alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Radiokjelde

Ei radiokjelde er lekamar i verdsrommet som sender ut kraftige radiobølgjer. Radiostrålinga kjem frå ei rekkje kjelder, og somme av dei er dei mest ekstreme og energirike fysiske prosessane i universet. 

Den første radiokjelda som vart oppdaga var det galaktiske senteret i Mjølkevegen, der det finst fleire radiokjelder, mellom anna det supermassive svarte hòlet i sentrum. Sola sender ut stråler i dei fleste frekvensar, mellom anna ned til radiospekteret på 300 MHz (1 m bølgjelengd). Supernovarestar har ofte diffus radiostråling. Døme er Cassiopeia A, den mest lyssterke radiokjelda på himmelen, utanom sola, og Krabbetåka.

Supernovaer etterlet stundom, tette spinnande nøytronstjerner kalla pulsarar. Dei sender ut jettar av ladde partiklar som emitterer synkrotronstråling i radiospekteret. Døme på dette er Krabbepulsaren, den første pulsaren som vart oppdaga. Pulsarar og kvasarar vart begge oppdaga av radioastronomar. 

Mange galaksar sender ut kraftige radiobølgjer, og vert kalla radiogalaksar. Somme av dei mest kjende er Kentauren A og Messier 87.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Astronomical radio source» frå ,  den 8. juli 2016. 
 

Radioastronomi
Radioteleskop

Eit radioteleskop er ei form for retningsstyrt radioantenne nytta innan radioastronomi. Dei same typen antennene vert òg nytta til å spore og samle data frå satellittar og romsondar. Dei skil seg frå optiske teleskop ved at dei opererer innan radiofrekvensområdet av det elektromagnetiske spekteret, der dei kan påvise og samle data frå radiokjelder. Radioteleskop er typisk store parabolantenner som vert nytta på eiga hand eller kopla saman. Radioobservatorium ligg ofte langt frå store byar for å unngå elektromagnetisk interferens (EMI) frå radio, TV, radar og andre apparat.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Radio telescope» frå ,  den 8. juli 2016.

Bakgrunnsstoff

astronomitoday.com - "Radio astronomy" av Sancar J Fredsti

Oppfinningar frå USA
 
Astronomisk avbilding
Astronomiske instrument
Ras-Alhague

Alfa Ophiuchi (α Oph, α Ophiuchi) eller Ras Alhague (Rasalhague) er den mest lyssterke stjerna i stjernebiletet Slangeberaren.

Alfa Ophiuchi er ei dobbeltstjerne med ei omlaupstid på kring 8,62 år. Primærstjerna, Alfa Ophiuchi A, har ein masse på kring 2,4 gonger massen til sola, while medan den sekundære, Alfa Ophiuchi B, har 0,85 solmassar. 

Stjerna har ein samla tilsynelatande storleik på 2,08 og ligg kring 48,6 lysår frå jorda. Hovudstjerna her spektralklasse A5 III, som indikerer at ho er ei kjempestjerne som har utvikla seg bort frå hovudserien etter at hydrogenet i kjernen er brent opp. Ho stråler kring 25 gonger sterkare enn sola og har ein effektiv temperatur på kring 8 000 K.

Alfa Ophiuchi A er ei raskt roterande stjerne med projisert rotasjonssnøggleik på 240 km s-1. Ho spinn med ein snøggleik som er 88,5 % av snøggleiken som ville ha brote stjerna sund. Resultatet er ein bul kring ekvator som er kring 20 % større enn polradien.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Alpha Ophiuchi» frå ,  den 8. juli 2016.  
 

Ophiuchi, Alfa
Slangeberaren
Kjempestjerner klasse A
Stjerner med eigennamn
Objekt mindre enn 100 lysår frå jorda
Cey-Nor Development Project

Cey-Nor Development Project var eit utvikkingsprosjekt i Thoppukadu nær Jaffna på Sri Lanka, etablert og driven av avholdsrørsla Noregs Godtemplar Ungdomsforbund. Prosjektet var verksamt frå 1950-talet til 1970-talet. Initiativtakar og prosjektleiar var Arne Fjørtoft, og prosjektet fokuserte på opplæring av lokalfolkesetnaden i blant anna båtbygging for fiskebåtar. Vidare omfatta prosjektet eit fryseri, garnfabrikkar, helsesenter og ulike typar landsbyutvikling. Prosjektet fekk støtte frå norsk ungdom, gjennom blant annan «te for 10»-aksjonar, og Direktoratet for utviklingshjelp. Drifta av prosjektet vart overteke  av FORUT.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Cey-Nor Development Project» frå ,  den 8. juli 2016.

Bakgrunnsstoff 
 Om prosjektet og Arne Fjørtoft, frå Jørn-Kr. Jørgensens artikkel i Norsk biografisk leksikon
Sri Lanka
Utvikling
Mozartkule

Ei mozartkule (tysk Mozartkugel) er ein sjokoladekonfekt opphavleg laga av konditoren Paul Fürst frå Salzburg i Austerrike i 1890. Han vart oppkalla etter Wolfgang Amadeus Mozart, som var fødd i Salzburg. Det opphavlege namnet på sjokoladekonfekten var Mozart bonbon.

Opphav 
I 1884 kom konditormeister Paul Fürst til Salzburg, der han opna eit konditori i Brodgasse nr. 13. I 1890 byrja han produsera konfektane som no er kjende som mozartkuler. Kulene vart raskt kopierte av andre konditorar i byen. Konditoriet Holzermayer und Schatz, som finst endå, selde rundt 1900 konfektkulene som «mozartkuler». Dette var eit namn som vart hengjande fast ved produktet.

Produsentar av mozartkuler 
Den gamle handverksmessige produksjonen av mozartkuler skjer i fleire konditori i Salzburg, som Konditorei Dallmann i St. Gilgen på Wolfgangssee, som òg produserer kuler handlaga etter den opphavlege oppskrifta.

Det finst ei rekkje industrielle produsentar av mozartkula som ikkje alle følgjer nøyaktig den opphavlege oppskrifta, men produserer ulike variantar. I selskapet Mirabell er mozartkulene grøne marsipankuler omgjeve av både ljos og mørk nougat. Frå andre produsentar er nougatkjernen på innsida, og marsipanen utanpå variantar med både ljos og mørk overtrekkssjokolade. 

Dei to leiande industrielle produsentane er Paul Reber GmbH og Co. KG frå Bad Reichenhall i Bayern i Tyskland og Mirabell i Grödich i Salzburg, som er eit dotterselskap av Kraft Foods. I Wien finst produsentane Hofbauer, som har det sveitsiske selskapet Lindt & Sprüngli aom eigarar, og dessutan Manner som produserer «Victor Schmidt - Austria Mozartkugeln»

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Mozartkule» frå ,  den 8. juli 2016.  
 
Wolfgang Amadeus Mozart
Sjokoladeprodukt
Falck Ytters plass

Falck Ytters plass er ein offentleg plass på Ila i bydel St. Hanshaugen i Oslo. Plassen fekk namnet i 1933 etter barnebokforfattar og embetsmann Oluf Vilhelm Falck-Ytter (1832–1914). Ofte vert namnet på plassen skrive med ch i staden for ck i Falck, altså Falch Ytters plass, men det er ikkje rett.

Plassen er 5,2 mål stor og vert avgrensa av gatene Waldemar Thranes gate, Ungers gate, Bjerregaards gate og Brandts gate. Det offentlege arealet eller sjølve plassen, som for det meste er ein fotballbane med kunstgras, ligg oppå eit butikk- og bustadbygg kalla St. Hanshaugen senter, der det er garasje i fyrste høgda og i ein underetasje, og husvære i eit bygg langsetter Bjerregaards gate. Dette vart bygd på byrjinga av 2000-talet som ei ominnreiing og tilføying av ein ny etasje på det gamle garasjebygget som vart kalla Ilagarasjen, der det hadde vore fotballbane på taket om sommaren og islagt bandybane om vinteren, kjend som Ilabanen.

Torg i Oslo
Bydel St. Hanshaugen
Alumnus

Alumnus eller alumn (frå latin for 'fosterson', gjennom USA-engelsk) er eit akademisk omgrep som etter USA-amerikansk førebilete no har vorte teke i bruk i norsk og andre språk om ein tidlegare elev eller student ved ein høgskule eller eit universitet, vanlegvis etter avsluttande eksamen frå skulen eller universitetet, i somme land òg for elevar frå gymnas og andre lærestader på liknande nivå. Alumnus eller alumn er såleis ingen akademisk grad eller yrkestittel, men ei nemning utan vidare meining enn at vedkomande har vore student ved den lærestaden som vedkomande er alumnus eller alumn ved.

Det har vorte vanleg i mange land, også i Noreg, at det ved høgskular og universitet vert skipa såkalla alumnusnettverk, det vil seie at lærestaden legg til rette for at tidlegare studentar kan halde kontakt med lærestaden og kvarandre for å utveksle kunnskap og røynsler. I USA er ofte tanken attom slike alumnusnettverk dessutan å få kontaktar i næringslivet med sikte på å oppnå økonomiske tilskott til universitetet. 

Ordet alumnus eller alumn, som i si noverande meining må reknast som eit nytt ord i norsk, bør ifylgje Språkrådet nyttast i denne forma: ein alumnus – fleire alumnusar, eller  ein alumn – fleire alumnar.

Tidlegare bruk av nemninga
I eldre tid vart nemninga alumn nytta om ein elev på ein lærestad som gav både kost, losji og undervisning, anten gratis eller mot vederlag. Med utgangspunkt i dette vart nemninga òg  nytta i utvida meining om ein som var elev ved ein lærestad.

Kjelder
Språkrådet om Alumnus, alumner, alumnusnettverk
snl.no:alumn

Akademisk terminologi
Engelske ord og uttrykk
Latinske ord og uttrykk
Studentsamskipnaden i Oslo

Studentsamskipnaden i Oslo (SiO) var den eine og eldste av to studentsamskipnader i Oslo fram til januar 2011, då dei to studentsamskipnadene vart slegne saman til Studentsamskipnaden i Oslo og Akershus. 

Studentsamskipnaden i Oslo var den eldste og største studentsamskipnaden i Noreg, skipa i 1939 for studentane ved Universitetet i Oslo. Etter kvart kom òg studentane ved dei vitskaplege høgskulane i Oslo, Arkitektur- og designhøgskolen i Oslo, Norges idrettshøgskole, Norges musikkhøgskole, Kunsthøgskolen i Oslo og Norges veterinærhøgskole, Det teologiske Menighetsfakultet og Handelshøyskolen BI i Oslo, og den private høgskolen Akupunkturhøgskolen med i studentsamskipnaden.

O
Skipingar i 1939
Nedleggingar i 2010
Johan Rye Holmboe

Johan Henrik Rye Holmboe ()
var ein norsk næringsdrivar og politikar frå Tromsø. Han var stortingsrepresentant for Frisinna Venstre frå 1919 til 1927, provianteringsminister 1920-21 og handelsminister 1923-24.

Holmboe var son til ein grosserar. Han arbeidde i yngre år for faren. I 1882-83 gjekk han i lære på eit forretningskontor i Skottland, og i 1885/86 studerte han fiske-bedrifter på austkysten av Nord-Amerika. Ei tid etter han kom heim til Noreg starta han opp eiga forretning i Tromsø og i 1888 ein tønnefabrikk. Han dreiv også eksporthandel med fisk, og fekk i 1907 bygt ein sildemjøl- og tranfabrikkk. Elles var han frå 1892 direktør for Haalogaland Dampskibsselskap, og frå 1896 for Tromsø Amts Dampskibsselskab.

Også politisk spelte Holmboe ei sentral rolle i Tromsø. Han var medlem i bystyret i samanhengande 42 år, 1889 til 1931, dei fleste åra i formannskapet. Frå 1919 til -27 var han stortingsrepresentant, fyrste tre åra for kjøpstadene i Nord-Noreg, sidan for Troms fylke. På Stortinget var han sekretær i Protokollkomiteen  til han 21. juni 1920 vart leiar av Provianteringsdepartementet i Otto B. Halvorsen si fyrste regjering. Ganske nøyaktig eitt år seinare gjekk regjeringa av, og Holmboe var så medlem i Militærkomiteen frå juni 1921 til 6. mars 1923. Då vart Holmboe utnemnd til handelsminister i Halvorsens andre regjering. Han fekk behalde statsrådposten også etter at Halvorsen døydde i mai månad, og Abraham Berge tok over som leiar av regjeringa. I juli 1924, på tampen av sesjonen, måtte Berge-regjeringa gå av. Holmboe var heile valbolken 1925-27 medlem i Utanriks- og konstitusjonskomiteen.

Til liks med statsministeren og alle statsrådane i Berge-regjeringa, vart Holmboe i 1926 stilt for riksrett. Regjeringa var tiltalt for ikkje å ha informert Stortinget om at ho hadde gitt statsstøtte til Den norske Handelsbank. Saka enda med at alle dei tiltale vart frifunne i mars 1927.

Kjelder
 Stortingsbiografi 

Norske provianteringsministrar
Norske handelsministrar
Statsrådar i Regjeringa Halvorsen I
Statsrådar i Regjeringa Halvorsen II
Statsrådar i Regjeringa Berge
Frisinnede Venstre-statsrådar
Stortingsrepresentantar 1919-1921
Stortingsrepresentantar 1922-1924
Stortingsrepresentantar 1925-1927
Stortingsrepresentantar frå Frisinnede Venstre
Folk frå Tromsø
Lars O. Skjulestad

Lars Olsen Skjulestad () var ein norsk gardbrukar, skipper og politikar frå Austre Moland. Han var stortingsmann for Høgre i periodane 1903-06 og 1919-27.

Skjulestad var son til ein gardbrukar. Han mønstra på som sjømann i 1872 og tok styrmannseksamen i 1876. Frå 1882 var han skipper i langfart fram til 1891. Ho slo seg då ned i heimbygda Austre Moland og tok over farsgarden Skjulestad.

Skjulestad sat i heradsstyret frå 1894 til 1927. Han var ordførar i Austre Moland 1902-04 og 1908-1922. Nær sagt jamsides representerte han partiet Høyre på Stortinget i fire valbolkar; 1903-06, 1919-21, 1922-24 og 1925-27. Skjulestad var 1903-06 medlem i Militærkomiteen, 1919-21 i Kyrkje- og skulekomiteen, 1922-24 sekretær i Lønningskomiteen og 1925-27 var han atter med i Kyrkje- og skulekomiteen. Skjulestad døydde tidleg i 1927-sesjonen.

Kjelder
Stortingsbiografi 

Stortingsrepresentantar 1904-1906
Stortingsrepresentantar 1919-1921
Stortingsrepresentantar 1922-1924
Stortingsrepresentantar 1925-1927
Atmosfærisk refraksjon

Atmosfærisk refraksjon er retningsendringa til ein himmellekam på grunn av lysbryting i jordatmosfæren. Himmellekamen verkar høgare på himmelen enn han verkeleg er, men asimut vert ikkje endra. Ei stjerne som er ei senit har null refraksjon. På grunn av refraksjonen vil sola og månen sjå ut som dei er ovale, fordi den nedre randen vert løfta meir enn den øvre. Av same årsak blir dagen forlenga med nokre minutt og områda som har midnattsol strekkjer seg 35 minutt nærmare ekvator, forbi polarsirkelen. 

Ein kjende til refraksjonen alt i oldtida, men Tycho Brahe var den første som korrigerte sidan observasjonar for den.

Kjelder

Observasjonsastronomi
Atmosfærisk optikk
Refraktor

Ein refraktor eller linseteleskop er ein astronomisk kikkert der eit bilete som vert danna av ei linse eller eit linsesystem, objektivet, vert sett gjennom ei linse eller eit system av linser, okularet, eller blir oppteken på ei fotografisk plate. 

Den største refraktoren i verda, som vart teken i bruk 1897, finst på Yerkes-observatoriet i Wisconsin i USA. Diameteren til objektivet er 1,02 m. Den nest største, teken i bruk i 1888, finst på Lick-observatoriet i California. Diameteren til objektivet er 0,91 meter. 

Den første skildringa av ein refraktor vart truleg gjort av James Gregory (1638–1675), som studerte i Italia og sidan vart professor ved St. Andrews og Edinburgh universitet.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Teleskop
Nederlandske oppfinningar
Italienske oppfinningar
Alaskavandresnipe

Alaskavandresnipe (Tringa incana) er ein mellomstor vadefugl i snipefamilien. Han hekkar i  lengst nordvest i Nord-Amerika og i austre Sibir og overvintrar på øyar i Stillehavet og langs austlege kystar av Australia og Papua Ny-Guinea, og i liten grad på vestkysten av Amerika sør til Chile.

Skildring 

Desse fuglane har tettvaksen kropp, lengda er mellom 26 og 29 centimeter og dei veg 60-169 gram. Det meste av fjørdrakta i hekketida er i grått, oversida er mørk grå, men undersida kvit med mørke strekar og skjelmønstra sperrestrekar. I vinterdrakta er brystet grått og flekkar og strekar er diffuse. Dei har korte, mørke gule bein og eit mørkegrått nebb. 
Ho liknar i utsjånad den nært nærskylde sibirvandresnipa, T. brevipes. Begge desse to artane skil seg frå dei andre medlemmene i den biologiske slekta Tringa med fråvære av flekker på vengene, gråaktige venger og rygg, og skjelmønster på brystet som strekkjer seg meir eller mindre over buken i hekkefjørdrakta. I begge fjørdrakter har dei ei ganske framtredande augebrynstripe.

Utanom hekketida lever alaskavandresnipene spreitt i Polynesia og på andre øyar i det sørvestlege Stillehavet, på Hawaii og Galapagosøyane, og på austkysten av Papua Ny-Guinea og austkysten av Australia. Dei kan finnast, men er sjeldan langs vestkysten av Amerika frå California til Chile.

Som andre borealmigrantar trekker alaskavandresnipa nordover for hekking i den nordlege sommaren. Dei hekkar aust i Tsjukotka-distriktet i det mest austlege Russland, i sentrale og sørlege Alaska, i vestlige Yukon nordvestre Britisk Columbia i Canada. Hekkehabitata ligg i fjellområde, opptil 1130 moh. Reirplassane har grus, og ligg ved stridtstraumande bekkar og elvar. Reiret er bygd av kvister og røter og er fôra med mjukare planterestar. Reirplassane kan ligge spreidde, men nokre gonger i klynger. 

Dei lever av virvellause dyr inkludert krepsdyr, marine leddormar, som havbørsteormar, i tillegg til blautdyr, insekt og dessutan litt småfisk. Under hekkesesongen et dei mest vasslevande insekt og larver, noko amfipodar, litt blautdyr og biller. Gjennom trekket beitar dei aktivt. Beiteåtferda syner ofte  rykkete rørsler på steinete underlag. 

Lætet er ei rask og akselererande trille med søkkande tonar og avtakande styrke. 

Storleiken på den totale populasjonen er estimert til å ligge mellom 10 000 og 25 000 individ og er trudd å vere stabil, jamvel om populasjonen har hatt nedgang i delar av Nord-Amerika.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Wandering Tattler» frå ,  den 9. juli 2016.  
 
Referansar

Bakgrunnsstoff 

snipefamilien
Fuglar i den neotropiske regionen
Fuglar i den nearktiske regionen‎
Fuglar i den palearktiske regionen
Fuglar i Oseania
Rekombinasjon i kosmologi

Rekombinasjon er innan kosmologi at elektron, proton og nøytron vart kombinert til nøytrale atom av hydrogen og helium kring omtrent 400 000 år etter Big Bang. Suffikset re er i denne samanheng misvisande sidan dette var første gang i historia til universet at det vart danna nøytrale atom. Rekombinasjonen medførte at talet på frie elektron i universet fall drastisk. Dermed vart universet gjennomsiktig for elektromagnetisk stråling. Fotona har flytta seg praktisk talt fritt i dei meir enn 13 milliardar åra som har passert frå den gangen til i dag. Det tyder at når vi observerer den kosmiske bakgrunnsstrålinga, så observerer vi korleis universet var 400 000 år etter Big Bang.

Kjelder

Fysisk kosmologi
Ingebjørg Bratland

Ingebjørg Harman Bratland () er ein norsk kvedar og songar frå Edland i Vinje i Telemark.

Bratland vann A-klassa i vokal folkemusikk under Landskappleiken 2009. Ho gav i 2013 ut musikkalbumet Heimafrå, saman med Odd Nordstoga. Albumet vart tildelt Spellemannprisen 2013 i kategorien folkemusikk/tradisjonsmusik. Året etter kom Bratland med soloalbumet Berre meg, og i 2015 gav ho ut albumet Månesinn.

Plater
 Heimafrå (2013) – saman med Odd Nordstoga
 Berre meg (2014)
 Månesinn (2015)
 Hjarteskjell (2017)
 Til alle tider (2019) – saman med Espen Lind
 Papirfly (2020)
 Klokkene kallar (2020) – EP

Kjelder
 Ingebjørg Bratland på Allkunne
 Snl.no
 Heimeside
 Ingebjørg Bratland på Spotify

Norske kvedarar
Norske songarar
Vinnarar av Spellemannprisen
Folk frå Vinje
Richard Christopher Carrington

Richard Christopher Carrington () var ein engelsk amatørastronom og bryggerieigar, og opphavleg teolog, som i 1853 bygde eit observatorium i Redhill. Han utgåvar i 1864 eit stort verk om sine solobservasjonar frå 1853 til 1861. Han fann rotasjonstida til sola og påviste breiddevariasjonen til solflekkane.

Kjelder

Engelske astronomar
Royal Astronomical Society sin gullmedalje
Medlemmar av Royal Society
Richard van der Riet Woolley

Sir Richard van der Riet Woolley () var ein engelsk astronom som vart Astronomer Royal. 

Van der Riet var ein direktør ved Mount Stromlo Observatory frå 1939 til 1955 og den 11. Astronomer Royal i Storbritannia frå 1956 til 1971. Han arbeidde mellom anna med teoretisk astrofysikk, stellardynamikk og galaktisk dynamikk.

Kjelder
Aksnes, Kaare & Delphin, Inger Lise A. (15. februar 2009). Richard Woolley Van Der Riet. I Store norske leksikon. Henta 13. august 2014 frå http://snl.no/Richard_Woolley_van_der_Riet.

Astronomers Royal
Astronomar på 1900-talet
Engelske astronomar
Medlemmar av Australian Academy of Science
Medlemmar av Royal Society
Folk frå Weymouth i Dorset
Elevar ved University of Cape Town
Royal Astronomical Society sin gullmedalje
Elevar ved the University of Cambridge
Langeland skule

Langeland skule er ein offentleg barneskule på Langeland i Stord kommune. Rektor ved skulen er Anita Eriksen (2016).

Bakgrunnsstoff 
 Nettstad 

Skular i Stord
Barneskular i Vestland
Rigel

Rigel, med Bayernemninga Beta Orionis (β Ori, β Orionis), er den mest lyssterke stjerna i stjernebiletet Orion og den sjuande mest lyssterke stjerna på nattehimmelen, med tilsynelatande storleiksklasse 0,12. Sett frå jorda er ho i røynda eit trippeltsystem der primærstjerna (Rigel A) er ei blåkvit superkjempe med absolutt storleiksklasse −7,84 og kring 120 000 gonger så lyssterk som sola. Ho er ein Alfa Cygni-variabel, som pulserer periodisk. Rigel B er synleg i små teleskop og er i seg sjølv ei spektroskopisk dobbeltstjerne, som består av to blåkvite stjerner i hovudserien med spektralklasse B9.

Spektroskopiske estimat av avstanden til Rigel er mellom 700 og 900 lysår, medan parallaksemålingar frå Hipparcos-satellitten gav avstanden til å vere 860 lysår, med ein feilmargin på kring 9 %.  Rigel A er ei blå superkjempe, med kring 21 solmassar, og skin kring 120 000 gonger kraftigare enn sola. Overflatetemperaturen hennar er kring 12 100 K.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Rigel» frå ,  den 9. juli 2016.  
 

arabiske ord og uttrykk
Orionis, Beta
Superkjemper klasse B
Hovudseriestjerner klasse B
Trippelstjerner
Orion
Alfa Cygni-variable
Stjerner med eigennamn
Objekt mindre enn 1000 lysår frå jorda
Rommetveit skule

Rommetveit skule er ein offentleg barneskule på Rommetveit i Stord kommune. Rektor ved skulen er Britt Kristin Ladehaug.

Bakgrunnsstoff 
 Nettstad

Skular i Stord
Barneskular i Vestland
Einar Li

Einar Li () var ein norsk avis- og organisasjonsmann frå Bergen.

Li var fødd i Bergen som sonen til ein oberstløytnant. Sjølv tok han cand.philol.-graden ved universitetet i hovudstaden i 1905. Tidleg var han aktiv i arbeidarrørsla, arbeidde i avisa Social-Demokraten frå 1901 til 1909. I 1906 og -07 vart han to gongar dømd til fengsel for høvesvis militærnekting og antimilitær agitasjon. Sidan var han tilsett i avisa Den 1ste Mai i Stavanger fram til 1916. Han fekk då jobb som kontorsjef i Stavanger kommune. Frå 1919 til 1945 var han direktør i Norges Byforbund. Til sist generalsekretær i Den norske Kurstedsforening til 1950. Begge desse organisasjonane heldt hus i Oslo.

Ved splittinga av Det norske Arbeidarparti i 1921 melde Li seg inn Norges Socialdemokratiske Arbeiderparti. Ei tid etter at dei to partia gjekk saman att, forlet han det samla Arbeidarpartiet. Han hadde ei mengd tillitsverv, særleg innafor kooperasjonen.

Kjelder
Norsk Allkunnebok. VIII. bandet. 1957

Folk frå Bergen
Norske mediefolk
Ringfjell

Ringfjell er ringforma fjelldanningar, først observert på månen, men seinare påvist òg på planetane Merkur, Venus og Mars og på ein rekkje av månane til planetane. 

Ringfjella er stort sett danna som nedslagskrater. På grunn av mangelen på vatn, atmosfære og tektonikkplater er det lite erosjon på månen og somme av planetane, og kratera kan vere over to milliardar år gamle.

Ei vollslette er eit vanleg omgrep for store ringfjell.

Kjelder

Bakgrunnsstoff
Roche-grensa

Roche-grensa er den teoretiske minsteavstand som ein måne kan ha frå ein planet utan å bli riven sund av tidevasskrefter Grensa vart først gjeve i 1850 av den franske astronomen Édouard Roche (1820–83). For ein flytande måne med same tettleik som planeten, ligg grensa i ein avstand av 2,44 gonger radien til planeten. Ringane til Saturn ligg innafor grensa. Derfor er det rimeleg å tru at ringane er danna av ein eller fleire oppløyste månar, eller av materie frå danninga av systemet som ikkje har kunne kondensert seg. Roche-grensa opptrer på liknande måte i dobbeltstjernesystem.

Kjelder

Gravitasjon
Romforsking
Roger-Maurice Bonnet

Roger-Maurice Bonnet () er ein fransk astronom. 

Bonnet var frå 1983 direktør for vitskapsprogrammet til Den europeiske romorganisasjonen ESA. Han har etablert forskningsprogrammet til Esa, Space Science – Horizon 2000, og har gjeve viktige bidrag til planlegging og instrumenting av romobservatorium for studiar av Halleys komet og sola.

Kjelder

Franske astronomar
Medlemmar av Det kongelege svenske vitskapsakademiet