alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Frankétienne

Frankétienne, eigentleg Franck Étienne, () er ein haitisk forfattar, lyrikar, dramatikar, musikar og målar. Han har skrive både på fransk og haitisk. Som målar er han kjend for dei fargerike abstrakte verka sine, der blått og raudt ofte er framtredande fargar.

Han var nominert til nobelprisen i litteratur i 2009.

Utvalde verk 
 Au Fil du Temps (diktsamling).
 Ultravocal (roman).
 Pèlin Tèt (skodespel skrive på haitisk).
 Dézafi (roman, den aller fyrste som vart skriven på haitisk).
 Mûr à Crever (roman).
 Les Affres d'un Défi (roman).

Kjelder 
«Frankétienne» på Wikipedia på engelsk, innhenta 29. juli 2010.

Referansar

Bakgrunnsstoff 
Nettstaden til Frankétienne.

Haitiske forfattarar
Haitiske musikarar
Haitiske kunstnarar
Salongmusikk

Salongmusikk var ein populær musikksjanger i Europa på 1800-talet. Han vart vanlegvis skriven for solospel på piano i romantisk stil, og vart ofte framført som underhaldningsmusikk i musikksalongar. Salongstykke er vanlegvis relativt korte og ofte utan eit djupare innhald, men kan til gjengjeld seiast å vere svært elegante og virtuose.

Klassisk musikk
Musikk på 1800-talet
Uformell sektor

Uformell sektor er økonomisk aktivitet som verken vert skattlagd eller overvaka av styresmakter, og som ikkje er medrekna i noko land sitt bruttonasjonalprodukt (BNP), i motsetnad til formell sektor. Døme på dette er svart arbeid, byttehandel og gåveøkonomi.

Uformell økonomi vert ofte forbunde med utviklingsland, men det vil alltid finnast ein viss del uformell økonomi i alle økonomiske system.

Kjelder 
«Informal sector» på Wikipedia på engelsk, innhenta 29. juli 2010.

Økonomi
Den brasilianske hæren

Den brasilianske hæren er den største forsvarsgreina i det brasilianske forsvaret, og har ansvaret for det landmilitære feltet. Han har vore involvert i fleire internasjonale konfliktar, dei fleste i Sør-Amerika på 1800-talet, som den brasilianske sjølvstendekrigen (1822–1825), den argentinsk-brasilianske krigen (1825–1828), krigen mot Oribe og Rosas (1851–1852), den uruguayiske krigen (1864–1865) og trippelalliansekrigen (1864–1870). Hæren var også med – på dei allierte si side – under den fyrste verdskrigen, den andre verdskrigen og den kalde krigen.

Kjelder 
 «Brazilian Army» på Wikipedia på engelsk, innhenta 29. juli 2010.

Det brasilianske forsvaret
Hærar etter land
Hærar
Jacmel

Jacmel (haitisk: Jakmèl, taino: Yaquimel) er ein by i det sørlege Haiti som vart grunnlagd i 1698. Byen er hovudstad i departementet Sud-Est, og hadde eit folketal på om lag 40 000 i 2003.

Byen har mange historiske bygningar som vart bygde tidleg på 1800-talet, og har vore på lista over føreslåtte verdsarvstader. UNESCO rapporterte at han hadde fått skadar i jordskjelvet i Haiti 2010.

Kjelder 
«Jacmel» på Wikipedia på engelsk, innhenta 29. juli 2010.

Referansar 

Byar i Haiti
Fort-Liberté

Fort-Liberté (haitisk: Fòlibète) er ein by i Haiti og hovudstad i departementet Nord-Est.

Byen vart grunnlagd av franskmennene i 1578, og er såleis ein av dei eldste i landet. Han ligg i ei bukt og er omgjeven av fleire fort. Det mest kjende er Fort-Dauphin, som vart bygd i 1732. Dei to andre forta ved bukta er Fort-Lachatre og Labouc eller Fort-Labourque.

Byen vart kalla Bayaha av indianarane og spanjolane; franskmennene kalla han Fort-Dauphin. Men då landet vart sjølvstendig i 1804, fekk byen det noverande namnet sitt.

Etter at Henri Christophe utropte seg sjølv til kong Henri I av Haiti i 1811, gav han byen namnet Fort-Royal, men etter at han døydde (i 1820) vart han heitande Fort-Liberté igjen.

Kjelder 
«Fort-Liberté» på Wikipedia på bokmål og riksmål, innhenta 29. juli 2010.

Byar i Haiti
Miragoâne

Miragoâne (haitisk Miragwàn) er ein hamneby sørvest i Haiti. Han er hovudstad i departementet Nippes.

Byen ligg ved ei bukt med same namn, om lag 100 km vest for hovudstaden i landet, Port-au-Prince. Han vart grunnlagd av engelskmenn på 1600-talet. Under ein borgarkrig i 1883 vart byen rasert. 

Miragoâne har ei viktig hamn der det vert utskipa kaffi, frukt og trevirke.

Kjelder 
«Miragoâne» på Wikipedia på bokmål og riksmål, innhenta 29. juli 2010.

Byar i Haiti
Askerbanen

Askerbanen er ei dobbeltspora jarnbaneline mellom stasjonane Lysaker i Bærum kommune på grensa til Oslo og Asker i Asker kommune.

Askerbanen er konstruert for høg fart og avlastar den gamle dobbeltspora Drammenbanen på denne sterkt trafikkerte strekninga ved å take fjerntrafikken og mykje av godstrafikken, medan Drammenbanen hovudsakleg vert reservert for den lokale trafikken i dette tettfolka området. Askerbanen har berre dei fire stasjonane Asker, Sandvika, Lysaker og Skøyen, som er sams for både Askerbanen og Drammenbanen, medan Drammenbanen har langt fleire haldeplassar på same strekninga.

Det meste av Askerbanen ligg i dobbeltspora tunnel; det er berre forbi Sandvika i Bærum kommune og ei stutt strekning ved Åstad i Asker kommune at bana ligg i dagen.

Det fyrste byggesteget av Askerbanen, parsellen mellom Sandvika stasjon i Bærum kommune og Asker stasjon i Asker kommune, vart opna i 2005. Det andre byggesteget, parsellen mellom Sandvika stasjon og Lysaker stasjon i Bærum kommune, vart opna i 2011.

Framtidig utbygging
Det er planlagt å forlenge banen til Skøyen stasjon i Oslo. Det er imidlertid ikkje prioritert og er ikkje med i Nasjonal transportplan 2014-2023. Denne utbygginga har òg samanheng med kva for løysing ein etterkvart vil velje for ein ny dobbeltspora tunnel gjennom Oslo.

Linjekart

Referansar

 
Jarnbanestrekningar i Noreg med persontrafikk
Jarnbanestrekningar i Oslo
Jarnbanestrekningar i Viken
Jarnbanestrekningar opna i 2005
Jarnbanestrekningar opna i 2011
2005 i Noreg
2011 i Noreg
Jérémie

Jérémie (haitisk: Jeremi) ein by i Haiti og hovudstad i departementet Grand’Anse i Haiti. Han hadde eit folketal på om lag 31 000 i 2003. Byen er nesten isolert frå resten av landet.

I 1964 vart 27 personar massakrerte under Jérémievesperen, ein massakre som vart utøvd av den haitiske hæren og av militsen Tonton Macoutes, etter at tretten medlemmer av Jeune Haiti tidleg i august 1964 hadde forsøkt å styrte regjeringa til diktatoren François Duvalier («Papa Doc»).

Jérémie vert gjerne kalla diktarbyen ettersom mange forfattarar, diktarar og historikarar, som Etzer Vilaire og Emile Roumer, er fødde der.

Far til forfattaren Alexandre Dumas den eldre, general Thomas-Alexandre Dumas, vart fødd i Jérémie.

Kjelder 
«Jérémie» på Wikipedia på bokmål og riksmål, innhenta 29. juli 2010.

Byar i Haiti
Human Development Index

Human Development Index (HDI, norsk: Indeksen for menneskeleg utvikling) er på same måten som bruttonasjonalprodukt (BNP) eit mål for velstand i landa i verda. Medan BNP måler rikdommen til eit land, er HDI meint å gje eit meir komplett bilete, ettersom det inkluderer fattigdom, lese- og skrivedugleik, utdanning, forventa levealder, fødselstal og andre faktorar. HDI vart utvikla av den pakistanske økonomen Mahbub ul Haq (1934–1998), og har sidan 1990 vorte brukt i FN sin årlege rapport Human Development Report. HDI vert oppgjeve på ein skala frå 0 til 1, der 1 er best. I rapporten frå 2007 ligg Island, Noreg og Australia øvst på lista, medan Guinea-Bissau, Burkina Faso og Sierra Leone ligg nedst.

Sjå òg 
Verdas land etter HDI

Kjelder 

«HDI» på Wikipedia på bokmål og riksmål, innhenta 29. juli 2010.

Bakgrunnsstoff 
Human Development Reports

Samfunnsvitskap
Geografi
Hervé Télémaque

Hervé Télémaque () er ein haitisk-fransk samtidskunstnar som er assosiert med narrativ og figurativ kunst. Uttrykksformene hans er måling og grafikk. Télémaque er ein viktig representant for avantgardekunsten som utvikla seg i Frankrike i 1960- og 1970-åra.

Hervé Télémaque forlét Haiti i 1957 og studerte ved Art Students League of New York i USA fram til 1960. Der oppdaga han den abstrakte ekspresjonismen og surrealismen som då var populært blant dei USA-amerikanske kunstnarane, og spesielt Arshile Gorky. Hans eigen kunst utvikla seg likevel meir i retning av popkunsten.

Tidleg i 1960-åra fekk kunsten hans internasjonal merksemd, og verka hans kom med på større internasjonale utstillingar. I 1964 var han til dømes med på den 32. Veneziabiennalen.

Han har budd og arbeidd i Paris sidan 1961. Télémaque var ein av dei fyrste kunstnarane innan popkunst i Frankrike. Ved sidan av måling, arbeider han også med kollasjar og montasjar, fyrst og fremst med bruk av farga papir.

Kjelder 
«Hervé Télémaque» på Wikipedia på fransk, innhenta 30. juli 2010.
«Hervé Télémaque» på Wikipedia på tysk, innhenta 30. juli 2010.

Haitiske kunstnarar
Folk frå Port-au-Prince
Gudleiv Bø

Gudleiv Bø () er professor i nordisk litteratur ved Universitetet i Oslo. Han har utgjeve bøker om Arne Garborg, Henrik Ibsen, om folkedikting og populærkultur og har òg publisert ei rekkje artiklar om litterære emne i tidsskrift og samleverk.

Utgjevingar 
På folkelig grunn - festskrift til Gudleiv Bø på 70-årsdagen : et utvalg av hans egne artikler 1976-2008. Redigert av Harald Bache-Wiig. 2009 ISBN 978-82-92596-19-7 
Å dikte Norge Landslaget for norskundervisning ISBN 9788245004229
 Veslemøys verden - veiviser i Haugtussa. Aschehoug, 2002 ISBN 82-03-18551-7
Draumkvedet - diktverket og teksthistoria. Saman med Magne Myhren Novus forlag 2002 ISBN 9788270993543 
Populærkultur og kjønnsroller - to populærfiksjoner i retorisk og historisk perspektiv 1989 Doktorgradsavhandling utgitt i 1993 med ISBN 82-00-21139-8
Søkelys på Arne Garborgs bøker om Hove-ætta 1978 ISBN 82-00-01639-0
Garborg og Tolstoj - Sammenheng eller sammentreff? En komparativ analyse. 1973 ISBN 82-00-03210-8

Bakgrunnsstoff

Kjelde 

 Omsett frå «Gudleiv Bø», innhenta fredag  30. juli 2010, klokka 02:20.

Professorar ved Universitetet i Oslo
Opphavleg omsett med Apertium
Folk frå Bærum
Norske litteraturprofessorar
Spikkestadbanen

Spikkestadbanen eller Spikkestadlinja, vanlegvis helst kalla Røykenbanen, er ei 14 km lang einspora jarnbaneline frå Asker stasjon til Spikkestad stasjon i Asker kommune.

Bana har elektrisk drift, og var tidlegare ei strekning av Drammensbanen mellom Oslo og Drammen. Etter at den dobbeltspora Liertunnelen og ny bane over Lierstranda vart opna i 1973, gjekk Drammensbanen beinveges frå Asker stasjon til Drammen i staden for den lange vegen i ei stor sløyfe om Spikkestad i Røyken og ned til Lierbyen i Lier kommune. Den gamle strekninga mellom Asker og Spikkestad kunne difor gjerast om til lokalbana Spikkestadbanen. Haldeplassen Gullaug i Lier kommune vart til å byrje med oppretthalde som endehaldeplass for passasjertrafikken på banen. Men frå 1994 vart bana gjort kortare ved at Spikkestad stasjon i Røyken kommune vart endehaldeplassen. No er det haldeplassen Lier ved munningen av Liertunnelen på Drammensbanen som er den næraste jarnbanehaldeplassen for det stroket som haldeplassen Gullaug låg i tidlegare. På strekninga frå Spikkestad via Lierbyen til Drammen er skjenegangen fjerna og mykje av traseen omgjort til gang- og sykkelveg. 

Spikkestadbanen har stasjonane og haldeplassane Asker, Bondivatn, Gullhella og Heggedal i den opphavlege Asker kommune, og Hallenskog, Røyken, Åsåker og Spikkestad i den tidlegare Røyken kommune.

Sjå òg
Drammensbanen

Jarnbanestrekningar i Viken
Jarnbanestrekningar opna i 1872
1872 i Noreg
Drammenbanen
Pompée Valentin Vastey

Pompée Valentin Vastey eller Pompée Valentin, Baron de Vastey () var ein haitisk forfattar, lærar og politikar. Vastey var av blanda opphav, med fransk far og haitisk mor.

I 1804, då Haiti erklærte seg sjølvstendig frå Frankrike, vart han kontorsjef for finansminister Andre Vernet, under leiing av Jean-Jacques Dessalines.

I 1811, då Henri Christophe erklærte seg sjølv som konge over Haiti, vart Vastey sekretæren hans. Seinare vart han også privatlærar for sonen hans, Victor Henri. Vastey hevda også at han hadde slåst i hæren til Toussaint og var tremenning til den franske romanforfattaren og dramatikaren Alexandre Dumas den eldre. Vastey er best kjend for essaya sine om historia og samtida i Haiti. I Le Système Colonial Dévoilé kritiserte han til dømes dei dåverande raseteoriane.

Han vart avretta i eit opprør mot kongen i 1820.

Bibliografi i utval 
 1814 – Le Système Colonial Dévoilé
 1815 – Réflexions Adressées aux Haïtiens de l’Ouest et du Sud
 1815 – Le Cri de la Patrie
 1815 – Le Cri de la Conscience
 1816 – Réflexions sur une lettre de Mazères. Ex-colon français, adressée à M. J.C.L. Sismonde de Sismondi, sur les noirs et les blancs, la civilisation de l'Afrique, le royaume d'Hayti, etc.
 1817 – Réflexions Politiques sur quelques Ouvrages et Journaux Français Concernant Haïti
 1819 – Essai sur les Causes de la Révolution et des Guerres Civiles en Haïti

Kjelder

Nettstader 
«Pompée Valentin Vastey» på Wikipedia på engelsk, innhenta 30. juli 2010.
«Pompée Valentin Vastey» på Wikipedia på fransk, innhenta 30. juli 2010.

Litteratur 
 Patricia Schutt-Ainé: Haiti. A Basic Reference Book (Miami i USA: Staff of Librairie Au Service de la Culture, 1994), s. 90.
 Earl Leslie Griggs og Thomas Prator: Henry Christophe and Thomas Clarkson: A Correspondence (Berkeley i USA: University of California Press, 1952). 
 Marlene Daut: «Un-Silencing the past: Boisrond-Tonnerre, Vastey, and the Re-Writing of the Haitian Revolution.» i South Atlantic Review 74.1, Winter 2009, s. 35–64.

Referansar 

Haitiske forfattarar
Haitiske politikarar
Byar i Haiti

Dette er ei liste over byar i Haiti.

Det langt største urbane området i landet er Port-au-Prince, som med forstader har eit innbyggjartal på 1 786 783 (estimat frå 2010). Dermed bur om lag ein femtedel av folkesetnaden i Haiti i hovudstadsregionen.

I tabellen nedanfor er det teke med byar med 10 000 innbyggjar eller meir, innbyggjartalet slik det var i folketeljinga 30. august 1982, i byfolketeljinga i 2003 og i eit estimat frå 2010, i tillegg til at det er oppgjeve kva for departement byane høyrer til. Innbyggjartala gjeld sjølve byområda, og forstader er altså ikkje tekne med.

Kjelder 
 «Haiti: largest cities and towns and statistics of their population» hjå World Gazetteer, innhenta 30. juli 2010.
Haitisk politikk

Haitisk politikk føregår under den haitiske grunnlova av 28. april 1987, som seier at Haiti er ein republikk der makta er fordelt mellom ei folkevald nasjonalforsamling, ein folkevald president, ein statsminister og ei regjering, og domstolane. Likevel har tida både før og etter grunnlova vore meir prega av autoritære styre og undertrykkande diktatorar, som François Duvalier og sonen hans, Jean-Claude Duvalier. Frankrike og USA har også fleire gonger intervenert militært i haitisk politikk, nokre gonger på førespurnad frå eit av partia i landet.

Lovgjevande og utøvande makt 
Den lovgjevande makta ligg i både regjeringa og dei to kammera i Den haitiske nasjonalforsamlinga, deputertkammeret, som har 99 medlemmer (utvida frå 83 før valet i 2006), og senatet, som har 30 (tidlegare 27). Medlemmene i deputertkammeret vert valde for ein periode på fire år, medan senatsmedlemmene vert valde for ein periode på seks, der ein tredjedel av medlemmene vert valde annakvart år – begge stader gjennom allmenne val. Stemmerettsalderen i Haiti er 18 år.

Den utøvande makta ligg hjå statsoverhovudet i landet, presidenten, som vert vald for fem år i allmenne val og ikkje kan veljast to periodar på rad. Presidenten oppnemner statsministeren, som skal veljast frå det partiet som har fleirtal i nasjonalforsamlinga. Statsministeren set så saman regjeringa i samråd med presidenten.

Den noverande presidenten er René Préval, og statsminister er Jean-Max Bellerive.

Dømmande makt 
Rettsvesenet i Haiti var opphavleg basert på fransk rett, men store delar av dette forsvann under Duvalier-regimet. Domstolane kan ikkje seiast å ha vore uavhengige av dei politiske styresmaktene, slik dei skal vere etter maktfordelingsprinsippet.

I hovudstaden Port-au-Prince og tre av dei andre departementshovudstadene finn ein appellrettar og sivile domstolar. I tillegg skal kvar kommune ha ein magistratrett.

Forsvar 
Då Haiti igjen fekk eit sivilt regime i 1994, etter å ha vore styrt militært, vart dei væpna styrkane og politistyrken avvikla. Sidan 1995 er det bygd opp ein nasjonal politistyrke på om lag 6 000 personar. Frå 2004 har det dessutan vore stasjonert ein SN-styrt fleirnasjonal stabiliseringsstyrke (MINUSTAH) på om lag 7 000 soldatar (pluss om lag 2 100 polititroppar og om lag 1600 sivile observatørar) i landet.

Forhold til andre land 
Haiti er medlem av SN og underorganisasjonane til SN, forutan mellom anna Verdsbanken, Organisasjonen av amerikanske statar og Cotonou-avtalen. Landet har dessutan vore fullverdig medlem i CARICOM sidan 3. juli 2002.

Haiti er representert i Noreg ved ambassaden sin i Berlin, medan Noreg er representert i Haiti ved ambassaden sin i Caracas i Venezuela og eit generalkonsulat i Port-au-Prince.

Kjelder 
 «Haiti – stat og styresett» av Ole T. Berg hjå Store Norske Leksikon, innhenta i mars 2010.
 «Haiti – forsvar av Torolf Rein hjå Store Norske Leksikon, innhenta i mars 2010.
 «Haiti – internasjonale forbindelser» hjå Store Norske Leksikon, innhenta i mars 2010 (lisensiert under CC-BY-SA).

 
Haitisk samfunn
Heavily Indebted Poor Countries

Heavily Indebted Poor Countries (HIPC) er eit initiativ frå Verdsbanken og IMF for heil eller delvis gjeldssletting til dei fattigaste landa i verda. Initiativet vart starta i 1996 og var gjennom ei reform i 1999. For landa som er omfatta av initiativet vert all utanlandsgjeld sett under eitt, det vil seie både gjeld til private bankar, til internasjonale organisasjonar og bilateral gjeld. 

Ved slutten av hadde det vorte fordelt 58,5 milliardar USD på 35 land.

Kjelder 
«Heavily Indebted Poor Countries» på Wikipedia på bokmål og riksmål, innhenta 30. juli 2010.

Bakgrunnsstoff 
Nettstaden til HIPC hjå Verdsbanken.
«Et skritt i feil retning?» hjå Aksjon Slett u-landsgjelda.

Utviklingshjelp
Åsta Holth

Åsta Holth Vestlien () var ein norsk forfattar, kjent for fleire romanar om folket sitt, skogfinnar, som innvandra til Finnskogen.

Ho var oppvaksen på finnetorpet Sør-Revholt (derfor etternamnet), og vart gift med Per Vestlien, bror av forfattaren Martin Vestlien. Av utdanning tok ho hagebruksskule og kunst- og handverk. Ho var tidleg aktiv skribent for teater med I Luråsen (Noregs Ungdomslag, 1929), Gurigjenta (1931), Byjåla (Noregs Boklag, 1934) og Vegen fram (Arbeiderteatret, 1935).

Debuten hennar var forteljingane frå heimplassen, Den Gamle bygdevegen: Finnskogfortellinger (novellesamling, Rosén forlag, 1944), etterpå kom diktsamlinga Porkkala-fela (Aschehoug, 1946). Deretter kom trilogien om farsslekta (Gyldendal), Paal Hendrikson Tyyskiäinen og kona hans Kerttei; Kornet og freden (1953), Steinen blømer (1963) og Kapellet (1967), òg utgjeven igjen som Finnskogtrilogien (2002). Morsslekta hennar (Plate) er skildra i ein trilogi (Gyldendal): Guldsmeden (1958), om Berendt Plate, Presten (1971) om sokneprest Johan Plate i Enebakk og Johannes (1975) om Johannes Gjedtjernet. 

På 1980-talet utgav ho novellesamlinga Nådens år (1982), Fattigmanns kokebok (1985) og sivilisasjonskritikken Volva (1987). Hennar siste bok var Den blå hesten (Solør-forlaget, 2000) om kvinnefrigjering. Fleire av bøkene er omsette, blant anna til russisk.

Politisk var ho medlem i Noregs Kommunistiske Parti og motstandar av NATO og EU. Ho var ei tid president i Republikken Finnskogen.  Livet hennar er skildra i Sven R. Gjems, Åsta i våre hjerter (Finnetunet museum/Norsk Skogfinsk museum, 2003).

Randi Brenden har skrive ein artikkel om Holth i Norsk Biografisk Leksikon, basert på si eiga doktoravhandling (2004). I 1995 vart Holth heidra med ei byste av kunstnar Skule Vaksvik.

Prisar og utmerkingar 
Kongens fortenestmedalje i gull
Sunnmørsprisen 1955, for Kornet og Freden
Melsom-prisen 1956
Gyldendals legat 1963
Språklig samlings litteraturpris 1964, 
Doblougprisen 1977
Norsk-finsk kulturpris 1992.
Hedmark  fylkeskommunes kulturpris, 1995
Riddar av 1. klasse av Finlands løves orden, 1994

Kjelder 
 «Åsta Holth» på Wikipedia på bokmål, innhenta 30. juli 2010.

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Digitaliserte bøker av Åsta Holth hjå Nasjonalbiblioteket

Norske forfattarar
Norske romanforfattarar
Nynorskforfattarar
Finlands løves orden
Vinnarar av Gyldendals legat
Vinnarar av Doblougprisen
Vinnarar av Melsom-prisen
Norske skjønnlitterære debutantar i 1944
Opphavleg omsett med Apertium
Kongens fortenestmedalje i gull
Folk frå Grue
Konkret musikk

Konkret musikk er ei form for elektroakustisk musikk som tar i bruk naturlege lydar, som gjerne blir omarbeidde elektronisk, for så å bli sett inn i ein kompositorisk samanheng. Naturlege lydar treng ikkje vera lydar ein på nokon som helst måte forbinder med noko musikalsk, og når dei blir omarbeidde, er det dessutan ofte uråd å høyre kva som var utgangspunktet. Det var den franske komponisten Pierre Schaeffer som introduserte omgrepet musique concrète i 1950-åra, og han utvikla òg det teoretiske bakteppet for omgrepet.

I konkret musikk, som var lyttestyrt, ønska ein å eksperimentera med lydane og sjå kva ein klarte å få til medan ein laga musikken. Dette innebar ei større grad av prøving og feiling, i motsetnad til elektronische musik (knytt til Karlheinz Stockhausen), der ein visste kva ein var ute etter på førehand og hadde større grad av kontroll over musikken. I konkret musikk låg fokuset på å manipulera lyd som allereie eksisterte (naturleg eller akustisk lyd). 

Både innan elektronische musik og konkret musikk er den metriske takten ein kjenner frå tradisjonell musikk heilt borte.

Kjelder 

Klassisk musikk
Elektronisk musikk
John Cage

John Milton Cage Sr. () var ein amerikansk komponist, filosof, poet, musikkteoretikar, kunstnar, i tillegg til ein amatørmykologist og soppsamlar. Som pioner innanfor aleatorisk musikk, elektronisk musikk og ikkje-standardisert bruk av musikkinstrument, var Cage ein av dei fremste skikkelsane innan etterkrigs-avantgarden. Kritikarar har halde han fram som ein av dei viktigaste amerikanske komponistane i det 20. hundreåret.

I det offentlege var det komposisjonen «4'33"» (1952) som fekk mest merksemd, av den grunn at det i løpet av tre satsar ikkje blir spelt ei einaste note — det er lyden som elles blir skapt i konsertlokalet som er komposisjonen. Med det stilte Cage spørsmålet om kva musikk eigentleg er, og kan vera. Cage introduserte òg preparert piano, der han la eller festa gjenstandar på strengene på pianoet. For denne instrumentvarianten skreiv Cage blant anna Sonatas and Interludes (1946-48).

Cage hadde banebrytande lærarar som Henry Cowell (1933) og Arnold Schönberg (1933–35), men det var likevel frå ulike austlege kulturar at han henta inspirasjon. Gjennom studium av indisk filosofi og zen-buddhisme i 1940-åra, fekk han inspirasjon til å skrive aleatorisk – tilfeldig – musikk. Yijing, eit 2800 år gammalt kinesisk spådomsverk, blei etter dette det vanlegaste komposisjonsverktøyet til Cage. I førelesinga Experimental Music frå 1957 karakteriserer han musikk som «ein meiningslaus leik», og meiner at musikken verken skaper orden i kaos eller initierer forbetringar, men snarare bevisstgjer menneska på det livet dei faktisk lever.

Cage blei vald inn i American Academy of Arts and Sciences i 1978. I 1981 blei han tildelt New York Mayor's Award of Honor for Arts and Culture og i 1982 blei han utnemnd til Commandeur de l'Ordre des Arts et des Lettres av den franske staten.

Sjå òg
Verk av John Cage

Kjelder

USA-amerikanske komponistar
Folk frå Los Angeles
Moderne komponistar
Minimalistiske komponistar