alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Høyanger kyrkje

Høyanger kyrkje er ei langkyrkje frå 1960 i industristaden Høyanger i Høyanger kommune i Vestland. 

Ho er teikna av arkitektane Arnstein Arneberg og Olav Platou og vart bygd og heilt ut finansiert av Norsk Aluminium Company og gjeve som gåve til lokalsamfunnet. 

Frå 1997 har Høyanger kyrkja vore soknekyrkje for Høyanger sokn i Sunnfjord prosti. Fram til prestegjelda vart fasa ut frå 2004 låg kyrkja i Lavik prestegjeld.

Sjå òg 
 Kyrkjebygga til Den norske kyrkja i Sogn og Fjordane

Kjelder 
 Margrethe Henden Aaraas og Sigurd Vengen: «Høyanger kyrkje» på nettstaden til Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane
 «Høyanger kyrkje» på NRK Sogn og Fjordane Fylkesleksikon
 Sigurd Muri: Norske kyrkjer. Det Norske Samlaget. Oslo 1971

Bakgrunnsstoff 
 Om Høyanger sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
 «Kirkebøker, Sogn og Fjordane» på nettstaden til Arkivverket
 Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen
 
 

Kyrkjer i Høyanger
Bygningar teikna av Arnstein Arneberg
Kyrkjer i Sunnfjord prosti
Langkyrkjer i Bjørgvin
Norske kyrkjer frå 1960
Kulturminne i Høyanger
Stormakt

Stormakt er innanfor internasjonal politikk eit omgrep nytta om eit land, som innanfor forskjellige område har høve til å ha påverknad på eller kontroll over mindre land. 

Statar som har høve for å ein slik påverknad på mindre startar vert kalla ei «makt». Land kan delast inn i mellommakt, regionalmakt, stormakt, supermakt eller hypermakt. 

Omgrepet stormakt vert som regel nytta om nasjonar eller statar som på grunn av deira økonomiske og militære styrke må reknast med når dei mindre statane skal ta viktige avgjersler. Karakteristisk for ei stormakt er at dei er i stand til å blande seg inn i det meste av verda om det er naudsynt. Stormakter har òg «mjuk makt» (kultur og ideologi) som kan påverke avgjerslene til mindre makter. 

Gjennom historia har det vore mange forskjellige stormakter, men etter 1815 og |Napoleon sitt endelege nederlag, vart Frankrike, Storbritannia, Russland, Austerrike og Preussen rekna som dei fem europeiske stormaktene. Etter den andre verdskrigen fekk USA, Sovjetunionen, Frankrike, Kina og Storbritannia vetorett i SN sitt tryggingsråd og vart då formelt dei fem stormaktene i verda. 

Krig har historisk hatt stor innverknad på kva land som har vorte rekna som stormakter. Avsluttingane av Napoleonskrigane, første og andre verdskrigen har såleis endra oppfatninga av kva land som vert rekna som stormakter.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Stormagt» frå ,  den 11. november 2008.  
 

Internasjonale forhold
Politisk historie
Kyrkjebø kyrkje

Kyrkjebø kyrkje er ei langkyrkje frå 1869 i bygda Kyrkjebø på nordsida av Sognefjorden i Høyanger kommune i Vestland. 

Arkitekt for kyrkja var Christian Christie. 
I utforminga av kyrkja henta han inspirasjon frå stavkyrkjene. 

Kyrkja er soknekyrkje for Kyrkjebø sokn i Sunnfjord prosti. Fram til prestegjelda vart fasa ut frå 2004 låg kyrkja i Lavik prestegjeld.

Sjå òg 
 Kyrkjebygga til Den norske kyrkja i Sogn og Fjordane

Kjelder 
 Margrethe Henden Aaraas, og Sigurd Vengen: «Kyrkjebø kyrkje» på nettstaden til Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane
 «Kyrkjebø kyrkje bygd 1869» på NRK Sogn og Fjordane Fylkesleksikon
 Sigurd Muri: Norske kyrkjer. Det Norske Samlaget. Oslo 1971

Bakgrunnsstoff 
 Om Kyrkjebø kyrkjelyd på nettstaden til Den norske kyrkja
 «Kirkebøker, Sogn og Fjordane» på nettstaden til Arkivverket
 Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen
 Eldre fotografi av Kyrkjebø og kyrkja sett frå fjorden på nettstaden til Nasjonalbiblioteket
 
 

Kyrkjer i Høyanger
Kyrkjer i Sunnfjord prosti
Langkyrkjer i Bjørgvin
Norske kyrkjer frå 1860-åra
Kulturminne i Høyanger
1869 i Noreg
Bygningar teikna av Christian Christie
Jacksonville

Jacksonville er den største byen i delstaten Florida, både etter folketal og areal. Folketalet er estimert til 805 605 innbyggjarar i 2007. Jacksonville ligg nordaust i Florida langs begge sidar elva St. John's.

Staden vart oppkalla etter Andrew Jackson, som var den sjuande presidenten i USA frå 1829 til 1837.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

 Offisiell nettstad

Byar i Florida
Byar grunnlagde i 1791
Lavik kyrkje

Lavik kyrkje er ei åttekanta kyrkje frå 1865 i bygda Lavik på nordsida av Sognefjorden i Høyanger kommune i Vestland. 

Kyrkja vart ført opp etter teikningar av arkitekt Christian Heinrich Grosch og er i tre.

Dagens kyrkje er den tredje kjende på staden. Den fyrste var ei stavkyrkje som truleg var frå 1100-talet. Stavkyrkja vart avløyst av ei ny kyrkje i 1594, denne var vorten for lita på 1860-talet og vart riven for å gje plass til dagens kyrkje.

Kyrkja er soknekyrkje i Lavik sokn i Sunnfjord prosti. Før 1807 låg kyrkja under Eivindvik prestegjeld og fram til prestegjelda vart fasa ut frå 2004 låg ho i Lavik prestegjeld.

Sjå òg 
 Kyrkjebygga til Den norske kyrkja i Sogn og Fjordane

Kjelder 
 Margrethe Henden Aaraas og Sigurd Vengen: «Lavik kyrkje» på nettstaden til Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane
 «Lavik kyrkje» på NRK Sogn og Fjordane Fylkesleksikon
 Sigurd Muri: Norske kyrkjer. Det Norske Samlaget. Oslo 1971

Bakgrunnsstoff 
 Om Lavik kyrkje i Kyrkjebyggdatabasen
 Om Lavik kyrkjelyd på nettstaden til Den norske kyrkja
 «Kirkebøker, Sogn og Fjordane» på nettstaden til Arkivverket
 Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen
 
 

Kyrkjer i Høyanger
Kyrkjer i Sunnfjord prosti
Christian H. Grosch
Norske kyrkjer frå 1860-åra
Åttekanta kyrkjer i Noreg
Kulturminne i Høyanger
1865 i Noreg
Ortnevik kyrkje

Ortnevik kyrkje, tidlegare Ortnevik kapell, er ei raudmåla langkyrkje frå 1925 i bygda Ortnevik på sørsida av Sognefjorden i Høyanger kommune i Vestland. 

Bygget er i tre og er oppført i drakestil. Arkitekt og byggmeister var Lars Norevik som var busett i bygda.

Fram til 1997 hadde kyrkja status som kapell og høyrde til Kyrkjebø sokn, sidan har ho vore ei av to kyrkjer i Bjordal og Ortnevik sokn. Fram til prestegjelda vart fasa ut frå 2004 låg kyrkja i Lavik prestegjeld.

Sjå òg 
 Kyrkjebygga til Den norske kyrkja i Sogn og Fjordane

Kjelder 
 Margrethe Henden Aaraas og Sigurd Vengen: «Ortnevik kyrkje» på nettstaden til Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane
 «Ortnevik kyrkje» på NRK Sogn og Fjordane Fylkesleksikon
 Sigurd Muri: Norske kyrkjer. Det Norske Samlaget. Oslo 1971

Bakgrunnsstoff 
 Om Bjordal og Ortnevik kyrkjelydar på nettstaden til Den norske kyrkja
 «Kirkebøker, Sogn og Fjordane» på Arkivverket
 Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen

 

Kyrkjer i Høyanger
Kyrkjer i Sunnfjord prosti
Kyrkjer i drakestil
Langkyrkjer i Bjørgvin
Norske kyrkjer frå 1925
Kulturminne i Høyanger
Den saliske lova

Den saliske lova (Pactus Legis Salicae) vart nedskrive i åra 507-511 på befaling av merovingarkongen Klodvig I. Dermed er ho ei av dei eldste, bevarte lovsamlingar. Ho høyrer til blant dei såkalla «germanske stammelovene».

I den saliske lova vart den gamle, munnleg overleverte sedvaneretten hos dei «saliske frankarane» skriven ned for første gong. Sjølv om ho truleg er yngre enn både den visigotiske samlinga, Codex Euricianus og den burgundiske Lex Burgundionum, rommar ho fleire opphavlege germanske trekk, fordi frankarane ikkje var romanisert i så høg grad på dette tidspunktet. Artiklane dreier seg om alle mogelege rettsforhold og det framgår at den skuldige - om han var fri mann - nesten alltid måtte betale ei pengebot. Dei ufrie derimot vart straffa med fysisk straff så som pisk eller slag med stokk og i nokre få tilfelle òg med dødsstraff. 

Det var altså skilnad på straffene alt etter kven som var den skadelidane. Til dømes fekk ein ei bot på 67,5 skilling, om ein hadde drepe ein ikkje-frankar eller romersk borgar. Drap på ein fri frankar vart derimot straffa med ei bot på 200 skilling. Med nesten moderne føresjånad var det bøtestraff for bruk av hånande fråsegner og til dømes vart ordet «ludder» straffa med ei bot på 45 skilling.

Dessuten inneheldt den saliske lova avgjersler om arverett og organisering av domstolen. I tilknyting til desse arverettsavgjerslene vart tronfølgja i mange europeiske monarki fastlagt slik, at kvinner ikkje kunne arve krona, sjølv ikkje når det mangla mannlege arvingar. Denne særlege avgjersla i den saliske lova vert i dag ofte forstått som heile innhaldet av lova. Lova gjeld enno i visse monarki, som til dømes i Liechtenstein og som husorden i dei fleste tyske adelshus. Mange av monarkia som nytta den saliske lova gjennom hundreår har i dag opna for kvinneleg arvefølgje.

Litteratur 
 Karl August Eckhardt: Lex salica, 1969 (Monumenta Germaniae Historica; Leges; Leges nationum Germanicarum; 4, 2) ISBN 3-7752-5054-9

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Saliske lov» frå , den 12. november 2008. 
  oppgav desse kjeldene: 
 Hans-Achim Roll: Zur Geschichte der Lex Salica-Forschung, 1972 ISBN 3-511-02837-X
 Sylvain Soleil: Introduction historique aux institutions : IVe-XVIIIe siècle, 2002 ISBN 978-2-08-083033-3

Bakgrunnsstoff 
 Engelsk omsetjing av lovteksten på engelsk wikisource

Frankarar
Lovbøker
Vadheim bedehuskapell

Vadheim bedehuskapell er eit kapell i bygda Vadheim inst i Vadheimsfjorden i Høyanger kommune i Vestland. 

Bygget vart sett opp på dugnad som bedehus i 1914. 
Det vart vigsla til kapell 31. januar 1954. 

Altartavla er frå 1954 og er måla av Wilhelm Bjørknes. Ho viser Jesus i Getsemane.

Kapellet høyrer til Kyrkjebø sokn i Sunnfjord prosti. Fram til prestegjelda vart fasa ut frå 2004 låg det i Lavik prestegjeld.

Kjelder 
 Margrethe Henden Aaraas og Sigurd Vengen: «Vadheim bedehuskapell» på nettstaden til Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane
 «Vadheim bedehuskapell» på NRK Sogn og Fjordane Fylkesleksikon

Bakgrunnsstoff 
 Om Kyrkjebø sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
 «Kirkebøker, Sogn og Fjordane» på nettstaden til Arkivverket
 Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen

Kyrkjer i Høyanger
Kyrkjer i Sunnfjord prosti
Bedehuskapell i Vestland
Bedehus
Norske kyrkjer frå 1954
Kongedømet Bayern

Kongedømet Bayern (tysk Königreich Bayern) var ein tysk stat som eksisterte frå 1806 til 1918. Kurfyrsten Maximilian I Josef av Huset Wittelsbach var den første kongen av Bayern i 1806. Monarkiet vart halde av Wittelsbach-familien fram til kongedømet vart oppløyst i 1918. Det meste av dagens moderne grenser rundt Bayern vart oppretta etter 1814 med Paristrakataten der Bayern måtte avstå Tirol og Voralberg til Det austerrikske keisardømet, medan dei sjølv fekk Aschaffenburg og delar av Hessen-Darmstadt. Som ein stat i Det tyske keisardømet var kongedømet det nest største etter Kongedømet Preussen. Etter samlinga av Tyskland i 1871 har Bayern vore ein del av Tyskland.

Tidlegare land i Europa
Tidlegare monarki i Europa
Statar i Det tyske keisardømet
Statar i Det tyske forbundet
Statar i Rhinforbundet
Tidlegare kongedøme
Skipingar i 1806
Nedleggingar i 1918
Kurfyrstedømet Bayern

Kurfyrstedømet Bayern (tysk Kurfürstentum Bayern) var eit sjølvstendig kurfyrstedøme i Det tysk-romerske riket frå 1623 til 1806, då det vart etterfølgd av kongedømet Bayern.

Wittelsbach-dynastiet som styrte Bayern var den yngre greina av familien som òg styrte Kurpfalz. Overhovudet i den eldre greina var ein av sju kurfyrstar i Det tysk-romerske riket i følgje den gylne bullen av 1356, men Bayern var ekskludert frå kurfyrste-verdet. I 1621 vart kurfyrsten Fredrik V sett under keisarleg bannlysing for rolla si i Det bøhmiske opprøret mot keisar Ferdinand II og kurfyrste-verdet og territoriet til Øvre Pfalz vart gjeven til det lojale syskenbarnet hans, hertug Maximilian I av Bayern.  Sjølv om Freden i Westfalen ville skape ein ny kurfyrstetittel for sonen til Fredrik V var det etterkomarane etter Maximilian som hadde det originale kurfyrste-verdet, med unntak av ein kort periode under den spanske arvefølgjekrigen, fram til linja hans døydde ut i 1777. Dei to slektene vart då slått saman i ein personalunion fram til slutten av Det tysk-romerske riket. I 1805, etter freden i Pressburg, opphøgde den dåverande kurfyrsten Maximilian Josef, seg sjølv til konge av Bayern og Det tysk-romerske riket vart avskaffa året etter.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Electorate of Bavaria» frå ,  den 19. mai 2011.  
 

Bayersk historie
Kurfyrstedømet Sachsen

Kurfyrstedømet Sachsen (tysk Kurfürstentum Sachsen) eller Hertugdømet Øvre Saschsen var eit sjølvstendig arveleg kurfyrstedøme i Det tysk-romerske riket frå 1356 til 1806. Det var etterfølgjaren til Hertugdømet Sachsen-Wittenberg og vart opphøgd til kongedøme under napoleonstida i 1806. Den siste kurfyrsten var Fredrik August III, som vart kong Fredrik August I av Sachsen.

Kurfyrstedømet gjekk i arv frå Fredrik I som ein del av huset Wettin.

Saksiske kurfyrstar 

 Rudolf II (1356-1370)
 Weneslav (1370-1388)
 Rudolf III (1388-1419)
 Albrekt III (1419-1422)
 Fredrik I den Krigsglade (1422-1428)
 Fredrik II den Milde (1428-1464)
 Ernst (1464-1486)
 Fredrik III av Sachsen eller Fredrik den Vise (1486-1525)
 Johan den trauste (1525-1532)
 Johan Fredrik I (1532-1534)
 Moritz (1547-1553)
 August (1553-1586)
 Christian I (1586-1591)
 Christian II (1591-1611)
 Johan Georg I (1611-1656)
 Johan Georg II (1656-1680)
 Johan Georg III (1680-1691)
 Johan Georg IV (1691-1694)
 Fredrik August I (1694-1733)
 Fredrik August II (1733-1763)
 Fredrik Christian (1763)
 Fredrik August III (1763-1806)

Skipingar i 1356
Nedleggingar i 1806
Sachsen
Statar i Rhinforbundet
Frans I Stefan av Det tysk-romerske riket

Frans I Stefan, òg kalla François III og Francesco II  () var konge av dei habsburgske landområda (som i dag utgjer Austerrike, Slovenia, Slavonia, Tsjekkia, Slovakia og Ungarn) frå 1740 og tysk-romersk keisar 1745-1765.
 
Frans Stefan var son av hertug Leopold av Lorraine, som var etterkomar av Kristian II av Danmark si dotter Kristina av Oldenburg. Han vart hertug i hertugdøma Lorraine og Bar (1729-1737) under namnet François III, og likeeins i hertugdømet Teschen (1729-1765). Han tok over trona i Lorraine etter far sin i 1729, men som følgje av den polske arvefølgjekrigen vart han tvinga til å byte Lorraine mot storhertugdømet Toscana. Som storhertug av Toscana (1737–1765) vart han kalla Francesco II.

I 1736 gifta han seg med Maria Theresia. Under den austerrikske arvefølgjekrigen, som kom til då Maria Teresia var einaste arving til trona etter Karl VI, sikra kona hans at han vart vald til keisar av Det tysk-romerske riket den 13. september 1745, som etterfølgjar av Karl VII.

I ekteskapet med Maria Teresia fekk han heile 16 born, mellom anna Josef II, Leopold II, Maria Karolina av Austerrike og Marie Antoinette av Frankrike.

Frans I døydde av eit hjerneslag den 18. august 1765.

Tysk-romerske keisarar
Tyske kongar
Huset Lorraine
Huset Habsburg-Lorraine
Hertugar av Teschen
Hertugar av Lorraine
Frans 2
Folk frå Nancy
Austerrikske herskarar
Medlemmar av Royal Society
Marianne

Marianne eller Mariann (sjå òg Mari og Anne) er eit kvinnenamn med fleire moglege kjelder. Kanskje er det ei fransk form av det latinske namnet Mariana, som tyder kvinne og kvinneleg.

Lenger tilbake i tida kan det hebraiske namnet Mariamne. I bibelen bar kona til Herodes dette namnet. Det kan òg vere ein sideform av det hebraiske namnet Mirjam (arameisk: Mariam). Det kan vidare komme ifrå Mariana, ein hokjønnsform av det latinske mannsnamnet Marianus (frå slektsnamnet Marius). Marianne vart eitt motenamn i Frankrike på 1700-talet og var der ein diminutivform av Marie. Det kom seinare til å bli oppfatta som ein samansetting av Marie og Anne.

Marianne har norsk namnedag den 4. april.

Det franske nasjonalsymbolet 

Etter den franske revolusjonen vart Marianne eit symbol for den franske republikken. Ho vart avbilda som ei ung bondejente eller jente av folket, og symboliserte den fridomen for alle som vart uttrykt med orda Liberté, égalité, fraternité (Fridom, likskap, brorskap).

Utbreiing
Tabellen nedanfor gjev ei oversikt over populariteten til namnet Marianne i nokre land der statistikk har vore tilgjengeleg.

Namnet Marianne er kjent i Noreg frå 1500-talet av. I nyare tid har Marianne vore mellom dei mest populære dåpsnamna på jenter i Noreg, i perioden 1955 til 1985. Det toppa seg i 1967.

Kjende namneberarar

 Marianne Ahrne, svensk regissør og forfattar
 Marianne Dahlmo, norsk langrennar
 Marianne Faithfull, britisk songar og skodespelar
 Marianne Heske, norsk biletkunstnar
 Marianne Clementine Håheim, norsk forfattar
 Marianne Kjørstad, norsk skirennar
 Marianne Marthinsen norsk politikar
 Marianne Rokne, norsk handballspelar
 Marianne von Werefkin, russisk-sveitsisk målar
 Marianne Aasen, norsk politikar

Annan bruk
I kulturen
 Marianne Dashwood er ein hovudperson i Fornuft og følelser av Jane Austen
Marianne på sykehus er ei norsk barnebok og film
Vekebladet Marianne er eit fransk nyhendeblad
Mariann Grammofon AB er eit svensk plateselskap

I stadnamn
Mariannenplatz i Berlin
Mariannelund (tettstad i Småland)

Kjelder

Bakgrunnsstoff

 SCB:s namnstatistik

Kvinnenamn
Frankrike

cs:Mariana
en:Marianne (name)
zh:玛丽安
Torkel

Torkel, Torkil og Torkild er mannsnamn som stammar frå det norrøne Þórkell, sett saman av namnet til guden Tor og ketell, 'kjele' i tydinga 'offerkjele' eller 'hjelm'. Terkel og Torkjell er nærskylde former. Namna har vore i bruk sidan mellomalderen. 

Torkil har norsk namnedag 12. november. I Noreg er det 606 menn som har Torkel, 318 som har Torkil og 315 som har Torkild som det første førenamnet (SSB 2008). Berre 14 heiter Terkel.

Kjende namneberarar 
 Torkel Knutsson (d. 1306), svensk stormann
 Torkild Halvorsen Aschehoug (1756-1838), eidsvollsmann
 Torkel Olsson Bjøre (1817-1862), norsk stortingsmann
 Torkel H. Aschehoug (1822-1909), norsk stortingsmann
 Torkild Fosse (1828-1902), norsk stortingsmann
 Torkell Løvland (1889-1976), norsk politikar (V)
 Torkel Persson (1894-1972), svensk langrennsløpar
 Torkel Fogh (1922-1975), dansk zoolog
 Torkel Ravndal (1936-2004), norsk vektløftar
 Torkel Franzén (1950-2006), svensk akademikar
 Torkel S. Myklebust (f. 1952), ordførar i Suldal
 Torkel Petersson (f. 1969), svensk skodespelar

Kjelder 

 «Torkel» i Caplex og «Torkjell» i Store Norske Leksikon

Førenamn av norrønt opphav
Namn knytte til gudar
Mannsnamn
Torkjell

Torkjell og Torkjel er mannsnamn som stammar frå det norrøne Þórkell, sett saman av namnet til guden Tor og ketell, 'kjele', i tydinga 'offerkjele' eller 'hjelm'. Dei er nærskylde med Torkel og liknande namn. 

Torkjell har norsk namnedag den 12. november. I Noreg er det 195 menn som heiter Torkjell og 57 som heiter Torkjel (SSB 2008).

Kjende namneberarar 
«Torkjell» blir ofte brukt for å visa til folk frå norrøn tid som eigentleg heitte Þórkell. 

 Torkjell Høge (d. 1039), jomsviking og jarl

 Torkjell Olsson Villand (1719-1776), bygdehovding frå Hallingdal
 Torkjell Haugerud (1876-1954), norsk spelemann
 Torkjell Berulfsen (f. 1943), norsk forfattar og mediamann

Kjelder 

 «Torkel» i Caplex og «Torkjell» i Store Norske Leksikon

Førenamn av norrønt opphav
Namn knytte til gudar
Mannsnamn
Karl VII av Det tysk-romerske riket

Karl VII Albrecht () av huset Wittelsbach var kurfyrste av Bayern og tysk-romersk keisar frå 24. januar 1742 til han døydde i München i 1745.

Han var son av kurfyrste Maximilian II Emanuel av Bayern. Familien hans vart splitta under den spanske arvefølgjekrigen og var i mange år i husarrest i Austerrike. Først i 1715 vart familien gjenforeint. Bror hans Klemens August av Bayern, seinare erkebiskop og kurfyrste av Köln, som i hovudsak støtta Habsburg-Lothringen gjennom Habsburg-suksesjonane, støtta broren og krona han personleg som tysk-romersk keisar i Frankfurt am Main.

Tysk-romerske keisarar
Folk frå Brussel
Tyske kongar
Bøhmiske monarkar
Huset Wittelsbach
Bayerske hertugar
Tyskarar i den austerrikske arvefølgjekrigen
Fredrik Vilhelm I av Preussen

Fredrik Vilhelm I () frå Huset Hohenzollern var konge av Preussen og kurfyrste av Brandenburg (som Fredrik Vilhelm II) frå 1713 til han døydde i 1740. Han vert populært kalla «Soldatkongen» (der Soldatenkönig).

Faren hans, Fredrik I av Preussen, var den første kongen av Preussen. Fredrik Vilhelm konsentrerte seg om å bygge opp den militære makta til Preussen. Han sentraliserte og betra den prøyssiske staten, erstatta tvungen militærteneste for middelklassen med ein årleg skatt, oppretta grunnskular, og sørgde for å folkesette Aust-Preussen etter at innbyggjartalet hadde vorte redusert som følgje av pest i 1709.

Han levde spartansk for sin stand å vere, og likte best å vere kledd i hæruniformen sin. I motsetnad til faren og bestefaren hadde han ikkje mykje til overs for kultur og protesterte på pengar som ikkje gjekk til hæren. I levetida hans vart den prøyssiske hæren fordobla. 

Fredrik Vilhelm og kona hans Sofie Dorothea av Hannover hadde åtte overlevande barn.

 Vilhelmine av Bayreuth (1709-1758)
 Fredrik II av Preussen (òg kalla «Fredrik den store») (1712-1786)
 Frederikke Louise (1714-1784)
 Filippine Charlotte (1716-1801)
 Sofie Dorothea Marie (1719-1765)
 Louise Ulrike, dronning av Sverige (1720-1782)
 August Vilhelm (1722-1758)
 Anna Amalia (1723-1787)
 Henrik (1726-1802)
 August Ferdinand (1730-1813)

Kjelder 
<div class="references-small">
 Denne artikkelen bygger på «Fredrik Vilhelm I av Preussen» frå , den 12. november 2008.

Bakgrunnsstoff 

Prøyssiske kongar
Brandenburgske kurfyrstar
Huset Hohenzollern
Den svarte ørn-ordenen
Folk frå Berlin
Melhus kyrkje

Melhus kyrkje, Melhus i Trøndelag, er ei krosskyrkje i stein frå 1892 teikna av Carl Julius Bergstrøm. 

Til venstre for altartavla heng eit måla portrett, rekna som Petter Dass sitt portrett , truleg måla i 1684 av ein ukjend kunstnar.

Historie 
Melhus prestegjeld hadde i 1589 to prestar og fem kyrkjer. Melhus kyrkje var hovudkyrkje med annekskyrkjer i Leinstrand, Flå, Grøtan og Kolbrandstad og to i Hølonda. Kolbrandstad kyrkje vart riven midt på 1600-talet. Ved kgl.res. 6. mars 1889 vart det tillate å rive den gamle steinkyrkja i Melhus hovudsokn og byggje ei ny kyrkje på same tomt.

Historikaren Gerhard Schøning skreiv etter ei vitjing i Melhus kyrkje:
«Ved den søndre Siide af Indgangen til Choret, staaer et Epitaphium som 
K a r e n, A n d e r s H e l k a n d t s, har ladet sætte, over sine Forældre og Børn.» 

Dette «Epitaphium» hang i gammalkyrkja i Melhus. Det vart ikkje flytta over til nykyrkja då den gamle mellomalderkyrkja vart riven i 1890, men vart i staden sett unna på garden Søndre Melhus. Her stod tavla til 1899.

Prestegårdslåna 
Prestegårdslåna, som ligg rett sør for kyrkja, var rivningstrua på 1990-talet til ho vart freda av Riksantikvaren. Bygningen er i dag i eiga til Stiftelsen Prestegårdslåna i Melhus.

Bakgrunnsstoff 
 
 Kyrkjesøk
 
 Prestegårdslåna i Melhus 

Kyrkjer i Melhus
Norske kyrkjer frå 1892
Kyrkjer i Gauldal prosti
Bygningar teikna av Carl J. Bergstrøm
Kulturminne i Melhus
Ståande hær

Ein ståande hær er ein hær er som består av fulltidssoldatar, som «står over», altså som ikkje vert sende heim i fredstid. Dei skil seg frå ein militærreserve, som berre vert aktivert under krig eller naturkatastrofar. Ståande hærar er som regel betre utrusta, betre trente og betre førebudd for krisesituasjonar, avskrekkingsforsvar eller for krigssituasjonar.

Den ungarske kongen Matthias Corvinus hadde ein ståande hær frå 1460-talet kalla Fekete Sereg, som var ein uvanleg stor hær på denne tida, og som vann ei rekkje slag og erobra delar av Austerrike, Wien (1485) og delar av Böhmen. Den første «moderne» ståande hæren i Europa var janitsjarane til Det osmanske riket oppretta på 1300-talet.

Kjelder 
<div class="references-small">
 Denne artikkelen bygger på «Standing army» frå ,  den 12. november 2008. 
  oppgav desse kjeldene: 

Militærsosiologi

da:Hær#Stående hær