alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Mărgineni

Mărgineni (ungarsk Marzsinén), tidlegare Mărgineni-Munteni, er ein kommune i Bacău fylke i Romania.

Busetnader 
Mărgineni er ein comună (landkommune) med desse busetnadane:

Kjelder 

Delar av denne artikkelen bygger på «Comuna Mărgineni, Bacău» frå , den 12. september 2022.

Referansar 

Margineni
Răcăciuni

Răcăciuni (ungarsk Rekecsin) er ein kommune i Bacău fylke i Romania.

Busetnader 
Răcăciuni er ein comună (landkommune) med desse busetnadane:

Kjelder 

Delar av denne artikkelen bygger på «Comuna Răcăciuni, Bacău» frå , den 12. september 2022.

Referansar 

Racaciuni
Nicolae Bălcescu i Bacău

Nicolae Bălcescu (ungarsk Ferdinándújfalu), tidlegare Valea Seacă, er ein kommune i Bacău fylke i Romania.

Busetnader 
Nicolae Bălcescu er ein comună (landkommune) med desse busetnadane:

Kjelder 
Delar av denne artikkelen bygger på «Comuna Nicolae Bălcescu, Bacău» frå , den 12. september 2022.

Referansar 

Nicolae Balcescu
Poduri

Poduri (tysk Podúr) er ein kommune i Bacău fylke i Romania.

Busetnader 
Poduri er ein comună (landkommune) med desse busetnadane:

Kjelder 
Delar av denne artikkelen bygger på «Comuna Poduri, Bacău» frå , den 12. september 2022.

Referansar 

Poduri
Letea Veche

Letea Veche, tidlegare Letea, er ein kommune i Bacău fylke i Romania.

Busetnader 
Letea Veche er ein comună (landkommune) med desse busetnadane:

Kjelder 
Delar av denne artikkelen bygger på «Comuna Letea Veche, Bacău» frå , den 12. september 2022.

Referansar 

Letea Veche
Mykolas Alekna

Mykolas Alekna () er ein litauisk friidrettsutøvar frå Vilnius. Han vart i 2022 europameister i diskoskasting, få veker etter han sikra seg sølvmedaljen i øvinga under VM i friidrett. Han er son til Virgilijus Alekna. Mykolas Alekna sin personleg rekord er på 69,81 meter, oppnådd i Stockholm 30. juni 2022.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Mykolas Alekna» frå ,  den 13. september 2022.  

Europameistrar i friidrett
Litauiske diskoskastarar
Folk frå Vilnius
Neeraj Chopra

Neeraj Chopra () er ein indisk friidrettsutøvar frå Panipat. Han vart i 2021 olympisk meister i spjutkasting ved sommarleikane i Tokyo. Året etter vann han sølvmedaljen i øvinga ved VM i friidrett 2022. Chopra sin personlege rekord er 88,94 meter, oppnådd i Stockholm 30. juni 2022.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Neeraj Chopra» frå ,  den 13. september 2022.  

Olympiske meistrar for India
Indiske friidrettsutøvarar
Spydkastarar
Folk frå Panipat
Jakub Vadlejch

Jakub Vadlejch () er ein tsjekkisk friidrettsutøvar frå Praha som tevlar i spjutkasting. Han vann sølvmedaljen i øvinga i både ved VM 2017, OL i 2021 og EM 2022. Under VM 2022 la han beslag på bronsemedaljen. Vadlejch sette personleg rekord med 90,88 meter ved eit stemne i Doha 13. mai 2022.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Jakub Vadlejch» frå ,  den 13. september 2022.  

Tsjekkiske friidrettsutøvarar
Spydkastarar
Olympiske sølvmedaljevinnarar for Tsjekkia
Folk frå Praha
Asier Martínez

Asier Martínez Echarte () er ein spansk friidrettsutøvar som har spesialisert seg i 110 meter hekk. Han vart i 2022 europameister i øvinga med minst mogleg margin, ein tusendel av eit sekund, til andremann. Martínez vann bronsemedaljen på korthekken under VM i friidrett 2022. Han sette personbeste med 13,14 sekund då han sigra i EM i friidrett 2022 i München.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Asier Martínez» frå ,  den 13. september 2022.  

[[Kategori:
Europameistrar i friidrett
Hekkeløparar
Spanske friidrettsutøvarar
Tamirat Tola

Tamirat Tola () er ein etiopisk friidrettsutøvar som i 2022 vart verdsmeister i maratonløping. Tidlegare vann han bronsedaljen på 10 000 meter under Sommar-OL i 2016 og han sikra seg sølvmedaljen på maratonistansen ved VM 2017. Tola si bestetid på mila er 26.57,3 frå 2016, i 2021 fullførte han Amsterdam maraton på rerkordtida 2.03.38.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Tamirat Tola» frå ,  den 13. september 2022.  

Verdsmeistrar i friidrett
Etiopiske langdistanseløparar
Pârjol

Pârjol (ungarsk Perzsoj), tidlegare Băhnășeni, er ein kommune i Bacău fylke i Romania.

Busetnader 
Pârjol er ein comună (landkommune) med desse busetnadane:

Kjelder 
Delar av denne artikkelen bygger på «Comuna Pârjol, Bacău» frå , den 12. september 2022.

Referansar 

Parjol
Răchitoasa

Răchitoasa er ein kommune i Bacău fylke i Romania.

Busetnader 
Răchitoasa er ein comună (landkommune) med desse busetnadane:

Kjelder 
Delar av denne artikkelen bygger på «Comuna Răchitoasa, Bacău» frå , den 13. september 2022.

Referansar 

Rachitoasa
Livezi

Livezi, tidlegare Valea Rea eller Târgul Valea Rea, er ein kommune i Bacău fylke i Romania.

Busetnader 
Livezi er ein comună (landkommune) med desse busetnadane:

Kjelder 

Delar av denne artikkelen bygger på «Comuna Livezi, Bacău» frå , den 13. september 2022.

Referansar 

Livezi
Mohammed Ahmed

Mohammed Ahmed () er ein somaliskfødd kanadisk friidrettsutøvar som vann sølvmedaljen på 5&nbs;000 meter under VM i friidrett 2019 og bronsemedaljen på same distansen då dei olympiske sommarleikane fann stad i Tokyo i 2021. Ahmed sin personlege rekord på 5&nbs;000 m er på 12.47,2, sommaren 2022 sette han personbeste på 10&nbs;000 m med 26.34,1.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Mohammed Ahmed (runner)» frå ,  den 14. september 2022.  

Olympiske bronsemedaljevinnarar for Canada
Canadiske friidrettsutøvarar
Langdistanseløparar
Folk frå Mogadishu
Lamecha Girma

Lamecha Girma () er ein etiopisk friidrettsutøvar frå Oromia-provinsen som vann sølvmedaljen i 3 000 meter hinder under så vel VM 2019, som Sommar-OL i 2021 og VM 2022. Den 31. mai 2022 presterte han i Ostrava personbeste med eit løp på 7.58,6.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Lamecha Girma» frå ,  den 14. september 2022.  

Olympiske sølvmedaljevinnarar for Etiopia
Etiopiske friidrettsutøvarar
Hekkeløparar
Bence Halász

Bence Halász () er ein ungarsk friidrettsutøvar frå Kiskunhalas som vann sølvmedaljen i sleggjekasting under EM i friidrett 2022 i München, der han sette personleg rekord med 80,92 meter. Tidlegare sikra han seg bronsemedaljen i øvinga under så vel europameisterskapen 2018 som i verdsmeisterskapen 2019.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Bence Halász» frå ,  den 14. september 2022.  

Ungarske friidrettsutøvarar
Sleggekastarar
Rai Benjamin

Rai Benjamin () er ein USA-amerikansk friidrettsutøvar som vart sølvmedaljør i øvinga 400 meter hekk både under VM i friidrett 2019, Sommar-OL i 2021 og i VM i friidrett 2022. I så vel VM 2019 som OL 2021 vann han gull med USA sine mannskap i 4 x 400 meter stafett.

Med bestetida 46,17 sekund, oppnådd i OL-finalen i Tokyo 2021, har Benjamin den nest beste langhekktida i verda. Karsten Warholm sette då verdsrekord med 45,94 sekund.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Rai Benjamin» frå ,  den 14. september 2022.  

Olympiske meistrar for USA
Hekkeløparar frå USA
Sprintarar frå USA
Olympiske sølvmedaljevinnarar for USA
Rénelle Lamote

Rénelle Lamote () er ein fransk friidrettsutøvar som sprang inn til medalje på 800-meteren i tre europameisterskap på rad: sølv i EM i friidrett 2016 og like eins i EM i friidrett 2018, samt bronse i EM i friidrett 2022. Ho presterte personbeste med tida 1.57,84 då ho sigra på distansen ved DL-stemnet i Lausanne den 26. august 2022.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Rénelle Lamote» frå ,  den 14. september 2022.  

Franske friidrettsutøvarar
Mellomdistanseløparar
Barnesjukdom

Barnesjukdommar er ein type infeksjonar ein ofte får når ein er barn. Dei er ein del av den større gruppa infeksjonar som samla blir kalla barneinfeksjonar. Tradisjonelt reknar ein dei mest smittsame slike infeksjonane som barnesjukdommar. Mange av desse sjukdommane vaksinerer ein no barn mot, slik at dei er blitt sjeldnare.

Barnesjukdommar rammar nesten alltid når ein er barn. Fordi sjukdommane medfører livslang immunitet blir vaksne sjeldan eller aldri ramma. Ordet barnesjukdommar kan strengt tatt eigentleg beskriva einkvar sjukdom som rammar barn, men vanlegvis blir det brukt om ei avgrensa gruppe barnesjukdommar. Omgrepet omfattar stort sett det same som barnesjukdommar med utslett, som igjen grovt sett er sjukdommane nemnde i lista under. Ein skil mellom denne gruppa og meir alvorlege sjukdommar ein vaksinerer barn mot, som også kan ramma vaksne, men som sjeldan gir utslett.

Dei fleste barnesjukdommar medfører utslett, men ikkje alle. I barnevaksinasjonsprogrammet blir det vaksinert mot nokre av barnesjukdommane, men berre nokon.

 Nokre av barnesjukdommane
 kikhoste
 kusma
 meslingar
 raude hundar
 skarlaksfeber
 smittsam hjernehinnebetennelse (meningokokkinfeksjon)
 vasskoppar
 tredagarsfeber (4.(6.) barnesjukdom, exanthema subitum)
 den femte barnesjukdommen (erythema infectiosum)
 Hand-, fot- og munnsjukdom

Omgrepa «barnesjukdommar» og «barnesjukdommar med utslett» blir ofte brukte om kvarandre, men at kusma i lista over er eitt unntak fordi denne barnesjukdommen som regel ikkje har noko karakteristisk utslett.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Barnesykdom» frå ,  den 15. september 2022.  

Sjukdommar
Sjukdommar
Julian Weber

Julian Weber () er ein tysk friidrettsutøvar frå Mainz som i 2022 vart europameister i spydkasting. Eit par månader før europameisterskapen, den 6. juni 2022 i Hengelo, sette han personleg rekord med eit kast på 89,54 meter.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Julian Weber» frå ,  den 15. september 2022.  

Europameistrar i friidrett
Tyske spydkastarar
Eilish McColgan

Eilish McColgan () er ein britisk friidrettsutøvar frå Dundee som har vunne to EM-sølv og ein EM-bronse på langdistansane 5 000 og 10 000 meter. I 2022 sigra ho i milløpet under samveldeleikane i Birmingham. McColgan sine bestetider på dei to distansane lyder på 14.28,5 og 30.19,0.

Liz McColgan er mor hennar.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Eilish McColgan» frå ,  den 15. september 2022.  

Britiske langdistanseløparar
Folk frå Dundee
Lonah Chemtai Salpeter

Lonah Chemtai Salpeter () er ein kenyansk friidrettsutøvar som tevlar for Israel. Ho vann gullmedaljen på 10 000 meter ved EM i friidrett 2018. Sommaren 2022 sikra ho seg bronsemedaljen i maratonløpet ved verdsmeisterskapen i Eugene og bronsen på 10 000 meter ved europameisterskapen i München. I det sistnemnde løpet sette ho personbeste med 30.46,3. Bestetida 2.17.45 i maraton kom då ho sigra i Tokyo maraton 2020.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Lonah Chemtai Salpeter» frå ,  den 15. september 2022.  

Europameistrar i friidrett
Israelske friidrettsutøvarar
Kenyanske langdistanseløparar
Alexandra Tavernier

Alexandra Tavernier () er ein fransk friidrettsutøver frå Annecy som vann bronsemedaljen i sleggjekasting ved VM i friidrett 2015 og sølvmedaljen i EM i friidrett 2018. Ho forbetra sin eigen franske rekord i øvinga til 75,38 meter ved eit stemne i Salon-de-Provence den 21. februar 2021.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Alexandra Tavernier» frå ,  den 15. september 2022.  

Franske friidrettsutøvarar
Sleggekastarar
Folk frå Annecy
Murad III av Det osmanske riket

Murad III (1546–1595) var sultan av Det osmanske riket frå 1574 til han døydde. 

Under regjeringstida hans erobra osmanarane betydelege område frå Persarriket. Riket kjempa også stadige krigar mot Austerrike og i Ungarn fram til Murad døydde. Den einaste fredshandlinga under han var sluttinga av den fyrste osmanska handelstraktaten med England i 1580.

Murad III hadde kunstnariske og vitskaplege interesser, og det blei bygd fleire viktige byggverk under hans regjeringstid. Han blei etterfølgd av sonen sin Mehmed III.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Murat III» frå , og «Murad III» frå  den 15. september 2022.  

Osmanske sultanar
Ferguson Rotich

Ferguson Cheruiyot Rotich () er ein kenyansk friidrettsutøvar som vart bronsemedaljør på 800 meter ved VM i friidrett 2019 og vann sølvmedaljen på distansen under Sommar-OL i 2021. Rotich sette personleg rekord med 1.42,54 då han vart andremann ved DL-stemnet i Monaco 12. juli 2019.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Ferguson Rotich» frå ,  den 15. september 2022.  

Kenyanske mellomdistanseløparar
Olympiske sølvmedaljevinnarar for Kenya
Guden Rhesos

Rhesos (gamalgresk, Ῥῆσος, Rhẽsos; latin Rhesus) var i gresk mytologi ein av dei tre tusen elvegudane (elvebrørne var kjende som Ποταμοί, potamoi) . Guden var son til titanane Okeanos og Tethys. Den tidlege greske poeten Hesiod nemnde ham i diktet sitt Theogonien.

Rhesos personifiserte ei elv som låg i Bithynia, i den nordvestlegen delen av Anatolia

Nordiske omsetjingar av Hesiod
(nb) Hesiod, Theogonien; Arbeid og Dager; Skjoldet, gjendiktet av Aslak Rostad. Gyldendal Norsk Forlag 2014. ISBN 978-82-05-44660-1
(nb) Theogonia av Hesiod; i Frost, Tore, 2003, Greske myter og mysterier, Verdens hellige skrifter [16], [Oslo]: De norske bokklubbene. ISBN 82-525-4109-7
(sv) Hesiodos, Theogonin; och Verk och dagar; tolkade av Ingvar Björkeson; inledning och kommentar av Sture Linnér. [Parallell gresk og svensk tekst]. Stockholm 2003: Natur och Kultur. ISBN 91-27-09678-5
(dk) Hesiod, Theogonien; Værker og dage; Skjoldet; ved Lene Andersen. Klassikerforeningens kildehæfter 1999. ISBN 87-89504-31-3

Titanar
Andrij Protsenko

Andrij Oleksijovytsj Protsenko () er ein ukrainsk friidrettsutøvar frå Kherson som vann sølvmedaljen i høgdehopp under europameisterskapen 2014. Åtte år seinare sikra han seg bronsemedaljen i øvinga ved så vel verdsmeisterskapen i Eugene som europameisterskapen i München. Protsenko sette personleg rekord med 2,40 meter i Lausanne den 3. juli 2014.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Andriy Protsenko» frå ,  den 17. september 2022.  

Ukrainske friidrettsutøvarar
Høgdehopparar
Yemaneberhan Crippa

Yemaneberhan Crippa () er ein italiensk friidrettsutøvar fødd i Etiopia. Han vann gullmedaljen på 10 000 meter under EM i friidrett 2022 i München. I den same meisterskapen sprang han inn til bronse på 5 000 meter. Fire år tidlegare vann han bronsemedaljen på 10 000 meter i EM. Crippa sine personbeste lyder på høvesvis 27.10,7 og 13.02,2.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Yemaneberhan Crippa» frå ,  den 17. september 2022.  

Europameistrar i friidrett
Italienske langdistanseløparar
Álvaro Martín

Álvaro Martín Uriol () er ein spansk friidrettsutøvar som i 2018 vart europameister i 20 kilometer kappgang. Fire år seinare forsvarte han EM-tittelen ved meisterskapen i München.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Álvaro Martín (racewalker)» frå ,  den 17. september 2022.  

Spanske friidrettsutøvarar
Kappgjengarar
Europameistrar i friidrett
Perseus Karlström

Perseus Karlström () er ein svensk kappgjengar frå Eskilstuna kommun som per 2022 hadde vunne tre bronsemedaljar i verdsmeisterskap i friidrett og sølvmedaljen på 20 km under EM i friidrett 2022.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Perseus Karlström» frå ,  den 17. september 2022.  

Svenske friidrettsutøvarar
Kappgjengarar
Masjid al-Nabawi

Al-Masjid an-Nabawi (arabisk ٱلْمَسْجِد ٱلنَّبَوِي, 'profetmoskeen') er ein moské bygd av den muslimske profeten Muhammed i Medina i noverande Saudi-Arabia. Dette var ein av dei fyrste moskeane han fekk bygga, og er no ein av dei største i verda. Moskeen er den nest heilagaste i islam, etter Al-haram i Mekka. Han er alltid open, uansett dag eller tid på døgnet.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Masjid al-Nabawi» frå ,  den 18. september 2022.  

Moskear i Saudi-Arabia
Medina
Byggverk frå 700-talet
Islamske heilage stader
Muhammed
Konebåt

Konebåt (grønlandsk umiaq) eller umiak er den større fartøystypen som tradisjonelt blei brukt av inuittar. Det norske namnet kjem av at båten blir rodd av kvinner.

Ein konebåt er flatbotna og er bygd som eit treskjelett som er samanfalsa og surra. Huda er laga av selskinn med håret tatt av, og er sydd saman vasstett og utspent over skjelettet, slik at når det har tørka sit det stramt som eit trommeskinn. 

Ein konebåt er vanlegvis 8-10 meter lang, 1,5 meter brei og svært romsleg og lett i forhold til storleiken. Han blei rodd av fire eller seks kvinner og var ofte styrt av ein eldre mann. Båten blei brukt til frakt når ein inuittfamilie reiste frå stad til stad, og han frakta derfor med seg heile familien og eigedelane deira som telt, husgeråd og hundar. Båten tolte ikkje mykje sjøgang, så reisene blei mest mogleg gjort langs kysten slik at ein kunne koma seg lett til lands i tilfelle uvêr. 

Med ein så spinkel, og ofte full skinnbåt kunne grønlendarane ferdast i isfylte farvatn, og ofte i rivande straum med samanstøytande isflak, eller der ein hadde isen eller ope hav på den eine sida og ein bratt klippekyst, der landing var umogleg, på den andre sida. Skinnbåtar hadde mange fordelar for inuittane samanlikna med andre båtar. Dei romma mykje på grunn av den flatbotna forma, dei var lette å hala på land og opp på isen, og den kunne berast kortare strekningar over land. Om det kom hol i huda til båten, noko som lett kunne skje i isfarvatn, kunne ein skade blir utbetra mellombels med ein gong ved å pressa eit stykke spekk mot lekkasjen, og seinare bli reparert med nål og tråd. Sjølv om båten kom i press i isen, slik at ein del av treverket blei knokke, kunne han likevel brukast dersom skinnhuda var tett. Konebåten flaut òg på grunt vatn og på land kunne ein snu han med botnen i vêret og bruka han som talt. 

Ei vanleg dagsreise med konebåt var på 40 til 60 km. Inuittane greidde å manøvrera han sjølv under vanskelege isforhold. 

Den eldste daterte konebåten er frå omtrent år 1500, men konebåtar er nok vore brukte av Thule-kulturen heile tida han eksisterte (1000-1800) . På Aust-Grønland og i Nordaust-Canada var konebåtar i bruk heilt opp til 1930-talet. Fyrst etter andre verdskrigen tok ein i bruk motordrivne båtar i desse områda.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Konebåt» frå ,  den 18. september 2022.

Bakgrunnsstoff 

 Salmonsens konversationsleksikon: Konebaad
 Konebåd i Østgrønland
Grønlandsk kultur
Robåtar
Inuittkultur
Det grønlandske flagget

Det grønlandske flagget (grønlandsk Erfalasorput, 'vårt flagg') er eit raudt og kvitt horisonaldelt flagg med ein sirkel med motsett farga halvdelar. Flagget symboliserer ei oppståande sol over isen, der det kvite står for lyset og  det raude for varmen ved midtsommar. Dei to farganee skal symbolisera tilknytinga til Danmark og Norden.

Det grønlandske flagget blei fyrst heist den 21. juni 1985, som er den grønlandske nasjonaldagen. Flagget var teikna av den grønlandske målaren og politikaren Thue Christiansen (1940-2022).

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Grønlands flagg» frå ,  den 18. september 2022.

Litteratur
Inge Kleivan: «The creation of Greenland's new national symbol: The flag», Folk – Journal of the Danish Ethnographic Society, bind 30, 1988	

Flagg
Grønland
Fyrste skuledag

Fyrste skuledag er dagen skuleåret byrjar på etter ein lengre ferie. Dette er vanlegvis i august eller september på den nordlege halvkula og ofte i januar eller februar på den sørlege halvkula, men dette kan variera frå land til land. Den fyrste skuledagen ved byrjinga av skulegangen til ein elev har særskild tyding, ettersom han markerer ein overgang frå tidleg barndom til skuletid. Elles markerer fyrste skuledag slutten på ein ferie og byrjinga på kvardagen.

I Russland og fleire tidlegare sovjetiske land blir fyrste skuledag markert som kunnskapsdagen, vanlegvis den 1. september. Dette er ei festleg markering, særleg for barn som skal byrja på skulen.
I delar av Tyskland har det frå 1800-talet vore tradisjon med Schultüte eller Zuckertüte til fyrste skuledag. Dette er eit stort, dekorert kremmarhus fylt med godteri, småleiker eller skulesaker som blir gjeve til barn som skal byrja på skulen.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «First day of school» frå ,  den 18. september 2022.  

Delar av denne artikkelen bygger på «Knowledge Day» frå ,  den 18. september 2022.

Bakgrunnsstoff

Utdanning
Overgangsritar
Schultüte

Schultüte (tysk for 'skulekremmarhus' eller 'skulepose') er eit kremmarhus fylt med sukkertøy eller anna som barn i tysktalande område tradisjonelt får med seg til skulen på fyrste skuledag.

Tradisjonen er kjend frå byrjinga av 1800-talet i Sachsen og Thüringen, men har seinare spreidd seg til heile det tysktalande området.

Opphavleg leverte foreldra barna sine Schultüte til skulen. Barna fekk beskjed om at det voks eit tre med Schultüten heime hjå læraren, og når desse var store nok, var det på tide å byrja på skulen.

I dag legg ein mange stader òg leiketøy og skulesaker i posane.

Skulekremmarhus er òg kjendet frå dei danske skulane i Sydslesvig.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Schultüte» frå ,  den 18. september 2022.

Bakgrunnsstoff

Tysk kultur
Utdanning
Bernt M. Haugen

Bernt Olai Martinusson Haugen () var ein norsk bonde frå Ulvestadhaugen i Dalsfjord. Han er kjend for orgelfabrikken Ulvestad og Haugens orgelfabrikker han skipa på Ulvestad og Lauvstad i lag med Lars E. Ulvestad.

Kjelder

Norske gardbrukarar frå 1800-talet
Norske gardbrukarar frå 1900-talet
Folk frå Volda
Okeanos

Okeanos (gamalgresk Ὠκεανός / Ōkeanós) var ein havtitan i gresk mytologi. Han var son til himmelguden Uranos og jordgudinna Gaia, og gift med Tethys. Han hadde ein stor familie.

Titanen er ofte representert som ein gamal mann med ein vase han held i handa som det heile tida strøymer ut vatn frå til havet, elvane og kjeldene.

Frå svigersonen Helios skaffa Okeanos eit gullbeger og lånte det ut til Herakles. Helten kunne dermed segla på havet og bringa tilbake storfeflokkane til Geryon.

Ein stor familie
Titanen hadde  søner kjend som elvegudane og like mange døtrer: okeanidane. Han var far til Triptolemos (med mora hans Gaïa) og Kerkoperane med dottera Thea (for ikkje å forveksla med titanen Theia). Okeanos var bror til alle titanane av den fyrste generasjonen, kyklopane og dei tre hekatoncheirane (monster med hundre armar og femti hovud). Også var han halvbror til Afrodite – føresett at fødselen hennar kan reknast som ei skaping av Uranos post mortem.

I motsetning til titaniske brørne sine, deltok ikkje Okeanos og Tethys i konfliktar imot dei olympiske gudane. Under krigen om overherredømme fortrudde Rheia også dottera Hera til  Okeanos og Tethys. Så då olympiarane vann krigen mot titanane (Τιτανομαχία, titanomakhia), forviste ikkje Zevs dette paret til Tartaros. Dei måtte likevel overlata det enorme havriket sitt til eit nytt par: Poseidon og Amfitrite.

Lingvistisk 
På gresk betyr okeanos ‘eit stor elv som renn kring heile jorda’
Namnet hans fødde ordet 'hav' på mange indoeuropeiske språk, som italiensk, oceano [o'tʃɛano], eller fransk océan [ose'ã] eller engelsk ocean ['əʊʃ(ə)n]; eller i overført tyding som på norskmed ordet «osean»; som betyr  'ovstor mengd '; 'eit osean av...' .

I følgje den indo-germanske lingvisten Michael Janda (2005), refererer 'okeanos' til ei felles indoeuropeisk rot: *ō-kei-ṃ[h1]no-. 
For Adalbert Kuhn (1812-1881), ein spesialist i komparativ mytologi, refererer omgrepet til det vediske āśáyāna- ('liggande på vatn', ein eigenskap ved steindraken Vritra).

Kjelder 

Delar av denne artikkelen bygger på «Océan (mythologie) » frå ,  den 19. september 2022.  

Gresk mytologi
Mytologiske elvar
Titanar
Daniele Meucci

Daniele Meucci () er ein italiensk langdistanseløpar frå Pisa som vart europameister i maratonløping under EM i friidrett 2014. Han vann bronsemedaljen på 10 000 m ved EM 2010 og sølvmedaljen på same distanse i EM 2012. I 2016 tok han bronsen i halvmaraton under EM i Amsterdam. Meucci sin personlege rekord på 10 000 meter frå 2012 er 27,32,8. I 2022 sprang han maraton på 2.09.25.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Daniele Meucci» frå ,  den 19. september 2022.  

Europameistrar i friidrett
Italienske langdistanseløparar
Sara Moreira

Sara Isabel Fonseca Moreira () er ein portugisisk langdistanseløpar. Ho vann gullmedaljen i halvmaraton under EM i friidrett 2016, tidlegare tok ho sølvmedaljen på 10 000 meter ved EM 2010 og bronsemedaljen på same distansen i 2012. Moreira noterte i 2015 personbeste i så vel maraton som på 10 000 m, høvesvis 2.24.49 og 31.12,9.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Sara Moreira» frå ,  den 19. september 2022.  

Europameistrar i friidrett
Portugisiske friidrettsutøvarar
Langdistanseløparar