alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Vagn Walfrid Ekman

Vagn Walfrid Ekman () var ein svensk fysikar og oseanograf. 

Ekman var utdanna fil.dr. frå Stockholms Högskola i 1902. Same år vart han tilsett som underdirektør ved Det internasjonale havforskningslaboratorium i Oslo. Frå 1910 var han professor i mekanikk og matematisk fysikk ved Lunds universitet.

Ekman er mest kjend for modellen sin for korleis vinddrivne havstraumar under påverknad av corioliseffekten får eit aukande avvik i tilhøve til vindretninga frå overflata og nedover - den såkalla ekmanspiralen.

Fridtjof Nansen hadde på Fram-ekspedisjonen sin i 1893 observert at isfjell dreiv i ei anna retning enn vindretninga. Nansen framsette den hypotesen at vinddrivne havstraumar ville få ein anna retning enn vinden på grunn av jordrotasjonen, og at overflatevatnet i sin tur ville trekkje med seg djupareliggande vasslag, men med stadig større avvik frå vindretninga. Nansen rådspurde Vilhelm Bjerknes, som på det tidspunktet var professor i fysikk ved Stockholms Högskola. Bjerknes sette så ein av dei unge studentane sine, Vagn Ekman, på oppgåva å rekne på hypotesen til Nansen.

I 1905 kom Ekman med modellen sin i avhandlinga Om jordrotationens inverkan på vindstrømmar i hafvet. Modellen vakte stor motstand fordi han braut med den rådande oppfatninga at havstraumar ikkje vart påverka av jordrotasjonen, og at vatnet hadde same retning frå overflata og nedover. Modellen gjeld ikkje berre i vatn, men òg i atmosfæren.

Nansen spurte òg Ekman om årsaka til daudvatn, noko Ekman undersøkte eksperimentelt i 1902-1903, og stadfesta førehandstrua til Bjerknes, om at daudvatn skuldast danninga av indre bølgjer i grenseflata mellom det tyngre sjøvatnet og eit lag ferskt smeltevatn oppå dette. Ekman utførte vidare målingar om kompressibiliteten til sjøvatnet og konstruerte fleire instrument for havforsking, som Ekman straummålar. Sommaren 1930 deltok han i lag med Bjørn Helland-Hansen i ein ekspedisjon med Armauer Hansen til passatområdet mellom Portugal og Kanariøyane for å studere havstraumar. 

Ekman gav ut fleire avhandlingar i oseanografi og hydrodynamikk og dessutan ei lærebok i mekanikk (1919). Ekman sitt namn er knytt til fleire viktige tilhøve innan studiet av havstraumar, som ekmanspiral, ekmanpumping og ekmantransport.

Bibliografi
Om jordrotationens inverkan på vindstrømmar i hafvet, 1902.
On dead-water, 1904.
 On the influence of the earth's rotation on Ocean-currents , 1905.
Mekanik, 1919.
Gudstron och den fysiska vetenskapen, 1936.
Studies on ocean currents, 1953.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Vagn Walfrid Ekman» frå ,  den 18. februar 2012.

Bakgrunnsstoff
Anders Persson: Hundra år med Ekmanspiraler och Ekmanpumpning 

Svenske fysikarar
Svenske oseanografar
Medlemmar av Det kongelege svenske vitskapsakademiet
Folk frå Stockholm
Fysikarar på 1800-talet
Fysikarar på 1900-talet
Wallace Clement Sabine

Wallace Clement Sabine () var ein amerikansk fysikar. 

Han var professor ved Harvard University frå 1904 til 1914. Sabine innførte fysiske definerte omgrep og kvantitative målemetodar i romakustikk, og vert gjerne rekna som grunnleggjaren av den moderne romakustikken.

Kjelder
Wallace Clement Sabine. (2012-02-18) I Store norske leksikon. Henta frå http://snl.no/Wallace_Clement_Sabine

USA-amerikanske fysikarar
Fysikarar på 1900-talet
Bygningsakustikk
X-eining

X-eining (XE) er lik 1,00202·10–13 m. Eininga vert òg kalla siegbahn-eining etter Manne Siegbahn, som definerte eininga i 1918 i forhold til gitterkonstanten for CaCO3. Den var meint å skulle verte nøyaktig 10−13 m, men viste seg ved seinare målingar å avvike noko frå denne verdien. I dag nyttar ein i staden nanometer (10–12 m) som eining for bølgjelengder.

Måleiningar for lengd
SI-avleia einingar
Yoichiro Nambu

Yoichiro Nambu () var ein japansk-amerikansk fysikar og professor ved University of Chicago. Han er kjend for bidraga sine til fagfeltet teoretisk fysikk.

I 1952 vart han invitert til Institute for Advanced Study in Princeton i New Jersey for å studere. Han flytta til University of Chicago i 1954 og vart utnemnd til professor i 1958. Frå 1970 var han USA-amerikansk statsborgar.

Nambu vann ei rekkje utmerkingar og prisar, mellom anna J. Robert Oppenheimer Prize, USAs National Medal of Science, Japan Order of Culture, Planck-medaljen og Wolfprisen i fysikk. Han vart tildelt halvparten av Nobelprisen i fysikk i 2008 for oppdaginga av spontan brotsymmetri i subatomær fysikk.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Yoichiro Nambu» frå ,  den 18. februar 2012.

Bakgrunnsstoff 
 nobelprize.org, Pressemelding

Japansk-amerikanarar
Japanske fysikarar
USA-amerikanske fysikarar
Japanske nobelprisvinnarar
Nobelprisvinnarar frå USA
Nobelprisen i fysikk
Wolfprisen i fysikk
Folk frå Tokyo
Strengteoretikarar
Teoretiske fysikarar
Medlemmar av United States National Academy of Sciences
Fysikarar på 1900-talet
Fysikarar på 2000-talet
Zamboni-søyle

Zamboni-søyle er eit galvanisk batteri som liknar ei Volta-søyle. Ho består av ein stabel uekte gull- og sølvpapirskjever. Fukt og mineralstoff i papiret dannar elektrolytten. Zamboni-søyla har i dag berre historisk interesse. 

Søyla er kalla opp etter den italienske fysikaren Giuseppe Zamboni (1776–1846).

Kjelder
Zambonis søyle. (2012-02-18) I Store norske leksikon. Henta frå http://snl.no/Zambonis_søyle

Elektriske batteri
Italienske oppfinningar
Satellitten Ørsted

Ørsted er ein dansk forskingssatellitt som er utstyrt med magnetometer for å måle magnetfelt til jorda med særs høg presisjon. I tillegg har han detektorar for å måle energirike partiklar. Føremålet er å studere jordmagnetisme med opphav i det flytande indre av jorda og magnetiske mineral i jordskorpa, samt endringar i mangfeltet som skuldast straumsystem i ionosfæren og magnetosfæren. 

Satellitten veg 62 kg og vart skoten opp 23. februar 1999 med ein amerikansk Delta 2 bererakett frå Vandenberg Air Force Base i California. Måledata frå Ørsted har gjeve den mest nøyaktige kartlegginga av magnetfeltet til jorda gjennom tidene. Ørsted er finansiert ved eit samarbeid mellom universitets-, forskings- og industriorganisasjonar i Danmark. 

18. november 2000 vart ei vidareutvikling av Ørsted-instrumenta, Ørsted-2, send opp på ein argentinsk satellitt, SAC-C. Saman vil Ørsted og Ørsted-2 føreta høgdepresisjonsmålingar av magnetfeltet samstundes frå to forskjellige stader i rommet.

Kjelder
Ørsted. (2012-02-18) I Store norske leksikon. Henta frå http://snl.no/Ørsted/forskningssatellitt

Vitskap i 1999
Ørster
Vitskap og teknologi i Danmark
Åtting

Åtting er ei gammal måleining for volum. Ein åtting var lik 1/8 tønne = 17 potter = 16,4 liter og vart nytta for fisk, smør og våte varer. 

Åtting eller åttung vart òg nytta om eit landområde som utgjorde åttedelen av eit fylke.

Kjelder

Måleiningar for volum
Gamle måleiningar
Talet 8
Be My Guest

«Be My Guest» er ein song av den ukrainske songaren Gaitana. Songen vann den ukrainske uttakinga til Eurovision Song Contest 2012 og representerte Ukraina i den andre semifinalen i Eurovision Song Contest 2012. Songen gjekk vidare til finalen og enda på ein 15. plass. Teksten er skriven på engelsk.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Be My Guest (Gaitana song)» frå ,  den 18. februar 2012.  
Poengsum er henta frå eurovision.tv, 27. mai 2012.
 

Songar frå 2012
Ukrainske songar
Eurovision Song Contest 2012-songar
Ukrainske Eurovision Song Contest-songar
Engelskspråklege Eurovision Song Contest-songar
Engelskspråklege songar
Concordia

Concordia er ei gudinne for semje i romersk mytologi.  Det latinske ordet concordia tyder 'semje', 'harmoni' eller 'med hjartet'. Den tilsvarande greske gudinna er Harmonia. 

Gudinna blei framstilt med overflodshorn og offerskål (patera), på romerske myntar og i tempel. Hovudtempelet til Concordia ved Forum Romanum blei truleg bygd i 367 f.Kr. Det blei fornya i 121 f.Kr. etter at Gaius Gracchus fall. 

Concordia var også namnet på ein kristen martyr under keisar Decius. Ho levde i Roma rundt år 250, og er minna 18. februar, mellom anna som dansk namnedag.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Concordia» frå , og «Concordia» frå  den 18. februar 2012.

Bakgrunnsstoff

Romerske gudar
Jaunpasset

Jaunpasset (fransk; Col de Bellegarde) er ein fjellovergang mellom kantonane Bern og Fribourg i Sveits. Fjellvegen, som går over passhøgda på 1 509 moh, knyter saman Charmey og Jaun i Fribourg med grenda Reidenbach i Bern.

Fjellvegen over Jaunpasset var ferdigbygd i 1878.

Bakgrunnsstoff

Fjellovergangar i Sveits
Geografi i Bern
Geografi i Fribourg

Denne artikkelen bygger på «Jaunpass» frå ,  den 18. februar 2012.
Grosse Scheidegg

Grosse Scheidegg er ein fjellovergang i Bern-Alpane i Sveits. Fjellovergangen, som når opp i 1 962 meter over havet, knyter saman kommunane Grindelwald og Meiringen.

Fjellvegen over Grosse Scheidegg vart bygt i 1979. Vegen er open einast for rutetrafikk og lokalbefolkning som har køyreløyve. Av den grunn er fjellvegen er mykje nytta rute for syklistar.

Bakgrunnsstoff

Fjellovergangar i Sveits
Geografi i Bern

Denne artikkelen bygger på «Grosse Scheidegg» frå ,  den 18. februar 2012.
Riksforsamlinga på Eidsvoll

Riksforsamlinga på Eidsvoll frå 10. april til 20. mai 1814 blei kalla saman for å utarbeide den norske Grunnlova. Den lovgjevande forsamlinga vart innkalla av prins Christian Frederik, som inntil da hadde vore Fredrik VI sin statthaldar i Noreg.

Gjennom sitt opne brev av 19. februar til heile folket og embetsmennene i landet kunngjorde han at han hadde overteke riksstyret som regent for å hevde og forsvare at landet var uavhengig og sjølvstendig. 
«Af Nationen valgte, oplyste Mænd skal samles den 10de April førstkommende udi Eidsvold i Akershus Amt, for at antage en Regjeringsform, som fuldkommen og for bestandig kan betrygge Folkets Frihed og Statens Tarv».

I rundskriv av same dato til biskopane, amtmennene, hæren og flåten kunngjorde han reglane for valet av representantar. Dei skulle finne stad i hovudkyrkjene i landet etter gudstenesta og og eiden skulle avleggjast på bededagar allereie den 25. februar eller så snart det var praktisk mogleg. 

Riksforsamlinga bestod av 112 representantar frå heile Sør-Noreg  og så langt nord som til Nord-Trøndelag. På grunn av lange avstandar og tidsnaud blei ikkje Nord-Noreg representert. Representantane ved forsamlinga blir populært kalla «Eidsvollsmennene» eller «fedrane på Eidsvoll». 

Forsamlinga hadde møta i Eidsvollsbygningen som var heimen til Christian Frederik sin ven Carsten Anker. Grunnlovsverket eller 17. mai-grunnlova vart fullført og datert 17. mai, og underteikna og forsegla av presidentskapet. Same dag blei Christian Frederik einstemmig valt til konge. 

Dagen etter, den 18. mai 1814, vart grunnlova underteikna og forsegla av dei øvrige representantane siden dette var ein tidkrevande prosess som ein ikkje rakk å fullføre på ein dag. 
 17. mai vart likevel grunnlovsdagen og Noregs nasjonaldag.

Kjelder 

Norsk politisk historie
Hendingar i 1814
Eidsvoll kommune
1814 i Noreg
Biasca

Biasca er ein by og ein kommune i distriktet Riviera i kantonen Ticino i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 301 meter over havet.

Kommunen ligg mellom Leventina, Blenio og Rivieradalane.  Kommunen, som omfattar Biasca og fem landsbyar, ligg ved munningen av Blenio-dalen. Kommunesenteret ligg 301 meter over havet. Biasca grensar i aust til kantonen Graubünden.

Italiensk er offisielt språk i kommunen.

Soge
Eit stort snøras i 1512 frå fjellet Pizzo Magno knuste mange hus i Biasca. Fleire hundre menneske skal ha omkome. Raset demde opp elva Brenno og danna eit 14 kilometer langt vatn. Demninga brast våren 1514 og fløymde over Ticino-dalen heilt ned til Magadinoslettene.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Biasca» frå ,  den 18. februar 2012.

Bakgrunnsstoff
 Offisiell nettstad (italiensk)
 Turistside (Italian, fransk, tysk, engelsk)
 

Kommunar i Ticino
Byar i Sveits
Stader ved Ticino
Zjores Alfjorov

Zjores Ivanovitsj Alfjorov () var ein russisk fysikar.

Alfjorov vart tildelt Nobelprisen i fysikk i 2002, saman med  tyskaren Herbert Kroemer, for utviklinga av  halvleiarheterostrukturar for høgsnøggleiks- og optoelektronikk. Dei delte halvparten av prispengane, medan den andre halvparten vart tildelt amerikanaren Jack Kilby.

Alfjorov tok doktorgrad i fysikk og matematikk ved A.F. Ioffe fysisk-tekniske institutt i St. Petersburg (dåverande Leningrad), og har undervist ved dette instituttet sidan 1987.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Zjores Alfjorov» frå ,  den 18. februar 2012.  

Russiske fysikarar
Russiske matematikarar
Russiske oppfinnarar
Russiske politikarar
Sovjetiske fysikarar
Belarusiske jødar
Belarusiske oppfinnarar
Belarusiske fysikarar
Nobelprisen i fysikk
Belarusiske nobelprisvinnarar
Russiske nobelprisvinnarar
Jødiske nobelprisvinnarar
Jødiske oppfinnarar
Folk frå Vitebsk
Demidovprisen
Kyotoprisen
Leninprisen
Medlemmar av Det sovjetiske vitskapsakademiet
Medlemmar av Det russiske vitskapsakademiet
Medlemmar av United States National Academy of Sciences
Den sovjetiske statsprisen
Fysikarar på 1900-talet
Fysikarar på 2000-talet
Yuval Ne'eman

Yuval Ne'eman () var ein israelsk fysikar. 
Han vart først utdanna som maskiningeniør, og vart frå 1955 til 1957 oberst i den israelske etterretningstenesta. Frå 1958 til 1960 var han militærattaché i London og studerte deretter elementærpartikkelfysikk. I 1961 sette han fram om lag samstundes med M. Gell-Mann, uavhengig av kvarandre, ein teori, den såkalla oktettmodellen. Denne skildra symmetrieigenskapane til elementærpartiklane. I 1962 vart han professor ved universitetet i Tel Aviv og frå 1961 til 1963 var han vitskapleg direktør ved laboratoria for kjernefysisk energi i Rehovoth. I 1968 vart han òg professor ved University of Texas i USA.

Kjelder
Yuval Ne'eman. (2012-02-18) I Store norske leksikon. Henta frå http://snl.no/Yuval_Ne'eman

Israelske fysikarar
Folk frå Tel Aviv
Israelske militære
Jødiske fysikarar
Partikkelfysikarar
Kjernefysikarar
Medlemmar av Knesset
Israelprisen i eksakt vitskap
Medlemmar av Det israelske vitskaps- og humanistakademiet
Medlemmar av United States National Academy of Sciences
Fysikarar på 1900-talet
Eurovision In Concert 2012

Eurovision In Concert 2012 (EIC 2012) vil vere den fjerde gongen Eurovision In Concert vil vere arrangert. Konserten vil finne stad laurdag 21. april 2012 i Melkweg i Amsterdam i Nederland. Programleiarane vil vere Ruth Jacott og Cornal Maas.

Deltakarar

Kjelder
 eurovisioninconcert.nl 

Eurovision In Concert
Eurovision Song Contest 2012
Musikk i 2012
2012 i Nederland
Angelika Kauffmann

Angelika Kauffmann () var ein kunstmålar frå Chur i Graubünden, i dag ein del av Sveits. Ho var ein mykje omtykt kunstmålar innanfor portrett- og historiemåleri. Kauffmann måla i ein nyklassisistisk stil og følgde nøye samtidas akademiske ideal.

Liv 
Kauffmann gjekk i lære hos faren Joseph Kauffmann, ein fattig, flink kunstmålar som var ein bra lærar. Allereie som tolvåring var ho ein namngjeten portrettmålar og hadde biskopar og adelsmenn som kundar. Gjennom tenåra vitja ho Italia i lange periodar, der ho fekk vellæte både som person og som kunstnar.

Midt på 1760-talet flytta Kauffmann til England.  Også i England vart ho ein omtykt kunstnar. I 1768 var ho ein av dei som vart medlem då Royal Academy of Arts vart danna. Den engelske målaren Joshua Reynolds vart ein av hennar næraste vener.

1767 gifta ho seg med den svensk greven Fredrik Horn. Han viste seg vere ein ekteskapssvindlar som brått forsvann med alle oppsparte midlar. Reynolds hjelpte då til slik at ho lukkast få den anglikanske kyrkja til å erklære ekteskapet for ugyldig.

Kauffmann gifta seg i 1781 med den italienske målaren Antonio Zucchi. Året etter flytta paret til Roma. Heimen deira vart ein møtestad for kunstnarar, intellektuelle og adelsfolk. Keisar Josef II, forfattarane Goethe og Herder, arkeologen Johann Joachim Winckelmann og hertuginna Anna Amalia av Braunschweig-Wolfenbüttel var mellom dei som gjesta dei.

Kauffmann døydde i Roma, og er gravlagd i kyrkja Sant'Andrea delle Fratte der i byen.

Utstillingar 
 Retrospektive Angelika Kauffmann (270 works, c. 450 ill. ), Düsseldorf, Kunstmuseum (Nov. 15th 1998 - Jan. 24th 1999); München, Haus der Kunst (Febr. 5th - April 18th 1999); Chur, Bündner Kunstmuseum (May 8th - July 11th 1999)

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Angelika Kauffmann» frå , den 18. februar 2012. 
 

Bibliografi
 Bettina Baumgärtel (red.): Retrospective Angelika Kauffmann, Exh. Cat. Dusseldorf, Kunstmuseum; Munich, Haus der Kunst, Chur, Bündner Kunstmuseum, Ostfildern, Hatje 1998, ISBN 3-7757-0756-5.
 Angelica Kauffman Research Project: Forthcoming catalogue raisonné by Bettina Baumgärtel

Bakgrunnsstoff 
 Angelika Kauffmann Research Project 

Sveitsiske målarar
Melkweg

Melkweg (nederlandsk for Mjølkevegen) er eit multimediasenter i Amsterdam for pop musikk, dans, teater, film og biletekunst.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Melkweg» frå ,  den 18. februar 2012.  
 

Byggverk i Amsterdam
Xenon høgtrykkslampe

Xenon høgtrykkslampe eller xenonkolbe er ein gassutladningslampe som gjev eit lys med fargesamansetnad som liknad dagslyset. Effekten på lyset er frå kring 100 W til fleire kW, og kan vere luft- eller vassavkjølt. Lampen er laga av kvartsglas forma som ein ellipsoide og fylt xenongass under høgt trykk. Utladinga, som er ekstra lyssterk, finn stad mellom to elektrodar av wolfram, plassert diametralt overfor kvarandre. Desse skapar ein lysboge med ei lengd på eit par millimeter. Gasstrykket er åtte atmosfærar når lampen er kald og kring tre gonger så høgt han han er i drift. Lysfargen er så å seie upåverka av drift og levetid og brukstida er kring 2000 timar. Xenon høgtrykkslampar vert nytta ved industrielle prosessar og vart tidlegare nytta i mellom anna film- og lysbildeframvising og fjernsyn. Lampen har òg vitskaplege og medisinske bruksområde.

Kjelder
xenon høytrykkslampe. (2012-02-18) I Store norske leksikon. Henta frå http://snl.no/xenon_høytrykkslampe

Gassutladingslampar
Lampe
Beautiful Song

«Beautiful Song» (engelsk for Vakker song) er ein song av den latviske songaren Anmary. Songen vann Eirodziesma 2012 og representerte Latvia i den fyrste semifinalen i Eurovision Song Contest 2012. Songen gjekk ikkje vidare til finalen.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Beautiful Song» frå ,  den 18. februar 2012.  
 

Songar frå 2012
Latviske songar
Eurovision Song Contest 2012-songar
Latviske Eurovision Song Contest-songar
Eirodziesma-songar
Engelskspråklege Eurovision Song Contest-songar
Engelskspråklege songar
Impedans

Impedans (frå latin impedire, 'hindra, gjera motstand') er ein kompleks storleik og ei generalisering av motstand. Han er definert som forholdet elektrisk spenning/elektrisk straum, men er sidan òg teken i bruk innan fleire fagfelt, som til dømes akustikk og mekanikk. 

 Elektrisk impedans
 Karakteristisk impedans i transmisjonslinje
 Bølgjeimpedans (innan elektromagnetisme)
 Karakteristisk impedans i vakuum
 Akustisk impedans
 Mekanisk impedans

Sjå òg 
 Admittans
Col de l'Iseran

Col de l'Iseran er med  det høgastliggande køyrbare fjellpasset i Alpane. Det ligg i Dei graiiske Alpane i det franske Département Savoie. Den asfalterte strekninga der ein del av Route des Grandes Alpes.

Vegen knyter saman fjelldalane Isère (Tarentaise) og Arc (Maurienne) renn gjennom. Den eigentlege passvegen strekker seg frå Val-d'Isère i nord til Bonneval-sur-Arc i sør. Nordsida er brattast, vegen har ei stigningsgrad frå 7 til 12 % og går gjennom ei rekke tunnelar og overbygg. Her finn ein kjente vintersportstader som Tignes og Val-d'Isère. På sørsida går vegen i det fri gjennom ein karrig fjelldal. Vegen er berre farbar om sommaren, om vinteren blir den brukt som alpintrasé under skiområdet Espace Killy. 

Rett vest for passhøgda ligg Pointe des Lessières, ein relativt lett tilgjengeleg topp på  med eit flott utsyn over passvegen.

Tour de France 
Så langt har Tour de France gjort bruk av Col de l’Iseran vore i åra 1938, 1939, 1949, 1949, 1963, 1992 og 2007. Iseran stod på programmet i 1996 òg, men dårleg vær gjorde at klatringa over passet blei tatt ut.

Litteratur 
 Roadbook Tour de France, Kristian Bauer, Bruckmann Verlag 2006
 Peter Leisl, Die legendären Anstiege der Tour de France, Covadonga 2004
 Serge Laget, Cols mythiques du Tour de France, L’Equipe 2005

Referansar og fotnotar

Bakgrunnsstoff 
4biker.eu 
Høgdeprofil nordsida 
Høgdeprofil sørsida 
GPS-track, kart og høgdeprofil på alpenrouten.de

Fjellovergangar i Alpane
Fjellovergangar i Frankrike
Tour de France
Rhône-Alpes
Col du Pillon

Col du Pillon er ein fjellovergang i kantonen Vaud i Sveits. Fjellovergangen, som er 1 546 meter over havet, går gjennom dei vestlege sveitsiske Alpane og knyter saman Aigle og Le Sépey med bygda Les Diablerets.

Fjellovergangar i Sveits
Geografi i Vaud

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Col du Pillon» frå ,  den 19. februar 2012.
Brünigpasset

Brünigpasset er ein fjellovergang mellom kantonane Bern og Obwalden i Sveits. Fjellovergangen i 1 008 meters høgde knyter saman Meiringen i kantonen Bern med Lungern i Obwalden i det sentrale Sveits.

Over fjellskardet går det både køyreveg og jarnveg. Køyrevegen vart bygt 1861-68, medan jarnvegen vart opna i 1888. Jarnbanen vert trafikkert av 'Zentralbahn' som går mellom Luzern and Interlaken. Køyrevegen er heilårsveg.

Bakgrunnsstoff

Fjellovergangar i Sveits
Geografi i Bern
Geografi i Obwalden

Denne artikkelen bygger på «Brünigpass» frå ,  den 19. februar 2012.
Zurzach

Zurzach er eit av dei elleve distrikta (Bezirk) i den tysk-talande kantonen Aargau i Sveits. Distriktet ligg nordaust i kantonen, og grensar mot Tyskland i nord, og mot kantonen Zürich i aust. Zurzach hadde 32 238 innbyggarar per 31. desember 2010, og dekker eit areal på 130 km². Småbyen Bad Zurzach, som er den største i distriktet, er hovudstad.

Distriktet omfattar 23 kommunar, alle har ei flatevidd mindre enn 15 km². Ingen av kommunane har meir enn 5 000 innbyggarar.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Zurzach (Bezirk)» frå ,  den 19. februar 2012.

Bakgrunnsstoff

Distrikt i Aargau
Distriktet Laufenburg

Laufenburg er eit av dei elleve distrikta (Bezirk) i den tysk-talande kantonen Aargau i Sveits. Distriktet ligg nord i kantonen, der det grensar mot Tyskland, medan det i sørvest har korte grenser mot kantonane Basel-Landschaft og Solothurn. Laufenburg hadde 29 273 innbyggarar per 31. desember 2010, og dekker eit areal på 157 km². Småbyen Laufenburg er hovudstad i distriktet.

Distriktet omfattar 18 kommunar, alle har ei flatevidd mindre enn 25 km². Ingen av kommunane har meir enn 5 000 innbyggarar.

Kommunar

 Omfattar områda Hottwil, Etzgen, Mettau, Oberhofen og Wil som vart slått saman til Mettauertal den 1. januar 2010.
 Omfattar områda Ittenthal som vart slått saman til Kaisten den 1. januar 2010.
 Omfattar områda i Sulz som vart slått saman til Laufenburg den 1. januar 2010.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Laufenburg (Bezirk)» frå ,  den 19. februar 2012.

Bakgrunnsstoff

Laufenburg
Distriktet Kulm

Kulm er eit av dei elleve distrikta (Bezirk) i den tysk-talande kantonen Aargau i Sveits. Distriktet ligg sør i kantonen, der det grensar mot kantonen Luzern. Kulm hadde 37 939 innbyggarar per 31. desember 2010, og dekker eit areal på 101 km². Hovudstad i distriktet er Unterkulm.

Distriktet omfattar 17 kommunar, alle har ei flatevidd mindre enn 10 km². Reinach og Menziken er dei to kommunane med meir enn 5 000 innbyggarar.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Kulm (Bezirk)» frå ,  den 19. februar 2012.  

Kulm
Distriktet Lenzburg

Lenzburg er eit av dei elleve distrikta (Bezirk) i den tysk-talande kantonen Aargau i Sveits. Distriktet ligg sør i kantonen, der det har ei kort grense mot kantonen Luzern. Lenzburg hadde 53 331 innbyggarar per 31. desember 2010, og dekker eit areal på 103 km². Distriktet har namn etter den største og mest folkerike kommunen.

Distriktet omfattar 20 kommunar, alle har ei flatevidd mindre enn 12 km². Lenzburg er den einaste kommunen med meir enn 5 000 innbyggarar.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Lenzburg (Bezirk)» frå ,  den 19. februar 2012.

Bakgrunnsstoff 

Distrikt i Aargau