alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Amund B. Larsen

Amund Bredesen Larsen (fødd i Grue 15. desember 1849, død 27. april 1928 i Bærum) var ein norsk filolog, dialektgranskar og statsstipendiat.

Han kom frå ein storgard, og hadde privatlærarar inntil han tok artium ved Heltbergs studentfabrikk i 1866. Han veksla mellom studie og arbeid som huslærar inntil han i 1878 vart cand.philol. Han var lærar i Trondheim og Arendal, tok doktorgrad i 1895 på ei avhandling om Lydlæren i den solørske dialekt, og tapte i 1899 tvikampen om eit nytt professorat i landsmål til Marius Hægstad. Til gjengjeld vart Larsen utnemnd til statsstipendiat i 1901 for å ganske norske bygdemål. Med boka Oversigt over de norske bygdemaal frå 1901 skreiv han det første samanfattande oversiktsverket om norske dialektar.

Han gav i 1909 ut Utredning av spørsmaalet om et mulig samarbeide mellem landsmaal og riksmaal i retskrivningen saman med Hans Eitrem og Steinar Schjøtt.

Litteratur 
 Oplysninger om dialekter i Selbu og Gauldalen (1882)
 Oversigt over de trondhjemske dialekters slægtskabsforhold (1886)
 Lydlæren i den solørske dialekt (doktorgradsavhandling 1894)
 Oversigt over de norske bygdemaal (1901, nytt opplag 1948)
 Kristiania bymål (1907)
 Bergens bymaal (1911–1912, saman med G. Stoltz)
 Stavanger bymål (1925, saman med M. Berntsen)
 Sognemålene (1926)

 Skrifter, i utval ved Magne Myhren. Universitetsforlaget, 1976

Om han
 Festskrift til Amund B. Larsen på hans 75-års fødselsdag. 1924. 
 Geirr Wiggen. «Amund B. Larsen som sosiolingvist» I: Peilepunkter. Festskrift til Thor Ola Engens 50-årsdag 11. januar 1995. (red. av Kulbrandstad og Øygarden). 1995.
 R. Iversen. «Minneord» I: Vitenskaps-Akademiets årbok, 1929.
 Kjell Venås. «Amund B. Larsen» I: Norsk biografisk leksikon, 2. utg.

Larsen, Amund
Larsen, Amund
Larsen, Amund
Larsen, Amund
Larsen, Amund
Torebrak

Torebrak er lyden skapt av eit lyn. Avhengig av korleis lynet oppstår og avstanden til lynet, kan lyden variere frå eit skarpt og høgt skrall til ei lang og låg romling. Lyden oppstår av ei sjokkbølgje som følgje av at lufta raskt utvidar seg rundt lynet.

Årsak 
Kva som skapar torebraket er noko mennesket har undra seg over i lang tid. Den første dokumenterte teorien kom frå den greske filosofen Aristoteles på 200-talet fvt. som meinte at det kunne vere skyene som kolliderte. På midten av 1800-talet var den aksepterte teorien at lynet skapte eit vakuum langs leia si, og at braket kom av lufta som raskt fylte vakuumet. Seinare på 1800-talet meinte ein at torebraket kom av eksplosjon av damp når vatnet langs lynkanalen vart oppvarma. Ein annan teori var at lynet skapte gassar som så eksploderte. På 1900-talet byrja ein å gå ut i frå at torebraket oppstod som ei sjokkbølgje i lufta på grunn av brå termal ekspansjon av plasma i lynkanalen. I løpet av brøkdelen av eit sekund vert lufta varma opp til ein temperatur på om lag 28 000 °C. Denne oppvarminga skapar ein ekspansjon utover i den kaldare lufta med ein fart raskare enn lydfarten. 

I nyare tid har ein gått noko bort frå dette etter å ha observert at det målte overtrykket i eit simulert lyn er større enn det oppvarminga kunne skape på eiga hand. Alternative forslag baserer seg på elektrodynamiske effektar av den massive straumen som verkar på plasmaen i eit lyn.

Sjå òg 
 Torevêr
 Lynstråle
 Lyn

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Thunder» frå ,  den 30. juli 2007.  
 

Lyd
Vêr
Atmosfærisk elektrisitet

ja:雷#雷鳴
Magnus Olsen

Magnus Bernhard Olsen () var ein norsk språkforskar frå Arendal, og professor i norrøn filologi ved Universitetet i Oslo 1908-1948. 

Olsen tok artium i 1896, studerte ved Universitetet og vart cand.philol. med innstilling i 1903. Frå 1899 arbeidde han som amanuensis ved Universitetsbiblioteket i Oslo, og frå 1904 var han universitetsstipendiat. I 1908, 30 år gammal, vart han utnemnd til å etterfølgje læraren sin, Sophus Bugge, i professoratet i gammalnorsk og islandsk språk og litteratur (frå 1921 het faget norrøn filologi).

Det viktigaste arbeidet hans omfattar 7 hefte Edda- og skaldekvad med kommentarar, og 5 band med tolkingar av runeinnskrifter. Han bidrog til å fullføre Oluf Ryghs Norske Gaardnavne som redaktør/medredaktør av 3 bind. Teoriane hans om tilhøvet mellom stadnamn og religion og samfunnsforhold i førkristen tid vart presentert i bøkene Hedenske kultminder i norske stedsnavne (1915) og Ættegård og helligdom. Norske stedsnavn sosialt og religionshistorisk belyst (1926). Hvad våre stedsnavn lærer oss (1934) er ei konsentrert og lettlest innføring i temaet.

Han grunnla tidsskriftet Maal og Minne i 1909, og redigerte det i 40 år.

Magnus Olsen vart kommandør av St. Olavs Orden i 1945, han var medlem av Vitenskapsakademiet frå 1904, medlem av DKNVS, og riddar av den islandske Falkeordenen og den svenske Nordstjerneordenen. Olsen vart utnemnd til statsstipendiat i 1952. Han var svigerson av bibliotekar Albert Kjær.

Norske filologar
Statsstipendiatar
St. Olavs Orden
Professorar ved Universitetet i Oslo
Folk frå Arendal
Medlemmar av Det Norske Videnskaps-Akademi
Johan Fritzner

Johan Fritzner () var ein norsk prest og leksikograf.

Johan Fritzner vart fødd på garden Myra på Askøy som son av tollbetjent Werner Fritzner og Cecilie Cathrine Christie. 16 år gammal vart han student ved Christiania Universitet der han studerte teologi. På reisene mellom Bergen og Kristiania samla han folkeskikkar, segner og eventyr, og gjorde mange observasjonar av det levande folkespråket. Han fann tidleg ut at dei norske dialektane var ei levande utvikling av det same språket som han kjende frå den gamle norrøne litteraturen.

Etter å ha tatt teologisk eksamen i juni 1832 heldt Fritzner fram å studere enno i to og et halvt år før han i 1835 vart tilsett som adjunkt og religionslærar ved Bergens Kathedralskole. Samstundes studerte han det gamle norske språket. 

Etter tre år i Bergen vart han i oktober 1838 utnemnd til sokneprest i Vadsø. No var hovudmålet hans å studere samisk og finsk blant finnmarkingane. Han heldt snart sine første preiker for samar og kvenar på samisk og finsk. Fritzners første trykte arbeid var ein kritikk av Stockfleths Grammatikk i det lappiske Sprog, skriven i Vadsø 1845.

Fritzner vart 1841 prost i Øst-Finmarkens prosti, i 1845 sokneprest i Lier, i 1848 i Vanse og 1862 i Tjølling.

Etter at Fritzner 65 år gammal tok avskil som prest, tok han fatt på arbeidet med å utvide ei gammalnorsk ordbok som han hadde gjeve ut tidlegare. Samstundes arbeidde han med å publisere dei store kulturhistoriske samlingane sine. Av regjeringa vart han frå 1877 innvilga ein pensjon på 3600 kroner.

Bibliografi 
 Ordbog over det gamle norske Sprog

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Johan Fritzner» frå ,  den 30. juli 2007. 
 oppgav desse kjeldene:  
Gustav Storm: «Nekrolog over Johan Fritzner», i Arkiv för nordisk filologi, sjätte bandet, 1894

Bakgrunnsstoff 

 Onlineversjonar av Ordbog over det gamle norske Sprog: Versjon 1, Versjon 2
 Johan Fritzner i Norsk allkunnebok
 Johan Fritzner i Lys over norrøn kultur
 Digitaliserte bøker av Johan Fritzner hjå Nasjonalbiblioteket

Norske prestar
Folk frå Askøy
Jording i sterkstraumsanlegg

Jording er ei viktig del av elektro- og elektronikkfaget. 

Innan elektro er jording ein kritisk del av forskrifter, prosjekteringar, installasjonar og tryggleiken rundt bruk av elektriske system, medan det i andre tilfelle er nødvendig for at det elektriske systemet i det heile tatt skal fungere, som til dømes i togtrafikk. Denne artikkelen handlar om jording i sterkstraumsanlegg. For jording innan elektronikk sjå artikkelen Jording i elektronikk.

Generelle symbol 
Alle desse jordsystema møter kvarandre og vert kopla saman for å verne alle delane av det elektriske systemet.

  Signaljord. Vert brukt i elektronikk, antenneanlegg og signalsystem.

  Chassijord. Vert brukt i skjeming over koplingane i elektriske apparat.

  Systemjord. Det mest generelle jordsymbolet. Dette kan brukast over alt men vert mest nytta for å symbolisera hovudjord i bustadar, industribygg etc. Er ein usikker når ein skal teikne eit jordsymbol så nytta ein dette.

Jordingsmetode 
I sterkstraumsanlegg jordar ein til dømes ved å trekke jordleiarar frå sikringskapet til eit jordingspunkt i jorda utanfor bygget. Dette kan vere eitt eller fleire samankopla jordspyd, «blank» jordleiar som går i spiral under jorda rundt bygget eller andre jordmetoder. Dette vert så kopla inn på ei jordskinne i sikringskapet slik at ein kan vidarekople jord ut til stikkontaktar, lampar og andre apparat i dei einskilde delane i anlegget.

Formål 
Ein jordar chassiet på elektriske apparat for at straumen ved ein jordfeil skal få ein låg impedans til jord, slik at menneske og dyr ikkje vert utsett for farlege spenningar om dei er i kontakt med chassiet på apparatet. Den låge impedansen til jord fører til at om det oppstår overledning i eit elektrisk apparat vil det eit stutt tidsrom flyta ein stor straum til jord, slik at jordfeilbrytaren snøgt kan aktiverast. 

Eit bygg vert billigare å forsikre om det er installert jording i hele det elektriske anlegget .

Apparat som datamaskinar, skrivarar, nettverksutstyr, etc. bør helst vera kopla til jorda kontaktar. Alle apparata som er kopla saman får ein felles jordleiar, slik at alle apparata får same jordpotensiale. 

Når apparata er jorda vert òg statiske ladingar leia til jord. På denne måten kan ein unngå havari og slitasje på apparata eller anna utilsikta oppførsel. Om det til dømes oppstår potensialskilnadar mellom datamaskinen og eit anna apparat (på grunn av feil på eit eller begge apparata) kan straumen gjennom kroppen vera livstruande om han flyt forbi hjarta. Ein slik situasjon kan oppstå om ein røyrer ved dei to apparata med kvar si hand. Om ein er fuktig på fungrane er motstanden i huda mykje mindre enn for tørr hud og straumen gjennom kroppen vert større. Er begge apparata jorda så vil det ikkje verte spenningsskilnadar og det flyt ingen straum gjennom kroppen. Dette vert kalla at apparata er «utlikningsforbunde» med kvarandre. Utan denne bindinga flyt straumen der det er lågast impedans. Om denne leiaren er ei koparleiar eller eit menneske spelar inga rolle. 

Elektroteknikk
Elektrisk tryggleik
Víctor Jara

Víctor Lidio Jara Martínez () var ein chilensk pedagog, teaterdirektør, poet, folkesongar/tekstforfattar og politisk aktivist. Han var framståande i den chilenske «Nueva canción»-rørsla ('ny song-rørsla') som var markant under den sosialistiske regjeringa til Salvador Allende. Han blei myrda på tragisk og brutalt vis kort tid etter kuppet i Chile i 1973, noko som førte til at Jara og musikken hans blei eit symbol for kampen mot militær undertrykking og urettferd i Latin-Amerika.

Jara blei fødd i Chillán Viejo, sør for Santiago. Han var sterkt prega av chilensk og anna latinamerikansk folklore, samt artistar som Violeta Parra og Atahualpa Yupanqui, og poeten Pablo Neruda. Han lanserte det første albumet sitt i 1966, og i 1970 slutta han på teateret og satsa for fullt på musikken. Han støtta Salvador Allende sin presidentvalkamp og venstrealliansen «Unidad Popular» og hjelpte til med frivillig arbeid, i tillegg til at han heldt ein del gratiskonsertar.

12. september 1973 blei Jara tatt til fange av militære styrkar saman med tusenvis av andre. Fangane, mellom dei Jara sjølv, blei torturerte på det grovaste, og det har seinare kome fram at soldatar skal ha knust fingrane hans, tvunge han til å spele russisk rulett, for så – etter at han var skoten i tinningen – å skyte han 44 gongar med ein maskinpistol.
Jara døydde den 15. september 1973.

Víctor Jara var ei viktig inspirasjonskjelde for ei rekkje skadinaviske visesongarar på 1970-talet. I 1977 gav Cornelis Vreeswijk ut ei plate med songar av Víctor Jara, omdikta til svensk. Lillebjørn Nilsen og Mikael Wiehe har begge skrive minnesongar som heiter Victor Jara.

Kjelder 

 Delar av denne artikkelen bygger på «Victor Jara» frå , den 30. juli 2007. 
 .
Fotnotar

Bakgrunnsstoff 
 Om Víctor Jara (på spansk)

Fødde i 1932
Døde i 1973
Chilensk historie
Chilenske musikarar
Karl Rygh

Karl Ditlev Rygh () var ein norsk arkeolog og politikar. Han var son til Peder Rygh, samt bror til Evald og Oluf Rygh. 

Karl Rygh studerte fag som historie, latin og oldnorsk og seinare stadnamnforsking og forhistorisk arkeologi. Han vart cand. philol. i 1863, og var frå 1866 til 1899 lærar ved Trondheims katedralskole. 

I 1866 vart Rugh medlem av Det Kongelige Norske Videnskabers Selskab, og i 1868 vart han vald inn i direksjonen for trondheimsavdelinga av Foreningen til norske fortidsmindesmerkers bevaring. Frå 1870 var han styrar av selskapet si oldsaksamling.

Rygh var medlem av bystyret i Trondheim frå 1878 til 1900. Han representerte valkrinsen Trondheim og Levanger i fire periodar på Stortinget, vald for partiet Høgre. Rygh var i perioden 1883-85 fyrste varamann (suppleant), møtte i 1885 frå 15. mai i staden for Fredrik Lorck. I dei neste tre tingperiodane var han fast representant på Tinget, medlem av protollkomiteen 1886-88, budsjettkomiteen 1889-1894, samt Lagtinget 1892-94.

Etter at broren Oluf døydde, stod Karl Rygh for utgjevinga av dei nordafjellske banda av Norske Gaardnavne. Han døydde ugift i Trondheim.

Karl Rygh vart i 1944 portrettert på Det Kongelige Norske Videnskabers Selskabs medalje.

Kjelder 

 
 
 

Norske arkeologar
Norske lærarar
Stortingsrepresentantar 1883-1885
Stortingsrepresentantar 1886-1888
Stortingsrepresentantar 1889-1891
Stortingsrepresentantar 1892-1894
Stortingsrepresentantar for Trondheim og Levanger
Stortingsrepresentantar frå Høgre
Folk frå Verdal
Folk frå Trondheim
Det Kongelige Norske Videnskabers Selskab

Det Kongelige Norske Videnskabers Selskab (DKNVS) vart stifta i 1760 som Det Trondhiemske Selskab, for fremme av videnskaberne, på initiativ av biskop Johan Ernst Gunnerus , rektor Gerhard Schøning og etatsråd Peter Frederik Suhm. 

I 1761 etablerte selskapet Trondhiems Selskabs Skrifter, der vitskaplege artiklar vart trykt og publisert. Eit anna mål knytt til opplysingstanken og som vitskapsselskapet arbeidde mot, var å få etablert eit universitet i Noreg parallelt med Universitetet i København, tenkt plassert i Kristiansand. I 1767 vart Det Trondhiemske Selskab kongeleg approbert. Selskapet fekk då namnet «Det Kongelige Norske Videnskabers Selskab» og eigne segl.

Frå 1926 har Selskabet hatt to avdelingar, Akademiet og Museet. Det Kongelige Norske Videnskabers Selskab, Museet, vart i 1968 ein del av Universitetet i Trondheim.

Preses er professor Kristian Fossheim (2011).

Bakgrunnsstoff 
 Nettstaden til DKNVS 
 DKNVS sine statuttar  (PDF-fil)
 jubileumsvev 1760-2010
Arkivet etter DKNVS finst på NTNU Universitetsbiblioteket og er ein del av Noregs dokumentarv

Forsking i Noreg
Norske vitskaplege organisasjonar
Skipingar i 1760
Utdanning i Trondheim
Trommehinne

Trommehinna (av latin membrana tympani) er ein tynn membran mellom det ytre øyret og mellomøyret, og er ein viktig del av høyrselen. Lydbølgjer i lufta kjem inn gjennom den ytre øyregangen og treffer trommehinna, og får ho til å vibrere. Desse vibrasjonane blir overført til knoklar i mellomøyret og ført vidare som mekanisk rørsle, for til slutt å gå over til nerveimpulsar.

Når ein ser inn på trommehinna med eit otoskop vil ho normalt sjå grå og glinsande ut. Hammarskaftet (manubrium mallei) er den skrå strukturen som ligg over baksida på trommehinna, og hammarskaftet festar i trommehinna i umbo som ligg heilt nedst på hammarskaftet. Når ein otoskoperer vil ein òg normalt kunne sjå lysrefleksen som skal vere i nedre, fremre kvadrant av trommehinna. 

Hòl i trommehinna kan gje varierande grad av høyrselstap.

Øyret
Hallgeir J. Elstad

Hallgeir J. Elstad () er ein norsk teolog og prest. Han er fødd i Vestvågøy i Lofoten, tok teologisk embetseksamen ved Universitetet i Oslo og praktisk-teologisk eksamen ved Det praktisk-teologisk seminaret 1990. Ordinert til prest i Borge kyrkje same året. I tillegg til feltprestteneste har han vore vikarprest fleire stader i landet. Stipendiat i kyrkjehistorie (Norges Forskningsråd) 1992-97, med permisjon 1994-95 for å vere amanuensis (vikar) ved Det teologiske fakultetet, Universitetet i Oslo. 2004-2005 var han rektor ved Kyrkjeleg utdanningssenter i nord, Tromsø. 2007 førsteamanuensis i norsk kyrkjehistorie ved Universitetet i Oslo, frå 2008 professor same stad. 

Elstad tok teologisk doktorgrad (kyrkjehistorie) i 1998, på doktoravhandlinga «...en Kraft og et Salt i Menigheden...» Ein studie av presteskapet i Norge i siste halvpart av 1800-talet, dei såkalla «johnsonske prestane» (UniPub 2000). Har elles m. a. skrive «...midt i den norske kirke...» Det praktisk-teologiske seminar gjennom 150 år, 1848–1998 (Det praktisk-teologiske seminars skriftserie nr. 3, Oslo 1998), I dialog. Norske Kyrkjeakademi 1956-2006 (KIFO Perspektiv Tapir Akademiske forlag 2006), fleire lærebøker i kristendomshistorie og kristendomskunnskap, i tillegg til artiklar i fagtidsskrift og aviser. Han var medlem av Vestvågøy kommunestyre 1983-1987 og Skjåk kommunestyre 2003-2006. Medlem av Kirkehistorisk Samfunn sidan 1998.

Elstad, Hallgeir
Norske prestar
Folk frå Vestvågøy
Faraday-bur

Faradaybur er eit rom eller avlukke med veggar av metallplater eller finmaska metallnett som kan brukast til å skjerma mot elektriske forstyrringar. Ladningar som blir førete til buret eller plassert i nærleiken av det, vil ikkje gje elektriske krefter inne i buret. Effekten blei påvist av Michael Faraday i 1836.  Faraday bygde eit slikt bur i 1836 og prova den vernande funksjonen.

Øskjer av metall er faradaybur. Sidan overflata er elektrisk leiande kan det ikkje oppstå elektriske potensialskilnader mellom stader på overflata. Av den grunn kan det inni volumet ikkje eksistere elektriske felt med opphav utanfrå.

Eit gitternett av metall kan òg kallast ei leiande overflate dersom maskene er små i forhold til bølgjelengda.

Eit faradaybur kan vere frittsvevande eller kopla til noko, i så fall helst til jord. Dersom buret er frittsvevande kan buret (og innhaldet) oppta kva som helst ladning i forhold til omgjevnadene, men det indre volumet blir ikkje påverka.

Ein personbil er eit ufullstendig faradaybur, men i eit torevêr er bilen likevel eit godt vern.

Kjelder

«Faradaybur» (14. februar 2009), Store norske leksikon. Fri artikkel henta 25. november 2014.

Elektrostatikk
Engelske oppfinningar
Tryggleiksutstyr
Bur
Katarakt

Katarakt (av latin cataracta, frå gresk katarrhegnynai, 'falla ned, fossa') også kalla grå stær, er blakking eller dimming av linsa i auget. Dette er mellom anna ei normal aldersendring, og finst hos dei fleste over 65 år. Fenomenet blir då kalla senil katarakt. Følgjene varierer frå noko uklårt syn, til fullt tap av synsevna. Katarakt kan òg skuldast annan sjukdom, stråling eller vera medfødd.

Katarakt er ein stekr årsak til at folk blir blinde i verda. Senil katarakt står for ca. 48 % av alle førekomster av blinde, noko som utgjer rundt 18 millione menneske. 

Katarakt kan behandlast ved at ein opererer ut den fordunkla linsa og erstattar henne med ei kunstig linse.
Etter operasjonen oppnår over 95 % av pasientane normalt eller tilnærma normalt syn.

Kjelder 
 Audun Øyri: Norsk medisinsk ordbok. Oslo, 1988.
 Jacob, Francone og Lossow: Anatomi og fysiologi. Oslo, 1980.

Sjukdommar i auge og adneksstrukturar
Oftalmologi
Blindskap
Syn
Auga
Aldringssjukdommar
Lynavleiar

Ein lynavleiar er ei metallstong eller ein leidning som vert plassert på toppen av (eller nær) ein bygning for å verne han mot skader eit lynnedslag kan årsaka. Lynet vert leitt ned til ein jordleiar som spreier ladningen ut i bakken. Sidan kopar leier straum særs godt, er jordleiaren ofte laga av kopar. Lynavleiaren vart første gong konstruert i 1752 av Benjamin Franklin.

Elektrisk tryggleik
Greenwich Village

Greenwich Village, på folkemunne kjend som the Village, er eit område av Manhattan i New York. Området grensar mot Broadway i aust, Hudsonelva i vest, Houston Street i sør og 14th Street i nord. Greenwich Village er eit utprega bustadstrøk, med mange kafear, restaurantar og mindre forretningar som dominerer gatebiletet, og bydelen er kjend for sin bohemkultur. Washington Square Park, med den berømte Washington Square Arch ligg i Greenwich Village, i likheit med New York University.

Greenwich Village var i utgangspunktet ein eigen by, grunnlagd på 1630-talet av nederlendarar under namnet Noortwyck. Då engelskmennene seinare erobra New York, fekk området sitt noverande namn.

Nabolag på Manhattan
Ludvig XII av Frankrike

Ludvig XII (), kalla «folkets far» (fransk le Père du Peuple), var konge av Frankrike frå 1498 og konge av Napoli 1501–1504.

Louis var fødd i Slottet i Blois som son av Charles av Orleans (som var soneson til Karl V av Frankrike) og Marie de Clèves. Før han blei konge deltok Louis i «den galne krigen», la guerre folle, mot autoriteten til den dåverande kongen, den mindreårige Charles VIII, som var søskenbarnet hans.

Han gifta seg i 1476 med Jeanne (1464 -1505), dotter av Ludvig XI. Etter at han blei konge i 1498 tvinga han paven til å oppløysa ekteskapet. I 1499 gifta han seg med Anne av Bretagne (1477-1514), enkja etter forgjengaren. Etter at ho døydde kom hertugdømet Bretagne inn under Frankrike.

Som konge dreiv Louis ein aktiv utanrikspolitikk, og prøvde å styrka Frankrike si stilling i Nord-Italia. Han klarte å erobra store område der, men måtte trekka seg ut i 1513. Trass dette mislukka prosjektet hadde han framleis folket si støtte.

9. oktober 1514, kort tid etter at Anne av Bretagne døydde, gifta den aldrande Louis seg med den unge engelske prinsessa Maria Tudor, syster til kong Henrik VIII av England. Målet var å skaffa ein arving til trona, men Louis døydde knappe tre månader etter giftarmålet. Han hadde to gjenlevande born, begge døtrer, og etterfølgjaren hans blei svigersonen og fetteren Francis Valois-Angoulême, som var gift med eldstedottera Claude.

Franske kongar
Fyrstehuset Valois
Napolitanske monarkar
Dauphinear av Viennois
Dauphinar av Frankrike
Hertugar av Milano
Hertugar av Orléans
Hertugar av Valois
Franskmenn frå 1400-talet
Franskmenn frå 1500-talet
Karl VIII av Frankrike

Karl VIII () var konge av Frankrike frå 1483 til han døydde. Han vart fødd i Ambroise som son av kong Ludvig XI og etterfylgde faren den 30. august 1483. Han vart gift med Anna av Bretagne i 1491.

Hans krigføring i Italia for å underlegge seg fyrstedømet Milano etterlet Frankrike i djup gjeld. På den positive sida bidrog det til at den italienske renessansen spreidde seg til franske intellektuelle.

Han var den siste arvingen av fyrstehuset Valois, og dermed passerte den franske trona over til fetteren Hertugen av Orleáns Ludvig XII.

Karl 08
Fyrstehuset Valois
Nybergsund IL-Trysil

Nybergsund IL-Trysil er eit fotballag frå Nybergsund i Trysil, og mellom dei beste fotballaga i Hedmark. Dei har spela i 2. divisjon i heile 22 av dei siste 24 sesongane. 2007 blei eit jubelår for fotballklubben, då laget kom til kvartfinale i cupen, samstundes som dei rykte opp til Adeccoligaen. 

Laget vert trena av den tidlegare Sundet-spelaren Ola Brenden.

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell side

Idrett i Trysil
Fotballag i Innlandet
Skipingar i 1918
Prost Aleksander av Konstantinopel

Aleksander av Konstantinopel er ein helgen i den ortodokse kyrkja. Han var biskop av Bysants. Byen blei gjeven namnet Konstantinopel under bispetida hans.

Aleksander vart fødd i Asia og blei utdanna i Konstantinopel. Han tenestegjorde i militæret i ein periode, men la etterkvart bak seg det verdslege livet. Han vart munk i eit kloster på ein aude stad i Syria nær Antiokia under igumen Ilja. Etter fire år fekk han igumen si velsigning til å verte eremitt. Då han reiste ut i ørkenen tok han berre evangeliet med seg. Aleksander var i ørkenen i sju år. Då talte Gud til han og bad han gå ut og preike til heidningar. Aleksander døypte den lokal borgarmeisteren, Ravul, som seinare vart via som prest og i 30 år var han biskop i Edessa. Mange av innbyggjarane i byen vart døypte samstundes med Ravul og dei brende dei heidenske gudebileta sine ein stad i byen.

Minnefestdagar for Aleksander av Konstantinopel 
23. februar i den julianske kalenderen
3. juli i den julianske kalenderen

Kjelder 
 Ortodoks kalender 2007

Aleksander av Konstantinopel
Aleksander av Konstantinopel