alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Selje

Selje (latin Salix caprea) er namnet på eit treslag av vierslekta i vierfamilien. Seljer skil seg ut frå dei fleste andre pilslaga ved at blada er breiare enn dei utprega langsmale pilblada.

Utsjånad

Vekstform 
Seljer veks oftast i buskform med fleire stammar som blir kring 2–3 meter høge. Ved einstammig form i godt lys kan selja vakse til tre på 6–14 meters høgd — og unntaksvis opp til 20 m.

Blad 
Seljeblada er 5-12 cm lange, og grøne på oversida, men gråkvite på undersida. Her er dei kledde med filtaktige hår som truleg har som oppgåve å verna blada mot væsketap.

Blomster 
Selja blomstrar tidleg og på berr kvist. Knoppane er verna av eit brunt, blankt skal, medan blomeorgana er verna av grå dun eller pels som gjev dei ein særprega utsjånad. Dei mjuke, avrunda blomane blir gjerne kalla gåsungar.

Bruk

Dyrefôr 
Lauv og greiner av selje blir tradisjonelt bruka til husdyrfôr i norsk landbruk — særleg for sauer og geiter.

Seljefløyte 
Når selja er særleg sevjerik kring slutten av mai og utover juni, har det vore vanleg å laga seljefløyter. Desse lagar ein ved å kappe seg eit fingertjukt emne av rett ved utan kvist. Ein kakkar på borken med knivskaftet til borken løysnar frå veden og ein kan vri borken forsiktig laus frå greina utan at han sprekk eller rivnar. Ein følgjer så ein av fleire metodar som alle har til felles at ein brukar ein del av ved-delen av emnet til å laga ein blokk med ein spalte i og eit vinkla dobbeltsnitt i borken slik at fløyta kan blåsast på som ei blokkfløyte. Korte seljefløyter kan vera korte piper med éin tone, dei kan vera stempelpiper med glissandotonar. Dei mest brukande instrumenta er fløyter som er lange nok til at ein kan få fram fleire overtonar på dei ved overblåsing.

Høgtidsbruk 

Det er vanleg å taka inn seljegreiner med gåsungar (lodne blomar) på til palmesøndag i mange norske familiar. Nokre stader blir den blomande selja endatil kalla palme i denne samanhengen.

Sjå òg 
 Gråselje
 Selje kommune

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Bilete av selje 
 Den virtuella floran

Vierfamilien
Husdyrfôr
Tre
Lauvtre
Nytteplantar
Sigurd Jorsalfare

Sigurd Magnusson Jorsalfare (), rekna som Sigurd I av Noreg, var konge av Noreg frå om lag 1103 til 1130. 

Sigurd var son av kong Magnus III Olavsson Berrføtt. Han overtok kongedømet saman med brørne Øystein I Magnusson (om lag 1088–1123) og Olav Magnusson (1099–1115) då faren døydde i 1103. Sigurd Jorsalfare var jarl på Orknøyane frå 1098 til 1103 og var einekonge i Noreg frå 1123. Han var gift med dronning Malmfred av Russland.

Namnet «Jorsalfare»

Tilnamnet «Jorsalfare» ('Jerusalem-farar') fekk Sigurd av di han i fleire år var på krosstog. Han skal ha vore i Jerusalem, som på norrønt var Jorsal.

Kjelder

Norske regentar
Folk frå norrøn tid
Folk tilknytte krosstoga
Øystein I av Noreg

Øystein I Magnusson var konge av Noreg om lag frå 1103 til 1123. Han vart fødd om lag 1088 og døydde i 1123. Han var gift med norske Ingebjørg Guttormsdotter. Øystein Magnusson var son av kong Magnus III Berrføtt. Øystein Magnusson var konge saman med brørne Sigurd I Magnusson Jorsalfare og Olav Magnusson.

Sjå òg 
 Norske monarkar

Norske regentar
Folk frå norrøn tid
Fødde i 1088
Døde i 1123
Olav Magnusson

Olav Magnusson () var konge av Noreg frå 1103 til 1115. Han levde i tida frå 1099 til 1115. 
Olav var son av kong Magnus III Berrføtt, og vart teken til konge saman med dei eldre brørne Øystein I Magnusson og Sigurd I Magnusson Jorsalfar. Han døydde 15 år gamal. 

Olav Magnusson er den fjerde kongen i den norske kongerekka med namnet Olav, men han står unummerert. Olav IV av Noreg var konge nesten 300 år seinare.

Sjå òg 
 Norske monarkar

Norske regentar
Folk frå norrøn tid
Harald IV av Noreg

Harald IV Magnusson Gille var konge av Noreg frå om lag 1130 til 1136. Han vart fødd kring 1103 og døydde i 1136. Han var gift med den svenske dronninga Ingerid Ragnvaldsdotter. 

Harald Gille var son av kong Magnus III Barfot. Harald Gille tok kongsnamn etter at Sigurd I Magnusson Jorsalfare døydde i 1130. I den byrjande borgarkrigstida overfall han kong Magnus IV Sigurdsson den blinde i 1135. Magnus den blinde vart fanga, kastrert og blinda. Harald vart i sin tur drepen av Sigurd Magnusson Slembe i 1136.

Sjå òg 
 Norske regentar

Norske regentar
Norske monarkar
Norske kongar
Folk frå norrøn tid
Folk frå borgarkrigstida
Fødde i 1100-åra
Døde i 1136
Øystein II av Noreg

Øystein II Haraldsson var konge av Noreg frå om lag 1142 til 1157. Han var gift med den norske dronning Ragna Nikolasdotter. Han var fødd om lag i 1125 og døydde i 1157. 

Øystein II Haraldsson var son av kong Harald IV Gille, og vart teken til konge i 1142 saman med brørne Sigurd II Munn og Inge I Krokrygg. Øystein fall saman med broren Sigurd Munn då dei prøvde å ta livet av broren, kong Inge I Krokrygg. 

I borgarkrigstida var det vanleg at fleire kongssøner kjempa mot kvarande om makta i Noreg.

Sjå òg 
 Norske monarkar

Norske regentar
Folk frå norrøn tid
Folk frå borgarkrigstida
Fødde i 1120-åra
Døde i 1157
Høgmellomalderen
Myrda monarkar
Inge I av Noreg

Inge I Krokrygg var konge av Noreg frå 1136 til 1161. Han vart fødd i 1135 som son av kong Harald IV Gille og Ingerid Ragnvaldsdotter. Inge vart vald til konge på Borgartinget i 1136. Samstundes vart broren Sigurd II Haraldsson Munn teken til kongen på Øyratinget. 

Tilnamnet Krokrygg fekk Inge fordi han var vanfør. Ifølge Snorre vart han skada i slaget ved Minne som 2-åring, då lendmannen Tjostolv Ålesson skal ha bore han i ein sekk på ryggen under slaget. Sekken vart truffe av ei pil, og skada barnekongen for livet. Den danske historikaren Saxo Grammaticus har ein annan versjon; at det var amma hans som mista han i golvet slik at han knakk ryggen.

I borgarkrigstida, då Inge var konge, var det vanleg at fleire kongssøner kjempa mot kvarande om makta i Noreg. Inge Krokrygg kjempa mot brørne Øystein II Haraldsson og Sigurd, som begge ynskte å ta frå Inge kongsnamnet. I løpet av Inges og brørnes regjeringstid vart Nidaros erkebispedøme skipa. Inges viktigaste rådgjevarar var lendmennene Erling Skakke og Gregorius Dagsson. I kretsen rundt Inge lå grunnlaget for det som etterkvart vart ei gruppe aristokratiske og kyrkjevenlege stormenn som i moderne tid er kalla Lendmannspartiet. Denne gruppa la igjen grunnlaget for baglarane, gruppa som reiste seg mot kong Sverre Sigurdsson på slutten av 1100-talet.

Inges menn klarde til slutt å få teke livet av begge brørne hans. 
Inge sjølv fall i eit slag i 1161 mot Sigurd Munn sin son Håkon II Herdebreid.

I Heimskringla av Snorre Sturlason kan ein lesa norske kongesoger, mellom anna om Inge Krokrygg. Soga om Inge og brørne hans heiter Haraldssønenes saga.

Sjå òg 
 Norske monarkar

Referansar 

Norske regentar
Folk frå norrøn tid
Folk frå borgarkrigstida
Fødde i 1135
Døde i 1161
Øystein Øysteinsson Møyla

Øystein Øysteinsson Møyla () var den første leiaren av birkebeinarane. Han vart gjeven kongsnamn på Øyratinget i 1176. 

Øystein Møyla var son av kong Øystein II Haraldsson. 
Tilnamnet «Møyla» tyder 'vesle møy' eller 'vesle kvinne', og tilnamnet fekk han på grunn av sin unge alder og barnslege utsjånad.

Då Øystein Haraldsson blei drepen i den første fasen av borgarkrigstida i maktkampen mot broren Inge Krokrygg, samla tilhengjarane hans seg først under sonen til Sigurd Munn, Håkon Herdebrei. Håkon blei nedkjempa av Erling Skakke under slaget ved Sekken, nær Veøya i Romsdalen i 1162. 

I 1174 danna motstandarane til Erling Skakke ein flokk som fekk tilnamnet birkebeinarar. Med Øystein Møyla som leiar inntok de Trondheim, og på Øyratinget i 1176 utropte dei han til konge. Øystein Møyla og birkebeinarane gjorde deretter opprør mot Erling Skakke og den unge sonen hans, kong Magnus V Erlingsson. I januar 1177 blei birkebeinerne grundig slått i slaget på Re. Øystein Møyla kom seg unna, men blei drepen av ein bonde då han ba om grid. Dette slaget er det siste som er nemnt i Heimskringla.

Den neste leiaren av birkebeinarane var Sverre Sigurdsson, som regjerte som konge av Noreg frå 1184 til han døydde i 1202.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Øystein Øysteinsson Møyla» frå ,  den 15. november 2016.  
 

Norske regentar
Folk frå norrøn tid
Folk frå borgarkrigstida
Fødde på 1100-talet
Døde i 1177
Pizzicato

Pizzicato er ein spelemåte på strykeinstrument der ein klimprar eller knipsar på strengene i staden for å dra bogen over dei.

Pizzicatotypar

Vanleg pizzicato 
Ved vanleg høgrehandspizzicato løftar ein strengen med éin finger og slepp han att. (Ein løftar ikkje strengen så høgt at han slår mot gripebrettet.) Ved raskt pizzicatospel brukar ein gjerne to eller tre fingrar vekselvis. Ein særleg rask pizzicatotype er veksling mellom vanleg pizzicato (høgrehandspizzicato) og venstrehandspizzicato.

Venstrehandspizzicato 
Venstrehandspizzicato er særleg bruka i virtuos fiolinmusikk og i norsk folkemusikk på hardingfele.

Bartók-pizzicato 
Ved Bartók-pizzicato klyp ein strengen mellom to fingrar, løftar han opp og slepp han slik at strengen slår mot gripebrettet.

speleteknikk
Italienske ord og uttrykk
Øyratinget

Øyratinget eller Øratinget, bokmål òg Øretinget, var eit tingsete i Nidaros (Trondheim), ved utløpet av Nidelva. Harald Hårfagre vart teken til konge her. Under Harald Hardråde fekk kongshylling på Øyratinget riksomfattande verknad. Frå 1204 måtte kongen sverje kongseida på skrinet til Heilag-Olav. Øyratinget vart flytt til Domkyrkjegarden.

Dei trøndske fylka 

Dei fire inntrøndske fylka var
 Sparbyggjafylki - seinare Steinkjer og Snåsa.
 Eynafylki - seinare Beitstad, Inderøy og Verran.
 Verdølafylki - seinare Verdal.
 Skeynafylki - seinare Skogn, Ytterøy og Mosvik.

Dei fire utrøndske fylka var
 Stjørdølafylki - seinare Stjørdal, Meråker, Klæbu, Selbu og Tydal.
 Strindafylki - seinare Strinda, Leksvik, Frosta og Åsen.
 Gauldølafylki - heile Gauldal.
 Orkdølafylki - heile Orkla med Børsa, Skaun og Byneset.

Uttrønderane sin tingstad var på Øyra (Øra) ved elveosen til Nidelelva ved garden Lade. Namnet Lade er avleia frå lasteplass, opplagsstad eller marknadsstad. Inntrønderane heldt sitt tilsvarande ting ved Mære i Sparbu. Etter kvart vart denne samanslutninga utvida. Uttrønderane og inntrønderane slutta seg saman til eit lovsamband, og Øyratinget vart då sams for heile Trøndelag.

Kjelde 
 Henry Røsoch, Trondheims historie, utgitt i 1939 av Trondheim kommune på F. Bruns Bokhandel forlag.

Tingstader i Noreg
Tinglag i Noreg
Norsk mellomalder
Historie i Trondheim
Arco

Arco er namnet på den mest brukte speleteknikken for strykeinstrument der ein dreg bogen over strengene. Ordet kjem frå italiensk og tyder ganske engelt boge.

Det finst mange ulike måtar ein kan spela på i arco, til dømes legato, der ein spelar mange noter på det same bogestroket, eller staccato, der kvar note vert skild frå dei andre med bittesmå stiller.

Sjå òg 
Pizzicato
Col legno

speleteknikk
Italienske ord og uttrykk
Håkon Magnusson Toresfostre

Håkon Magnusson Toresfostre (fødd 1068/1069, død 1094/1095) vart utropt til konge av Trøndelag og Oppland i 1093. Samstundes vart Magnus III Berrføtt teken til konge i Vika. Vika eller Viken var området kring Oslo. 

Håkon skal ha vore son av Magnus II Haraldson, som var konge frå 1066 til 1069. Ein kjenner ikkje til kven mor hans var.

Han var fosterson av Steigar-Tore, ein mektig mann frå Oppland, og var difor kjend som «Toresfostre». Steigar-Tore stydde opp om kravet om kongsmakt. 

Etter å ha vorte teken til konge på Opplanda vart han hylla som herskar på Øyratinget ved Nidaros. Her gav han lovnad om å oppheva fleire plikter for bøndene, som «landøre» og «julegåver».

Magnus Berrføtt godtok ikkje Håkon som medkonge. I 1093 var det kampar mellom Håkon og Magnus Berrføtt. 
Håkon døydde i 1094 eller 1095 etter å ha blitt sjuk under rypejakt på Dovrefjell. Han hadde berre vore konge i rundt eit år.

Sjå òg 
 norske monarkar

Kjelder

Norske regentar
Folk frå norrøn tid
Døde i 1094
Inge Magnusson

Inge Magnusson eller Inge Baglarkonge. I tida frå 1196 til 1202 var han baglarane sin kandidat til å vera norsk konge. Han vart sagt å vera son av kong Magnus V Erlingsson. Baglarane tapte slaget ved Strindsjøen mot kong Sverre Sigurdsson i 1199. Inge døydde i 1202.

I borgarkrigstida var det vanleg at fleire kongssøner kjempa mot kvarande om makta i Noreg.

Sjå òg 
 Liste over norske monarkar

Norske regentar
Folk frå norrøn tid
Døde i 1202
Erling Steinvegg

Erling Magnusson Steinvegg Baglarkonge var baglarane sin kandidat til å vera norsk konge i tida frå 1204 til 1207. Etter deira meining var han son av kong Magnus V Erlingsson. Baglarane fekk stønad av danskekongen Valdemar II Sejr. Kong Valdemar møtte i Tunsberg med stor krigsflåte. Erling Steinvegg bar jernbyrd for å visa at han var av kongeleg ætt. Baglarane sette seg i Vika kring Oslo, og gjorde hærtog opp mot Nidaros. Erling Steinvegg døydde i mars 1207, og Filippus Simonsson fekk rolla som nytt kongsemne for baglarane. 

I borgarkrigstida var det vanleg at fleire kongssøner kjempa mot kvarande om makta i Noreg. 

Sigurd Ribbung, som Ribbungane hadde som kongsemne, var rekna som son av Erling Steinvegg.

Sjå òg 
 Norske regentar

Norske regentar
Folk frå borgarkrigstida
Folk frå norrøn tid
Døde i 1207
Østfold fylke

Østfold fylke er eit tidlegare fylke i Noreg. Fylket var det søraustlegaste i landet og låg på den austre sida av Oslofjorden, med grense til Akershus i nord og vest og til Sverige og dei svenske fylka Värmlands län og Västra Götalands län i aust. Østfold blei del av nye Viken fylke den 1. januar 2020.

Østfold hadde seks byar: Askim, Mysen, Fredrikstad, Halden, Moss og Sarpsborg.

Historie 
I vikingtida var området ein del av Vingulmark, som i sin tur var ein del av Viken og inkluderte Båhuslen. Det var delvis under svensk styre fram til Harald Hårfagre si tid. 

Seinare, då Noreg var under dansk styre, delte den danske kongen området inn i mange len.

Namn 
Det gamle namnet til Oslofjorden var Fold, og tydinga til Østfold vert då 'fylket aust for Oslofjorden'. Dette namnet har røter attende til 1543. I mellomalderen var namnet på fylket Borgarsysla 'fylket til byen Borg (i dag Sarpsborg)'.

Seinare (under dansk styre) vart fylket kalla Smaalenenes Amt.

Klima 
Vêret i Østfold er prega av ei viss terrengskjerming mot aust og at det ligg ope til mot Skagerrak og Oslofjorden i sør og vest. Den herskande vinden er frå nord til nordaust om vinteren og frå sør til sørvest om sommaren. 

Middeltemperaturen varierer frå -3 til -5 °C i januar til 16–17 °C i juli. Om vinteren vil temperaturen ved kysten som regel kome opp kring –1 °C. 

Årsnedbøren er stort sett 700–800 mm, med seinsommaren og hausten som den våtaste tida. På grunn av det høgareliggande terrenget i aust, fell det lite snø om vinteren, i tillegg til at mild luft frå sjøen ofte fører til smelting. 

Fylket har ein god del tåke, særleg på hausten og vinteren, på grunn av nærleiken til sjøen.

Kommunar

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Østfold fylkeskommune internettportal 
 Fylkesmannen i Østfold
 Kulturnett Østfold 
 

 
Tidlegare norske fylke
Nedleggingar i 2020
Col legno

Col legno (italiensk, ‘med treet’) er ein speleteknikk på strykeinstrument der ein slår eller stryk bogen over strengene med tresida i staden for hårsida. 

Når ein spelar col legno blir tonen nærmast hås og kviskrande med mykje friksjonslyd. Col legno-spel kan vera sul tasto (over gripebrettet) for å gjera tonen meir mjuk og kviskrande eller ponticello (nærme stolen) for å gjera tonen meir sprø og hås. Vanlegvis slår ein strengene med bogen når ein spelar col legno — ein teknikk som meir presist blir kalla col legno battuto; men uttrykka col legno arco eller col legno tratto tyder at musikaren skal draga bogen over strengen, slik ein vanlegvis bruker hårsida. Oppheving av col legno-parti blir markert med col crine (‘med håra’).

Den første komponisten vi veit brukte col legno var Joseph Haydn. Fiolin, bratsj, cello og kontrabass er døme på musikkinstrument som ofte brukar stilen.

Sjå òg 
Arco
Pizzicato

speleteknikk
Italienske ord og uttrykk
Stille

For (eit) «stille» i tydinga ‘stemming av instrument’, sjå skordatur.

Stille er eit fullstendig eller relativt fråvære av lyd eller rørsle. Omgrepet vert ofte brukt for å skildra det motsette av bråk. Stille kan òg brukast i samband med manglande rørsler i luft eller vatn, som i «vindstille» eller «å ro ut på stilla». Som adjektiv kan stille vise til alle typar fråvære av lyd eller rørsler.

Stille og symbol 

Symbol for det å vera stille kan vera at ein held ein eller to fingrar loddrett framfor munnen, eller at ein dreg dei vassrett over som om ein lukker han. Ein kan også symbolisera tvungen stille gjennom ein knebel eller ei hand halden framfor munnen.

Det er òg vanleg å bruka stiller for å markera sorg eller medkjensle etter dramatiske dødsfall, til dømes rundt offer for ulukker eller krigar. Dette kan vera ei stor markering som skjer i eit heilt eller fleire land, til dømes på minnedagen om den første verdskrigen, eller det kan vera ei lokal markering frå ei einsleg gruppe.

Stille i samfunnet 

Stille vert sett opp som ein motsats til bråk, og er i moderne tenking ofte rekna som noko positivt, som i uttrykket «fred og ro». Ein seier mellom anna at stader med lite menneske og maskinar er stille, fordi lydane som finst der ikkje trengjer seg på.

Stille mellom menneske kan bli oppfatta på ulike måtar. Å vera taus kan bety at ein ikkje fer med sladder eller spreier informasjon til fienden i krigstid. Men ein som er stum kan også oppfattast som uvennleg, fråverande eller dum. Å vera stille om ei sak kan tyda at ein ønskjer å forteie han, og protestar kan ofte gå ut på at ein ikkje lenger vil vera stille.

Tysne når fleire menneske er samla kan i mange høve oppfattast som rart eller pinleg, men kan også vera del av ein veremåte eller eit rituale der det er meininga at ein skal vera stille ei viss stund. Innan fleire religiøse retningar bruker ein stille for å nærma seg det guddommelege, til dømes i austleg meditasjon, innan klostervesen og i kvekarsamlingar.

Stille innan kunst 
Kunst handlar ofte om å uttrykka seg gjennom utsegner, former eller lyd. Innan musikk er likevel pausen mellom framføringar og noter svært viktige for uttrykket. 

Det eksperimentelle verket 4'33" frå 1952 av komponisten John Cage er kjend for sine 4 minutt og 33 sekund der musikarane ikkje lager lyd. Likevel er det ikkje heilt stille under framføringar, ettersom ein stadig høyrer lydar frå publikum og utsida av konsertsalen.

Stille i meteorologien 

Vindstille vil seia at ingen vind bles — røyk stig rett opp og vatn er spegelblankt. Dette fenomenet har namnet stille og talverdien 0 på beaufortskalaen.

Bakgrunnsstoff 

 Kathryn Damiano: Some Thoughts on Silence om stille kvekersamanheng
 Aldous Huxley: On Silence
 Stuart Sim: Manifesto for silence, 2007. ISBN 978-0-7486-2591-8

Lyd
Filippus Simonsson

Filippus Simonsson baglarkonge eller Filip Simonssøn  var baglarkonge frå 1207 til 1217. 

Filippus var systerson av biskop Nikolas Arnesson.
Etter at Erling Magnusson Steinvegg døydde i mars 1207 vart Filipus baglarane sitt kongsemne. Mellom han og birkebeinane sin konge, Inge II Bårdsson, kom det til forlik i 1208. Riket vart delt i tre. Filip skulle få Opplanda og ein del av Vika, men ikkje kongsnamn. Filip skulle få gifta seg med kong Sverre Sigurdsson si dotter Kristin. Forliket var inngått på Kvitsøy i Rogaland fylke hausten 1208. Av dette kjem namnet «Kvitsøyforliket».

Striden mellom baglane og birkebeinane i borgarkrigstida var då over, sjølv om det endelege forliket kom fyrst i 1217. 
Då Filip døydde i 1217 vart etterfylgjaren Håkon IV Håkonsson hylla av både baglarane og birkebeinane.

Sjå òg 
norske regentar

Norske regentar
Folk frå borgarkrigstida
Døde i 1217
Jon Kuvlung

Jon Ingesson Kuvlung var ein norrøn leiar som hevda å vera ein son av kong Inge I Krokrygg. Han styrte i Vika frå 1185 til han vart felt av birkebeinane i Bergen i 1188. Jon hadde vore munk på Hovedøya, og tilnamnet «kuvlung» var eit spottenamn birkebeinarane nytta om flokken Kuvlungane (norrønt kufl tyder 'munkehette'). Kuvlungane vart slegne av kong Sverre ved Bergen i 1188 der Jon Kuvlung fall.

Folk frå norrøn tid
Døde i 1188
Skule Bårdsson

Skule Bårdsson eller Hertug Skule, gamalnorsk Skúli Bárðarson, (fødd 1189, død 24. mai 1240) var ein norsk adeleg, jarl, hertug og kongsemne.

Skule var fødd om lag i 1189. Han var son av Bård Guttormsson og halvbror av kong Inge Bårdsson. Då Inge døydde i 1217 vart den 13 år gamle Håkon Håkonsson konge mot Skule sitt kandidatur, men Skule, som hadde tittel av jarl, fekk mykje av den røynlege makta og arva alt godset etter bror sin. Etter kvart som Håkon vart vaksen utvikla det seg ein maktkamp mellom Håkon og Skule. Som forsøk på å forsona dei to gifta Håkon seg med dottera til Skule, Margrete Skulesdotter, i 1225. I 1237 fekk Skule tittelen hertug. Dette var ikkje nok til å stagga ambisjonane hans, og i 1239 fekk han gitt seg sjølv kongsnamn på Øyrating. 

Flokken til Skule vart kalla vårbelger. Han tok kontroll over Trøndelag før han reiste sørover mot Oslo. Vårbelgene vann eit slag ved Låka i Nannestad, men i mai 1240 vart han slegen av kong Håkon og hæren hans i Oslo. Skule reiste attende til Nidaros. Då Håkon sine men kom til byen flykta han til Elgeseter kloster. Der vart han drepen av kong Håkon sine menn og klosteret brend ned. 

Mellom anna islendingen og sogeskrivaren Snorre Sturlason stod på sida til Skule i striden.

Skule Bårdsson er ein av dei mest omdiskuterte personane i norsk mellomalderhistorie. Historikarar har ofte tatt parti for anten Håkon Håkonsson eller Skule. P.A. Munch, som var svært innflytelsesrik mellom historikarar på 1800-talet, såg Håkon som den store modernisatoren, og Skule som representant for ei svunnen tid. I mot dette synet står Halvdan Koht, som gav eit brennande forsvar for Skule i artikkelen "Skule jarl" i Historisk tidsskrift i 1924. Her vert Skule presentert som den gåverike statsmannen som gjorde slutt på borgarkrigstida og samla landet, men vart felt av Håkon Håkonsson og mennene rundt han sine eigeninteresser. Sikkert er det at Skule ser ut til å ha gått inn i maktkampen mot Håkon med alle korta i sine hender, men likevel klarde å tapa. Likevel vart det etterkomarane hans, gjennom dottera sitt giftarmål med Håkon, som styrte landet vidare etter at dei begge var døde.

Henrik Ibsen sitt skodespel «Kongsemnerne» frå 1863 handlar om striden mellom hertug Skule og kong Håkon.

Folk frå norrøn tid
Folk frå borgarkrigstida
Fødde i 1189
Døde i 1240
Hønefoss

Hønefoss er ein by og administrasjonssenteret i Ringerike kommune i Buskerud i Viken. Fram til 1964 var byen òg eigen kommune.

Hønefoss er ein innlandsby og eit sentralt knutepunkt på Austlandet. Herfrå går mellom anna jarnbane til Bergen, Drammen og Oslo, og til Gjøvik via Roa. Gjennom Hønefoss gjekk dessutan stamvegen (E16) frå Sandvika til Vestlandet via Valdres, og Riksveg 7 til Vestlandet via Hallingdal og Riksveg 35 til Hokksund og Hadeland. Desse vegane går no i hovudsak utanom byensentrum, men Riksveg 35 går framleis gjennom Hønefoss.

Hønefoss fekk bystatus i 1852 og er i dag eit naturleg handelssentrum for follk i kommunane Ringerike, Hole og Jevnaker. Byen ligg som det nordlegate punktet i ein triangel med Drammen i sør og Oslo i søraust. 

Det er  i det området som i dag definerast som byen Hønefoss. Dette området er mykje større enn den tidlegare bykommunen.

Kjende personar frå Hønefoss 
 Emilie Marie Nereng, skribent kjend som bloggaren «Voe»

Sjå òg 
 Hønefossen
 Tettstader i Buskerud

Kjelder 
 SSB: «Tettsteder og sentrumssoner. 1. januar 2005. Buskerud»

Andre nettstader 

 Eldre fotografi frå Hønefoss og omegn ca. 1880-1941 på nettstaden til Nasjonalbiblioteket

Byar i Viken
Tettstader i Viken
Tidlegare kommunar i Buskerud
Hønefoss
Geografi i Ringerike
Kommunesenter i Viken