Morfologien i hindi

Hindi har eit lite kasussystem, med to-tre kasus. Verbbøyinga er større, med fleire grammatiske kategoriar. Samanlikna med andre indoeuropeiske språk er hindi midt på treet, med mindre bøyingsmorfologi enn språk som sanskrit, latin og norrønt, men meir enn i moderne norsk.

Eit av dei mest slåande trekka ved hindi er den utstrakte bruken av særskrivne postposisjonar.

Substantiv og adjektiv 

Substantiv i hindi blir bøygd i tre grammatiske kasus, nominativ, akkusativ og vokativ. Dei blir bøygd i numerus, med trekka singularis og pluralis.

Hindi bruker postposisjonar, som fungerer på den same måten som preposisjonar bortsett frå at dei kjem etter substantivet og ikkje føre. Substantiva står i oblik kasus når dei har postposisjonar. Hindi har seks viktige enkle postposisjonar: 

 ne er brukt for å visa gjeraren, særleg i fortid med transitive verb.
आदमी ने दूध पीया 
ādmī ne dūdh pīyā
(bokst: mann NE mjølk drakk)
Mannen drakk mjølka.

 ko er brukt for å visa direkte og indirekte objekt, særleg viss dei har liv, rører på seg eller er abstrakte omgrep. Ein plar ikkje bruka postposisjon med andre direkte og indirekt objekt.
बच्चे को दूध दीजिए 
Bacce ko dūdh dījie
(bokst: barn KO mjølk gje) 
[Ver venleg å] gje mjølk åt barnet!

 se er brukt på mest den same måten som «frå», men som alle postposisjonar kjem han etter substantivet. se er også brukt for å samanlikna to substantiv, som «enn» på norsk.
आदमी से दूध लीजिए
ādmī se dūdh lījie
(bokst: mann frå mjølk ta)
Ta mjølka frå mannen

 meṃ kan tyda «i» eller «inn i». 
मकान में सात कमरे हैं 
Makān meṃ sāt kamre haiṃ.
(bokst: Hus i sju rom er.) 
Det er sju rom i huset, eller huset har sju rom.

 par er brukt på mest den same måten som «på», men blir òg nytta for å visa tidspunktet som ei hending skjedde rett etter.
बिल्ली छत पर है 
billī chat par hai 
(bokst: katt taket på er) 
katten er på taket

 kā er brukt for å visa eigaren. Hindi har ikkje genitiv, og eigetilhøve blir uttrykt med possessivpartilkelen kā:
उस आदमी का बेटा विद्यार्थी है  
Us ādmī kā beṭā vidyarthī hai. 
bokst.: den mann KA son student er. Strukturen kan samanliknast med garpegenitivkonstruksjonen: «Den mannen sin son er student».

 Verb 

Hindi har eit rikt system av hjelpeverb.

 Konjugasjon 

Tabellen nedanfor viser bøyinga av verbet करना / کرنا / karnā «å gjere» i indikativ. Rota av करना / کرنا / karnā er कर / کر / kar. Den andre kolonnen viser konjugasjon i andre person med तुम / تم / tum. For å bøye verbet med तू / تو / tū må ein bruke forma i 3sg, og for å bøye verbet med आप / آپ / āp må ein bruke forma i 3pl.

Presens partisipp her er करता  og preteritum partisipp er किया  (med variant i dette tilfellet som करा  — som ikkje er standardform) — begge to må bli bøygd som adjektiv når dei er brukt som adjektiv. Imperativ er eit unntak, den forma er  og . For den første av dei to er det कर , og for den andre er det कीजिये  (med variationar i dette tilfellet करिये  and करें  — som blir betrakta som substandard). Futurum har også to andre kondisjonalformer, som vi kkje listar opp her.

Hindustānī har to diateseformer, —aktiv og passiv.

Ei stammeendring i nest siste staving av infinitiven kan føre til ei semantisk endring for mange verb, t.d. बनना  (å bli laga, å bli) → बनाना  (å lage, gjere) → / बनवाना  (å få til å bli laga). See ff.

I mykje av den Punjabi-påverka regionen i nordvest-India, Pākistān, og den indian delstaten Rājastʰān blir pronomenet आप / آپ /  brukt med verb bøygd i तुम / تم / -forma. t.d, आप / آپ / āp .... करोगे / کرو گے / karo ge, आप करो / آپ کرو / āp karo.

 Pronomen 

Tabellen under viser det personlege pronomenet i første, andre og tredje person, i ulike kasus og formalitetsnivå.

 Talord 

Språkslektskapet mellom hindi og norsk kjem klårt fram i talorda frå ein til ti.

 Konjunksjonar og subjunksjonar 

Eit særmerke ved dagens hindi er at konjunksjonar brukt i daglegtala er svært forskjellige frå konjunksjonar brukt i meir formelt eller litterært språk. Mange konjunksjonar brukt i daglegtala har kome inn til hindi frå andre språk. Det litterære språket bruker ikkje desse orda, og har henta konjunksjonar frå sanskrit i staden. 

बाप और बेटा bāp aur beṭā «far og son»

Den viktigaste subjunksjonen på hindi er कि ki ‘at’, som står framfor setninga eller predikatet det modifiserer:

कया आप जानते हैं कि गाड़ी कब जाती है?
kyā āp jānte haiṃ ki gāṛī kab jātī hai?
Veit de, KI når toget går?

Andre subjunksjonar brukt på hindi inkluderer अगर agar «viss» (यदि yadi på litterært språk) og तो भी to bhī eller फिर bhī phir bhi «sjølv om» (यद्यपि... तथापि... yadyapi... tathāpi... på litterært språk).

 Syntaks 

Hindi er eit SOV-språk, og det har postposisjonar. Dei finitte hjelpeverba kjem til slutt, t.d. maĩ kām kartā hũ'' «eg arbeid gjerande er» «Eg arbeider». Adjektiva kjem før substantiva i nominalfrasen.

Orddanning 

Orddanning i hindi skjer ved avleiiing (med suffiks eller prefiks), eller med samansetjing. Suffiksa er vanlegare enn prefiks. Prefiksa er stort sett lånt frå sanskrit, arabisk eller persisk.

Hindi