alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Termografi

Termografi er direkte eller indirekte avbilding av ein lekam eller eit område ved at varmestrålinga som blir sendt ut frå lekamen blir nedteikna slik at temperaturforholda framgår av biletet. 

For undersøkingar av langbølgja infraraudstråling (over 1,5 μm) nyttar ein elektronisk registrering. Resultata kjem fram på ein skjerm. Sonar med ulik temperatur attgjevast som ulike fargar eller fargenyansar, og ein kan skjelne temperaturskilnader på brøkdelar av ei grad. Med det kan ein «sjå» personar i fullt mørke, ut frå den varmeutstrålinga personen gjev. 

Teknikken har, omfram i industrien, fått utstrakt bruksområde, òg i medisinsk samanheng, til dømes ved gransking av blodomlaupet i ekstremitetane og til undersøking av brystkreft. 

Termografisk kopiering er ein fotografisk kopieringsmetode der varmestråling blir kasta tilbake frå mørke felt på ljos bakgrunn (bokstavar, strekteikningar) og blir fanga opp på spesielt kopieringspapir der det blir starta ein fotografisk prosess. 

Nedteikning av kurvar som viser temperaturforløp, ved hjelp av sjølvregistrerande termometer, vert kalla termografar.

Kjelder
 Termografi: avbildning. (2009, 15. februar). I Store norske leksikon. Henta 2. november 2013 frå http://snl.no/termografi/avbildning. 
 Termografi: kopiering. (2009, 15. februar). I Store norske leksikon. Henta 2. november 2013 frå http://snl.no/termografi/kopiering. 
 Termografi: kurvar. (2009, 15. februar). I Store norske leksikon. Henta 2. november 2013 frå http://snl.no/termografi/kurvar.

Bakgrunnsstoff

Infraraud avbilding
Overvaking
Meterspor

Meterspor er nemninga på jarnbanespor og trikkespor med ei sporvidd på 1000 millimeter, altså med ein avstand på ein meter mellom dei to skjenene.

Sjå òg
Sporvidd

Jarnbane
Termoluminescens

Termoluminescens er ei form for fosforescens, kortvarig lysutsending som ein kan observere ved langsam oppvarming av einskilde krystallinske stoff. Effekten oppstår når tidlegare absorbert energi frå elektromagnetisk stråling eller anna ionisert stråling vert send ut att som lys når materialet vert oppvarma. Fenomenet skil seg frå svartlekamstråling (vanleg glødelys) ved at det vert sendt ut ved langt lågare temperatur, i einskilde tilfelle til og med under romtemperatur (etter avkjøling til mykje lågare temperatur og etterfølgjande oppvarming).

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Thermoluminescence» frå ,  den 3. november 2013.  

Luminescens
Termoosmose

Termoosmose er osmose som skuldast skilnad i temperatur mellom to væsker som er skilt av ei porøs hinne.

Kjelder
 Termoosmose. (2009, 15. februar). I Store norske leksikon. Henta 2. november 2013 frå http://snl.no/termoosmose. 

Osmose
Termosflaske

Termosflaske, gjerne forkorta til termos, er ei flaske med isolerande vegger slik at mat eller drikke held på temperaturen.

Termosflask vart oppfunnen av den skotske fysikaren sir James Dewar i 1901. Namnet kjem av Thermos, som er ein produsent av termosflasker. Denne produsenten var ein gong i tida så dominant på marknaden at produktet vart synonymt med fabrikatet. Selskapet er framleis innehavar av figurmerke der ordet thermos inngår.

Det engelske namnet Dewar flask syner til på oppfinnaren. 

Den gode isolasjonsevna kjem av flaska har doble veggar med vakuum imellom. Sidan det er vakuum mellom veggane finst det ingen materie som kan leie varme. Tidlegare var ho laga av glas. Ho er kjenslevar for støyt, og flaska kunne øydeleggast om ho fekk ein støyt. I løpet av 1980-åra vart det vanleg med «uknuselege» termosar med flaske av rustfritt stål. Mattermoser har større kork, slik at innhaldet er betre tilgjengeleg. Tidlegare var korken til termosen laget av kork. Nå framstillast han vanlegvis av plast, med ein ventil som gjør det mogeleg å skjenke frå termosen uten at ein treng å skru av korken. Slike konstruksjonar er som regel vanskelege å gjere reine.

På midten av 1900-talet kom termo(s)kanner eller TV-kanner som i prinsippet er ein termos med hank og tut.

Kjelder
<div class="references-small">
Denne artikkelen bygger på «Termosflaske» frå ,  den 3. november 2013. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff 
 Sjå termosar i Digitaltmuseum.
 Sjå termoskanner i DigitaltMuseum
 Sjå termokanner i DigitaltMuseum

Husgeråd
Flasker
Kaffi
Te
Drikkekar
Vakuum
Transportprosess

Ein transportprosess er ein prosess der masse og energi flyttar seg inn i eller ut av eit fysisk system, eller internt rundt i systemet. Prosessane kan vise til 
 fluidmekanikk - transport av rørslemengd. Matematisk: 
 varmeleiing - transport av energi. Matematisk: 
 masseoverføring (diffusjon) - transport av materie. Matematisk: 

Innan industriell bruk skjer desse tre transportane ofte samstundes, noko som er ein av grunnane til at emnet har oppstått. Berre i unntakstilfelle finst ein eller to av desse transportane utan at den tredje skjer.

Matematisk kan dei tre grunnleggjande transportane skildrast på ein lik måte (sjå over). Dette gjer i sin tur at ein kan løyse problem på ein likeverdig måte. I dei generelle tilfella brukar ein ofte eller alltid i dag numeriske dataprogram (CFD, computational fluid dynamics) for å løyse oppgåvene.

Emnet kan studerast på tre ulike nivå; makroskopisk, mikroskopisk og molekylært. Dei makroskopiske studia innrettar seg på innkomande og utgåande verdiar frå ein prosess. Prosessen i seg sjølv blir ikkje studert i dette tilfellet. Bernoulli-likninga er eit kjent resultat i desse studia. Mikroskopisk studerer ein eit mindre volum for å få ei betre lokal skildring. På molekylært nivå studerer ein dei grunnleggjande prinsippa.

Transportprosessar studerast på alle tekniske høgskular rundt om i verda. Ein nyttar seg ofte av termodynamikken for å berekne start og sluttverdien og transportprosessar for å løyse problemet om kva som skjer mellom desse ytterpunkta.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Transportfenomen» frå ,  den 3. november 2013. 
 oppgav desse kjeldene: 
Bird, Stuart og Lightfoot Transport Phenomena, Wiley (1960-talet)
 

 
Kjemiteknikk
Trykktap

Trykktap er minsking av totaltrykket langs straumretninga i ein gass- eller væskestraum på grunn av friksjon eller virveldanning. Trykktap i eit røyr er avhengig av røyrlengda, røyrtverrsnittet, straumfarten og av om straumen er turbulent eller ikkje.

Kjelder
 Trykktap. (2009, 15. februar). I Store norske leksikon. Henta 2. november 2013 frå http://snl.no/trykktap. 

Væskedynamikk
Vakuumdestillasjon

Vakuumdestillasjon er destillasjon under lågt trykk. Fordelen med denne metoden er at kokepunktet blir senka. 

Vakuumdestillasjon går føre seg både med og utan oppvarming av blandinga som skal destillerast.

Kjelder
 Vakuumdestillasjon. (2009, 15. februar). I Store norske leksikon. Henta 2. november 2013 frå http://snl.no/vakuumdestillasjon. 

Vakuum
Destillering
Kjemiteknikk
Laboratorieteknikk
Valensband

Valensband er eit energiband (band av energitilstandar) som inneheld valenselektrona i ein elektrisk halvleiar eller isolator. Ved det absolutte nullpunktet er valensbandet fylt opp av elektron, men ved oppvarming vil ein del av dei eksiterast opp i leidningsbandet, som er eit tilsvarande energiband skilt frå valensbandet ved eit energigap utan tillatne tilstandar.

Sjå òg
 halvleiar

Kjelder
 Valensbånd. (2009, 15. februar). I Store norske leksikon. Henta 2. november 2013 frå http://snl.no/valensb%C3%A5nd.

Elektroniske bandstrukturar
Van der Waals-kraft

Van der Waals-krefter er eit samleomgrep på alle krefter som virkar mellom elektrisk nøytrale molekyl. Desse kreftane er mykje svakare enn kjemiske bindingar, men har likevel stor tyding. Kreftene er kalla opp etter den nederlandske fysikaren Johannes Diderik van der Waals.

Årsak til kreftene

Det er tre ulike, men nærskylde fenomen, som ligg bak dei van der Waalske kreftene:

Dipol-dipolbindingar

Molekyl der tyngdepunktet for den negative og positive ladningen ikkje fell saman, blir kalla permanente dipolar. Elektrona i molekylet utgjer den negative ladningen, og atomkjernane den positive ladningen. Molekyl som består av to like atom er ikkje permanente dipolar. Dersom molekylet består av to ulike atom, kan ein få ei forskyving av elektrona i molekylet, fordi kvart atom freistar å oppnå edelgasskonfigurasjon.

I molekyl med fleire enn to atom er det ikkje berre polariteten i bindinga som avgjer dipoldanninga, men òg symmetrien i molekylet. Vassmolekylet (H2O) er til dømes ein permanent dipol fordi vinkelen mellom dei to O-H-bindingane er ca. 104°.

Permanente dipolar vil tiltrekke kvarandre i nokre orienteringar, og fråstøyte kvarandre i andre.

Polarisering

Dersom ein permanent dipol kjem i nærleiken av eit anna molekyl, vil dette molekylet bli polarisert. Det vil seie at ladningsfordelinga i molekylet blir forskove. På denne måten kan eit upolart molekyl bli ein indusert dipol. Det er lettast å indusere dipolmoment i atom med mange elektron.

Londonkrefter

På bakgrunn av dette skulle ein trudd at det ikkje finst krefter mellom upolare edelgassmolekyl. Likevel kondenserer dei når temperaturen blir låg nok. Den tysken-amerikanske fysikaren Fritz London foreslo i 1930 at det òg finst dipol-dipolkrefter mellom upolare molekyl. Elektrona er ikkje i ro, og av og til er ladningsfordelinga usymmetrisk slik at molekylet blir ein dipol, noko som igjen kan indusere dipolmoment i nabomolekyl. Denne krafta blir kalla Londonkraft.

Bakgrunnsstoff

 General Chemistry Online: What are van der Waal Forces?

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Van der Waalske krefter» frå ,  den 3. november 2013.  
 

Intermolekylære krefter
Vasstrålepumpe

Vasstrålepumpe er ei enkel luftpumpe eller sugepumpe, som kan monterast til ein kran på trykkvassleidninga. Inni i pumpekammeret er inn- og utløpsrøyra konisk forma, og i denne innsnevringa får vatnet stor fart. I væske eller gass i fart er det undertrykk. Luft blir soge inn i den hurtige vasstraumen i opninga mellom røyrendane. Det lågaste lufttrykket ein kan oppnå med ei vasstrålepumpe, er lik metningstrykket til vassdampen ved den temperaturen vatnet har. Vasstrålepumpa vart oppfunnen av Robert Bunsen, og verkar på same måte som bunsenbrennaren for gass.

Kjelder
Vannstrålepumpe. (2009, 15. februar). I Store norske leksikon. Henta 2. november 2013 frå http://snl.no/vannstr%C3%A5lepumpe. 

Pumper
Varmeomsetning

Varmeomsetning er energilikevekta mellom innstråling, utstråling, fordunsting og varmeleiing. Temperaturforholda i lufta og i jordoverflata er avgjort av varmeomsetninga.

Kjelder
 Varmeomsetning. (2009, 15. februar). I Store norske leksikon. Henta 2. november 2013 frå http://snl.no/varmeomsetning. 

Varmeoverføring
Varmeoverføringskoeffisient

Varmeoverføringskoeffisient eller filmkoeffisienten i termodynamikk, mekanikk og kjemiteknikk vert nytta til å rekne ut varmeoverføringa, typisk via konveksjon eller faseovergang mellom ei væske og eit fast stoff: 

der
Q = varmestraumen eller varmeffekt per flateeining, J/s = W
h = varmeoverføringskoeffisient, W/(m2•K)
A = arealet som varmeoverføringa gjeld gjennom, m2
ΔT = temperaturskilnaden mellom ei flate og omgivnadane, K

Frå likninga over er varmeoverføringskoeffisinenten proporsjonal mellom varmefluksen, til dømes varmestraumen per areal, q = Q/A, og den termodynamiske drivkrafta til varmestraumen (t.d. temperaturskilnaden,  ΔT).

Varmeoverføringskoeffisienten har SI-einingar i watt per kvadrameter Kelvin: W/(m2K).

Varmeoverføringskoeffisienten er den inverse av varmeisolasjon. Han vert nytta for byggmaterial og klede.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Heat transfer coefficient» frå ,  den 3. november 2013.  
 

Konveksjon
Varmeoverføring
Varmekonduksjon
Varmetransport

Varmetransport er overføring av varme gjennom eit medium eller eit material. Varmetransport kan skje på tre måtar:

Termisk konduksjon eller varmeleiing er varmetransport som skjer ved at varme blir overført frå molekyl til molekyl i materialen. Metall og andre massive materialar har stor molekyltettleik og leiar varme godt, medan luft og andre gassar leiar varme dårlegare på grunn av låg molekyltettleik.

Ved konveksjon skjer varmetransport ved strauming i gassar eller væskar

Varmestråling er energioverføring gjennom elektromagnetiske strålar (infraraud stråling, synleg ljos, ultrafiolett stråling).

Varmetransport i byggkonstruksjonar
I oppvarma bygg søkjer ein å halde varmetransporten gjennom ytterkonstruksjonane og dermed varmetapet til omgivnadene så låg som mogleg for å spare energi. Dette blir oppnådd ved å velje byggemateriale med låg varmeleiingsevne, unngå kuldebruer og fylle tomrom i ytterveggar, tak og bjelkelag med isolasjonsmateriale.

Det er òg viktig å unngå at det blir danna kondens i isolasjonsmaterialet fordi vatn har ein langt høgare varmeleiingsevne enn luft, og dessutan sørge for at det ikkje oppstår luftrørsler i eller rundt isolasjonsmaterialet, slik at det skjer varmetransport ved konveksjon.

Varmetransport per temperaturskilnad og flate gjennom ein bygningsdel blir gjeve ved varmegjennomgangskoeffisienten.
Den tilsvarande verdien for varmeoverføring frå faststoff til væske eller gass (eller motsett veg) kallast varmeoverføringskoeffisienten.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Varmetransport» frå ,  den 3. november 2013.  
 

Varmeoverføring
Varmekonduksjon
Transportfenomen
Kjemiteknikk
Maskinteknikk
Varmefluks

Varmefluks, termisk fluks eller varmestraumtettleik er mengda varmeenergi overført gjennom ei viss overflate. Den SI-avleidde eininga for varmemengda er joule per sekund, eller watt. Varmefluks er varmemengda per eining areal. I SI-eininga vert varmefluksen målt i [W/m2]. Varmemengda er ei skalar mengd, medan varmefluken er ei vektormengd. For å definere varmefluksen ved eit visst punkt i rommet tar ein det avgrensa tilfellet der storleiken av overflata blir uendeleg liten.

Varmefluksen blir ofte skrive , der q syner til varmemengda i motsetnad til massen eller momentum-mengda. Fouriers lov er eit viktig bruksområde for desse konsepta.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Varmefluks» frå ,  den 3. november 2013. 
 oppgav desse kjeldene:

Termodynamikk
Varmetoning

Varmetoning er temperaturauke (positiv varmetoning) eller temperaturfall (negativ varmetoning) som opptrer når eit stoff vert oppløyst i vatn, ved kjemiske reaksjonar og liknande.

Kjelder
 Varmetoning. (2009, 15. februar). I Store norske leksikon. Henta 2. november 2013 frå http://snl.no/varmetoning. 

Kjemiteknikk
Termodynamikk
Varmevekslar

Ein varmevekslar er eit apparat som mogeleggjer varmeoverføring mellom to væske- eller gasstraumar med ulik temperatur, vanlegvis slik at dei ikkje blir blanda. Føremålet oppnår ein som regel ved å føre den eine straumen gjennom eit eller fleire parallelle røyr som igjen omstrøymast av den andre på langs eller på tvers. For å få god varmeutveksling bør strøyminga vere så rask at han blir turbulent. Varmevekslaren kan òg bestå av berre éit røyr der dei to fluida vekselvis blir ført inn, medan varmen blir lagra i veggane til røyret. Viss fluida ikkje er blandbare, kan ein la dei strøyme forbi kvarandre i direkte kontakt, t.d. gass som boblar gjennom ei væske. 

Varmevekslarar vert nytta i kjemisk industri, i næringsmiddelindustrien (mellom anna for pasteurisering), for generering av damp i varmekraftverk med meir. Radiatorar for oppvarming av hus og for kjøling av bilmotorar er òg varmevekslarar. 

Eit spesiell bruksområde har varmevekslar i kjernereaktorar, der den primære, sterkt radioaktive kjølevæska blir halde isolert i ein lukka krets, medan varmen via ein varmevekslar blir overført til eit sekundært fluidum der han kan utnyttast til energiproduksjon, som oftast ved hjelp av dampturbinar.

Kjelder
 

Kjøleteknikk
Oppvarming
Varmeoverføring
Gassteknologi
Venturimeter

Venturimeter er ein hastigheitsmålar for strøymande væsker og gassar, kalla opp etter den italienske fysikaren Giovanni Battista Venturi (1746–1822). Når det vert ført inn i ei innsnevring i røyret som gassen eller væska strøymer i, vil farten her auke og trykket følgjeleg falle. Graden av trykkreduksjon er eit direkte mål for kor mykje væske som strøymer gjennom røyret.

Sjå òg
 gjennomstrøymningsmålar

Kjelder
Venturimeter. (2009, 15. februar). I Store norske leksikon. Henta 2. november 2013 frå http://snl.no/venturimeter. 

Måleinstrument for fart
Viriallikning

Viriallikning er ei tilstandslikning for gassar som generaliserer tilstandslikninga for ideelle gassar.

der p er trykket, Vm er molarvolum, R er gasskonstanten og T er temperaturen. Vc er molart volum ved det kritiske punktet. 

Likninga vert òg kalla Kamerlingh Onnes-likninga. Likninga nyttar temperaturavhengige koeffisientar.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Equation of state» frå ,  den 4. november 2013.  
 

Tilstandslikningar
Viskositetsindeks

Viskositetsindeks er eit mål for korleis viskositeten forandrar seg med temperaturen. Høg viskositetsindeks inneber at viskositeten endrar seg lite.

Kjelder
Viskositetsindeks. (2009, 15. februar). I Store norske leksikon. Henta 2. november 2013 frå http://snl.no/viskositetsindeks. 

Viskositet
Volumeter

Volumeter eller volumenometer er eit apparat til å avgjere volumet av pulvermengder. Målinga er basert på Boyle-Mariotte-lova. I ei luftmengd avsperra over kvikksølv, blir trykket målt ved to (el. fleire) kjende volum. Deretter blir pulveret ført inn og målingane blir gjenteke. Då luftvolumet no er forminska med volumet av pulveret, får ein andre talverdiar, og av dette kan det søkte volumet bereknast.

Kjelder
Volumeter. (2009, 15. februar). I Store norske leksikon. Henta 2. november 2013 frå http://snl.no/volumeter. 

Måleinstrument
Wiedemann–Franz-lova

Wiedemann–Franz-lova er forholdet mellom den elektriske fordelinga av varmekonduktivitet (κ) og elektrisk konduktivitet (σ) i eit metall, og er proporsjonal til temperaturen (T).
 

Teoretisk er proporasjonalitetskonstanten L, kjend som Lorenztalet og er lik

Denne empirisk lova er kalla opp etter Gustav Wiedemann og Rudolph Franz, som i 1853 rapporterte at κ/σ har omtrent same verdi for forskjellige metall ved same temperatur. Proporsjonaliteten til κ/σ med temperaturen vart oppdaga av Ludvig Lorenz i 1872.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Wiedemann–Franz law» frå ,  den 4. november 2013. 
 oppgav desse kjeldene:

Kondensert fase-fysikk
Ragnvald Karl Olav Høier

Ragnvald Karl Olav Høier () var ein norsk fysikar. Han er kjent for arbeidet sitt innan material- og faststoff-fysikk med elektrondiffraksjon og materialstudier med elektronmikroskopiske metodar som dei viktigaste felta.

Han tok cand.real.-graden i fysikk ved Universitetet i Oslo i 1965 og doktorgraden same staden i 1973. Han var professor ved NTH (no NTNU) frå 1983 til han døydde. I 1988 oppretta han saman med to kollegaer ein eigen fysikkavdeling ved SINTEF.

Kjelder
 Grøn, Øyvind. (2009, 10. november). Ragnvald Karl Olav Høier. I Store norske leksikon. Henta 2. november 2013 frå http://snl.no/Ragnvald_karl_olav_h%C3%B8ier. 

Norske fysikarar
Norske fysikkprofessorar
Professorar ved NTH
Professorar ved NTNU
Fysikarar på 1900-talet
Fysikarar på 2000-talet
Conyers Herring

William Conyers Herring () var ein amerikansk fysikar. 

Han arbeidde ved Columbia University frå 1941 til 1945 og var professor i bruksmatematikk ved University of Texas i 1946. Frå 1946 til 1978 tilknytt Bell Telephone Laboratories og frå 1978 professor ved Stanford University. 

Herring er kjent for ei rekkje teoretiske arbeid innan faststoff-fysikk, spesielt innan halvleiarfysikken, mellom anna for studiet av korleis konduktansen i krystall er avhengig av retning, av termoelektrisitet og av elastiske bølgjer og energien som blir transportert av desse.

Kjelder

USA-amerikanske fysikarar
Fysikarar på 1900-talet
Elevar ved Princeton University
Wolfprisen i fysikk
National Academy of Sciences
Forskarar ved Bell Labs
Theodore von Kármán

Theodore von Kármán () var ein ungarsk ingeniør og fysikar. Han arbeidde mykje med aerodynamikk, og fleire grunnleggende aerodynamiske teoriar er kalla opp etter han, som kármánsk virvelgate og den teoretiske grensa mellom jordatmosfæren og verdsrommet utanfor, Kármánlinja. 

Kármán vart fødd i Budapest i Austerrike-Ungarn under namnet Kármán Tódor og studerte til ingeniør der frem til 1902. Han tok doktorgraden ved universitetet i Göttingen i 1908 og underviste der i fleire år. Men etter at han såg ei flyging vart han så fascinert av flyging at han byrja å forske på aerodynamikk. I 1912 vart han sjef for det aerodynamiske instituttet ved universitetet i Aachen; han fortsette i den stillinga frem til 1930, berre avbroten av første verdskrigen, då han tenestegjorde i den austerriksk-ungarske hæren, der han mellom anna konstruerte ein helikopterprototype.

På grunn av hendingane i Europa i starten av 1930-åra flytta han til USA. I 1949 vart han knytt til NATO som konsulent for gruppa for aeronautiske forsøk. Kármán er kjent for sine grunnleggjande aerodynamiske arbeid. Han studerte særleg virvelstraumar i gassar og væskar og friksjonskreftene ved virvelrørsler.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Theodor von Kármán» frå ,  den 4. november 2013.  
 

Folk frå Budapest
Ungarske fysikarar
Væskedynamikarar
Aerodynamikarar
Austerriksk adel
Ungarsk adel
Ungarske oppfinnarar
Ungarske jødar
National Medal of Science
Medal for Merit
Medlemmar av Royal Society
Tidlege romfartsforskarar
Ungarsk-amerikanarar
Jødiske oppfinnarar
Austerrik-ungararar under første verdskrigen
Karibspråk

Karibiske språk er ein språkfamilie som hovudsakleg er utbreidd i nordlege Sør-Amerika. Han omfattar av 20 til 30 nolevande språk som til saman har rundt 50 000 talarar. Dei største karibiske språka er macushi, pemón og karibisk. Macushi med rundt 30 000 talarar er det einaste av språka som blir brukt av fleire enn nokre få hundre eller tusen.

Dei fleste karibiske språka er utbreidde rundt nordkysten av Sør-Amerika, frå Andesfjella i Colombia til munningen av Amazonas. Det finst også nokre døme i sentrale Brasil.

Karibiske språk er kjende blant språkforskarar gjennom hixkaryana, som kan vera det første språket ein har studert med objekt-verbal-subjekt som den vanlege setningsoppbygginga.

Inndeling
Ein har ikkje nok data om språka til å klassifisera dei fullstendig i grupper. Denne lista byggjer på Gildea (2012), med dei best funderte greinene først, og berre to utdøydde språk tekne med.

Parukotoansk
Katxúyana (shikuyana, (†) warikyana)
Waiwai: Waiwai (wabui, tunayana), hixkaryana
Pekodiansk
Bakairí
Arara: Pará-arára (parirí), ikpéng (txikão)
Venezuelansk karib
Pemóng–panare
Pemóng: Kapóng (akawaio, patamuna, ingarikó), makushi, pemón (taurepang, kamarakóto, arekuna)
Panare
Mapoyo–tamanaku
(†) Kumaná (chaima, cumanagota)
Mapoyo-yawarana (mapoyo, wanai, yawarana, pémono)
(†) Tamanaku
Nahukwa: Amonap (kuikúro, kalapalo)
Guiansk karib
Kari'nja (karib, kalinya, cariña, galibi)
Maquiritari (makiritare, de'kwana, maiongong, ye'kwana)
Taranoansk
Tiriyo: Akuriyó, tiriyo, trio
Karihona (carijona)
Wayana
Uklassifisert:
Apalaí
Atruahí (Waimirí atroarí)
Yukpa: Yukpa, japréria

Bakgrunnsstoff
Karibiske språk ved Ethnologue

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Cariban languages» frå ,  den 4. november 2013.  
 

 
Språkfamiliar
innfødde amerikanske språk
Gytleskotet

Gytleskotet eller Kalsedonhola er ei hole i Hornindal på Ytrehorns-nakken i Sogn og Fjordane i Noreg.
I hola er det kalsedon, ein stein som kan lage gneistar ved at ein slår dei mot kvarandre. Kalsedon er ei samling kvartsmineral.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Geografi i Volda
Kulturminne i Volda