Brer Rabbit

Brer Rabbit  (Brother Rabbit), også skrive Bre'r Rabbit og Br'er Rabbit, er ein sentral figur i den munnlege litteraturen til afroamerikanarar frå Sørstatane i USA. Han er ein luring (trickster) som overlever ved hjelp av kløkt heller enn styrke, og provoserer autoritetsfigurar og bøyer sosiale normer som han vil. Kjende framstillingar av figuren er soger gjevne ut av Joel Chandler Harris på 1800-talet, og i Walt Disney sin animasjonsfilm frå 1946, Song of the South.

Opphav

Folkeminneforskarar seint på 1800-talet dokumenterte at dei amerikanske versjonane av historiene oppstod blant slavar av vestafrikansk opphav, basert på samband mellom Br'er Rabbit og Leuk, ein kaninbedragar i senegalesisk folklore. Soger om Brer Rabbit blei skrivne ned av Robert Roosevelt, ein onkel av den amerikanske presidenten Theodore Roosevelt. Theodore Roosevelt skreiv i sjølvbiografien sin om ei tante frå Georgia som «kunne alle sogene» - «she knew all the 'Br'er Rabbit' stories, and I was brought up on them. One of my uncles, Robert Roosevelt, was much struck with them, and took them down from her dictation, publishing them in Harper's, where they fell flat. This was a good many years before a genius arose who, in 'Uncle Remus', made the stories immortal.»

Desse historiene blei omforma av Joel Chandler Harris (1845–1908) for eit kvitt publikum på slutten av 1800-talet. Harris fann opp onkel Remus, ein tidlegare slave, som historieforteljar, og gav ut mange slike soger som var blitt overleverte i ein munnleg tradisjon. Han hevda at sogene hans var "dei første grafiske bilda av ekte negerliv i Sør." Harris høyrde desse sogene i Georgia. Svært like versjonar av dei same historiene blei samla inn uavhengig på same tid av folkloristen Alcée Fortier i Sør-Louisiana, der kanin-figuren var kjend som Compair Lapin på kreolsk.

I ein detaljert studie av kjeldene til Joel Chandler Harris sine «Uncle Remus»-soger fann Florence Baer 140 soger med afrikansk opphav, 27 soger med europeisk opphav og 5 soger med uramerikansk opphav.

Sjølv om Joel Chandler Harris samla materiale til den berømte serien sin på 1870-talet, hadde Br'er Rabbit-soger blitt samla inn tidlegare blant cherokeear: Ei utgåve av «Tar baby»-historia blei trykt Cherokee Advocate i i 1845, same året som Harris blei fødd.

Kanin- og haremytar er utbreidde blant algonkinfolk i austlege Nord-Amerika, særleg under namnet Nanabozho. Den store haren er ofte blitt dyrka av folk frå Aust-Canada.

Joel Chandler Harris 
Joel Chandler Harris gav ut ni bøker med Brer Rabbit-soger:

 Uncle Remus: His Songs and Sayings (1881), med 25 Brer Rabbit-soger.
 Nights with Uncle Remus: Myths and Legends of the Old Plantation (1883), 52 Brer Rabbit-soger.
 Daddy Jake, the Runaway: And Short Stories Told After Dark (1889), 4 Brer Rabbi-soger.
 Uncle Remus and his Friends: Old Plantation Stories, Songs, and Ballads with Sketches of Negro Character (1892), 11 Brer Rabbit-soger.
 Told by Uncle Remus: New Stories of the Old Plantation (1905), 13 Brer Rabbit-soger.
 Uncle Remus and Brer Rabbit (1907), 4 Brer Rabbit-soger.
 Uncle Remus and the Little Boy (1910), 5 Brer Rabbit-soger.
 Uncle Remus Returns (1918), 6 Brer Rabbit-soger.
 Seven Tales of Uncle Remus (1948), 3 Brer Rabbit-soger.

Enid Blyton 
Den britiske barnebokforfattaren Enid Blyton gav ut fleire soger om Brer Rabbit og andre figurar. Dei fleste kom ut i ulike blad seint på 1930-talet. 

 Heyo, Brer Rabbit! (1938)
 The Further Adventures of Brer Rabbit (1943)
 My Enid Blyton Brer Rabbit Book (1948)
 Enid Blyton's Brer Rabbit Book (1963)
 Enid Blyton's Brer Rabbit Again (1963)
 Enid Blyton's Brer Rabbit's a Rascal (1965)
 Enid Blyton's Brer Rabbit Holiday Adventures (1974)
 Enid Blyton's Brer Rabbit Funtime Adventures

I populærkulturen

Tidlege teikneseriar 

 I 1902 laga Jean Mohr ein teikneserie på to sider etter ei Uncle Remus-soge, Ole Br'er Rabbit for The North American.
 McClure Newspaper Syndicate gav ut ei avisstripe av J.M. Condé, Br'er Rabbit, på sundagar frå 24. juni til 7. oktober  1906.

Disney-versjonen 

 Disney-filmen Song of the South frå 1946 er ei rammeforteljing som byggjer på tre Br'er Rabbit-soger, «Br'er Rabbit Earns a Dollar a Minute», «The Laughing Place» og «The Tar Baby». Br'er Rabbit fekk røyst av Johnny Lee i filmen, og var meir ein «elskeleg luring» enn i tidlegare soger. Sidan 1946 er det blitt gjeve ut Disney-teikneserinar med denne versjonen av Br'er Rabbit.
 Splash Mountain ved Disneyland, Magic Kingdom og Tokyo Disneyland byggjer på dei animeret delane av filmen med Br'er Rabbit. Frå Disneyland-versjonen av Splash Mountain frå 1989 har Jess Harnell gjeve røyst til Br'er Rabbit i alle dei seinare opptredenane hans for Disney.
 Ei avisstripe kalla Uncle Remus and His Tales of Br'er Rabbit blei gjeven ut frå 14. oktober 1946 til 31. desember 1972.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Br'er Rabbit» frå ,  den 31. august 2021.  
 

Disneyteikneseriar
USA-amerikansk folkeminne
Kaninar og harar i kulturen
Afroamerikansk kultur