Telangana

Telangana er ein delstat i det sørlege India. Hovudstaden er Hyderabad. Telangana er den tolvte største og tolvte mest folkerike delstaten i India med eit areal på 114 840 km² og eit innbyggjartal på 35 286 757 (folketeljinga 2011). Nabodelstatane til Telangana er Maharashtra i nord og nordvest, Karnataka i vest, Chhattisgarh i nordaust og Andhra Pradesh i sør og aust. Dei fire største byane i delstaten er Hyderabad, Warangal, Nizamabad og Karimnagar.

Telangana vart oppretta som den 29. delstaten i India den 2. juni 2014. Skipinga skjedde ved at delar av dei ti distrikta nordvest i delstaten Andhra Pradesh, mellom dei Hyderabad, vart skilde ut som ein eigen delstat frå dei sørlege og søraustlege områda. Byen Hyderabad skulle fungera som felles hovudstad for Telangana og den gjenverande Andhra Pradesh i opp til ti år.

Fram til 1947 var Telangana-regionen delt inn i dei administrative divisjonane Medak og Warangal i fyrstestaten Hyderabad, som var styrt av nizamar under det britiske kolonistyret. I 1948 vart Hyderabad invadert og innlemma i det sjølvstendige India, frå 1950 som delstat. Delstaten Hyderabad vart oppløyst i 1956, og same år vart delstaten Andhra Pradesh oppretta ved å slå saman delstaten Andhra med Telangana-regionen frå den tidlegare delstaten Hyderabad.

Geografi 
Telangana ligg i innlandet på Deccan-platået i det sørlege India. Arealet er på 114 800 km². Delstaten grensar til Andhra Pradesh i aust og søraust, Maharashtra i vest og nordvest, Karnataka i vest, Chhattisgarh i nordaust og Odisha i aust. 

Godavari og Krishna er dei viktigaste elvene.

Folkesetnad 

Telangana har eit folketal på rundt 35 millionar.

Folketeljinga i 2011 viste at 9,3 % av folkesetnaden tilhøyrer minoritetsgrupper, scheduled tribes, medan 15,4 % tilhøyrer underpriviligerte kastar.

Språk 
Innbyggjarane i Telangana talar i hovudsak telugu (77 %), medan det i hovudstaden Hyderabad òg vert tala urdu (39 %). I nokre område vert det òg tala marathi og kannada.

Religion 
Hinduismen er den dominerande religionen. 86 % av folkesetnaden i regionen er hinduar, medan hovudstaden Hyderabad har 55,4 % hinduar og 41,2 % muslimar (2001).

Historie 
Telangana var ein av to hovedregionar i staten Hyderabad. Då denne staten vart innlemma i India i 1948, følgde Telangana med som ein del av delstaten Hyderabad. Frå 1946 til 1951 var regionen prega av Telanganaopprøret.

Då delstatane i India i 1956 vart omgjort etter språkgrenser, gjekk Telangana  til delstaten Andhra Pradesh.

Delstat 
30. juli 2013 vedtok det regjerande Kongresspartiet å dela Andhra Pradesh og skilja ut Telangana som eigen delstat. Det indiske parlamentet måtte gjera eit vedtak om å oppretta Telengana før ei slik oppretting kunne finna stad. I februar gjekk eit fleirtal i delstatsforsamlinga i Andhra Pradesh imot deling av delstaten og skiping av Telangana som ny delstat.

Loven om reorganisering av Andhra Pradesh og skipinga av Telangana som ny delstat vart vedteken av Lok Sabha, det indiske underhuset, den 18. februar 2014. Lovforslaget vart sett fram av regjeringa og Kongresspartiet, som opplevde intern splitting i saka. Forslaget fekk støtte frå Bharatiya Janata Party (BJP). Den 20. februar 2014 vedtok også overhuset, Rajya Sabha, loven om den nye delstaten. Regjeringa sette fast 2. juni 2014 som dato for skipinga.

Politikk og administrasjon 

Delstatsparlamentet har to kammer. Overhuset Vidhan Parishad (lovgjevande råd) er på 40 medlemmar, delvis valde direkte og indirekte, delvis oppnemnde. Underhuset Vidhan Sabha er folkevalt og har 119 medlemmar. Éin medlem er likevel oppnemnt av guvernøren for å representera den anglo-indiske folkegruppa.

Partiet Telangana Rashtra Samithi (TRS), som leidde an i kampen for skipinga av delstaten, vann det første valet til delstatsforsamlinga. TRS fekk 34 % av stemmane. Kongresspartiet vann 25 % av stemmane og 21 sete, med 14,5 % og 15 sete til Telugu Desam. All India Majlis-E-Ittehadul Muslimeen fekk 3,7 % og 7 sete, medan Bharatiya Janata Party fekk 7 % og 5 sete. TRS fekk 63 av 119 mandat og med det regjeringsfleirtalet. Guvernøren av Telangana, E.S.L. Narasimhan, bad TRS-leiaren Kalvakuntla Chandrashekar Rao om å danna regjering i delstaten.

Telangana har 17 sete i det indiske underhuset Lok Sabha og 7 sete i overhuset Rajya Sabha.

Distrikt 

Telangana er delt inn i ti distrikt. 

Distrikta som utgjer delstaten hadde i 2011 ein folkesetnad på til saman 35 286 757:
 Adilabad: 2 737 738
 Hyderabad: 4 010 238
 Karimnagar: 3 811 738
 Khammam: 2 798 214
 Mahbubnagar: 4 042 191
 Medak: 3 031 877
 Nalgonda: 3 483 648
 Nizamabad: 2 552 073
 Rangareddi: 5 296 396
 Warangal: 3 522 644

Økonomi 
20 % av kolførekomstane i India finst i Telangana.  Kolet vert brote av Singareni Collieries Company, som har gruvedrift i fire distrikt i Godavari-dalen.

Samferdsle 
Rajiv Gandhi internasjonale lufthamn ligg ved hovudstaden Hyderabad.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Telengana» frå ,  den 14. februar 2015.

Bakgrunnsstoff
Indiske delstatar og territorium