alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Good Neighbor Policy

Good Neighbor Policy var utanrikspolitikken som vart ført av den USA-amerikanske presidenten Franklin Roosevelt og administrasjonen hans når det gjaldt landa i Latin-Amerika. USA ynskte å ha gode forhold til naboane sine, spesielt i ei tid då konfliktane byrja å ta til att, og denne politikken var meir eller mindre meint å samle støtte i Latin-Amerika. Gjennom Good Neighbor Policy skulle USA halde auge med Latin-Amerika på ein meir fredfull måte enn tidlegare. Dei slutta med upopulære militære intervensjonar og gjekk over til andre metodar for å halde på påverknadskrafta si i Latin-Amerika: panamerikanisme, støtte til sterke lokale leiarar, opptrening av nasjonalgardar, økonomisk og kulturell innblanding, lån frå eksport-import-banken, overvaking av finansar og politisk subversjon.

4. mars 1933 sa Roosevelt under innsetjingstalen sin at: «Når det gjeld verdspolitikk, vil eg at denne nasjonen skal følgje politikken til den gode naboen – naboen som bestemt respekterer seg sjølv, og fordi han gjer det, også respekterer rettane til andre.» Dette vart stadfesta av Cordell Hull, utanriksministeren til Roosevelt på ein konferanse for statane i Amerika i Montevideo i desember 1933. Hull sa: «Ingen land har rett til å intervenere i innanriks- eller utanrikspolitikken til andre land.» Endå tydelegare vart det i desember same året, då Roosevelt igjen gav munnleg bevis på at det var endringar på veg når det gjaldt den USA-amerikanske politikken i området ved å seie at: «Den absolutte politikken til USA frå no av er å vere imot væpna intervensjon.»

Kjelder 
«Good Neighbor policy» på Wikipedia på engelsk, innhenta 30. april.

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 The Good Neighbor policy

USA-amerikansk politikk
Søramerikansk historie
Valfusk

Valfusk er ei eller fleire ulovlege handlingar som vert gjorde for å prøve å påverke resultatet i ei avstemming. Det finst mange og til dels avanserte metodar å drive valfusk på. Dei kan gjelde påverknad av dei som skal stemme, forstyrring av stemmegjevinga og påverknad av oppteljinga.

Påverknad av dei som skal stemme skjer oftast gjennom truslar eller lokkemiddel/betaling, og at ein hindrar enkelte kandidatar i å presentere sitt syn i media. Forstyrring av stemmegjevinga kan skje ved at ein hindrar folk i å nå stemmelokalet, at ein tettar stemmeurnene, at ein plasserer ut falske stemmeurner, at ein gjev falske stemmer, eller ved at ein manipulerer manntalet slik at folk som har stemmerett likevel ikkje får stemme. Oppteljinga kan  påverkast gjennom forkasting eller underkjenning av ugyldige stemmer under oppteljinga eller at ein påstår at ein har «mista» stemmer. Ved elektroniske val kan ein hindre stemmer i å verte talde, eller ein kan programmere rutinar slik at stemmene vert registrerte på feil personar.

I ein del val brukar ein valobservatørar for å kontrollere om val går rett føre seg. Bruk av valobservatørar er mest vanleg i ganske unge og/eller urolege nasjonalstatar.

Sjå òg 
demokrati
Korrupsjon

Kjelder 
«Valgfusk» på Wikipedia på bokmål og riksmål, innhenta 1. mai. 2010.

Val
Brotsverk
Politisk terminologi
Hemmeleg politi

Hemmeleg politi (nokre gonger kalla politisk politi) er politiorganisasjonar som verkar i hemmelegheit i teneste for staten for å verne om tryggleiken i han. Hemmelege politistyrkar vert gjerne assosierte totalitære regime fordi tenestene deira ikkje er opne for innsyn frå publikum si side. Hovudfunksjonen deira er å oppretthalde den politiske makta til staten framfor å handheve lovene, og dei har ofte vorte brukte som eit instrument for politisk undertrykking. Ein stat med høg grad av hemmeleg politiaktivitet vert gjerne omtala som ein politistat.

Hemmelege politistyrkar kan haldast opp mot nasjonale tryggingstenester som ein finn i moderne liberale demokratiske statar som i regelen vert regulerte av det offentlege, og må rapportere om verksemda si, samt andre tiltak som stiller dei ansvarlege overfor samfunnet elles. Slike byråer vert likevel nokre gonger nedsetjande omtala som «hemmeleg politi».

Organisasjonar med rolle og funksjon som ein hemmeleg politistyrke har eksistert opp gjennom historia, anten dei har hatt politifunksjonar eller ikkje, og uansett om dei har vorte kalla «hemmelege» eller ikkje.

Kjelder 
«Hemmelig politi» på Wikipedia på bokmål og riksmål, innhenta 1. mai 2010.

Etterretning
Politi
Båtflyktning

Båtflyktning er eit omgrep for illegale immigrantar eller asylsøkjarar som emigrerer med båt eller flåte, ofte i gruppe og på svært sjøudyktige og usikre farkostar. Ordet kom i bruk kring 1979 for å skildre masseflukta frå Vietnam. Andre kjende døme på båtflyktningar er afrikanske borgarar som forsøkjer å kome seg til EU gjennom å krysse Middelhavet i båtar, flyktningar frå Cuba og Haiti som forsøkjer å ta sjøvegen til USA, og flyktningar frå Sri Lanka som forsøkjer å kome seg til Australia.

Kjelder 
«Båtflykting» på Wikipedia på svensk, innhenta 1. mai 2010.

Migrasjon
Louis-Nicolas Clérambault

Louis-Nicolas Clérambault () var ein fransk musikar, mest kjend som organist og komponist.

Biografi 
Clérambault kom frå ein musikalsk familie (faren og to av sønene hans var òg musikarar). Då han var særs ung lærte han å spele fiolin og cembalo og han studerte orgel hos André Raison. Clérambault studerte òg komponering og song. 

Clérambault vart organist i kyrkja Grands-Augustins og gjekk i teneste hos Madame de Maintenon. Etter at Ludvig XIV og Guillaume-Gabriel Nivers døydde, tok han over for sistnemnte på orgel i kyrkja Saint-Sulpice og kongehuset i Saint-Cyr, ein institusjon for unge jenter frå lågadelen. Han var der ansvarleg for musikk, orgelet, dirigere kor osv. Han overtok denne posten etter at Madame de Maintenon døydde, og det var her han utvikla sjangeren «fransk kantate». I 1719 overtok han etter læraren André Raison på orgel i kyrkja Grands-Jacobins.

Verk 

Av dei publiserte verka hans finn ein mellom anna: 
 mange religiøse stykke med song og kor (motettar, salmar, Magnificat, Te Deum osv.);
 meir enn 25 verdslege kantater om tema ofte inspirert av gresk-romersk mytologi.
 sonatar for fiolin og basso continuo:
 ei bok med dansestykke for cembalo (1704); 
 ei bok med orgelstykke i to suitar (1710)

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Louis-Nicolas Clérambault» frå ,  den 1. mai 2010.

Bakgrunnsstoff 
 
 

Franske komponistar
Barokkomponistar
Franske organistar
Folk frå Paris
John Cooper

John Cooper (fødd kring 1570, død 1626), òg kjend Giovanni Coprario eller Coperario, var ein engelsk komponist, gambist og luttist.

Han endra namnet sitt tidleg på 1600-talet. Det vert ofte sagt at han gjorde dette etter at han vitja Italia, men det finst ikkje bevis for at han nokon gong var der. Frå 1622 tente han prinsen av Wales og kan ha vore læraren hans. Han arbreidde for han då han overtok trona som Karl I. Han var gjennom lange tider verna av Edward Seymour, jarl av Hertford.

Av verka til Cooper finn ein fantasiar, suitear og andre verk for gambe og fiolin, samt songsamlingane, Funeral Teares (1606) og Songs of Mourning: Bewailing the Untimely Death of Prince Henry (1613). Han skreiv òg læreboka Rules how to Compose.

I følgje Ernst Meyer var Cooper frå London og italianiserte namnet sitt sidan italiensk musikk og musikarar vart stadig meir på moten, og han var det meste av livet sitt hoffmusikar hos kongen.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «John Cooper (composer)» frå ,  den 1. mai 2010.

Bakgrunnsstoff 
 

Fødde i 1570-åra
Døde i 1626
Engelske komponistar
Barokkomponistar
Renessansekomponistar
Gambistar
Corelli

Corelli eller Correlli er eit italiensk slektsnamn. Det kan visa til:

Personar
Correlli Barnett (f. 1924), engelsk militærhistorikar

Arcangelo Corelli (1653–1713), italiensk fiolinist og barokkomponist
Marie Corelli (1855-1924), britisk forfattar
Franco Corelli (1921–2003), italiensk tenor

Kaptein Corellis mandolin (Captain Corelli's Mandolin), roman (og film) skriven av Louis de Bernières.

italienske slektsnamn
Concerto grosso

Concerto grosso (fleirtal concerti grossi) er ein av dei to konserttypane i barokken som vart utvikla av italienarane. Denne typen konsert liknar veldig på solokonserten, men det er fleire solistar (solistgrupper) som spelar mot orkesteret, i staden for ei. Ei gruppe soloinstrument (concertino, ofte to fiolinar og cello eller to fløyter eller oboar og fagott) vekslar med heile orkestret (tutti, ripieno).

Av komponistar som har skrive concerti grossi finn ein mellom andre Corelli, Vivaldi, Händel og Bach.

Konsertstykke
Italienske ord og uttrykk
RS «Christian Børs»

RS 17 «Christian Børs» var ei tidlegare redningsskøyte som Redningsselskapet hadde i drift frå 1904 til 1936. Ho vart bygd av Brinchorst & Dekke i Bergen. Kristian Dekke teikna skøyta ut frå Colin Archer sine teikningar til Svolvær-typen. Skøyta var 45 fot lang, 14,4 fot brei og var 7,9 fot djuptgåande. Byggeprisen var kr 10 500. Ho vart kosta av konsul Christian Børs i Paris. Han var opphavleg frå Bergen, og hadde tent godt på forretningsverksemd i USA. Ho fekk og namn etter han.

«Christian Børs» havarerte 25. januar 1920. Under bording av DS «Stavangerfjord», for å sette om bord los, støytte fartøya saman. «Christian Børs» fekk store skadar på riggen. Stormasta brotna. Då det såg ut som skøyta skulle totalhavarere, vart mannskapet teke ombord i «Stavangerfjord». I mørke, sterk vind og svært grov sjø dreiv skøyta mot nord. Same kvelden dreiv ho i land nord for Sognefjorden og vart berga. Reiarlaget til «Stavangerfjord», Den norske Amerikalinje, kosta reparasjonen. Mannskapet på «Christian Børs» vart heidra av passasjerane på «Stavangerfjord», og av reiarlaget.

«Christian Børs» redda 139 menneske frå ein sikker daude, og assisterte 2327 fartøy.

I sesongen 1904-1905 og i 1925 vart mannskapet på «Christian Børs» tildelt Emile Robins belønning

Kjelder 
 Bjørn Foss: Fra seil til vannjet (Norsk Maritimt Forlag, 2002).

Norske redningsskøyter
Skip frå 1904
Louis Couperin

Louis Couperin (fødd kring 1626 i Chaumes-en-Brie, død 29. august 1661 i Paris) var ein fransk komponist, organist og fiolinist, og onkelen til François Couperin «le Grand».

Louis Couperin ein av dei mest kjente medlemmane av familien Couperin og ein av dei beste komponistane for klaviaturinstrument på 1600-talet. Lite er kjent om dei første 23 leveåra, men i 1650 tok den kjende cembalisten, fiolinisten og komponisten Jacques Champion de Chambonnières han under vengjene sine. Tre år seinare tiltredde Louis som den første i familien sin organistembetet i St-Gervais-kyrkja, dette hadde han til han døydde. I tillegg var han organist, cembalist og fiolinist i kammermusikkensemblet til Ludvig XIV av Frankrike.

Dei mest merkverdige av hans cembalokomposisjonar er chaconnene og Préludes non mesurés («Preludium utan taktstrekar») som røper påverknad frå Johann Jakob Froberger.

Bakgrunnsstoff 
 

Fødde i 1620-åra
Døde i 1661
Barokkomponistar
Franske komponistar
Franske organistar
Franske cembalistar
Folk frå Paris
Rhea

Rhea kan syna til:

 Guden Rhea
 Saturnmånen Rhea
 Nanduar, fuglar i den biologiske slekta Rhea
Michel-Richard Delalande

Michel Richard Delalande [de Lalande] () var ein produktiv fransk komponist og organist i barokken, som vart ein av dei viktigaste komponistane vav såkalla grand motettar, som han skreiv nesten 80 av. Han komponerte òg orkestersuitar kalla «Simphonies pour les Soupers du Roy», eller alternativt berre kalla «Symphonies» på den tida. Delalande komponerte òg ballettar. 

Han var fødd i Paris og levde samstundes med Jean-Baptiste Lully og François Couperin. Delalande var musikklærar for døtrene til Ludvig XIV av Frankrike og var direktør for det franske kongelege kapellet frå 1714 fram til han døydde i Versailles i 1726. 

Delalande var utan tvil den største komponisten i Frankrike av grand motettar, ei slags form for kyrkjemusikk som på grunn av på grunn av pomp og prakt var meir tiltalande for Ludvig XIV, skriven for solistar, kor og eit forholdsvis stort orkester. I følgje tradisjonen organiserte Ludvig XIV ein konkurranse mellom komponistar og gav dei den same religiøse teksten og tida til å komponere musikk til den. Han var aleine dommaren. Delalande var eina v dei fire vinnarane som fekk jobben med å komponere kyrkjemusikk for kvar årstid av året (dei andre komponistane var Coupillet, Collasse og Minoret). Delalande si årstid var den viktigaste, fordi ho inneheldt julefeiringa. Seinare fekk han ansvaret for kyrkjemusikken heile året. 

Delalande etterlet seg mange utgåver av verka sine. Dei tidlege utgåvene syner truskap til fransk barokkstil, men seinare utgåver innlemma meir italiensk melismatiske linjer og større plass til polyfon kontrapunkt.

I tillegg finst det minst fire samlingar av verka hans, og kvar av dei syner forskjellige syn på verka til komponisten som sett ut frå dei som samla dei saman. 
 
Studiar av verka til Delalande var i mange år hindra fordi namnet hans vart stava på så mange forskjellige måtar: de Lalande, Lalande, la Lande, de la Lande og andre. Familien skreiv namnet «Delalande». I 2006 vart til slutt den endelege «Thematic Catalogue of the Works of Michel-Richard de Lalande (1657-1726)» samla av den britiske musikkvitaren Lionel Sawkins på 752 sider og over 3000 musikkdøme og meir.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Michel Richard Delalande» frå ,  den 2. mai 2010.

Bakgrunnsstoff 
 
  
 

Folk frå Paris
Franske komponistar
Barokkomponistar
Jan Petter Hammerø

Jan Petter Hammerø () var ordførar i Molde kommune i perioden 2003–2011.
Han vart vald gjennom direkte ordførarval i 2003 og vart vald på nytt under valet i 2007.

Jan Petter Hammerø er ingeniør av utdanning og dagleg leiar av Møreaksen AS som lanserte Møreaksen, eit fastlandssamband på E39 mellom Ålesund og Molde.

Kjelder 

 Molde kommune - Ordfører Jan Petter Hammerø

Høgreordførarar i Møre og Romsdal
Ordførarar i Molde
Jacob van Eyck

Jacob van Eyck (fødd kring 1590. død 26. mars 1657) var ein nederalandsk adelsmann og musikar. Han er ein av dei best kjende musikarane i Nederland på 1600-talet som klokkespelar, og ein ekspert i klokkestøyping og stemming. I tillegg var han organist, ein blokkfløytevirtuos og komponist

Van Eyck var fødd blind i ein adelsfamilie i den vesle byen Heusden. I 1625 reiste han heimefrå og vart klokkespelar i Domtårnet i Utrecht, i 1628 vart han direktør for klokkespelet i Utrecht. René Descartes, Isaac Beeckman og andre vitskapsmenn hylla kunnskapen hans innan  akustikk, klokkestøyping og stemming og klokkespelar kom til Utrecht for å studere hos han. 

Jacob van Eyck komponerte Der Fluyten Lust-hof (Fløytas lysthage). Utgåver av dette verket kom ut i 1644, 1646, 1649, 1654 og 1656. Der Fluyten Lust-hof er ei særs omfattande samling med solostykke for sopran blokkfløyte. Stykka er varierte og inneheld folkesongar, dansemelodiar, kyrkjeverk, salmar og songar for dagen. Sjølv i dag er desse forholdsvis utfordrande for ein dyktig blokkfløytist.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Jacob van Eyck» frå ,  den 2. mai 2010.

Bakgrunnsstoff 
 Internet side om Jacob van Eyck og Der Fluyten Lust-hof

Fødde i 1590-åra
Døde i 1657
Klokkespelarar
Nederlandske komponistar
Nederlandske fløytistar
Nederlandske musikarar
Nederlandsk adel
Barokkomponistar
Blinde musikarar
Personar frå Utrecht
Rolf Myhre

Rolf Myhre () er ein norsk politikar. Under sin politiske karriere representerte han Kristeleg Folkeparti og han har vore ordførar i Molde kommune i tre periodar.

Kjelder 
 Molde kommune - Ordførere etter 1837 

KrF-ordførarar i Møre og Romsdal
Ordførarar i Molde
Arnfinn Storvik

Arnfinn Storvik () er ein norsk lokalpolitikar frå partiet Høgre. Han var ordførar i Eide kommune i Møre og Romsdal fylke frå 2003 til 2011.

Kjelder 
 Ordføreren  - Eide kommune 

Ordførarar i Eide
Høgreordførarar i Møre og Romsdal
Giles Farnaby

Giles Farnaby (fødd kring 1563, gravlagd 25. november 1640) var ein engelsk komponist og og virginalist i renessansen og barokken.

Liv 
Giles Farnaby vart fødd kring 1563, kanskje i Truro i Cornwall i England eller nær London. Faren hans, Thomas, var borgar av London og Giles kan ha vore i slekt med Thomas Farnaby (ca. 1575–1647), den kjende skulemeistaren frå Kent. Men det var syskenbornet hans, Nicholas Farnaby (ca. 1560–1630), som kan ha fått han inn på musikk. Nicholas lagde virginalar, eit ord som på denne tida omfatta heile familien av plukka tangentinstrument: cembalo, virginal, muselar og kanskje klavikord og det er for desse instrumenta musikkverka til Farnaby er mest kjend. Som faren var Giles òg opplært som snikkar eller skapmakar, og starta læretida si kring 1583 og oppgav dette faget som yrket hans resten av livet. 

Han gifta seg med Katherine Roane den 28. mai 1587 og budde først i soknet St. Helen's, Bishopsgate, i London. Paret hadde ei 

Trass i den sosiale bakgrunnen hans, som ikkje gav mykje tid til universitetsutdanning, tok han eksamen ved University of Oxford den 7. juli 1592, og fekk bachelor i musikk. Dette var same dag som John Bull, hans samtidige komponist, òg fekk graden sin. Bull kjende openbert Farnaby og påverka musikkstilen hans mykje. 

I 1602 flytta familien til Aisthorpe i Lincolnshire, der dei vart verande fram til minst 1610. Farnaby fekk ei stilling i husstanden til Sir Nicholas Saunderson i Fillingham, som musikklærar for borna hans. I 1615 hadde Farnaby flytta attende til London, der han døydde i 1640 og vart gravlagd 25. november.

Verk 
Farnaby vert rekna som ein av dei største engelske virginalistane, i lag med William Byrd, John Bull, Orlando Gibbons, Peter Philips og Thomas Tomkins og fleire. I motsetnad til desse, er han den einaste som ikkje ser ut til å ha vore profesjonell musikar. 

Dei mest kjende verka hans finst i Fitzwilliam Virginal Book, som inneheld 52 av stykka hans. Av desse finn ein 11 fantasiar, ei flott og teknisk krevjande variasjonssamling kalla Woody-Cock og korte stykke som Giles Farnabys Dreame, His Rest, Farnabyes Conceit og His Humour. Det finst òg fire stykke av sonen hans, Richard. I tillegg til klaververka, komponerte òg Farnaby madrigalar, canzonetar og salmar.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Giles Farnaby» frå ,  den 2. mai 2010. 
  oppgav desse kjeldene: 
 Giles & Richard Farnaby: Keyboard Music, in Musica Britannica XXIV, Stainer & Bell. Ltd., 1974.

Bakgrunnsstoff 
 
 
 

Fødde i 1560-åra
Døde i 1640
Engelske komponistar
Virginalistar
Barokkomponistar
Renessansekomponistar
Antoine Forqueray

Antoine Forqueray (fødd september 1672 i Paris, død 28. juni 1745 i Mantes-la-Jolie) var ein fransk komponist og kongeleg kammermusikar, og ved sidan av Marin Marais den viktigaste gambisten ved hoffet til Ludvig den 14.

Biografi 
Familien Forqueray stamma frå Chaumes-en-Brie i Seine-et-Marne. Antoine Forqueray er den andre i ei line av komponistar som omfattar faren Michael I (1650-1714), broren Michael II (1681-1757) og Nicolas Gilles (1703-1761), alle organistar, og ikkje minst sonen Jean-Baptiste (1699-1782) som lik faren var gambist og komponist.

I aprilnummeret 1682 av tidsskriftet Mercure Galant vert det sagt at den særs unge bassgambespelaren Forqueray fekk æra av å spele for Ludvig den 14, og kongen avgjorde at unge musikaren skulle oppfostrast ved hoffet og få opplæring i gambespel. Etter at Forqueray hadde utvikla seg til ein virtuos gambist vart han utnemnd til musikar (musicien ordinaire) ved det kongelege kapellet (La Chambre du Roy). 

I kapellet musiserte han saman med François Couperin, Robert de Visée og andre. Under hans framføringar akkompagnerte kona hans han på cembalo fram til 1710. Han vart ved hoffet til han trekte seg tilbake i 1730, og busette seg då i Mantes-la Jolie. Sonen Jean-Baptiste Forqueray overtok stillinga hans ved hoffet i 1742.

I Versailles fekk han ikkje berre ry for improvisasjonane sine, men han skreiv òg gambemusikk. Sonen samla ein del av musikken i Pièces dei Viole (1747), som i tillegg til gambestykka inneheldt ein versjon av stykka for cembalo. Musikken hans er av ein ganske robust italiensk karakter i motsetnad til den affekterte og sterkt ornamenterte stilen som var vanleg i Frankrike den gongen, og som til dømes pregar verka til Marin Marais.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Antoine Forqueray» frå , 02. mars 2009 og «Antoine Forqueray» frå , 28. februar 2012.

Bakgrunnsstoff

Notar 

Fødde i 1672
Døde i 1745
Barokkomponistar
Franske komponistar
Gambistar
Folk frå Paris
Girolamo Frescobaldi

Girolamo Frescobaldi () var ein italiensk komponist og musikar. Han var ein av dei viktigaste komponistane for klaviaturinstrument i renessansen og tidleg barokk. Frå 1608 til han døydde var han organist i Peterskyrkja i Roma. 

Det mest kjende verket hans er  Fiori Musicali (1635) - 'Musikalske blomar', orgelmusikk til bruk i messa. Johann Sebastian Bach hadde ein kopi av dette verket. 

Johann Jakob Froberger (1616-1667) var elev av Frescobaldi. 
Louis Couperin, Georg Böhm, Dietrich Buxtehude, Johann Sebastian Bach og Johann Pachelbel er komponistar som gjennom Froberger har vorte påverka av Frescobaldi. Påverknaden går heilt til vår eiga tid, György Ligeti (1926-2006) skreiv i 1951 ein ricercar han kalla Ommagio a Girolamo Frescobaldi.

Bakgrunnsstoff 
 Gratis noter av Girolamo Frescobaldi i Werner Icking Music Archive
  

Italienske komponistar
Italienske organistar
Italienske cembalistar
Renessansekomponistar
Barokkomponistar
Folk frå Ferrara
Galenos

Galenos, Claudius Galenus () var ein romersk lege av gresk opphav. Han er kjend for ei rekkje viktige verk innan filosofi, matematikk, grammatikk og medisin, og rekna som ein av dei viktigaste legane gjennom historia. Galenos var fødd i Pergamon i Vesleasia, men heldt seinare til i Roma.

Liv 
Galenos var fødd i Pergamon og studerte i Smyrna, Korint og Alexandria. Han arbeidde som lege i heimbyen fram til han blei tilkalt til Roma i 162. Her var han livlege for keisar Marcus Aurelius og heldt førelesingar om medisin.

Lære 

Galenos var påverka av den medisinske tenkinga til Hippokrates, av Herofilos og Erasistratos sine lærer om anatomi og fysiologi, og av filosofien til Platon og Aristoteles. Galenos la også mykje vekt på å sjå og forstå naturen, til dømes ved å studera dyreanatomi gjennom viviseksjon.

Han utvikla sjukdomslæra og behandlingane til Hippokrates vidare. Grunnlaget for all natur meinte han var dei fire elementa eld, luft, jord og vatn. Vidare påverka dei fire livsfasane 
(barndom, ungdom, vaksen alder og alderdom) og dei fire årstidene kroppen.

Alle naturgjenstandar hadde fire kvalitetar; varm, kald, tørr og fuktig, og det fanst fire legemsvæsker: Blod, slim (flegma), gul galle og svart galle. I tillegg hadde kroppen tre slags gassar som blei danna i dei tre sentrale organa, hjartet, leveren og hjernen. 

Personlegdom og helse blei farga av overskot av ein type kroppsvæsker, til å bli kolerisk, flegmatisk, sangvinsk eller melankolsk. Sjukdom kom av ein ubalanse i kroppsvæskene. For å lækja måtte ein atterskapa balanse, til dømes gjennom årelating.

Galenos delte legemiddel i tre klassar:
 Varme, kalde. Fuktige og tørre
 Legemiddel som hadde biverknader
 Legemidler med spesifikk verknad, til dømes avføringsmiddel og brekkmiddel

Ei rekkje oppskrifter på legemiddel som framleis er i bruk, stammar frå Galenos i galenisk farmasi.

Verk 
Galenos er tillagt over 500 verk. 120 er bevart, men nokre finst berre i arabiske og latinske omsetjingar.

Innverknad 
Læra til Galenos heldt seg til langt ut på 1600-talet. Verka hans om anatomi, fysiologi og patologi danna grunnlaget for all medisinsk vitskap fram til utviklinga av moderne medisin.

Det viktigaste bidraget frå Galenos til legevitskapen var observasjonane hans av kroppen. Gjennom studie, demonstrasjonar og førelesingar om anatomi auka han forståing for fordøying, nervesystemet, blodomløpet og andedrett. Galenos var den første som brukte pulsen til å stilla diagnose.

Kjelder 
 
 Denne artikkelen bygger på «Galenos» frå ,  den 2. mai 2010.

Bakgrunnsstoff 
 Galen

Litteratur 
 Garcia-Ballester, Luis; Galen and Galenism, Theory and Medical Practice from Antiquity to the European Renaissance; Ashgate Variorum, Hampshire, G.B., Vermont USA 2002

Greske legar frå oldtida
Greske filosofar frå oldtiden
Anatomar
Farmasihistorie
Folk frå Pergamon