alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Modé aní

Modé aní (hebr.  [mōde ănī], m. ) (m.) eller Modá aní (hebr.  [mōdā ănī], f. ), ‘takk gjev eg’, er ei sentral bøn i jødedommen. Sidan denne bøna ikkje inneheld Guds namn kan ho seiast føre ein vaskar hendene om morgonen, og etter tradisjonell jødedom seier jødiske kvinner og menn denne bøna når dei vaknar om morgonen, føre toalettbesøk og handvask.

Tekst

Norsk omsetjing 
Takk gjev eg framføre Deg,
O regent som lever og varar,
som i miskunn lét sjela mi vende attende åt meg —
stor er truskapen Din!

Bakgrunn 
Dei talmudiske autoritetane sa at «søvn er ein sekstidels daude». Ved oppvakning frå søvnen er mennesket skuldig å takke for den nye dagen i naturen og den nye dagen i livet sitt som individ.

Kjelder 
 «מודה אני» på Hebraisk Wikipedia

Jødiske bøner
Samfunn i 1952



Folk 
 8. januar: Vest-Tyskland hadde 8 millionar flyktningar innanfor grensene sine.
 3 300 ungar døydde og 57 000 blei lamma av polio i USA.

Politikk 
 18. april: Bolivia innførte allmenn stemmerett slik at også urfolk og kvinner kan stemma. Gruver blei nasjonaliserte og landbruket reformert.
 20. oktober: Den britiske kolonimakta innførte unntakstilstand i Kenya på grunn av Mau Mau-opprøret.

Lov og rett 
 18. november: Jomo Kenyatta blei arrestert i Kenya for påstått samband med Mau Mau-opprøret.
 21. november: Ein rett i Tsjekkoslovakia dømde 11 eks-kommunistiske statstilsette, alle jødar, til døden.

Anna 
 Nonna Teresa tok til med samfunnsarbeidet sitt i Calcutta som Mor Teresa.

Bakgrunnsstoff

Kjelder 
 :en:1952

1952
Vitskap i 1952

Vitskapsåret 1952 er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1952.

Hendingar

Arkeologi 
 5. juni: Restane av eit vikingskip blei funne nær Boston i USA.

Astronomi 
 19.-26. juli - Det blei rapportert om ei bølgje av UFOar som ein kan sjå på radar over Washington DC.

Biologi 
 1. august - Vulkanutbrot på øya San Benedicto vest for Mexico førte til utryddinga av ein spurveart som berre fanst der.

September 
 20. september - Hershey-Chase-eksperimentet blei publisert, og viser at DNA, ikkje protein, er det genetiske materialet hos bakteriofagar.

Fysikk 
 1. november - USA prøvesprengde den første hydrogenbomba ved øya Eniwetok i Bikiniatollen.

Medisin 
 6. februar - Eit kunstig hjarte blei sett inn i eit menneske for første gong i USA.

 TetraPak lanserte den første drikkepakningen av kartong.

Prisvinnarar 
 Brinellmedaljen: Axel Hultgren
 Copleymedaljen: Paul Dirac
 Darwinmedaljen: John Burden Sanderson Haldane
 Ingenjörsvetenskapsakademien delte ut den store gullmedaljen til Gustaf VI Adolf
 Nobelprisen: 
 Fysikk: Felix Bloch, E M Purcell
 Kjemi: Archer Martin, Richard Synge
 Fysiologi/Medisin: Selman A. Waksman
 Penrosemedaljen: George Gaylord Simpson
 Sylvestermedaljen: Abram Samoilovitch Besicovitch
 Wollastonmedaljen: Herbert Harold Read

Fødde

Døde 
 2. november - Chaim Weizmann, kjemikar, Israels første president (fødd )

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Vitenskapsåret 1952» frå , den 16. februar 2012. 
 oppgav desse kjeldene:
Slaveri

Slaveri eller trældom er ei samfunnsordning der nokre menneske blir eigde av andre, dei blir haldne som slavar. Dette medfører at eigarane styrer over arbeidskrafta og fridomen til slavane. Ofte har dei òg rett til å straffa og mishandla slavane sine utan å ha straffeansvar.

Slavesamfunn i historia 

Slavane har utgjort ein svært viktig del av økonomien i fleire samfunn, mellom anna Romarriket og dei europeiske koloniane i Amerika som livnærte seg på trekanthandelen. Dei mange afrikanarane som blei ufrivillige nybyggjarar i den nye verda har hatt stor innverknad på kulturen og historia i desse landa.

I føydale system er det vanleg for ein herskar å ha mange slavar, eller liveigne, som arbeider for han. Men også i samfunn som har kalla seg demokratiske, mellom anna Aten, har ein halde slavar. I vikingtida heldt ein trælar på same måte som slavar. Trælar kunne både vera ufrie skandinavar og krigsfangar frå andre land i Europa.

I nyare tid kjenner me best til slaveri frå europeisk kolonihistorie. Gjennom slavehandelen med Afrika blei 10–15 millionar afrikanarar selde som slavar til heile Amerika. Berre éin av tre nådde fram i live, men desse blei utnytta til å produsera billege kolonivarer som bomull, kaffi og sukker. 

Frå Afrika gjekk 38 % av slavane til Brasil, 17 % til spansktalande land i Sør-Amerika, 17 % til franske område i Vestindia, 17 % til britiske område i Vestindia, 6 % til dansk-norske, svenske og nederlandske område i Vestindia og 6 % til USA.

Slutt på slaveri 

Fordømminga av slaveriet blir rekna å stamma frå Rousseau sine tankar om likeverd, og diskusjonar rundt slaveri og slavehandel verserte i både Frankrike og England frå 1760.

I 1792 vedtok Danmark-Noreg, som det første landet i verda, ein lov som forbaud handel med slavar. I realiteten var dette berre ei privatisering av handelen då forbodet i første omgang gjaldt handelen ført av den dansk-norske staten. Same loven opna derimot for både privat og utanlandsk slavehandel i danske hamner i ein tiårig overgangsperiode. Dermed auka talet på slavar frakta mellom danske hamner fram mot det fullstendige forbodet i 1802. Sjølve slaveriet blei forbode først i 1848, og mykje illegal handel fann stad frå 1802 til 1850.

I dag er slavehald forbode i det meste av verda. Likevel blir mange menneske haldne som slavar i skjul og mellom anna brukte til prostitusjon, husarbeid, industri- og landbruksarbeid.

Sjå òg 
 abolisjonisme
 slaveopprør
 trekanthandel
 menneskehandel

Bakgrunnsstoff

Kjelder 
 :no:Slaveri

 
Diskriminering
Menneskerettsbrot
Rasisme
Tvangsarbeid
Fylkesveg 543

Sjå òg Fylkesveg 543 (fleirtyding)
Fylkesveg 543 (Fv543) går mellom Ølsvågen og Utbjoa i Vindafjord. Veglengda er 18,9 km.

Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, etter at forvaltingsreformen trod i kraft har han status som fylkesveg.

Kommunar og knutepunkt

 Ølsvågen
 frå Innbjoa til Innbjoa kai (0,6 km)
 frå Utbjoa til  Isvik
 Ferje frå Bjoavågen til  (Hordaland) Sydnes i Kvinnherad (artikkel om ferja)

Bakgrunnsstoff 

Primære fylkesvegar
Fylkesvegar i Rogaland
Vegar i Vindafjord
Kultur i 1992

Kultur i 1992 er ei oversikt over hendingar, fødde og døde personlegdomar innan kulturlivet i 1992.

Hendingar 
 5. september: Opninga av norsk TV2.

Døde

Filmutgjevingar 
 Aladdin 
 Home Alone 2: Lost in New York
 Batman Returns
 Lethal Weapon 3
 A Few Good Men
 Sister Act
 The Bodyguard 
 Wayne's World
 Basic Instinct
 A League of Their Own

Litteraturutgjevingar

Utlandet

Noreg 
 Karsten Alnæs: Trollbyen, roman
 Ingvar Ambjørnsen: Det gyldne vakuum, roman og Flammer i snø, roman
 Rune Belsvik: Dustefjerten og det store bekketeateret, barnebok og Kjærleiken er eit filmtriks, ungdomsbok
 Lars Saabye Christensen: Gutten som ville vere en av gutta, roman og Ingens, noveller
 Jostein Gaarder: Julemysteriet, roman
 Klaus Hagerup: I går var i dag i morgen, roman
 Hans Herbjørnsrud: Eks og Sett
 Ragnar Hovland: Over Bali og Hawaii, drama, Ei lang reise, barnebok, Ein motorsykkel i natta, roman og Gjest Baardsen døyr aleine ved Nilens bredd
 Anne B. Ragde: Strupetaket, ungdomsbok og Noen kommer, noen går, noveller
 Gunnar Staalesen: Varg Veums Bergen, reiseguide og Vikingskattens forbannelse, ungdomsroman
 Anne-Cath. Vestly: Ellen Andrea og mormor, barnebok

Musikkutgjevingar

Singlar

Utanlandske

Album

Norske

Utanlandske
Advent

Advent er ei kristen årstid som markerer førebuinga til juletida. Namnet kjem frå latin Adventus (Redemptoris), '(Frelsaren sitt) komme'. Første sundag i advent er første dag i kyrkjeåret.

Kristen tradisjon 
I ortodokse kyrkjer byrjar advent 15. november, og varar i 40 dagar. I andre kyrkjer byrjar advent på den sundagen som kjem nærast festen for St. Andreas (30. november), og varar fram til jul. Fjerde sundag i advent kan då falle på julekvelden. 

Det er ikkje slått fast når kristne byrja å markere adventstida. Den første referansen ein har til at det er noko særskilt med tida før jul, kjem frå eit konsil i Saragossa i 380, der det settast forbod mot å vere fråverande frå kyrkja i dei tre vekene mellom 17. desember og Kristi openberringsdag (Epifani), 6. januar. Den første heilt sikre omtala er frå synoden i Lerida i 524. Advent vart då etablert som starten på kyrkjeåret. 

Advent vart tidlegare markert som fastetid i alle kyrkjer, men dette er det ikkje lenger lik praksis på. I den katolske kyrkja er advent fortsatt ei faste- og botstid, men med mindre strenge reglar enn fastetida før påske. I ortodokse kyrkjer er det strengare, og advent kallast der ofte for vinterfasta. Protestantiske kyrkjer og den anglikanske kyrkja markerer i liten grad advent som faste- og botstid. 

I kyrkjer som nyttar liturgiske farger er adventsfargen fiolett, som tradisjonelt er ein botsfarge. I den katolske kyrkja kallast tredje sundag i advent Domenica Gaudéte, 'Gled dykk-sundagen', og denne dagen kan rosa nyttast som liturgisk farge. 

Tradisjonen med å markere adventstida med å tenne ljos på kvar av dei fire sundagane er gamal, men det er usikkert når skikken vart innført. Adventskransen har fire ljos (moderne adventsstakar har ofte fire ljos i ei rekke), der ein tennar eitt lyst på første sundag, to på andre søndag osb.

Verdsleg tradisjon 

Ein populær tradisjon for born er å telle ned dagane frå 1. desember og fram til julekvelden den 24. desember med ein adventskalender, òg kalla julekalender. 

Skikken med adventskalender reknast å vera engelsk og tysk. I dei nordiske landa byrja ein hovudsakleg å lage slike etter andre verdskrigen. Utforminga er ofte ei plate av papp med utstansa luker, ei for kvar dag, der det skjuler seg små gåver eller godteri i rom attom lukene. Heimelaga variantar kan vera små pakker som heng på ein eller annan for for dekorert plate. 

I radio og fjernsyn har det i nyare tid vore vanleg å lage programseriar som kallast for julekalender, med ein episode for kvar dag i advent.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Advent» frå , og «Advent» frå  den 1. desember 2005.  

Kristne høgtider
Jul
Ragde

Ragde er eit stadnamn og gardsnamn i sentrum av Odda. Namnet vert òg nytta som eit slektsnamn og eit etternamn. I nyare tid har Ragde vorte ein del av tettstaden Odda. Området vart før nytta til jordbruk, men er no bygd ut som eit bustadområde. Det er òg litt industriverksemd, som bilfirma, mekanisk verkstad, avistrykkeri og bensinstasjonar. Hovudkontoret til avisa Hardanger Folkeblad låg tidlegare på Ragde. Meieriet kulturhus, eit meieri ombygd til kulturhus ligg òg på Ragde.

Personar med Ragde som etternamn 
 Anne B. Ragde, forfattar

Busetnader i Ullensvang
Gardsnamn
Norske slektsnamn
Odda
Perm

Perm (russisk Пермь) er ein by i Russland ved elva Kama ved foten av Uralfjella. Byen er hovudstaden i regionen Perm kraj i den europeiske delen av Russland. Han har like over 1 million innbyggjarar og er eit viktig transportknutepunkt, med fire jernbanelinjer, elvehamn og flyplass. Byen har mykje tungindustri som sysselset nær 80 % av innbyggjarane.

Historie 
Under tidlegmellomalderen budde finsk-ugriske stammar i området. På 1200- og 1300-talet blei det busett av russiske pelshandlarar og misjonærar frå Novgorod, og etter kvart blei dei første tettstadene grunnlagde etter ordre frå Moskva.

Perm er først nemnd som landsbyen Jagosjikh i 1647. Den verkelege byhistoria tok likevel først til Peter I av Russland si utvikling av Uralregionen. Byen blei grunnlagd av Vasilij Tatisjev, tsarutnemnd leiar for industriutviklinga i området, den 17. mai 1723. 29. oktober 1781 fekk han bystatus og det nye namnet Perm, og tjue år etter var han provinshovudstad.

Etter den russiske revolusjonen vart byen tatt av kvitegardistar under admiral Aleksandr Koltsjak, men vart få månader seinare gjenerobra av den raude armeen. I 1938 vart byen sentrum for Perm oblast, frå 1. desember 2005 for Perm kraj.

Frå 1940 til 1957 bar byen namnet «Molotov».

Byen i dag 
Perm er eit viktig administrativt, kulturelt, industrielt og vitskapleg senter. Hovudverksemdene er maskinproduksjon, forsvar, tre, kjemisk og petroleumsverksemd – rundt 3 % av den russiske petroleumsproduksjonen kjem frå Perm.

Perm har eit universitet, grunnlagd i 1916, og to katedralar frå 1700-talet. Fotballklubben Amkar, som har spelt i den russiske eliteserien sidan 2004, kjem frå Perm.

Han er vennskapsby med Louisville i Kentucky og Oxford i England.

Bakgrunnsstoff 
 Offisielle nettsider på russisk, engelsk, fransk og tysk

Busetnader grunnlagde i 1723
Bøygen

''For skikkelsen Bøygen frå Peer Gynt og nordisk folketru, sjå Bøygen i Peer Gynt.
Bøygen er eit litterært tidsskrift, grunnlagt i 1988, som vert redigert av masterstudentar ved litteraturprogrammet ved Universitetet i Oslo. Tidsskriftet er politisk uavhengig og er drive på idealistisk grunnlag med støtte frå Norsk Kulturråd, Fritt Ord og Studentsamskipnaden i Oslo. Bøygen kjem ut fire gonger i året. Tidsskriftet sitt namn er henta frå skodespelet Peer Gynt, den ukjende hindringa Bøygen. Bøygens siktemål er å vise ulike sider ved litteraturen og litteraturvitskapen.

Sjå også 
 Bøygen i Peer Gynt, skikkelse fra folketro og Peer Gynt

Bakgrunnsstoff 
 Heimeside for Bøygen
 Presentasjon av Bøygen på Norsk Tidsskriftforening si heimeside
 Omtale om Bøygen 3/2007: Fra meg til deg

Norske tidsskrift
Skipingar i 1988
Kulturhus

Kulturhus er eit hus eller eit bygg der det går føre seg ymse verksemd knytt til kultur. Eit kulturhus kan innehalda til dømes kinosal, konsertsal og teatersal. Større kulturhus har ofte skilde rom for ulike aktivitetar, medan mindre kulturhus kan ha berre eitt rom med ei scene eller berre ein talarstol. Ofte får eit kulturhus stønad frå til dømes ein kommune til dagleg drift.  

Særleg store kulturhus kan verta kalla kulturpalass.

Sjå òg 
 Konserthus – ein type kulturhus bygd for framføring av musikk
 Folkets Hus – ein type kulturhus ofte knytt til fagrørsla
 Misjonshus – eit hus knytt til misjonsrørsla, men ofte nytta som eit kulturhus
 Bedehus – eit hus knytt til bedehusrørsla, men ofte nytta som eit kulturhus
 Ungdomslagshus – eit kulturhus knytt til ungdomslagsrørsla
 Fråhaldshus – eit hus knytt til fråhaldsrørsla, men ofte nytta som eit kulturhus
 Grendahus eller bygdehus – eit kulturhus i ei grend eller bygd
  (Ungdomshus)   Kulturhus eigd av eit Ungdomslag

 
kulturliv
bygningar
Kromatografi

Kromatografi er fleire ulike metodar innan analytisk kjemi som blir brukte til å skilja ulike kjemiske delar i gassar eller løysingar. Hovudprinsippet for kromatografi er at komponentar med ulike kjemiske og fysiske eigenskapar som molekylvekt, kokepunkt, elektrisk lading, pKa, hydrofilisitet, lipofilisitet og anna vandrar med ulik fart gjennom det kromatografiske systemet og slik at ein vil kunne påvisa dei til ulike tider på eit visst punkt (dei fleste metodane), eller på ulike punkt ved ei viss tid (tynnsjiktkromatografi, TLC).

Væskekromatografi (LC, HPLC) og gasskromatografi (GC) er dei dominerande kromatografiske metodane. I tillegg har me tynnsjiktkromatografi, Gasskromatografi vert nytta til analyse av gassar og flyktige sambindingar. Væskekromatografi, tynnsjiktkromatografi og papirkromatografi vert nytta til analyse av komponentar i løysingar.

Bakgrunnsstoff 

Analytisk kjemi
Kromatografi
Bøygen i Peer Gynt

Bøygen i Peer Gynt er ei ukjend og gåtefull hindring som hovudpersonen Peer Gynt møter på i skodespelet Peer Gynt. Forfattaren Henrik Ibsen stava namnet Bøjgen. I skodespelet kjempar Peer mot Bøygen, men får hjelp i det han ser ut til å tapa.

Sitat knytt til Bøygen 
 Gå udenom, Peer! Den er stor nok, hejen
 Den store Bøjgen vinder uden at kæmpe
 Den store Bøjgen vinder alting med lempe
 Han var for stærk. Der stod kvinder bag ham

Bakgrunnsstoff 
 Peer Gynt www.runeberg.org

Sjå òg 
 Bøygen, eit tidsskrift

Peer Gynt
Henrik Ibsen
Anadyr

Anadyr (russisk Анадырь) er ein by i Russland, ved Beringhavet og hovudstad i det autonome området Tsjukotka. Han har om lag 12 000 innbyggjarar (2008). 

Byen ligg ved Anadyrbukta, som er del av Beringhavet, ved utløpet av elvane Anadyr og Velikaja. Anadyr ligg i arktiske strok og er den austlegaste byen i Russland. Den lågaste temperaturen som har vore målt dei siste hundre åra i byen er -51,1 °C.

Anadyr vart grunnlagt 3. august 1889 som Novo-Mariinsk. I 1923 vart namnet endra til Anadyr. Anadyr fekk bystatus i 1965.

Anadyr har hamn, elvehamn og flyplass.

Bakgrunnsstoff 

Busetnader grunnlagde i 1889
Lapu-Lapu

Lapu-Lapu (), kalif Pulaka, levde på 1500-talet og blir sett på som den fyrste nasjonale helten til Filippinane. Han var ein muslimsk høvding på øya Mactan utanfor Cebu i Visayas-regionen, og låg i fiendskap med Rajah Humabon, som heldt til på hovudøya Cebu.

Høvdingen var den første som stod imot spansk kolonisering av øyane. Det var menn under hans leiing som den 27. april 1521 drap Fernão de Magalhães og fleire av folka hans.

Folka på Cebu har reist ein statue til ære for Lapu-Lapu. Ein by som tidlegare heitte Opon og ei kyrkje på øya Mactan er òg kalla opp etter han.

Lapu-lapu er au det filippinske namnet på ein vanleg matfisk.

Filippinarar
Filippinsk historie
Kulturpalasset i Warszawa

Kulturpalasset i Warszawa, eller palasset for kultur og vitskap (Pałac Kultury i Nauki, PKiN) i Warszawa i Polen, er eit stort kulturhus i form av ein skyskrapar. Kulturpalasset er døme på stalinistisk arkitektur, eller sosialistisk realisme. Palasset vart bygd som ei gåve frå Josef Stalin til innbyggjarane i byen. Bygginga starta i 1952 og var ferdig i 1955. Kulturpalasset er mykje nytta som eit utkikkspunkt over byen. 

Warszawa
Stalinistisk arkitektur
Kulturhus
Skyskraparar i Polen
Ortodoks kristendom

Ortodoks kristendom er det vanlege samleomgrepet for dei tradisjonelle kristne kyrkjene som følgjer austlege tradisjonar – «austkyrkja» – og soleis har vore åtskilde frå «vestkyrkja» – den romersk-katolske kyrkja og dei protestantiske avleggjarane – i kring tusen år. Dei ortodokse kyrkjene reknar seg òg som katolske, med tydinga 'universelle'.

Det er vanleg å dela ortodoks kristendom i to grupper: a) Den austlege ortodokse kyrkja, der me til dømes finn den russiske og greske, og b) orientalske ortodokse kyrkjer, der somme er i kommunion med den romersk-katolske, og som mellom anna omfattar den koptiske og den syriske kyrkja. Det er gjerne den førstnemnde retninga me meiner når me snakkar om den ortodokse kyrkja.

Ortodoksi er òg bruka som nemning på ei strøyming innan den evangelisk-lutherske kyrkja med sterkt fokus på rett tru og lære.  Denne ortodoksien var dominerande på 1600-talet.

Bakgrunn 
Den ortodokse kyrkja, sett ifrå eigen ståstad, er Kyrkja som vernar om den opphavlege, apostoliske overleveringa (m.a.o. tradisjonen) frå Kristi tid fram til no. Det vil ikkje seia at kyrkja ikkje har utvikla seg, men at all utvikling skal ha hendt innanfor ramma av overleveringa og i tråd med ho. Den ortodokse kyrkja godtok, godtek enno og skal i prinsippet fylgja vedtektene som vart vedteke under dei 7 økumeniske kyrkjemøta frå før den store splittinga omkring året 1054 e.Kr. Det var då Kyrkja som heilskap vart delt i det som i dag er kjend som austkyrkja (den ortodokse) og vestkyrkja (den katolske, under Roma).

Splittinga har ei meir innvikla historie enn er mogeleg å oppteikna her, men eit nøkkelord her er «styreform». Prinsippet er slik: Dersom noko skulle koma med i kyrkjelovsboka (samling av alle vedtektene frå dei 7 økumeniske kyrkjemøta) måtte det bli godkjend av heile Kyrkja, dermed ordet økumenisk. Sett ifrå aust, gjekk patriarken i Roma sine eigne vegar og tok til å endra på overleveringa og kyrkjelovsboka utan godkjenning av eller rådslåing hjå dei andre patriarkane. Fleire gonger før splittinga vart patriarken av Roma refsa for desse innovasjonane og brott på dei opphavlege kyrkjereglene. Han valde heller å framheva sin eigen rett til dette på grunn av stillinga han si som den fyrste (primus). Men uttrykket var heller «den fyrste mellom likemenn». Den ortodokse lyrkja har ingen pave. Ingen biskop, erkebiskop eller patriark kan endra på regler eller tradisjonar på eiga hand. Dermed er det heller ikkje nokon av dei som er ufeilbarlege. På grunn av administrasjonsforma og konsensusprinsippet i endring av praksis i den ortodokse kyrkja har ho forholdsvis utvikla seg sakte. Dette ser dei fleste ortodokse på som styrkja i den ortodokse kyrkja.

Den ortodokse kyrkja i Noreg 

I Noreg er det ortodokse kyrkjelydar både under Det økumeniske patriarkatet i Konstantinopel og Moskvas og heile Russlands patriarkat samd det serbiske patriarkatet og nokre andre. Det var i 2008 9 ortodokse prestar og ein diakon som budde fast i Noreg.

Bakgrunnsstoff 
 Fellesportal for informasjon om dei ortodokse kyrkjesamfunna i Noreg

Kristne samfunn
Den evangelisk-lutherske kyrkja

Den evangelisk-lutherske kyrkja er ei gruppe kristne kyrkjesamfunn som bygger på den protestantiske læra til Martin Luther. Dei er særleg utbreidd i Nord-Europa og USA, og omfattar mellom anna den norske kyrkja.

Læregrunnlag 
Evangelisk-lutherske kyrkjer har Bibelen, den apostoliske, nikenske, den athanasianske og den augsburgske truvedkjenninga og Martin Luther si lille katekisme som læregrunnlag (blant anna Den norske kyrkja og Den evangelisk-lutherske frikirken). Mange evangelisk-lutherske kyrkjer har også dei bøkene som er samla i Konkordieboka som læregrunnlag (for eksempel Den svenske kyrkja).
Josjkar-Ola

Josjkar-Ola er hovudstaden i den mariske republikken Mari El i Russland. Byen hadde om lag 250 000 innbyggjarar i 2007. Han ligg ved elva Malaja Koksjaga, rundt 650 km aust for Moskva. Delar av byer er ZATO, stengd for ålmenn ferdsel fordi 14. strategiske missildivisjon har sitt hovudkvarter der.

Namn og historie 
Det russiske og austmariske namnet Josjkar-Ola (kyrillisk skrift Йошкар-Ола) blir uttalt [jåsjkarålA], med trykk på siste stavinga. Namnet tyder «Raudbyen».
Det noverande namnet er det tredje namnet på byen. Han heitte Tsarjovokoksjajsk (russisk russisk skrift Царёвококшайск) før 1919 og Krasnokoksjajsk (russisk Краснококшайск) frå 1919 til 1927. Desse namna kom frå elva som renn gjennom byen.

Under sovjettida, spesielt etter den andre verdskrigen, var byen eit regionalt industri- og transportsenter og voks til den noverande storleiken. Samanbrotet til Sovjetunionen fjerna kunstig støtte for ineffektive statlege verksemder og førte til at mesteparten av industriproduksjonen i området vart nedlagt. Den brå nedgangen i levestandard førte til at den best kvalifiserte arbeidskrafta flytta til andre byar i Russland. 

Det ligg ein strategisk rakettbase nær byen.

Transport 
Josjkar-Ola er knytt til andre byar og regionar i Russland via jernbane og bussruter. Josjkar-Ola lufthamn ligg 9 km nord for byen. 

For transport innan byen finst eit nettverk av kollektivtrafikk, som består av bussar, trolleybussar og rutetaxiar (marsjrutki (russisk: маршрутки).

Utdanning 
I Josjkar-Ola ligg fleire høgare utdanningsinstitusjonar, mellom anna Mari statlege universitet, Mari statlege tekniske universitet og Mari statlege pedagogiske institutt.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Josjkar-Ola» frå , den 30. november 2008.

Bakgrunnsstoff 

 Detaljert kart over Josjkar-Ola

Busetnader grunnlagde i 1584
Hovden Skisenter

Hovden skisenter er eit alpinsenter i Hovden i Bykle kommune i Agder. Senteret vart opna fyrste gongen i 1968, med ein stolheis som førte til toppen av Nos. I dag er Hovden skisenter det største skianlegget i Agder-fylka og har 3 stolheisar, 5 skitrekk, 1 skiband, barneområde og ein heiskapasitet på 10 000 personar i timen.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell nettside

Bykle kommune
Idrett i Agder
Skipingar i 1968
Skisenter i Noreg