alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Lotta i Bråkmakergata

Lotta i Bråkmakergata (svensk Lotta på Bråkmakargatan) er ein av Astrid Lindgrens figurar. Lotta er mellom tre og fem år og er ganska sikker på at ho kan det meste.

Andre som bur i Bråkmakergata er far Stefan og mor Doris til Lotta og dei to syskena hennar, Jonas og Mia-Maria, gamletanta Tante Berg og sjølvsagt kosegrisen til Lotta, Bamsen. Gata heiter forresten ikkje Bråkmakergata, men Krukkemakargata, men har blitt omdøypt fordi far til borna seier at sjølv om det kanskje budde krukkemakarar der før, bur det berre bråkmakarar der no.

Bøker
 1956 - Barnen på Bråkmakargatan
 1961 - Lotta på Bråkmakargatan
 1971 - Visst kan Lotta cykla
 1977 - Visst kan Lotta nästan allting
 1990 - Visst är Lotta en glad unge
 1993 - Lottas komihågbok (samlingsvolym)

Barnen på Bråkmakargatan frå 1956 er den første boka i serien, og sjølv om heile familien medverkar, er det likevel den yngste dottera, Lotta, som er hovudpersonen. Ho heng opp plettar i eit tre og leikar at ho er ei geit som beitar lauv. Den 140 sider langa boka vart illustrert i fargar av Ilon Wikland og vart gjeve ut av Rabén och Sjögren.

Lotta på Bråkmakargatan frå 1961 vert innleia med at Lotta vaknar arg frå ein maredraum. Som om det ikkje var nok så ville mor til Lotta at ho skulle ha på seg ei trøye som klødde og stakk, noko den arge Lotta ikkje tolererte. Boka vart illustrert av Ilon Wikland og gjeve ut på Rabén & Sjögrens forlag.

Visst kan Lotta cykla er ei biletbok frå 1971 utgjeven av Rabén & Sjögren som handlar om når Lotta syklar for første gong. Ho gjer det på rein trass, fordi ingen trur at ho kan. Og fordi ho ikkje får noko sykkel låner ho ein altfor stor sykkel og fer iveg langs Bråkmakergata. Boka vart illustrert av Ilon Wikland.

Visst kan Lotta nästan allting frå 1977 utspelar seg kring jul og handlar om kva som hender når det ikkje finst eit einaste juletre att til sals i den vesle byen der Lotta, Mia-Maria og Jonas bur med foreldra sine. Boka vart illustrert av Ilon Wikland og gjeven ut av Rabén & Sjögren.

Visst är Lotta en glad unge frå 1990 utspelar seg i påsken og borna i Bråkmakergata håpar på at påskeharen skal ha gøymt godterifylte påskeegg på tomta, men godteributikken var stengd! Men Lotta har ei hemmelegheit ute i bua. Boka, som vart utgjeven av Rabén & Sjögren, vart illustrert av Ilon Wikland.

Lottas komihågbok frå 1993 er eit samlingsverk og ei dagbok. Boka er illustrert av Ilon Wikland og utgjeven av Rabén & Sjögren.

Filmar
 1992 - Lotta på Bråkmakargatan, regi: Johanna Hald
 1993 - Lotta flyttar hemifrån, regi: Johanna Hald

Kjelder
Svensk Wikipedia

Bakgrunnsstoff 
Astrid Lindgren

Astrid Lindgren-figurar
oppdikta ungar
Nils Bakke

Nils Fredriksen Bakke () var ein felespelar av romanifolket og ein av dei viktigaste tradisjonsberarane av folkemusikken på Nordmøre kring midten av 1900-talet.

Biografi 
Nils Bakke vart fødd på Oppdal i Sør-Trøndelag i 1887. Nils var god ven med Erik Almhjell og Magnhild Havdal Almhjell og spela mykje saman med Erik og med Hallvard Ørsal. I sine seinare år budde Nils i Kristiansund. Nils Bakke døydde i 1969.

Kjelder 

 Anne Gunnhild Minken: artikkel om Romanifolk, skriven for Store Norske Leksikon. Fødsels- og dødsår for Bakke er nemnt.

Romanifolk
Folkemusikk på Nordmøre
Norske felespelarar
Folk frå Kristiansund
Folk frå Oppdal
Dravidiske språk

Den dravidiske språkfamilien inkluderer om lag 26 språk som blir brukt av meir enn 200 millionar menneske. Dravidiske språk finst hovudsakleg i sør-India og Sri Lanka, men ein finn også nokre i sentrale og austlege delar av India, Pakistan og Nepal. 

Den dravidiske språkfamilien har ikkje klart slektskap med andre språkfamiliar. Mange kjennemerke minner ein om uralske og altaiske språk. Nokre lingvistar har prøvd å visa at dei har noko slektskap, men dei fleste meiner berre at dei hadde kontakt med kvarandre ein gong. Folk har også prøvd utan suksess å visa slektskap med japansk, baskisk, koreansk, sumerisk, australske aboriginarspråk og språket til den gamle indussivilisasjonen.

Dei største moderne dravidiske språka er tamil, telugu, kannada og malayalam. Brahui, brukt i Pakistan, er det einaste dravidiske språket som berre er brukt utanfor India.

Dravidiske språk 

 Dravidiske språk
 Sentraldravidiske språk
 Kolami-Naiki 
 Parji-Gadaba
 Norddravidiske språk
 Brahvi
 Kumarbhag Paharia
 Indisk Kurux 
 Nepalikurux
 Sauria paharia
 Sørlege sentraldravidiske språk
 Telugu
 Manna-Dora
 Chenchu 
 Savara 
 Telugu 
 Waddar 
 Gond-Kui
 Gond
 Abujmaria
 Dandamimaria
 Östmuria
 Vestleg Muria
 Sørgond
 Nordgond 
 Khirwar
 Maria
 Vestmuria
 Nagarchal
 Pardhan
 Khonda-Kui 
 Khond 
 Manda-Kui 
 Sørdravidiske språk
 Tamil-Kannada 
 Kannada 
 Badaga 
 Holiya 
 Kannada 
 Urali
 Tamil-Kudagu 
 Kudagu 
 Tamil-Malayalam
 Malayalam 
 Aranadan 
 Kadar
 Malapandaram
 Malaryan 
 Malavedan 
 Malayalam 
 Paliyan
 Paniya
 Ravula
 Tamil
 Irula 
 Kaikadi
 Kurumba Betta 
 Sholaga 
 Tamil 
 Yerukula 
 Mannan
 Toda-Kota
 Tulu 
 Bellari 
 Kudiya 
 Koraga
 Korraga Korra
 Korraga Mudu
 Tulu

Litteratur 

 Krishnamurti, Bhadriraju 2003: The Dravidian Languages Cambridge University Press, ISBN 0-521-77111-0
 Caldwell, Robert 1998: A comparative grammar of the Dravidian or South-Indian family of languages. 3rd ed. rev. and edited by J.L. Wyatt, T. Ramakrishna Pillai. New Delhi : Asian Educational Services, 1998. ISBN 81-206-0117-3
 Campbell, A.D. 1849: A grammar of the Teloogoo language, commonly termed the Gentoo, peculiar to the Hindoos inhabiting the northeastern provinces of the Indian peninsula . 3d ed. Madras, Printed at the Hindu Press, 1849

Språkfamiliar
Kanchipuram

Kanchipuram er ein gammal kongeby og eit viktig pilegrimsmål i hinduismen. Byen ligg i den indiske delstaten Tamil Nadu.

Byen var hovudstaden til Cholariket frå det andre hundreåret f. Kr., og hovudstad for pallavadynastiet frå 600- til 800-talet. Han var lenge eit hovudsete for den tamilske kulturen. Sanskritdiktaren Kalidasa skildra han som den beste blant byar.

Kanchipuram er sentral for buddhistar, djainar og hinduar. I sjølve sentrum ligg heile 126 tempel, medan det finst fleire i områda rundt.

Byen ligg ved elva Palar. I tillegg til tempel er han kjend for å produsera svært forseggjorte sariar av silke.

Byar i India
Tamil Nadu
Cholariket
Pallavariket
Tidlegare hovudstader
Laila Marie Yrvum

Laila Marie Yrvum () er ein norsk songar, musikar og tradisjonsinnsamlar av romanislekt frå Tynset og Alvdal i Nord-Østerdalen og med røter frå Nordmøre. Laila Yrvum blir rekna blant dei viktigaste formidlarane av romanifolket sin kultur i Noreg i dag. Laila har budd mykje på Raufoss, men er i dag busett på Moss i Østfold.

Verk

CD-ar 
 2000 - GIA (Grappa musikkforlag AS, HCD 7158)
 2006- Se min ild

Bøker 
 2003 - Laila Marie Yrvum og Lasse Johansen: Viser fra et folk på vandring - slik vi lærte dem. Oslo : Musikk-Husets Forlag AS.

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell nettstad 
 Fant tonen under tårnet Artikkel av Rita Aarnes frå kristiansundsavisa Tidens Krav

Romanifolk
Kvinnelege songarar
Folk frå Vestre Toten
Folk frå Moss
Norske songarar
Folk frå Alvdal
Folk frå Tynset
1482

1482 (romartal MCDLXXXII)

Hendingar

Utlandet 
 Den portugisiske marinekapteinen Diogo Cão og hans mannskap blir dei første europearane til å segle inn i munningen av Kongoelva i Afrika.
Det første boktrykkeriet blir oppretta i Norden, i Odense.

Noreg

Fødde

Døde
Mbanza Kongo

Mbanza Kongo var hovudstad i kongeriket Kongo i Afrika. Byen låg 300 km sør for Kongofloden, på eit høgdedrag som i dag ligg like innanfor den angolanske sida av grensa mellom DR Kongo og Angola. Mbanza Congo er i dag ein av dei større byane i Angola.

Manikongoen hadde setet sitt i byen, og namnet Mbanza tyder «hoff». Ei segn fortel at byen, som riket, blei grunnlagd av Ntinu Lukeni, også kalla Wene, ein høvdingson frå Vungu etter at han kryssa elva Nzadi. Fleire grunnleggjingsforteljingar frå andre bantufolk har ei liknande handlingsrekkje.

Den første europearen som vitja byen var portugisiske Diogo Cao i 1483. Dei to rika oppretta diplomatiske band og handelsforbindelsar. Men tilhøvet blei mindre og mindre likeverdig ettersom slavehandel svekka Kongoriket. Portugisarane gjorde det sidan til ein koloni og døypte byen om til São Salvador. 

Då europearar først kom dit skal han ha hatt 60 000–100 000 innbyggjarar. 
Ei reiseskildring frå byen i 1678 skildra han som ein forlaten ruin der elefantane herska i gatene.

Kongolesisk historie
Byar i Angola
tidlegare hovudstader
Manikongo

Manikongo var tittelen til herskaren i kongeriket Kongo mellom det fjortande og det syttande hundreåret. Manikongoen utnemnde styrarar for dei seks provinsane i kongeriket, og fekk tributt frå ein del andre område.

Makta til manikongoen blei truga då portugisarane grunnla kolonien Luanda i 1571. Kolonisatørane fekk stadig meir makt, og tok fullstendig over etter slaget ved Mbwila i 1655. Dei halshogde den siste manikongoen og avskaffa med dette stillinga og kongeriket hans.

Bakgrunnsstoff 
 
 :en:List of Manikongo of Kongo

Kongelege titlar
Kongeriket Kongo
Janne Nes

Janne Nes () er ein norsk tekstilkunstnar som held til i Leikanger i Sogn og Fjordane.

Janne Nes er fødd på Hamar. Ho utdanna seg som fysiokjemikar men tok deretter hovudfag på Kunsthøgskolen i Bergen og vart tekstilkunstnar på fulltid. I tillegg til fleire utstillingar har ho også hatt oppdrag for Leikanger Sparebank, Sogndal apotek, Sogn og Fjordane fylkeskommune, Fylkestrygdekontoret i Sogn og Fjordane, Leikanger sjukeheim og Statens hus i Leikanger. Ho har også illustrert bøker av Odd Njøs utgjeve av Skald forlag.

Janne Nes er medlem av Norske kunsthåndverkere og assosiert medlem av Norske tekstilkunstnere.

Utdanning 
 1975-1976: Statens Fysiokjemikerskole på Rikshospitalet
 1982-1984: Kunstfaglege kurs i grafikk, tresnitt, teikning, måleri, skulptur og foto.
 1997-2000: Kunsthøgskolen i Bergen, avdeling for spesialisert kunst/tekstil.
 2002: Hovudfag på Kunsthøgskolen i Bergen, avdeling for spesialisert kunst/tekstil.

Utstillingar 
 1987, 1989, 1991: Distriktsutstillinga i Sogn og Fjordane.
 2000: Norsk Kunsthåndverk 2000, årsutstillinga.
 2001: Kollektiv tekstilutstilling arrangert av Nordre Land Kunstforening på RV 245 - 250.
 2002: Kollektivutstilling i Galleri LNM, VANNFARGE 02 arrangert av (Landsforeningen Norske Malere i Oslo).
 2003: Hovedfagutstillingen i Bergen.
 Kollektivutstilling på Hå gamle prestegard på Jæren.
 Høstutstillingen
 2004: Sommarutstilling hjå Luster kunstlag
 Galleri F15, Tendenser
 2005: Separautstilling på Sogn og Fjordane kunstmuseum.
 2006: Triennale 06 - tekstil fiber lær, Oslo kunstforening
 2007: Norsk Textiltriennale, Röhsska Museet, Göteborg.
 2008: Separatutstilling KunstnerSenteret i Buskerud, Pilotgalleriet
 2010: The 3rd International Art Festival, Krakow, Polen

Stipend 
 2003: Etablerarstipend frå Sogn og Fjordane fylkeskommune.
 2005: Statens kunstnerstipend, reise/studie
 Billedkunstnernes vederlagsfond
 2006: Billedkuntnernes vederlagsfond
 2007: Statens kunstnerstipend arbeidsstipend to år
 Kunstnarstipend fra Sogn og Fjordane fylkeskommune
 Utstillingsstipend, Norsk Kulturråd
 2009: Kunstnarstipend fra Sogn og Fjordane fylkeskommune
 2010: Billedkunstnernes vederlagsfond

Bakgrunnsstoff 
 Profil hjå Sogn og Fjordane kunstnarsenter 

Norske tekstilkunstnarar
Folk frå Hamar
Folk frå Leikanger
Hydrokarbon

Hydrokarbon er kjemiske sambindingar som berre inneheld karbon og hydrogen. Alkan er hydrokarbon med enkeltbindingar mellom alle atom. I alken er det dobbeltbinding mellom to karbonatom, og i alkyn er det trippelbinding. I tillegg er ein del aromatiske sambindingar hydrokarbon. Eit hydrokarbon kan innehalda meir enn ei dobbelt- eller trippelbinding. Namna sluttar på -an for alkan, -en for alken og -yn for alkyn. 
Dei fleste hydrokarbona er tungt løyselege i vatn. 

Hydrokarbon finst mellom anna i petroleum (olje, naturgass og naturgasskondensat). Nokre av dei vert brukt til framstilling av plast.

Bakgrunnsstoff
Sukker

Sukker er ein type karbohydrat som gjev menneske og mange andre dyr ein søt smak om dei et dei. Dei er energirike, ofte lett nedbrytbare i kroppen, og er eit viktig drivstoff i livsprosessane. I daglegtale vert ordet «sukker» for det meste brukt om sukrose, bordsukker.

Sukker i kjemien 

Sukker er eit fellesnamn på monosakkarid og disakkarid. Monosakkarida fruktose (fruktsukker), glukose (druesukker), og disakkarida sukrose, maltose og laktose (mjølkesukker) er vanlege sukker. 

Sukker inneheld aldehydgrupper eller ketongrupper.

Deoksyribose, som er ein viktig del av DNA-molekylet er òg eit sukker.

Sukker i matlaging 

Sukker vert brukt i matlaging for å gje søt smak til mat. Brus og godteri er matvarer som ofte inneheld mykje sukker. 

Sukrose til bruk i mat vert seld som farin, melis, perlesukker og sukkerbitar. I tillegg kan ein få kjøpt druesukker og fruktsukker.

Produksjon 

Sukker kan utvinnast frå plantar som sukkerrøyr og sukkerroe.

Sjå òg 
 monosakkarid
 disakkarid
 polysakkarid

Bakgrunnsstoff 
Sugar and Molasses, Starch and Glucose . Om utvinning og produksjon av sukker i Storbritannia gjennom historia.

 
Næringsemne
Granulære stoff
Tapio Wirkkala

Tapio Veli Ilmari Wirkkala, kjend som Tapio Wirkkala, () var ein finsk formgjevar og bilethoggar frå Hangö, bror til kunsthandverkaren Tauno Wirkkala, gift med kunsthandverkaren Rut Bryk, far til formgjevaren Sami (Sampsa) Tuomas Wirkkala og kunstnaren Maaria Piritta Wirkkala.

Utdanning 
Han var utdanna ved Taideteollinen keskuskoulu/Konstindustriella läroverket i Helsingfors som bilethoggar. Han gjekk ut derfrå i 1936.

Arbeid 
Han er aller mest kjend for glasarbeida sine, mest for finske Iittala, men også for Venini i Venezia, Italia.

I 1946 vann han fyrstepremien i ei tevling Iittala hadde lyst ut i dekorativ glasformgjeving. Iittala tilsette han som formgjevar med ei gong, og han skulle fortsetje å arbeide for dei heilt fram til han døydde i 1985. Ei tid var han også kunstnarleg leiar ved Iittala.
Han formgav både bruksglas og kunstglas for dei. Av bruksglasseriane hans kan ein nemne Ultima Thule som han laga for flyselskapet Finnair i 1967, men som snart vart sett i vanleg produksjon og som framleis vert laga og seld i store mengder. Andre drikkeglasseriar som framleis er i produksjon hjå Iittala er Tapio og Gaissa. 

I 1951 vart han premiert for mellom anna Kantarelli-vasane på Triennalen i Milano. Kantarelliserien vart nærast eit symbol på finsk formgjeving på 1950-talet. I 1951 vart også eit skulpturelt fat i fly-kryssfiner han hadde laga utropt som 'Årets vakraste objekt' (The most beautiful object of the year) av House Beautiful i USA. Saman med Lunningprisen han fekk same år vart dette hans internasjonale gjennombrot. Frå då av og heile livet ut var han eit av dei store internasjonale formgjevarnamna.

Han formgav også møblar, porselen, smykke, tekstil og mykje anna. I tillegg var han arkitekt for mange utstillingar og han laga skulpturar og store utsmykkingar.

Prisar og utmerkingar 
eit utval
 Prisar ved Triennalen i Milano 1954,1954,1960 og 1963
 Prisar ved festivalen i Faenze Italia 1963, 1966, 1967, 1969 og 1973
 1951 Lunningprisen
 1957 Verdsutstillinga i Brussel
 1963 The Golden Obelisk, Domus Italia 
 1964 Honorary Royal Designer of Industry, London, England
 1968 Suomen kulttuurirahasto
 1971 Royal College of Arts, doctor honoris causa, London England 
 1980 TEOSTO 
 1980 Prins Eugenes medalje, Sverige

Bakgrunnsstoff 
 Design addict 
 Scandinavian Design.com
 architonic.com
 Virtual Finland 

Finske formgjevarar
Finske bilethoggarar
Anders Celsius

Anders Celsius () var ein svensk astronom, geodet og geofysikar frå Uppsala, der han i 1730 vart professor i astronomi. Frå 1732 budde Celsius nokre år i Tyskland, Italia og Frankrike. Han var opphavsmann til, og deltakar i, den franske gradmålingsekspedisjon til Lappland, som saman med ein liknande ekspedisjon til Peru fastslo at jorda er flattrykt ved polane. 

Han grunnla Uppsala astronomiobservatorium i 1741 og i 1742 føreslo han Celsius-skalaen for temperatur som er kalla opp etter han.

På 1700-talet hadde vitskapsmenn for første gong greidd å laga nøyaktige termometer. Den første i verda som laga eit godt termometer, var Daniel G. Fahrenheit. Men mange, blant dei Celsius, syntest at Fahrenheit-skalaen var for ulogisk. Celsius ville laga ein betre skala for måling av temperatur, og han valde å fastsetja nullpunktet til kokepunktet til vatn under normalt trykk ved havyta. Smeltepunktet for vatn definerte han som 100 °C, og intervallet mellom dei to temperaturane delte han inn i 100 like steg, eller grader.

I 1747 bytte ein om definisjonane, slik at smeltepunktet vart 0 °C og kokepunktet 100 °C, men elles står Celsius sitt arbeid med temperaturskalaen ved lag.

Celsius døydde i Uppsala i 1744, av tuberkulose.

Kjelder

Svenske astronomar
Døde av tuberkulose
Folk frå Uppsala
Elevar ved Uppsala universitet
Tilsette ved Uppsala universitet
Medlemmar av Det kongelege svenske vitskapsakademiet
Medlemmar av Royal Society
Astronomar på 1700-talet
Atomkjerne

Ein atomkjerne er den sentrale delen av eit atom. Kjernen består av kjernepartiklar eller nukleon. Det er minst eitt positivt lada proton. I tillegg kan han innehalda nøytron. Diameteren av kjernen er liten i forhold til heile atomet, men massen er konsentrert her. 

Talet på proton i kjernen er atomnummeret og avgjer kva grunnstoff det er. Talet på nøytron avgjer kva isotop det er. Stabile isotopar har ofte omtrent like mange proton og nøytron. I tyngre kjernar kan det vera fleire nøytron.

Krefter i atomkjernen 

Dei positivt lada protona fråstøyter kvarandre elektromagnetisk. Avstanden mellom kjernepartiklane er liten nok til at den sterke kjernekrafta held dei saman.

Sjå òg 
 Isotoptabell
 Kjernefysikk

Atomfysikk
Kokepunkt

Kokepunktet er temperaturen som får ei væske til å gå over til gass. Kokepunktet er avhengig av dei kjemiske bindingane i stoffet. Enkle molekyl har ofte låge kokepunkt medan mange metall og salt har høge kokepunkt. Hydrogenbindingar kan òg auka kokepunktet, noko som gjer at vatn er ei væske ved romtemperatur. 

Trykk og oppløyst stoff er andre ting som kan påverka kokepunktet. 

Væske kan òg gå over til gass ved fordamping, men dette skjer ved overflata. Ved koking skjer overgangen overalt i væska.

Kjelder
kokepunkt. (07.05.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/kokepunkt

Termodynamikk
Terskeltemperaturar
Grunnleggjande fysikk
Gass

Gass er ein aggregattilstand eller fase der eit stoff verken har fast form eller volum. Molekyla i ein gass har mykje energi; dei er ikkje bundne til kvarandre, og svever fritt og tilfeldig omkring. Ein gass vil utvida seg til han fyller heile rommet som er tilgjengeleg for han.

Den idelle gasslova (pV=nRT) er ein enkel matematisk modell for ein gass. p er trykket, V volumet, n stoffmengda, R gasskonstanten og T er absolutt temperatur.

Mange gassar er usynlege for oss, men nokre av dei har farge, og mange har lukt. Luft er ei blanding av mange stoff i gassform som me pustar inn for å tilføra kroppen oksygen.

Sjå òg 
 Naturgass
 Edelgass
 :Kategori:Gassar

Bakgrunnsstoff

 
Grunnleggjande fysikk
Aggregattilstandar
Hermann Bongard

Hermann Bongard (fødd () var ein norsk teiknar, brukskunstnar og formgjevar frå Oslo.

Utdanning 
Han var utdanna ved Statens håndverk- og kunstindustriskole i Oslo 1938–1941.

Arbeid 
Frå 1947 til 1955 var han glasteiknar for Christiania Glasmagasin. Han formgav der gravyrar for vasar og fat, men etterkvart også eigna emne for desse dekorane, altså ulike vasar, fat, pokalar og anna som vart framstilt ved Hadeland Glassverk. Då Hadeland Glassverk byrja K-glasserien i 1952 utnytta Bongard høvet til å byrje å eksperimentera med fargar og teknikkar og han formgav ein del kunstglas. Han teikna også nokre drikkeglasseriar, til dømes Hermann, Ambassadør, Liqueur og Tullik.

Frå 1955 til 1960 arbeidde han frilans som brukskunst- og industriformgjevar. Han arbeidde mellom anna som konsulent for Figgjo Fajanse og formgav modellar og dekorar for dei, mellom anna serviset A la carte. For Oslo sølvvareverksted teikna han sølvbestikket Taffel.

Frå 1960 til 1964 var han kunstnarleg leiar for Brukskunstorganisajonen PLUS i Fredrikstad.

Frå 1966 til 1968 var han formgjevingssjef hjå J.W.Cappelens Forlag.

I 1968 vart han tilsett som lærar ved Grafisk avdeling på Statens håndverk- og kunstindustriskole, og i 1971 vart han overlærar same stad. Han fekk også statens arbeidsstipend for kunstnarar det året.

Han arbeidde også i tre, stål, smijern, tinn, manilarøyr og anna. Han teikna pengesetlar og formgav firmaemblem og han arbeidde med grafikk.

Prisar og utmerkingar 
 1950 Vann open konkurranse om porselensservise utlyst av Stavanger Fayancefabrik
 1954 Gull- og sølvmedalje på Triennalen i Milano
 1956 Vann open konkurranse om formgjeving av rustfritt stål utlyst av Polaris Fabrikker i Sandnes
 1957 Lunningprisen
 1969 Den norske Bokkunstprisen

Representert ved desse samlingane 
 Glasmuseet i Växsjö, Sverige
 Kunstindustrimuseet i Oslo
 Nordenfjeldske kunstindustrimuseum, Trondheim
 The Smithsonian Institue, Washington, USA
 The Whyte Gallery, Washington, USA
 Utenriksdepartementes faste samling av brukskunst, Oslo
 Victoria and Albert Museum, London, Storbritannia

Meir å lese 
 Red. Lauritz Opstad - Tegneren Hermann Bongard (Navn i norsk brukskunst)

Bakgrunnsstoff 
 Bronserelieff i Noregs Bank si eige
 Emblem teikna av Hermann Bongard 

Norske formgjevarar
Kunstnarar frå Oslo
Blücher

Blücher er eit etternamn, mest brukt i tysktalande område.

Personar med Blücher som etternamn 
 Gebhard Leberecht von Blücher, prøyssisk generalfeltmarskalk. Fire skip er oppkalla etter han
 Franz Blücher, tysk politikar og visekanslar
 Wassilij Konstantinowitsch Blücher, marskalk av Sovjetunionen
 Heinrich Blücher, tysk filosof gift med Hannah Arendt

Sjå òg 
 pansarkryssaren SMS Blücher av den keisarlege tyske marina
 den tunge kryssaren «Blücher» av den tyske krigsmarina
 passasjer- og fraktskipet Blücher av Hamburg-Amerika-linja
 torpedoskuleskipet Blücher av den keisarlege tyske marina
 Blücher, ein norsk spelefilm frå 1988.

Tyske slektsnamn
Diklordifenyltrikloretan

Diklordifenyltrikloretan (DDT) er eit fargelaust, krystallinsk, smaklaust og nesten luktfritt organoklorid som er nært uløyseleg i vatn, men godt løyseleg i feitt. Bruk av DDT er no forbode i fleire land.

Historie 

DDT vart først laga i 1873. Sveitsaren Paul Hermann Müller oppdaga at det eigna seg som insektmiddel i 1939.

Bruk 

DDT er eit effektivt insektmiddel. Relativt små mengder av stoffet gjev god effekt. Dessutan er det lite giftig for menneske, samanlikna med andre insektmiddel. Det har vore brukt mot mygg som spreier malaria og andre sjukdomar, noko som førte til færre tilfelle av sjukdomane. 

Stoffet har òg vore nytta i landbruket.

DDT i naturen 

Rovfuglar som har fått i seg DDT legg egg med så tynne skal at dei ikkje toler ruging. Sjølv om stoffet aldri har blitt brukt i nærleiken av Nordpolen, har det blitt funne svært store mengder av gifta i isbjørnar. Dette viser at når gifta først har kome inn i næringskjeda vil det få store konsekvensar, særskild for dei store rovdyra våre.

I elvar har stoffet ei halveringstid på 26 dagar, men det vert verande lenge i jord. DDE og DDD er nedbrytingsprodukt.

Bakgrunnsstoff 

 
Pesticid
Antiandrogen
Hormonforstyrrande stoff
Karsinogen i IARC-gruppe 2A
Persistente organiske miljøgifter under Stockholmkonvensjonen
Persistente organiske miljøgifter under Langtransportkonvensjonen
Malaria
Bismarck

Bismarck er eit etternamn, mest nytta i tyskspråklege område.

Personar med Bismarck som etternamn 
 Otto von Bismarck, tysk kanslar

Sjå òg 
 Det tyske slagskipet «Bismarck».
 Byar i USA: Bismarck i Arkansas og Bismarck i Nord-Dakota
 Øygruppa Bismarckarkipelaget
 Bismarcksjøen nord for Ny-Guinea og Bismarckarkipelaget

Tyske slektsnamn