alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Saddam Hussein

Saddam Hussein (), fødd nær Tikrit i Irak, var eineveldig president  og diktator i Irak frå 1979 til 2003. 

Hussein vart som ung gut medlem av Baathpartiet i Irak, og han deltok i 1956 i eit mislukka kuppforsøk mot kongen i Irak. To år seinare avsette ei anna gruppe, med general Abd al-Karim Qasim, kongen. Hussein deltok deretter i eit kuppforøk mot Qasim, men då det var mislukka, flykta han til Egypt. Der las han jus og egyptologi. Etter revolusjonen i Irak den 8. februar 1963 vende han attende til Irak, men vart fengsla året etter, og sat i fengsel i tre år. I 1968 leidde han Baathpartiet til makta gjennom nok eit kupp. Han vart forfremja til general i 1973, og vart president i 1979, då Ahmad Hasan al-Bakr trekte seg som president, i ein alder av 65 år. Hussein var gift tre gonger og hadde seks barn.

Med basis i oljeinntektene gjorde Hussein Irak til ei regional stormakt. Han gjekk til krig mot Iran med støtte frå USA i 1980, etter at islamistar med Ayatollah Khomeini i spissen hadde avsett sjahen og tatt makta året før. Denne krigen varte i åtte år, og Irak nytta masseøydeleggingsvåpen fleire gonger i løpet av denne tida. Derimot hadde dei ingen i 2003, slik USA påstod dei hadde prov for.

Etter krigen mot Iran var Irak eit fattig land, som hadde gjeld til mellom anna Kuwait. Den store gjelda førte til at Irak under Hussein starta ein ny krig i 1990, då dei hærtok Kuwait. Dette førte til den første Golfkrigen, der ein koalisjon med USA i spissen jaga styrkane til Hussein tilbake til Irak. Hussein er skulda for undertrykking og drap på  meiningsmotstandarar. Særleg hard var han mot kurdarar og sterkt religiøse grupper, særleg blant sjiamuslimane, og massegraver særleg frå 1980-talet er funne fleire stader.
 
USA med koalisjonen av viljuge hærtok Bagdad 7. april 2003 og den 9. april gjekk Hussein under jorda. Amerikanske styrkar fann og fengsla han 13. desember 2003. Han vart stilt for retten, skulda for massemord. Hausten 2006 blei Hussein dømd til døden ved henging for drapet på 148 sjiamuslimar i Dujail i 1982. Denne saka vart vald fordi det var den enklaste å prove direkte involvering frå Hussein sjølv. Det kanskje verste brotsverket til Hussein var gassåtaket på den kurdiske byen Halabja i mars 1988 som førte til at om lag 5 000 menneske døydde og mange tusen fekk store skader. På 1980-talet, under krigen med Iran, var Hussein elles velsedd i vestlege land, trass i overgrep som det i Halabja.

Hussein vart hengd tidleg på morgonen den 30. desember 2006.

Hussein, Saddam
Hussein, Saddam
Avretta presidentar
Masseøydeleggingsvåpen

Masseøydeleggingsvåpen (forkorta MØV) er ei nyare nemning for ABC-våpen. Ho viser til atomvåpen, biologiske og kjemiske våpen, som alle gjer det mogleg å ta livet av og skade mange på ein gong. Døme på masseøydeleggingsvåpen er sennepsgass og atombomber.

Kjelder

 
Våpen
Ideal

Ideal (frå gresk idé, 'draumebilete') er eit omgrep som gjerne blir brukt om tankar eller menneske ein ser på som perfekte. Det blir 
mellom anna mykje brukt om personar som ein ser opp til og ønskjer å likne.

Sjå òg 
 Idealisme
 Idol
 Idé
 Ideal i matematikk

Filosofiske konsept
Greske ord og uttrykk
Roh Moo-hyun

Roh Moo-hyun () var ein sørkoreansk politikar som var president i Sør-Korea frå 25. februar 2003 til 25. februar 2008. Før han vart poliktiar var Roh menneskerettsadvokat. Han var katolikk, akkurat som føregjengaren Kim Dae-jung. Roh vart fødd i 1946 i ein fattig bondefamilie i Gimhae, nær Busan, søraust i Sør-Korea.

Bakgrunnsstoff 
 Roh Moo-hyun si offisielle engelske side
 Profil på BBC News
 Profil på CNN
 

Sørkoreanske politikarar
Sørkoreanske presidentar
Rådyr

Rådyr (Capreolus capreolus) er eit lite hjortedyr. Eit rådyr veg gjerne ca. 18-30 kg, har spinkle bein og spisse klovar. Om sommaren er gjerne pelsen raudbrun, medan vinterpelsen er meir gråbrun. Råbukken har eit enkelt gevir med opptil tre taggar per horn.

Levesett 
Rådyret trivst best i tett barskog og blandingsskog. Det et tradisjonelt gras, urter, lauv og bær, men seier ikkje nei takk til korn og hagevekstar heller. Om vinteren et det mest blåbærlyng, røsslyng og kvistar frå lauvtre. Lyngen kjem dei til gjennom å sparke vekk snøen med dei spisse klovane. Spesielt snørike vintrar kan vere eit problem for rådyra, fordi dei lett dett gjennom snødekket. Mange rådyr døyr også dersom kulda blir for hard og langvarig.

Rådyr i Noreg 
Rådyret er det minste av hjortedyra som lever i Noreg, i tillegg til å vere det nyaste. Rådyret kom til Noreg først omkring år 1900, men har sidan blitt meir og meir vanleg over store delar av landet. Det er framleis mest talrikt på Austlandet.

Ein jaktar på rådyr i store delar av Noreg. Den tradisjonelle rådyrjakta foregår mellom 25. september og 23. desember. Bukkejakta startar allereie 10. august, men då er det ikkje tillate å bruke hund. Under den ordinære jakta sver likevel mange jegerar til bruk av hund. Dachs, drever og beagle er gjerne dei mest populære jakthundrasane, men det vert også brukt andre hundetypar.

Sjå og 
 Bambi

Bakgrunnsstoff 

Hjortedyr
Pattedyr i Noreg
Lufttrafikkteneste

Lufttrafikkteneste samanfattar omgrepa flykontrollteneste, flygeinformasjonsteneste og alarmteneste. Flykontrollteneste blir utført av flygeleiarar, flygeinformasjonsteneste og alarmteneste kan òg utførast av AFIS-fullmektigar. I Noreg er alle desse lagt inn under Flysikringsdivisjonen i Avinor.

luftfart
Flygeleiar

Ein flygeleiar driv flykontrollteneste, under ei av formene tårn- innflygings- eller områdekontrollteneste. Tenesten gjeld og flygeinformasjonsteneste og alarmteneste og har inntil vidare hjelp frå LTT-Fullmektig.

Yrke
Luftfart
Aerodrome Flight Information Service

Aerodrome Flight Information Service (AFIS) er ei teneste utført på ukontrollerte flyplassar. I Noreg gjeld dette til dømes Molde og Leknes. At flyplassen er ukontrollert vil seie at det ikkje er flygeleiarar til stades i tårnet for å kontrollere flytrafikken, men ein AFIS-fullmektig som held oversikt over annan trafikk, vindretning, tilhøva på rullebane (kor glatt ho er eller om det er vått) og eventuelt anna som kan påverke trafikken (til dømes fugleaktivitet).
Ut i frå dei opplysningane flygaren får frå AFIS-fullmektigen avgjer han om han skal lande (starte), vente eller avbryte landing (eller avgang).

Luftfart
Fjernsynsserien Idol

Idol er ei multinasjonal og internasjonal musikktevling. Serien starta i Storbritannia som Pop Idol i 2001. Seinare har det vorte laga til saman 42 andre versjonar av serien.

Seriar

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Idol series» frå ,  den 29. november 2011.  

 
Fjernsynsseriar frå 2000-åra
Musikktevlingar
Knirkestemme

Knirkestemme eller laryngalisering er ei form for fonasjon (måte å bruke stemmebanda på) der pyramidebruskane i strupehovudet blir drege tettare saman enn normalt og stemmeleppene blir stramma ekstra opp. Det gjer at gjennomstrøyminga av luft blir lågare og vibrasjonsfrekvensen går ned til omkring 20–50 Hertz (pulser per sekund). Samtidig blir trykket under strupehovudet høgare, slik at energien i kvar stemmeleppeopning er høgare enn normalt. Resultatet blir ein «knirkande», sagliknande lyd.

Knirkestemme kan brukast ekstralingvistisk, for eksempel for å signalisere at ein er trøytt og sliten, eller det kan ha ein tydingsskiljande funksjon.

Kjelde 

 Engelsk- og bokmålswikipedia

Sjå også 

 Luftfylt stemme

Fonetikk
Etnisk nasjonalisme

Etnisk nasjonalisme er ein nasjonalisme som byggjer på at nasjonen ein ønskjer å fremje interessene til, er etnisk definert. Det vil seie definert etter det som i det aktuelle området definerer ei etnisk gruppe, vanlegvis eit eller fleire av desse særdraga: Rase, språk, religion, anna kultur. 

Dei fleste statar er fleir-etniske, og derfor vil etnisk nasjonalisme (eller etnonasjonalisme) mesta utan unntak føre til konflikt, og somtid til undertrykking og krig. Etnisk nasjonalisme står då i motsetning både til internasjonalisme til ein statspatriotisme som definerer nasjonen som staten eller eventuelt staten som fleirnasjonal. Døme på statspatriotisme i statar med mange etniske grupper, kan vere den USA-amerikansk patriotismen, sovjetpatriotismen i Sovjetunionen og den jugoslaviske patriotismen under Tito. 

To av dei mest ekstreme døma på etnisk nasjonalisme med dramatiske følgjer er Nazi-Tyskland (Ein Volk, ein Reich, ein Führer!), og den etniske nasjonalismen som vart vekt til live att og kynisk utnytta av maktpolitikarar i det tidlegare Jugoslavia etter at Tito var død. Den første førte til verdskrig og Holocaust, den andre til etnisk reinsing i stor stil i Bosnia og Kosovo, med massemord og tvangsfordriving som verkemiddel. 

Norsk nasjonalisme før 1905 kan ikkje kallast etnonasjonalistisk, då han ikkje retta seg mot andre menneske som etnisk gruppe, heller ikkje svenskar, men mot ein nasjons (Sveriges) dominans over ein annan (Noreg) i ein union. Denne nasjonalismen retta seg såleis i hovudsak mot dei institusjonane og ordningane som representerte denne dominansen, som den ikkje-parlamentariske statsskikken før 1884 og den felles utanrikstenesta og felles kongen før 1905. 

Heller ikkje norskdomsrørsla kan kallast etnonasjonalistisk, fordi ho ikkje retta seg mot danskar som folk, men den norske sosiale elitens norskdanske kulturherredømme, som heldt fram også under unionen med Sverige. Det var (og er) ein kamp for kulturell og språkleg sjølvrespekt meir enn noko anna. 

I den grad norsk nasjonalisme kan kallast etnisk nasjonalisme, må det gjelde behandlinga av samar og romanifolk fram til lenge etter andre verdskrigen. Då bortsett frå NS-regimet under okkupasjonen, som òg retta seg mot dei norske jødane. Det verkar likevel rart å skulle kalle NS-regimet nasjonalistisk, sidan det var innsett av ei framand okkupasjonsmakt. I kva grad dei som ottast og mislikar muslimar i Noreg i dag kan kallast etnonasjonalistar, kan kanskje diskuterast, men ekstreme utgåver av denne skepsisen liknar vel på etnisk nasjonalisme.

Sjå òg
Etnonasjon

Nasjonalisme
Etniske konfliktar
Politiske teoriar
Etnisitet i politikk
Trondheim Turistforeining

Trondhjems Turistforening er ein del av Den norske turistforening med kjerneområde i Trollheimen og Sylan. Foreininga har over femten tusen medlemer og driv atten turisthytter.

Foreininga har to undergrupper: Fjellsportgruppa for erfarne turgåarar, og Ungdomsgruppa for dei mellom 15 og 25.

Friluftslaget blei grunnlagd i Trondheim i desember 1887 med Carl Schulz som leiar.

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell nettstad

Kjelder 
 Historie på www.tt.no

Friluftsliv i Trøndelag
Kultur i Trondheim
Organisasjonar skipa i 1887
Den Norske Turistforening
Kultur i 1887
1887 i Noreg
Branko Tsrvenkovski

Branko Tsrvenkovski (), er ein makedonsk politikar og var president i Makedonia frå 2004 til 2009. Han har òg vore statsminister i Makedonia i to periodar.

Liv
Tsrvenkovski var fødd i Sarajevo i dåverande Jugoslavia. Han studerte ingeniørfag ved universitetet i Skopje fram til 1986. I 1990 vart han vald til parlamentet i den makedonske delrepublikken i dei første frie vala i Jugoslavia. I 1991 vart han leiar for Makedonias Sosialdemokratiske Union (Sotsijaldemokratski Sojuz na Makedonija (SDSM)), etterfylgjarpartiet til kommunistpartiet i Makedonia. 5. september 1992 vart han Makedonia sin første statsminister etter lausrivinga frå Jugoslavia. Han sat som statsminister fram til 1998 og igjen frå 2002 til 2004.

14. og 28. april 2004 vart han vald til president med 42,5 % og 60,6 % av røystene i første og andre valomgang. Valoppslutninga var berre 53,8 %, dersom oppslutninga hadde vore lågare enn 50 % ville valet ha blitt annullert. Han vart innsett som president 12. mai 2004 og gjekk då av som statsminister. Som president var rolla hans stort sett seremoniell.

Tsrvenkovski stilte ikkje til attval ved presidentvalet i mars 2009. Han gjekk av som president 12. mai 2009.

Makedonske presidentar
Makedonske politikarar
1880-åra

1880-åra var det nest siste tiåret av 1800-talet. Dei byrja 1. januar 1880 og enda 31. desember 1889.

Den andre industrielle revolusjonen hadde hovudperioden sin i dette tiåret. Den moderne byen voks fram på denne tida, med innføringa av skyskraparar og bensinbilar.

Verda 
 Den nye imperialismen og kappløpet om Afrika
 Frankrike gjorde det første forsøket på å grava ut Panamakanalen.
 Transvaalkrigen
 Vulkanen Krakatoa i Indonesia hadde eit voldsamt utbrot som drap 36 000 og skapte ei stor flodbølgje.

Noreg 

 Naturalismen prega kulturlivet.
 Norsk skriftspråk blei noko endra frå dansk og i retning av norsk talemål. Landsmål blei likestilt med «det almindelige skrift- og bogsprog» (riksmål).

Vitskap og teknologi 
 Elektrisk lys blei utvikla for kommersiell bruk.
 Oppfinninga og utviklinga av bensinbilen.
 Sal av grammofonar og grammofonplater tok til.
 Ein bygde dei første skyskraparane.
 Heinrich Hertz oppdaga den fotoelektriske effekten.

Personar 

 Keisar Franz Josef av Austerrike
 Keisar Guangxu av Kina
 Keisar Wilhelm I av Tyskland
 Keisar Wilhelm II av Tyskland
 Kanslar Otto von Bismarck av det tyske riket
 Kong Umberto I av Italia
 Pave Leo XIII
 Keisar Meiji av Japan
 Keisar Aleksander II av Russland
 Kong Alfonso XII av Spania
 Dronning, seinare keisarinne Victoria av Storbritannia
 Statsminister William Ewart Gladstone av Storbritannia
 President Rutherford B. Hayes av USA
 President Chester A. Arthur av USA
 President Grover Cleveland av USA
 Sjah Nasser-al-Din av Persia

 
Tiår
Freding

Freding er eit verkemiddel innan lovverket som er meint å ta vare på noko og verna det mot inngrep. Ein kan til dømes freda ein art, eit område, eit bygg eller særskilde ting. Føremålet med fredinga kan vera at ein vil ta vare på eit kulturminne, kulturlandskap, naturlandskap, eller at ein vil verna om ein særskild truga bestand av dyr eller plantar.

Freding av norske kulturminne 
 
Kulturminneloven fastset kva kulturminne som er freda i Noreg. Funn og funnstader frå førhistorisk tid og mellomalderen (fram til 1649) er automatisk freda. Det same gjeld samiske kulturminne som er eldre enn hundre år. Elles kan Miljøverndepartementet freda andre viktige kulturminne.

Freding inneber at ingen skal forandra, ta med seg eller på andre måtar forstyrra eit slikt kulturminne. Riksantikvaren har kontroll med freda kulturminne i Noreg.

Freding av norsk natur

Naturvernloven styrer freding av viktige naturområde og truga artar. Direktoratet for naturforvalting står for styret av naturvernet.

Rundt 12,5 % av fastlandarealet i Noreg er verna etter naturvernloven. Område kan fredast på fem ulike måtar: Som naturreservat, nasjonalpark, landskap, naturminne eller biotop.

Bakgrunnsstoff

Sjå òg
Kategorien «Freda plantar»
Kategorien «Freda dyr»
Kategorien «Freda bygg»
Kategorien «Verneområde»

Kjelder
Bergen Museum (bergenmuseum.uib.no )
Lov om kulturminner ( lovdata.no)
Direktoratet for naturforvalting (dirnat.no)
Riksantikvaren: Å eie et fredet hus
Miljøstatus i Noreg: vernet natur  på http://www.miljostatus.no
Miljøstatus i Noreg:  Kulturminner på http://www.miljostatus.no

Kulturminnevern
miljøvern
Nasjonalpark

Ein nasjonalpark er eit område som er statleg verna mot inngrep eller utnytting som kan endra naturtilhøva og eventuelt kulturminne i området. Nasjonalparkane er som oftast større område med ein særmerkt, urørt eller særleg vakker natur. Yellowstone nasjonalpark i Wyoming i USA vart oppretta 1873 som den fyrste nasjonalparken i verda.

Nasjonalparkane er gjerne opne for friluftsliv så lenge dette ikkje verkar negativt inn på naturen. Også avgrensa økonomiske aktivitetar, som jakt, fiske, tømmerhogst, beiting og anna landbruksaktivitet, kan vera tillatne under bestemte vilkår.

Sjå òg 
 Nasjonalparkar i Finland
 Nasjonalparkar i Japan
 Nasjonalparkar i Noreg
 Nasjonalparkar i Sverige
 Nasjonalparkar i Tyskland
 Nasjonalparkar på New Zealand
 Nasjonalparkar i USA

Kjelder 
 

 
Verneområde
Kulturminne

Kulturminne er ei nemning på i vidaste tyding leivningar frå menneskeleg verksemd frå dei tidlegaste tider fram til i dag. I følgje den norske Kulturminneloven omfattar nemninga alle spor etter menneskeleg verksemd i det fysiske miljøet, mellom anna stader det knyter seg historiske, religiøse eller sogehendingar til. 

Kulturminne som vert sett på som særleg viktig kulturarv, kan verta bandlagde gjennom freding. I Noreg er det Riksantikvaren som har forvaltingsmynde knytt til kulturminne. UNESCO har utpeika nokre kulturminne som dei ser på som svært viktige minne om menneskja sin historie til å vera verdsarv.

Typar 
Kulturminna kan vera slike bygningar eller ting som hus, industribygg eller fartøy, eller eldre busetjingsspor, gravhaugar, jernvinner eller tjøremiler. Ein kan også finna dei som kulturlandskap i til dømes dyrka mark, beiteområde og utmark.

Vern 
Ein kan verna kulturminne gjennom lovverk som seier at det er forbode å øydeleggja eller gjera visse endringar på dei. Ein kan også gje økonomisk støtte til vedlikehald av kulturminna, til dømes støtte til ei viss form for gardsdrift som opprettheld kulturlandskapet. Kommunar kan også få støtte til å registrere og ta vare på kulturminne gjennom samarbeidsprosjekt mellom Riksantikvaren og dei ulike fylkeskommunane. Lokale kulturminneplanar i Sogn og Fjordane fylke er eit døme på dette.

Kulturminne kan også flyttast til museum der ein syna dei fram til eit større publikum.

Tyding 
Kulturminne kan vera viktige historiske kjelder for historikarar og arkeologar. Dei kan også gjeva ei kjensle av historie til vanlege folk. Flotte eller spesielle kulturminne er ofte mål for turisme, og har såleis stor økonomisk tyding.

Sjå òg 
 Riksantikvaren
 Norsk folkemuseum, eit museum som særleg tek vare på norske kulturminne
 National Trust, engelsk organisasjon som tek vare på og syner fram gamle (herskaps)hus

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Cultural heritage» frå  den 10. april 2006, og «Kulturminne» frå  27. juni 2007.

Bakgrunnsstoff 

 Hva er et kulturminne?  Nord-Troms Museum
 Miljøstatus i Noreg: Kulturminne
 Riksantikvaren- direktoratet for kulturminneforvaltning
 Cultural heritage search engine
 Cultural routes and landscapes, a common heritage of Europe  (English and French language)
 EPOCH – European Research Network on Excellence in Processing Open Cultural Heritage
 National Register of Historic Places  travel itineraries in the U.S.
 UNESCO World Heritage Centre – Official website
 Cultural heritage information from UNESCO

Kulturminne
Kultur
Museologi
Turisme
Bergstaden Røros

Bergstaden Røros (sørsamisk Plaassja) er administrasjonsstad for Røros kommune. Tettstaden Røros har formelt ikkje status som by, men som bergstad. På grunn av viktige kulturminne knytt til drifta av Røros Kobberverk, vart tettstaden Røros i 1980 teke med på UNESCO si liste over verdsarv. Utvinninga av kopar gjekk føre seg i tida 1644-1977. Store delar av bergstaden vart brent ned av svenske styrkar i  1678 og 1679, men bergstaden vart bygd opp att i same stil med smale gater og låge hus. Over dei låge husa tronar kyrkja «Bergstadens Ziir» (bergstadens pryd).

Biletgalleri

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Bergstaden Røros Røroshistorie
 Bergstaden Røros Riksantikvaren
 Røros Reiseliv 
  Verdensarven Røros
 Miljøstatus i Noreg: Bergstaden Røros 
 Røros på http://whc.unesco.org

 
Freda kulturmiljø
Norsk industrihistorie
Kulturminne i Røros
Verdsarv i Noreg
Turistmål i Trøndelag
Kommunesenter i Trøndelag
Muren i Bergen

Muren i Bergen, Murhvelvingen, Mureporten eller Rosenkrantzke Muur, til dagleg oftast kalla Muren, er eit bygg som ligg på Østre Murallmenning i Bergen. Muren vart bygd i 1562 som privathus for lensherren Erik Rosenkrantz. Rosenkrantz hadde fått løyve frå kongen til å henta kleberstein frå klosterruinane på Munkeliv kloster. Steinane kan ein sjå i hjørne og innrammingar. Bygningen fekk skade i fleire av bybrannane på 1600-talet, og har vore gjennom mange ombyggingar, men er ein av få bygningar i Bergen som overlevd sidan 1500-talet. 

I sokkeletasjen har det vore drive handel sidan 1600-talet. Buekorpsmuseet held til i bygningen, i det som ei gong var ein stor festsal. 

Muren er i motsetnad til Stadsporten i Kalfarveien ikkje ein byport. Opphavleg låg der ein brønn under kvelvinga. Brønnen vart tildekt og den offentlege passasjen vart laga til i 1880-åra. Bygget vart skadd av brann i 1625, 1640 og 1643. I åra 1651-52 vart Muren reparert for offentlege middel, og etter det brukt av eit vaktkompani. Bygget hadde gavl òg mot aust og vest, og det noverande valmtaket er bygd etter brannen i 1702. 

I 1880–82 vart private eigarar kjøpt ut av Brennevinssamlaget, og i 1922 vart samlaget kjøpt av A/S Vinmonopolet. Muren vart seld til kommunen i 1924. Kyrkjeverja hadde kontor i fyrste etasje i åra 1929-75. I 1565 feira Brynhilde Benkestok og futen Erik Hanssøn Schønnebøl eit staseleg bryllaup i denne salen. Seinare vart dette «Café for Striler». Brennevinssamlaget innreidde òg ein «Toddysal for et bedrestilt publikum» i første etasje, men der kom ingen. Muren vart freda i 1927.

Bakgrunnsstoff 

Byggverk i Bergen
Freda bygg i Vestland
Kulturminne i Bergen
Fuglenes

Fuglenes er ein bydel i Hammerfest. Han er ein av dei 34 stadene som er tekne med i verdsarv-kulturminnet Struvemeridianen. Det var her Friedrich Georg Wilhelm von Struve sine oppmålingar vart avslutta i 1852.

Meridianstøtta 

I 1854 vart Meridianstøtta reist, som eit minnemerke over oppmålinga. Støtta har ein fot i granittstein, ein pilar i bronse og ovanpå den ein rund klote av kopar, som skal minna om jorda. På minnesmerket står det:

«Det nordligste endepunkt av en meridianbue på 25 ° 20' fra det nordlige ocean til Donaufloden – gjennom Norge, Sverige og Russland. Etter foranstaltning av HM Oscar I og keiserne Alexander I og Nicolaus I ved uavbrutt geometrer. Bredde 70° 40' 11,3`` ».

I 1945, under andre verdskrigen, vart minnesmerket sendt til Trondheim for å unngå øydelegging.

Nokre år etter krigen vart støtta attreist på plassen sin, det var den 17. mai 1949. I dag er det norske meridianmonumentet eit symbol for Hammerfest, som lenge var den nordlegaste byen i Noreg. 

Ein liknande pilar står ved den andre enden av meridianbogen, ved punktet Stara Nekrasivka i Ukraina.

Bakgrunnsstoff 
 Hammerfest Turist AS 
 Fuglenes Fyr 
 Hammerfest Historia - Meridianstøtta 

Busetnader i Hammerfest
Struvemeridianen
Delområde i Hammerfest
Industriminne

Eit industriminne''' eller teknisk- industrielt kulturminne'' er eit industribygg eller -område som vert rekna som eit kulturminne. Studiet av industriminne etter den industrielle revolusjonen vert kalla industriarkeologi.

Døme på industriminne 
 Berg- og gruveindustri
 Bergstaden Røros
 Völklinger Hütte
 Zeche Zollverein i Essen 
 Landschaftspark Duisburg-Nord 
 Kringkasting
 Grimeton kringkastar

Bakgrunnsstoff 
 http://www.industriedenkmal-stiftung.de/
 http://www.erih.net/
 http://www.industriedenkmal.de/
 http://www.dubtown.de/

Sjå òg 
 Tekniske og industrielle kulturminne i Noreg
 Industrisamfunn
 Postindustrielt samfunn
Spettmeis

Spettmeisa (Sitta europaea) er cirka 15 cm, hannfugl og hofugl er nesten heilt like. Spettmeisa er ein tett «plugg» med stort hovud og eit rett, meiselforma nebb. Styrken til nebbet blir understreka av den framståande svarte augestripa. Dette er ein svært spesiell fugl på mange måtar. Når han skal ha seg mat, hentar han ofte ei nøtt nede frå bakken og tek ho med seg opp i eit tre. Der plasserer han nøtta omhyggeleg ned i ein fast sprekk. Han hakkar på nøtta til ho klovnar. Her kjem det kraftige nebbet godt med. Spettmeisa er også den største treakrobaten av alle fuglar. Han er den einaste som er i stand til å faktisk klatre nedover bratte trestammar utan problem. Han sprintar nedover stammen i ein valdsam fart. Han nyttar heller ikkje stjerten til støtte. Dette er noko dei aller fleste fuglar gjer. Spettmeisa rugar i 15-18 dagar på 6-8 kvite egg med rustraude flekkar. Om spettmeisa hekkar i ein fugleholk, kan ho lett jage bort større fuglar som alt har teke i bruk reirplassen. Spettmeisa murar igjen holet til det er passe stort berre til ho, og større fuglar må finne seg ein annan plass å legge reiret sitt. Ho kan til og med jage bort kattugle på denne måten. Svært utprega standfugl.

Sjå også
 Spettmeisfamilien
 Meisefamilien

Bakgrunnsstoff

Miljølære
Norsk ornitologisk forening

Spettmeisfamilien
Fuglar i Noreg
Standfuglar