alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Aspirasjonstermometer

Eit aspirasjonstermometer vert nytta for å måle temperaturen i lufta. Det består av eit termometer i ei blank hylse, som reflekterer stråling, der lufta vert suga (aspirert) forbi termometerkula med forholdsvis stor snøggleik. Instrumentet er lett å transportere og vert nytta mykje på ekspedisjonar, til sjøs og liknande, og dessutan for å kontrollere utstyr på meteorologiske stasjoner.

Kjelder

Termometer
Meteorologiske instrument og utstyr
Aspirasjonspsykrometer

Eit aspirasjonspsykrometer er to termometer der ein på det eine held eit fuktig stykke tøy eller veke omkring termometerkula. Dette vert nytta til å måle luftfukta. Det vert mellom anna nytta i laboratorium for å kalibrere og kontrollere anna måleutstyr. Ein nyttar då ei elektrisk vifte og automatisk vasstilførsel. Transportable instrument har anten ei fjør som vert trekt opp for å drive vifta, medan fukta vert tilført ved hjelp av ein pipette, eller ein kan nytte eit slyngetermometer, der termometerer vert slynga i ring med handkraft. 

Luftfukta vert målt ved at vatnet fordampar frå termometerkula, slik at dette viser våttemperaturen, som er lågare enn tørrtemperaturen. Ved å sjå i ein tabell med temperatur og temperaturskilnadane kan ein lese av den relative fukta til lufta. 

Instrumentet vart oppfunnen av den tyske meteorolog Richard Assmann (1845–1918).

Sjå òg 
 aspirasjonstermometer

Kjelder

Meteorologiske instrument og utstyr
Termometer
Arnt Eliassen

Arnt Eliassen () var ein norsk meteorolog og ein pioner innan numerisk vêrvarsling. 

Opphavleg skulle han studere astrofysikk, men vart fanga inn av seminara til den verdskjende, men aldrande meteorologen Vilhelm Bjerknes og assistenten hans Einar Høiland. Etter nokre år som hovudfagsstudent og assistent for professor Halvor Solberg, vart han tilsett ved Meteorologisk Institutt i Oslo frå 1942 til 1953 og vart førsteamanuensis ved Universitetet i Oslo 1953 til 1958, før han vart professor i geofysikk same stad frå 1958 til 1985. Ved Meteorologisk institutt gjorde han grunnleggjande arbeid med dei kvasi-geostrofiske likningane og om bruken av lufttrykket som vertikalkoordinat. Dette tok han doktorgraden på i 1950. 

Han gav ut mange avhandlingar om dynamisk meteorologi, mellom anna banebrytande arbeid om numerisk vêrvarsling. I lag med Jule Charney utvikla Eliassen på slutten av 1940-åra metodar som gjorde det mogeleg å rekne ut vêrutviklinga numerisk ved hjelp av datamaskinar. Han deltok ei tid i ei forskargruppe i Princeton leia av John von Neumann, som laga dei første numeriske vêrprognosane. Eliassen vart etter kvart avløyst av Ragnar Fjørtoft som var med på sjølve gjennombrotet. Seinare arbeidde Eliassen hovudsakleg med numerisk vêrvarsling, men studerte òg fjellbølgje, vêrfrontar og tropiske syklonar. 

Eliassen var medlem av Det Norske Videnskaps-Akademi frå 1953, av det tyske vitenskapsakademiet Leopoldina og av U.S. National Academy of Sciences, og mottok mange æresmedlemskap, mellom anna i Royal Meteorological Society, American Meteorological Society og European Geophysical Society. Han vart utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden i 1984 og fekk mange andre æresprisar. 
I 1996 fekk han den internasjonale Balzanprisen (2,6 millionar kroner) overrakt av presidenten av Italia.

Utgjevingar (utval)
 The quasi-static equations of motion with pressure as independent variable, doktoravhandling, Geofysiske Publikasjoner, 1949
 A numerical method for predicting the perturbations of the middle latitude westlies (saman med Jules Charney), i Tellusnr. 1/1949
 Slow thermally or frictionally controlled meridional circulation in a circular vortex, i Astrophysica Norvegica, 1951
 Dynamic meteorology (saman med E. Kleinschmidt jr.), i S. Flügge (red.): Handbuch der Physik, Berlin 1957
 On the formation of fronts in the atmosphere, i The Rossby Memorial Volume, New York 1959
 On the transfer of energy in stationary mountain waves (saman med E. Palm), i Geofysiske Publikasjoner, 1961

Kjelder

Bakgrunnsstoff
 "Han regnet ut været"  frå forsking.no

Norske meteorologar
Vitskapsfolk frå Oslo
Norske professorar
Professorar ved Universitetet i Oslo
Medlemmar av Det Norske Videnskaps-Akademi
Leopoldina
National Academy of Sciences
St. Olavs Orden
Arid

Arid er i klimalæra eit område som har så lite nedbør at det aller meste vert nytta av planteveksten på staden eller fordampar direkte. Lite nedbør sig derfor ned i jorda og renn bort, slik at det vert lite utvasking av jorda. Dette er viktig for jordsmonndanninga i slike område. 

Noreg har nokre aridstrøk, særleg nord i Gudbrandsdalen, spreidde bygder i indre Sogn, Saltdal, Skibotn i indre Troms og delar av Aust-Finnmark. 

Det motsette av arid er humid.

Sjå òg
 Tørt klima

Kjelder

Klimatologi
Anthelion

Anthelion er eit sjeldant optisk fenomen i form av ein lysande ring som syner seg på skyer eller tåke i motsett retning av sola. Fenomenet er ein slags halo. 

Korleis dei oppstår er omstridd. Enkelte meiner at det er staden der haloar skapt av horisontale søyleforma iskrystallar møtes og lagar ein lys flekk. Om dette stemmer kan ein berre sjå anthelion samstundeds med desse andre haloane. Anthelion kan derimot oppstå utan andre haloar, så andre teoriar er òg laga. Ein teori er at dei vert danna av to ytre lysrefleksjonar i firkanta prisme, medan ein annan teori indikerer at dei to indre refleksjonane i søyleforma krystallar produserer fenomenet.

Sjå òg
 Glorie
 Parhelion
 Regnboge

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Anthelion» frå ,  den 5. september 2011. 
 oppgav desse kjeldene:

Optiske fenomen i atmosfæren
Anomali i meteorologi

Ein anomali i meteorologi og oseanografi er eit avvik, både positivt og negativt, frå ein definert normalverdi. Opphavleg vart omgrepet nytta om skilnaden mellom middeltemperatur på ein stad og eit tilsvarande middeltal for vedkomande breiddegrad. I dag vert det derimot nytta om mange forskjellige måleresultat, sidan det ofte kan vere meir nyttig å framstile avvik frå gjennomsnittsverdiar enn sjølve måleverdiane.

Kjelder

Meteorologiske observasjonar
Aneroidbarometer

Eit aneroidbarometer er ein barometertype. Det er ein flat og nesten lufttom metallboks med trykkfølsame botnar som rører seg i takt med endringar i lufttrykket. Rørslene vert overført til ein visar føre ein skala.

Kjelder

Meteorologiske instrument og utstyr
Trykkmålarar
Österreichisches Rotes Kreuz

Österreichisches Rotes Kreuz (ÖRK) er det nasjonale forbundet til Raudekrossen i Austerrike. Han vart skipa 14. mars 1880.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Österreichisches Rotes Kreuz» frå ,  den 5. september 2011.  
 

Raudekrossen
Skipingar i 1880
Austerriksk samfunn
Alpeglød

Alpeglød (tysk Alpenglühen) er eit fargespel på fjelltoppar ved soloppgang og solnedgang. Toppane får då ein meir rosa farge, som etter kvart sløkt ut nedanfrå. Seinare opptrer den eigentlege alpegløden som er eit gult eller purpurfarga lys som kjem av purpurlyset frå atmosfæren. 

Fenomenet kan òg oppstå på himmelen om lyset vert reflektert av aerosolar i atmosfæren.

Sjå òg
 Aftan- og morgonraude
 Purpurlys

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

Optiske fenomen i atmosfæren
Ellinikós Erythrόs Stayrόs

Ellinikós Erythrόs Stayrόs (gresk: Ελληνικός Ερυθρός Σταυρός, ΕΕΣ) er det nasjonale forbundet til Raudekrossen i Hellas. Han vart skipa 10. juni 1877.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Hellenic Red Cross» frå ,  den 5. september 2011.  
 

Raudekrossen
Skipingar i 1877
Gresk samfunn
Aksel Christopher Wiin-Nielsen

Aksel Christopher Wiin-Nielsen () var ein dansk meteorolog. 

Han tok graden fil.dr. i 1960 og var tilknytt Joint Numerical Weather Prediction Unit i Suitland i USA frå 1959 til 1961, då han vart tilsett ved National Centre for Atmospheric Research i Boulder i USA, der han var fram til 1963. Han vart professor ved University of Michigan frå 1963 til 1971 og ved Universitetet i Bergen 1972–1974. Han var direktør for European Centre for Medium-Range Weather Forecasts i Reading i Storbritannia frå 1974 til 1980 og generalsekretær i Verdas meteorologiorganisasjon frå 1980 til 1984. 

Han har ein omfattande vitskapleg produksjon, særleg innan dynamisk meteorologi.

Kjelder

Danske meteorologar
Meteorologiprofessorar
Professorar ved Universitetet i Bergen
Medlemmar av Det kongelege svenske vitskapsakademiet
Schweizerisches Rotes Kreuz

Schweizerisches Rotes Kreuz (SRK) er det nasjonale forbundet til Raudekrossen i Sveits. Han vart skipa i 1866.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Schweizerisches Rotes Kreuz» frå ,  den 5. september 2011.  
 

Raudekrossen
Skipingar i 1866
Sveitsisk samfunn
American Red Cross

American Red Cross (ARC) er det nasjonale forbundet til Raudekrossen i USA. Det vart skipa i 1881.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Amerikanska röda korset» frå ,  den 5. september 2011.  
 

Raudekrossen
Skipingar i 1881
USA-amerikansk samfunn
Aerologi

Aerologi er læra om lufta og den delen av meteorologien der ein studerer den frie atmosfæren på grunnlag av observasjonar frå radiosondar, rakettar, satellittar og liknande. Aerologien byggjer hovudsakleg på målingar av temperatur, lufttrykk, vind og fukt. På det grunnlaget vert det teikna kart for ulike trykkflater, vanlegvis for trykka 850 hektopascal (hPa) (ca. 1,5 km), 700 hPa (3 km), 500 hPa (5,5 km), 300 hPa (9 km) og 200 hPa (12 km).

Kjelder

Meteorologi
ACIA-rapporten

ACIA-rapporten eller Arctic Climate Impact Assessment er ein rapport basert på resultata av eit større forskingsprosjekt sett i verk av Arktisk Råd, som består av dei åtte landa Canada, Danmark, Finland, Island, Noreg, Russland, Sverige og USA. Føremålet med prosjektet var å vurdere og analysere konsekvensane klimaendringar kan ha for miljøet og samfunnet i Arktis. Om lag 250 forskarar deltok på prosjektet. Rapporten vart publisert hausten 2004 og konkluderte med at oppvarminga i Arktisk skjer langt raskare enn ein tidlegare hadde trudd. Ein meinte at det auka utsleppet av drivhusgassar frå menneskeleg aktivitet var årsaka til oppvarminga, og at oppvarminga på grunn av dette vil auke ytterlegare. 

Rapporten konkluderte med at vintrane i Alaska, det vestlege Canada og sørlege Russland har vorte 3-4 ºC mildare dei siste 50 åra. Ein trur at temperaturen sentralt i Arktis vil auke med 4-5 ºC innan 2070. Sidan sjøisen i Arktis alt fly i sjøen, vil ikkje smeltinga av denne ha nokre konsekvensar for havnivået, men det vil eventuell smelting av innlandsisen på Grønland. Ein meiner at minste halvparten av sommarisen vil vere smelta innan 2100, og det vil vere med på å forsterke den globale oppvarminga, sidan is som har høg albedo vert erstatta av ei sjøflate som har låg albedo og dermed fangar opp meir solenergi. Mindre sjøis vil truleg opne ei skipslei mellom Stillehavet og Atlanterhavet i delar av sommarhalvåret, noko som kan vere til nytte for handel mellom dei to havområda. 

Isbjørn og enkelte selartar er i fare for å verte utrydda sidan havet kan verte isfritt om sommaren. Nokre nordlege landpattedyr og hekkeplassar for fugl er òg trua, i tillegg til sild og torsk. Skogbeltet kan kome til å trekkje lenger nordover. Dette kan auke klimagassabsorpsjonen, men ikkje nok til å hindre oppvarminga. 

Samfunnsmessig kan endringane vere ein trussel mot urfolkesetnaden i Arktis, som kan få vanskar med å skaffe seg mat. Infrastrukturen i området vil òg kome i fare på grunn av flaumar og erosjon etter kvart som havnivået stig og permafrosten misser taket.

Kjelder

Klimaendringar
Polarforsking
Afotisk

Afotisk er eit omgrep som gjeld havdjupna frå 200 meter og nedover, der det ikkje er lys nok for fotosyntesen til plantene. Formelt er sonen definert som djupna der mindre enn 1 % av sollyset når ned. Derfor er bioluminescens den einaste lyskjelda ein finn i denne sonen. Det meste av maten kjem frå daude organismar som søkk ned til botn frå vasslaga over. 

Djupna til den afotiske sonen kan vere sterkt påverka av faktorar som turbiditet og årstida. Den afotiske sonen ligg under den fotiske sonen, som er den delen av sjøen som er direkte påverka av sollyset. 

Temperaturane kan varierer frå om lag 0 til 6 ºC. Ein finn ofte uvanlege og unike skapningar i dette bekmørke vatnet, som pelikanålar, kjempeblekksprut, marulkar og vampyrblekksprut.

Den afotiske sonen er vidare delt inn i sonane: batyalsone, abyssalsone og hadalsone. Batyalsonen strekkjer seg frå 200 til 2000 m, abyssalsonen frå 2000 til 6000 m og hadalsonen frå 6000 m til havbotn. Vesen i desse områda lever i totalt mørke.

Sjå òg
 Hadal
 Abyssal
 Bental
 Pelagisk
 Fotisk

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Aphotic zone» frå ,  den 5. september 2011. 
 oppgav desse kjeldene:

Akvatisk økologi
Fysisk oseanografi
Grensestraum

Grensestraumar er havstraumar der dynamikken vert styrt av ei kystlinje. Det finst to kategoriar: vestleg grensestraum og austleg grensestraum.

Austlege grensestraumar
Austlege grensestraumar er relativt grunne, breie og langsame. Dei finn ein på austsida av verdshava (på vestkysten av kontinenta). Subtropiske austlege grensestraumar renn mot ekvator og transporterer kald vatn frå høgare breiddegrader til lågare breidder. Døme på slike straumar er Benguelastraumen, Kanaristraumen, Perustraumen og Californiastraumen. Oppvelling fører næringsrikt vatn opp frå djupna i slike område, og gjer dei til produktive havområde.

Vestlege grensestraumar
Vestlege grensestraumar er varme, djupe, smale og raske og oppstår på vestsida av erdshava på grunn av vestleg forsterking. dei fører varmt vatn frå tropane mot polane. Døme på desse er Golfstraumen, Agulhas-straumen og Kuroshio.

Vestleg forsterking
Vestleg forsterking er forsterkinga av den vestlege greina av ein havstraum, særleg i ein havvirvel. Passatvindane bles vestover i tropane, og vestavindsbeltet bles austover på midlare breidder. Dette vindmønsteret fører til eit stress på havoverflata i subtropiske strøk med ei negativ krumming på den nordlege halvkula og ei positiv på den sørlege halvkula. Resultatet er ein sverdruptransport mot ekvator i begge tilfelle. På grunn av bevaring av potensiell virvling, vert denne transporten balansert av ein smal, intens straum mot polane, som renn langs vestsida av havbassenga, og gjer at virvlinga som kystfriksjonen gjev kan balansere virvlinga som vinden påfører. Den vestlege forsterkinga skjer òg i polarvirvlane, der forteiknet for vindstresskrumminga og retninga til dei påfølgjande straumane er motsette. Det er på grunn av den vestlege forsterkinga at straumar på vestsida av havbasseng (som Golfstraumen, ein straum på vestsida av Atlanterhavet) er kraftigare enn austlege straumar (som Californiastraumen på austsida av Stillehavet). Vestleg forsterking vart først forklart av den amerikanske oseanografen Henry Stommel.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Boundary current» frå ,  den 5. september 2011. 
 oppgav desse kjeldene:
Thurman, Harold V., Trujillo, Alan P. Introductory Oceanography Tenth Edition. ISBN 0-13-143888-3
AMS glossary: amsglossary.allenpres.com
Professor Raphael Kudela, UCSC, lectures OCEA1 Fall 2007

Bakgrunnsstoff
 http://biophysics.sbg.ac.at/atmo/el-scans/el-nino1.jpg
 http://www.learner.org/jnorth/images/graphics/n-r/OceanCurrentsUSNOO.gif 

Fysisk oseanografi
Havstraumar
Albatross-ekspedisjonen

Albatross-ekspedisjonen var ein svensk oseanografisk ekspedisjon kring jorda mellom 4. juli 1947 og 3. oktober 1948, med skonnerten Albatross. 

Skipet var særleg utrusta for å studere djuphavet og sjøbotn på dei store djupa. Med eit nytt botnlodd, Kullenbergs lodd eller stempelprøvetakar, lukkast det å ta opp til 20 meter lange proppar av botnavleiringane. Lagdelingane i desse avleiringane kastar lys over jordhistoria gjennom lange tidsrom. Dei viste at tjukkleiken av avleiringane auka jo lenger bort frå midthavsryggane ein kom, og resultatet var eit av mange bevis som gjorde at ein omsider aksepterte teorien om platetektonikk. 

Ekspedisjonen gjorde òg den første djuphavstrålinga i verda, på djupner på 7 600-7 900 meter, og avslørte at sjølv desse djupa ikkje var ein daud sone utan liv, slik ein tidlegare hadde trudd. Ekspedisjonen var særs sukessrik, fekk internasjonal merksemd og vert rekna som eit av dei mange viktige stega i osenografihistoria..

Leiaren for ekspedisjonen var Hans Pettersson.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Albatross expedition» frå ,  den 5. september 2011. 
 oppgav desse kjeldene:

Svenske ekspedisjonar
Oseanografiske ekspedisjonar
Hendingar i 1947
Hendingar i 1948
Albert Defant

Albert Defant () var ein austerriksk oseanograf og geofysikar. Han var professor ved universitetet i Innsbruck frå 1924 til 1927 og igjen frå 1945 til 1954 og ved universitetet i Berlin frå 1927 til 1945. Han var ein av leiarane for Meteor-ekspedisjonen i 1925–1927, og handsama store delar av resultata frå ekspedisjonen. 

Han leverte elles arbeid inna forskjellige greiner av fysisk oseanografi og i meteorologi. Defant har som få andre prega utviklinga i fysisk oseanografi, og den stoer læreboka hans Physical Oceanography (1961) er eit standardverk i oseanografisk litteratur.

Kjelder

Austerrikske oseanografar
Albert Eide Parr

Albert Eide Parr () var ein norsk-amerikansk zoolog, oseanograf og museumsmann. 

Han kom til USA i 1926 og vart tilsett som assistent ved New York Aquarium. Han var i fleire år tilknytt Yale University, mellom anna som professor i oseanografi frå 1938 til 1942. Han var direktør for American Museum of Natural History i New York frå 1942 til 1959 og forskingsleiar same stad frå 1959 til 1968.

Utgjevingar (utval)
 Adaptiogenese und Phylogenese zur Analyse der Anpassungserscheinungen und ihrer Entstehung, Berlin 1926
 A contribution to the theoretical analysis of the schooling behavior of fishes, Occasional papers of the Bingham Oceanographic Collection, New York 1927
 A study of subspecies and racial variations in Liparis liparis Linneus and Liparis koefoedi, BMÅ Naturvit. rk. 1931 nr. 6, Bergen 1931
 A geographic-ecological analysis of the seasonal changes in temperature conditions in shallow water along the Atlantic coast of the United States, Bulletin of the Bingham oceanographic collection, bd. 4 nr. 3, New Haven 1933
 Report on hydrographic observations in the Gulf of Mexico and the adjacent straits made during the Yale oceanographic expedition on the “Mabel Taylor” in 1932, ibid. bd. 5 nr. 1, New Haven 1935
 Concluding report on fishes. With species index for articles 1–7 (Fishes of the third oceanographic expedition of the “Pawnee”), ibid. bd. 3 nr. 7, New Haven 1937
 Quantitative observations on the pelagic Sargassum vegetation of the Western North Atlantic, ibid. bd. 6 nr. 7, New Haven 1939
 Mostly About Museums, New York 1959
 The fishes of the family Searsidae, København 1960
 Selected papers 1959–1967, New York 1968
 Hosts and Guests in our Museums, i Discovery (New Haven) nr. 2/1977, s. 65–68
 On Museums of Art and of Nature, i Museum News, oktober 1980

Kjelder

Norske oseanografar
Norske zoologar
Norske professorar
Norsk-amerikanarar
Folk frå Bergen
Oseanografiprofessorar
Albert I av Monaco

Albert I av Monaco () var fyrste av Monaco frå 10. september 1889 til han døydde. Han var son av fyrste Karl III av Monaco. Albert I var gift to gonger. Den første kona hans var Mary Douglas-Hamilton, dotterdotter til storhertug Karl av Baden, som var bror med dronning Fredrika av Sverige. Den andre kona hans var Antoinette de Mérode-Westerloo. 

Albert utdanna seg til havforskar og deltok i fleire forskingsekspedisjonar på 1870-talet. Albert finansierte og organiserte fire oseanografiske ekspedisjonar til farvatna rundt Svalbard, mellom anna i lag med Gunnar Isachsen til det nordvestlege Spitsbergen 1906–07, som Albert 1 finansierte. Han oppretta det oseanografiske institutt i Paris og eit oseanografisk og eit prehistorisk museum i Monaco.

Albert I hadde berre eitt barn, Ludvig II av Monaco.

Den 30. mars 1875 vart han tildelt St. Olavs Orden.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Albert I av Monaco» frå ,  den 5. september 2011.

Bakgrunnsstoff  
 biografiside i Norsk polarhistorie

Huset Grimaldi
Fyrstar av Monaco
Oseanografar
St. Olavs Orden
Monegaskiske kongelege
Allotrof

Allotrof er eit omgrep nytta om innsjøar som mottar mesteparten av det organiske materialet sitt utanfrå. Opphavleg vart det nytta om innsjøar som får mesteparten av det løyste organiske materialet sitt frå nedslagsfeltet.

Kjelder

Limnologi
Amfidromisk punkt

Eit amfidromisk punkt er eit punkt innanfor eit tidvassystem der tidevasskilnaden er omtrent null fordi tidevassbølgjer i ulik fase utliknar kvarandre på denne staden.

Amfidromiske punkt oppstår pga coriolis-effekten og interferens mellom undersjøiske basseng og bukter, som lagar eit bølgjemønster som dreier seg om det amfidromiske punktet. Ved det amfidromiske punktet er det nesten ikkje noko vertikal rørsle. Det kan vere tidvasstraumar, sidan vassivået er ulikt på kvar side av det amfidromiske punktet.

Amfidromiske punkt finst ved Tahiti, utanfor Newfoundland, nær South Shetlands, midtveges mellom Rio de Janeiro og Angola, tre stader i Nordsjøen og generelt sett fleire stader i Stillehavet, Atlanterhavet og Indiahavet. Øya Madagaskar er eit amfidromisk punkt, det same gjeld for New Zealand.

Norskekysten påverkast av samansett tidvatn i sør: ei bølgje går rundt Skottland og ei gjennom Den engelske kanalen - desse møtest usynkront på Sørlandskysten som difor har det minste tidvatnet i Noreg.

Linjer på eit kart som har same same tid for høgvatn vert kalla kofase-linjer eller isorakiar. Slike linjer vil stråle ut i forskjellige retningar frå eit amfidromisk punkt.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Amfidromisk punkt» frå ,  den 5. september 2011.  
 

Bølgjemekanikk
Tidvatn
Amiktisk

Amiktisk er eit omgrep nytta om innsjøar som aldri har sirkulasjon i vassmassane sine. Slike innsjøar har permanent isdekke som hindrar vinden i å blande vassmassane. 

Dei er særleg kjende frå Antarktis, men ein finn dei òg på Grønland og Ellesmere Island, og i høgfjellsstrøk på høgare breiddegrader.

Døme
Lake Vanda i Aust-Antarktis
Lake Bonney i Victoria Land

Kjelder

Innsjøar
Vagant

Vagant er eit tidsskrift for litteratur og kritikk, som vender seg mot eit norsk publikum, men også publiserer tekster på svensk og dansk. 

Vagant har frå starten av vore eit unglitterært tidsskrift, med stadig nye redaksjonssamansetningar. Redaksjonen er sett saman av både forfattarar og litteraturvitarar. Tradisjonelt har redaksjonen hatt ein flat struktur. I 2007 vart den fyrste ansvarlege redaktøren, Audun Lindholm, tilsett.

Historikk
Dei første åra var Vagant eit uavhengig tidsskrift, med base i Oslo. I 1999 vart det oppretta ein parallell redaksjon i Bergen, som mellom 1999 og 2002 laga annakvart nummer av Vagant. Frå og med 2002 har tidsskriftet hatt base i Bergen. 

Frå og med 1996 mottok tidsskriftet kontorplass og økonomisk støtte frå Aschehoug & co. I 2005 sa Aschehoug opp sponsoravtala med tidsskriftet, og redaksjonen inngjekk ei ny avtale med det daverande forlaget N. W. Damm & Søn. Mellom 2005 og 2016 vart tidsskriftet utgjeve av Cappelen Damm. Frå og med januar 2017 vert eigarskapet overdrege til redaksjonen. 

I 2009 oppretta Vagant internettsatsinga Vagant Europa, med det formålet å omsetje artiklar frå den kontinental-europeiske kulturelle og litterære debatt.

Nokre tidlegare medlemmer av Vagant-redaksjonen

Alf van der Hagen, Tone Hødnebø, Pedro Carmona-Alvarez, Pål Norheim, Arve Kleiva, Henning Hagerup, Olaug Nilssen, Torunn Borge, Linde Hagerup, Espen Stueland, Tore Renberg, Karl Ove Knausgård, Nora Simonhjell, Susanne Christensen, Erlend O. Nødtvedt

Kjelder

Bakgrunnsstoff
Nettstaden til Vagant
Om Vagant på nettsidene til Norsk Tidsskriftforening
Artikkel om "Vagant Europa" i Morgenbladet
Melding av Vagants årgang 2010 i Morgenbladet
Melding av Vagants årgang 2009 i det danske tidsskriftet Standart, # 2/juni 2010

Norske tidsskrift
Norskspråklege tidsskrift
Kulturtidsskrift