet sitt komponerte han dei fleste av dei nærast 300 songane som har gjort han til den fjerde meisteren blant dei tyske komponistane på 1800-talet av romantiske lieder ved sida av Schubert, Schumann og Brahms.

Liederane hans syner ein stor stilmessig breidd, form og uttrykk. Karakteristisk for ein del av produksjonen er den symfoniske utforminga av klaverakkompagnementet som ber ei songstemme utan synderleg melodisk eigenverdi, men desto meir intens og fintfølande overfor kvar og ein språkleg og psykologisk detalj i teksten. Musikken hans legg seg stilmessig i nærleiken av Wagner.

Dei siste seks år av livet hans vart formørka av ei sinnsliding som gjorde det umogleg for han å komponere.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Hugo Wolf» frå , den 25. desember 2010. 
 

Austerrikske komponistar
Romantiske komponistar
Operakomponistar
Folk frå Koroska
Døde av syfilis
Haakon VII land

Haakon VII land er eit landområde på nordvestlege Spitsbergen i Svalbard. Det er  avgrensa geografisk mot Woodfjorden i nordaust, Kongsfjorden i sørvest og isbreen Isachsenfonna i sør. 

Haakon VII land grensar mot Albert I land i vest, James I land i sør og Andree land i aust. Området er fjelldekt med toppar jamnt over opp til 1.300 meter i sør og aust, noko lågare i vest. Høgste toppen er Eidsvollfjellet med 1.454 m.o.h.

Landskapet delt i to på midten i retning nord-sør, av ei renne i fjellandskapet som er bredekt med to hovudbrear: Monacobreen i nord (renn ut i Liefdefjorden), og Isachsenfonna i sør. 

Heile landskapet ligg inne i Nordvest-Spitsbergen nasjonalpark.

Geografi på Svalbard
Spitsbergen
Christa Wolf

Christa Wolf () var ein tysk forfattar.

Christa Ihlenfeld vart fødd i Landsberg an der Warthe i Tyskland, som i dag ligg i Polen. Ho og familien hennar måtte flykte til Mecklenburg i 1945. Christa Ihlenfeld byrja å arbeide som skrivehjelp i ein småby i nærleiken av Schwerin. Ho fullførte Abitur (artium) i 1949 i Bad Frankenhausen (Thüringen) og vart same år medlem av kommunistpartiet SED. Christa Wolf studerte germanistikk i Jena og Leipzig frå 1949 til 1953. Ho gifta seg med forfattaren Gerhard Wolf. Dei fekk ei dotter, Annette, i 1952.

Christa Wolf var lektor ved ulike forlag og redaktør for avisa «Neue Deutsche Literatur» (ndl). Ho var medlem av forfatterforeininga i DDR frå 1955 til 1977. Wolf har budd i Kleinmachnow ved sida av Berlin frå 1962 til 1976. Ho protesterte mot utvisinga av Wolf Biermann i 1976 og vart difor kasta ut av forfattarforbundet.

Christa Wolf vart kjent for romanar som Der geteilte Himmel (Den delte himmelen) og feministisk litteratur med Kassandra og Medea, men ho var alltid kritisk mot DDR-systemet, sjølv om ho støtta den sosialistiske idéen.

Christa Wolf døydde den 1. desember 2011 i Berlin.

Prisar og utmerkingar (utval) 
1980 – Georg Büchners pris
1999 – Nelly Sachs Pris

Kjelde 
Denne artikkelen bygger på «Christa Wolf» frå ,  den 25. desember 2010.

Fotnotar 

Tyske forfattarar
Tyskspråklege forfattarar
Kvinnelege forfattarar
Oluf Wold-Torne

Oluf Wold-Torne () var ein norsk målar. Han var elev av Kristian Zahrtmann i København fem vintrar mellom 1890 og 1900, og i 1891 gjekk han òg i lære hos Erik Werenskiold og i 1893 hos Fernand Cormon og Alfred Philippe Roll i Paris. Opphald han hadde i i Firenze 1895–1896 og i Berlin, Italia og Paris 1904–1906 vart viktige for stilen hans.

Han studerte grundig eldre kunst, og dette prega den stilstreng, mørkstemte 1890-årsmåleria hans med landskap frå Vågå og Telemark og portretta av målaren Alfred Hauge (1897) og kona Kris (1899). Han fekk eit koloristisk gjennombrot etter at han møtte franske impresjonistar i Paris i 1900, og fra no av dreiv han i landskaps-, frukt- og blomsterbileta sine fargen opp i stadig større klangfylde og lyskraft, som òg var påverka av Paul Cézanne og Vincent van Gogh. Frå desse åra finn ein på Nasjonalmuseet/Nasjonalgalleriet i Oslo mellom anna Hest i fjellet (ca. 1902), Selvportrett (1905), Høstblomster og epler (1908) og Innseilingen til de lykkelige øyer (1911). Samstundes utforma han med grunnlag i barokken og rokokkoen sin norske folkekunst ein frodig dekorativ stil for biletteppe og glasmåleri, bokutstyr, dekorative friser, møbølar, fajansar, pengesetlar og meir. 

Frå 1912 til 1917 var han lærar ved Statens håndverks- og kunstindustriskole.

Kjelder

Norske målarar
Folk frå Vestby
Roar Wold

Roar Wold () var ein norsk målar, kjent for sin strengt beherska, abstrakte kunst.

Wold var elev ved Statens Kunstakademi i perioden 1948–1951. I 1967 var han førsteamanuensis ved Institutt for form og farge ved Norges tekniske høgskule. I perioden 1976–1981 var han styreformann ved Kunstakademiet i Trondheim.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Roar Wold» frå ,  den 25. desember 2010. 
 oppgav desse kjeldene: 
Aschehoug og Gyldendals STORE NORSKE Leksikon, 3. utgave, 2. opplag 1998

Bakgrunnsstoff
Roar Wold ved Trondheim Kunstmuseum  - på kunst.no

Norske målarar
Folk frå Trondheim
Knut Getz Wold

Knut Getz Wold () var ein norsk sosialøkonom som var sentralbanksjef i Noregs Bank frå 1970 til 1985.

Biografi
Wold vart utdanna Cand.oecon ved Universitetet i Oslo i 1939, før Ragnar Frisch fekk han tilsett ved Universitetet. Her jobba han i prosjekta til universitetet som omhandla ein strukturoversikt for Noreg, der han jobba med temaa kosthald, levestandard og økonomi, som han òg jobba vidare med ved Stockholms Högskola.

I 1941 flytta han til London, for å jobbe for den norske eksilregjeringa der, i Finansdepartementet. Han jobba i Finansdepartementet òg etter andre verdskrigen, og gjekk i 1948 over Handelsdepartementet, som ekspedisjonssjef, etter ein kort periode i Sosialdepartementet frå 1947. Medan han jobba i Handelsdepartementet jobba han òg mykje internasjonalt; han deltok bl.a i forhandlingane om ein nordisk tollunion på 1950-talet, ein union det rett nok ikkje vart noko av, og landa vart i staden med i EFTA frå 1960. Han var òg medlem av Den europeiske betalingsunionen og etterfølgjaren Den europeiske valutaavtalen (EMA) i til saman 18 år.

I 1958 byrja han i Noregs Bank, som nestsjef under dåverande sentralbanksjef Erik Brofoss. Her leia han bl.a Den pengen- og kredittpolitiske komitéen. Då Brofoss slutta i 1970 var Wold ein naturleg arvtakar, og han vart verande sentralbanksjef fram til 1985.

Utnemningar
Kommandør av St. Olavs Orden (1975)
Kommandør av Dannebrogordenen
Storoffiser av Islands Falkeorden

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Knut Getz Wold» frå ,  den 25. desember 2010.

Bakgrunnsstoff
Utdjupande artikkel på Norsk biografisk leksikon (NBL)

Norske sosialøkonomar
Norske sentralbanksjefar
St. Olavs Orden
Dannebrogordenen
Den islandske Falkeorden
Folk frå Verdal
Johann Nepomuk Hummel

Johann Nepomuk Hummel () var ein austerriksk komponist og virtuos pianist. Musikken hans reflekterer ein overgang frå klassisismen til den romantiske perioden.

Hummel vart fødd i Pressburg i Ungarn (no Bratislava i Slovakia), og døydde i Weimar i hertugdømmet Sachsen-Weimar-Eisenach (no i Tyskland). Faren hans, Josef Hummel, var direktør ved den «keisarlege skulen for militær musikk», og dirigent for teaterorkesteret.

Wolfgang Amadeus Mozart vart imponert over evnene til den sju år gamle Johann, og tilbaud han musikkundervisning. Hummel var elev av Mozart i to år, og gjorde sin første konsertopptreden i ein alder av ni. Han turnerte i Europa før han vart instruert av Muzio Clementi i London, der han vart i fire år før han vende tilbake til Wien. Han fekk då undervising av Johann Georg Albrechtsberger, Joseph Haydn og Antonio Salieri.

I 1804 vart han kapellmeister for prins Esterházy, føre Haydn. Denne posten heldt han i sju år før han vart dimittert frå tenesta. Før dette hadde han turnert i Russland og Europa, og gifta seg med operasongerinna Elisabeth Röckel. Han vart seinare kapellmeister i Stuttgart og Weimar.

Under tida i Tyskland publiserte Hummel verket Eit komplett teoretisk og praktisk instruksjonskurs om kunsten å spele pianoforte. Denne populære metoden innleia ein ny stil.

Moderne pianomusikk har vorte påverka av Hummel gjennom instruksjonen hans av Carl Czerny som seinare underviste Franz Liszt. Hummels innverknad kan òg sporast i dei tidlegare verka av Frédéric Chopin og Robert Schumann.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Johann Nepomuk Hummel» frå ,  den 25. desember 2010.

Bakgrunnsstoff 

 

Austerrikske komponistar
Tyske komponistar
Klassisistiske komponistar
Romantiske komponistar
Austerrikske pianistar
Folk frå Bratislava