alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Eggjasteinen

Eggjasteinen er ein runestein som vart funnen i 1917 på garden Eggja i Sogndal i Sogn. Han vart tidlegare også kalla «Eggjumsteinen». Steinen er 160 × 70 × 10 cm stor, og har vore takhelle over eit lite gravkammer på flat mark. Gravgodset var ein liten jarnkniv, eit eldstål og ei flintflekke. Grava har truleg aldri innehalde noko lik og kan vera eit minnesmerke over folk som har døydd ein annan stad.

Innskrifta er på rundt 200 runer og den lengste vi har i den eldre runerekkja. Språket er frå synkopetida. I tillegg til runene er det rista ein hestefigur på steinen. Grava er arkeologisk datert til andre halvdelen av 600-talet.

Tolking 
Steinen har vore gjenstand for ulike tolkingar gjennom tidene. I samsvar med Ottar Grønvik (1985) kan vi lesa han slik:

I klammer i innskrifta står gjettingar der delar av teksten er borte.

Dette gir i norrøn språkform:

Omsetjing:

Del A1 handlar om eit skipsforlis i uver. Masta vart svekka i holet gjennom mastetoppen (honbora), der vantet var festa. Ein mytisk skapnad *Vil får skulda for forliset. Det er kanskje havguden Æge.

Del A2, A3 og B handlar om den vidare skjebnen for dei omkomne. A2 spør: Korleis kom de til det hinsidige landet? A3 svarar: Det er ein sjeleførar i form av ein fisk som hjelper dei og fører dei til ei lykkeleg øy ute i havet. Del B er ei religiøs bøn om at dei omkomne skal få denne hjelpa.

Del C1 og C2 fortel korleis ein skal oppføra seg overfor grava og dei døde. C1 fortel at ein kan oppsøkja grava for å få dei døde i tale, men det skal ikkje skje i dagslys eller væpna. C2 er ei våbønn (forbanning) mot dei som prøver å vekkja opp dei døde med trolldom (for å tvinga dei døde til å tala og få kunnskap på den måten). Heller ikkje skal sinnsjuke koma til grava.

Andre tolkingar 
Magnus Olsen meinte i 1921 og 1924 at innskrifta byrja med C-delen. C1 fortalde at runeinnskrifta ikkje var laga i dagslys, og at det ikkje var brukt jernreiskapar. A-delen skildra ei rituell handling ved ei heiden gravferd.

Lis Jacobsen meinte i 1931 at A-delen skildra korleis ein høvding som var blitt drepen, vart ført i båt til Sogndal, og deretter med hestar til gravstaden.

Referansar

Litteratur 
 Ottar Grønvik: Runene på Eggjasteinen. Oslo 1985. ISBN 82-00-07426-9.
 Gerd Høst: Runer. Våre eldste norske runeinnskrifter. Oslo 1976. ISBN 82-03-08068-5 og ISBN 82-03-08069-3.
 Magnus Olsen: Norges Indskrifter med de ældre Runer. 1891-1924. – (Eggjasteinen er omtala i bind III s. 77-197 (1921) og 268-279 (1924)).
 Lis Jacobsen: Eggjumstenen. København 1931.
 Denne artikkelen bygger på «Eggjasteinen» frå , den 23. februar 2010.

Bakgrunnsstoff 
 Arild Hauge sine runesider med alternative tolkingar

Sogndal kommune
Runesteinar i Noreg
Post meridiem

Post meridiem er eit uttrykk frå latin som tyder 'etter middag', etter kl. 12.00.

Post meridiem eller PM blir brukt i somme land for å seie at eit klokkeslett høyrer til den andre halvdelen av døgnet, frå middag til midnatt.

6 PM betyr klokka seks på kvelden. Sjå ante meridiem, AM, 'før middag'. 

Vanleg standard tidsrekning tar midnatt som utgangspunkt, klokka 00.00. Klokka 6 PM blir då klokka 18. Tidlegare vart forkortinga e.m. (etter middag) nytta i norsk.

Sjå også
Ante meridiem

Latinske ord og uttrykk
tider av døgnet
Lispund

Lispund, av livlandsk pund, er ei gammal måleining for masse, tilsvarande om lag 8 kg.

I ulike delar av landet, og til ulike tider, har det vore rekna ulike verdiar for lispundet.

 Ei gammal austnorsk skippundvekt gir 1 lispund lik 1/20 skippund, tilsvarande 9,26 kg.
 Ei gammal vestnorsk skippundvekt gir 1 lispund lik 1/24 skippund, tilsvarande 6,17 kg. Somme stader er denne masseeininga kalla spann.
 Etter forordning 1. mai 1683 skulle 1 lispund lik 1/20 skippund vere lik 32 merker à 249,875 g = 7,996 kg.
 Etter at meterkonvensjonen vart innført i 1875, skulle lispund brukt i gjeldande avtalar reknast likt 8 kg.

Referansar 

Gamle måleiningar
Måleiningar for masse
Ex tunc

Ex tunc er eit latinsk juridisk omgrep. Det betyr frå den gong, frå først av. Alternativet vil ofte vere ex nunc, som betyr frå no.

I kontraktsrett kan ein avtale vere ugyldig. Viss avtalen er ugyldig ex tunc, så legg ein til grunn at avtalen var ugyldig allereie i utgangspunktet, den var aldri gyldig, og har ingen rettssverknader. Avtalen blir i eit slikt tilfelle handsama som om den aldri hadde eksistert.

Kjelder 
 Egil Gulbrandsen: Juridisk leksikon, Kunnskapsforlaget, Oslo, 1984, ISBN 82-573-0241-4
 Denne artikkelen bygger på «Ex tunc» frå , den 23. februar 2010.

Sjå også 
Ex nunc

Latinske ord og uttrykk
Juridisk terminologi
Ex nunc

Ex nunc er eit latinsk juridisk omgrep. Det betyr frå no. Alternativet vil ofte vere ex tunc, som betyr frå den gong, frå først av.

I kontraktsrett kan ein avtale vere ugyldig. Viss avtalen er ugyldig ex nunc, så er avtalen ugyldig først når dette blir slått fast, til dømes i ein dom. Avtalen vil såleis ha rettsverknad fram til det blir slått fast at den er ugyldig.

Kjelder 
 Egil Gulbrandsen: Juridisk leksikon, Kunnskapsforlaget, Oslo, 1984, ISBN 82-573-0241-4
 Denne artikkelen bygger på «Ex tunc» frå , den 23. februar 2010.

Sjå også 
Ex tunc

Latinske ord og uttrykk
Juridisk terminologi
Bac Mòr

Bac Mòr er ei øy i Treshnish Isles i Indre Hebridane i Skottland. Ho vert stundom kalla The Dutchman's Hat eller Cap på engelsk, på grunn av forma på øya. 

Det gæliske namnet har fleire mogelege tydingar. Mòr tyder stod, medan Bac kan tyde «breidde» eller ei «hindring». 

Bac Mòr har vulkansk opphav og toppen i midtne er ei tidlegare vulkankjegle. Den lågtliggande sletta rundt toppen er ei glasaktig lavaslette. Trass i at det ikkje finst trygge landgangsplassar på øya, er det restar av sommarfjøs her. 

Treshnish Isles er ikkje busette og er eigde av The Hebridean Trust. Dei har status som Site of Special Scientific Interest (stad av særskild vitskapleg interesse) og Special Protection Area (særskild verneområde) på grunn av sjøfuglane som hekkar her.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Bac Mòr» frå ,  den 23. februar 2010.  
 

Treshnish Isles
Special Protection Areas i Skottland
Sites of Special Scientific Interest i Skottland
Cairn na Burgh Beag

Cairn na Burgh Beag er ei av Treshnish Isles i Indre Hebridane i Skottland.

Cairn na Burgh Beag er den minste av dei to «Carnburgs» (som er kallenamnet deira) nordaust i Treshnish Isles. Den andre er Cairn na Burgh Mòr. Den større av dei to ligg ved innløpet til Loch Tuath på vestsida av Mull. Desse graskledde øyane er begge restar av gamle lavastraumar og har ein særeigen profil: Flat på toppen med klipper rundt.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Cairn na Burgh Beag» frå ,  den 23. februar 2010.  
 

Treshnish Isles
Cairn na Burgh Mòr

Cairn na Burgh Mòr (òg kalla Cairnburgh More) er ei av Treshnish Isles i Indre Hebridane i Skottland. Øya er ikkje lenger busett. 

Cairn na Burgh Mòr er den største av to «Carnburgs», som er kallenamnet deira, nordaust i Treshnish Isles. Den andre er Cairn na Burgh Beag. Dei ligg ved innløpet til Loch Tuath på vestsida av Mull. Desse graskledde øyane er begge restar av gamle lavastraumar og har ein særeigen profil: Flat på toppen med klipper rundt. Det ligg nokre festningsverk i den graskledde skråninga på Cairn na Burgh Mòr. Her ligg òg eit slott og eit kapell.

Øya er nemnd i Soga om Håkon Håkonsson (kap. 265) som Kjarnaborg.

Gjennom historia har øya tilhøyrd klanane MacDougall, MacDonald og til sist MacLean. I dag tilhøyrer ho saman med resten av Treshnish-øyane Hebridean Trust.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Cairn na Burgh Mòr» frå ,  den 23. februar 2010. 

Treshnish Isles
Fladda i Treshnish Isles

Fladda er den nordlegaste av Treshnish Isles i dei Indre Hebridane i Skottland. Ho er ikkje folkesett. Namnet kjem frå det norrøne Flatey som tyder 'flat øy'.

Arkeologien på Fladda er kartlagd av Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments of Scotland, som nemnenr ein bygning og haugar som kan vera restar etter eit tidleg kristent kapell og ein kyrkjegard. Det er gjort liknande funn på Colonsay.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Fladda, Treshnish Isles» frå ,  den 23. februar 2010.  
 

Treshnish Isles
Frederik Motzfeldt

Frederik Motzfeldt () var ein norsk politikar og jurist
som representerte Molde på riksforsamlinga i 1814. Han var utdanna jurist frå Universitetet i København (1801) og vart utnemnd til byfut i Molde 1802, ei stilling han hadde i om lag eitt år. I 1805 reiste han til København og søkte fåfengd etter embete i over eitt år før han vart konstituert til byfogd i Molde og sorenskrivar i Romsdal.

Under riksforsamlinga i 1814 deltok han ikkje aktivt i diskusjonane, men fylgde passivt Sjølvstendepartiet. Seinare gjorde han heller ikkje politisk karriere, og tente berre som stortingsvara i 1827 og stortingsrepresentant i 1830 for Kristiania. Hausten 1814 vart han derimot utnemnd til høgsterettsassessor, som den yngste nokosinne. Han vart sitjande i denne stillinga lenger enn nokon andre, og viste gjennom avrøystingane sine i fleire politiske rettssaker ei demokratisk grunnhaldning.

Kjelder 
 «Frederik Motzfeldt» i Biographiske Efterretninger om Eidsvolds-Repræsentanter og Storthingsmænd i Tidsrummet 1814-1845.
 
 

Eidsvollmenn
Norske futar
Norske sorenskrivarar
Norske høgsterettsdommarar
Norske riksrevisorar
Stortingsrepresentantar 1827-1829
Stortingsrepresentantar 1830-1832
Stortingsrepresentantar for Kristiansund og Molde
Stortingsrepresentantar for Oslo
Dannebrogordenen
Gravlagde på Vår Frelsers gravlund
Folk frå Skaun
Achel

Achel er eit trappistøl frå bryggeriet til trappistklosteret De Achelse Kluis i Hamont-Achel i Flandern i Belgia. Klosterbryggeriet Achel er det minste av dei sju godkjende trappistbryggeria.

Historie
Det vesle klosteret i Hamont-Achel vart oppretta i 1851. I 1859 vart det produsert øl, ost og brød i klosteret. Under den første verdskrigen måtte munkane forlata klosteret under den tyske okkupasjonen, og i 1917 vart koparet frå bryggjekjelane, om lag 700 kg, konfiskert og smelta om til ammunisjon. 

Då det nederlandske trappistbryggeriet La Trappe på slutten av 1990-talet mista retten til å kalla ølet sitt trappistøl, såg den internasjonale samanslutninga av trappistbryggeri dystert på situasjonen, då det berre var fem andre kloster igjen som brygga trappistøl. Munkane i Westmalle bidrog med midlar til munkane i Achel for å få bygd eit nytt bryggeri der, og i 1998 vart det igjen starta brygging i Achel.

Produkt
I 1998 såg Achel 5° dagens lys. Dette er eit blond øl med relativt låg alkoholstyrke, berre 5 %. Det var berekna på gjestar på dagsbesøk i klosteret, då turgjengarar og syklistar ikkje trong eit sterkare øl. Achel 5 var meir eit øl for å sløkkja tørsten enn eit gourmetøl. Kritikarar, som ikkje forventa noko dårlegare enn eit øl av verdsklasse frå eit trappistbryggeri, var lunkne til dette ølet.

Eit år seinare kom den tyngre Achel 7°. Også denne fekk ei middels mottaking. Med ein mellomting mellom desse to, Achel 6°, fekk klosterbryggeriet dei første forsiktig positive reaksjonane, og då den blonde Achel 8° vart lansert i 2001, etablerte bryggeriet seg for fullt som eit fullverdig trappistbryggeri. Årsproduksjonen er om lag 4500 hektoliter.

Det vert brygga fem trappistøl:

 Achel Blond 5°, 5% alkoholstyrke 
 Achel Bruin 5°, 5% 
 Achel Blond 8°, 8% 
 Achel Bruin 8°, 8% 
 Achel Extra Bruin, 9.5% ABV (berre 75cl)

Blond 5° og Bruin 5° er berre tilgjengelege i klosteret, mens dei andre blir marknadsførte verda rundt. Éit Achel-øl, Achel Blond 8°, er tilgjengeleg i Noreg gjennom Vinmonopolet, per februar 2010.

Som hjå dei andre trappistbryggeria, går inntektene frå salet til drift av klosteret og veldedige føremål.

Kjelder

Denne artikkelen begynte med ei omsetjing frå nederlandsk og engelsk wikipedia, 25. februar 2010.

Bakgrunnsstoff
 Klosteret si nettside på nederlandsk, fransk, engelsk og tysk.

belgisk øl
Belgiske bryggjeri
Breheimen nasjonalpark

Breheimen nasjonalpark  er ein norsk nasjonalpark som ligg i eit fjell- og breområde i Innlandet fylke og Vestland fylke; i området kjent som Breheimen. Parken vart oppretta 7. august 2009, for å «ta vare på eit stort, samanhengande og villmarksprega naturområde som inneheld særeigne, representative økosystem og landskap som er utan tyngre inngrep.»  og han dekkjer eit område på 1671 km². 

Nasjonalparken ligg i kommunane Skjåk, Lom og Luster; og han grensar opp til fem landskapsvernområde og eitt naturreservat som vart oppretta samtidig, slik at det samla verneområdet utgjer 1794 km²: Strynefjellet landskapsvernområde, Mysubytta landskapsvernområde, Høydalen landskapsvernområde, Mørkridsdalen landskapsvernområde og Vigdalen landskapsvernområde, og Høyrokampen naturreservat. I og med desse områda inngår den nye nasjonalparken i eit samanhengande verneområde som òg omfattar Jostedalsbreen nasjonalpark.

Geografi, landskap, geologi 
Landskapet er prega av brear, fossar, frodige dalar, høgfjellsområde og kulturlandskap prega av seterbruk.

Flora og fauna 
Søre del av Ottadalen villreinområde inngår i nasjonalparken.

Kulturminne 
Området inneheld spor etter 6000 års bruk: fangstanlegg, jaktbuer, setrer og vegar.

Forvalting og bruk av området 
28 % av arealet i nasjonalparken er statsallmenning, medan 54 % tilhøyrer Skjåk bygdeallmenning.

Referansar 

Denne artikkelen bygger på «Breheimen nasjonalpark» frå ,  den 23. februar 2010.  

Nasjonalparkar i Noreg
Nasjonalparkar i Vestland
Verneområde i Innlandet
Geografi i Skjåk
Geografi i Lom
Geografi i Luster
Opphavleg omsett med Apertium
Verneområde oppretta i 2009
Ex officio

Ex officio kan omsettast til norsk i embets medfør eller på vegne av tenesta. Det betyr at nokon, til dømes ei styresmakt skal utføre noko av eige tiltak, eige initiativ, og altså utan at nokon utanforståande fremmer krav om at dette skal gjerast. 

Eit eksempel kan vere at ein domstol avviser ei sak av eige tiltak, fordi ein part ikkje er prosessdyktig.

Ex officio blir også brukt om det at ein gjennom eit embete automatisk blir tildelt andre postar eller ansvarsområde. Eit eksempel er Visepresidenten i USA som gjennom sitt embete automatisk er president i Senatet i USA.

Kjelder

Latinske ord og uttrykk
Juridisk terminologi
Ytre Hvaler nasjonalpark

Ytre Hvaler nasjonalpark  er ein norsk nasjonalpark som ligg i kyst- og skjergardslandskapet i Viken fylke. Parken vart oppretta 26. juni 2009, for å «bevare et egenartet, stort og relativt urørt naturområde ved kysten i sørøst-Norge,  bevare et undersjøisk landskap med variert bunntopografi, og bevare økosystemer på land og i sjø med naturlig forekommende arter og bestander, kystlandskap med sjøoverflate og havbunn med korallrev, hard- og bløtbunn.» og han dekker eit område på 354 km² land og sjø.

Nasjonalparken ligg i kommunane Fredrikstad og Hvaler; og han erstattar dei fire tidlegare sjøfuglreservata Akerøya, Heia, Møren og Søre Syster. Parken grensar opp til den svenske Kosterhavet nationalpark som vart oppretta samtidig.

Geografi, landskap, geologi  
Nasjonalparken har store verneverdiar knytt til flora og fauna, strand- og kysttypar, kystbarskog, lyngheier og det intakte storslagne kystlandskapet. Områdd har spesielle marine eigenskapar pga utløpet til Glomma og ein særs variert undersjøisk topografi og botntilhøva. Dette gjer at Ytre Hvaler inneheld eit stort mangfald av marine naturtypar både på grunt og djupt vatn. Det er fleire korallrev i området.

Kulturminne  
Områdd er prega av lang tids nytte av kysten og havet: rekefiske, hytter, fritidsbåtar og annan fritidsaktivitet.

Referansar 

Denne artikkelen bygger på «Ytre Hvaler nasjonalpark» frå ,  den 23. februar 2010.  
 

Nasjonalparkar i Noreg
Verneområde i Viken
Verneområde oppretta i 2009
Geografi i Fredrikstad
Geografi i Hvaler
Bygdeby

Ein bygdeby er eit omgrep som gjerne blir nytta om ein tettstad, gjerne eit administrasjonssenter for ein kommune, som ikkje har formell by-status, men som likevel har dei fleste funksjonane til ein liten by.

I tidlegare tider hadde det ei viss tyding å ha bystatus, antan som kjøpstad eller ladestad. Dette då det følgde ein del fordelar med denne statusen. Men det viktigaste, handelsprivilegiet, forsvann i realiteten allereie i 1862.

Kommunelova av 1992 oppheva det tidlegare formelle skiljet mellom bykommune og landkommune. 
Kommunane stod deretter fritt til å vedta bystatus, for heile kommunen eller ein eller fleire tettstadar i kommunen. Kommunelova § 3, 5.ledd: Kommuner med over 5000 innbyggere kan ta i bruk benevnelsen by, dersom kommunen har bymessig tettsted med handels- og servicefunksjoner og konsentrert bebyggelse.

I nyare tid er det vanlegvis ingen fordelar ved å vere by (tilfellet Fosnavåg er eit lite unntak). Nokre kommunar vedtok såleis bystatus, som to av dei tidlegare bygdebyane i Oppland, Otta og Fagernes. Andre har latt vere, som Raufoss i same fylke, som dermed framleis kan kallast ein bygdeby i staden. 

Ein del av desse attverande bygdebyane er til dels klart større tettstadar enn dei tettstadane som har fått status som by. Til dømes er i Møre og Romsdal bygdebyane og tettstadane Ørsta (6.495 innbyggjarar 1.1.2009) og Volda (5.739 innbyggjarar 1.1.2009) større enn dei tre nye byane i Møre og Romsdal: Ulsteinvik (5.251 innbyggjarar), Fosnavåg (ca 3.521) og Åndalsnes (2.207).

Somme bygdebyar har også klare byfunksjonar, som Volda, som har både sjukehus og Høgskulen i Volda.

Bardu kommune vedtok bystatus, men fekk ikkje dette godkjent på grunn av for lågt innbyggjartal i kommunen. Dei marknadsfører no Setermoen som bygdebyen i indre Troms. Sunndalsøra var ein stor nok tettstad i ein stor nok kommune, og var foreslått som by, men ei folkeavstemming enda med fleirtal mot.

Eksempel på andre tettstadar som blir nemnde som bygdebyar er mange, til dømes Orkanger, Vinstra, Voss, Sogndal, Svelgen osv.

Busetnad etter type
Lunga i Treshnish Isles

Lunga er den største øya i Treshnish Isles i Indre Hebridane i Skottland. 

Ho har vulkansk opphav og er skildra som «ein grøn juvel i ein påfuglgrøn sjø». Ho var folkesett fram til 1800-talet og ein kan framleis sjå restar etter svarte hus. Nordaust på øya ligg ruinane av ein landsby, som vart fråreist i 1857.

Dyreliv

Lunga har status som Site of Special Scientific Interest (stad av særskild vitskapleg interesse) på grunn av det rike plantelivet. Her finst mange sjeldne og utryddingstrua planter, som kusymrer, tiriltunge, orkidéar, strandsmelle, strandnellikar, sverdliljer, tepperot og hagegeiteskjegg. Det finst gråsel i farvatnet rundt øya, og av fuglar finn ein havsvale, krykkje og havlire. Teist, lundefugl og alke hekkar på Lunga og på Harp Rock, ein staur som står like ved øya.Kvitkinngås dukkar opp på øya kvar vinter.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Lunga, Treshnish Isles» frå ,  den 24. februar 2010. 
 oppgav desse kjeldene:

Treshnish Isles
Summer Isles

Summer Isles (skotsk-gælisk Na h-Eileanan Samhraidh) er ei øygruppe ved innløpet til Loch Broom i Highland i Skottland. 

Den einaste busette øya er Tanera Mòr, som òg er den største. I øyane ligg eit lakseoppdrettsanleg, feriehytter, ein kafé og eit postkontor, som har hatt sine eigne frimerke sidan 1970. Øyane har ingen vegar. Det går båt til øyane frå Achiltibuie og Ullapool.

Mindre øyar
 Bottle Island
 Eilean Dubh
 Glas-leac Beag
 Glas-leac Mòr
 Horse Island
 Isle Martin
 Priest Island (Eilean a' Chlèirich)
 Isle Ristol
 Eilean Mullagrach
 Tanera Beag
 Càrn nan Sgeir

Øyane er ein del av National Scenic Area.

Bakgrunnsstoff
Panoramabilete av Summer Isles  (krev QuickTime)

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Summer Isles» frå ,  den 24. februar 2010. 
 oppgav desse kjeldene:

Geografi i Highland
Horse Island i Summer Isles

Horse Island er ei folketom øy i Summer Isles nordvest for Skottland. 

Ho var ein gong busett, men i dag er det berre ein flokk villgeiter som held til her.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Horse Island, Summer Isles» frå ,  den 24. februar 2010. 
 oppgav desse kjeldene:

Summer Isles
Isle Martin

Isle Martin er ei folketom øy i Loch Broom på vestkysten av Skottland. Ho er den av øyane i Summer Isles som ligg nærast Ullapool. Det har stått eit kloster, sildefiskeri og ei mølle på øya. I dag er øya eit fuglereservat.

Historie

St. Martin, som øya er kalla opp etter, skal ha grunnlagd eit kloster på øya rundt år 300-400 e.Kr. Det står ein stein med ein latinsk trippelkross frå 400-700 e.Kr. på øya, som truleg er knytt til den keltiske kyrkja. Her finst òg eit kapell frå tida etter reformasjonen og ruinane av ei gammal gate med hus og ein gammal skule. Det finst andre hus og eit nyare skulebygg nær kaien.

Jordbruk og fiske var hovudnæringa på øya. Ho var eit senter for fiskehadnel med eit fiserki, før Ullapool vart grunnlagd. Øya vart delt inn i husmannsplassar i 1831 og denne praksisen heldt fram til 1960-åra. Ho vart hovudsakleg nytta til oppdrett av kveg og sau, og berre eit lite område sør på øya kunne nyttast til dyrking.

Det var ei mølle i drift på øya mellom 1939 og 1948. Dei fleste av arbeidarane her pendla frå fastlandet, men nokre hus vart bygde på denne tida. Kveite vart ført attende til Ullapool og frå der ført vidare til bakeri i Nord-Skottland. Mølla vart lagt ned i 1948. 

I 1960-åra vart øya kjøpt av Monica Goldsmith. Ho gjorde fleire utbetringar, som å legge vatn og straum til øya, og i 1969 vart alle sauar fjerna. I 1980 gav ho øya til Royal Society for the Protection of Birds (RSPB) for at øya skulle bevarast.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Isle Martin» frå ,  den 24. februar 2010. 
 oppgav desse kjeldene:

Summer Isles
Stasjonsby

Stasjonsby er eit omgrep som blir brukt om tettstadar som har vakse fram kring ein  jernbanestasjon (eller togstasjon). Stasjonen blei kanskje opphavleg plassert der jernbana  kryssa ein veg, eller nær kyrkja, der midtpunktet i bygda hadde vore frå gamalt. Ved stasjonen vart det deretter gjerne etableringar av handlande og handverkarar, og det vart også for mange ein naturleg stad å bu, mellom anna med tanke på å bruke jernbana for å kome på arbeid i næraste by. I stasjonsbyen kunne også små industribedrifter sjå føremunar med å etablere seg, fordi eit sidespor frå jernbana lett kunne kome på plass. 

Som følgje av plasseringa av jernbanelina, kunne også jernbanestasjonen bli plassert noko unna det tradisjonelle senteret i bygda. Dette kunne medføre at det voks opp eit nytt senter i bygda, ein stasjonsby.

Eksempel på stasjonsbyar er tettstadane Sem og Barkåker i Tønsberg kommune. På Barkåker ligg flatbrødfabrikken Korni strategisk plassert rett ved jernbanestasjonen. Bryne og Klepp er eksempel på stasjonsbyar som voks fram ved Jærbanen.

Kjelde 
Denne artikkelen bygger på «Stasjonsby» frå ,  den 24. februar 2010.  
 

Jarnbane
Busetnad etter type
Gruvesamfunn

Gruvesamfunn er ein by, ein tettstad, ei landsbygd eller ein region der ein lever av malm-uttak frå ei gruve.

Gruvesamfunn i Noreg 
Malm
Knaben
Røros
Kongsberg
Modum
Sulitjelma
Skorovas
Kirkenes

Sjå også 
Bergverksmuseum
Industrisamfunn

Litteratur 

Einar-Arne Drivenes: Fiskarbonde og gruveslusk. 1986, Universitetsforlaget.
Einar-Arne Drivenes: Rekruttering av arbeidere til Kåfjord kopperverk. 1979, 48s 
Einar-Arne Drivenes: Gruvearbeidere i Nord-Norge. Rallare eller fiskarbønder?. I: Ottar. (1986). 

Gruvedrift
Busetnad etter type
TV 4 Fakta

TV 4 Fakta er ein fjernsynskanal som er eigd av svenske TV4 AB. Kanalen starta sendingane sine frå Finland i 2005. Ei finsk utgåve starta året etter i samarbeid med MTV3. I 2008 flytta kanalen til Sverige, etter at den svenske TV- og radiolova vart liberalisert.

TV4 Fakta vert tilgjengeleg for norske Canal Digital kundar, frå 22. mars 2010.

Fjernsynskanalar
Skipingar i 2005