alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Herdla kyrkje

Herdla kyrkje er ei kyrkje som ligg på øya Herdla i Askøy kommune.

Historie 
Eit brev frå pave Eugenius III i 1146 nemner St. Nikolaus- kyrkja på Herdla. Kyrkja var vigd til helgena St. Nikolaus av Myra, han som verna sjømennene. Det latinske namnet på kyrkja var «Ecclesiam sancti Nicholai de Hardla». Kyrkja hadde likskapar med kyrkjene på Moster og øya Kinn, steinkyrkjer utan tårn. 

Kyrkja høyrde inn under Munkeliv kloster i Bergen. Klosteret vart grunnlagt av kong Øystein I Magnusson kring 1110. Kyrkja kan skriva seg frå denne tida. Kring 1190 var kyrkja under Kristkyrkja i Bergen, og i 1308 var Herdla kyrkje eitt av dei 14 kongelege kapella under Kristkyrkja i Bergen. 

Herdla kyrkje var frå starten av ei steinkyrkje i enkel romansk stil, men ho vart seinare bygd om i gotisk stil med spissbogar. 

Etter stormskade vart kyrkja riven i 1861, og ei større kyrkje vart reist i 1863. Denne kyrkja brann i 1934. Etter atterreisinga vart kyrkja kalla «Øygardskatedralen». Kyrkja var kyrkje for det meste av gamle Herdla herad. Heradet omfatta mellom anna delar av noverande Øygarden, Askøy og Meland kommunar. I desse kommunane kjenner mange folk nær tilknyting til Herdla kyrkje. 

Under den andre verdskrigen fekk kyrkja store skadar. Tyskarane sprengde tårnet og nytta kyrkja til ammunisjonslager og hestestall. Under golvet vart det grave nedgang til eit tunnelanlegg som gjekk tvers over øya. Mellom anna under store delar av gravplassen. I okkupasjonstida var det flyplass på Herdla. Tyskarane var redde for at kyrkjetårnet kunne fungera som landemerke for bombefly som kom frå Storbritannia. 

Ei ny kyrkje stod ferdig i 1951 og vart vigsla av biskop Ragnvald Indrebø 1. april. Kyrkja fekk eit lågare tårn enn før, på grunn av planar om å gjera Herdla til hovudflyplass for Bergen. I staden vart Bergen lufthamn, Flesland hovudflyplass frå 1955.

Segn om Herdla kyrkje 
Segn etter Anton Kaarbø frå 1912:

Det var ein gong at ein mann skulde ro fraa Herdla yver Hjeltefjorden og ut til Herdlevær. Daa han kom midt i fjorden, saag han tri kvinnfolk som kom rekande på ein stor planke. Dei ropa til mannen i baaten og sa at dersom han vilde berga dei, so skulde dei setja upp kvar si kyrkja. So tok mannen dei upp i baaten og fekk dei til folk. Desse tri kvendi var systre, og dei sette upp kvar si kyrkja. Og dette var Herdla Moster og Kinn. Alle desse kyrkjone var utan tårn.

Referansar

Litteratur

Kjelder 
 Brekke, Nils Georg (red): Kulturhistorisk vegbok Hordaland, Bergen 1993. ISBN 82-7326-026-7
 Jensen, Gunnar S.: Herdla kyrkje. Kort historikk, Herdla om lag 1995.

Bakgrunnsstoff 
 Norges Kirker: «Herdla kirke», på nettstaden til Norsk institutt for kulturminneforsking
 Nettsidene til Herdla kyrkjelyd 
 Om Herdla sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
 «Kirkebøker, Hordaland» på nettstaden til Arkivverket 
 Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen
 
 

Kyrkjer i Askøy
Kyrkjer i Vesthordland prosti
Norske kyrkjer frå 1860-åra
Kulturminne i Askøy
Shetlandsbussen

Shetlandsbussen eller Shetlandsgjengen var ei norsk marineavdeling som under den andre verdskrigen organiserte trafikk med båtar mellom Shetlandsøyane og vestkysten av Noreg.

Mellom anna Linge-karar, etterretningsfolk, flyktningar og militære forsyningar. I enkelte tilfelle la dei miner og gjorde aksjonar mot tyske skip. I byrjinga av krigen stod avdelinga heilt under britisk kommando, seinare kom òg nordmenn med i leiinga. Avdelinga nytta frå fyrst av nesten utelukkande fiskefartøy og nokre få gonger motortorpedobåtar. Då det tyske vakthaldet langs kysten av Noreg vart skjerpa i 1943, fekk Shetlandsgjengen overlate tre mindre amerikanske ubåtjagarar som den norske marine hadde overteke. Namna på desse jagarane vart KNM «Hitra», KNM «Hessa» og KNM «Vigra». 

I alt gjorde Shetlandsgjengen over 200 turar. Ti skøyter med 44 mann gjekk tapt.

Scalloway på Shetland var den viktigaste hamna for Shetlandsbussen.

Ein av dei mest kjende av Shetlandsgjengen var Leif Andreas Larsen (1906-1990) - «Shetlands-Larsen». Då den andre verdskrigen tok slutt var han den høgast dekorerte allierte marineoffiseren.

Den norske marinen
Shetlandsøyane
Norsk motstand under andre verdskrigen
Kompani Linge

Kompani Linge hadde som offisielt namn Norwegian Independent Company No. 1 (NORIC 1 òg kalla Norisen). Kompaniet vert kalla "Kompani Linge" etter den fyrste kompanisjefen, kaptein Martin Linge. Kompaniet vart oppretta i juli 1941 av det britiske Special Operations Executive (SOE) for å driva sabotasje, opplæring av Milorg og spionasje i Noreg.

Mannskap frå kompaniet deltok i raid langs norskekysten i løpet av 1941 og 42. I tillegg deltok dei i Vemork-aksjonen i Telemark fylke.

I løpet av krigen gjorde 530 nordmenn teneste i kompaniet og 57 av desse misse livet.

Norsk motstand under andre verdskrigen
Fjell

Fjell er landformasjonar av stein som strekkjer seg høgare enn resten av landskapet kring. Dei er større enn til dømes åsar, men det finst ingen endelege mål som seier kva som er fjell og kva som ikkje er det.

Danninga av fjell skjer gjerne ved at jordplater rører seg, eller ved vulkanutbrot. Ellers kan fjell bli forma ved erosjon og nedtæring frå vatn og vind.

Sjå òg 
 Høgaste fjell i Noreg
 Høgaste fjell i verda

Bakgrunnsstoff 
 Norsk fjellatlas 

Geologiske formasjonar
Kaffeklubben

Kaffeklubben  (grønlandsk Inuit Qeqertaat) er den nordlegaste øya i verda. Øya er kring ein kilometer lang, og finst på 83°40'N 29°50'W, 37 km aust for Kapp Morris Jesup utanfor Peary Land på Grønland. 

Ho vart oppdaga av Robert Peary i 1900. Den danske Jubilæumsekspeditionen 1921–23 gjekk i land på øya. 

Oppdagaren Lauge Koch oppkalla øya etter ein uformell kaffiklubb på Geologisk Museum ved Universitetet i København. Fleire av oppdagarane av øya var med i kaffiklubben.

Ein sandbanke er alt som er lenger nord. Denne heiter Oodaaq, og vart oppdaga i 1978. Ettersom denne ofte blir dekt av hav og havis kan han vanskeleg reknast som ei øy.

Planteliv
Sjølv om øya ligg langt mot nord, veks fleire plantar der. I tillegg til ulike typar lav, mose og levermose finst også blomsterplantane raudsildre (Saxifraga oppositifolia) og islandsvalmue (Papaver radicatum) der.

Kjelder

Grønlandske øyar
Nordlegaste punkt
Hans Øy

Hans øy (grønlandsk Tartupaluk, dansk Hans Ø, fransk île Hans, engelsk Hans Island) er ei øy i Kennedykanalen mellom Grønland og Ellesmere Island med posisjon 80°49'N, 66°26'V. Øya ligg kring 350 km nord for den nordlegaste grønlandske busetnaden Qaanaaq (Thule). Den næraste kanadiske tettstaden er Ausuittuq (Grise Fjord), 700 km sør. Den nordlegaste bemanna radio- og vêrstasjonen i verda er Alert, 200 km nord. Det er normalt berre mogleg å koma til øya med båt på spesielt milde somrar.

Øya er ei avlang og gold landtunge på 1,3 km², hovudsakleg av kalkstein. Øya vart oppkalla etter den grønlandske guiden Hans Hendriksen Suerssaq under ein amerikansk polarekspedisjon leia av Charles Francis Hall mellom 1871 og 1873.

Whiskykrigen 
Frå 1973 til 2022 gjorde både Canada og Danmark krav på øya. Øya kan verta viktig om det på grunn av global oppvarming vert opna ein sjøveg nord om Canada til Stillehavet. 

Striden tok seg opp etter at den danske fregatten KDM «Vædderen» patruljerte i området mellom Ellesmere Island og Grønland og heiste det danske flagget Dannebrog på Hans Øy den 13. august 2002. I august 2003 vart flagget utskift av mannskapet på kanadiske HDMS «Triton». Det danske og kanadiske militæret vitja øya jamleg, der dei fjerna motparten sitt flagg og heiste opp sitt eige. I tillegg la danskane alltid att ei flaske dansk snaps, når kanadiarane vitja øya erstatta dei ho med ei flaske kanadisk whisky.

I 2018 vart det oppretta ei arbeidsgruppe som skulle løyse problemet med den 1,3 kvadratkilometer store øya, og i november 2021 vart det semje om at dei to landa skulle overta kvar sin del av øya.

11. juni 2022 vart landa samde om at det skulle trekkast ei landgrense som følgjer kløfta som strekkjer seg over øya. Danmark får dimed si andre landegrense mot eit anna land, Canada. Den fyrste går mot Tyskland. Canada får også si andre landegrense. Den fyrste går mot USA.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Top of the World News - HDMS Triton sitt nyhendebrev.
 Danskene leder kampen om Nordpolen - Dagbladet.no Magasinet

Grønlandske øyar
Øyar i Nunavut
Den grønlandsk-kanadiske grensa
Tidlegare omstridde område
Tidlegare omstridde øyar
Internasjonale øyar
Olav V av Noreg

Olav V av Noreg () var Noregs konge frå 1957 til 1991. Han var døypt Alexander Edward Christian Frederik, men fekk namnet Olav då far hans, Haakon VII, vart norsk konge i 1905. Mor til Olav var dronning Maud. Olav V vart ikkje krona i Nidarosdomen, av di Stortinget hadde avskaffa kroninga — istaden vart kongen signa der.

Han gifta seg den 21. mars 1929 i Vår Frelsers kirke (i dag Oslo domkyrkje) med syskenbarnet sitt, Märtha Sophie Louise Bernadotte.

Saman fekk dei tre born:

 Prinsesse Ragnhild, gift fru Lorentzen
 Prinsesse Astrid, gift fru Ferner
 Prins Harald, den seinare kong Harald V

Meisterskap

Segling

Titlar 
 1903–1905: Prins Alexander Edward Christian Frederik av Danmark
 1905–1957: Kronprins Olav av Noreg
 1957–1991: Kong Olav V av Noreg

Dekorasjonar 
Kong Olav V var innehavar av følgjande norske og utanlandske ordenar, medaljar og dekorasjonar. Oversikta er basert på Kongehuset si liste over dekorasjonar, med tillegg av andre offisielle utmerkingar det er kjent at han var innehavar av.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

Folk frå Oslo
Danske prinsar
Norske kronprinsar
Norske regentar
Norske monarkar
Norske kongar
St. Olavs Orden
Olympiske meistrar for Noreg
Norske deltakarar under sommar-OL 1928
Seglarar under sommar-OL 1928
Vinnarar av Holmenkollmedaljen
Nordmenn frå andre verdskrigen
Elefantordenen
Huset Glücksburg
Kongelege OL-deltakarar
Serafimerordenen
Oskar II av Noreg og Sverige

Oskar II () var konge av Noreg 1872–1905, konge av Sverige 1872–1907 og hertug av Östergötland. Han var son av Oskar I og vart konge etter at hans bror, Karl IV, døydde. Han var av slekta Bernadotte. 

Oskar II gifta seg i 1857 med Sofia av Nassau. Han vart krona til norsk konge i Nidarosdomen, og til svensk konge i domkyrkja i Uppsala. Han var den siste kongen av Sverige som vart krona. I 1905 var tida som konge av Noreg slutt, i og med unionsoppløysinga i 1905.

Bakgrunnsstoff 

 Oscar II sine skriftlege verk, heile teksten på Prosjekt Runeberg
 Oscar II og St Olavs orden på http://www.saintolav.com/
 Norge Sverige & Unionen. Den norsk-svenske unionen og dens siste år, 1905. på http://www.nb.no

Norske regentar
Norske monarkar
Norske kongar
Svenske regentar
Svenske monarkar
Svenske kongar
Hertugar av Östergötland
Unionen mellom Noreg og Sverige
Elefantordenen
Fyrstehuset Bernadotte
Kongelege frå Stockholm
Aust-Agder fylke

Aust-Agder er eit tidlegare norsk fylke som grensa til Telemark, Rogaland og Vest-Agder. Det hadde kystlinje mot Skagerrak.

Aust-Agder fylke svara for det meste til området som inntil 1918 hadde namnet Nedenes amt.
I 2020 blei det del av nye Agder fylke.

Kommunar

Tettstadene i fylket 
68,2 % av dei som bur i fylket bur i tettstader. Det er fem stader som kallar seg by: Arendal, Grimstad, Lillesand, Risør og Tvedestrand.

Klima 
Sørlege område av Aust-Agder har liknande klima som dei nærliggande områda av Austlandet og er godt skjerma mot vest. Heiane omkring Setesdalen er derimot utsett for byer frå vest. Sjøen utanfor kysten er relativt varm om sommaren, men kald om vinteren, og stundom med havis. Om vinteren bles det oftast frå nordaust ved kysten og meir nordleg inne i landet. Om sommaren bles det oftast frå sørvest ved kysten, stundom opp mot liten kuling. Innover i landet er vinden meir sørleg sommarstid. I finvêr er ofte solgangsbrisen dominerande. 

Januar og februar er dei kaldaste månadane med middeltemperaturar kring −1 °C ved kysten og −3 til −5 °C lenger inne i landet. Lengst nord går midlane ned mot −7 til −8 °C. Juli er den varmaste månaden med temperaturar kring 17 °C like innanfor kysten. Litt lenger inne i landet 14 til 16 °C og i dei høgaste strøka lengst nord 12 °C. 

Kysten er solrik, medan ein innover land finn meir vekslande skydekke og fleire byer. Årsnedbøren varierer frå kring 900 mm ute ved kysten til kring 1400 mm 20–30 km frå kysten, medan dei indre dalstrøka kan ha under 1000 mm. Enkelte år kan møtet mellom kald luft frå aust og fuktig luft frå Nordsjøen føre til store snømengder. 

Det opptrer tåke på kysten 3-4 % av året, men hyppigast om våren når varm luft strøymer over det kalde sjøvatnet.

Kjelder

Referansar 

Aust-Agder fylke
Tidlegare norske fylke
Nedleggingar i 2020
Karl IV av Noreg

Karl Ludvig Eugen () var konge av Noreg og Sverige som Karl IV av Noreg og Karl XV av Sverige frå 1859 til 1872.

Karl var son av Oskar I og Josefina av Leuchtenberg. Han gifta seg 19. juni 1850 med Lovisa av Nederland. Då han blei døypt blei han utnemnd til hertug av Skåne. 

Han blei krona til konge i Sverige den 3. mai og i Noreg den 5. august 1860.

Lovisa og Karl fekk to born; Karl Oskar Vilhelm Fredrik som døydde to år gamal og Lovisa. Lovisa blei seinare dansk dronning, gift med Fredrik VIII av Danmark. Ho blei mellom anna mor til Kristian X av Danmark av Danmark, Haakon VII av Norge og prinsesse Ingeborg, som blei gift med Carl Bernadotte av Sverige og var mor til kronprinsesse Märtha.

Broren Oskar II tok over trona etter at Karl døydde.

Bakgrunnsstoff 
 Lars Roar Langslet: Karl 4. frå Norsk biografisk leksikon
 Biografi på Kongehuset.no

Norske regentar
Svenske regentar
Unionen mellom Noreg og Sverige
Fyrstehuset Bernadotte
Kongelege frå Stockholm
Svenske kongar
Norske kongar
Oskar I av Sverige og Noreg

Oskar I (), opphavleg Joseph François Oscar Bernadotte, var konge av Sverige-Noreg frå 1844. 

Oscar var einaste sonen til kong Karl III Johan og dronning Désirée Clary. Oscar og mora flytta frå Paris til Stockholm i juni 1811 etter at faren i august 1810 blei vald til svensk kronprins.

I 1823 gifta Oscar seg med Josefine av Leuchtenberg.

Born 
Med Josefine av Leuchtenberg:
 Karl IV, (1826-1872)
 Gustav, «Songarprinsen», (1827-1852)
 Oscar II, (1829-1907)
 Eugenia, (1830-1889)
 August, (1831-1873)

Born utanfor ekteskap med Emilie Högquist
 Hjalmar Högquist fødd 18. juni 1839 i Hamburg.
 Max Högquist fødd 12. august 1840 i Stockholm.

Norske regentar
Svenske regentar
Unionen mellom Noreg og Sverige
Elefantordenen
Fyrstehuset Bernadotte
Folk frå Paris
Fregatt

Ein fregatt er eit mellomstort/stort krigsskip. I det norske sjøforsvaret er det den største skipstypen. Norske fregattklassar inkluderer Oslo-klassen og den nye Fridtjof Nansen-klassen.

Vert brukt som nemning både på ein type seglskip med tre master og på moderne, motoriserte krigsskip.

Båttypar
Marine
Seglskip
Administrasjonsrådet

Administrasjonsrådet styrte Noreg ei kort tid under andre verdskrigen, frå 15. april til 25. september 1940. 

Administrasjonsrådet var inga eigentleg regjering, men eit styringsorgan oppretta av Høgsterett, mot den dåverande regjeringsleiaren Vidkun Quisling sitt ynskje, den 15. april 1940. 
Tyskland hadde då okkupert delar av Noreg. Medlemene gav ein truskapseid til det tyske riket sin fullmaktshavar, Curt Bräuer. Vidkun Quisling understreka seinare at den fyrste regjeringa hans ikkje hadde svore slik truskap.

Administrasjonsrådet vart oppløyst 25. september 1940 av Reichskommissar Josef Terboven, og erstatta av eit kommissarisk råd oppretta av han sjølv.

Administrasjonsrådet var desse personane:
 Fylkesmann Ingolf Elster Christensen, formann
 Stadsfysikus Andreas Diesen 
 Direktør i Statistisk Sentralbyrå Gunnar Jahn 
 Universitetsrektor ved Universitetet i Oslo Didrik Arup Seip 
 Sorenskriveren i Nedre Romerike Ole F. Harbek 
 Direktøren for den statlege industriforsyninga Jens Bache-Wiig 
 Dosent ved Norges Landbrukshøgskole Rasmus Mork

Sjå òg 
 Norske regjeringar

Norske regjeringar
Noreg under andre verdskrigen
Skipingar i 1940
Nedleggingar i 1940
1940 i Noreg
Kortbølgje

Kortbølgje er eit radiofrekvensområde som strekkjer seg frå 3 til 30 MHz, tilsvarande bølgjelengder mellom 10 m og 100 m. Kortbølgjesignal kan, avhengig av dei atmosfæriske tilhøva, verta reflekterte i ionosfæren. På grunn av dette vert kortbølgja gjerne nytta til global kringkasting og kommunikasjon.

Radiobølgjer med lang bølgjelengd fylgjer terrenget og jordkrumminga betre enn signal med stuttare bølgjelengder. Refleksjonane i ionosfæren vert påverka av sola, slik at refleksjonen varierer over døgeret, og dei varierer med partikkelstrålinga frå sola. Rekkevidda av kortbølgjesignala er difor vanskelig å føreseia, og dei ymse frekvensbanda i kortbølgja har ulik rekkevidd.

Referansar

Radioteknologi
Radiospekter
Karl III Johan av Noreg

Karl III Johan () var norsk og svensk konge frå 1818. I Sverige vert han kalla Karl XIV Johan.

Jean-Baptiste Bernadotte var fødd 26. januar 1763 i Pau i Frankrike. Han gjekk inn i militæret der han gjorde ein glitrande karriere, frå vanleg meinig til divisjonsgeneral i tida frå 1780 til 1794.

Han gifta seg 16. august 1798 med Désirée Clary som sidan vart norsk og svensk dronning under namnet Desideria. Ho hadde tidlegare vore trulova med Napoleon Bonaparte, og syster hennar var gift med bror hans, Joseph Bonaparte, som var konge av Napoli 1806-08 og av Spania 1808-13.

Bernadotte var ei tid fransk ambassadør i Wien før han blei fransk krigsminister omtrent same tid som han fekk sonen Oscar i 1799. I 1804 blei han så guvernør og sjef for den franske arméen i Hannover. Han blei òg opphøgd til fyrste av Ponte Corvo i Italia som løn for innsatsen sin i slaget ved Austerlitz. Seinare mista han likevel noko av Napoleon sin tillit.

Då den nyleg adopterte kronprinsen Christian August av Augustenborg døydde i 1810 stod Sverige brått utan tronarving. Svenskane baud stillinga til Jean-Baptiste, som takka ja og tok namnet Carl Johan.

I 1813 gjekk Sverige under Karl Johan med i den sjette koalisjonen mot Napoleon. Kronprinsen utmerka seg i fleire slag, særleg i slaget ved Leipzig i 1813. For innsatsen fekk Karl Johan løfte frå koalisjonsvenen om å få Noreg som løn.

Då det var klart at det endelege nederlaget til Napoleon snart ville koma gjekk Carl Johan til åtak på Danmark og tvinga kong Frederik VI til å slutta fred i Kiel den 14. januar 1814. Kongen av Danmark-Noreg måtte avstå Noreg til kongen av Sverige. Karl Johan skal personleg ha endra ordlyden i det første utkastet, som sa at Noreg skulle høyra til og innlemmast i kongeriket Sverige.  Ved å gje Noreg status som eige kongerike unngjekk Karl Johan å provosera norsk opinion, som uansett blei opprørt over å ha blitt avstått av sin eigen konge utan å vera spurt.

Karl Johan blei krona til konge den 11. mai 1818 i Sverige og den 7. september same året i Noreg. Hovudgata i Oslo er oppkalla etter kong Karl Johan, og det står ein ryttarstatue av han på slottsplassen i Oslo.

Bakgrunnsstoff 
Karl 3 Johan frå Norsk biografisk leksikon
Kong Carl Johan (1763 - 1844) frå Kongehuset

Norske regentar
Svenske regentar
Franske militære
Unionen mellom Noreg og Sverige
Folk frå Napoleonskrigane
Folk frå napoleonstida
Elefantordenen
Ordenen av det gylne skinnet
Æreslegionen
Den svarte ørn-ordenen
Fyrstehuset Bernadotte
Folk frå Pyrénées-Atlantiques
1814 i Noreg
Franske marskalkar
Medlemmar av Det kongelege svenske vitskapsakademiet
Karl II av Noreg

Karl II (–5. februar 1818) i den svenske kongerekkja Karl XIII, av fyrstehuset Holstein-Gottorp, var konge av Sverige frå 1809 og konge av Noreg frå 1814 fram til sin død i 1818. Han var den første kongen over Noreg og Sverige etter at unionen trådde i kraft.

Han tok over den svenske trona etter nevøen Gustav IV Adolf som var blitt arrestert i mars 1809
og avsett av Riksdagen seinare same år.

Familie
Karl II var son av kong Adolf Fredrik av Sverige og Lovisa Ulrika av Preussen og  yngre bror av kong Gustav III, Fredrik Adolf og Sofia Albertina. Etter at Gustav var blitt konge støtta Karl statskuppet til broren i 1772 og blei lønna med tittelen hertug av Södermanland.

7. juli 1774 gifta han seg med kusina Hedvig Elisabeth. Ekteskapet kom i stand etter
påtrykk frå broren Gustav som på denne tida ikkje hadde fått nokon born og det var naudsynt å sikre arven til trona.Men i 1778 fekk Gustav sonen Gustav Adolf. Karl og Hedvig Elisabeth fekk sonen Karl Adolf, hertug av Värmland i 1798 etter meir enn 20 års ekteskap, men han levde berre nokre dagar.

Drapet på Gustav III
Under den russisk-svenske krigen 1788-1790 tente Karl som admiral. Han hadde kontaktar med leiande menn innan opposisjonen, men det er framleis ikkje klårt om han kjende til eller støtta planane om å myrde broren Gustav III i 1792. Etterforskinga av mordet på Gustav III vart i hovudsak avslutta då Karl sitt namn byrja å dukka opp mellom dei samansvorne.

Karl tok over som formyndar for den mindreårige tronfølgjaren Gustav IV Adolf og trakk seg attende da han blei myndig. Sonen til Gustav, Gustav IV Adolf, si regjeringstid innebar mellom anna tap av Finland og Pommern. Då brorsonen Gustav IV Adolf vart avsett og kasta ut av Sverige, fekk Karl styra i namnet.

Mangel på tronfølgjar
Ettersom kongeparet ikkje hadde nokre born, avgjorde Riksdagen at dei skulle adoptere ein son for å sikre monarkiet. Dei adopterte difor den danske prinsen og førre leiaren for den norske regjeringskommisjonen, Kristian August, som døydde i 1810, 41 år gamal. Same år vart den franske feltmarskalken Jean-Baptiste Bernadotte adoptert, den seinare Karl III Johan, han var då 47 år. På grunn av Karls dårlege helse tok Karl Johan over store delar av pliktane til kongen frå han kom til Sverige. Kongen var redusert 
og nesten senil dement etter eit slagtilfelle nokre år tidlegare.

Born 
Born i ekteskapet:
 Karl Adolf, hertug av Värmland, fødd 3. juli 1798, død 10. juli 1798 

Born med Augusta Fersen:
 Carl Löwenhielm

Adoptivsøner:
 Kristian August av Holstein-Sonderburg-Augustenburg (1768-1810)
 Karl III Johan (1763-1844), konge av Sverige og konge av Noreg frå 1818 til 1844

Kjelder 

Fødde i 1748
Døde i 1818
Norske regentar
Svenske regentar
Huset Holstein-Gottorp
Unionen mellom Noreg og Sverige
Elefantordenen
Kongelege frå Stockholm
Svenske kongar
Norske kongar
Mridangam

Mridangam  er ei handtromme frå Sør-India. Ho er det grunnleggjande rytmeinstrumentet i karnatiske musikkensemble.

I følgje ei soge var det hinduguden Brahma som skapte mridangamen, medan Ganesja var den første som spelte på han. Elles blir det sagt at Visjnu speler på denne tromma når Sjiva danser.

Utforming 

Mridangamen er ei dobbelsidig tromme som er laga av eit emne av brødfrukttre (Artocarpus heterophyllus) som er uthola til ein konisk, noko utoverrunda sylinder der veggene er kring 2,5 cm tjukke. Dei to endane er dekte med geiteskinn som er bundne til kvarandre med lêrreimer som går langsetter den langstrakte kroppen av mridangamen. Trommeskinna på dei to endane har ulik tonehøgd: Den smale enden gjev høge tonar og den vide enden gjev låge tonar. Trommeskinnet på den smale høgtoneenden har eit rundt felt i midten som er innsmurt med mjøl, jarnoksidpulver og stivelse. Dette gjer at ein kan få fram overtonar. Trommeskinnet på den vide lågtoneenden er innsmurt med mjølklister i midten for å sikre ei klår og presis tonehøgd.

Spelemåte 

Ein held mridangamen vassrett når ein spelar. Musikaren sit med beina i kryss med venstrefoten under og inntil seg og høgrefoten over og noko frå kroppen. Mridangamslagaren bruker fingertuppane til å slå skinnet på begge sidene av tromma. 

Mridangamen kviler på høgrefoten og okla slik at den smale høgtoneenden, som ein spelar på med høgrehanda, peikar mot høgre — og den vide lågtoneenden, som ein spelar på med venstrehanda, mot venstre. (Nokre venstrehendte musikarar, slik som Pazhani Subramanya Pillai, held mridangamen motsett veg — på liknande vis som enkelte musikarar spelar fiolin links.

Vidkjende mridangamspelarar 
Palghat T.S. Mani Iyer (1911–1981)
Pazhani Subramanya Pillai  (1909ndash;1962)
Tanjavur Vaidyanatha Iyer
Thiruvananthapuram T. K. Murthy (gjekk òg under det noko enklare namnet Tanjavur T. K. Murthy)
Vellore Ramabhadran

Bakgrunnsstoff

handtrommer
karnatisk musikk
indiske musikkinstrument