alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Christopher Hansteen

Christopher Hansteen () var ein norsk fysikar og astronom. Han var professor i astronomi og nytta matematikk ved «Det kongelege Frederiks Universitet i Christiania», no Universitetet i Oslo 1816–1861. Hansteen var ein sentral person i norsk og internasjonal vitskap på 1800-talet. Han redigerte almanakken i ei årrekkje, var medlem av tilsynskomiteen for mål og vekt og ein komite for reorganisering av Noregs skulevesen. Som direktør for den geografiske oppmålinga tok han initiativ til kartlegginga av seglingstilhøva langs norskekysten. Hansteen grunnla òg observatoriet til universitetet, som framleis er i sentrum av Oslo.

I løpet av den lange karrieren sin gjennomførte Hansteen fleire ekspedisjonar i og utanfor Noreg. Frå 1828 til 1830 deltok han i ein regjeringsstøtta ekspedisjon til det vestlege Sibir, som blant anna hadde som siktemål å fastslå om jorda har ein eller to magnetiske aksar. Dette førte til utgjevinga av reiseskildringa Ferd-Erinnerungen aus Sibirien (1854, på norsk som Ferd-Erindringer i 1859), medan forskningsresultata vart publisert i 1863 under tittelen Resultate magnetischer Beobachtungen. Hansteen påpekte sambandet mellom magnetfeltet til jorda og nordlyset, og var tidleg ute med å skildre nordlysovalen.

Han deltok òg i arbeidet med Struvemeridianen. Eit krater og eit fjell på månen er kalla opp etter Christopher Hansteen. Han er avbilda på norsk frimerke NK903 (1984).

Han var far til Aasta Hansteen.

Utmerkingar
Hansteen vart i 1847 utnemnd til kommandør av St. Olavs Orden og vart 21. august 1855 forfremma til storkors «for udmærket Videnskabelighed». Han var òg riddar av Dannebrogordenen.

Bibliografi

Kjelder
<div class="references-small">
Denne artikkelen bygger på «Christopher Hansteen» frå ,  den 25. juli 2012. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff
 Biografisk nettsted ved Universitetet i Oslo
 Digitalt tilgjengeleg arkivmateriale etter Christopher Hansteen i Nasjonalbiblioteket

Norske astronomar
Norske fysikarar
Norske astronomiprofessorar
Astronomar på 1800-talet
Fysikarar på 1800-talet
Medaljen for borgardåd
Norske sakprosaforfattarar
Norske forfattarar av reiseskildringar
Medlemmar av Det Norske Videnskaps-Akademi
Medlemmar av Det kongelege svenske vitskapsakademiet
Medlemmar av Royal Society
St. Olavs Orden
Dannebrogordenen
Nordstjerneordenen
Folk frå Oslo
Clarence Melvin Zener

Clarence Melvin Zener () var ein amerikansk fysikar. Han var den første som skildra eigenskapane ved nedbrytinga av elektriske isolatorar. Oppdaginga vart seinare utnytta av Bell Labs då dei utvikla zenerdioden, som er kalla opp etter han. 

Han var professor ved University of Chicago frå 1945 til 1951, forskingsleiar ved Westinghouse Electrical Corporation fram til 1965 og dekanus ved Texas Agricultural & Mechanical University i 1966-1968, før han vart professor ved Carnegie-Mellon-universitetet.

Kjelder

USA-amerikanske fysikarar
Cornelis Jan Bakker

Cornelis Jan Bakker () var ein nederlandsk fysikar. 

Frå 1933 til 1946 var han tilsett ved N. V. Philips i Eindhoven, før han fram til 1955 var professor i fysikk i Amsterdam og direktør for det kjernefysiske laboratoriet der. Frå 1953 var han tilknytt CERN i Genève som leiar for bygginga av synkrotronen på 30 GeV og frå 1955 som generaldirektør. Dei vitskaplege arbeida til Bakker var innanfor områda atom- og kjernefysikk. Han er spesielt kjent for eksperimentelle undersøkingar av zeemaneffekten.

Kjelder

Nederlandske fysikarar
Nederlandske professorar
Fysikarar på 1900-talet
Kjernefysikarar
Folk tilknytte CERN
Damptettleik

Damptettleik kan syne til anten absolutt damptettleik eller relativ damptettleik.

Absolutt damptettleik er tettleiken til damp uttrykt i masse per volumeining, som til dømes kg/m³. For umetta dampar, der Boyle–Mariotte-lova gjeld, er damptettleiken proporsjonal med molekylmassen til dampen og lova kan tene til å avgjere molekylmassen. 

Relativ damptettleik er forholdet mellom den absolutte damptettleiken til ein damp og tettleiken til ein normalgass, som til dømes luft, ved trykket og temperaturen til dampen.

Kjelder
damptetthet. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/damptetthet.

Tettleik
Damp-væske-likevekt

Damp-væske-likevekt (VLE av engelsk: vapor–liquid equilibrium) er ein tilstand der ei væske og dampen til væska (gassfasen) er i likevekt med kvarandre, ein tilstand der fordampinga (overgangen frå væske til damp) er like stor som kondenseringa (overgangen frå damp til væske) på molekylnivå. Sjølv om det i teorien tar særs lang tid å nå likevel, kan ein nå særs nær ei slik likevekt i eit relativt lukka rom om ei væske og dampen til væska er i kontakt med kvarandre lenge nok utan forstyrringar eller berre gradvis innverknad frå utsida.

Sjå òg 
 Underkjølte vassdropar

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Vapor–liquid equilibrium» frå ,  den 25. juli 2012.  
 

Kjemiteknikk
Likevektskjemi
Destillering
Aggregattilstandar
Novak Đoković

Novak Đoković () er ein serbisk tennisspelar frå Beograd i Serbia. Han har vunne 8 Grand Slam-titlar og 49 turneringssigrar i single.

Han vann sin fyrste Grand Slam i 2008, då han slo Jo-Wilfried Tsonga i finalen i Australian Open. Han vann også den britiske Wimbledon-turneringa i 2011.

Grand Slam-titlar 

  Australian Open:
 Single menn - 2008 (han vann over Jo-Wilfried Tsonga med 4–6, 6–4, 6–3, 7–6 i finalen)
 Single menn - 2011 (han vann over Andy Murray  med 6–4, 6–2, 6–3 i finalen)
 Single menn - 2012 (han vann over Rafael Nadal med 5–7, 6–4, 6–2, 6–7, 7–5 i finalen)
 Single menn - 2013 (han vann over Andy Murray  med 6-7, 7-6, 6-3, 6-2 i finalen)
 Single menn - 2015 (han vann over Andy Murray  med 7-6, 6-7, 6-3, 6-0 i finalen)

  US Open:
 Single menn - 2011 (han vann over Rafael Nadal med  	6–2, 6–4, 6–7, 6–1 i finalen)

  Wimbledon:
 Single menn - 2011 (han vann over Rafael Nadal med 6–4, 6–1, 1–6, 6–3 i finalen)
 Single menn - 2014 (han vann over Roger Federer med 6–7, 6–4, 7–6, 5-7, 6–4 i finalen)

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

 Offisiell nettside
 Novak Đoković ATP profil

Đoković, Novak
Deltakarar under sommar-OL 2008
Deltakarar under sommar-OL 2012
Tennisspelarar under sommar-OL 2012
Folk frå Beograd
Kylie Hits

Kylie Hits er eit samlealbum av den australske songaren Kylie Minogue, utgjeve i Japan den 16. mars 2011, i Hongkong den 2. juni 2011 og på Filippinane den 28. juni 2011 av EMI. Albumet inneheld songar frå Light Years (2000), Fever (2001), Body Language (2003), Ultimate Kylie (2004), Showgirl Homecoming Live (2007), X (2007) og Aphrodite (2010).

Sporliste 
«Can't Get You Out of My Head» – 3:49
«All the Lovers» – 3:20
«Wow» – 3:12
«Spinning Around» – 3:26
«On a Night Like This» – 3:31
«In Your Eyes» – 3:18
«Love at First Sight» – 3:57
«Slow» – 3:15
«I Believe in You» – 3:21
«2 Hearts» – 2:52
«Get Outta My Way» – 3:38
«The Loco-Motion» (Live version from Showgirl Homecoming Live) – 4:45
«I Should Be So Lucky» (Live version from Showgirl Homecoming Live) – 3:23
«Get Outta My Way» (Yasutaka Nakata Remix) – 5:28

Bonus DVD
«All the Lovers»
«Get Outta My Way»
«2 Hearts»
«Wow»
«In My Arms»
«The One»
«All I See»
«I Believe in You»
«Giving You Up»
«Slow»
«Chocolate»
«Can't Get You Out of My Head»
«Spinning Around»

Utgjevingshistorie

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Hits (Kylie Minogue album)» frå , den 9. juni 2012.
  oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff 
Kylie Hits på Allmusic

Kylie Minogue-album
Musikkvideoar og DVD-ar av Kylie Minogue
Doble samlealbum
Samlealbum frå 2011
Vung Tau

Vung Tau er ein kommune i provinsen Ba Ria-Vung Tau i den autonome regionen Dong Nam Bo, nord i Vietnam. Vung Tau lufthamn er i Vung Tau. 

Vung Tau ligg ved Sørkinahavet, 110 km nord for Ho Chi Minh City og 400 km nord for Nha Trang.

Administrasjon 

Vung Tau er delt i 16 administrative område; 15 bykommunar (phường) og 1 landkommunar (xã).

Kjelder 
 Dong Hoi 

Ba Ria-Vung Tau
Byar i Vietnam
Blekkslagar

Blekkslagar er nemninga for ein handverkar som har som yrke å lage og montere takplater, takrenner og nedløp, veggplater, ventilasjonsutstyr og andre detaljar av blekk (tynne metallplater) på og i bygningar. Blekkslagaren skal kunne arbeide med mange typar metallblekk, som til dømes galvaniserte jarnplater, koparplater og aluminiumsplater, som truleg er blant dei mest vanlege materiala.

Blekkslagararbeidet kan gå føre seg både i ein eigen verkstad, og ute og inne på dei bygningane der moteringa skal gjerast. Ofte er mykje av arbeidet unnagjort på førehand i verkstaden, slik at det deretter berre er å montere dei stort sett ferdig tillagde objekta på rette plassen.

Bakgrunnsstoff
 Om blekkslagar og utdanninga i faget

Handverksyrke
Blekk av metall

''For blekk i meininga ei farga væske til å skrive, teikne eller prente med, sjå Blekk

Blekk i meininga tynnmetall er nemninga på ymse typar metall (til dømes jarn, kopar, aluminium) som er valsa ut i tynne flak som oftast er plane, men òg kan vere profilerte eller 	korrugerte, som til dømes bølgjeblekk.

Tjukkleiken kan variere, men er han større enn seks millimeter, kallar ein det vanlegvis for 'plater', ikkje 'blekk'. Ekstra tynne flak vert heller ikkje kalla blekk, men folie (metallfolie), som til dømes den aluminiumsfolien som vert nytta til å pakke inn mat i. Folie av gullegering vert vanlegvis kalla bladgull.

Blekk av ulike metall vert nytta i industriverksemder og av handverkarar som emne for ein rad ulike produkt. Handverkarar som har som yrke å forme til og arbeide med blekk som skal nyttast på eller i bygningar, vert kalla blekkslagarar.

Industri
Catashi

Catashi er ein landsby på Aruba. Han ligg om lag midt på øya, nokre kilometer frå hovudstaden Oranjestad og nasjonalparken Arikok og tre kilometer frå Daimari Beach. Landsbyen har berre nokre få innbyggjarar og er difor ikkje med på kartet.

Kjelder

Landsbyar på Aruba
Noord på Aruba

Noord (nederlandsk for Nord) er ein by nordvest på Aruba, som ligg i nærleiken av Palm Beach. Han er ein del av Noord/Tanki Leendert, ein adminastrativ eining på Aruba, som har ein folkesetnad på 16 944 per 2000. Byen har ei rekkje supermarknader, restaurantar, strender, hotell og ein politistasjon.

Kjende personar frå Noord
 Sidney Ponson, baseballspelar

Kjelder

Byar på Aruba
Willemstad bispedøme

Willemstad bispedøme er eit katolsk bispedøme som omfattar dei tre konstituerande landa Aruba, Curaçao og Sint Maarten og dei tre nederlandske kommunane Bonaire, Sint Eustatius og Saba.

Historie
Dei seks øyane vart eit apostolisk prefektur i 1752 og i 1842 ein apostolisk vikariat. 28. april 1958 vart vikariatet endra til bispedøme og den lokale kyrkja vart ein katedral. Etter sjølvstende frå Trinidad og Tobago vart bispedøme plassert under Port of Spain erkebispedøme og det har sidan 1970 vore eit suffraganbispedøme.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Bisdom Willemstad» frå ,  den 26. juli 2012.  
 

Bispedøme i Nederland
Religion i Nederland
Daniel Isaachsen

Daniel Isaachsen () var ein norsk fysikar. 

Frå 1883 til 1885 var han assistent Det internasjonale byrået for vekt og mål i Sèvres, der han under Ole Jacob Broch deltok i dei grunnleggande målingane av prototypane i det metriske systemet. Han studerte i 1886 og 1887 i Berlin og var så igjen ved meterbyrået til 1889, då han vart universitetsstipendiat. I 1891 vart han overlærar ved Den tekniske skulen i Trondheim, i 1893 dosent ved sjøkrigsskulen. Frå 1914 til 1928 var han justerdirektør. I 1914 vart han òg medlem av Den internasjonale meterkommisjonen og vart sekretær i komiteen frå 1927. 

Saman med Gabriel Gabrielsen Holtsmark gav han ut Fysikk for gymnasiet.

Verk 
 Elektriciteten: en populær fremstilling (Kristiania: De tusen hjems forl., 1897) nb.no
Lærebog i plan trigonometri for gymnasier og tekniske skoler (Kristiania: Bigler, 1897) nb.no
Lærebog i fysik: for realgymnasiet og tekniske skoler (Kristiania: Det norske aktieforl., 1903) nb.no. Fleire utgåver.
Lærebog i sfærisk trigonometri: udgivet til brug ved den norske sjøkrigsskole (Kristiania: Grøndahl, 1906) nb.no
Et par kalendariske nomogrammer (Kristiania: I kommission hos Jacob Dybwad, 1923)

Kjelder

«Daniel Isaachsen», Store norske leksikon. 

Norske fysikarar
Medlemmar av Det Norske Videnskaps-Akademi
Daniellcelle

Daniellcelle er eit galvanisk element funnen opp av John Frederic Daniell i 1836. 

I den opphavlege Daniellcella bestod den positive polplata av kopar og stod i ei løysing av koparsulfat, medan den negative polplata bestod av sink og stod i ei løysing av svovelsyre, som var skilt frå koparsulfatløysingar med ein porøs vegg. I dag vert Daniellcelle nytta som namn på ulike celler med kopar/koparsulfat og sink/sinksulfat. Er løysingane 1 mol per liter, er cellespenninga 1,10 volt. Daniellcella vart tidlegare nytta som normalelement og i dag mest i undervisning.

Kjelder
Daniellcellen. (01.03.2009) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/Daniellcellen

Elektriske batteri
Dasymeter

Dasymeter (av gresk δασύς, ‘tett’ og -meter, målereiskap) er eit apparat som vert nytta til å bestemme tettleiken av ein gass ved å måle oppdrifta ein lekam får når han vert senka ned i gassen. Dasymeteret består av ein stor, tynnvegga, lukka glasbehaldar, som vert vege i gassen ein skal bestemme tettleiken av og i ein gass med kjend tettleik eller i vakuum. Dasymeteret vart først brukt av Robert Boyle for å finne tettleiken til luft.

Kjelder

«dasymeter» i Store norske leksikon.

Måleinstrument
Laboratorieutstyr
Laboratorieglastøy
Ord av gresk opphav
Nedbrytingsprodukt

Nedbrytingsprodukt eller dotternuklide, dotterprodukt eller dotterisotop, er dei gjenverande nuklidane etter radioaktiv nedbryting. Radioaktiv nedbryting omfattar ofte ei rekkje steg, nedbrytingsserie. Til dømes vert U-238 nedbroten til Th-234 som så vert nedbroten til Pa-234 og så vidare til Pb-206, som er stabil.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Decay product» frå ,  den 26. juli 2012.  
 

Kjernefysikk
Kjernekjemi
Umbundu

Umbundu (også: sørmbundu, benguela-mbundu) er eit bantuspråk som blir snakka i dei sentrale områda av Angola, spesielt i provinsane  Huambo, Bié og Benguela. Umbundu blir snakka av ca. 35 % av folkesetnaden i Angola. Umbundu er eitt av seks nasjonalspråk i Angola. 

Umbundu er språket til ovimbunduane, ei etnisk gruppe som vart danna i løpet av bantuekspansjonen sørover. Før portugisarane kom danna ovimbunduane fleire kongeriker, som dreiv med handel og dermed kravde kjennskap til umbundu. Umbundu fungerte dermed som handelsspråk også mellom andre grupper. Etter koloniseringa på 1800-talet vart umbundu skriftfesta og skildra grammatisk, både av protestantiske og katolske misjonærar. Skilnaden mellom dei to versjonane var liten. Umbundu er i nær slekt med kimbundu, som også blir snakka i Angola.

Litteratur 

 Thomas Edward Bowdich: An Account of the Discoveries of the Portuguese in the Interior of Angola and Mozambique. John Booth, 1824
Gladwyn M. Childs 'Umbundu Kinship and Character: Being a Description of Social Structure and Individual Development of the Ovimbundu', London: Oxford University Press, 1949.  ISBN 0-8357-3227-4.
Thilo C. Schadeberg (1982) 'Nasalization in Umbundu', Journal of African Languages and Linguistics, 4, 2, 109-132.

Bakgrunnsstoff 

 Ethnologue sin rapport om umbundu
Kart over Umbundu frå LL-Map Project 
Informasjon om Umbundu frå The MultiTree Project
PanAfrican L10n si side om Umbundu
Umbundu Lessons 
Dictionary Umbundu - Medical Hospital Nossa Senhora da Paz, Cubal, Angola.

Referansar 

Einskildspråk
Bantuspråk
Språk i Angola
David Brewster

Sir David Brewster () var ein skotsk fysikar og naturfilosof. Han er kjend for undersøkingane sine om lysbryting, polarisasjon og refleksjon, og fann opp eit forbetra steroskop, samt at han vert rekna som oppfinnaren av kaleidoskopet. Han fekk innført eit nytt, forbetra optisk system, Fresnel-linse, for fyrlamper. 

Brewster gav ut mange avhandlingar, lærebøker og populærvitskaplege skrifter.

Kjelder
David, Sir Brewster. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/David%2C_Sir_Brewster

Skotske fysikarar
Skotske forfattarar
Skotske filosofar
Skotske astronomar
Skotske matematikarar
Skotske oppfinnarar
Skotske sivilingeniørar
Medlemmar av Royal Society
Medlemmar av Det kongelege svenske vitskapsakademiet
Medlemmar av Det kongelege irske akademiet
Optiske fysikarar
Copleymedaljen
Fysikarar på 1700-talet
Fysikarar på 1800-talet
Rektorar ved University of Edinburgh
Rektorar ved University of St Andrews
Dc

DC, Dc og dC kan referere til

DC Comics, eit amerikansk forlag som gjev ut teikneseriar
desicoulomb (dC) – ei SI-eining for elektrisk ladning lik 0,1 coulomb
Direct Connect-nettverket; eit fildelingsnettverk
Disney Channel, fjernsynskanal
likespenning i uttrykk som VDC. DC er her ei forkorting for det engelske Direct Current; sjå likestraum
Douglas Aircraft Company – ein amerikansk flyprodusent
Washington, DC
DC Shoes
Democrazia Cristiana

Tobokstavsforkortingar
De Haas–van Alphen-effekt

De Haas–van Alphen-effekt er eit fenomen som skjer hos enkelte metall ved låge temperaturar. Det består i at den magnetiske susceptibiliteten varierer periodisk ved ei kontinuerleg forandring av eit ytre magnetfelt. Effekten kan forklarast som ein verknad av kvantisering av energinivåa til elektrona i magnetfeltet. Fenomenet vart først observert for vismut av dei nederlandske fysikarane Wander Johannes de Haas og studenten hans P.M. van Alphen i 1930.

Kjelder

Magnetisme
Degenerert tilstand

Degenerert tilstand i kvantefysikken er to eller fleire stasjonære tilstandar med samanfallande energi. Normalt er kvar energitilstand karakterisert ved eit særskild sett av kvantetal, og degenererte tilstandar er tilstandar der energien er uavhengig av verdien til eit eller fleire av kvantetala.

Degenerasjonen kan ofte opphevast ved ytre påverknad, til dømes når eit atom vert plassert i eit ytre magnetfelt. Eit atom i ein særskild rotasjons- eller spinntilstand vil ha same rotasjonsenergi uansett kva veg rotasjonsaksen eller spinnvektor J peikar. I følgje kvantemekanikken kan ein spinnvektor berre innstille seg i særskilde retningar i forhold til ein vald akse. Retninga karakteriserast ved eit magnetisk kvantetal M. Normalt er energien då ikkje avhengig av M, det vil sei tilstanden er degenerert i M. Når atomet vert plassert i magnetfeltet, vil energien avhenge av kva retning J har i forhold til magnetfeltet, altså av M, og degenerasjonen er oppheva.

Kjelder
degenerert tilstand. I Store norske leksikon. 

Kvantemekanikk
Dimensjonslause tal i mekanikk
Misvising

Misvising, eller magnetisk deklinasjon, er avvik mellom retninga til den geografiske nordpolen og magnetisk nord (kompassretninga) på ein viss stad på kloden. Er misvisinga positiv, tyder det at ei kompassnål peikar austom den geografiske nordpolen.

Misvisinga påverkast av magnetfeltet til jorda, som er under stadig forandring, og kompassnåla viser ikkje den geografiske retninga til den magnetiske polen.

Tyding

Orienteringsløp
Ved orienteringsløp som blir arrangert ulike stader i verda, får løparane vanlegvis kart som er korrigert for misvisinga. Dei treng difor ikkje ta omsyn til misvisinga når dei skal fastsetje retninga til neste post. Karta som postane er innteikna på har eit rutenett som viser eit koordinatsystem som forheld seg til den magnetiske nordpolen. Når løparane tek ut kompasskurs treng dei altså ikkje å korrigere for misvisinga på staden. Dette gjeld alltid i Noreg og vanlegvis på alle europeiske orienteringskart. I einskilde land kan det nok finnast ukorrigerte kart. Då vil det vere naudsynt å korrigere for misvisinga sjølv. Ved eit orienteringsløp på New Zealand må det i så fall gjerast ein korreksjon på ca. + 20°, medan det ved eit tilsvarande løp i Sør-Afrika må korrigerast med ca. - 20°.

Navigasjon til sjøs eller i lufta
Ved navigasjon til sjøs eller i lufta, som føregår etter kompasskurs, må det òg korrigerast for misvisinga på staden. I ein båt eller eit luftfartøy vil gjerne kompasset vere fast montert, og det må då òg korrigerast for deviasjon, som er påverknaden til kompasset frå magnetfelt frå kjelder ombord i fartøyet.

Ved overgang til GPS-navigasjon er behovet for å navigere etter kompasskurs vorte nærast eliminert.

Tidsmessige endringar

Som nemnt er magnetfelta til jorda under stadig endring, og den magnetiske deklinasjonen endrar seg tilsvarande. I løpet av hundre år kan til dømes misvisinga på same stad på kloden ha endra seg med meir enn 30°.

Misvisinga i Noreg
For tida (2007) er misvisinga i Noreg ganske liten. Nokre døme (cirkatal):
Bergen -2°
Stavanger -1°
Kristiansand 0°
Oslo +1°
Trondheim +1°
Tromsø +6°

Årleg endrar misvisinga seg i Noreg med for tida 0,1° – 0,2°.

Historisk har likevel misvisinga i Noreg vore langt større. Under størstedelen av 1800-talet utgjorde misvisinga i Sør-Noreg ca. -20° (inntil -23°). Dette har ført til store misforståingar når grenser har vore freista rekonstruert med grunnlag i gamle skylddelingsforretningar der retningane mellom grensemerka er angjeve.
Jordskiftekartet frå 1865 indikerer endringane av misvisinga i Grimstad på ca. 140 år.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Misvisning» frå ,  den 26. juli 2012.

Bakgrunnsstoff
 British geological Survey – Geomagnetisme

Orientering
Jordmagnetisme
Vinkel
Deklinatorium

Deklinatorium er eit instrument for avgjere misvising. Instrumentet består av ei magnetnål, deklinasjonsnål, med ei opphenging som kan justerast slik at nåla svingar mest mogeleg torsjonsfritt omkring likevektsstillinga (den magnetiske nord-sør-retninga). Denne retninga vert samanlikna med den sanne nord-sør-retninga som vert fastlagt astronomisk. 

Instrumentet vert òg kalla deklinometer, men dette namnet vert helst nytta om eit instrument som er berekna på å registrere korleis deklinasjonen varierer med tida utan å samanlikne med sann nord–sør-retning.

Kjelder
deklinatorium. () I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/deklinatorium

Astronomiske måleinstrument
Delbrückspreiing

Delbrückspreiing er spreiing av foton i lys, røntgen- eller gammastråling i eit elektrisk felt. Fenomentet vart først skildra teoretisk av Max Delbrück i 1933. Det vart påvist eksperimentelt av R. R. Wilson i 1953 ved studiar av spreiing av lys i det sterke feltet omkring atomkjernane.

Kjelder
delbrückspredning. () I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/delbrückspredning

Spreiing
Kvanteelektrodynamikk
Deltakraft

Deltakraft er i kjerne- og partikkelfysikk eit namn på ei tilnærming for den sterke vekselverknaden mellom to partiklar. Krafta er uendeleg stor dersom partiklane er nøyaktig på same stad, elles null.

Kjelder
deltakraft. () I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/deltakraft

Kjernefysikk
Partikkelfysikk
Deltabaryon

Eit deltabaryon eller deltaresonans (Δ) er eit forholdsvis lett baryon (1232 MeV/c2). Det består berre av opp- og nedkvarkar, i kombinasjonar som gjev 3/2 spinn.

Det finst fire forskjellige deltabaryon:

 Delta pluss pluss (Δ++): Består av tre oppkvarkar (uuu), og bryt ned til eit positivt pion og eit proton (Δ++ > π+ + p)

 Delta pluss (Δ+): Består av to oppkvarkar og ein nedkvark (uud), og bryt ned til eit positivt pion og eit nøytron, eller eit nøytralt pion og eit proton (Δ+ > π+ + n ELLER Δ+ > π0 + p)

 Delta null (Δ0): Består av ein oppkvark og to nedkvarkar (udd), og bryt ned til eit nøytralt pion og eit nøytron, eller eit negativt pion og eit proton (Δ0 > π0 + n ELLER Δ0 > π- + p)

 Delta minus (Δ-): Består av tre nedkvarkar (ddd), og bryt ned til eit negativt pion og eit nøytron (Δ- > π- + n)

MERK: Delta pluss og delta null, må IKKJE forvekslast med proton og nøytron sjølv om dei består av dei same kvarkane. Skilnaden består i at nukleona har 1/2 spinn, mens deltabaryona har 3/2 spinn.

Δ++ har den uvanlege +2 ladinga, og oppdaginga av denne partikkelen var særs viktig under utviklinga av kvarkteorien.

Det skjer at Δ+ og Δ0, ikkje bryt ned slik det står skildra oppfor. Nokre sjeldne nedbrytingar der pionet er bytta ut med eit foton, er observert.
Nedbrytingane blir då sjåande slik ut:
Δ+ > p + γ
Δ0 > n + γ

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Deltabaryon» frå , den 26. juli 2012. 
 

Baryon