alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Republikken Irland

Republikken Irland utgjer fem seksdelar av øya Irland og er ein sjølvstendig republikk. Staten vert offisielt kalla «Éire» på irsk og «Ireland» på engelsk. Som på norsk nyttar ein på begge språka nemningane Poblacht na hÉireann og The Republic of Ireland for å skilja mellom stat og øy.

Historie 
Før 1921 var heile øya Irland ein del av Det sameinte kongeriket Storbritannia og Irland. Nord-Irland er framleis ein del av Det sameinte kongeriket Storbritannia og Nord-Irland.

Fylke 
Irland har tradisjonelt hatt 26 fylke (counties), som framleis vert brukt kulturelt, historisk og i idrett. Etter omorganisering har Dublin vorte splitta opp i 4 fylke og Tipperary har vorte to fylke. Totalt har republikken Irland 30 fylke.

 County Carlow
 County Cavan
 County Clare
 County Cork
 County Donegal
 County Dublin
 Dublin City
 Fingal
 Dun Laoghaire-Rathdown
 South County Dublin (Tallaght)
 County Galway
 County Kerry
 County Kildare
 County Kilkenny
 County Laois
 County Leitrim
 County Limerick
 County Longford
 County Louth
 County Mayo
 County Meath
 County Monaghan
 County Offaly
 County Roscommon
 County Sligo
 County Tipperary
 Tipperary North Riding
 Tipperary South Riding
 County Waterford
 County Westmeath
 County Wexford
 County Wicklow

Klima 

Irland har eit maritimt klima, og er kraftig påverka av Atlanterhavet og Golfstraumen i vest. Klimaet er ikkje så ulikt Storbritannia sitt, men har mindre temperaturvariasjonar og over 50 % meir nedbør. Kulda frå nord eller aust har som regel dempa seg på veg over sjøen til Irland, og det kaldaste som nokon gong er målt er berre -19 °C. Om vinteren er det i snitt berre om lag ei veke med snø totalt, men litt fleire dagar i høgareliggande strøk som Wicklowfjella. Atlanterhavskysten har derimot så godt som ingen dagar med snø. Sumaren er etter måten kjølig med om lag same temperaturar som i Skottland, og i dei nordlegaste områda går ikkje temperauren ofte over 20 °C om sumaren. 

Nedbøren spreier seg jamt over heile øya, men dei vestlege områda får likevel dei største mengdene. I tillegg er områda på vestkysten, i lag med dei nordlege områda, utsett for kraftig vind når vinterstormane frå vest fer forbi. Den turraste tida på året er seint på våren og tidleg om sumaren, særleg i nordlege og austleg strøk. Dublin ligg i det turraste området av Irland og har ein årleg nedbørsnormal på 762 mm, medan vestkysten av Irland har kring 1400–1500 mm. Det er sjeldan torevêr på Irland. Dei nordvestlege områda har om lag ti tilfelle av torevêr gjennom året, og då som oftast om vinteren.

Bakgrunnsstoff 
 Irske styresmakter si offisielle side 
 Uachtarán na hÉireann (Irland sin president) 
 Oireachtas (Irland sitt parlament)
 Taoiseach (Irland sin statsminister)
 Rapportar om arkeologiske granskingar og utgravingar i Irland. 

Land i Europa
Irland
Duma

Duma (russisk skrift дума) er eit russisk namn på ei representativ forsamling. Ordet er blitt brukt om fyrsteleg rådgjevande, statlege og kommunale forsamlingar. Ordet «duma» kjem frå verbet думать (dumat’), som tyder 'å tenkje' eller 'å vurdere'. 

Nemninga blei brukt under keisartida før den russiske revolusjonen, som Statsdumaen i Det russiske keisardømet, og i Russland etter at Sovjetunionen fall. Statsdumaen har sidan 1993 vore nemning for underhuset i den russiske nasjonalforsamlinga. Omgrepet var derimot ikkje i bruk under sovjettida.

Kjelder

Russiske ord og uttrykk
Russisk samfunn
Sverdrup

Sverdrup eller Sverderup er ei eit etternamn nytta mellom anna i Noreg og Danmark. Slekta Sverdrup stammar frå ein landsby i Sønderjylland i Danmark. Slekta kom til Noreg med futen Peder Michelsen på starten av 1600-talet.

Nokre personar med etternamnet Sverdrup 
 Georg Sverdrup (1770—1850), norsk vitskapsmann og politikar. Eidsvollsmann.  
 Harald Ulrik Sverdrup (1888—1957), norsk havforskar (oseanograf) og meteorolog
 Harald Sverdrup (1923—1992), norsk forfattar
 Jakob Sverdrup (1845—1899), norsk politikar
 Jacob Sverdrup (1919—1997),  norsk journalist og historikar
 Johan Sverdrup (1816—1892), norsk statsminister og sakførar
 Otto Sverdrup (1854—1930), norsk polarforskar og oppdagar

Sjå òg 
 KNM Otto Sverdrup, ein norsk fregatt
 Sverdrupøyane, ei øygruppe i Canada. Øygruppa vart oppdaga av Otto Sverdrup
 sverdrup i oseanografi, ei eining for væskestrøyming

norske slekter
danske slekter
danske slektsnamn
norske slektsnamn
danske stadnamn
Prosjekt Runeberg

Prosjekt Runeberg vart starta i desember 1992 av Lars Aronsson. Prosjektet er eit ope og idealistisk initiativ for å skapa og samla frie, elektroniske utgåver av klassisk nordisk litteratur og kunst. Prosjektet har fått namnet sitt etter Finland sin nasjonaldiktar, Johan Ludvig Runeberg. Eit tilsvarande amerikansk prosjekt, Prosjekt Gutenberg, vart oppkalla etter Johann Gutenberg.

Åndsverkslova har ei grense på 70 år etter at opphavsmannen døydde. Etter dei 70 åra kan kven som ynskjer det utgje verket.

Opphavleg gjorde Prosjekt Runeberg verka tilgjengelege som som e-tekst over internett via kommunikasjonsprotokollane Gopher og FTP. Etter få år vart dataformatet HTML overført via protokollen http.

Frå 1998 produserte ein digitale faksimile-utgåver. Fotografiske bilete av heile boksider vart gjort tilgjengeleg via verdsveven i tillegg til den OCR-tolka og søkbare teksten. Neste steg i utviklinga kom i 2003, då den OCR-tolka teksten kunne korrekturlesast direkte via nettlaseren i eit system som liknar på wiki. Når ei bok er fullt korrekturlest, vert ho gjort tilgjengeleg som ein e-tekst.

Dei fleste av verka i Prosjekt Runeberg er svenske. Prosjektleiinga har hatt utgangspunkt i Linköpings universitet i Sverige.

Oppslagsverk som svenske Nordisk familjebok og det danske Salmonsens konversationsleksikon er lagt ut. Fleire forfattarar sine samla verk er gjort tilgjengelege.

Sjå og 
 Prosjekt Gutenberg
 Prosjekt Gutenberg Australia

Bakgrunnsstoff 
 Heimeside, http://runeberg.org/
 Åndsverkslova, http://www.lovdata.no/all/nl-19610512-002.html

Digitale faksimile-utgåver på norsk 
 Arkiv for nordisk filologi, http://runeberg.org/anf/
 Bjørnstjerne Bjørnson, Fortællinger, http://runeberg.org/bjorfort/
 Fredrik Bætzmann, Norge. Uddrag af ældre og nyere Forfatteres Skrifter, 1880, http://runeberg.org/norge80/
 Henrik Ibsen, Samlede Værker, 10 band, 1898-1902 (folkeutgåva), http://runeberg.org/ibsen/
 Henrik Jæger, Illustreret norsk literaturhistorie, 3 band, 1896
 Haakon Nyhuus, Illustreret norsk konversationsleksikon, 6 band, 1907–1913
 Carl Nærup, Illustreret norsk Litteraturhistorie. Siste Tidsrum 1890-1904, 1905
 Teknisk Ukeblad, http://runeberg.org/tekuke/

Digitale bibliotek
Lars Aronsson

Lars Aronsson () er ein svensk dataprogrammerar. 
Aronsson har starta opp Susning.nu og Prosjekt Runeberg. Han bur i Linköping og driv føretaket Aronsson Datateknik.

Bakgrunnsstoff 
 Aronsson Datateknik
 «Operation of a Large Scale, General Purpose Wiki Website », november 2002, artikel om wikiteknikk

Aronsson
Suomi

Suomi er det finske namnet på Finland. Det er også eit finsk etternamn som tidvis også har vore brukt som førenamn, både av menn og kvinner.

Ordsoge 
Det finske språket er eit av dei finsk-ugriske (uralske) språka, i slekt med samisk, estisk og ungarsk. Det er ikkje eit indo-europeisk språk. Fleitalet av folket i Finland har finsk til morsmål, mens eit mindretal har svensk, og eit enda mindre mindretal har samisk til morsmål.

Ordet suomi er lånt frå urbaltisk *žeme ’land’ (jf. russisk zemlja, som i Novaja Zemlja, ’Nyland’) til urfinsk-samisk *šämä ’landet i nord’, dvs den delen av Finland baltarane hadde kontakt med. Dette ordet gjennomgjekk lydendringa š → h i finsk, så vi fekk Häme, namnet på området Tavastland (der Lahtis ligg). I samisk gjekk ordet gjennom lydendringa š → s, og i sterkt stadium også m → pm, slik at vi fekk Sápmi, Sameland. Det same ordet *sämä lånte baltarane så attende frå finnane som namn på Finland, i forma *šāma. Denne forma dukka så opp i seint urfinsk-samisk som *šāma. Lang ā vart til lang ō i sein urfinsk, vi fekk *sōme, som framleis er den estiske namnet på Finland (Soome), og deretter diftongering av lange midtvokalar og e → i i slutten av ord i overgangen til moderne finsk, slik at sluttresultatet er Suomi. Dei som budde i ”Det egentliga Finland” (Åboland), tavastlendingane og samane, dvs. suomalaiset, hämäläiset og sápmelaččat har altså alle etnonym som går attende til same lånord, ordet for ’land’ i urbaltisk.

Bruk som personnamn 
I 2009 hadde 1 908 personar i Finland etternamnet Suomi. Som førenamn er Suomi sjeldnare. I Finland var det på denne tida blitt registrert gjeve som mannsnamn 42 gonger, alle før 1979 og dei fleste før 1940. Det var blitt gjeve som kvinnenamn 16 gonger, også her hovudsakleg før 1940.

Kjende namneberarar 
 Heidi Suomi (f. 1975), finsk atlet og sportsjournalist
 Juhani Suomi (f. 1943), finsk historikar
 Oili Suomi (f. 1927), finsk politikar
 Risto Suomi, finsk kunstnar
 Verner Suomi (1915-1995), finsk-amerikansk meteorolog

Sjå òg 
 Suominen
 Suomalainen

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Finland» frå , den 18. august 2011. 
 
 Denne artikkelen bygger på «Suomi (nimi)» frå , den 18. august 2011. 
 

Finland
Namn på land
Finske slektsnamn
Aphel

Aphel(ium), solfjerre eller solfjerne er det punktet i ein bane der eit lekam i solsystemet, som ein planet, komet eller romsonde, er lengst frå sola. Det motsette av aphel er perihel. Jorda passerer sitt aphel i byrjinga av juli.

Kjelder

Aphelium. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 21. mars 2015.

Krinsløp
Perihel

Perihel(ium) eller solnære er det punktet i ein bane der eit lekam i solsystemet er nærast sola. Det motsette av perihel er aphel.

Jorda passerer perihelium omkring 3. januar.

Kjelder

Krinsløp
Bane

I fysikk er ein bane stien som ein lekam lagar rundt ein annan lekam, under påverknad av ei sentripetalkraft, t.d. gravitasjon.
Banar har form av eit kjeglesnitt. Krinsløp er ein ellipseforma eller sirkelforma bane. Andre moglege baneformar er parabel og hyperbel.

Sirkelbane 

Sirkelforma banar har ein eksentrisitet på 0.

I ein sirkelforma bane er fart gjeve ved:

Der µ er massen til det sentrale objektet og r er radius.

Ellipsebane 

Elliptiske har ein eksentrisitet på mellom 0 og 1.

I ein elliptisk bane er farta

Der a er store halvakse.

Alternativt kan dette skrivast

Der P og A er kortaste og lengste avstand til brennpunktet.

Parabelbane 

Parabelbanar har ein eksentrisitet på akkurat 1

I ein parabellbane har objektet akkurat unnsleppingshastigheit.
Avstanden vil gå mot uendeleg og farta mot null.

Hyperbelbane 

Hyperbelbanar har ein eksentrisitet større enn 1.

Objekt i ein hyperbelbane vil når avstanden går mot uendeleg ha ei viss fart

Der  er fart i periapsen og  er unnsleppingshastigheita.

Celestmekanikk
Banefart

Banefarten til ein lekam, vanlegvis ein planet, ein naturleg satellitt, ein kunstig satellitt eller ei dobbeltstjerne, er farten han går i bane rundt massesenteret i systemet. Som oftast er dette massesenteret ein massiv lekam. Banefart kan referere til snittfart i bane, snittfarten han gjer eit omløp på eller farten ved eit gitt punkt i banen.

Banefarten på ein tilfeldig stad i banen kan bli rekna ut ved hjelp av avstanden til det sentrale lekamen i den posisjonen og den spesifikke baneenergien, som er uavhengig av posisjon: den kinetiske energien er den totale energien, minus den potensielle energien.

Dermed, under astrodynamiske standardføresetnader, er banefarten ():

generelt: 
ellipsebane: 
parabolsk bane: 
hyperbolsk bane: 
der:
 er den standarde gravitasjonsparameteren
 avstanden mellom det banegående lekamet og det sentrale lekamet
 er den spesifikke baneenergien 
 er store halvakse
NB:
Farten er ikkje berre avhengig av eksentrisiteten, men er òg bestemt av lengda av den store halvaksen ()

Fysiske storleikar
Celestmekanikk

hu:Kozmikus sebességek#Szökési sebességek
Banehelling

Banehelling eller inklinasjon er ein av dei seks baneparameterane som viser forma og orienteringa til ei rotasjonsbane (keplerbane), og er vinkelavstanden til baneplanet frå referanseplanet (ofte ekvator til planeten eller ekliptikken) gitt i grader.

Det å inklinere tyder å bøye seg eller helle og danna ein spiss vinkel mot eit horisontalt plan.

Døme på inklinasjonsvinklar mellom ein satellitt og jorda: 

 ein inklinasjon på 0 grader betyr at ein satellitt går i bane rundt ein ekvatorplanet til jorda, med same fartsretning som rotasjonsretninga til jorda.  
 ein inklinasjon på 90 grader vil seie at satellitten går i polar bane, satellitten går altså rett over nord- og sørpolen til jorda.
 ein inklinasjon på 180 grader vil seie at satellitten går i bane rundt ekvatorplanet til jorda, men i motsett retning av jordrotasjonen.

Inklinasjon i magnetisme
Innan magnetisme er inklinasjonen vinkelen mellom den jordmagnetiske feltvektoren og horisontalplanet.

Kjelder

Krinsløp
Snøggmat

Snøggmat eller snarmat er omsetjingar av det engelske omgrepet fast food, og vert brukt om ferdig tillaga varm mat som ein kan bli servert i enkle kaféar, buer eller liknande. Maten har fleire fordelar; han er billig, godt likt av mange, både rask å få tak i og rask å eta, men får òg mange klager, som at han er usunn eller øydeleggjande for tradisjonell matkultur.

Mattypen har utvikla seg i samband med det moderne samfunnet, der folk går meir ut for å jobba eller hygga seg, og samstundes bruker mindre tid i heimen. I tillegg til å lagast fort kan han òg etast fort, noko som passer til ein travel kvardag. Mykje av snøggmaten kan òg etast utan bestikk, noko mange opplever som enklare. Så enkelt er det at det er blitt sett fram klager om at ungar som et mykje snøgmat, ikkje lærer å bruka bestikk i det heile.

Utsalsstader 

Det finst mange sjølvstendige utsal som sel snøggmat, som kioskar og bodar, men verdsmarknaden er prega av store, gjerne multinasjonale kjedar som serverer heilt lik mat overalt. Dette konseptet vart funne på av McDonald's, som er den klart største slike kjeda. 

I tillegg til å eta slik mat ute, er det òg blitt populært å ta han med seg frå ein «take-away» eller få han levert heim til seg, slik at ein ikkje eingong treng gå ut av huset for å eta snøggmat.

Helse og miljø 

Grunnen til at snøggmat vert rekna som usunn er at han ofte inneheld svært mykje feitt og salt, og lite av viktige næringsstoff. Ein kropp som hovudsaklege lever på snøggmat, vil etter kvart forfalla, noko som mellom anna blei illustrert i dokumentarfilmen «Super Size Me», om ein mann som berre levde på mat frå McDonald's i ein månad. 

Produksjon og kjøp av snøggmat fører òg ofte til press mot miljøet. Utstrekt bruk av emballasje, tallerkar, glas og bestikk som berre kan brukast éin gong sløser med råvarer og energi, og fører til forsøpling. Store krav om ein viss type råvare, så billig som mogleg, kan leia til umenneskelege tilhøve og slaktemåtar for dyra som skal bli snøggmat. 

Som ein reaksjon mot snøggmat har ein fått ei rørsle for sein mat, Slow Food, som legg vekt på tradisjonell, økologisk mat som tek lang tid å laga og nyta.

Bakgrunnsstoff 

 
Mat
Rektasensjon

Rektascensjon eller rektasensjon er ein koordinat på himmelkula, vinkelavstand parallell på himmelekvator, det vil seie lengdegrader på himmelen. Rektasensjon blir rekna i timar, minutt og sekund. Nullpunket er vårjamdøgnpunktet (der sola kryssar ekvator på veg nordover kvart år) og blir oppgjeve langs ekvator i retning frå vest mot aust (mot urvisaren). Rektascensjon til ei stjerne i tidsmål gjev derfor i stjernetid kor mykje seinare stjerna kulminerer enn vårjamndøgnspunktet. Tilsvarande breiddegrader på himmelen heiter deklinasjon.

Kjelder

Himmelkoordinatsystem
Vinkel
Unnsleppingsfart

Unnsleppingsfart er i fysikk minimumsfarta ein lekam utan framdriftsmekanismar må ha for å sleppe unna gravitasjonsfeltet til ei kjelde ved ein gjeven posisjon. Om unnsleppingsfarta ikkje er stor nok vil lekamen falle attende eller gå inn i bane rundt kjeldelekamen.

Russarane kalla unnsleppingsfarten «andre kosmiske snøggleik».

Å rekne ut unnsleppingsfarta frå ein einskild lekam 

I det enklaste tilfellet er unnsleppingsfart frå ein enkel lekam:

der  er unnsleppingsfarta, G er gravitasjonskonstanten, M er  massen av lekamen reist frå, m er massen av det unnsleppande objektet (kan strykast mot seg sjølv), og r er avstanden mellom lekamssenteret og punktet unnsleppingspunktet blir rekna ut, og μ er den standard tyngdeparameteren.

Denne formelen tek ikkje omsyn til eventuell atmosfærisk (luft)motstand.

Retninga på utskytinga spelar inga rolle for unnsleppingsfarta, så lenge det er fri bane og lekamen ikkje kolliderer med noko.

Døme 

Unnsleppingsfarta på overflata av nokre kjende himmellekamar:
 Månen: 2,4 km/s
 Jorda: 11,2 km/s
 Jupiter: 59,5 km/s
 Sola: 617,5 km/s

Astrodynamikk
Celestmekanikk
Naturleg satellitt

Naturlege satellittar er himmellekamar som går i bane kring andre større himmellekamar. Månar er ein type naturlege satellittar. Det er minst 140 månar i solsystemet, og truleg mange andre i bane rundt planetar i andre solsystem. Det typiske er at dei store gasskjempene har mange månar. Merkur og Venus har ingen månar, jorda har éin stor og Mars har to små.

Utspring 
Ein meiner at dei fleste månane blei danna i det kollapsande området i den protoplanetariske skiva som var grunnlaget til planeten månen høyrer til. Men det er mange kjente og moglege unntak og variasjonar i denne standardmodellen. Fleire månar er mest sannsynleg innfanga asteroidar, andre kan vera fragment av større månar sprengt ved kollisjonar. Månen til jorda har igjen eit anna opphav, ein del av planeten vår blei sprengt vekk ved ein kjempekollisjon med ein annan himmellekam. Så lenge dei fleste månane berre er kjent frå enkelte observasjonar frå romsondar eller teleskop er dei fleste opphavsteoriane enda usikre.

Månane i solsystemet 

Dei største månane i solsystemet (dei over 3 000 km i diameter) er (frå sola og utover) den eine til jorda: Månen, dei galileiske månane til Jupiter: Io, Europa, Ganymede, og Callisto, saturnmånen Titan, og neptunmånen Triton. For mindre månar, sjekk tabellen under kvar planet.

Her er ein samanliknande tabell som klassifiserer alle kjende månar etter diameter. Han inkluderer au nokre andre objekt å bite merke i, enkelte asteriodar, planetar og kuiperbelteobjekt.

¹ Det er omdiskutert om Cruithne kan teljast som ein verkeleg måne, men han er med i tabellen for samanlikninga sin del.

I tillegg til planetmånane er det også kjent at det finst over tretti asteroidemånar, asteroidar som går i bane rundt andre asteroidar.

Planetologi
Satellittar
Himmellekamar

ru:Спутники в Солнечной системе
Fosfin

Fosfin er ei sambinding med kjemisk formel PH3. Stoffet blir også kalla hydrogenfosfid. 

Fosfin er ein fargelaus, brennbar og giftig gass med eit kokepunkt på −87,7 °C ved standard trykk. Rein fosfin er luktfri.

Helse 
Gassen er svært giftig og kan drepa i små konsentrasjonar. Han er i tillegg luktfri, fargelaus og brannfarleg. Kontakt med gassen kan føre til synstap, ved lengre kontakt òg hovudverk, ørske, magesjau og koordinasjonstap. Kroniske effektar på menneske inkluderer bronkitt og alvorlege skadar på skjelettet.

Bruk 
Gassen blir brukt som eit meire miljøvennleg alternativ til å bli kvitt insekt i kornsiloar. Fosfin blir danna når vatn blir tilsett FeSi (ferro-silisium).

Bakgrunnsstoff 

 Faktaark om helseproblem relatert til fosfin (PDF)

 
Fosfan
Fosfid
Fosfinkompleks
Fosforhydrid
Funksjonelle grupper
Utgassingsmiddel
Industrigassar
Deklinasjon

Deklinasjon er ein av koordinatane for himmelobjekt, gjeve som vinkelavstanden frå himmelekvator og forkorta til DEC (symbol δ). Deklinasjonen vert vanlegvis gjeven i grader, minutt og sekund. I dette systemet er det nordlege polpunktet på +90°, himmelekvator på 0° og himmelens sørpol -90°. Deklinasjonen kan kombinerast med rektasensjon for å definere posisjonar på himmelkvelvingen

Sjå òg
 Himmelkoordinatar
 Ekliptikk
 Ekvatorialt koordinatsystem
 Geografisk koordinatsystem
 Rektasensjon

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 MEASURING THE SKY - A Quick Guide to the Celestial Sphere 

Himmelkoordinatsystem
Vinkel
Astrologi
Sør-Amerika

Sør-Amerika er det sørlege av dei to kontinenta som utgjer den amerikanske verdsdelen. Området strekker seg rundt 7 600 km, frå rundt 12° nord for ekvator til over 55° sør for han, like ved Antarktis. Kysten møter Stillehavet på vestsida og Atlanterhavet på austsida. Landskapet er prega av dei ruvande Andesfjella i vest og Amazonaselva, fruktbart land og tropisk regnskog i aust. Geologisk er Sør-Amerika eit eige kontinent, i og med at det berre trefte Nord-Amerika ganske nyleg. Mange nord-amerikanarar reknar det òg som ein eigen verdsdel.

Urfolket i Sør-Amerika kom nordfrå, etter først å ha gått over landbrua i Beringstredet og vandra sørover. Dei kan òg ha møtt stillehavsfolk som hadde reist over havet. Området vart invadert av europearar frå 1530-åra, først spanjolar og sidan portugisarar. Det vart delt inn i koloniar, som fekk sjølvstende på 1800-talet.

Sjølvstendige land 

 Argentina
 Bolivia
 Brasil, det største og folkerikaste landet i Sør-Amerika.
 Chile
 Colombia
 Ecuador
 Guyana
 Paraguay
 Peru
 Surinam
 Uruguay
 Venezuela

Biland 

 Fransk Guyana (Frankrike)
 Falklandsøyane (Storbritannia)

Sjå òg 
 Latin-Amerika
 Klima i Sør-Amerika

Bakgrunnsstoff

Sør-Amerika
Verdsdelar
Wegner

Wegner er eit tysk etternamn og ei norsk slekt. Namnet tyder 'vogmakar', og er ein nord- og sentraltysk variasjon av Wagner.

Wegner er ei slekt i Noreg med bakgrunn i Preussen. Slekta kom til Noreg i 1823 med generalkonsul og godseigar Jacob Benjamin Wegner. J. B. Wegner busette seg i Noreg som deleigar og nyutnemnd generaldirektør for Blaafarveværket. J. B. Wegner var gift med Henriette Seyler, dotter av senatoren Heinrich Seyler frå Hamburg. Desse hadde sønene byfogd Johann Ludwig Wegner, gift med Blanca Bretteville, dotter av statsråd Christian Zetlitz Bretteville, grosserar Heinrich Benjamin Wegner, gift med Henriette Vibe, og høgsterettsadvokat George Mygind Wegner. Frå Heinrich Benjamin Wegner stammar den nålevande slekta.

Personar med etternamn Wegner 
 Jacob Benjamin Wegner (1795-1864). Fødd i Königsberg i Preussen. Industrimann, diplomat og godseigar. Stamfar for Wegner- slekta i Noreg. 
 Rolf Benjamin Wegner, sorenskrivar.
 Rolf Benjamin Wegner 1942 (1942-) Son av sorenskrivar Wegner. Tidlegare politimeister i Bergen. 
 Hans J. Wegner (f. 1914 i Tønder, Danmark. Ein dansk møbelsnekkar, møbelarkitekt og formgjevar.

Litteratur 
 Wegner, Rolf B.: Familien Wegner, Oslo 1967.

Kjelder 
 Dictionary of American Family Names, Oxford University Press, ISBN 0-19-508137-4 ved ancestry.co.uk

Tyske slektsnamn
Norske slekter
Namn knytte til yrke