alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Lewis Capaldi

Lewis Marc Capaldi () er ein skotsk songar-låtskrivar fødd i Glasgow.  Capaldi fekk suksess hjå eit breiare publikum i 2018, og i 2019 nådde singelen hans «Someone You Loved» fyrsteplassen på UK Singles Chart. 

Debutalbumet hans Divinely Uninspired to a Hellish Extent kom ut 17. mai 2019.

Liv 
Capaldi var fødd i Glasgow, men voks hovudsakeleg opp i Bathgate i West Lothian. Han lærte seg å spela gitar då han var ni, og starta musikkarrieren sin i 12-årsalderen med å syngja på pubar. Han slapp debutskiva si, Bloom EP, 20. oktober 2017 i eit samarbeid med den grammyprisvinnande produsenten Malay, som hadde arbeidd lenge saman med Frank Ocean. 

Capaldi fekk suksess gjennom å lasta opp opptak av seg sjølv i soverommet sitt, som blei oppdaga av manageren Ryan Walter.  Den 31. mars 2017 slapp han den første låten sin, «Bruises» . Låten var snart blitt spelt nær 28 millionar gongar på Spotify verda over, og Capaldi blei den usignerte artisten som raskast nokon gong hadde nådd over 25 millionar avspelingar på plattforma.  Like etterpå skreiv han kontrakt med plateselskapa Virgin EMI Records og Capitol Records .

Høgare kjendisfaktor og europaturné (2017-2018) 

I slutten av 2017 blei Capaldi lista av Vevo DSCVR som ein av "Artists to Watch 2018".  Han var òg med på første Sound of-lista til BBC Music, Sound of 2018. 

Capaldi varma opp for Rag'n'Bone Mann på europaturnéen hans i november 2017, og for Milky Chance på den nordamerikanske delen av Blossom-turneen deira i januar 2018. Han fekk merksemd ifrå kjendisar som Chloë Grace Moretz, Kygo, James Bay, Ellie Goulding og Niall Horan .  Horan bad Capaldi om å opna for han på to show på Flicker World Tour; på Glasgow SEC Armadillo i mars 2018. I mai 2018 følgde Capaldi med Sam Smith på hans The Thrill of It All European Tour, og varma opp for Smith på 19 konsertar. Deretter kunngjorde han at han skulle ut på ein ny turné i Storbritannia og Europa elles, på scenar med kapasitet for 2000 tilhøyrarar. 

13. juli 2018 blei Capaldi del av BBC Radio 1 si "Brit List", som garanterte han tre Radio 1-spelelister. I august 2018 baud det irske indierockbandet Kodaline inn Capaldi som oppvarmar på ein konsert i Belfast .  Elles spelte Capaldi på fleire festivalar sommaren 2018, mellom anna Lollapolooza, Bonnaroo, Firefly, Mountain Jam, Osheaga, Reading & Leeds Festival, Rize og TRNSMT .

Capaldi gav ut sin andre EP, Breach, den 8. november 2018. Denne inneheldt dei tidlegare slopne singlane "Tough" og "Grace", i tillegg til den nye låten "Someone You Loved" og ein demo-versjon av "Something Borrowed".

Diskografi

Studioalbum

EP-ar

Utmerkingar og nominasjonar

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Lewis Capaldi» frå ,  den 24. august 2022.  

Musikarar frå Glasgow
Skotske songarar
Verdsarv i Aserbajdsjan

Verdsarven i Aserbajdsjan omfattar tre oppføringar på UNESCO si verdsarvsliste. Alle oppføringane i Aserbajdsjan er rekna som kulturarv.

Aserbajdsjan underteikna UNESCO-konvensjonen 16. desember 1993.

Den første aserbajdsjanske verdsarvstaden var Gamlebyen i Baku, med Sjirvansjahpalasset og Jomfrutårnet. Han vart teken med på lista i 2000.

Verdsarvstader
Desse stadene i Aserbajdsjan står på verdsarvlista. Årstala viser til kva tid stadene vart tekne med på lista av UNESCO.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Verdensarven i Aserbajdsjan» frå , den 25. august 2022 revisjon 22908291

Referansar

Bakgrunnsstoff

 
Aserbajdsjan
Solanum incanum

Solanum incanum er ein planteart i søtvierslekta i søtvierfamilien. Han stammar frå Afrika sør for Sahara og Middtausten, aust til India. Arten er blitt introdusert til Taiwan og Vietnam.

Planten er kjend under namn som thorn apple, bitter apple, bitterball og bitter tomato. Ein kan forveksla han med den liknande planten S. linnaeanum, som har overlappande vekstområde i Afrika.  

I India i oldtida blei Solanum incanum domestiset til kulturplanten aubergine, Solanum melongena.

Galleri

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Solanum incanum» frå ,  den 26. august 2022.

Bakgrunnsstoff

 
Solanum incanum L., Prota database 

Incanum
Ørkenfrukter
Plantar i Vest-Asia
Plantar i Tsjad
Plantar i Egypt
Plantar i Etiopia
Plantar i Iran
Plantar i Mali
Plantar i Somalia
Plantar i Syria
Plantar i Sudan
Azúcar Moreno

Azúcar Moreno er ein spansk duo danna av systraene Toñi og Encarna Salazar i 1984. Duoen var deltakar i Eurovision Song Contest i 1990.

Diskografi
Album
 Con La Miel En Los Labios, 1984
 Estimúlame 1986
 Carne De Melocotòn 1988 
 Mix In Spain 1989
 Bandido 1990
 The Sugar Mix Album 1990
 Mambo 1991 
 Ojos Negros 1992
 El Amor 1994
 Brillantes (samlingsalbum) 1995
 Esclava De Tu Piel 1996 
 Mucho Azucar - Grandes Exitos

Referansar

Denne artikkelen bygger på «Azúcar Moreno» frå ,  den 27. august 2022.  

Spanske musikkgrupper
Musikkgrupper skipa i 1984
Syskenduoar
Taifaen Granada

Taifaen Granada (arabisk طائفة غرناطة , Ta'ifa Garnata) var eit maurisk kongedøme (taifa) i Al-Andalus, innan dagens provins Granada i det sørlege Spania. Kongedømet oppstod i 1013 og varte til 1091

Vestgotarar 
«Garnata» eller «Garnata al-Yahud» var ein busetnad ved sida av byen som dei kristne kalla «Elvira», etter det tidlegare iberiske namn «Ilbira».

Maurarar 
Den nærliggande iberiske byen Elvira var hovudstad i provinsen Al-Andalus i Córdoba-kalifatet. Sivile konfliktar som herja kalifatet på det tidlege 1000-talet leidde til øydelegginga av byen i 1010. Zawi ben Ziri, Zirid, var leiar av ein av hærane som tok delar av kalifatet i ein borgarkrig som øydela Medina Azahara i Córdoba, og seinare øydela Medina Elvira. Under leiinga hans forlét borgarane av Elvira provinshovudstaden og etablerte seg i den jødiske busetjinga Gharnata al-Yahud, og grunnla dermed byen Granada. Han grunnla det fyrste taifa-kongedømet Granada, og flytta hovudstaden frå Elvira til Garnata al-Yahud.

Zirid var ein familie frå Nord-Afrika med medlemmer som blei herskarar og kongar i mange andre islamske regionar, som i Ifriqiya.

Taifaen Granada enda etter å ha blitt erobra av Almoravidane i 1091, som tok over territoriet og sameina det med dei andre i dynastiet.

Liste over emirar

Zirid-dynastiet 

 Zawi: 1013-1019/20
 Habbus al-Muzaffar: 1019/20-1038
 Badis bein Habus: 1038-1073
 Abdallah ibn Buluggin: 1073-1090 
 Til Almoravidene: 1090-1145

Adhaid-dynastiet 

 Ibn Adha: 1145

Huddid-dynastiet 

 Abu Dja'far Ahmad «Zafadola» (òg Cord., Jaen): 1145
 Til Almohadane: 1145-1237

Andalucía
Al-Andalus
Tidlegare monarki i Europa
Emiratet Granada

Emiratet Granada, også kjent som Nasridkongeriket av Granada (spansk Reino Nazarí de Granada),  blei skipa i 1238 av Muhammad ibn al-Ahmar, grunnleggjaren av det siste muslimske dynastiet på Den iberiske halvøya, nasridane. Under deira tid blei Granada eit verdssenter for kunst, kultur og vitskap, og palassområdet Alhambra blei vidare utbygt. Emiratet var det siste området på Den iberiske halvøya som blei styrt av maurarar. Det motsvara omtrent dei novarande spanske provinsane Granada, Almería og Málaga. Størsteparten av innbyggjarane hadde andalusisk arabisk som morsmål. 

Stadig innbyrdes strid førte til at emiratet blei svekka og  minska i utbreiing, og mot slutten av eksistensen sin omfatta det berre hovudstaden Granada og nokre område rundt. I 1246 måtte Granada til slutt erkjenna overmakta til Castilla, og måtte deretter betala ein årleg skatt. I 1481 betalte ikkje emiren skatten, og dette førte til ein lang krig som enda med at Granada blei erobrra 2. januar 1492. Den siste nasrideherskaren Muhammad XII eller Boabdil flykta, og drog etterkvart i eksil til Marokko.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Emiratet Granada» frå ,  den 27. august 2022. 
 oppgav desse kjeldene: 
 
Store norske leksikon/ Granada

Bakgrunnsstoff

Al-Andalus
Nasridedynastiet

Nasridedynastiet var det siste muslimske dynastiet i Spania. Det blei grunnlagt av Muhammed ibn Nasr i 1238 og tilhøyrde slekta al-Ahmar. Medlem av slekta blei difor kalla alahmarar. I blømingstida til dynastiet oppførte ein mellom anna det kjende palasset Alhambra i Granada, der nasridene hadde hovudstad. I 1492 blei den regjerande sultanen, Muhammad XII eller Boabdil, overvunnen av det kristne spanske kongeriket under Ferdinand og Isabella.

Liste over nasrideherskarar
Muhammed I ibn Nasr (1238–1272)
Muhammed II al-Faqih (1273–1302)
Muhammed III (1302–1309)
Nasr (1309–1314)
Ismail I (1314–1325)
Muhammed IV (1325–1333)
Yusuf I (1333–1354)
Muhammed V (1354-1359, 1362-1391)
Ismail II (1359–1360)
Muhammed VI (1360–1362)
Yusuf II (1391–1392)
Muhammed VII (1392–1408)
Yusuf III (1408–1417)
Muhammed VIII (1417-1419, 1427-1429)
Muhammed IX (1419-1427, 1430-1431, 1432-1445, 1448-1453)
Yusuf IV (1432)
Yusuf V (1445-1446, 1462)
Muhammed X (1446–1448)
Muhammed XI (1453–1454)
Said (1454–1464)
Abu l-Hasan Ali, kjent som Muley Hacén (1464-1482, 1483-1485)
Abu 'abd Allah Muhammed XII, kjent som Boabdil (1482-1483, 1486-1492)
Abū `Abd Allāh Muhammed XIII, kjent som El Zagal (1485–1486)

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Nasrider» frå ,  den 27. august 2022.  

Arabiske dynasti
Nasridedynastiet
Granada
Spansk historie
Ødegaard

Ødegaard er eit etternamn.

Kjende namneberarar
 Alexander Ødegaard (fødd 1980), norsk fotballspelar
 Christian Ødegaard (1849–1917), norsk jarnbanemann, gardbrukar og stortingsmann frå Løten
 Hans Ødegaard (1876–1943), norsk kunstmålar og grafikar frå Ringerike
 Jon Ødegaard (1937–2002), norsk motorsyklist
 Knut Jørgen Røed Ødegaard (fødd 1966), norsk astrofysikar og formidlar av populærvitskap
 Martin Ødegaard (fødd 1998), norsk fotballspelar
 Niels Ødegaard (1892–1976), norsk avisredaktør og politikar
 Ole Ødegaard (1847–1932), norsk lærar, gardbrukar, lensmann, ordførar, lokalhistorikar og stortingsrepresentant

norske slektsnamn
Taifa

Taifa (frå  ṭā'ifa, fleirtal  طوائف ṭawā'if, 'gruppe')  er ei nemning brukt om dei ulike småkongedøma som herska i al-Andalus (muslimsk Iberia) på 1000-talet frå Córdoba-kalifatet braut saman til almoravidane erobra området seint på 1000-talet. Då Almoravidedynastiet braut saman gjenoppstod mange av taifaene, før dei blei gjenopptekne i Almohad-kalifatet. Dei bløma att då dette kalifatet fall, trass i konstant krigføring med kristne kongerike. Splitting og kaos i denne perioden gav den muslimske posisjonen på halvøya ein varig knekk, og var ein av hovudfaktorane til at den kristne gjenerobringa, reconquista, lukkast.

Taifaene heldt same kulturelle nivå som Córdoba-kalifatet, med hoff der diktarar, vitskapsfolk og andr lærde kunne verka. Derimot var dei militært svake. Dei var ofte nøydde til å betala tributt til dei kristne kongane, eller betala dei til å angripe rivalar.

Dei viktigaste taifaene

Badajoz (1012–1094), erobra av almoravidane
Córdoba (1031–1069), erobra av Sevilla
Granada (1013–1090), erobra av almoravidane
Málaga (1026−1239), erobra av Granada-emiratet
Sevilla (1023–1091), erobra av almoravidane
Toledo (1012–1085), erobra av Castilla
Valencia (1010−1238), erobra av Aragón
Zaragoza (1010–1110), erobra av almoravidane

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Taifa» frå  og «Taifa» frå ,  den 28. august 2022.  

Spansk historie
Al-Anadalus
Arabiske ord og uttrykk
Vega de Granada

Vega de Granada er eit comarca (fylke, men utan noka administrativ rolle) i provinsen Granada  søraust i Spania. Ifølgje folketeljinga frå 2007 hadde comarcaen eit folketal på 500 121, noko som utgjorde over halvparten av folketalet i provinsen.

Kommunar 

 Albolote
 Alfacar
 Alhendín
 Armilla
 Atarfe
 Beas de Granada
 Cájar
 Calicasas
 Cenes de la Vega
 Chauchina
 Churriana de la Vega
 Cijuela
 Cogollos Vega
 Cúllar Vega
 Dílar
 Dúdar
 Fuente Vaqueros
 Las Gabias
 Gójar
 Granada
 Güéjar Sierra
 Güevéjar
 Huétor Santillán
 Huétor Vega
 Jun
 Láchar
 Maracena
 Monachil
 Nívar
 Ogíjares
 Peligros
 Pinos Genil
 Pinos Puente
 Pulianas
 Quéntar
 Santa Fe
 Valderrubio
 Vegas del Genil
 Villa de Otura
 Víznar
 La Zubia

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Vega de Granada» frå ,  den 28. august 2022.

Bakgrunnsstoff 

 Vega de Granada tourism  
 Northeast of the Vega de Granada

Provinsen Granada
Churriguerastil

Churriguerastil eller churrigueresco er ein spansk arkitektur- og interiørstil under den spanske seinbarokken som er prega av innvikla og uttrykksfulle detaljar. Churriguerastilen voks fram som ei form for stukkornamentering i Spania på slutten av 1600-talet, og blei nytta fram til cirka 1750. Ein finn han typisk over  hovudinngangen på fasaden til ein bygning.

Stilen har namn etter familien Churriguera frå Salamanca. Opphavet kan sporast til arkitekten og bilethoggaren Alonso Cano som teikna fasaden til domkyrkja i Granada i 1667.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Churriguerastil» frå ,  den 28. august 2022. 
 oppgav desse kjeldene: 

Spansk arkitektur
Spansk kunst
Barokkarkitektur
Sigismund II August av Polen

Sigismund II August (polsk Zygmunt II August, litauisk Žygimantas Augustas, ) var storfyrste av Litauen frå 1530 og konge av Polen frå 1548. Han sameinte Polen og Litauen gjennom Lublinunionen den 1. juli 1569 til Det polsk-litauiske samveldet.

Sigismund II August var son av Sigismund I og Bona Sforza av Milano. Han var bror av Katarina Jagellonerinnen og svoger av Johan III av Sverige.

Gjennom forsøket sitt på å balansere mellom katolisismen og protestantismen utan heilt å ta stilling, og gjennom det andre ekteskapet sitt med kalvinisten Barbara Radziwiłł, fekk Sigismund II August erfara ein maktkamp med szlachtaen i landet og mellom dei religiøse fraksjonane.

Han fikk ingen legitime arvingar, og var den siste polske monarken frå Huset Jagiełło. Han blei etterfølgd av eleksjonskongen Henrik III.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Sigismund II August av Polen» frå ,  den 28. august 2022.  

Polske monarkar
Storfyrstar av Litauen
Huset Jagello
Folk frå Kraków
Granadakrigen

Granadakrigen () var ei rekkje militære kampanja mellom 1482 og 1491 ført av dei katolske monarkane, Isabella I av Castilla og Ferdinand II av Aragon, mot Emiratet Granada under Nasridedynastiet. Han enda med at Granada blei overvunne og annektert av Castilla, noko som markerte enden på muslimske rike på den iberiske halvøya.

Slutten av krigen markerte også slutten på sameksistensen mellom ulike religionar på Den iberiske halvøya: Jødar blei tvinga til å konvertera til kristendommen eller dra i eksil i 1492, og i 1501 var alle muslimane i Granada blitt tvinga til å konvertera til kristendommen, bli slavar, eller dra i eksil. I 1526 hadde denne ordninga blitt spreidd til heile Spania. «Nye kristne» (conversos) kom seinare til å bli skulda for krypto-islam og krypto-jødedom. Spania skipa seg ein identitet som vaktar over kristendommen og katolisismen. Fallet til Alhambra blir framleis feira kvart år i Granada, og Granadakrigen er i tradisjonell spansk historiografi rekna som den siste krigen i Reconquista.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Granada War» frå ,  den 28. august 2022.

Bibliografi
 Benito Ruano, Eloy. "Un cruzado inglés en la Guerra de Granada", Anuario de estudios medievales, 9 (1974/1979), 585–593.
 Cristobal Torrez Delgado. El Reino Nazari de Granada, 1482–92 (1982).
 
 
 
 
 
  (Republished in 2002 by Simon Publications, )
 Ladero Quesada, Miguel Ángel. La Guerra de Granada. Granada Dip. 2001.
 Ladero Quesada, Miguel Ángel. La Hermandad de Castilla. Real Academia de la Historia. 2005.
  (An extract from Prescott's 1838 book History of the Reign of Ferdinand and Isabella the Catholic, updated with modern scholarship and commentary.

Bakgrunnsstoff

Reconquista
Al-Andalus
Konfliktar på 1400-talet
Spania på 1400-talet
Spansk militærhistorie
Dei katolske monarkane

Dei katolske monarkane (spansk Reyes Católicos) eller dei katolske majestetane var ein tittel som blei gjeven Isabella I av Castilla og Ferdinand II av Aragón då dei sameinte dei to kongerika sine gjennom ekteskapet sitt (personalunion). Pave Alexander VI gav dei denne tittelen som kompensasjon for å allereie ha gitt tittelen «den mest kristne» til kongen av Frankrike.

Ved ekteskapet blei det også gjeve paveleg dispensasjon for blodsslektskapen deira ved pave Sixtus IV. Begge var av slekta Trastámara og var tremenningar, ettersom dei stamma frå Johan I av Castilla.

Paret blei gift den 19. oktober 1469 i Valladolid. Isabella var då 18 år gammal og Ferdinand eitt år yngre. Ekteskapet var politisk, ettersome det sameinte kronene deira i éin familie, og historikarar har tradisjonelt rekna at sameininga av Spania vesentleg kan sporast tilbake til dette ekteskapet. 

Nyare historieforsking har peikt på at under deira styre var Spania framleis eit samansett og kombinert monarki. Det bestod av Castilla og Aragón, som i stor grad blei verande skilde einingar i fleire tiår.

Tittelen «katolske majestetar» ble gitt til dei av pave Alexander VI i 1496, og var ikkje berre ei heidersneming, men også ei forplikting ved at dei skulle forsvare den katolske trua og dogme i rika sine. 

Under regjeringstida deira og i den katolske tros navn blei det oppretta ein domstol, inkvisisjonen, som hadde som oppdrag å forfølgja og straffa alle han fann var falske kristne, kjettarar, jødar og muslimar.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «De katolske monarker» frå ,  den 28. august 2022.

Litteratur 
 Elliott, J.H. (1963): Imperial Spain, 1469-1716 (Pelican 1970)
 Edwards, John (2005): Ferdinand and Isabella: Profiles in Power. Pearson Education. New York, New York.
 Edwards, John (2000): The Spain of the Catholic Monarchs. Blackwell Publishers. Massachusetts.
 Kamen, Henry (1991): Spain: 1469-1714 A Society of Conflict. Longman. New York, New York.

Spansk historie
Inkvisisjonen
Monarkane
Barokkarkitektur

Barokkarkitekturen var sterkt påverka av arkitekturen frå antikken. Viktige kjenneteikn for barokken var at det skulle vera dramatisk, rørslefullt, tungt, flott og med mange kontrastar. Byggverk skulle vera overveldande og teatralske.

I denne epoken ville ein typisk laga store, imponerande byggverk for å visa makta si og oppnå respekt. Husfasadar var ofte bølgjande for å forsterka kontrasten mellom lys og skugge, og nesten alltid hadde ein pilarar og søyler i fasaden og interiøra. Svulstige, buktande ovalar symboliserer òg barokken.

Barokkarkitektar (utval) 

 Italia
 Giacomo della Porta
 Giacomo Barozzi da Vignola
 Domenico Fontana
 Carlo Maderno
 Giovanni Lorenzo Bernini
 Francesco Borromini
 Pietro da Cortona
 Girolamo Rainaldi
 Carlo Rainaldi
 Giovanni Antonio de Rossi
 Antonio Gherardi
 Carlo Fontana
 Giovanni Battista Contini
 Francesco Maria Richini
 Frankrike
 Claude Perrault
 Charles Le Brun
 Francois Mannsart
 Jules Hardouin-Mannsart
 André Le Nôtre
 Austerrike
 Johann Bernhard Fischer von Erlach
 Johann Lukas von Hildebrandt
 Jakob Prandtauer
 Storbritannia
 Christopher Wren
 Nicholas Hawksmoor
 James Gibbs
 Sverige
 Nicodemus Tessin d.y.
 Nicodemus Tessin d.e.
 Tyskland
 Balthasar Neumann

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Barockarkitektur» frå ,  den 28. august 2022.  
 Wölfflin, Heinrich, Renaissance and Baroque. London: Fontana/Collins 1971.

Bakgrunnsstoff

Arkitektur
Arkitektoniske periodar
Renessansearkitektur

Renessansearkitektur stammar frå perioden mellom byrjinga av 1400- og tidleg 1600-tal i ulike delar av Europa. Han omfatta ei medviten innhenting og vidareutvikling av visse delar av gresk og romersk tenking og materiell kultur. Som stilperiode følgde renessansearkitekturen etter den gotiske arkitekturen og blei etterfølgd av barokkarkitekturen.

Kjenneteikn 

Renessansestilen legg vekt på symmetri, geometri og regelbundne delar, slik som dei framståår i antikk arkitekturen, særleg romersk arkitektur, som det finst mange døme igjen av. Regelbundne arrangement av søyler, pilastrar og vindaugebjelkar, bruk av halvsirkelforma bogar, halvrunde kuppelkvelv og nisjar ertatta dei meir komplekse proporsjonelle systema og uregelmessige profilane som var blitt nytta i dei mellomalderske gotiske bygga.

Renessansearkitekturen blir fyrst utvikla i Firenze, med Filippo Brunelleschi som ein av innovatørane. Renessansestilen spreidde seg sidan raskt til andre italienske byar og sidan til Frankrike, Tyskland, England, Russland og andre land.

I Norden 
I Sverige finn ein i dag særleg slottsbygg i renessansestil, og då særleg slott som blei bygde eller ombygde av den då herskande Vasaætta, som Kalmar slott, Vadstena slott og Gripsholms slott. Det finst òg att adelege som Ekenäs slott. Det blei reist eit fåtal svesnke kyrkjebygg i denne stilen, eit døme er Mariestad domkyrkje. I Noreg er Rosenkrantztårnet i Bergen og Austrått i Ørland viktige renessansebygg. Elles er det att mange kirkjeinventar i renessansestil.

Malmöhus eller Malmöhus slott er eit slott med mellomaldersk opphav som ligg i Malmö. Det blei oppført mellom 1526 og 1539, og er dermed det eldste bevarte renessanseslottet i Norden.

Galleri

Sjå òg
 Renessansen
 Klassisisme
 Palladianisme
 Nyrenessanse

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Renässansens arkitektur» frå ,  den 28. august 2022.

Bakgrunnsstoff 

Arkitektoniske periodar
Renessansen
EM i friidrett 2022

Europameisterskapen i friidrett 2022, den 25. i rekka, vart avvikla på Olympiastadion i München i Tyskland frå måndag 15. til sundag 21. august 20228. 1540 deltakarar frå 48 land var påmeld til meisterskapen, der det vart tevla i 50 øvingar; jamt fordelt på menn og kvinner. Det var andre gongen europameisterskapen vart avvikla i München og fjerde gongen i Tyskland.

Tyskland toppa medaljetabellen med sju gullmedaljar. Flest medaljar tok Storbritannia med 20 (6-6-8). Sprintaren Femke Bol frå Nederland og mellomdistanseløparen Jakob Ingebrigtsen frå Noreg vart meisterskapens største profilar; Bol med to individuelle gull og eitt stafettgull, medan Ingebrigtsen, nett som i førre EM, triumferte både på 1500 meter og 5 000 meter.

Menn

100 m

200 m

400 m

800 m

1500 m

5 000 m

10 000 m

Maraton

110 m hekk

400 m hekk

3 000 m hinder

4 × 100 m stafett

4 × 400 m stafett

20 km kappgang

35 km kappgang

Høgdehopp

Stavhopp

Lengdehopp

Tresteghopp

Kulestøyt

Diskoskast

Sleggjekast

Spjutkast

Tikamp

Kvinner

100 m

200 m

400 m

800 m

1500 m

5 000 m

10 000 m

Maraton

100 meter hekk

400 m hekk

3 000 m hinder

4 × 100 meter stafett

4 × 400 m stafett

20 km kappgang

35 km kappgang

Høgdehopp

Stavhopp

Lengdehopp

Tresteghopp

Kulestøyt

Diskoskast

Sleggjekast

Spjutkast

Sjukamp

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Leichtathletik-Europameisterschaften 2022» frå ,  den 3. september 2022.  

Europameisterskapar i friidrett
München
André Nilsen

André Nilsen () er ein norsk politisk aktivist. Nilsen arbeider for ein kunnskapsbasert og human ruspolitikk.

Han blei styreleiar i den ruspolitiske organisasjonen Normal Norge i desember 2018. Han blei seinare òg nestleiar i brukarorganisasjonen RIO sitt lokallag i Bergen kommune i november 2021. Nilsen jobbar til vanleg som erfaringskonsulent i NAV Bergen, der arbeider han i prosjektet «Aktiv sør», som er eit arbeidsretta tiltak for personar med rusmiddelrelaterte utfordringar.

Nilsen har vore aktiv i rusdebatten i norsk media. Han byrja å bruka videodelingstjenesten TikTok i mai 2020; han bruker tenesta til å snakka om mellom anna cannabis, ruspolitikk og rettane til unge i møte med politiet. Nilsen har i tillegg deltatt i NRK-programmet Debatten (2021) om rusreforma, og blei same år intervjua av Leo Ajkic i dokumentarserien Rus (2021). VG omtalte Nilsen som ein «rusinfluencer» i april 2022 for engasjementet hans i norsk media om rusmiddel. Sosiolog og forskar ved avdeling rusmiddel i Folkehelseinstituttet, Ola Røed Bilgrei, meinte at det var riktig og viktig at det fanst stemmer som den til Nilsen i eit liberalt demokrati.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «André Nilsen» frå , den 28. august 2022.

Norske organisasjonsleiarar
Norske aktivistar
Norske internettkjendisar
Folk frå Bergen
Leo Ajkic

Leo Ajkic () er ein norsk-bosnisk programleiar for radio og fjernsyn.

Programleiarar for NRK
Vinnarar av Gullruten for beste programleiar
Folk frå Bergen
Folk frå Mostar
Folkehelseinstituttet

Folkehelseinstituttet (FHI) er eit norsk statleg forvaltingsorgan underlagt Helse- og omsorgsdepartementet. FHI er ein nasjonal kompetanseinstitusjon innan folkehelse i brei forstand og gir råd til styresmakter, helsetenester, politikarar, media og publikum. FHI har hovudkontor i Oslo.

Norske statsetatar
Helsevesen i Noreg
Folkehelse