alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Pforzheim

Pforzheim er ein by i Tyskland i delstaten Baden-Württemberg med om lag 116 000 innbyggjarar. Byen ligg ved starten av Schwarzwald og er kjend for smykke- og klokkeindustrien. På grunn av dette har han fått kalla namnet «Goldstadt» eller «Gullbyen». Byen ligg mellom byane Stuttgart og Karlsruhe der dei tre elvane Enz, Nagold og Würm renn saman, og markerer grensa mellom Baden og Württemberg, men ligg i området Baden.

Pforzheim er ein kreisfri by, men er samstundes administrativt sete for landkreisen Enz, som ligg rundt byen. 

Under den andre verdskrigen vart byen bombardert fleire gonger. Det kraftigaste bombeåtaket, og eit av dei mest øydeleggjande under heile krigen vart utført av Royal Air Force (RAF) kvelden 23. februar 1945. Om lag ein fjerdedel av innbyggjarane, meir enn 17 000 menneske, mista livet, og om lag 83 % av bygningane vart øydelagt. Dei allierte meinte at byen produserte presisjonsinstrument for tyskarane og var eit transportsenter for tyske troppar. 

Etter krigen vart all stein og betong frå dei øydelagde bygningane samla i saman i ein stor haug utanfor byen, som òg vart gjort i Stuttgart og München. Ein bygning kalla Wallberg vart reist som eit betonglokk over denne haugen, som etter kvart har vorte dekt av jord og vegetasjon. I løpet av tjue år etter krigen vart Pforzheim gradvis gjenoppbygd og har fått ein meir moderne utsjånad. 

Historisk går byen tilbake til romartida og ein busetnad frå om lag år 90 e.kr. I 1080 fekk han byrettar (ty. Marktrecht).

I 1888 var Pforzheim målet for den første bilturen på ein landeveg då Bertha Benz (utan ektemann Carl Benz) tok meg seg dei to sønene sine på ein tur frå Mannheim - ei meir enn 60 km lang reise ein veg.

Bakgrunnsstoff

Kjelder 

Byar i Tyskland
Byar i Baden-Württemberg
Reutlingen

Reutlingen er ein by i Tyskland sør i delstaten Baden-Württemberg med om lag 110 000 innbyggjarar. Byen er sete for ein landkreis med same namn. 

Reutlingen har eit universitet for praktisk forsking, som vart grunnlagd i 1855, opphavleg som ein veveskule.

Geografi 
Reutlingen ligg ved sida av Schwabisk Alb, og vert derfor ofte kalla Døra til Schwabisk Alb (tysk Das Tor zur Schwäbischen Alb).

Historie 
Dei første busetnadane i området meiner ein oppstod på 300- eller 400-talet. Rundt år 1030 bygde grev Egino ei borg på toppen av Achalm, eit av dei største fjella rundt Reutlingen (om lag 706 meter over havet). Eit av tårna på denne borga står framleis og er open for turistar. Namnet Reutlingen vart første nemnd skriftleg i den såkalla Bempflingentraktaten (tysk Bempflinger Vertrag), som er frå om lag 1089-1090.

Rundt 1180 fekk Reutlingen markedsretta og mellom 1220 og 1240 fekk han bystatus og det vart bygd bymurar og festningsverk. Kort tid etter, frå 1247-1343, vart byen sitt landemerke, Marienkirche bygd.

Reutlingen vart ein by i Det tysk-romerske riket og frigjorde seg frå hertugane av Württemberg.

Byrådet i Reutlingen signerte Confessio Augustana i 1530 og Konkordieformelen i 1580 (nøkkeldokument for lutheranismen).

Den største katastrofen i historia til Reutlingen skjedde i 1726 då ein bybrann øydela 80 % av alle bustadar og nesten alla offentlege bygg. 1 200 innbyggjarar vart heimaluse. Innverknaden av denne brannen, som varte i tre dagar, kan ein framleis sjå forskjellige stader i byen. 

General Ferdinand Heim, som seinare vart kalla «Syndebukken i Stalingrad» vart fødd i Reutlingen.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Reutlingen» frå ,  den 25. juni 2007.

Bakgrunnsstoff 

Byar i Tyskland
Byar i Baden-Württemberg
Veslefrikkfeltet

Veslefrikkfeltet er eit olje- og gassfelt som ligg i blokkene 30/3 og 30/6 i Nordsjøen. Statoil er operatør for feltet. Feltet vart funne i 1981 og produksjonen starta i 1989. Ein fast boreinstallasjon, Veslefrikk A-platformen, vert nytta til å bora produksjons- og avgrensingsbrønnar. Ein halvt nedsenkbar borerigg, Veslefrikk B, vart nytta til utvinning av olje og gass. Totale investeringar i feltutbygginga er rekna å verta 20,3 milliardar NOK. Utvinnbare reservar var i 2006 rekna til å vera 56,2 millionar Sm3 råolje og 2,8 milliardar Sm3 naturgass.

Olja frå Veslefrikk vart ilandført gjennom Osebergrøyrleidninga til Stureterminalen. Gassen vert ilandført gjennom Statpiperøyrleidninga.

Sjå òg
 Olje- og gassfelt på norsk kontinentalsokkel

Bakgrunnsstoff
Faktaheftet om norsk petroleumsverksemd for 2007 Olje- og energidepartementet i samarbeid med Oljedirektoratet 
Veslefrikk  på Norsk Oljemuseum sitt petroleumskart
Miljøforhold på Veslefrikkfeltet (nedlastbart pdf-dokument) 

Norske oljefelt
Olje- og gassfelt i Nordsjøen
Ymefeltet

Ymefeltet er eit oljefelt som ligg søraust i Nordsjøen, 110 km sørvest for Egersund og 160 km nordaust for Ekofisk. Feltet er oppkalla etter Yme i norrøn mytologi. Havdjupna er om lag 80-90 meter. Ymefeltet inneheldt opphavleg kring 20 mill. Sm3 olje, medan 10 Sm3 er rekna å vera att pr. 2021. Ein første produksjonsfase føregjekk frå 1996 til 2001. Andre produksjonsfase frå Yme starta opp i oktober 2021 og er planlagt å halde fram i 20 år.

Første produksjonsfase
Yme vart påvist i 1987 og feltet vart godkjent for utbygging den 6. januar 1995. Det var utvinning frå feltet i tida frå 27. februar 1996 til 17. april 2001. Operatør for feltet var då Statoil, som hadde 65 prosents eigarandel. Andre eigarar var Saga Petroleum med 25 prosent og RWE-DEA Norge AS med 10 prosent. Produksjonen på feltet vart avslutta på grunn av produksjonsproblem og låge oljeprisar. Det vart i perioden produsert kring 8 millionar Sm3 (50 millionar fat) olje, og det var framleis mykje olje att.

Mislukka utbygging
Yme vart det første tidlegare nedstengte feltet på norsk sokkel som vart gjenopna. Operatøren Talisman Energy Norge AS og dei andre eigarane i lisensen fekk godkjent plan for utbygging og drift i 2007. 

Feltet blei bygd ut med ein oppjekkbar produksjonseining, ein lagertank på havbotnen og med ein undervassinstallasjon på funnet Yme Beta, 12 km unna. Produksjonsplattforma blei levert ca. tre år etter planen og kostnadene for utbygginga blei meir enn dobla til rundt 12,6 milliardar kroner. Kort tid etter at plattforma vart utplassert på feltet synte det seg at ho måtte evakuerast på grunn av ustabilitet. For første gang på norsk sokkel måtte ei produksjonsplatform fjernast og destruerast før første olje kom på dekk.

Andre produksjonsfase
I 2015 kjøpte det spanske oljeselskapet Repsol det kanadiske Talisman Energy, og fekk med seg verdiar og rettar til Ymefeltet. I mars 2018 fekk Repsol med partnarskap godkjent ein endra plan for utbygging og drift og feltet blei gjort klar for produksjon frå oktober 2021. Oljeproduksjonen gjennom dei første 12 månadene var totalt ca. 0,4 millionar Sm3. Produsert gass vert dels reinjisert og dels nytta til brensel.

Kjelder 

Referansar

Bakgrunnsstoff
Yme  - Norsk Oljemuseum
Yme – feltet som gjenoppsto  -             Oljedirektoratet

Norske oljefelt
Olje- og gassfelt i Nordsjøen
Tyrihansfeltet

Tyrihansfeltet er eit norsk oljefelt i blokk 6407/1 på Haltenbanken i Norskehavet. Feltet ligg på 285 meters djupne og består av Tyrihans Sør og Tyrihans Nord. Feltet inneheld kondensat, NGL og gass. Tyrihans kan bli utbygd i tilknyting til Kristinfeltet. Gassen frå feltet skal gjennom ein 43 km lang røyrledning til Kristin-plattforma, før den blir sendt saman med gass fra Kristin til Kårstø. Kondensat og olje skal saman med produksjonen frå Kristinfeltet bli stabilisert og sendt gjennom ei røyrledning til Åsgard C for vidare transport med tankskip. Operatør er oljeselskapet Statoil, som har ein eigardel på 46,8 prosent. Produksjonen skal etter planen starte sommaren 2009.

Bakgrunnsinfomasjon 
 Statoils faktaside om utbyggingen av olje- og gassfeltet Tyrihans
 Om Petroleumstilsynet og Tyrihansfeltet i Nordsjøen 

Norske oljefelt
Olje- og gassfelt i Norskehavet
Paul Okkenhaug

Paul Okkenhaug () var ein norsk komponist og organist. Han er mest kjend som komponist av musikken til Spelet om Heilag Olav, som vert framført ved Stiklestad nasjonale kultursenter kvar sommar.

Okkenhaug var fødd i Frol i Levanger. Han var odelsgut på garden Okkenhaug, og son til forfattaren Sigrun Okkenhaug. Han voks opp i eit kreativt miljø, og utdanna seg til organist ved Norges Musikkhøgskole (det dåverande Musikkonservatoriet) i Oslo og var tilsett ein periode i Nidarosdomen. Han fekk undervising i komposisjon hjå Bjarne Brustad og seinare hjå David Monrad Johansen og Geirr Tveitt. 

I 1946 fekk Okkenhaug komponiststipend og han nytta dette til eit opphald i København. I 1949 vart han tilsett som organist i Levanger kyrkje, der han virka resten av livet. 

Han var ein dyktig improvisatør og ein allsidig komponist.

Markeringar 
Paul Okkenhaug-dagane har vore skipa i Levanger i 2001, 2005 og i 2008, hundreårsjubileet for fødselen til Okkenhaug.

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell heimeside

Norske organistar
Norske komponistar
Folk frå Levanger
Józef Piłsudski

Józef Klemens Piłsudski () var ein polsk militær og nasjonalistleiar. Han var først kommandant for Den polske legionen i den austerrikske hæren, og seinare vart han Polen sin første president etter staten vart skipa, i 1918–1922, og i åra 1926–1935.

Józef Piłsudski var fødd i Zułowo (no Zalavas) utanfor Vilnius (polsk Wilno), i russisk Litauen. Han var sidan ungdomen polsk nasjonalist, og vart i 1886 utvist frå universitetet i Kharkov der han las medisin. Han vart forvist til Sibir i fem år i 1887. Da han kom tilbake, gjekk han inn i Det polske sosialistpartiet PPS. Han vart arrestert i 1900, men klarte å rømme, og fór til Galizia, som høyrde til Austerrike da. Frå 1905 gjorde geriljatroppane hans raid inn i Polen.

For å bryte laus Polen frå Russland samarbeidde Pilsudski med Tyskland og Austerrike-Ungarn. Med geriljatroppane sine som kjerne skipa han Den polske legionen, som han leidde i strid på austerriksk side i første verdskrigen. I november 1918 vende han tilbake til Warszawa, der han vart utpeika til øvstkommanderande og president. Han ville no ikkje lenger vere politisk bunden til sin gamle kameratar i PSP.

I aust var grensene ikkje fastlagde etter Versaillesfreden. Det fanst nye statar som Litauen og Ukraina, og det kommunistiske Russland gjorde krav på mange av dei same områda som Polen ville ha. Dette førte til Den polsk-sovjetiske krigen. Fredsslutninga i mars 1921 førte til at Polen fekk heller store område med ikkje-polsk befolkning i aust.

Pilsudski gjekk av som statsjef i 1922, men hadde framleis stor innverknad i polsk politikk. I mai 1926 gjorde han statskupp, og dette førte til at Polen vart eit diktatur frå 1926 til 1939. Han døydde i Warszawa.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Józef Piłsudski» frå , den 25. juni 2007. 
 

Polske nasjonalistar
Polske presidentar
Det polske sosialistpartiet PPS

Det polske sosialistpartiet (Polska Partia Socjalistyczna, PPS) var eit dei viktigaste venstrepartia i Polen frå skipinga i 1887 til den kommunistiske maktovertakinga i 1948. 

I 1948 vart PPS ramma av kløyving, da kommunistane bruka «salamitaktikk» mot all opposisjon. Ein fraksjon ønskte å gå i lag med Det polske bondepartiet og lage ein front mot kommunistane, men ein annan fraksjon meinte dei burde gå i lag med kommunistane for å skipe ei sosialistisk samfunnsordning, samtidig som dei motarbeidde eittpartistaten. 

Leiaren av Bondepartiet ville uansett ikkje ha nokon front saman med sosialistane, og kommunistane kunne utnytte situasjonen og kløyve PPS. I 1948 vart Det sameinte polske arbeidarpartiet (Polska Zjednoczona Partia Robotnicza; PZPR) skipa av kommunistane og eine fraksjonen av PPS. Dette vart det leiande partiet i Folkerepublikken Polen, medan den andre fraksjonen av PPS heldt fram blant emigrantar og i eksilregjeringa.
 
Eit nytt parti med same namnet, eit parti som ønskjer å halde fram tradisjonane til det opphavlege PPS, vart etablert av venstreorienterte opposisjonelle i 1987. Men det nye partiet spelar berre ei marginal rolle i polsk politikk i dag.
 
Josef Pilsudski, som grunnla den polske staten etter første verdskrigen, var medlem i og leiar for PPS ei tid. 

Kjelde: Den engelskspråklege wikipediaen.

Polsk historie
Polske politiske parti
Politiske parti skipa i 1887
Politiske parti nedlagde i 1948
Politiske parti i Det russiske imperiet
1887 i Polen
1948 i Polen
Esslingen am Neckar

Esslingen am Neckar er ein by i Tyskland i delstaten Baden-Württemberg med om lag 88 000 innbyggjarar. Byen er òg sete for landkreisen Esslingen. Esslingen ligg ved elva Neckar, 10 km frå sentrum av Stuttgart.

Historie 

Byen vart først nemnd i 777 som Ezelinga i testamentet til abbed Fulrad frå Saint-Denis (nær Paris), prest for Pippin og Karl den store. Han førte òg leivningane av St. Vitalis til Esslingen, noko som gjorde staden til eit mål for pilegrimar og som førte til at byen voks. 

Rundt år 800 vart Esslingen ein kjøpstad og i 866 fekk han markedsrettar. Esslingen fekk byrettar i 1229 og vart i 1298 ein fri keisarby. Protestantismen vart innført i 1526. I 1803 mista Esslingen statusen sin som fri keisarby og vart ein del av hertugdømet Württemberg. 

Esslingen slapp unna dei kraftige bombeåtaka under den andre verdskrigen og i 1945 vart han okkupert av amerikanske soldatar.

Bakgrunnsstoff

Kjelder 

Byar i Tyskland
Byar i Baden-Württemberg
Den polsk-ukrainske krigen

Den polsk-ukrainske krigen var ein krig mellom Polen og Ukraina frå 1. november 1918 til 17. juli 1919 og dreidde seg om kontrollen over den austlege delen av Galizia.

Det var komplekse nasjonalitetstilhøve i den austerriksk styrte provinsen Galizia. Særleg var det maktkamp mellom polakkar og ukrainarar, som begge hadde nasjonalistiske rørsler, med motsette mål.

Galizia var eit stort område, der polakkane var i fleirtal i vest, der mellom anna byen Krakow ligg, medan ukrainarane var i fleirtal i den austlege delen, der mellom anna byen Lviv ligg (i sjølve byen Lviv var ukrainarane elles ikkje i fleirtal – det var fleire polakkar og jødar der). Ukrainarane ønskte å dele Galizia i to, medan polakkane ikkje ville det.
 
Da Austerrike-Ungarn kollapsa i 1918, vart det skipa eit ukrainsk nasjonalråd, Rada, som vedtok at dei ville opprette ein stat i heile Vest-Ukraina. I månadsskiftet oktober-november tok ukrainsk milits kontroll over Lviv. Den vest-ukrainske folkerepublikken vart proklamert med Lviv som hovudstad. Denne staten kravde kontroll over Aust-Galizia, inkludert delar av Karpatane, Volhynia, karpatisk Ruthenia og Bukovina. I Lviv var ukrainarane entusiastiske, jødane nøytrale og polakkane sjokkerte.

Polsk milits vart skipa og starta væpna motstand. Ei eining polske soldatar kom til byen etter to veker med kamp, og jaga ukrainske styrkar ut. Men dei heldt fram kampen utanfor byen til mai 1919. Etter å ha teke Lviv, oppretta polske styresmakter elles interneringsleirar for ukrainske aktivistar.

I desember 1918 braut kampane ut i Volhynia, men polakkane vann viktige sigrar i 1919 da nye velutstyrte hæravdelingar kom til frå Polen. Dei hadde òg franske militærrådgivarar og utstyr, som eigentleg skulle brukast mot bolsjevikane, men som polakkane også bruka mot dei ukrainske nasjonalistane. Ukrainarane heldt fram kampen, og pressa polakkane tilbake. Men snart måtte dei avblåse offensiven på grunn av mangel på ammunisjon. Josef Pilsudski leidde no dei polske styrkane og dreiv ukrainarane tilbake, svekte som dei var av mangel på skot og anna utstyr.
 
Den 17. juli vart ei våpenkvile underteikna. Den 21. november 1919 gav leiinga for Fredskonferansen til sigersmaktene i Paris Aust-Galizia til Polen. Den 21. april 1920 skipa Pilsudski og den ukrainske leiaren Semen Petlura ein allianse, der Polen lova Petlura støtte i Kiev-offensiven mot Den raude hæren til gjengjeld for at han god-tok å miste Aust-Galizia. Dette føre til at vest-ukrainske leiarar gjekk i eksil i Wien. Dei påverka britiske og franske leiarar, med det at dei viste til det tvillause ukrainske fleirtalet i området, og Folkeforbundet vakla og syntest i 1921 vere huga på å trekkje tilbake god-takinga av Polen sin kontroll der. Men etter at Polen hadde lova autonomi for Aust-Galizia, gav Folkeforbundet Polen rett til å styre der. Polen braut lovnaden.

Kjelder
 Den engelskspråklege wikipediaen.

Polske krigar
Ukrainske krigar
Konfliktar i 1918
Konfliktar i 1919
Ludwigsburg

Ludwigsburg er ein by i Tyskland i delstaten Baden-Württemberg med om lag 88 000 innbyggjarar. Byen er sete for ein landkreis med same namn og ligg om lag 12 km nord for sentrum av Stuttgart.

Historie 
Sentrale delar av Neckarland, der Ludwigsburg ligg, var busett i steinalderen og bronsealderen, og ein har funne mange arkeologiske funn rundt i byen frå tida då keltarar budde her. 

Mot slutten av det 1. hundreåret okkuperte romarane området. Dei pressa grensa lenger aust rundt år 150, og kontrollerte området fram til 260, då alemannarane erobra Neckarland. 

Ludwigsburg har sitt opphav frå byrjinga av 1700-talet (1718-1723) då det største barokke slottet i Tyskland vart bygd, Residenzschloss Ludwigsburg, under hertug Eberhard Ludwig. Opphavleg planla hertugen berre eit ferieslott, som han byrja på i 1704. Men etter å ha sett andre fyrstar gjere det same, ville han opprette ein by som han kunne styre på sin autokratiske måte. 

I åra mellom 1730 og 1800 skifta slottet eigarar fleire gonger mellom Stuttgart og Ludwigsburg. I 1800 vart Württemberg okkupert av Frankrike under Napoleon Bonaparte og vart tvinga med i ein allianse. I 1806 vart kurfyrsten Friedrich konge av Württemberg. I 1812 vart hæren i Württemberg danna for å delta i Napoelon sitt feltog i Russland. Dei fleste av soldatane overlevde ikkje. 

I 1921 vart Ludwigsburg den største garnisonen sørvest i Tyskland. 

Under den andre verdskrigen vart byen berre moderat råka, samanlikna med mange andre tyske byar. 1 500 innbyggjarar mista livet. Ein krigsfangeleir kalla Stalag V-A låg i byen frå oktober 1939 til april 1945.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Ludwigsburg» frå ,  den 25. juni 2007.

Bakgrunnsstoff 

 Barockerlebnis, slott og museum i Ludwigsburg 
 Ludwigsburg Virtuell, informasjon om Ludvigsburg 

Byar i Tyskland
Byar i Baden-Württemberg
Tübingen

Tübingen er ein tradisjonell universitetsby i Tyskland i delstaten Baden-Württemberg med om lag 84 000 innbyggjarar. Byen ligg 30 km sørvest for Stuttgart mellom elvane Neckar og Ammer. Universitetet i Tübingen er i dag ein av dei leiande universiteta i Tyskland, derav å vera ein av seks tyske eliteuniversitet.

Historie 
Tübingen har sitt opphav ein gong på500- eller 600-talet, og dukka for første gong opp i skriftlege kjelder i 1191. Endinga ingen i namnet tyder på at han ein gong var busett av alemannarar. I 1231 fekk byen byrettar og eit rettssystem. I 1342 vart Tübingen kjøpt opp av grev Ulrich III og innlemma i grevskapet Württemberg.

Sjølv om ein stort sett ikkje kan merke noko til det i dag, var Tübingen fram til 1950-åra ein svært sosioøkonomisk delt by med fattige lokale bønder og kjøpsmenn langs Stadtgraben (bykanalen) og studentar og akademikarar rundt Alte Aula og Burse, dei gamle universitetsbygningane. 

På den andre halvdelen av 1900-talet vart det administrative området til Tübingen utvida med fleire landsbyar og småbyar. Mest kjend av desse er Bebenhausen, som er ein landsby bygd opp rundt eit slott og eit cistercianarkloster om lag 3 km nord for Tübingen.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Tübingen» frå ,  den 25. juni 2007.

Bakgrunnsstoff 

Byar i Tyskland
Byar i Baden-Württemberg
Hoggormfamilien

Hoggormfamilien (vitskapleg namn Viperidae) er ein familie av giftslangar med over 200 artar. 

Hoggormane lever i mange ulike klima, og toler kulde betre enn dei fleste andre slangar. Nokre av artane finst i ørkenområde med kalde vintrar, andre lever høgt til fjells, og nokre kan til og med leva nord for polarsirkelen. 

Alle hoggormane er giftige, men kva gifta består av varierer mellom artane. Vanlegvis inneheld ho protein som bryt ned blodcellene og fører til indre blødningar i offeret. Gifta verker ganske seint samanlikna med gifta til andre slangar.

Den einaste arten i hoggormfamilien som lever vilt i Noreg er vanleg hoggorm (Vipera berus). Blant slangane i familien finn me også klapperslangane, dei afrikanske gaboon-viperane og puffadderane, og Russels hoggorm.

Slekter
 Azemiopinae
 Causinae
 Crotalinae
 Viperinae

Bakgrunnsstoff 

 Verdens dyreliv, N.W.Damm & søn AS 2002, ISBN 82-496-0037-1

 
Ormar
Villingen-Schwenningen

Villingen-Schwenningen er ein by i Tyskland i delstaten Baden-Württemberg med om lag 80 000 innbyggjarar. Byen er den største i landkreisen  Schwarzwald-Baar. 

Villingen-Schwenningen ligg i austkanten av Schwarzwald ved elva Brigach, om lag 700 meter over havet. Kjelda til elva Neckar ligg i Schwenningen (Schwenninger Moos).

Historie 
I mellomalderen var Villingen ein austerriksk by. Under reformasjonen vart han verande katolsk. Villingen vart omleira av marsjal Tallard i 1704. Oberst Von Wilstorff forsvarte seg godt i dei utdaterte festningsverka og etter seks dagar måtte Tallar gje opp. 

Schwenningen var ein landsby fram til 1800-talet. I 1858 vart den første klokkefabrikken oppretta her, og frå den tida har urmakeri og presisjonsmekanikk vore ein viktig industri. 

Som ein del av reformene i Baden-Württemberg i 1972 vart Villingen og Schwenningen slått i saman, i lag med fleire andre omliggande landsbyar. Dei to halvdelane av byen heng derimot ikkje saman, og har mellom anna eit platå mellom seg.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Villingen-Schwenningen» frå ,  den 25. juni 2007.

Bakgrunnsstoff 

 Villingen-Schwenningen: Historie og bilete
 Omleiringa Villingen i 1702

Byar i Tyskland
Byar i Baden-Württemberg
Konstanz

Konstanz er ein by heilt sør i Tyskland i delstaten Baden-Württemberg med om lag 79 000 innbyggjarar ved den vestlege breidda til Bodensjøen og grensa til Sveits.

Konstanz ligg ved elva Rhinen, som renn gjennom Bodensjøen.

Historie 

Dei første spora etter siviliasjon i Konstanz går tilbake til seint i steinalderen. 

Rundt år 100 slo romarar seg ned i her, og namnet, som opphavleg var Constantia, kom frå keisar Constantius Chlorus som kjempa mot alemannarane i området og bygde festningsverk i byen. 

Rundt 585 kom den første biskopen til Konstanz og markerte starten på byen som eit andeleg senter. 

Konstanz eigde den einaste brua over Rhinen i området, og blømde som ein handelsstad i løpet av mellomalderen. Lin som vart produsert i byen fekk internasjonalt rykte og byen vart velståande. I 1192 fekk Konstanz status som fri keisarby, og var derfor direkte underlagt keisaren.

I 1414-1418 fann rådet i Konstanz stad. Under eit av desse, den 6. juli 1415 vart Jan Hus, som av kyrkja vart sett på som ein trugsel mot kristendommen, brend på bålet. Det var her Det vestlege skismaet vart enda og pave Martin V vart vald under den einaste konklaven halde nord for Alpane.
Konzilgebäude der konklaven vart halde kan ein framleis sjå i dag. 

I 1460 erobra Det sveitsiske edsforbundet Thurgau, området rundt Konstanz. Konstanz prøvde så å få verte ein del av Sveits, men skogkantonane stemde imot sidan dei frykta at bykantonane ville få for mykje makt. Konstanz vart dermed med i Det schwabiske forbundet. I den schwabiske krigen i 1499 mista Konstanz alle privilegia sine.

Reformasjonen gjorde sitt inntog i Konstanz i 1520-åra, leia av Ambrosius Blarer, og like etter erklærte byen seg offisielt for protestantisk. Biskopen vart då mellombels flytta til Meersburg, ein liten by på andre sida av innsjøen. Byen følgde først Confessio Tetrapolitana, og så Confessio Augustana. I 1548 gjorde Keisar Karl V byen Reichsacht (fredlaus) og byen måtte overgje seg til Habsburgmonarkiet som med ein gong gjekk til åtak på byen. Konstanz mista dermed statusen sin som fri keisarby. 

Habsburgherskarane ville gjeninnføre katolismen i byen, og opna eit jesuittuniversitet her i 1604. Teateret som følgde med, bygd i 1610, er det eldste teateret i Tyskland som framleis er i dagleg drift. 

I 1821 vart bispedømet Konstanz oppløyst og vart ein del av erkebispedømet Freiburg.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Konstanz» frå ,  den 25. juni 2007.

Bakgrunnsstoff 

Byar i Tyskland
Byar i Baden-Württemberg
Byar ved Rhinen