alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Etoumbi

Etoumbi er ein by i provinsen Cuvette-Ouest i nordvestre Kongo-Brazzaville. Dei fleste fastbuande lever av jakt i skogane i området. 

Etoumbi har vore startplassen til fire utbrot av ebola-viruset, truleg fordi innbyggjarar har ete kjøt frå dyr som er funne døde i skogen. I 2003, døydde 120 menneske i eit utbrot. Eit utbrot i mai 2005 leia til karantene i byen.

Utanfor Wikipedia 

 Congo's Ebola town is sealed off frå BBC, 20. mai 2005
 8 dead with Ebola-like symptoms in Congo frå CNN, 12. mai 2005
 Multimap: Kart over Etoumbi

Byar i Kongo-Brazzaville
J

Bokstaven J (j) er den tiande bokstaven i det latinske alfabetet. Han var ukjend i det eldste latinske alfabetet. Teiknet for j, som er ein forlenga i, vart nytta alt på 1300-talet, og på 1600-talet var skiljet mellom det vokaliske i-teiknet og det konsonantiske j-teiknet stort sett gjennomført. J (på norsk kalla jodd eller je) er i språket vårt teiknet for ein stemt, palatal approksimant. Sambindingane gj og hj vert uttalte som j (til dømes gjeng, hjørne). Bokstaven vert på engelsk uttalt [dʒ], på fransk [ʒ] og på spansk [x].

På esperanto skil ein mellom J og Ĵ (J cirkumfleks).  Den første vert uttala som norsk 'J', den andre som stemd (fransk) 'J'(zj), eller russisk 'Ж'.

J kan stå for
 SI-eininga joule for energi
 kortet Knekt i kortspel
 på bilar, nasjonalitetsmerket til Japan
 på tyske bilskilt: Jena
 på spanske bilskilt før 2000: Jaén

Kjelder

Det latinske alfabetet
D

Bokstaven D (d) er den fjerde bokstaven i det latinske alfabetet. Det er òg den fjerde bokstaven i det greske alfabetet (Δ δ) som går tilbake til eit fønikisk teikn, som på hebraisk no heiter dalet. Grekarane omdanna ordet til delta. Etruskarane og romarane kalla bokstaven de. Uttalen var som av vår d; i nygresk er uttalen ð (stemt, dental frikativ).

I det gammalgermanske runealfabetet er bokstaven den åttande runen i tredje ætt.

D kan stå for 

 ein note i musikken
 eit vitamin
 symbol for hydrogenisotopen deuterium, det same som 2H.
 500 skrive med romartal
 tonen D
 forkorting for Deutschland, internasjonalt kjenneteikn for Tyskland (fram til 1990 for Vest-Tyskland), til dømes på bilar og føre postnummer.
 På tyske bilskilt: Düsseldorf
 På irske bilskilt: Dublin
 På norske bilskilt før 1971: Hedmark fylke
 ei rekkje latinske forkortingar: datum, decretum, deus, dies, divus, dominus og fleire. A.D. er forkorting for Anno Domini som tyder «i det Herrens året».

d kan stå for
 symbol for forstavinga desi-. Skrive føre eit einingssymbol, betyr det at eininga skal dividerast med ti. 
 symbol for partikkelen deuteron, kjernen i deuterium.
 internasjonalt symbol for døgn. 
 symbol for penny
 forkorting for latin dextra og italiensk destra, som tyder «høgre».
 på reseptar står for detur, som tyder «lever ut».
 fram til 1971 symbol for den britiske mynteininga penny (fleirtal pence). Det er eigentleg ei forkorting for latinske denarius, som er ein romersk sølvmynt. Ved myntreformen i 1971 fekk den nye pennyen (= 1/100 £) symbolet p.

Kjelder

Det latinske alfabetet
M

Bokstaven M (m) er den 13. bokstaven i det latinske alfabetet og den 12. i det greske alfabetet (M μ). Bokstaven stammar frå det det fønikiske alfabetet. På norsk viser M til den den bilabiale, nasale sonanten. På semittisk heitte bokstaven mem. Grekarane kalla han my i analogi med ny for n. I den opphavlege biletskrifta i Egypt var bølgjelinja eit teikn for vatn. Romarane kalla bokstaven em. 

Runealfabetet har bokstaven som fjerde bokstav i tredje ætt.

M kan stå for 
 1000 skrive med romartal, som kjem av det latinske mille som tyder «tusen». 
 prefikset mega- (=106 eller ein million) i SI-systemet. Kjem av greske megas, som tyder «stor». Innan IT viser mega til 26 = 1 048 576.
 eininga mach som mellom anna vert nytta i aerodynamikk. 
 symbol for molaritet. 
 forkorting for Messierkatalogen i astronomi
 eit symbol for absolutt og tilsynelatande storleiksklasse. 
 teikneserien M av Mads Eriksen
 forkorting for molekylmasse.
 nasjonalitetskjennemerke på bilar frå Malta
 på tyske bilskilt: München
 på spanske bilskilt før 2000: Madrid
 M', i irske og skotske familienamn, sjå Mac.
 M. kan på engelsk stå for Master, magister, meister, Member, medlem, Military, Medicine, og fleire. I samband med tal tyder det Motorway eller motorveg. 
 forkorting for franske monsieur, som tyder «herr».
 forkorting for det romerske namnet Marcus.

Minuskelen, m, kan stå for 
 prefikset milli- (=10-3) i SI-systemet. Skrive føre eit einingssynbok seier det at eininga skal dividerast med 1000.
 m, symbol for masse. Partikkelmasse vert gjeven ved m med partikkelsymbol som indeks, til dømes me for elektronmasse, ma for atommasse og mp for protonmasse.
 symbol for lengdeeininga meter. 
 symbol for molal eller molalitet. 
 m. står på engelsk mellom anna for male (hankjønn), married (gift) og mile(s) (engelsk mil).
 i grammatikken forkorting for hankjønn.
 i musikk er m ei forkorting for fransk main eller italiensk mano ('hand'). I orkegelmusikk er det ei forkorting for manual. Som dynamisk teikn er det ei forkorting for italienske mezzo, som tyder middels.
 på reseptar forkorting for latin misce, som tyder «bland». Legen har skrive til apoteket om å blande den medisinen som er føreskriven.

Kjelder

Det latinske alfabetet
E

Bokstaven E er den femte bokstaven i det latinske alfabetet. Det er ein fremre, halvtrong vokal. I dei semittiske og egyptiske alfabeta var han ein konsonant (ein H-lyd), men i gresk har han fått verdien e. I det eldste runealfabetet vert han skrive som den tredje runen i tredje ætt, som truleg er danna av ein liggande E. Det yngre runealfabetet har ikkje noko særskild E-teikn, men nyttar I for både E og I. I norsk viser E til både den reine e-lyden (ren, vet), æ-lyden (både kort og lang, til dømes herre) og den sentrale vokalen ə i trykklette stavingar (lese). I personnamn er e etter i (etter tysk mønster) ofte stum og viser at i er lang, til dømes Diesen.

E kan stå for 

 tonen E 
 eit vitamin
 symbolet for energi i fysikken, som i: E = mc2
 i SI-systemet står E for prefikset exa, som er 1018 eller 1 trillion.
 Engler-grader, måleining for viskositet hos smøreoljer. Sjå viskositet, Engler-viskosimeter.
 symbol for eötvös, eining for å gje endring i tyngdeakselerasjonen.
 Nasjonalitetskjennemerke for Spania (España)
 På tyske bilskilt: Essen
 På austerrikske bilskilt: Eisenstadt
 På norske bilskilt før 1971: Oppland fylke
 Ei rekkje romerske forkortingar, som Ennius, emeritus, evocatus, egregius med fleire. 
 E på kompasset tyder engelsk east eller fransk est, som på norsk tyder aust.

e kan stå for
 e, eller Eulers tal, er grunntalet i naturlege logaritmar. Talet er irrasjonalt og  transcendent.
 symbol for elektron. 
 symbol for den elektriske elementærladinga, dvs. ladningen til eit proton; 1,602 177 · 10–19 coulomb. Ladningen til elektronet er –e.
 e- eller ex- i sammensette ord frå latin er den latinske preposisjonen ex som tyder «ut av». Føre konsonantar har dette forma e, som til dømes i emigrere og erupsjon.
 forkorting for elektronisk, til dømes e-post eller e-marknadsføring.

Kjelder

Det latinske alfabetet
L

Bokstaven L (l) er den 12. bokstaven i det latinske alfabetet og den 11. i det greske alfabetet (Λ λ). Bokstaven stammar frå det fønikiske alfabetet. Bokstaven heiter på hebraisk lamed, og vart av grekarane omdanna til lambda. Romarane gav bokstaven namnet el. Romartalet L = 50 er oppstått av ei redusert form for den greske bokstaven Ψ (psi).

I runealfabetet er bokstaven femte rune i tredje ætt.

Sjå elles tjukk l.

L kan stå for 

 talet 50 skrive med romartal
 L er eit alternativ til Na som symbol for Avogadrokonstanten; sjå Avogadro-lova.
 L eller La er symbol for lambert, ei eldre eining for lystettleik.
 etter vitskaplege namn på plante- og dyreslekter og artar, ei forkorting for Linné.
 namnet på ein roman av Erlend Loe
 nasjonalitetskjennemerke for bilar frå Luxembourg
 på tyske bilskilt: Leipzig
 på irske bilskilt: Limerick
 på austerrikske bilskilt: Linz
 på norske bilskilt før 1971: Rogaland fylke
 på spanske bilskilt før 2000: Lleida
 forkorting for det romerske namnet Lucius.

l kan stå for 
 symbol for liter, eininga for volum i SI-systemet.
 forkorting for det latinske ordet liber, som tyder 'bok'.

Kjelder

Det latinske alfabetet
G

Bokstaven G er den sjuande bokstaven i det latinske alfabetet. På norsk representerer han ein dorsal lyd som vert uttalt ved at tungeryggen møter ganen. 

Bokstaven er opphavleg same teikn som C. Hos romarane gjekk C, som på gresk vart uttalt g, over til å bli teikn for ein k-lyd, og romarane skapte då den nye bokstaven G. Medan den eldre runerekka har eit eige teikn for g, har den yngre berre eitt teikn for g og k. 

Uttalen av g er forskjellig i ulike språk. Han vert uttalt som sj [ʒ] føre i, y og e på fransk, som stemt dsj [dʒ] føre dei same vokalane på engelsk og føre i og e på italiensk, som x føre i og e på spansk. På norsk er g stum føre j, til dømes i gjere. Han blir uttalt som j føre ei og i i opphavlege norske ord, til dømes i geip, gi, men som g i opphavlege framande ord, til dømes geistleg. Føre e og i i opphavlege framande ord vert bokstaven dels uttalt som g, til dømes general, dels som ustemt sj [ ʃ ], til dømes generøs, dels som dsj [dʒ], til dømes gentleman, alt etter kva språk ordet stammar frå. Føre y vert g som oftast uttalt som j, men i somme framande ord som g.

G kan stå for 
 tonen G i musikken
 prefikset giga- (=109, ein milliard) i SI-systemet
 symbol for den universelle gravitasjonskonstanten; G = 6,672 59·10–11Nm²/kg². Sjå gravitasjon.
 eldre symbol for gauss, CGS-eining for magnetisk flukstettleik.
 På tyske bilar: Gera
 På irske bilar: Galway
 På austerrikske bilar: Graz
 forkorting for namn i latinske innskrifter, til dømes Gaius (jfr. C), Gallia og Germania, eller for gens, som tyder «folk».
 forkorting for grunnbeløpet i folketrygda.

g kan stå for
 symbol for tyngdeakselerasjon, det vil sei den akselerasjonen ein lekam får i fritt fall i tomt rom nær jordoverflata. Verdien av g varierer frå 9,78 m/s² ved ekvator til 9,83 m/s² ved polane. Standard tyngdeakselerasjon, symbol g0, er av CGPM (Conférence Générale des Poids et Mesures) fastsett til 9,80665 m/s².
 eining for akselerasjon, ofte nytta når ein lekam er utsett for ei kraft som er proporsjonal med massen av lekamen, til dømes sentripetalakselerasjonen ved ei sirkelrørsle, akselerasjonen ved oppskyting av eit romfartøy, eller tyngdeakselerasjonen på andre klodar. Ein lekam ved jordoverflaten som er i ro, eller i rettlinja rørsle med konstant fart, er heile tida påverka av ei kraft lik tyngda av lekamen, og dette samsvarar ein akselerasjon på 1 g. Når ein lekam får ein akselerasjon på 5 g, betyr det at han er utsett for ei kraft som er lik 5 gonger tyngda av lekamen. 
 symbol for gram.

Kjelder

Det latinske alfabetet
F

Bokstaven F er den sjette bokstaven i det latinske alfabetet. Han stammar over gresk frå det fønikiske alfabetet og heiter på semittisk waw. Ordet tyder «nagle» eller «krok», og slik har det opphavlege biletteiknet sett ut. Bokstaven heitte på gresk vau (teken i tysk som namn på v) eller etter forma digamma, dobbelt-gamma. Han var vanleg i eldre gresk skrift, men den lyden han viste til, w (konsonantisk v), fall etter kvart bort, og bokstaven gjekk ut av det klassiske greske alfabetet. Lyden f kom først inn i gresk i keisartida i staden for ph, som før hadde vorte uttalt p med aspirasjon. Romarane gav att frå først av f-lyden dels med vh, sidan med fh og deretter med f aleine. De kalla bokstaven ef.

I runealfabetet er f første rune i første ætt.

F kan stå for 
 tonen F i musikken
 grunnstoffet fluor
 ei kraft, F (av eng. force)
 F, farad, eininga for kapasitans. 
 symbol for faradaykonstanten.
 temperatureininga Fahrenheit
 nasjonalitetsmerke for Frankrike, til dømes på bilar og føre postnummer.
 på tyske bilar: Frankfurt am Main
 på norske bilar før 1971: Buskerud fylke
 forkorting på romerske innskrifter for Fabius, fecit, filius og frater.
 forkorting for Fellow, som er eit medlem av eit vitskapleg selskap, yrkessamanslutning eller liknande, som F.B.A. Fellow of the British Academy, F.R.S. Fellow of the Royal Society, F.S.A. Fellow of the Society of Antiquaries og F.R.I.B.A. Fellow of the Royal Institute of British Arc.
 på reseptar er F. forkorting for latinske fiat eller fiant som tyder «må lagast (tilberedes)».
 forkorting for engelsk fighter, som tyder jagarfly, til dømes F-16.

f kan stå for 
 prefikset femto, ein tusen-billiondel av eininga eller 10-15
 f. er forkorting for femininum eller hokjønn i grammatikk.
 er eit dynamisk teikn i musikk, sjå dynamikk i musikk.

Kjelder 

Det latinske alfabetet
Kvalsong

Ein kvalsong er samlinga av lydar laga av kvalar for å kommunisere. Ordet «song» er brukt for å  beskrive mønsteret av dei førutsette og repetiserande lydane laga av nokre kvalartar (spesielt knølkvalen) som på ein måte kan minne om menneskesynging.

Bakgrunnsstoff

Cornell University sine kvalkommunikasjon sider

dyrekommunikasjon
dyrelydar
Kvalsongar
Adverbial

Eit adverbial er eit setningsledd som seier noko om verbalet, predikativet eller heile setninga. Det er ikkje kravt av verbalet, så difor kan ein sløyfa heile adverbialet utan at setninga vert feil grammatisk sett.

Typar av adverbial 
 Stadsadverbial: Ho tok toget til Bergen.
 Tidsadverbial: Kva skal me gjera i dag?
 Måtesadverbial: Han talar fransk perfekt.
 Middeladverbial: Snikkeren slo inn spikaren med ein hammar.
 Gradsadverbial: Bitten åt mykje.
 Komitativt adverbial: Ditlef drog på ferie saman med familien sin.
 Benefaktivt adverbial: Eg skal gjera det for deg.
 Agensadverbial: Tjuven vart arrestert av politiet.

Korleis finna fram til adverbialet 
Mange adverbial kan ein byta ut med eitt enkelt adverb:
 Ho tok toget til Bergen. > Ho tok toget dit.
 Kva skal me gjera i dag? > Kva skal me gjera no?

Me kan òg finna fram til ein del adverbial ved å nytta spørjeorda kvar, når, korleis, kor mange eller kor mykje:
 Kvar tok ho toget? > Svar: til Bergen.
 Når skal me gjera det? > Svar: i dag.
 Korleis talar han fransk? > Svar: perfekt.
 Kor mykje åt Bitten? > Svar: mykje.

Ei setning kan ha fleire adverbial:
 Ho tok toget til Bergen i dag.

Om me sløyfar adverbialet, vil framleis setningane vera grammatisk korrekte (sjølv om tydinga kan vera ei anna eller me mistar vesentleg informasjon):
 Snikkaren slo inn spikaren med ein hammer. > Snikkaren slo inn spikaren.
 Ditlef drog på ferie saman med familien sin. > Ditlef drog på ferie.
 Eg skal gjera det for deg. > Eg skal gjera det.
 Tjuven vart arrestert av politiet. > Tjuven vart arrestert.

Grammatiske funksjonar
Ceuta

Ceuta er ein spansk ekslave i Marokko i Nord-Afrika, på det nørdste punktet i Maghreb, ved middelhavskysten sør for Gibraltarsundet. Han har eit areal på om lag 28] km². Namnet «Ceuta» kjem av det latinske namnet frå romartida, Septem Fratres ('sju brør').

Ceuta ligg på ein odde som forbind Monte Hacho, ein av dei tradisjonelle «Herkulessøylene», med fastlandet. Byen har ei god hamn med mykje ferjetrafikk med Spania. Fiske og fiskeindustri, bryggjeri og verkstader er viktige verksemder. Ceuta er også ein garnisonsby. Ceuta er inngjerda og sterkt vakta for å hindra ulovleg innvandring frå Afrika til Europa. Marokko gjer krav på byen, saman med dei andre spanske områda Melilla og fleire middelhavsøyar.

Opphavleg var Ceuta ein fønikisk koloni. Seinare tilhøyrde han romarar, vandalar, bysantinarar, arabarar, portugisarar (1415–1580) og spanjolar (frå 1580). I mellomalderen var Ceuta ein viktig handelsby.

Bakgrunnsstoff
Offisiell nettstad

Kjelder

Ceuta (2009, 14. februar), Store norske leksikon. Henta 18. august 2013.

Byar i Spania
Spanske autonome regionar
Den marokkansk-spanske grensa
Eksklavar
Tidlegare portugisiske koloniar
Spanske hamnebyar ved Middelhavet
Hamnebyar i Afrika
Omstridde område i Marokko
Omstridde område i Spania
Tuvalu

Tuvalu er ein øystat i Stillehavet, plassert midtvegs mellom Hawaii og Australia. Landet er den sjølvstendige staten med minst folketal i verda, om ein ser bort frå Vatikanstaten. Namnet tuvalu tyder åtte som står saman, og viser til dei åtte (no ni) atolla som saman utgjer staten. 

Ingen av øyane er høgare enn fem meter over havet, og dei vil vera svært truga dersom havnivået stig i framtida. I løpet av dei neste tiåra kan det henda at tuvaluanarane vil evakuera til New Zealand, eller til Niue, ei lita stillehavsøy med lenkjer til New Zealand, som har fallande folketal.

Sjå òg 
 Klima i Sør-Stillehavet

Tuvalu
Polynesia
Land i Oseania
Øyar i Stillehavet
Vandve

Vandve er ei øy i Dønna kommune i Nordland. Øya er relativt flat og ligg vest for øya Dønna, og har om lag 60 fastbuande. Ho har eit areal på 5,8 km². Hovudnæringa er fiskeoppdrett. For å kome til øya kan ein ta ferje anten frå Solfjellsjøen eller Sandnessjøen.

Bakgrunnsstoff 
 Vandve-portal
 Dønna kommune, offisielle sider

Geografi i Dønna
Øyar i Nordland
Øya Dønna

Dønna er ei øy i Dønna kommune på Helgeland i Nordland. På øya ligg fjellformasjonen Dønnmannen, som med ei høgd på 858 meter over havet er det høgaste punktet på øya. Øya ligg like nord for Alsta. 

Frå Bjørn har øya ferjesamband til Sandnessjøen og Løkta og over Åkviksundet bru samband til Herøy. 

Dønna
Geografi i Dønna
Sandnessjøen

Sandnessjøen er ein by i Alstahaug kommune på Helgeland i Nordland fylke. Staden har hatt bystatus frå 1999 og har .

På Sandnesgården budde høvdingen Torolv Kveldulvsson og sagakvinna Sigrid omkring 870. Ved byen ligg Alstahaug kyrkje og Petter Dass-museet.

Det går dagleg snøggbåt frå Sandnessjøen til Bodø med samband til Svolvær. Ruta heiter Nordlandsekspressen. Næraste lufthamn for Sandnessjøen er Stokka lufthamn.

Kultur

I byen finst det statuar av Torolv Kveldulvsson, Petter Dass, Sigrid på Sandnes og Skule V. Storheill. I tillegg finst verka Bakersvenden, Seileren, Tassen og ei oppstilt ankerkjettinglenke.

Kjelder

Bakgrunnsstoff
 sandnessjoen.com - lokal portal for Sandnessjøen og Alstahaug

Geografi i Alstahaug
Historie i Alstahaug
Helgeland
Byar i Nordland
Tettstader i Nordland
Tidlegare kommunar i Nordland
Norske kommunar skipa i 1899
Norske kommunar nedlagde i 1965
Hurtigruteanløp i Nordland
Ferjeleie i Nordland
Kommunesenter i Nordland
Løkta

Løkta er ei øy i Dønna kommune i Nordland. Øya er på 17 km² og ligg ved utlaupet av Ranafjorden. Utgraviningar viser meir enn 5000 år gamle busetjingar på øya. Øya har eige kyrkjebygg, Løkta kyrkje.

Viktige næringsvegar er jordbruk og fiske. Helgelandske driv ferjesamband til Dønna og til Sandnessjøen og snøggbåtsamband til Nesna. Nordlandsekspressen mellom Bodø og Sandnessjøen kan også få anløp av Løkta ved behov.

Bakgrunnsstoff 
 Velkommen til Løkta, informasjon om øya 

Øyar i Nordland
Geografi i Dønna
Zohar

Zohar (hebraisk זֹהַר [zohar] ‘skin, stråleglans’) er eit bokverk som er vidt rekna som det mest innflytnadsrike verket i kabbalá, eller jødisk mystikk. Zohar er ein mystisk kommentar til Toráen, eller dei fem Mosebøkene, skriven på mellomalderarameisk og rabbinsk hebraisk. Verket inneheld mellom anna ein mystisk diskusjon kring Guds natur, opphavet og bygnaden åt universet, sjelenes eigenskaper, synd, frelse, det vondes problem og liknande emne.

Zohar er ikkje så mykje ei bok som ei boksamling. Dei ulike bøkene som inngår i Zohar inkluderer skriftutlegging såvel som teosofisk teologi, mytisk kosmogoni, mystisk psykologi og kva nokre vil rekne som antropologi.

Zohar er ein kommentar til Toráen, dei fem Mosebøkene. Zohar, og kabbalistisk tradisjon, baserer seg på at ein kan forstå forteljingane i Mosebøkene på fire nivå: den faktiske historia, dei underliggjande tydingane og dei allegoriske forklaringane, den religiøse lærdommen og for det fjerde Sod, det hemmelege, esoteriske nivået.

Verket er truleg skrive i Spania på slutten av 1200-talet, av Moses de León (ca. 1250–1305), men er tradisjonelt tilskrive rabbineaen Shimon bar Johai, som levde i Galilea på 200-talet.

Norske utgåver 
 Zohar – stråleglansens bok, fra den jødiske kabbala. Omsett og med innleiing og kommentarar av Bjørn Olav Grüner Kvam. Gyldendal, 2004 (Ad fontes). ISBN 82-05-29861-0
 Eit utval frå Zohar-kommentarane til skapelingssoga i Første Mosebok finst i samlinga Jødiske skrifter, 2002.

Referanser 

Denne artikkelen bygger på «Zohar» frå ,  den 22. november 2019.  

Kabbalá
Jødiske skrifter
Romaniotisk jødedom

Romaniotisk jødedom er den retninga av jødedommen som tradisjonelt blir praktisert av romaniotes — ei greskspråkleg jødisk gruppe som i dei siste hundreåra hovudsakleg har halde til i området kring vår tids Hellas og til ein viss grad Albania og Sør-Italia. Romaniotisk jødedom blir rekna som ei av dei retningane av jødedommen som har halde mest på tradisjonane frå Israel slik dei var føre dei kristne krosstoga øydela den attverande infrastrukturen i det jødiske samfunnet der.

Blant typiske trekk i romaniotisk jødedom kan nemnast synagogearkitekturen med si bipolare planløysing: Tebáen (leseplattforma) ligg vanlegvis på motsett vegg i høve til hekhál (arka el. Toráskåpet). Torárullane blir tradisjonelt lagra i tikkím (sylindrar) heller enn i kapper. Ein legg svært stor vekt på Talmúd jerusjalmí. Det er tradisjonelt relativt mykje bruk av jevanittisk, eller «jødegresk», som liturgisk språk ved sida av hebraisk.

Sidan slutten av 1400-talet har romaniotisk jødedom vorte mykje påverka av sefardisk jødedom etter at eit stort tal sefardiske jødar som var landsforviste frå Spania (1492) og i mindre grad Portugal (1497) flykta til Det osmanske riket.

Jødedom
Hellas
Tik

Sjå òg den greske dansen Tik og treslaget teak. «Tik» kan i tillegg vera eit omgrep for hodyr av hund, rev, ulv og sau.

Ein tik (hebr. תִּיק [tīq]), flt. tikkím, er ein lukka sylinder av tre eller metall som blir bruka til å omslutte torárullar og lagre dei i blant mange jødiske grupper. Tikkím er særleg vanlege i romaniotisk jødedom, italkisk jødedom, mizrahisk jødedom og samaritansk religion, men dei er òg relativt vanlege blant sefardiske jødar i Nord-Afrika. Det sefardiske samfunnet kring Hamburg og Schleswig-Holstein bruka òg tikkím — kanskje som resultat av påverknad frå italienske eller nordafrikanske jødar.

Torá