alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
21st Century Breakdown

21st Century Breakdown er det åttande studioalbumet til den USA-amerikanske pønkrock-gruppa Green Day. Det blei lansert den 15. mai 2009.

Sjølve albumet er delt inn i tre «akter»: «Heroes and Cons», «Charlatans and Saints» og «Horseshoes and Handgrenades», og er bygd opp som ein rockeopera der ein følgjer eit ungt par, Christian og Gloria.

Spor 

Alle songtekstane er skrivne av Billie Joe Armstrong.

Medverkande 
 Mike Dirnt - bassgitar, vokal, Leiarvokal i "American Eulogy (Del II. Modern World)"
 Billie Joe Armstrong - gitar, piano, leiarvokal
 Tré Cool - trommer, perkusjon, støttevokal
 Jason Freese - piano
 Butch Vig, Green Day - produsentar
 Tom Kitt - tilskiping
 Chris Lord-Alge - lydteknikar

Bakgrunnsstoff 
 Musikk frå Green Day 
 Songtekstar frå Green Day 

Musikkalbum frå 2009
Green Day-album
Foo Fighters av Foo Fighters

Foo Fighters er debutalbumet til musikkgruppa med same namn, Foo Fighters. Frontfiguren i Foo Fighters, Dave Grohl, var den einaste medlemmen i gruppa då plata blei spelt inn. Dette gjer at alle spora er tatt opp av Grohl, der han speler alle musikkinstrumenta sjølv. Eit unntak er songen X-Static der Greg Dulli speler gitar. 

Gruppa Foo Fighters, med Nate Mendel som bassist, Pat Smear som gitarist, og William Goldsmith som trommis, blei oppretta av Grohl etter at albumet blei gjort ferdig for å promotere det under ein turné.

Plata blei utgjeven i 1995 gjennom Roswell og Capitol Records.

Spor 
Alle songar er skrivne av Dave Grohl.

Medverkande

Foo Fighters 
 Dave Grohl - vokal, gitar
 Pat Smear - gitar, vokal
 Nate Mendel - bass
 William Goldsmith - trommer

Opptak 
 Dave Grohl - vokal, gitar, bass, trommer
 Greg Dulli - gitar på "X-Static"

Andre 
 Produsentar: Foo Fighters, Barrett Jones
 Teknikar: Steve Culp

Foo Fighters
Foo Fighters
The Colour and the Shape

The Colour and the Shape er det andre studioalbumet frå Foo Fighters. Det vart lansert 20. mai 1997.


Spor 
Alle songar er skrivne av Dave Grohl, Nate Mendel og Pat Smear, med unntak av markerte songar.

Medverkande

Foo Fighters 
 Dave Grohl – vokal, gitar, trommer
 Pat Smear – gitar
 Nate Mendel – bass
 William Goldsmith – trommer på "Doll", "Up In Arms" og "My Poor Brain"
 Taylor Hawkins – trommer på "Requiem", "Drive Me Wild" og "Baker Street"

Produksjon 
 Gil Norton – produksjon
 Bradley Cook, Geoff Turner – teknikarar
 Jeffery Fey, George Mimnaugh – utforming
 Andy Engel – utforming av logo
 Josh Kessler – fotografi

Musikkalbum frå 1997
Foo Fighters-album
There Is Nothing Left to Lose

There Is Nothing Left to Lose er det tredje studioalbumet frå Foo Fighters. Det vart lansert den 2. november 1999, og vann prisen for beste rockealbum under Grammy Award-utdelinga i 2000.

Spor 
Alle songane er skrivne av Dave Grohl, Nate Mendel og Taylor Hawkins.

Medverkande 
 Dave Grohl – vokal, gitar, trommer
 Nate Mendel – bass
 Taylor Hawkins – trommer, perkusjon

Musikkalbum frå 1999
Foo Fighters-album
One by One

One by One er det fjerde studioalbumet frå Foo Fighters. Albumet vann prisen for beste rockealbum under Grammy Award-utdelinga i 2004.

Spor 

Musikkalbum frå 2002
Foo Fighters-album
In Your Honor

In Your Honor er det femte studioalbumet frå Foo Fighters.

Spor 

Musikkalbum frå 2005
Foo Fighters-album
Skin and Bones

Skin and Bones er eit konsertalbum frå Foo Fighters.

Spor 

Musikkalbum frå 2006
Foo Fighters-album
Echoes, Silence, Patience & Grace

Echoes, Silence, Patience & Grace er det sjette studioalbumet frå Foo Fighters.

Spor 

Musikkalbum frå 2007
Foo Fighters-album
Aswan

Aswan (tidlegare Assouan) er ein by som ligg sør i Egypt, på austbreidda av Nilen og like ved Aswandammen. Han er hovudbyen i Aswan guvernement. 

Aswan ligg like nedanfor første katarakten i Nilen og ovanfor den historiske øya Elefantine (tidlegare Jabu, no Jazirat Aswan). Byen har eit varmt og tørt klima, og er rekna som den tørraste busette staden på jorda. Gjennomsnittleg årleg nedbør er 1 mm, men det kan gå år mellom kvar regnbyge.<ref>«So Why Does It Rain?» ved infoplease
 Aswan Weather  ved asiarooms.com
 Cherine Badawi, Anne McLachlan. «Climate» i Footprint Egypt, s. 523. 
 Average Conditions - Aswan, Egypt ved BBC</ref>

 Historie 
 
I det gamle Egypt hadde var staden kalla Souan, Swen eller Swenet og var ein sørleg grenseby. Seinare blei han kjend under namna Sunt og gresk Syene. 
Namnet tyder 'marknadsplass' på koptisk. Bygudinna var Satis, den personleggjorde nilfløminga, og mor til personleggjeringa av Nilen Anuket, som også blei dyrka i området. I åsane sør for byen tok ein ut granitt til fleire store egyptiske monument. Steinsøyler, tempeldelar og ein uferdig obelisk på 42 meter er minne om faraotida, men også i våre dagar blir det henta ut granitt i steinbrota.

Under ulike seinare styre i Egypt var Aswan ein garnisonsby for romarar, tyrkarar og britar. Ptolemearane brukte han som utgangspunkt for å gå inn i Nubia.
Britane bygde den eldste Aswandemninga, som stod ferdig i 1902, 5 km sør for byen. Den andre demninga 11 km sør for Aswan, bygd i frie Egypt under Nasser, var ferdig i 1970.

 Nyare tid 

I dag er Aswan eit lokalt senter for administrasjon, handel og industri. Han tek imot handel frå Sudan og produserer granitt, marmor, kopar, stål, sukker og gjødsel. Mange av industriane bruker elektrisiteten laga av vasskraft frå Aswandemningane. Aswan har fleire fakultet frå South Valley University (Universitetet i Sørdalen) med mellom anna eit institutt for energi. 

Aswan er endestasjonen på jernbanelinja frå Kairo. Han har ferjesamband med Wadi Halfa i Sudan, og båtsamband til andre byar langs Nilen, som Luxor, Hurghada, Alexandria og Kairo. Aswan lufthamn har flyavgangar til andre delar av Egypt og Europa.

Byen er også ein vinterferiestad, og har mange hotell. Turistar og andre kan vitja det nubiske museet og Aswan-museet og det gamle nilometeret på Elefantine. Ein finn også mausoleet til den religiøse og politiske leiaren Aga Khan her. 

 Bilete 

 Kjelder 
 «Aswan» i Encyclopædia Britannica''. Encyclopædia Britannica Online, vitja 17. mai 2009.
 Geographical Locations: Ancient Aswan City  ved aldokan.com

Byar i Egypt
Aswan guvernement
Byar ved Nilen
Banyolessjøen

Banyolessjøen eller Estany de Banyoles er ein innsjø i Pla de l'Estany nordaust i Catalonia. Han er kalla opp etter den nærliggande byen Banyoles. Innsjøen er om lag 2 km lang og 700 meter brei med eit gjennomsnittleg djup på 15 meter. På det djupaste er han nesten 40 meter. Innsjøen ligg ei naturleg tektonisk senking.

Fisk 
Det er både naturleg og innførte fiskeartar i innsjøen, som karpe, sørv, klumpfisk, suter, åbor og ål. På 1800-talet vart det sett ut gjedde, mexicansk ferskvassmalle og gullfisk, men i det siste har ein ikkje funne desse att.

Idrett 
Innsjøen er kjend som arena for roing under sommar-OL 1992 i Barcelona og for verdsmeisterskapen i roing i 2004.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Lake of Banyoles» frå , den 17. mai 2009. 
  oppgav desse kjeldene: 
 Den katalanske utgåva av artikkelen.

Bakgrunnsstoff 
 Fakta om innsjøen 

Innsjøar i Spania
Arenaer under sommar-OL 1992
Olympiske roarenaer
Nedbrytar

Ein nedbrytar er ein organisme som omdanner organisk stoff til uorganisk stoff. Avhenging av omgjevnaden tilbakefører dei karbondioksid, metangass, feittsyrer, vatn og varme til kretsløpet. Døme på nedbrytarar er bakteriar, sopp, blautdyr, leddormar, krepsdyr, insekt og tusenbein.

Organismar
Økologi
Fagert er landet

Fagert er landet er ein norsk salme og fedrelandssong, skriven av Anders Hovden og utgjeven i 1907. 

Songen vart fyrste gongen trykt i diktsamlinga Solhov, under overskrifta «I kyrkja», i 1907, men Anders Hovden har sagt at songen vart skriven mykje tidlegare. I 1911 sende han salmen til Gustav Jensen, i håp om at han skulle komme med i den nye salmeboka han arbeidde med. Gustav Jensen tok han likevel ikkje med i sitt framlegg i 1915, men i Landstads reviderte salmebok kom songen med, med fem vers, som i Nynorsk salmebok og Norsk Salmebok. 

Anders Hovden skreiv songen til ein tone av L.M. Lindeman, den same tonen som vert nytta til salmen «Kyrkja ho er eit gamalt hus». Dette var den norske tonen, sa Hovden, i motsetnad til tonen av Melchior Vulpius frå 1609, som oftest vart nytta. Heilt mot slutten av livet, etter ei gudsteneste i Melhus i 1942, skal Hovden likevel ha vedgått at den tonen som vart nytta i kyrkja, høvde godt til songen.

Konjunktiv eller imperativ 

I sisteverset brukte Hovden konjunktivforma Signe, slik han òg brukte forma varde i fjerdeverset. I Nynorsk salmebok, som Hovden var med å redigere, vart den audmjuke konjunktivforma bytta ut med imperativ: signa, varda. Sidan har denne verbforma vore bruka i salmebøkene og i mange songbøker. Hovden sjølv heldt likevel på konjunktivforma då han gav ut Dikt i utval i 1937.

Kjelder 
 Kristen sang og musikk Runa forlag 1962
 Anders Hovden: Attersyn ut. 1993 Det Norske SamlagetISBN 82-521-4162-5

Norske fedrelandssongar
Anders Hovden
Nynorske salmar
Salmar frå 1900-talet
Fairytale av Alexander Rybak

«Fairytale» (engelsk for Eventyr) er ein song av Alexander Rybak frå albumet Fairytales. Han vann Melodi Grand Prix 2009 og representerte Noreg og vann Eurovision Song Contest 2009.

Rybak framførte sjølv låten i Melodi Grand Prix, og han fekk 747 888 røyster i finalen. Songen var inspirert av ein tidlegare kjæreste av Rybak. Songen vart gitt ut som singel av selskapet BpopMentometer, selskapet til Rybaks manager, Kathrine Synnes Finnskog. Han selde i over 5000 eksemplar etter den norske Melodi Grand Prix-finalen og vart nr. 1 på VG-lista.

Eurovision Song Contest 
Som vinnar av Melodi Grand Prix representerte Alexander Rybak Noreg i Eurovision Song Contest 2009 i Moskva 16. mai 2009.
I konkurranse med 41 andre land, vann han med 387 poeng, 169 poeng meir enn nummer to, Island.

Referansar

Denne artikkelen bygger på «Fairytale» frå ,  den 17. mai 2009.

Bakgrunnsstoff 
 Alexander Rybak hos MySpace
 NRK.no-Debattforum: Songteksten til Fairytale

Eurovision Song Contest 2009-songar
Melodi Grand Prix 2009-songar
Eurovision Song Contest-vinnarsongar
Melodi Grand Prix-vinnarsongar
Songar på toppen av VG-lista
Norske Eurovision Song Contest-songar
Engelskspråklege Eurovision Song Contest-songar
Nummer-ein-singlar i Belgia
Nummer-ein-singlar i Danmark
Nummer-ein-singlar i Finland
Songar på toppen av Sverigetopplistan
Engelskspråklege Melodi Grand Prix-songar
Marcel Bezençon Awards-vinnarar
Songar skrivne av Alexander Rybak
Hovudmålform

Hovudmålform er ei av dei to målformene som er offisielle i Noreg: nynorsk og bokmål. Kva som er hovudmålet er opp til kvar enkelt. Dei fleste har bokmål som hovudmål, medan om lag tolv prosent av skuleelevane har nynorsk som hovudmål. Dei fleste som har nynorsk som hovudmål bur i eit av dei fire vestlandsfylka. Målformen som ikkje er hovudmål vert kalla sidemål, av di alle må lære båe målformene.

Det går òg an å ha samisk som hovudmål, men dette er berre i somme kommunar i Finnmark fylke som har samisk som målform attåt nynorsk eller bokmål.

Norsk språkpolitikk
Sosiolingvistikk
Silo

Ein silo er eit bygg eller eit rom for konservering og lagring av gras og anna silofôr i landbruket, lagring av matkorn, og til dømes på ei industriverksemd for anna som er eigna for slik form for lagring. Ein silo kan vere tårnforma (tårnsilo) eller plan, han kan vere frittståande eller ein del av ein driftsbygning i landbruket, eller eit tårnforma lagringsrom med tappeordning nedst, for lagring av korn (kornsilo), kol, sand eller anna. 

Ordet silo vert òg nytta som ei kortform for silofôr. Dei som har ein silo slår og samlar i hop graset fleire gongar kvar sommar, og legg det i silo. Graset vert nytta som mat til storfe om vinteren.

Tidlegare vart graset turka til høy før det vart lagra. Etter at silosyra vart utvikla, vart det stadig meir vanleg å legga graset i silo. I nyare tid har et vorte vanlegare med rundballar, som gjer det mogleg å ta vare på surfor utan å byggje kostbare silobygg.

I Noreg har bruk av tårnsilo fram til no vore den vanlegaste metoden for å konservere gras. Anleggskostnaden er høg, sidan er kostnadane rimelege i lengda. Tårnsiloen gir ofte fôr med høg kvalitet. Pakkinga vert effektiv i ein høg tårnsilo fordi graset vert pressa godt saman av si eiga tyngd. Tårnsiloen er støypt i betong eller bygd i stål eller tre. Ved bygging i andre materialar enn tre må det takast omsyn til korrosjonen som ensileringsmiddelet medfører. T.d. kan ein offeranode koplast til armeringa i ein betongsilo. 
Det er mogeleg å mekanisere innlegging og/eller tømming med såkalla fylltømmarar. Elles er det vanleg med uttak med vinsj og silograbb. Den enklaste forma er manuell tømming med høygaffel og silospade.

Rakettsilo
Rakettsilo er ein bygning med siloform som kan brukast om avfyringsrampe for eit interkontinentalt ballistisk missil (ICBM). Då er siloen graven ned slik at berre topplokket er synleg.

Sjå også
Grasfordelar for silo

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Silofôr» frå ,  den 21. november 2011.  
 

Gardsbygningar
Tårn
Lagerbygningar
Fôr
Asyut

Asyut er ein by i midtre Egypt. Han er hovudbyen i Asyut guvernement og har rundt 390 000 innbyggjarar. Byen ligg ved Nilen, midtvegs mellom Aswan og Kairo, og er eit viktig senter for handel og industri. Asyut har høgast del koptiske innbyggjarar av dei egyptiske byane.

Oldtid 
 
Byen blei kalla Zawty i det gamle Egypt og var eit lokalt administrasjonssenter. Staden blei omtalt som Syut rundt 2100 f.Kr. Grekarane kalla han Lykopolis, 'Ulvebyen', truleg på grunn av dyrking av gudar med ulvetilknyting. Anubis, som ofte blei framstil med sjakalhovud, og Wepwawet, ofte framstilt som ein ulv, blei dyrka her.

Moderne tid 

Asyut-demninga nord for byen blei bygd som den første over Nilen i 1902. Han blei teikna av den britiske ingeniøren William Willcocks, som også stod bak den første Aswandemninga.

Universitetet i Asyut blei grunnlagd i 1957 og er eit av dei største universiteta i Egypt utanfor Kairo.

Asyut lufthamn har avgangar til fleire gulfstatar.

Kjende bysborn 
 Gamal Abdel Nasser, den andre presidenten av Egypt
 Shenouda III av Alexandria, pave og partiark av den koptiske kyrkja
 Ahmed Lutfi el-Sayed, egyptisk nasjonalist

Kjelder 

 Asyût i Caplex

 Denne artikkelen bygger på «Asyut» frå , den 17. mai 2009. 
 

Byar i Egypt
Asyut guvernement
Byar ved Nilen
Fylkesveg 5854

Fylkesveg 5854 går mellom Vik i Syvde og Tverrberget i Vanylven kommune. Vegen er 5,5 km lang.

Fram til 2019 vart  vegen nemnd Fylkesveg 3 i Møre og Romsdal.

Kommunar og knutepunkt

 Vik i Syvde
Endepunkt Tverrberget

Bakgrunnsstoff
 Vegvesenets vegkart 
 

 5854
Vegar i Vanylven
Fylkesveg 5856

Fylkesveg 5856 går mellom Syvde og Nedreberg i Vanylven kommune. Vegen er 5,7 km lang.

Fram til 2019 vart  vegen nemnd Fylkesveg 4 i Møre og Romsdal.

Kommunar og knutepunkt

 Syvde
Kommunal veg frå Nedreberg til Øvreberg (2,3 km)

Bakgrunnsstoff

 Vegvesenets vegkart 

 5856
Vegar i Vanylven
Fylkesveg 5858

Fylkesveg 5858 går mellom Åheim og Saltvika i Vanylven kommune. Vegen er 1,2 km lang.

Fram til 2019 var vegen Fylkesveg 5 i Møre og Romsdal.

Kommunar og knutepunkt

 Åheim
Endepunkt Saltvika

Kjelder

Bakgrunnsstoff

 5858
Vegar i Vanylven
Åheim

Åheim er ei bygd i Vanylven kommune på Sunnmøre i Møre og Romsdal fylke.

Hjørnesteinsbedrifta er North Cape Minerals AS som driv med utvinning av olivinstein til olivinsand, eldfaste produkt og slaggdannarar. 

Åheim har eigen barne og ungdomsskule, Åheim skule, med barn frå kretsene Åheim, Skorge, Gusdal, Slagnes og Sylte. Bygda har óg eigen barnehage. 

Olivinhallen ligg på Åheim, og har i løpet av sine første driftsår vore vertskap til kvinnelandslaget i handball og har arrangert fleire kretsmeisterskap i fotball. Hallen er og utstyrt med 60 m² stablescene og 150 m² dansegolv. Dette har blant anna vore brukt til arrangering av dansegalla med over 1000 deltakarar. 

I Olivinhallen har Top30 installert ein klatrevegg som er ein kombinasjon av paneltypen Top (belagt kryssfinér) og 3D Real Rock (glassfiber). Veggen har ein total bredde på 12 meter og ein makshøgde på nær 11 meter. Den totale klatreflaten er på 130 m² der 45 m² er gjort med 3D. Installasjonen kan by på ca. 12-13 linjer og er utstyrt med ca. 650 klatregrep. Høgre del av veggen er montert med sylindrisk topptaufeste for å gjere kursing og topptauing så enkelt som mulig.  

Sankt Jetmund kyrkje frå 1155 ligg på Åheim. 

Riksveg 61 går gjennom Åheim. Riksveg 620 går mellom Åheim og Leikanger i Selje kommune. Fylkesveg 1 i Møre og Romsdal går frå Åheim til Almklov, og Fylkesveg 5 i Møre og Romsdal går frå Åheim til Saltvika.

Kjelder 

Geografi i Vanylven
Bygder i Møre og Romsdal
Sankt Jetmund kyrkje

Sankt Jetmund kyrkje, Jetmundskyrkja, eller Åheim kyrkje, er ei langkyrkje frå 1155 på Åheim i Vanylven kommune i Møre og Romsdal fylke.

Byggverket er i marmor og stein. Kyrkja vart riven i 1863, men gjenreist og vigsla på ny i 1957. Steinen var spreidd rundt i bygda og hadde vorte nytta i ymse bygg. Han måtte samlast inn att før dei bygde oppatt kyrkja på dei gamle murane som det stod att i ein meters høgd. Dei hadde skisser av kyrkja frå før ho vart riven å gå etter. Arkitektar ved attoppbygginga var Johan Lindstrøm og Cato Engen.

Sankt Jetmund er det norske namnet på den engelske helgenen St. Edmund.

Bakgrunnsstoff 
 Artikkel om Sankt Jetmund kyrkje på Vanylven kommune si nettside, vitja 18. mai 2009 
 Øystein Ekroll: Med kleber og kalk : norsk steinbygging i mellomalderen. Samlaget, Oslo, 1997. ISBN 82-521-4754-2 «Åheim kyrkje» s. 271

Kyrkjer i Vanylven
Kyrkjer i Søre Sunnmøre prosti
Langkyrkjer i Møre bispedømme
Norske kyrkjer frå 1100-talet
Norske steinkyrkjer frå mellomalderen
Kulturminne i Vanylven
Freda bygg i Møre og Romsdal
Romleg statistikk

Romleg statistikk eller romleg analyse er ein formell teknikk i statistikk der ein studerer objekt ved hjelp av dei topologiske, geometriske eller geografiske eigenskapane deira. Mange av teknikkane er enno på eit tidleg utviklingsstadium der ein nyttar forskjellige analytiske metodar i felt så forskjellige som astronomi, for studiar av plasseringa av galaksar, til produksjon av databrikker, der ein nyttar spesielle algoritmar for å bygge kompliserte leidningsnett. Omgrepet vert ofte nytta meir spesifikt om teknikkar som omfattar strukturar på menneskeleg skala, og kanskje mest innan analysar av geografiske data. Omgrepet vert til og med stundom berre nytta om eit enkelt forskingsområde, som til dømes geostatistikk.

Historia til romleg statistikk starta med tidleg kartlegging, landmåling og geografi, men teknikkane innan romleg analyse vart ikkje formaliserte før på siste halvdel av 1900-talet. Moderne romlege analysar fokuserer på datamaskinbaserte teknikkar på grunn av store mengder data. Ein har utvikla romlege analyseteknikkar innan geografi, biologi, epidemologi, sosiologi, demografi, statistikk, geoinformatikk, fjernanalyse, informatikk, matematikk og vitskapleg modellering.

Det oppstår mange kompliserte faktorar i romlege analysar, og mange av dei er ikkje klårt definerte eller heilt oppløyste, men er eit område som i dag vert forska på. Det mest grunnleggande av desse problema er å definere plasseringa til objekta ein studerer. Til dømes kan eit studium av helsa til menneske skildre ei romleg plassering ut frå kvar menneska bur, eller ut frå kvar dei arbeider, eller ved å nytte ei linje mellom heimen og arbeidsplassen. Kva ein vel kan ha dramatiske effektar på teknikkane ein nyttar i analysearbeidet og resultata ein kjem fram til. Andre problem som dukkar opp i romleg analyse er at ein ikkje kjenner godt nok til dei matematiske verktøya, føresetnadane som finst i eksisterande statistiske teknikkar og problem som oppstår med datastyrte utrekningar. 

Klassifisering av teknikkane innan romleg analyse er vanskeleg på grunn av dei mange områda som vert forska på, dei fundamentalt forskjellige framgangsmåtane ein kan nytte, og dei forskjellige metodane resultata kan synast på.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Spatial analysis» frå , den 18. mai 2009. 
 

Geografi
Geostatistikk
Statistikk
Herman Friele (1763-1843)

Herman Friele () var ein norsk kaptein og kjøpmann som i 1799 skipa Kaffehuset Friele i Bergen. 

Herman Friele og kona Bergitha Morup Friele dreiv sal av importerte næringsmiddel som rosiner, korintar, sitronar og humle på torget i Bergen på 1790-talet. Handelsbrevet deira var gjeve Herman Friele, men kona dreiv verksemda medan ektemannen var ute og siglde. I 1799 kom Friele tilbake frå Brasil med eit lass kaffi. Han kjøpte Stenkjelderen der kunne driva handel, lagra varer, brygga øl og brenna kaffibøner. Etterkvart blei kaffien den viktigaste vara.

I 1818 blei Friele dømd til månader på tukthus etter å ha tjuvlånt ein robåt for å koma over frå Os til Fusa utan å ha reisepass.

Herman Friele hadde 18 ungar. Den yngste av dei, Berent Friele, tok over drifta av Kaffehuset Friele i 1835. Ein annan, Joachim Friele, dreiv som kjøpmann på eiga hand. Han slo seg ned i Frankrike, men verka framleis som velgjerar for bergensbuar.

Kjelder

«Portrettet. Borgermester Bastian?», dagensperspektiv.no (04.09.2003)
«Friele A/S», bergenbyarkiv.no
«Da Herman Friele kom til Bergen» , friele.no
Fossen, Anders Bjarne. «Joachim Friele» (13. februar 2009). Norsk biografisk leksikon.

Forretningsfolk frå Bergen
Atlantiske språk

Atlantisk er ei føreslått hovudgrein i språkfamilien niger-kongo, i klassifikasjonen som den amerikanske lingvisten Joseph Harold Greenberg presenterte i boka The Languages of Africa (1963). Det er vanleg å dele inn dei atlantiske språka på dette viset:

 Atlantisk
 1. Nordleg grein
 1.1. Senegambiske språk
 1.1.1. Fula-wolof: Fulfulde, wolof
 1.1.2. Serer
 1.2. Cangin-språk: Lehar, safen, palor, ndut, noon.
 1.3. Bak-språk: 
 1.3.1 Balante
 1.3.2. Diola-språk: Diola (kwatay, karone, mlop), bayotte
 1.3.3. Manjaque-papel: mancagne, manjaque, papel
 1.4. Senegal-guinea-språk
 1.4.1. Maïnouk
 1.4.2. Tenda: Biafada, bassari, warnei, badiaranké, bédik, coniagui
 1.4.3. Nun: Kasanga, cobiana
 1.5. Mbulungish-nalu: Baga mboteni, mbulungish, nalu
 2. Bijago
 3. Sørleg grein
 3.1. Limba
 3.2. Mel-språk: 
 3.2.1 Bullom-kissi: bullom: bom, bullom so, sherbro, krim; kissi
 3.2.2. Gola
 3.2.3. Temne, kisi o.a.
 3.3. Sua

Fotnotar

Litteratur 

 Bernd Heine et al. (édit.), Die Sprachen Afrikas, Buske, Hambourg, 1981
 Diedrich Westermann, 1928. « Die westatlantische Gruppe der Sudansprachen », Westsudanische Studien, n° 5, Mitteilungen des Seminars für orientalische Sprachen, 1928, vol. 31, Section III, s. 63-86. 
 John Bendor-Samuel (édit.), The Niger-Congo Languages: A Classification and Description of Africa's Largest Language Family. University Press of America, Lanham, New York, Londres, 1989
 Joseph Greenberg, The Languages of Africa, Mouton, La Haye et Indiana University Center, Bloomington, 1963
 Bernd Heine und Derek Nurse (édit.), African Languages. An Introduction, Cambridge University Press, 2000
 David Sapir, « West Atlantic: An inventory of the languages, their noun class systems and consonant alternations », Current Trends in Linguistics, La Haye, Mouton, 1971, 7, s. 45-112
 William Andre Auquier Wilson, « Atlantic », in The Niger-Congo languages (John Theodor Bendor-Samuel, édit.), University Press of America, 1989, s. 81-104
 J. L. Doneux, « Hypothèses pour la comparative des langues atlantiques », Annales Sciences Humaines. Africana Linguistica Tervuren, 1975, n° 6, s. 41-129
 Pierre-Francis Lacroix, 1981. « Les langues "ouest-atlantiques" », in Les langues dans le monde ancien et moderne (Jean Perrot, édit.), CNRS, 1981, v. 1, s. 11-18. 
 Suzy Platiel et Raphaël Kabore, Les langues d'Afrique subsaharienne, Ophrys, 1998, 501 s. 

Niger-kongospråk
 
Føreslegne språkfamiliar