alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Boeing P-26 Peashooter

Det amerikanske P-26 med kallenamnet Peashooter, var eit jagarfly frå Boeing. Det var det første monoplane jagarflyet nytta av den amerikanske hæren. Flyet hadde jomfruturen den 20. mars 1932 og tatt i bruk i 1934. Flyet vart nytta av det amerikanske luftforsvaret i Filippinane så seint som 1941.

Bakgrunnsstoff 

 http://www.boeing.com/history/boeing/p26.html

Amerikanske jagarfly
Boeing
Skipingar i 1932
Provinsar i Italia

Ein provins i Italia (italiensk provincia) er ei administrativ einig mellom nivåa kommune og region.


Ein provins består av mange kommunar og vanlegvis dannar fleire provinsar ein region. Regionen Valle d'Aosta er den einaste som ikkje har administrative provinsar, men på sett og vis er regionen eigentleg ein enkelt provins. 

For tida er det 109 provinsar i Italia. Tre av desse er nyleg omorganisert og vil tre i kraft i 2009. Lista under er sortert etter regionane dei finn seg i. Merk at det er vanleg å forkorte provinsane i Italia med to bokstavar. 

Provinsen der regionshovudstaden ligg er utheva.

Abruzzo 

 Chieti
 L'Aquila
 Pescara
 Teramo

Basilicata 

 Matera
 Potenza

Calabria 

 Catanzaro
 Cosenza
 Crotone
 Reggio Calabria
 Vibo Valentia

Campania 

 Avellino
 Benevento
 Caserta
 Napoli
 Salerno

Emilia-Romagna 

 Bologna
 Ferrara
 Forlì-Cesena
 Modena
 Parma
 Piacenza
 Ravenna
 Reggio Emilia
 Rimini

Friuli-Venezia Giulia 

 Gorizia
 Pordenone
 Trieste
 Udine

Lazio 

 Frosinone
 Latina
 Rieti
 Roma
 Viterbo

Liguria 

 Genova
 Imperia
 La Spezia
 Savona

Lombardia 

 Bergamo
 Brescia
 Como
 Cremona
 Lecco
 Lodi
 Mantova
 Milano
 Monza og Brianza
 Pavia
 Sondrio
 Varese

Marche 

 Ancona
 Ascoli Piceno
 Fermo
 Macerata
 Pesaro e Urbino

Molise 

 Campobasso
 Isernia

Piemonte 

 Alessandria
 Asti
 Biella
 Cuneo
 Novara
 Torino
 Verbano-Cusio-Ossola
 Vercelli

Puglia 

 Bari
 Barletta-Andria-Trani
 Brindisi
 Foggia
 Lecce
 Taranto

Sardinia 

 Cagliari
 Nuoro
 Oristano
 Sassari
 Sud Sardegna

Sicilia 

 Agrigento
 Caltanissetta
 Catania
 Enna
 Messina
 Palermo
 Ragusa
 Siracusa
 Trapani

Trentino-Alto Adige 

 Bolzano (Alto Adige)
 Trento (Trentino)

Toscana 

 Arezzo
 Firenze
 Grosseto
 Livorno
 Lucca
 Massa-Carrara
 Pisa
 Pistoia
 Prato
 Siena

Umbria 

 Perugia
 Terni

Valle d'Aosta (Aostadalen) 

 Aosta (Aoste)

Veneto Region 

 Belluno
 Padova
 Rovigo
 Treviso
 Venezia
 Verona
 Vicenza

Sjå òg 
 Regionar i Italia
 Kommunar i Italia

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Provinces of Italy» frå ,  den 3. desember 2007.  
 

 
Administrative område i Italia
Terrorbalansen

Terrorbalansen er eit omgrep frå den kalde krigen og viser til den tilstanden som rådde då USA og NATO-landa på den eine sida og Sovjetunionen og Warszawapaktlanda på den andre sida begge hadde tilstrekkelege mengder atomvåpen til at dei kunne utslette kvarandre. Som militær strategi oppnår ein med terrorbalanse at krig vert meiningslaust, og slik var terrorbalansen med på å hindre at krig braut ut mellom dei balanserande partane. Det er framleis tru på at garantien om gjensidig ødelegging er ein garanti for fred.

Mutually assured destruction

Mutually assured destruction, eller «garantert øydelegging av båe sider», vart sett på som ein måte å garantere fred på. Ein viktig føresetnad for å oppnå «MAD» var at ingen part kunne slå ut den andre før denne greidde å reagere, slik at òg den som gjekk til åtak først, sjølv skulle verta øydelagd. For å bevare slik jamvekt fanst to alternative strategiar:
 1. Herding og/eller gøyming av eigne våpenberarar (engelsk ride out). Løysninga på dette alternativet vart bruk av missilberande ubåtar, SLBM.
 2. Slå attende ved første varsel (engelsk launch on warning), det vil seia å avfyre eigne ICBM med ein gong fienden sine vart oppdaga utskotne. Her måtte kvar part ha minst 15 minutts varsel.

Referansar

Fred
Den kalde krigen
Atomvåpen
Fjotland

Fjotland er ein tidlegare kommune i Vest-Agder fylke, i dag ein del av Kvinesdal kommune. Fjotland var eigen kommune frå 1837 til 1840 og frå 1858 til 1963.

Kommunesoge 
Fjotland herad vart fyrste gong oppretta ved innføringa av formannskapslovene i 1838. Alt tre år etter, i 1841, vart Fjotland innlemma i Kvinesdal kommune, og slik var det til Fjotland vart skild ut att frå Kvinesdal som eige herad i 1858. Ved andre skipinga budde det 1044 personar i heradet. Sidan det store kommunebrigdet i 1964 har Fjotland igjen vore del av Kvinesdal kommune. I denne nyaste kommunedanninga inngår også den tidlegare kommunen Feda.

Den norske kyrkja 
Fjotland er eit sokn Lister prosti i Agder og Telemark bispedømme. Då ordninga med prestegjeld vart avvikla i 2004 høyrde soknet til Kvinesdal prestegjeld.

Vegar 
Riksveg 42 går gjennom Fjotland. På Kvinlog kryssar den med Riksveg 465.

Kjelder 
 Dag Juvkam: «Historisk oversikt over endringer i kommune- og fylkesinndelingen», Statistisk Sentralbyrå, 1999. s. 36-41

Bakgrunnsstoff 

 

Busetnader i Kvinesdal
Tidlegare kommunar i Vest-Agder
Norske kommunar skipa i 1838
Norske kommunar nedlagde i 1963
Historie i Kvinesdal
32 Pomona

32 Pomona er ein hovudbelteasteroide.

Pomona vart oppdaga av H. Goldschmidt 26. oktober 1854. Den er namngjeven etter Pomona, gudinna for frukttre i romersk mytologi.

Kjelder 

Pomona
Pomona
Mikhail Zosjtsjenko

Mikhail Mikhajlovitsj Zosjtsjenko () var ein russisk forfattar.

Liv og verk

Zosjtsjenko vart fødd i St. Petersburg, som son av ein målar og ei skodespelarinne, og voks opp med sju sysken. Etter å ha fullført gymnaset studerte han frå 1913 til 1915 på det juridiske fakultetet i St. Petersburg. På denne tida skreiv han sine første forteljingar. Han avbraut studiane og melde seg frivillig som soldat i den første verdskrigen i 1915. I 1917 vart han dimittert frå hæren etter å ha vorte skada i eit gassangrep.

Etter den russiske revolusjonen tok Zosjtsjenko del i den russiske borgarkrigen som soldat i den raude arméen i 1918/19. Etter krigen livnærte han seg på forskjellig vis, og begynte å skriva meir frå 1920 av. Fleire av forteljingane hans vart trykte i satiriske tidsskrift i NEP-perioden. Ei første novellesamling kom ut i 1922, med tittelen Nazar Iljitsj, herre av Sinebrjukhov sine forteljingar (Рассказы Назара Ильича, господина Синебрюхова). Dei tragikomiske forteljingane vart godt mottekne av publikum og kritikarar. Den nye sovjetiske heltetypen, sovjetmennesket som kjempa seg gjennom kvardagen, kom òg til uttrykk i Zosjtsjenko sine forteljingar. Han nytta ein kvasi-munnleg forteljarstil, såkalla skas, som Gogol hadde nytta før han, og ofte svært enkelt språk. Han skreiv òg barneforteljingar, mellom anna om Lenin. Utover 1920-talet vart han ein av dei mest lesne forfattarane i Sovjetunionen, og forteljingane hans kom ut i høge opplag i samlingar, tidsskrift og aviser.

Etterkvart vende Zosjtsjenko seg vekk frå dei korte forteljingane og skreiv større verk. Han fjerna seg òg frå satire og humor, og eksperimenterte med ulike forfattargrep. 

Under den andre verdskrigen vart Zosjtsjenko evakuert frå det kringsette Leningrad til Almaty i Kasakhstan, og arbeidde i filmstudio der. Etter at kringsetjinga var broten i 1944, vende han attende til Leningrad og tok opp att forfattargjerninga si der.

Etter andre verdskrigen vart Zosjtsjenko eit offer for stalinismen, då arbeidet hans kom under sterk kritikk. Partisekretæren i Leningrad, Andrej Zjdanov, omtala den nye boka hans, Før soloppgang (Перед восходом солнца), som «eit ekkelt verk». Verka hans vart ikkje lenger trykte, og han vart ekskludert frå den sovjetiske forfattarforeininga i 1946. Frå 1946 til 1953 fekk han berre jobba som omsetjar. Først etter Stalins død i 1953 vart han rehabilitert og tatt opp att i forfattarforeininga, og i 1956, to år før han døydde, kom det i Sovjetunionen ut eit samlingsverk av forfattarskapen hans.

Kjeldee

Denne artikkelen bygger på «Michail Michailowitsch Soschtschenko» frå ,  den 4. desember 2007.  
 

Russiske forfattarar frå 1900-talet
Sovjetiske forfattarar
Folk frå den russiske borgarkrigen
Folk frå St. Petersburg
Jakke

Jakke er eit klesplagg for overkroppen som kan opnast og lukkast over brystet og magen. Jakker har ermer, som regel lange, og går gjerne til rundt livet eller noko nedanfor.

Jakketypar
 Allvêrssjakke, vind- og vasstett fritidsjakke
 Blazer eller bleser, lett jakke av anna stoff enn buksene, til sommar- eller sportsbruk
 Cardigan, strikkejakke
 Dynejakke, boblejakke eller dunjakke, varme, vatterte vindjakker
 Kofte, strikkejakke, bunadsfrakk eller samekofte
 Pjekkert, dobbeltknappa, opphavleg mørk blå, kort frakk av tjukt stoff
 Vindjakke, lett jakke av tett, vindtett stoff
 Bolero, midjekort damejakke med eller utan erme
 Våpenjakke
 Olajakke, jakke av dongeri
 Parkas, kort, fôra ytterfrakk av vindtett stoff, med lommer, belte og hette, skinnanorakk
 Golfjakke, lett, strikka jakke, særleg for golfspelande kvinner

Gamle og utanlandske typar 
 Carmagnole, kort jakke brukt av underklassen og jakobinarane under den franske revolusjonen
 Dolman, snorejakke blant anna brukt som del av husaruniform
 Justaucorps, knelang, ettersitjande herrefrakk eller livkjole som var vanleg på 1700-tallet
 Mackinaw , nordamerikansk jakke av tjukt, stripa ullstoff
 Paletot, vid, lausthengande ytterfrakk eller -jakke
 Røykejakke, snorbesett heimejakke for menn
 Schaube, brei, pelsfora kappeliknande mannsjakke som var vanleg i Europa på 1500-talet
 Spencer, kort, tettsitjande jakke
 Vams, tjukk kort uniformsfrakk eller hoftelang jakke, frå mellomalderen og seinare, utvikla seg sidan til vest

Sjå og 
 Anorakk
 Frakk

Bakgrunnsstoff 

Klede for overkroppen
Ytterklede
Vulkanusasteroide

Vulkanoidane er ein hypotetisk asteroidepopulasjon mellom 0,08 og 0,21 astronomiske einingar frå sola, godt innanforbi bana til Merkur. Namnet kjem frå den hypotetiske planeten Vulkanus.

Charles Dillon Perrine var den første til å føreslå at det fanst ein vulkanuspopulasjon av asteroidar. Trass i meir enn hundre år med søk har ein enno ikkje funne nokon vulkanusasteroidar. NASA har gjennomført søk ved hjelp av F-18-fly og Black Brant-rakettar. Leitinga etter vulkanoidane vert svært vanskeleg sidan området ligg så nær sola. Dersom vulkanoidar eksisterer, kan dei ikkje vera større enn 60 km i diameter sidan tidlegare søk ville ha funne større objekt.

Det er spekulert i at vulkanoidane kan eksistera fordi området er gravitasjonelt-stabilt, samt at den tungt kratra overflata til Merkur hintar til at det eksisterte ein vulkanoidepopulasjon i det tidlege solsystemet.

I følgje David Vokrouhlicky, Paolo Farinella og William F. Bottke, Jr. vil ein eventuell vulkanoidepopulasjon etter som tida har gått, enten ha slått ned i Merkur eller blitt dregen inn i sola på grunn av Jarkowski-effekten. Dei spekulerer likevel i at ein mindre populasjon framleis kan eksistera.

Framtidige søk etter vulkanoidar vil sannsynlegvis bli gjort med små romteleskop som kan sjå svært nær sola. Indirekte bevis for vulkanoidar kan koma frå MESSENGER-sonden, som skal passera Merkur tre gonger før den går inn i bane rundt planeten.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Vulcanoid asteroid» frå ,  den 4. desember 2007.

Bakgrunnsstoff 
 Vulkanoidesøk når nye høgderhjå SPACE.com

Asteroidar
Republikken Alba

Republikken Alba (italiensk Repubblica di Alba) var ein fransk klientstat oppretta 25. april 1796 i Alba, nord i Italia. Det dekte området Piemonte og tok slutt 19. april 1801 då det vart annektert av Frankrike.

Flagget til Republikken Alba vart teikna av Juan Antonio Ranza, som sa at blå og raud var for Frankrike og oransj for treet på Piemonte sitt våpenskjold. Flagget eksisterte både i ei horisontal og ei vertikal utgåve.

Kjelde 

Piemonte
Charles Conrad

Charles «Pete» Conrad, Jr. () var ein amerikansk testpilot og astronaut.

Conrad var med på tre ulike NASA-prosjekt, Gemini-programmet, Apollo-programmet og Skylab-programmet. Han pensjonerte seg frå NASA i 1973.

Romferder 
  Gemini 5 – ny rekord for opphald i verdsrommet.
  Gemini 11 – Rekordhøgde over Jorda med bruk av Agena.
  Apollo 12 – 2. månelanding, gjennomførte 2 månevandringer på til saman 7 t 45 min 18 s
  Skylab 2 – Første besetninga om bord den amerikanske romstasjonen Skylab

Conrad var reserve for Gemini 8.

EVA 
  Apollo 12 - 2 månevandringar
 19. nov 1972: 3 timar, 56 minutt, 3 sekund
 20. nov 1972: 3 timar, 49 minutt, 15 sekund
  Skylab 2 - 2 romvandringar
 7. juni 1973: 3 timar, 25 minutt
 19. juni 1972: 1 time, 36 minutt

Bilete

Bakgrunnsstoff 
 Biografi om Conrad

Folk som har vitja månen
Gemini-programmet
Apollo-programmet
Skylab-programmet
Romfararar frå USA
Folk frå Philadelphia
Babylon

Babylon (akkadisk Babili(m), «Guds port») var hovudstad i Babylonia og låg ved elva Eufrat. Byruinane ligg omkring elleve mil sør for Bagdad i Irak.

Babylon fekk sin første stordomstid då kong Hammurabi hærtok dei omliggande landa i Mesopotamia på 1700-talet f.Kr. Byen vart då hovudstad for det gammal-babyloniske riket. 

Byen fekk sin andre stordomstid då kaldéen Nabopolassar dreiv ut assyriarane og skapte det ny-babyloniske riket på slutten av 600-talet f.Kr. Hans son Nebukadnessar II gjennomførte ein stor ombygging av Babylon på 500-talet f.Kr. Til denne tida høyrer Babylons legendariske byggverk. Babylons yttermurar omkransa eit område på 8500 daa.

Byen vart hærtatt av Aleksander den store i år 331 f.Kr.. Babylon var ei kort tid sentrum for Alexanders rike, men etter at han døydde forfall byen raskt.

Moderne utgravingar av Babylon tok til i 1899. Tidlegare president Saddam Hussein fekk restaurert eller oppført nye byggverk på plassen. Sidan 2003 har plassen vore bruka som amerikansk militærbase..

Babylon som metafor 
Etter jødane sitt babyloniske fangenskap vart Babylon ein metafor for forfallet i samfunnet. 

Den babyloniske skjøkja i Johannes’ openberring, er eit symbol for Roma. I oldkyrkja var Babylon ei vanleg nemning for romarriket. Dei drog ein symbolsk parallell mellom forfølginga romarane stod for, og Babylon si undertrykking av jødane.
Sidan er tilsvarande parallellar trekte til kyrkjemakta si undertrykking av sann kristendom.

Ordet Babylon kan enno symbolisere undertrykking, materialisme og egoisme.

Kjende byggverk 
 Babels tårn
 Babylons hengande hagar
 Ishtarporten

Irak
Stader i Bibelen
Provinsen Chieti

Provinsen Chieti (italiensk Provincia di Chieti) er ein provins i regionen Abruzzo i Italia. Hovudstaden er byen Chieti.

Han har eit areal på 2 588 km² og totalt 381 993 innbyggjarar (2001). Det er 104 kommunar i provinsen. 

Byen Chieti ligg på ein rygg langs elva Pescara, der mellom anna det høge klokketårnet San Giustino er eit kjent landemerke. Byen ligg eit par kilometer frå Adriahavet med fjella Majella og Gran Sasso i bakgrunnen. Chieti var ein romersk by kalla Teate og var ein viktig by i mellomalderen.

Største kommunane
Stand: 1. januar 2009

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell side

Kjelde 

Abruzzo
Chieti

Chieti er ein by sentralt i Italia, 200 km nordaust for Roma. Han er hovudstad i provinsen Chieti i regionen Abruzzo.

Chieti ligg på ein åsrygg oppfor elva Pescara, eit par kilometer frå Adriahavet. I nærleiken ligg fjella Maiella og Gran Sasso.

Historie 
Som Theate Marrucinorum var Chieti den viktigaste byen i Marrucini, eit distrikt i Romarriket etter forbundsfellekrigen (91-88 fvt.).

Under den andre verdskrigen vart ikkje Chieti utsett for bombeåtak fordi han vart erklært ein open by, som Roma, der flyktningar frå nærliggande byar og landsbyar kunne kome.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Chieti» frå ,  den 5. desember 2007.

Bakgrunnsstoff 

Byar i Abruzzo
Byar i Italia
Mose

Mosar er ei primitiv gruppe plantar som veks i fuktige miljø over heile verda. Dei skil seg frå andre landplantar ved å ha det haploide gametofyttstadiet som den dominerande delen av livssyklusen, og manglar klorofyll i den parasittiske sporofytten. Dei manglar òg leiingsvev for væske og næringsstoff, og har korkje blomar eller frø.

Det har vekse mose på jorda i over 400 millionar år, og dei er tilpassa ei rekkje ulike miljø. Sjølv om dei i teorien er avhengige av vatn, kan mange av dei overleva særs lenge i uttørka tilstand.

Livssyklus 
Mosar har, som dei andre plantane, generasjonsveksling mellom ein haploid gametofytt og ein diploid sporofytt. Gametofyttstadiet er ofte fleirårig, og består av fotosyntetiserande celler (anten i eit thallus eller differensiert i rot, stengel og blad). Det produserer haploide kjønnsceller (gametar) som formeirar seg og vert til ein diploid sporofytt, som veks parasittisk på morplanta. 

Som regel består sporofytten av ein kapsel med sporangium som er fest til morplanten med ein lang stilk. Dei haploide sporane vert spreidd med vinden. Nokre mosar er særkjønna, medan andre dannar både hann- og ho-sporar i same sporofytt.

Systematikk 
Ein delar mosar inn i tre rekkjer, nålkapselmosar (anthocerotophyta), levermosar (marchantiophyta) og bladmosar (bryophyta).

Mosane vert systematisk sett ofte rekna som ei kunstig eller parafyletisk gruppe. Ein reknar nemleg med at karplantane stammar frå gruppa, og at somme mosar såleis er nærare i slekt med dei enn med resten av mosane. Somme nyare undersøkingar, mellom anna basert på samanlikning av mitokondrielt DNA, tyder derimot på at mosane anten utgjer ei monofyletisk gruppe (det vil seie at dei er nærare i slekt med kvarandre enn med andre landplantar) eller at lever- og bladmosane er nærare i slekt med kvarandre enn med korkje karplantar eller nålkapselmosar.

Kjelder 
 Ennos, Roland & Sheffield, Elizabeth: Plant Life Blackwell Science 2000
 Aarnes, Halvor: Botanisk og plantefysiologisk leksikon Universitetet i Oslo 2000
 Bryophytes, Universitetet i Bergen 2008

Plantar
Provinsen L'Aquila

Provinsen L'Aquila (italiensk Provincia dell'Aquila) er den største provinsen i regionen Abruzzo i Italia. Han er òg den mest fjellprega og minst folketette provinsen i regionen. Hovudstaden er byen L'Aquila. 

 
Provinsn utgjer om lag halvparten av Abruzzo og dekkjer den vestlege delen av regionen. Han grensar til provinsane Teramo i nord, Pescara og Chieti i aust, Isernia (i Molise) i sør og Frosinone, Roma og Rieti (i Lazio) i vest. 

L'Aquila inneheld dei høgaste fjella i Appenninane (Gran Sasso, Maiella og Velino-Sirente), og den høgaste toppen Corno Grande, fjellsletta Campo Imperatore og den sørlegaste isbreen i Europa, Calderonebreen. Dei største elvane i regionen er Aterno-Pescara, Sangro, Liri, Salto og Turano og dei største innsjøane er Lago Scanno og Lago Barrea. Ein gong låg den største innsjøen på Den italienske halvøya, Fucinosjøen, her, men denne vart drenert på 1800-talet. I dag er den tidlegare innsjøen eit blømande jordbruksland og eit viktig teknologidistrikt.

Økonomi og folk 
Provinsen er kjend for dei mange borgene, festningane og urørte åsbyane frå mellomalderen. Dei to største byane i provinsen, L'Aquila og Avezzano, har hatt stor økonomisk vekst dei siste to tiåra med vekst i produksjon av køyretøy, telesamband og dataindustri. Gjennom det meste av 1900-talet leid landsbygda under stor fråflytting. Dei siste åra har opprettinga av Gran Sasso e Monti della Laga nasjonalpark, Majella nasjonalpark og Sirente-Velino regionspark førte til auka turisme, som har hjelpt på økonomien i området og folk har byrja å flytte tilbake hit. 

Området har eit areal på 5 034 km² og totalt 297 592 (2001).

Kommunar 

Det er 108 kommunar i provinsen. Dei største av desse er:

Bakgrunnsstoff 

 Offisiell side

Kjelder 

Abruzzo
L'Aquila

L'Aquila er ein by sentralt i Italia. Han ligg mellom mellomaldermurar på ein ås i den vide dalen til elva Aterno og er omgjeve av Appenninane med Gran Sasso i nordaust. Han er både  hovudstad i regionen Abruzzo og i provinsen L'Aquila. Byen har 72913 innbyggjarar.

Byen består av eit virrvar av smale gater mellom bygningar og kyrkjer frå barokken og renessanse og opne piazzaer. Byen har eit eige universitet, Universitetet i L'Aquila, eit teater, eit symfoniorkester, eit kunstakademi, eit statskonservatorium og eit filminsitutt.

Historie 

Byen vart grunnlagd som Aguila av Fredrik II av Det tysk-romerske riket ut frå fleire landsbyar som alt eksisterte (99 i følgje ei lokal segn). Bygginga av byen stod ferdig i 1254 av son til Fredrik Konrad IV av Tyskland. Namnet vart endra til Aquila degli Abruzzi i 1861 og til L'Aquila in 1939. Då Konrad døydde vart byen øydelagd av bror hans Manfred i 1259, men vart bygd opp att av Karl I av Anjou, etterfølgjaren hans som konge av Sicilia. Bymurane rundt byen stod ferdig i 1316. 

Han var raskt den nest største byen i Kongedømet Napoli og var sjølvstyrt. 

Byen vart plyndra to gonger av franske troppar under napoleonskrigane i 1799.

Byen og det omkringliggjande distriktet vart 6. april 2009 ramma eit jordskjelv der minst 294 menneske omkom og 30000 vart huslause.

Bakgrunnsstoff 
 Portal for L'Aquila
 Turisme i L'Aquila

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «L'Aquila» frå ,  den 4. desember 2007.  
 

Byar i Abruzzo
Byar i Italia
Mjølkerobot

Mjølkerobot er ei automatisert mjølkemaskin som vert nytta i lausdriftfjøs. Når kyrne ynskjer å bli mjølka, går dei sjølve inn i maskina som deretter mjølkar dei. I snitt er ei ku innom maskina kvar sjette/sjuande time.

I Noreg er det rundt 350 maskiner på landsbasis. Ein av aktørane seier at fjøset bør ha rundt 30 kyr for å få lønsam drift, og at ei maskin kan handtere inntil 60-70 dyr.

Reinhald 
Robotane vaskar jura før mjølking, for å hindra at det kjem møkk og bakteriar i mjølka. Danske forsøk tidleg på 2000-talet synte at det ikkje vart nokon vesentleg skilnad på bakterieinnhaldet i mjølka ved å gå over til mjølkerobotar.

Referansar

Bakgrunnsstoff

Jordbruksmaskinar
Mjølking
Jur

Juret er mjølkeorganet på kyr, geiter, sauer og fleire andre pattedyr. Organet produserer mjølk, og har spener som avkommet til dyra kan drikke frå. Sau, geit og hest har to mjølkekjertlar som kvar munnar ut i ein spene. Kyr har fire spenar. Dei fleste husdyr har éin mjølkekanal i kvar spene, men hest har 2-3 kanalar.

Mennesket nyttar mjølkeproduksjonen til dyr for å mjølke. Det er mest vanleg å mjølke kyr, men ein mjølker også geiter, sauer, hestar og kamelar.

Det hender ofte at dyr får sjukdom i juret. Spesielt for storfe er det svært vanleg med mastitt (også kalla jurbetennelse). Dei aller fleste kyr i fjøs får mastitt minst ein gong i livet.

Oppbygging av jur hjå storfe 
Oppbygginga av juret varierer frå dyreart til dyreart. Denne delen tar for seg juret til storfe.

Juret er delt i fire seksjonar, ein for kvar spene. Seksjonane er totalt skilde frå kvarandre og sjukdom kan ikkje smitte internt mellom delane. Juret er fylt med vev. Mjølka vert produsert og vert lagra i vevet. Det må straume 400 liter blod gjennom juret for å produsere 4 liter mjølk.

Spenene fungerer som ei cisterne. Inni spena er det eit opent rom der mjølka kan kome ned frå hovuddelen av juret, og kan pressast eller sugast ut under. Om ein klemmer på ei spene fylt med mjølk, er det lettare for mjølka å gå opp enn ned, så ho vil forsvinna opp i juret. Derfor er trikset med mjølking å kunna sperra av over mjølka, og klemma på området der det er mjølk for å få ho pressa ut.

For at ein skal få mjølk ut av juret, må kua først «gi ned». Det vil seia at ho byrjar å sleppa mjølk ned frå juret til spenene. Dette skjer naturleg ved at kalven sleikar på juret. Under mjølking i fjøs skjer det ved at juret vert vaska med ein varm våt klut. Nokre gardar brukar berre vanleg papir til å vaska jura, men dette er ikkje like effektivt. Når juret vert stimulert, går det signal til hjernen, og han byrjar å produsera hormon som får kua til å gi ned. Sidan dette skjer via hormon og ikkje nervar, tek det om lag eit halvt minutt frå kua blir stimulert til ho gir ned. 

Nedgivingseffekten varar vanlegvis i om lag to minutt, om ikkje juret vert stimulert vidare (av mjølkeanlegget). 

Hjå nokre kyr kjem nedgivinga lettare enn hos andre, og hos nokre kjem ho berre bonden kjem inn i fjøset og byrjar å mjølka, for då veit kua at det snart er hennar tur. Det er derfor mange kyr renn i båsen når bonden kjem, men likevel aldri elles.

Sjå òg 
 Bryst
 Pattar

Bakgrunnsstoff

Kjelder 

Dyreanatomi
Eksokrine system
Mjølking