alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Karin Roten

Karin Roten Meier () er ein sveitsisk tidlegare skirennar frå Leukerbad i kantonen Valais. Ho vann tre VM-medaljar og var særleg dyktig i slalåm og storslalåm.

Aktiv
Roten vann sølvmedaljen i storslalåm under verdsmeisterskapen i alpint 1996 i Sierra Nevada i Spania, Deborah Compagnoni frå Italia vart verdsmeister. Året etter, 1997, fekk Roten ein ny sølvmedalje i storslalåm under VM i Sestriere. I den same meisterskapen vann ho også bronsemedaljen i slalåm. I begge tevlingane var det atter Deborah Compagnoni som vart verdsmeister.

Roten vann to enkeltrenn i verdscupen i alpint, eitt i 1996 og det siste i 1998/99-sesongen. Elles i verdscuprenn fekk ho med seg tre andreplassar og ein tredjeplass. På samanlagtlista i verdscupen var ho som best i 1996-sesongen, ho kom då på tolvteplass. 
 
Etter ho la opp som skialpinist i 2001, lanserte Roten sitt eige kosmetikkmerke. Sidan 2004 har ho også arbeidd som sidekommentator for fjernsynskanalen SF DRS.

Verdenscupsigrar

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Karin Roten» frå ,  den 13. januar 2012.

Bakgrunnsstoff 

 Karin Rotens heimeside 

Alpinistar under vinter-OL 1994
Sveitsiske alpinistar
Alpinistar under vinter-OL 1998
Gerhart Hauptmann

Gerhart Johann Robert Hauptmann () var ein tysk dramatikar og forfattar som i 1912 fekk Nobelprisen i litteratur i 1912 «hovudsakleg på grunn av sin produktive, varierte og eineståande produksjon av scenekunst.».

Hauptmann blir rekna som ein av dei viktigaste representantane for den tyske naturalismen, men integrerte òg i andre stilartar i verka sine, til dømes symbolismen.

I 1922 skreiv han pamfletten Russland und die Welt saman med Fridtjof Nansen og Maksim Gorkij.

Verk i utval 
 1885 - Promethidenlos
 1888 - Bahnwärter Thiel
 1889 - Vor Sonnenaufgang
 1890 - Das Friedensfest
 1893 - Die Weber, i dialektversjon De Waber
 1893 - Der Biberpelz
 1893 - Hanneles Himmelfahrt
 1897 - Die versunkene Glocke
 1898 - Fuhrmann Henschel
 1900 - Michael Kramer
 1901 - Der rote Hahn
 1902 - Der arme Heinrich
 1903 - Rose Bernd
 1909 - Griselda
 1910 - Der Narr in Christo Emanuel Quint
 1910 - Peter Brauer (tragikomedie)
 1911 - Die Ratten 1912 - Atlantis 1912 - Gabriel Schillings Flucht 1914 - Der Bogen des Odysseus 1917 - Winterballade 1921 - Anna 1925 - Veland 1925 - Die Insel der großen Mutter oder Das Wunder von Île des Dames 1928 - Des großen Kampffliegers, Landfahrers, Gauklers und Magiers Till Eulenspiegel Abenteuer 1928 - Wanda 1939 - Ährenlese 1932 - Vor Sonnenuntergang 1937 - Das Abenteuer meiner Jugend (sjølvbiografi)
 1939 - Die Tochter der Kathedrale 1941 - Iphigenie in Delphi 1941 - Das Märchen 1944 - Iphigenie in Aulis 1946 - Neue Gedichte 1948 - Agamemnons Tod/Elektra (posthum)

 Verk omsette til norsk Ensomme mennesker - drama, 1887
Hannemor : drømmedigtning i to akter, 1894
Kjetteren fra Soana, 1935
Wanda, 1957
Banevokter Thiel, 1996
Før solnedgang blei i 1957 framført av Radioteateret og på Nationaltheatret

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

 
 Nobelprize.org, Nobelprisen i litteratur 1912
 Nobelprize.org, Gerhart Hauptmann - sjølvbiografi
 Oppsetninga av Hannemor på Det Norske Teatret (1916)
 Gerhart Hauptmann,  biografi på dhm.de/LeMO
 Gerhart Hauptmann Museum 
 Kommentert lenkesamling 
 Manuskript og oppføringsrettar
 Om Hauptmanns forhold til nazismen

Tyske forfattarar
Tyskspråklege forfattarar
Nobelprisen i litteratur
Folk frå det nederschlesiske voivodskap
Pour le Mérite
Tyske nobelprisvinnarar
Linjegeometri

Linjegeometri eller Plückerkoordinatar er ei grein av geometrien som vart grunnlagd av Julius Plücker kring midten av 1800-talet. I staden for å sjå punktet som grunnelement i geometrien, rekna Plücker den rette linja som grunnelement. Ei kurve vert då oppfatta som summen av alle sine tangentar, og eit punkt som summen av alle linjer gjennom punktet. I linjegeometri vert plasseringa til ei linje avgjort av linjekoordinatane til linja. I planet er ei rett linje avgjort av ei likning 

og a og b vert kalla linjekoordinatane til linja. Ei rett linje svarar altså til eit punkt (a, b) og omvendt.

Kjelder
linjegeometri. (2012-01-13) I Store norske leksikon. Henta frå http://snl.no/linjegeometri

Projektiv geometri
Multilineær algebra
Geometrisk algebra
Koordinatsystem
Linjekoordinatar

Linjekoordinatar er koordinatar for ei rett linje og vert nytta i linjegeometri. Med linjekoordinatar spesifiserer ein plasseringa til ein linje på same måte som punktkoordinatar (eller vanlege koordinatar) som vert nytta for å spesifisere plasseringa til eit punkt.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Line coordinates» frå ,  den 13. januar 2012.  
 

Koordinatsystem
Analytisk geometri
Ln

LN kan vise til: 
 Liaoning i Kina
 Libyan Arab Airlines, IATA-kode
 Louisville and Nashville Railroad
 bandet LN
 lymfeknute, (av engelsk lymph node). 

Ln kan vise til: 
 Lanthanoid, ei rekkje kjemiske stoff

ln kan vise til
 ln i Unix, ein UNIX-kommando som skapar fillenkjer
 naturleg logaritme, ein matematisk funksjon, det same som loge.
 ISO 639-koden for språket lingala

Tobokstavsord
Locus

Locus (fl. logi) eller lokus er eit latinsk ord som tyder «stad». Ordet locus har gjeve opphav til ei rekkje nye ord som lokal, lokativ og lokomotiv.

Lokus i genetikk viser til posisjonen til eit gen i eit kromosom. Gen med same locus i dei homologe kromosoma er allel av same gen.

I medisin viser locus til kva stad på kroppen eit patogen trenger inn. 

I matematikk viser locus til ei samling punkt som har ein felles eigenskap, ein geometrisk stad.

Sjå òg
Lokus av Aschehoug, nettstadportal med digitale læremiddel for vidaregåande skule 

Latinske ord og uttrykk
Loddrett

Loddrett vert vanlegvis nytta om det same som ei loddlinje eller vertikal linje. 

Innan matematikken vart tidlegare ei linje eller eit plan sagt å vere loddrett på ei anna linje eller eit plan når vinkelen mellom dei var 90°. No nyttar ein staden omgrepa vinkelrett og normal.

Kjelder

Elementær geometri
Orientering
Markov-prosess

Ein Markov-prosess er ei følgje av hendingar, vanlegvis kalla tilstandar, der sannsynet for ein gjeven tilstand i følgja berre er avhengig av tilstanden like føre. Ein slik prosess vert òg kalla ei Markov-kjede. Teorien har fleire viktige bruksområde i statistisk modellering, mellom anna i simulering av nettverkstrafikk, køsystem og partiklar i rørsle, samt innan bilethandsaming. 

Prosessen er kalla opp etter russaren Andrej Markov.

Kjelder
Markov-prosess. (2012-01-13) I Store norske leksikon. Henta frå http://snl.no/Markov-prosess

Stokastiske prosessar
 

af:Markov-proses
bg:Марковски процес
de:Markow-Kette
en:Markov process
fa:فرآیند مارکف
nl:Markovproces
ja:マルコフ過程
ru:Марковский процесс
fi:Markov-prosessi
uk:Марківський процес
Marvin Minsky

Marvin Minsky () er ein amerikansk matematikar. 

Han var professor i matematikk ved Massachusetts Institute of Technology (MIT) frå 1958 til 1974, og professor i elektronikk same stad frå 1974 til 1989 og i mediavitskap sidan 1989. Han har mellom anna gjeve ut Computation (1967), Semantic Information Processing (1968) og The Society of Mind (1985). Minsky har medverka i stor grad i dei seinare fasane av utviklinga til datamaskinen, og særleg har han vore sentral innan forskinga på kunstig intelligens. Arbeidet hans har dessutan hatt stor innverknad både innan robotikk, kognitiv psykologi, lingvistikk og optikk.

Kjelder

USA-amerikanske informatikarar
Kunstig intelligens
Datapionerar
Medlemmar av United States National Academy of Sciences
Turingprisen
USA-amerikanske jødar
Folk frå New York City
Olav Gisle Øvrebø

Olav Gisle Øvrebø () er ein norsk forfattar frå Luster kommune.

Han debuterte i 2011 med den nynorske diktboka Barn som leikar på Flamme forlag. Boka handlar om drapssaka på James Bulger frå Liverpool i 1993. Drapsmennene var to gutar på ti år. Øvrebø lever seg inn i bakgrunnen og situasjonen til drapsmennene, og dikta er ei blanding av fakta og fiksjon.

Boka har fått både positiv og negativ omtale. I Klassekampen vart det skrive om henne at «Gjennom å gjera noko som ikkje er gjort før, utvidar ho poesien sitt virkeområde. Og dikta er velskrivne, diktsamlinga velkomponert.» I same artikkel vart samlinga kritisert for å laga spekulativ underhaldning av grusame mordgåter.

Vigdis Hjorth kommenterte diktsamlinga på fylgjande måte: «Les diktene og husk på en annen måte. En særlig stemme. Et originalt blikk. Klokt om ugjerninger.»

Bibliografi

Bøker

I bøker - eit utval

Kjelder 
 Omtale av Olav Gisle Øvrebø på Flamme forlag
 Klassekampen, 12. november 2011: «Provoserande dokumentardikt»

Bakgrunnsstoff 
 Utgjevingar av Olav Gisle Øvrebø i Oria.no
 Om Olav Gisle Øvrebø i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

Norske lyrikarar
Nynorskforfattarar
Norske skjønnlitterære debutantar i 2011
Forfattarar frå Luster
Folk frå Luster
Matematisk modell

Ein matematisk modell er to ulike måtar å representere noko matematisk på. Den eine er fysisk og den andre er abstrakt. Av konkrete matematiske modellar finn ein reproduksjonar av geometriske figurar som kubar, pyramidar, kjegler og liknande, laga av papp, tre, plast eller andre materiale, og av kurver i rommet, tredimensjonale flater og liknande. 

Datagenererte bilete av til dømes dynamiske prosessar er ein overgangsform til abstrakte modellar. Moderne vêrvarsling er basert på slike visualiseringar av særs kompliserte teoretiske modellar. Andre døme på slike modellar er modellering av havbotn og havstraumar, som har stor tyding for oljeleiting og bygging av oljeplattformer. 

Ein teoretisk matematisk modell representerer generelt ei idealisering av eit aspekt av røyndomen, skriven som likningar. Til dømes er rørslelova til Newton, F = ma, som seier at kraft er lik masse multiplisert med akselerasjon, eit døme på ein vellukka modell som kan skildre til dømes planetrørsler og andre fysiske forløp med stor nøysemd. 

Situasjonar eller prosessar i den verkelege fysiske eller biologiske verda som kan analyserast matematisk, eller til ein viss grad idealiserast, om ein ser bort frå aspekt som har liten innverknad på situasjonen, så kan ein matematisk modellere desse. Ein nyttar matematiske likningar ti å skildre eller tilnærme situasjonen. Mange fysiske og biologiske prosessar kan skildrast ved hjelp av differensiallikningar av ulike slag. 

Det er ikkje alltid likningane i ein matematisk modell let seg løyse ved formeluttrykk, men moderne datamaskinar kan gjennom simulering av løysingar gjere det mogeleg å få eit særs godt innblikk i prosessane det dreier seg om.

Kjelder
matematisk modell. (2012-01-14) I Store norske leksikon. Henta frå http://snl.no/matematisk_modell

 
Bruksmatematikk
Kunnskapsrepresentasjon
Logiske modellar
Matematisk programmering

Matematisk programmering, optimering eller optimalisering er ein matematisk metode for å avgjere dei optimale verdiane for eit sett variablar x1, x2, ..., xn. Dei optimale verdiane er det sett av verdiar som gjev ein gjeven målfunksjon (òg kalla objekt- eller preferansefunksjon) den høgaste (evt. lågaste) oppnåelege verdi. Målfunksjonen kan avhenge av nokre eller alle dei variable. Ofte vil dei variable vere unerkasta særlege vilkår, som at dei skal oppfylle gjevne likningar og ulikskapar eller at nokre eller alle skal vere heiltalige. Ein snakkar då om ein optimal verdi for målfunksjonen gjeven desse vilkåra (avgrensingane). Løysingsmetoden er avhengig av forma til målfunksjonen og vilkåra. 

Dersom alle funksjonane er lineære og det ikkje vert kravd heiltalsløysing, vert teknikken kalla lineær programmering. Den mest kjende metoden er her den såkalla simpleks-metoden, utvikla av amerikanaren George Dantzig i 1947. Ved dynamisk programmering vert det nytta ein avgjerslemetode i fleire trinn. 

Matematisk programmering, særleg lineær, men òg andre artar, vert nytta i praksis til dømes i oljeindustrien, ved utarbeiding av timeplanar i skule og ved makroøkonomisk planlegging. Matematisk programmering kan omfatte tusenvis av variablar og vilkår, slik at datamaskinar må nyttast for reknearbeidet, men omgrepet programmering viser ikkje her til datamaskinprogrammeringa. Ordet vart tidlegare nytta i den amerikanske hæren med tydinga «logistikk».

Kjelder
matematisk programmering. (2012-01-14) I Store norske leksikon. Henta frå http://snl.no/matematisk_programmering

 
Dataanalyse
Vreni Schneider

Verena «Vreni» Schneider () er ein sveitsisk tidlegare skirennar. Ho vann verdscupen i alpine greiner tre gongar og heile 55 enkeltrenn. Seks gongar gjekk ho til topps i olympiske leikar og verdsmeisterskap. Ho vann i alt elleve medaljar i vinter-OL og ski-VM.

Schneider er frå landsbyen Elm i Glarus Süd, der ho også bur. Ho driv ein skiskule på heimstaden Elm og ein sportsbutikk i Glarus.

Aktiv
Schneider slo gjennom då ho i desember 1984 vann verdscuprennet i storslalåm i Santa Caterina. Ho lukkast ikkje i verdsmeisterskapen 1985 i Bormio, ein 12. plass i storslalåm var det heile. På tampen av gjennombrotssesongen vann ho i Waterville Valley sitt verdscuprenn nummer to. I 1986-sesongen vann ho tre renn i verdscupen, alle i storslalåm. Første sigeren i eit slalåmrenn i verdscupen kom i Courmayeur i desember 1986.

Schneider vart verdsmeister i storslalåm 1987 i Crans-Montana. Til saman i sesongen vann ho seks verdscuprenn. I OL-sesongen 1988 vann ho einast to renn, men vart i Calgary olympiameister i både storslalåm og slalåm.
  
I verdscupen 1989 vann ho 14 verdenscuprenn, fleire sigrar enn nokon annan alpinist har prestert i ein og same sesongen. Ho vann då både verdscupen, slalåmcupen og storslalåmcupen. Under verdsmeisterskapen i Vail vann ho storslalåmtevlinga for tredje gong på rad (VM 1987, OL 1988, VM 1989), og sølvmedaljane i slalåm og den alpine kombinasjonen. I 1990-sesongen gjekk ho til topps i fem verdscuprenn, alle i storslalåm.

Sesongane 1991 og 1992 vann Schneider høvesvis tre og fem sigrar i verdscupen. Mellom desse var hennar tjuande og siste siger i storslalåm, i Oberstaufen på nyåret 1992. På skotårsdagen 1992 vann ho verdscuprennet i slalåm i Narvik, hennar einaste siger på norsk snø. I 1993 vann ho fire slalåmrenn i verdscupen, og i OL-sesongen 1994 sju slalåmrenn. Under vinter-OL på Lillehammer fekk ho sølv i kombinasjonen og bronse i storslalåm. I sin siste sesong vann ho fire slalåmtevlingar i verdscupen, den siste under verdscupavslutninga i Bormio 18. mars 1995. Ei veke seinare vart ho sveitsisk meister i slalåm, og melde då frå om at ho slutta som aktiv utøvar.

OL
Vinter-OL 1988: Gullmedalje i slalåm og storslalåm
Vinter-OL 1992: Nr 7 i slalåm
Vinter-OL 1994: Gullmedalje i slalåm, sølv i alpin kombinasjon og bronse i storslalåm

VM
VM i alpint 1987: Gullmedalje i storslalåm
VM i alpint 1989: Gullmedalje i storslalåm, sølv i slalåm og kombinasjonen
VM i alpint 1991: Gullmedalje i slalåm, bronse i kombinasjonen

Verdscupen
Vinnar: 1989, 1994, 1995. Nr 2: 1987. Nr 3: 1991
Vinnar av slalåmcupen: 1989, 1990, 1992, 1993, 1994, 1995
Vinnar av storslalåmcupen: 1986, 1987, 1989, 1991, 1995

Schneider noterte seg for 55 sigrar i enkeltrenn i verdscupen; 34 kom i slalåm, 20 i storslalåm og ein i kombinasjon. 100 gongar kunne ho klive opp på plallen etter verdscuprenn.

Schneider la opp i 1995, etter å hå vore i verdseliten i alpint i elleve sesongar.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Vreni Schneider» frå ,  den 14. januar 2012.

Bakgrunnsstoff 

Sveitsiske alpinistar
Olympiske meistrar for Sveits
Alpinistar under vinter-OL 1992
Alpinistar under vinter-OL 1994
Deltakarar under vinter-OL 1988
Stordal kyrkje

Stordal kyrkje er ei langkyrkje frå 1907 i Fjord kommune, Møre og Romsdal fylke. Kyrkja har ei halvsirkelforma koravslutning (apsis). Koravslutninga fekk i 2013 glasmåleri i staden for vanleg glas i vindauga (opphavleg initiativ allereie i 1978). Glasmåleria er utført Veslemøy Nystedt Stoltenberg. Stordal gamle kyrkje (Rosekyrkja) ligg berre eit par kilometer lenger oppe i dalen. Byggverket er i tre og har 270 plassar.

Kjelder

Bakgrunnsstoff
 

Kyrkjer i Fjord
Langkyrkjer i Møre bispedømme
Kulturminne i Fjord
Norske kyrkjer frå 1907
Kyrkjer i Austre Sunnmøre prosti
Matematisk statistikk

Matematisk statistikk eller teoretisk statistikk er ei teoretisk handsaming av statistikk ved hjelp av matematiske sannsynspråk. Matematisk statistikk omfattar generelt vurdering av eigenskapane til statistiske metodar ved gjentekne undersøkingar, til dømes innan estimering og hypetesetesting. Faget har viktige bruksområde ved planlegging av statistiske forsøk og utforming av undersøkingar, og ved analyse av resultata etter desse.

Kjelder
«matematisk statistikk». (2012-01-14). I Store norske leksikon.

Statistisk teori
Forsikringsvitskap
Matriserekning

Matriserekning er rekning med matriser. Matriser kan i mange samanhengar reknast med på tilsvarande måte som tal og vektorar. Produktet  av eit tal (ein skalar) c og ei matrise A er den matrisa som ein oppnår ved å multiplisere kvart av elementa i A med c. 

To matriser 
 og 

har summen

og produktet

Legg merke til at addisjon berre er definert for matriser med same storleik (like mange rader og kolonnar), og at to matriser berre kan multipliserast dersom talet på kolonnar i den første er lik talet på rader i den andre. Det er dessutan særs viktig at matrisemultiplikasjon vanlegvis ikkje er kommutativ, det vil sei at A·B generelt er forskjellig frå B·A.

Ei kvadratisk matrise med 1-tal langs hovuddiagonalen og 0-ar på alle dei andre plassane vert kalla ei identitetsmatrise og vert skriven som 

Identitetsmatrisa har den eigenskapen at for alle matriser A, der multiplikasjonen er definert, er I·A = A og A·I = A. Blant operasjonane som kan utførast på matriser er transposisjon, der resultatet blir ei matrise med rader lik den opphavlege matrisa sine kolonnar og omvendt, det vil sei for ei matrise

blir den transponerte matrisa lik

Ei matrise kan òg inverterast. Til ei matrise A vert det då danna den inverse matrisa A–1 slik at A·A–1 = I.

Rekning med determinantar er òg ein grunnleggande del av matriserekninga. 

Matriseteorien vart grunnlagd av Sir William Rowan Hamilton og Arthur Cayley og har sidan blitt særs viktig i praktisk talt alle greiner av matematikken og bruksområda til matematikken, som statistikk og kvantemekanikk. Særskild leiar omgrepet lineær avbilding naturleg til matriseomgrepet, og det er slik at produktet av to matriser vil svare til ein suksessiv bruk av dei to tilsvarande lineære avbildlingane.

Kjelder
matriseregning. (2012-01-14) I Store norske leksikon. Henta frå http://snl.no/matriseregning

Matriser
Lineær algebra
Abstrakt algebra
Maurice Auslander

Maurice Auslander () var ein amerikansk matematikar og ein av dei viktigaste algebraikarane i vår tid. 

Frå 1957 arbeidde han som professor ved Brandeis University i USA, men var òg knytt til Universitetet i Trondheim som professor II. Han var mykje i Noreg og gjennom eit aktivt samarbeid med miljøet her i landet kom han til å påverke ein heil generasjon norske algebraikarar. Auslander gav banebrytande bidrag til fleire sentrale felt innanfor algebra, særskild representasjonsteori for artinske algebraer og kommutativ ringteori. Fleire omgrep og resultat er kalla opp etter han.

Kjelder
Maurice Auslander. (2012-01-14) I Store norske leksikon. Henta frå http://snl.no/Maurice_Auslander

USA-amerikanske matematikarar
Medlemmar av American Academy of Arts and Sciences
Folk frå Brooklyn
Professorar ved NTNU
Matematikarar på 1900-talet
Maurice René Fréchet

Maurice René Fréchet () var ein fransk matematikar. 

Han vart professor i mekanikk i Poitiers i 1910, og i matematisk analyse i Strasbourg frå 1919. Frå 1928 til 1949 var han professor ved Sorbonne i Paris. Fréchet har hovudsakleg medverka til utviklinga av den generelle eller mengdeteoretiske topologien. Dei samla framstillingane hans finst i boka Les Espaces abstraits (1928). Fréchet arbeidde òg med sannsynsrekning.

Kjelder
Maurice René Fréchet. (2012-01-14) I Store norske leksikon. Henta frå http://snl.no/Maurice_René_Fréchet

Franske statistikarar
Franske matematikarar
Topologar
Matematikarar på 1900-talet
Max Dehn

Max Dehn () var ein tysk matematikar. Han medverka med viktige arbeid til grunnlaget for geometrien. 

Han forlet Tyskland under hitlertida og oppheldt seg ei stund i Noreg, der han forelas ved NTH i Trondheim. Frå 1941 var han professor i North Carolina i USA.

Kjelder
Max Dehn. (2012-01-14) I Store norske leksikon. Henta frå http://snl.no/Max_Dehn

Folk frå Hamburg
Tyske matematikarar
Topologar
Matematikarar på 1900-talet
Median

Median i statistikk er eit sentralitetsmål som blir definert som verdien til talet som deler eit utval i to delar slik at kvar del har like mange element. For eit utval der mengder observasjonar er eit oddetal, er medianen den midterste verdien der utvalet er sortert i rekkjefølgje. For eit utval der mengder observasjonar er eit partal er medianen gjennomsnittet av dei to midterste verdiane.

Medisinsk brukast uttrykket medianplan (midtsagittalplan) om ei tenkt linje som deler kroppen i ein venstre og ein høgre halvdel.

Avgjersle av median 
I eit sortert datasett med n element, der n er ulike vil medianen kunne finnast som element nummer .

I eit sortert datasett med n element, der n er like kan medianen vere ein av dei to midterste talverdiane, og kvar og ein talverdi der imellom. Ofte blir middelverdien brukt av dei to midterste talverdiane.

Stabilitet 
Fordelen ved å bruke median i tilhøve til middelverdi er at median er stabil overfor ekstreme observasjonar (som blant anna kan oppstå ved målefeil). Viss ein til dømes har mælt høgder i meter, men har gløymt å setje komma i nokre av målingane, vil det påverke gjennomsnittet mykje, medan medianen ikkje blir påverka i same grad. Har ein målingane 1,73 - 180 - 1,86, vil gjennomsnittet bli 63,59, medan medianen er 1,86. Her er medianen tett på det som ville vore medianverdien utan den eine feilmålinga (1,80).

Median i geometri 
I geometrien syner median til eit linjestykke som knyter ein av ein vinkelspissane til ein trekant med midtpunktet av den motståande sida.

For å finne medianen av ein talrekkje som til dømes: 1-3-5-6-8-9-11-12-14, må du telje deg innover frå kvar av sidene. Medianen i denne talrekkja er difor 8.

Sjå òg 
Gjennomsnitt
Typetal

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Median» frå ,  den 14. januar 2012.  
 

Middelverdiar
Ørskog kyrkje

Ørskog kyrkje er ei langkyrkje frå 1873 på Sjøholt i Ålesund kommune, Møre og Romsdal fylke.

Byggverket er i tre og har 650 plassar.

Det tidlegare kyrkjebygget på staden, ei åttekanta tømmerkyrkje, vart seld for 750 spesidalar og flytta til Leikong på Gurskøya. J.F.L. Dreiers bilete frå 1826 viser det tidlegare kyrkjebygget på Sjøholt.

Fram til 1673 omfatta Ørskog prestegjeld heile austre Sunnmøre det som no er kommunane Norddal, Stranda, Stordal, Sykkylen og Ørskog.. I 1673 vart Norddal med Geiranger og Sunnylven skilt ut som eige prestegjeld, fram til 1673 var presten i Norddal formelt «residerande kappellan». I 1759 vart Stranda med Stordal skilt ut som eige prestegjeld.

Det er kyrkjegard ved kyrkja. Nokre hundre meter aust er prestegarden.

Prestar 
Lista er ikkje fullstendig.
 Ibe Hansen Rafnsberg 1707-1719
 Hans Jakob Hjort 1720-1758
 Niels Astrup 1759-1792 (son til fut Niels Astrup, bror av presten Otto Finde Astrup i Norddal)
 Nicolai Astrup 1792-1802 (son av førre presten)
 Joachim Frederik Kielstrup 1802-1817
 Lars Jessen 1818-1829 (svigerson av presten Nicolai Astrup)

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

 JFL Dreiers bilete frå 1826 på Digitalt Museum
 
 

Kyrkjer i Ålesund
Kulturminne i Ålesund
Langkyrkjer i Møre bispedømme
Norske kyrkjer frå 1873
Jacob Wilhelm Nordan
Kyrkjer i Nordre Sunnmøre prosti
Ørskog
Menaikhmos

Menaikhmos (380-320 fvt.) var ein gresk matematikar og elev av Platon. 

Han fann ut korleis han kunne løyse problemet med fordoblinga av kuben ved to parablar eller ein parabel og ein hyperbel. Han vert rekna for den første matematikaren som studerte kjeglesnitta systematisk. Menaikhmos var òg lærar for Alexander den store og tilskrivast fyndordet: «Det finst ingen kongsveg til matematikken.»

Kjelder
Menaikhmos. (2012-01-14) I Store norske leksikon. Henta frå http://snl.no/Menaikhmos

Matematikarar frå gresk antikk
Fødde på 300-talet fvt.
Døde på 300-talet fvt.