alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Potenza

Potenza er ein by i Italia. Han er hovudstad i provinsen Potenza i regionen Basilicata og har om lag 70 000 innbyggjarar.

Byen er den høgastliggande regionshovudstaden i Italia og ein av dei høgastliggande provinshovudstadane der han ligg opp i dalen til elva Basento i Appenninane, aust for Salerno. Området grensar til kommunane Anzi, Avigliano, Brindisi Montagna, Picerno, Pietragalla, Pignola, Ruoti, Tito og Vaglio Basilicata.

Historie

Antikken 
I følgje Strabo og Plinius den eldre var Potentia ein av dei eldste frie byane i Lucania (Basilicata). Den første busetnaden her låg truleg lågare i dalen enn i dag, om lag 10 km sør for dagens Potenza.

Potenza tok romarane si side i krigane mot samnittane og bruttiarane. Byen vart underlagt romarane på 300-talet fvt. og fekk status som kommune. Innbyggjarane gjorde opprør mot romarane etter tapet deira ved Cannae i 216 fvt. Slaget ved Mataurus markerte slutten på Kartago sine felttog i Italia og Potentia vart gjenerobra av romarane og fekk statusen redusert frå kommune til militærkoloni.

Mellomalderen 
På 500-talet vart byen underlag langobardane og Hertugdømet Benevento. Sarasenarane nådde byen før normannarane erobra Sør-Italia. På 1100-talet vart Potenza eit bispesete. I 1137 tok byen imot pave Innocent II og keisar Lothair II då dei prøvde å erobra det normanniske kongedømet. I 1148 eller 1149 tok Roger II av Sicilia imot kong Ludvig VII av Frankrike i Potenza, etter at den normanniske flåten hadde redda han frå sarasenarane. Etter at keisar Fredrik II plyndra byen, heldt Potenza seg lojal mot Hohenstaufen, og som følgje av dette vart han neste totalt øydelagd av Karl I då Angevin erobra Kongedømet Sicilia- 18. desember 1273 førte eit jordskjelv til fleire øydeleggingar.

Moderne tider 
Dei neste åra var ei fredlig tid for byen under forskjellige føydale herskarar. Potenza var åstad for eit opprør mot spanjolane og i 1694 vart han nesten heilt lagt i grus under eit nytt jordskjelv.

Då den napolitanske republikken i 1799 vart oppretta, var Potenza ein av dei første byane som gjorde opprør mot kongen. Etter ha vorte undertrykt ein liten periode av Bourbon vart byen erobra av den franske hæren i 1806 og erklært hovudstad i Basilicata. Kong Joachim Murat betra levestandarden og administrasjonen i byen, og nokre urbane utbetringar vart gjort av i samband med vitjinga til Ferdinand II i 1846. Det braut ut opprør i 1848, som igjen vart undertrykt av styrkar frå Bourbon og eit tredje øydeleggjande jordskjelv følgde i 1857. Potenza gjorde eit siste opprør i 1860, før han vart ein del av eit samla Italia.

I september 1943 vart byen utsett for kraftige bombeåtak frå dei allierte. I 1980 vart byen råka av enno eit kraftig jordskjelv.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Potenza» frå ,  den 18. desember 2007.

Bakgrunnsstoff 
 Fakta om Potenza

Byar i Basilicata
Byar i Italia
Kim chi-ha

Kim Chi-ha () er ein koreansk diktar og dramatikar. Han var dissident under Park-regimet og vart dømd til livstid i fengsel i 1976. Som katolikk jamførte han lidinga til det koreanske folket med lidinga til Jesus Kristus. I skodespelet 'Jesus med gullkrune' møter ein spedalsk Jesus i fengsel. Jesus seier til den spedalske at han må frigjere han. Ved å hjelpe den spedalske vert gullkruna til Jesus fjerna og han kan snakke fritt.

Dramatikarar
Sørkoreanske forfattarar
Gramfarging

Gramfarging er ein mikrobiologisk arbeidsmetode der ein på relativt enkelt vis kan dela opp bakteriar i to grupper: Gram-positiv og Gram-negativ. Prosessen vart utvikla i 1884 av den danske mikrobiologen Hans Christian Gram for å skilja mellom Pneumococcus (ein streptokokk) og Klebsiella pneumoniae.

Teknikken vert først og fremst brukt på bakteriar, men ulike arkar kan òg reknast som Gram-positive eller negative. Dette er derimot av andre grunnar enn bakteriane.

Celleveggar i bakteriar 
Bakteriar får ulik farge ved Gram-farging på grunn av skilnadar i den kjemiske oppbygnaden av celleveggen. Den utslagsgjevande faktoren er kor tjukt lag cella har av peptidoglykan.

Peptidoglykan eller murein er ein polymer av to sakkarid; N-acetylglukosamin (NAG) og N-acetylmuraminsyre (NAM). Dei ligg parvis i lange kjeder som bind seg til kvarandre via aminosyrer i sidekjedene til NAM. Ein finn desse kjedene rundt plasmamembranen i nesten alle ekte bakteriar (arkar har noko annleis struktur).

Gram-negative bakteriar har i tillegg eit ytre lag av lipopolysakkarid, (lipid og polysakkarid) og protein. Dette liknar litt på ein plasmamembran, og vert difor gjerne kalla den ytre membranen.

Teknikk 
1) Prøver som skal gramfargast må først tørkast og fikserast på eit objektglas. Dette gjer ein oftast med ei flamme, men ein må vera forsiktig så ikkje ein drep cellene heilt.

2) Vidare tilset ein fargestoffet krystallfiolett.

3) Grams jod-løysing (jod, kaliumjodin KI og destillert vatn) vert tilsett for å danna kompleks med krystallfiolett. Produktet av dette er ikkje løyseleg i vatn.

4) Det fjerde steget er avfarginga av prøva. Ein vaskar ho i alkohol for å fjerna fargen frå dei Gram-negative bakteriane. Det er viktig å rekna passeleg med tid her; viss prøva vert utsett for alkohol i nokre få sekund for mykje vert både dei Gram-positive og dei Gram-negative cellene avfarga.

5) Som eit eventuelt femte steg set ein til eit andre fargestoff, gjerne safranin eller nøytralt raudt. Dette er svakare enn krystallfiolett og vil berre visa seg i dei avfarga, Gram-negative bakteriane.

Korleis det fungerer 
Krystallfiolettstoffet trengjer seg inn gjennom celleveggen og -membranen til cella og fargar ho lilla. Når jodet vert tilsett bind det seg med krystallfiolett og dannar store kompleks, både i dei indre og dei ytre laga til cella.

Alkoholen som vert brukt i avfarginga samhandlar først og fremst med lipida i plasmamembranen. Gram-negative celler mister den ytre membranen sin (LPS-laget) og med den dei store krystallfiolett/jod-kompleksa. Dei Gram-positive cellene vert derimot dehydrerte av handsaminga. På grunn av dei tjukke peptidoglykan-laga kjem ikkje krystallfiolettfargen seg ut av cella.

Bakteriar
Mikrobiologi
 
Danske oppfinningar
Carpi

Carpi er ein by i provinsen Modena i regionen Emilia-Romagna i Italia og har om lag 65 000 innbyggjarar. Han er eit travel industrisenter og ein handels- og kulturby.

Historie 
Namnet «Carpi» skal visa til eit agnbøktre (Carpinus betulus). Byen vart grunnlagd som ein busetnad i Villanova-kulturen. 

Den lombardiske kongen Aistulf bygde St. Maria-kyrkja i borga (Castrum Carpi) i 752 og dette var det første steget til ein permanent busetnad i byen. Frå 1319 til 1525 vart han styrt av familien Pio, før han gjekk over til Este, som ein del av Hertugdømet Modena.

Byen fekk sølvmedalje for motet dei viste i motstandskampen mot tyskarane under den andre verdskrigen.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Carpi (Modena)» frå , den 18. desember 2007. 
 

Byar i Emilia-Romagna
Byar i Italia
Peptidoglykan

Peptidoglykan eller murein er ein polymer av to sakkarid; N-acetylglukosamin (NAG) og N-acetylmuraminsyre (NAM). Stoffet finst i celleveggane til nesten alle bakteriar, i fleire kjeder som bind seg til kvarandre med aminosyrene i NAM si sidekjede.

Penicillin hindrar syntetisering av peptidoglykan, som er nødvendig for å lage nye celleveggar når bakteriene skal dele seg. Eukaryotar har ikkje cellevegg av peptidoklykan. Penicillin er difor effektivt mot mange bakteriar, men relativt ufarleg for menneskeceller.

Arkebakteriar manglar peptidoglykan og har i staden pseudopeptidoglykan, der NAM er bytt ut med N-acetyltalosaminuronsyre (NAT). Dette stoffet har òg sidekjeder av aminosyrer.

Membranbiologi
Glykobiologi
Biokjemi

Biokjemi er studiet av kjemiske prosessar i levande organismar. Vitskapen tek for seg struktur og funksjon av ulike biomolekyl, til dømes protein, lipid, sukker, DNA og RNA.

Studiet av biomolekyl er nært knytt til cellebiologi, genetikk, mikrobiologi og organisk kjemi. Det er stor variasjon innanfor desse molekyla, men mange av dei har det til felles at dei er bygd opp som polymerar av mange mindre partiklar (monomerar). Protein er til dømes bygd av lange kjeder med ulike aminosyrer.

Sjå òg 
 Biologi
 Kjemi
Molekylærbiologi

Molekylærbiologi er ei grein i biologien som tek føre seg det molekylære grunnlaget for biologisk aktivitet. Feltet overlappar med andre område i biologi og kjemi, særleg genetikk og biokjemi. Molekylærbiologi fokuserer på forståinga av dei ulike systema i celler, medrekna vekselverknadar mellom ulike former av DNA, RNA og proteinsyntese, og korleis desse blir regulert.

Sjå òg 
 genom
 proteom

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Molecular biology» frå ,  den 22. februar 2015.  
 

Molekylærbiologi
Gotarkrigen 535–554

Gotarkrigen vart utkjempa på Den italienske halvøya og dei omliggande områda Dalmatia, Sardinia, Sicilia og Korsika frå 535 til 554 mellom styrkane til Austromarriket og styrkane til Det austgotiske kongedømet. Krigen vert vanlegvis delt i to fasar, den første (535-540) som enda med Ravenna sitt fall og ein tilsynelatande siger til romarane med erobringa av Italia, og den andre fasen (540/541-553), der den gotiske motstanden fekk ny styrke under Totila. Totila vart slått etter lange kampar mot Narses, som òg slo tilbake den frankiske-alemanniske invasjonen i 554. Forskjellige byar i Nord-Italia klarte derimot å halde ut fram til tidleg i 560-åra. 

Krigen hadde røter i ønsket til den romerske keisaren Justinian om å ta tilbake provinsane til det tidlegare Vestromarriket, som hadde gått tapt til barbariske stammer hundreåret før (sjå folkevandringstida). Sidan krigen varte så lenge var Italia øydelagd og avfolka og ressursane til Riket var utarma. Så med den dyrekjøpte sigeren klarte ikkje austromarane å stå imot den langobardiske invasjonen i 568, som førte til at dei tapte dei fleste områda sine på Den italienske halvøya.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Gothic War (535–554)» frå ,  den 18. desember 2007.  
 

500-talet
Austromerske krigar
Krigføring i antikken
Krigar i mellomalderen
Eksarkatet Ravenna

Eksarkatet Ravenna var senteret til den austromerske makta i Italia frå slutten av 500-talet til 751, då den siste eksarken (austromersk guvernør) vart myrda av keisaren sine fiendar i Italia, langobardane.

Ravenna vart hovudstad i Vestromarriket i 402 på grunn av den flotte hamna ved Adriahavet og fram til Vestromarriket sitt fall i 476. Byen vart då hovudstad for Odoacer, så for austgotarane under kong Teodorik. Under gotarkrigen 535–554 vart Ravenna okkupert av den store austromerske generalen Belisarius og til slutt erobra av Riket. 

Eksarkatet vart organisert ei gruppe grevskap som hovudsakleg bestod av kystbyane på Den italienske halvøya, sidan langobardane hadde kontroll over dei indre områda. Området til eksarkatet strekte seg frå Venezia i nord til Pentapolis ved Rimini. 

Utover 500- og 600-talet var langobardane og frankarane ein stadig trugsel for eksarkatet og den siste eksarken i Ravenna vart myrda av langobardar i 751. Eksarkatet vart då omorganisert som Katapanatet Italia med sete i Bari, som vart mista til sarasenarar i 858 og først tatt tilbake igjen i 878.

Då frankarane dreiv langobardane bort i 756 gjorde pave Stefan II krav på eksarkatet. Han var alliert med Pipin den yngre, konge over frankarane, som donerte dei erobra landområda i det tidlegare eksarkatet til Kyrkjestaten. Denne donasjonen vart stadfesta av sonen hans, Karl den store i 774.

Kjelder 

 

Austromarriket
Tidlegare land i Italia
Faenza

Faenza er ein by i provinsen Ravenna i regionen Emilia-Romagna i Italia. Han har om lag 55 000 innbyggjarar og ligg 50 km søraust for Bologna.

Faenza er kjend for produksjon av majolikaglasert keramikk, kalla fajanse.

Faenza ligg ved foten av Appenninane i eit jordbruksland med vingardar og oppdyrka mark.

Historie
Dei første innbyggjarane i området hadde etruskiske og keltiske røter. Romarane oppretta kolonien Faventia her, som har vorte synonym for keramikk (majolika) på forskjellige språk. På andre halvdel av det 1. hundreåret evt. førte jordbruk og industrielle aktivitetar som produksjon av keramikk, murstein og lin velstand i byen. 

Totila og ein austgotisk hær slo den austromersk hæren i Italia i slaget ved Faventia i 542.

Etter ein periode med nedgang frå 100-talet til tidleg i mellomalderen vart det velstand frå 700-talet og utover. Frå rundt år 1000 og utover vart det bygd mange flotte bygg, og byen nådde ein topp under styret til Manfredi-familien. I krigen mellom Welf og Ghibellini var først Faenza lojal til keisaren, men i 1178 skifta han side då han vart medlem av Det lombardiske forbundet. På byrjinga av 1300-talet tok Welf-familien Manfredi over styret i Faneza og dette varte i nesten to hundre år. Gullalderen til byen kom under Carlo II Manfredi og sentrum av byen vart renovert. I 1488 vart Galeotto Manfredi myrda av kona si og sonen Astorre III tok over etter han. Han vart så avretta i Roma som fange av Cesare Borgia, som hadde tatt han til fange i Faenza i 1501.

Etter ein kort periode under Republikken Venezia vart byen ein del av Kyrkjestaten fram til 1797 då Napoleon invaderte landet.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Faenza» frå ,  den 18. desember 2007.  
 
Byar i Emilia-Romagna
Byar i Italia
Tibetplatået

Tibetplatået, òg kalla Xizangplatået, er eit vidstrekt, høgtliggande platå i Aust-Asia som dekkjer det meste av den autonome regionen Tibet og Qinghai i Folkerepublikken Kina og Ladakh i Kashmir. Det dekkjer eit område på rundt 1000 x 2500 kilometer og har ei gjennomsnittleg høgd på over 4 500 meter over havet. Området vert kalla «verda sitt tak» og er det høgastliggande og største platået i verda med eit areal på 2,5 millionar kvadratkilometer (om lag fire gonger så stort som Frankrike). 

Tibetplatået er omgjeve av høge fjellkjeder. I nordvest grensar det til Kunlunfjella, som grensar til Tarimbekkenet på andre sida, og i nordaust til Qilian Shan som grensar til Gobiørkenen på andre sida. I sør går platået langs elva Yarlung Tsangpo som renn langs foten av Himalaya og av den store Indus-Gangessletta. I aust og søraust går platået over i skogkledde, djupe dalar og ryggar ved kjeldene til elvane Salween, Mekong og Chang Jiang vest i Sichuan. I vest ligg dei store Karakoram-fjella nord i Kashmir.

Skildring 

Platået er ei høgtliggande tørr steppe mellom fjellkjeder og store brakkvassjøar. Den årlege nedbørsmengda varierer frå 100 til 300 mm, som stort sett kjem i samband med haglbyger. Dei sørlege og austlege utkantane av steppa har grassletter der enkelte nomadiske gjetarar held til, men området har frost seks månadar av året. Lenger nord og nordvest vert platået høgare og høgare, kaldare og tørrare. Her går høgda over 5 000 meter og den årlege temperaturnormalen er -4 °C og ned mot -40 °C om vinteren. På grunn av dei ugjestmilde tilhøva er Kekexili-regionen det minst folkesette området i Asia og det tredje minst folkesette området i verda etter Antarktis og det nordlege Grønland. 

Over store område av platået er det permafrost.

Geologi 

Platået vart danna då den indoaustralske og den eurasiatiske jordskorpeplata kolliderte på byrjinga av kenozoikum-perioden (for om lag 55 millionar år sidan). 
Den tektoniske løftinga av platået har truleg hatt stor effekt på klimaendringane og har truleg påverka den asiatiske monsunen. Under den indiske monsunsesongen (juni til oktober), då vinden fører mild og fuktig luft opp frå sør, dannar Himalaya ein regnskugge som gjer at nordlege område av India får svært mykje regn og Tibetplatået nesten ingenting. Området vert tørrare og tørrare jo lenger nord på platået ein kjem og platået går etter kvart over i Taklamakan og Gobiørkenen.

Fleire av dei lengste elvane i verda har sine utspring på Tibetplatået. Desse elvane fører med seg 25 % av den totale jorderosjonen i verda til sjøen. Desse elvane er mellom anna Chang Jiang, Huang He, Indus, Sutlej, Yarlung Tsangpo (kalla Brahmaputra i India), Mekong, Eravati og Salween.

Platået har mange endorheiske nedslagsfelt og saltsjøar, mellom anna Qinghaisjøen, Tso Ngonpo, Nam Tso, Dagze Tso, Yamzho Yumco, Puma Yumco og Paikusjøen.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Tibetan Plateau» frå ,  den 18. desember 2007.

Fotnotar 

Tibetansk geografi
Platå i Asia
Keramikk

Keramikk er ulike typar leirgods gjort haldbart ved brenning, til dømes leirtøy, steintøy, tegl, terrakotta, fajanse, majolika, raku og porselen. Ei rekke bruksgjenstander og kunst er laga som keramikk.

Ordet keramikk kjem frå det greske keramos, 'leire'. Ein person som driv med keramikk blir kalla keramikar eller i eldre språkbruk pottemakar.

Eigenskapane til keramikken kjem mellom anna an på kva type leire ein bruker og kva temperatur ein brenn godset ved. Ein skil mellom porøst gods, som ein brenn ved kring 1000 °C, og sintra gods, som ein brenn ved 1100 °C og høgare.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

Kunst
Handverk
Materiale
Greske ord og uttrykk
Great Dividing Range

Great Dividing Range, også kalla Eastern Highlands, er den største fjellkjeden i Australia. Han er over 3 500 kilometer lang og strekker seg frå nordspissen av Queensland, langs austkysten av Australia gjennom New South Wales og inn i Victoria, der han tek av til venstre og til slutt forsvinn på den store indre sletta nær fjella Grampians. Det høgaste fjellet i landet, Mount Kosciuszko, ligg i Great Dividing Range.

Great Dividing Range har mykje å seia for klimaet i Australia. Fjellrekkja vernar den søraustlege delen av landet frå den steikande varmen og dei tørre forholda ein har i det store indre området av Australia.

Fjell i Australia
Fjellkjeder i Oseania
Smålekam

Smålekam er ei fellesnemning for småobjekt i solsystemet som verken er planetar eller dvergplanetar. Definisjonen vart vedtatt i 2006 av Den Internasjonale Astronomiske Unionen. Dei følgjande objekta fell no under den nye definisjonen:

 alle småplanetar bortsett i frå dvergplanetane:
alle dei klassiske asteroidane; bortsett i frå den største, 1 Ceres, som er ein dvergplanet
alle kentaurane og neptuntrojanane 
alle dei transneptunske-objekta, bortsett i frå dei største som klassifiserast som dvergplanetar, som t.d. Pluto og Eris
 alle kometane

Det er ikkje klargjort om ei nedre grense for størrelsen til smålekamar vil bli oppretta eller om definisjonen vil inkludera all materie ned til størrelsen til meteoroidar.

Bortsett i frå dei største som er i hydrostatisk likevekt, skil månar seg frå smålekamane ikkje i størrelse men i krinslaup. Månanes banar er ikkje sentrerte rundt sola men rundt andre objekt, slik som planetar, dvergplanetar og og andre smålekamar. 

Nokon av dei større smålekamane kan bli reklassifiserte dersom vidare undersøkingar kan bestemma om dei har hydrostatisk likevekt eller ikkje.

Banane til størstedelen av smålekamane er å finna i to område; asteroidebeltet og Kuiperbeltet. Desse belta har indre strukturar forårsaka av påverknadar frå dei større planetane, særleg Jupiter og Neptun, og har heller svakt definerte grenser. Andre område inneheld mindre objekt i mindre konsentrasjonar. Desse inkluderer nærjordsasteroidane, kentaurane, kometane og spreidde-skiva-objekta.

Dei minste makroskopiske objekta i bane rundt sola vert kalla meteoroidar. IAU har enno ikkje vedtatt nokon definisjon på kva ein meteoroide er, men ulike definisjonar definerer objekts så store som 50 m i diameter og så små som 100 µm som meteoroidar.

Bakgrunnsstoff 

 «Solsystemet har nå 8 planeter og 3 dvergplaneter»hos Institutt for teoretisk astrofysikk. Arkivert nettside.
 Offisiell pressemelding  frå IAU

Småplanetar
3908 Nyx

3908 Nyx er ein amor- og marskryssande-asteroide. Den vart oppdaga av Hans-Emil Schuster 6. august 1980 og er namnsett etter Nyx, nattgudinna frå gresk mytologi. Asteroiden er 1-2 km i diameter og er ein V-type-asteroide, noko som betyr at den kanskje er eit fragment av 4 Vesta.

I år 2000 vart det gjort radarobservasjonar av asteroiden ved Aercibo-radioteleskopet og Goldstone-komplekset for å laga ein modell av forma til Nyx. Bileta viste ein asteroide ganske rund i form, men også klumpete.

Kjelde 

Nyx
Nyx
Nyx
Nyx
Alfa Romeo

Alfa Romeo er eit italiensk bilmerke, grunnlagt i Milano i juni i 1910. Føretaket heite opphavleg Anonima Lombarda Fabbrica Automobili (ALFA). Frå 1933 til 1986 var Alfa Romeo eigd av den italienske staten, gjennom statsselskapet IR. Frå 1986 har Alfa Romeo vore ein del av Fiat. Alfa Romeo legg vekt på å laga bilar med sportslege køyreeigenskapar og italiensk formgjeving. Utviklingsavdelinga arbeider uavhengig av utviklingsavdelinga til Fiat.

Historie 

Den fyrste spira til føretaket er frå 1906, då Cavaliere Ugo Stella frå Milano, saman med det franske føretaket Alexandre Darracq stifta Società Anonima Italiana Darracq (SAID). I byrjinga produserte føretaket Darracqbilar i Napoli, men etter ei tid vart samarbeidet avslutta og Stella stifta, saman med andre italienske investorar, føretaket Anonima Lombarda Fabbrica Automobili (ALFA) og starta produksjon i ein tidlegar Darracqfabrikk i ein av forstadane til Milano, Portello. Den fyrste bilen til det nye føretaket var konstruert av Giuseppe Merosi og hadde ei motoreffekt på 24 hk, som vart set i produksjonen i 1910. Merosi konstruerte mange andre bilar for Alfa, med motoreffekt opp mot 60 hk. Alfa sine bilar var heilt frå starten nytta i motorsport og i 1911 nytta dei to førarane Franchini og Ronzoni Afla med motorar på 24 hk i Targa Florio. 

Då fyrste verdskrig braut ut vart Alfa leia av Nicola Romeo, som la om produksjonen til krigsmateriale, som flymotorar, lokomotiv, vedgassgeneratorar, kompressorar og ammunisjon. Det vart difor eit opphald i bilproduksjonen frå 1916 til 1919. Då krigen var over fekk Romeo full kontroll over føretaket og i 1920 vart namnet endra til Alfa Romeo. Alfa Romeo 20/30 HP var den fyrte bilen med det nye namnet.

I 1920 vann Giuseppe Campari eit billøp i Mugello og Enzo Ferrari kom på 2. plass i Targa Florio, begge med Alfa Romeo. Desse bilane var konstruerte av Giuseppe Merosi, som òg stod for konstruksjonen av mange andre av Alfa Romeo sine bilar. I 1923 tok Vittorio Jano, som tidlegare hadde vore tilsett hjå Fiat, over som sjefskonstruktør. Den fyrste bilen han konstruerte for Alfa Romeo var resarbilen Alfa Romeo P2, som vann Grande Prix i 1925.

Bakgrunnsstoff 
 Alfa Romeo Noreg
 Alfa Romeo Digest

Italienske bilmerke
Italienske bilprodusentar
Skipingar i 1910
Aten-asteroide

Aten-asteroidar er ei gruppe nærjordsasteroidar namnsetter etter 2062 Aten, den første Aten-asteroiden som vart oppdaga. Definisjonen på ein Aten-asteroide er at den har ein store halvakse mindre enn ein astronomisk eining (AE). Aten-asteroidar treng likevel ikkje å ha heile bana innanfor jordbana; nesten alle aten-asteroidane har aphel større enn éin AE. Aten-asteroidar med med aphel innanfor jordbana vert kalla Aphohele-asteroidar. I mai 2004 var det berre to kjente apohelar: 2003 CP 20 og 2004 JG 6.

Den minste kjente store halvakse er 0,642 AE og høyrer til (66391) 1999 KW4, sjølv om 2004 JG 6 ser ut til å ha ein endå mindre ein.

For ein kort tidsperiode ved slutten av 2004 såg det ut til at Aten-asteroiden 99942 Apophis kunne koma til å slå ned i jorda i år 2029, men seinare observasjonar kunne utelukka den moglegheita.

Bakgrunnsstoff 
 Liste over aten-asteroidar
Avisa Tysnes

Tysnes er ei lokalavis som vert gjeven ut i Tysnes i Sunnhordland i Vestland fylke. Lokala til redaksjonen ligg i Våge. Stadfesta nettoopplag var i 2002 på 2363.

Tysnes vart skipa i 1953, og fyrste utgåva kom ut 2. juli same året.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Nettstad

Aviser i Vestland
Norske aviser etter namn
Norske lokalaviser
Tysnes kommune
Skipingar i 1953