Eyvind Johnson

Eyvind Johnson (), fødd Olof Edvin Werner Jonsson, var ein svensk forfattar og nobelprisvinnar frå Björkelund utanfor Boden i Norrbottens län. Barndomsheimen hans er i dag restaurert. 

Johnson kom frå ein arbeidarheim, og laut sjølv ut i arbeid frå han var 14 år. Han hadde mange ulike arbeid i traktene kring Boden, mellom anna på sagbruk, teglsteinfabrikk, som hjelpemann for elektrikar og røyrleggjar og som billettseljar på kino. Etterkvart reiste han sørover til Stockholm og fekk seg arbeid på verket til LM Ericsson. Då metallarbeidarstreiken kom i 1920 prøvde han å livnæra seg av skrivinga si, noko som ikkje var så lett. Saman med nokre andre unge forfattarar starta han det litterære tidsskriftet Vår Nutid som kom med seks nummer. På 20-talet budde han for det meste i Berlin og Paris der han hadde ymse fabrikkarbeid eller levde av å skrive for svenske aviser.

Den første boka han fekk gitt ut var novellesamlinga De fyra främlingarna i 1924, og med den stod han fram som ein typisk proletarforfattar med sosial tendens og realistisk form, men snart skulle han utvikla ein avansert stil som elles var uvanleg for proletarforfattarane. Han vart påverka av arbeida til mellom andre James Joyce, André Gide, Thomas Mann og Marcel Proust. 
Eit av høgdepunkta i forfattarskapen hans kom på 30-talet, den sjølvbiografiske Romanen om Olof i 4 bind frå 1934-1937.

Eyvind Johnson ropte tidleg ut om den faren nazismen truga Europa og verda med. Han tok eit klart standpunkt mot totalitær terror og også mot nøytralismen til denne totalitære terroren. Bøkene Nattövning (1938) og Soldatens återkomst (1940) omhandlar dette. 1942-1945 var han med i redaksjonen i den illegale avisa Håndslag, som vart smugla over grensa til Noreg. Under andre verdskrigen skreiv han også verket Krilion i tre bind, som handlar om kampen for demokratiet i allegorisk form. Han var medlem i Svenska Akademien frå 1957.
 
I etterkrigstida skreiv han fleire historiske romanar. Eit av hovudverka hans, Strändernas svall, kom i 1946, det er ein moderne Odyssevs-roman. Så, i 1949, kom Drömmar om rosor och eld som er ein hekseroman frå Frankrike på 1600-talet. Med Molnen över Metapontion frå 1957 vender han attende til antikken og boka er dels ein moderne problemroman og dels ei gjendikting av Xenofons Anabasis. I 1960 kom Hans nådes tid med handling frå Karl den stores tid.

Eyvind Johnson fekk Nobelprisen i litteratur i 1974 saman med Harry Martinson. Han fekk prisen for Romanen om Olof. Romanen skildrar korleis det var å veksa opp som ung mann i Norrland på 1900-talet, slik Johnson sjølv gjorde. I og med at begge prismottakarane sat i Svenska Akademien, som er dei som peikar ut vinnarane av Nobelprisen i litteratur, og ingen av dei var særleg kjende internasjonalt, var prisetildelinga kontroversiell. 

Johnson døydde i Stockholm i 1976. Han vart far til Tore Johnson.

Prisar og utmerkingar 
 1936 Samfundet De Nios pris
 1951 Doblougprisen
 1953 Fil. heidersdoktor ved Universitetet i Göteborg 
 1956 Litteraturfrämjandets stora pris
 1960 Doblougprisen
 1962 Nordisk Råds litteraturpris for Hans nådes tid
 1974 Nobelprisen i litteratur

Verk 
 1924 De fyra främlingarna
 1925 Timans och rättfärdigheten
 1927 Stad i mörker
 1928 Stad i ljus
 1928 Minnas
 1929 Kommentar till ett stjärnfall
 1930 Avsked till Hamlet
 1932 Bobinack
 1932 Natten är här
 1933 Regn i gryningen
 1934 Än en gång kapten
 1934 Nu var det 1914
 1935 Här har du ditt liv!
 1936 Se dig inte om!
 1937 Slutspel i ungdomen
 1938 Nattövning
 1940 Soldatens återkomst
 1940 Den trygga världen
 1941 Grupp Krilon
 1942 Krilons resa
 1942 Krilon själv 
 1946 Strändernas svall
 1949 Drömmar om rosor och eld
 1951 Lägg undan solen
 1956 Romantisk berättelse
 1957 Tidens gång
 1957 Molnen över Metapontion
 1960 Hans Nådes tid
 1961 Spår förbi Kolonos - en berättelse
 1964 Livsdagen lång
 1968 Favel ensam
 1973 Några steg mot tystnaden
 1986 Olibrius och gestalterna

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Eyvind Johnson-sällskapet 

Nobelprisen i litteratur
Svenske nobelprisvinnarar
Medlemmar av Svenska Akademien
Svenske forfattarar
Vinnarar av Doblougprisen
Vinnarar av Nordisk råds litteraturpris