alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Havsule

Havsule (Morus bassanus, før Sula bassana) er ein stor sjøfugl i sulefamilien.

Havsula har torpedoforma kropp, lange smale venger og eit dolkeaktig nebb som er godt til å fanga fisk med. Den vaksne havsula kan bli opptil 87–100  cm lang og vega 2,5–3 kg. Vengespennet er 165–180 cm.

Skildring 

Fuglane er kvite med svarte fjører ytst på vengene. Under hekkinga får hovudet og nakken gulaktige fjører. Unge fuglar er svarte dei første åra, men blir gradvis kvitare til dei får vaksen farge etter fem år.

Levevis 

Havsula held til i Nord-Atlanteren og Middelhavet. Ho lever av fisk som ho speidar etter frå høgder opptil 45 meter over havet. Når ho jaktar kan ho stupa ned mot fisken i opptil 100 km/t.

Havsula er ein god symjar, den einaste fuglen som har symjehud mellom alle dei fire tærne.

Havsuler hekkar i tette koloniar i bratte klipper og skrentar. Dei hekkar første gongen når dei er mellom tre og fem år gamle.

Fuglemora legg eit enkelt kvitt, blåleg egg dekt av eit kalklag som delvis flassar av. Begge foreldra rugar. Ungfuglane dreg frå reiret når dei er omtrent tre månader gamle.

Bakgrunnsstoff 

 Verdas suleartar med bilete og video

Sulefamilien
Fuglar i Noreg
Kjølsdalen Musikklag

Kjølsdalen musikklag er eit brasskorps med om lag 30 musikantar (2007). Musikantane kjem frå skulekrinsane Kjølsdalen, Stårheim, Haugen, Hjelle og Nordfjordeid, men har hatt, og har, musikantar frå nabokommunane. Musikantane er i alderen 16 til 59 år (2007).

Korpset legg vekt stor vekt på det sosiale, men også det musikalske. Musikklaget har vore med på konkurransar sidan 1994 då vi debuterte i NM, og på desse åra har det vore ei stor musikalsk utvikling i korpset. I NM for brassband 2007 kom korpset på 2. plass i 4. divisjon, noko som gjev høve til å stille i 3. divisjon i 2008.

Konkurransane har ikkje vore noko mål i seg sjølv, men verkemiddel til å bli betre. Korpset held mange konsertar i løpet av året.

Norske musikkorps
Eid kommune
Elafitiøyane

Elafitiøyane er ei gruppe øyar i Adriahavet nordvest for Dubrovnik i Kroatia. Namnet har gresk opphav og tyder Hjortehalvøya (gresk elafos – hjort). Plinius den eldre var den første som nemnde øya i verket Naturalis Historia.

Elfatisøyane dekkjer mindre enn 30 kvadratkilometer og har eit totalt folketal i underkant av tusen menneske.

Tre hovudøyar:
 Šipan – den største øya og mest folkesette øya. 
 Lopud – har eit stort hotell
 Koločep – den største landsbyen er Donje Čelo

Andre mindre øyar:
 Daksa – ligg føre Gruž, Dubrovnik si hamn.
 Sv. Andrija – ei steinøy utan folk, men med eit fyr
 Ruda - 
 Mišnjak
 Jakljan
 Kosmeč 
 Goleč
 Crkvine
 Tajan
 Olipa – den vestlegaste av øyane

Dubrovnikøyane:
 Lokrum – enkelte reknar denne øya som ein del av Elafitsøyane.

Øyar i Kroatia
Havhest

Havhest (Fulmarus glacialis) er ein stormfugl som hekkar i Noreg. Dei liknar på måker, men er ikkje i nært slektskap med dei. Havhesten er ca. 48 cm lang, veg ca. 750 gram og har eit vengespenn på 101–112 cm. Den nærskylde sørhavhesten er litt større og har eit vengespenn på 115–120 cm. Begge inngår i gruppa havhestar.

Havhesten tar variert animalsk føde, lever av fisk, blekksprut, krepsdyr og åtsel inkludert fiskeslo. Fuglane flyg ute over havet mesteparten av tida, bortsett frå i hekketida.

Talet på havhestar auka i føre hundreåret, men er no minkande. Moglege forklaringar er klimaendringar, mindre tilgang på fiskeslo frå kommersielt fiske, pesticidar, anna toksin og plastfragment som flyt i havet. Havhest er ført opp som sterkt truga på norsk raudliste for artar, 2021.

Levevis

Som andre stormfuglar har havhestane avgrensa gange, men er sterke flygarar med eit breitt vengespenn, og stive vengeslag, som er heilt ulike måkene sitt. Havhestane ser kraftige ut i høve til måkene, og har korte, tjukke nebb. 

Dei hekkar i fjellhyller og legger eitt kvitt egg, som dei rugar på i 55–57 dagar. Som forsvar mot trugande rovfugl kan ungane kasta opp ei illeluktande olje mange meter. Luktolja vil matte fjørdrakta til rovfuglane, og kan føra til at dei døyr.

Kjelder 
 Mallory, M. L., S. A. Hatch, og D. N. Nettleship (2020). Northern Fulmar (Fulmarus glacialis), version 1.0. In Birds of the World (S. M. Billerman, red.) Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.norful.01
Referansar

Bakgrunnsstoff

fuglar i Noreg
stormfuglfamilien
Lundefugl

Lunde (Fratercula arctica), også kjent som sjøpapegøye eller lundefugl, høyrer til alkefuglane. Han er særmerkt av det fargerike nebbet sitt, som blir klart oransje under hekketida med gulraude konvekse striper bakover og er mørkebrunt inst mot hovudet.

Skildring
Fuglen ein blågrå flekk omkring auget. På oversida er fuglen svart, på undersida er han kvit. Han har ein svart ring kring halsen, og er bleikt oskegrå på sidene av hovudet og på strupen. I vinterdrakt er føtene gulraude. 

Ein vaksen lunde er mellom 28 og 35 cm lang, og har eit vengespenn på 50–60 cm. Lunden viser uvanleg dugleik i å symje og dukke, han kan flyge lågt over bølgjene og kan skjere gjennom dei med nebbet medan vengene og føtene slår ned i vatnet. Han slår med dei korte vengene i høg frekvens og når opp i ei ganske god flygefart. Føda er mest fisk, men lunden kan òg ta noko krepsdyr. Levetida er rundt 25 år.

Leveområde og levesett
Habitatet til denne alkefuglen er først og fremst i Nord-Atlanteren, det finst dessutan populasjonar i Nordsjøen, inn i Barentshavet og i Nordishavet nord til 80°N. Hekking går føre seg både på fastlandet og på øyar, meir enn halve verdspopulasjonen kan hekke på Island. 

Lunden hekkar i koloniar. Hekkesesongen er frå april til august, resten av året lever fuglane på havet. I Noreg hekkar lunden på Vestlandet, men dei store koloniane finst frå Lofoten og nordover. Desse koloniane kan vere på fleire hundre tusen fuglar, den største kolonien er den på Røst og har vore på over 1,3 million par. I fuglefjellet bygger lunden reiret sitt i gangar som han grev sjølv, eller i jordhòler eller små hòler i steinurer og i fjellsprekker. Hoa legg egg i mai–juni, og begge foreldra rugar dei. Paret får ofte berre ein unge, som blir i reiret i ca 40 dagar, og han vert veldig feit. Derfor var lundeungane eit lett bytte for fangstfolk då slik fangst var tillaten. I Nord-Noreg har fangst av lundefugl vore ei viktig tilleggsnæring opp igjennom hundreåra, bl.a. med hjelp av lundehund. I 2021 blei lundefuglen oppgradert frå «sårbar» til «sterkt truga (EN)» på norsk raudliste for artar.

Galleri

Kjelder 
Referansar

Bakgrunnsstoff 

Dansk side med utfyllande tekst om lundefuglen 
Tycho Anker-Nilssen, 1994, Artsomtale: Fratercula arctica – lunde, S. 258 i: Gjershaug, J. O., Thingstad, P. G., Eldøy, S. & Byrkjeland, S. (red.): Norsk fugleatlas. Norsk Ornitologisk Forening, Klæbu, henta 28. november 2021

Alkefamilien
Fuglar i Noreg
Goli otok

Goli otok (som tyder «aude øy») er ei øy i Adriahavet utanfor Primorje-Gorski Kotar fylke i Kroatia. Øya er gold og ikkje folkesett, bortsett frå litt vegetasjon på sørsida av øya, der ein òg finn fleire viker.

Under den første verdskrigen sende Austerrike-Ungarn russiske fangar frå austfronten til Goli otok.

I 1949 vart heile øya offisielt omgjort til eit sikkert fengsel styrt av det sosialistiske Jugoslavia. Fram til 1956, gjennom Informbiro-perioden, vart øya brukt til å fengsle politiske fangar. Desse inkluderte kjende stalinistar, men òg andre frå kommunistpartiet eller til og med vanlege borgarar som vart tiltalt for å vise sympati med Sovjetunionen. 

Fangane måtte gjere tungt arbeid i eit steinbrot, uansett vêr. Om sommaren er det 35-40 °C i området, og om vinteren bles ofte den iskalde boravinden. Dei vart ofte utsette for vald og audmjuka.

Etter Josip Broz Tito sitt regime betra forholdet til Sovjetunionen vart fengselet eit provinsfengsel i Sosialistrepublikken Kroatia. Frå denne tida vart det brukt til å fengsle nasjonalistar, og seinare vanlege kriminelle.

Fengselet vart stengd i 1988, og sidan den gong er øya berre stundom vitja av turistar og sauegjetarar frå Rab.

Bakgrunnsstoff 
 www.goli-otok.com
 Samanliknande kriminologi Europa-Jugoslavia 

Øyar i Kroatia
Fengsel i Austerrike-Ungarn
Fengsel i Jugoslavia
Fangeøyar
Ilovik

Ilovik er ei øy i Adriahavet utanfor kysten av Kroatia, sør for øya Losinj og ved sida av øya Sveti Petar. Sundet Ilovacka vrata ligg mellom øya og Losinj.

Den einaste landsbyen på øya er òg kalla Ilovik. Omkrinsen på øya er om lag 15,4 km og ho har eit areal på 5,8 km². Kysten er lett tilgjengeleg på alle kantar med mange isolerte viker. Den største vika med sandstrand er Paržine, som ligg søraust på øya.

Mellom Ilovik og Sveti Petar går det eit 2,5 km langt og 300 m breitt sund. Hamna på øya ligg skjerma for dei fleste vindretningar, og er ein populær stoppestad for reiser mellom nordlege og sørlege delar av Adriahavet. På berre nokre timar kan ein nå øyane Istra, Krk, Rab, Pag og Kornati.

Øya er dekt med vegetasjon typisk for Middelhavet, som oleander i forskjellige fargar, palmer og to hundre år gamle eukalyptustre. På grunn av eit rikt planteliv vert øya stundom kalla Blomeøya.

Historie 
Hamna mellom Ilovik og Sveti Petar har sidan antikken vore ein trygg ankringsplass, og det var her dei første innbyggjarane slo seg ned.

Dei eldste spora etter sivilisasjon på øya er frå den illryiske stamma Liburni. Ein kan òg sjå spor etter antikke romerske busetnadar, mellom anna har ein funne bygningar, mosaikk, myntar og ein sarkofag, i tillegg til arkeologiske funn under vatn. Murane som går rundt dagens gravplass går tilbake til 1000-talet. Dei var ein del av eit benediktinarkloster.

Borga, som ein kan sjå restar av på Sveti Petar, vart bygd i 1600 av venetianarane. Filippo Pasqualigo reiste borga for å forsvare området mot sjørøvarar (uskoks). Dei første kroatane kom til Ilovik på slutten av 1700-talet frå Veli Losinj, og dette markerte byrjinga på det moderne Ilovik.

Det eldste nedteikna namnet på øya er Neumae Insulae frå år 1071. På 1200-talet vart øya nemnt som Sanctus Petrus de Nimbis og seinare San Pietro dei Nembi. Kroatiske innbyggjarar kalla den mindre øya Sveti Petar, og den største Tovarnjak (Asinello på italiensk), og til slutt Ilovik.

Kjelde 

Øyar i Kroatia
Iž

Iž (italiensk Eso) er ei øy i Adriahavet utanfor kysten Kroatia. Ho ligg nær Zadar, mellom Ugljan i nordaust og Dugi Otok i sørvest. Ho har eit areal på 17,59 km² og eit folketal på 557. Ho er stort sett bygd opp av kalkstein og dolomitt. Øya har vore busett sidan førhistorisk tid. Det er ei katolsk kyrkje frå 1000-talet på øya, og spor etter dei første kroatane går tilbake til år 1266. Dei to største busetnadane (Iž Veli og Iž Mali) ligg aust på øya. Hovudnæringane på øya er fiske, dyrking av oliven, keramikk og turisme.

Kjelder 

Øyar i Kroatia
Korgball

Dette ordet kan òg verta brukt om ballsporten Korfball.

Korgball eller basketball er ein lagsport med ball med opphav i USA. Målet med spelet er å score fleire poeng enn motstandaren. Poenga får ein ved å kaste ballen gjennom motstandaren sitt mål, ei oppheist korg. Sporten vart skapt av James Nismith, ein gymlærar ved Springfiles College (då YMCA) i Springfield i Massachusetts i desember 1891. Den første kampen vart spelt 20. januar 1892.

Basketball har framleis størst popularitet i USA, men i dei siste tiåra har idretten opplevd ein stor vekst i Europa og Asia.

Bakgrunnsstoff 

 NBA (National Basketball Association)
 Norges Basketballforbund

 
Lagsport
Ballspel
Idrettar frå USA
Karv

Karv er ein type vikingskip som blei brukte til reiser langs kysten og kanskje også til lengre enkeltferder. Døme på gjenverande karvar er Tuneskipet, Gokstadskipet og Osebergskipet. Langskipa ver krigsskip som kan reknast som større utgåver av karvane.

Vikingskip
Kaprije

Kaprije er ei øy i Adriahavet utanfor kysten av Kroatia, og ein del av øygruppa Šibenik. Ho har eit areal på 6,97 km² og eit folketal på 143. Den einaste busetnaden på øya er òg kalla Kaprije. Øya er ålsendt med dalar som går på tvers av øya. Her veks det gras og enkelte furuskogar Druer og oliven vert dyrka her. Hovudnæringane på øya er jordbruk, fiske og turisme. Det er ikkje tillate med bilar på øya.

På 1300- og 1400-talet høyrte øya til adelsfamiliar frå Šibenik. Då ottomanarane okkuperte fastlandet på 1500- og 1600-talet flykta mange menneske frå fastlandet til Kaprije, og mange av dei andre øyane utanfor kysten av Kroatia. På denne tida vart ei kyrkje for St. Peter bygd på øya.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Bilete frå Kaprije 

Øyar i Kroatia
Koločep

Koločep (italiensk Calamotta) er ei øy i Adriahavet, nær byen Dubrovnik i Kroatia, og ein av tre folkesette øyar i øygruppa Elafitiøyane. Ho er òg den sørlegaste folkesette øya i Kroatia.

Øya ligg om lag 1 km frå fastlandet, og om lag like langt frå halvøya Lapad. Hamna til Dubrovnik (Gruz) ligg innerst i bukta og på andre sida av Lapad, om lag 5 km frå Koločep. Frå Gruz går det ferjeavgongar til øya fleire gongar om dagen, ein tur som tar om lag 20 minutt med ferje eller 10 minutt med taxibåt.

Det er to busetnadar på øya som vert kalla Gornje Celo (italiensk Calamotta Levante) og Donje Celo (italiensk Calamotta Ponente) med til saman 150 innbyggjarar. Begge ligg i kvar si vik, om lag 3 km frå kvarandre. Koločep er bilfri, men det går mange småvegar og gangstiar over heile øya.

Koločep har meir enn 250 dagar med sol i løpet av eit år. Klimaet er typisk middelhavsklima, og sidan øya er så pass lita vert klimaet i stor grad styrt av Adriahavet. Havet styrer temperaturane, og held temperaturen over 10 °C om vinteren og under 27 °C om sommaren.

Det klåre vatnet rundt øya varierer frå djup blått til turkis. Langs kysten ligg det fleire gøymde viker, og frå ei av desse kan ein symje inn i Den blå grotta på sørsida av øya. Like utanfor kysten ligg eit rikt hummarområde, som er ein av spesialitetane til Koločep.

Plantelivet på øya består mellom anna av høge furu og olivenlundar.

Historie 

Då Koločep var ein del av Republikken Dubrovnik var øya ein viktig skipsbyggingsstad. To sjømenn på Christopher Columbus sitt skip Santa Maria var frå Koločep. Arkeologiske utgravingar har funne spor som går tilbake til grekarane og romarane i antikken og fram til Napoleon si tid. Den vetle øya på berre 2,3 km² har sju førromanske kyrkjer som går heilt tilbake til tida då dei kroatiske kongane herska her, frå 800- til 1000-talet.

Bakgrunnsstoff 
 http://www.kolocep.com
 http://www.jadrolinija.hr/default.aspx?dpid=1304

Kolocep
Boge i arkitekturen

Sjå òg boge
Ein boge er ein boga konstruksjon som er i stand til å spenne over ei opning mens han held oppe ei betydeleg vekt. Den første bogen vart utvikla i Induskulturen ca. 2500 før vår tidsrekning, og seinare i Mesopotamia, Egypt, Assyria, Etruria og seinare antikkens Roma. Bogen vart ein viktig teknikk i katedralbygging og vert framleis nytta i visse moderne bygningar som bruer.

Konstruksjon 

Det følgjande galleriet viser korleis bogar kan sjå ut. Dei er grovt sortert etter kva tid dei vart tekne i bruk.

Bygningsdetaljar
Kuppel

Ein kuppel er eit regelmessig krumma kvelv over eit rundt eller polygonalt grunnplan. Ein kan sjå på ein kuppel som ein boge som er rotert om sin eigen akse. Dette gjer at kuplar har stor strukturell styrke, og eigner seg som kvelving over store opne rom.

Bakgrunnsstoff 

Bygningsdetaljar
Kornati

Kornati er ei øygruppe i Adriahavet ved kysten av Kroatia, utanfor Dalmatia og sør for Zadar. Med 150 øyar over eit havareal på om lag 320 km² er Kornati den tettaste øygruppa i Middelhavet (Skračiċ, 2003).

Den sørlege delen av øygruppa, kalla Donji Kurnat (Nedre Kurnat), vart erklært nasjonalpark i 1980.

Kornat, med eit areal på 32,53 km², er den største av øyane, og utgjer to tredjedelar av landarealet i parken. Sjølv om øya er 25,2 km lang, er ho ikkje meir enn om lag 2,5 km på det breiaste.

Det er ingen permanente busetnadar på Kornati. Det er likevel ført opp enkle hus i godt verna viker som Vruje, Kravjačica, Lavsa og andre, som vert brukt av landeigarane som ly. Dei fleste landeigarane kjem frå øya Murter.

Kjelder 
 Skračiċ, Vladimir (2003). Kornat Islands. Zadar: Forum. ISBN 953-179-600-9.

Bakgrunnsstoff 

 Kornati nasjonalpark på croatia.aventin.hr 
 Kornati nasjonalpark på kornati.hr
 Biletgalleri 

Øyar i Kroatia
Nasjonalparkar i Kroatia
Krapanj

Krapanj er ei øy i Adriahavet ved kysten av Kroatia utanfor sentrale delar av Dalmatia i fylket Šibenik.

Krapanj er den minste busette øya i Adriahavet med eit areal på berre 0,36 km². Ho er òg den tettast folkesette øya og er ikkje høgare enn 1,5 meter på det høgaste. Krapanj ligg 300 meter frå det næraste punktet i landsbyen Brodarica på fastlandet.

Historie 
Landsbyen Krapanj vart grunnlagd av Toma Jurić, ein adelsmann frå Šibenik og ein etterkomar av Šubic-familien frå Bribar. Toma kjøpte øya i 1436 frå Šibenik fylke for å byggje ei fransiskansk kyrkje på øya. Han døydde derimot før han kom i gang med bygginga og dei fire sønene hans bygde Den heilage kross-kyrkja og eit kloster i 1523 med velsigning frå Pave Eugene IV. Vilkåret frå paven var derimot at berre munkar kunne bu og leve på øya.

Då osmanarane byrja å invadere nabolanda, lèt fransiskanarane folk få bu i naboområda på fastlandet søraust for klosteret, slik at dei kunne slå seg saman i kampen mot det tyrkiske åtaket.

Restane av dei gamle kyrkjeveggane kan ein framleis sjå ved ytterdøra til klosteret. Kyrkja vart utvida i 1937.

Det kjem generelt svært få turistar til øya, sjølv i høgsesongen. Noko av årsaka til dette er at det ikkje er tillate med køyretøy på øya. Mange av dei gamle tradisjonane er tatt vare på. Ein produserer vin, olivenolje, Rakia og svampar. Haustinga av svampar går 300 år tilbake i tid, og i mange år var dette hovudnæringa for mange familiar på øya. Svampane frå øya var vidkjende over heile verda for sin høge kvalitet og for sin vakre utsjånad. Kosmetikkmarkedet har dei siste åra opna market for Krapanj-svampar på ein internasjonal skala.

Øyar i Kroatia
Krk

Krk (italiensk Veglia, latin Curicta) er ei øy Adriahavet ved kysten av Kroatia, nær Rijeka (italiensk Fiume) i Kvarnerbukta (italiensk Quarnaro) og ein del av Primorje-Gorski Kotar fylke.

Krk er den nest største øya i Adriahavet med eit areal på 405,22 km², og den mest folkesette med mange landsbyar og eit folketal på 16 402 (2001). Sjølv om nylege studiar har vist at Cres (italiensk Cherso) er den største kroatiske øyar, seier offisielle data at Krk er den største. 

Av landsbyar på Krk finn ein: 
 Krk, med 5 491 innbyggjarar (2001), ligg ved .
 Omišalj, (italiensk Castelmuschio) 2 998 menneske
 Malinska-Dubašnica, (italiensk Malinsca) 2 726 menneske
 Punat, (italiensk Ponte) 1 876 menneske
 Dobrinj, (italiensk Dobrigno) 1 970 menneske
 Baška, (italiensk Besca) 1 554 menneske
 Vrbnik, (italiensk Verbenico) 1 245 menneske

Økonomi og infrastruktur 
Krk ligg forholdsvis nær fastlandet og har vore forbunde til fastlandet via ei 1 430 meter lang bogebru, kalla Krkbrua, sidan 1980, ei av dei største betongbruene i verda. Sidan ho ligg nær byen Rijeka, ligg Rijeka flyplass ved Omišalj, i tillegg til eit oljeraffineri (som er knytt til hamna i Rijeka. Eit kloster ligg på den litle øya Košljun i ei bukt utanfor kysten av Krk.

Krk er ein populær feriestad sidan ho ligg nær både Slovenia, sørlege delar av Tyskland, Austerrike, og Nord-Italia. Etter at Austblokka kollapsa har mange turistar òg kome frå Ungarn, Romania og andre tidlegare austblokkland.

Historie 
Øya har vore busett sidan før 900-talet fvt.. Romarane kalla øya Curicta. Under Den romerske borgarkrigen var Curictabukta åstad for sjøslag mellom flåtane til Cæsar og Pompeius

Over tusen år seinare vart øya sentrum for Vegliot-dialekten i det dalmatiske språket. Krk var òg sete for biskopar og Frankopan-familien i mellomalderen.

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell side 
 Turiststader på Krk

Øyar i Kroatia
Nellejet Zorgdrager

Nellejet Zorgdrager () er ein nederlandsk sosialantropolog. Ho har arbeidd ved Instituut voor Culturele Antropologie og Instituut voor Scandinavische Talen en Literatuur ved Universitetet i Groningen.

Zorgdrager tok doktorgraden på eit arbeid om Kautokeinoopprøret. Ho har også publisert andre artiklar om samiske samfunnstilhøve.

Bibliografi (utdrag) 
 Zorgdrager, Nellejet 1989: De strijd der rechtvaardigen Kautokeino 1852 : religieus verzet van Samen tegen intern Noors kolonialisme : (with a summary in English) = The battle of the righteous. Kautokeino 1852 / Nellejet Zorgdrager. - Groningen, 1989. - 446 s. + kart : ill., tab.
 Zorgdrager, Nellejet 1997: De rettferdiges strid : Kautokeino 1852 : samisk motstand mot norsk kolonialisme ; omsett frå nederlandsk av Trond Kirkeby-Garstad. - Nesbru : Vett & viten ; Oslo : i samarbeid med Norsk folkemuseum, 1997. - 558 s. : ill. (Samiske samlinger ; B.18, red.: Ove Pettersen). Omarbeidd versjon av doktoravhandling - Universitetet i Utrecht, 1989. Samandrag på nordsamisk, finsk og engelsk. Bibliografi: s. 533-545

Samisk samfunnsforsking
Sosialantropologi
Kautokeinoopprøret
Nederlandske antropologar
Motkultur

Motkultur er periferien sin motstand mot sentrale styremakter si maktpenetrering og kulturell standardisering gjennom stat- og nasjonsbygging, kjent frå modellen åt Stein Rokkan. I norsk samanheng heng dette saman med dei historiske motsetningane mellom embetsmannsstaten og venstrerørsla under kampen for innføring av parlamentarisme og kampen for unionsoppløysing og nasjonalt sjølvstende i andre halvdel av 1800-talet og fram til 1905. 

Massebasisen for den breie venstrealliansen som kjempa gjennom demokratiet og den nasjonale frigjeringa, var bøndene. Som ledd i styrkinga av bondemassane sin sjølvtillit og sjølvrespekt, vart det reist motkulturar på det språklege, religiøse og alkoholpolitiske området. Desse motkulturane slo mest gjennom på Vestlandet, og motkulturane vart derfor delvis ei motsetning mellom aust og vest, særleg mellom hovudstaden og Vestlandet. 

Det er likevel skilnader mellom motkulturane og kor dei slo gjennom. Fråhaldsrørsla var til dømes like sterk i mange byar som på bygdene, og bedehuskristendommen stod sterkare langs kysten mens nynorsken (og ungdomslaga) stod sterkast i fjordbygdene. Fråhald og bedehuskristendom stod også sterkt i delar av Austlandet, som Østfold fylke, ikkje berre i vest. Nynorsken slo gjennom ikkje berre i fjord-Noreg, men òg i fjell-Noreg, inkludert dei indre dalstrøka austafjells. 

Nynorsken og målrørsla utfordra embetsmennene sitt danske mål, lekmannsrørsla utfordra embetsmennene (prestane) sitt forkynningsmonopol, og fråhaldsrørsla utfordra embetsmennene sin alkohol-kultur. Alle desse motkulturane slo sterkast gjennom i vest. 

Partiet Venstre hadde bakgrunnen sin i motkulturane. Samanliknar ein den geografiske fordelinga av røyster mellom høgre- og venstresida ved det avgjerande stortingsvalet i 1882 med fordelinga av røyster mellom ja og nei til EF/EU i 1972 og 1994, ser ein klare parallellar som tyder på at desse motkulturane framleis har noko å seie i Noreg.

I vidare tyding er motkultur òg bruka om alle slag motstraumskulturar eller subkulturar, som ulikt dei eigentlege motkulturane er meir ei motesak (som punk og hippiar), eller eit personleg spørsmål (som homofili), og mindre eit historisk rotfest motstand mot ei definert sentral kulturmakt.

Sjå òg
Motkulturen i 1960-åra

Kultur
Subkulturar
Mirek Topolánek

Mirek Topolánek () er ein tsjekkisk politikar og var statsminister i Tsjekkia frå 16. august 2006 til 8. mai 2009. Han er leiar for det konservative partiet Občanská demokratická strana (Det borgardemokratiske partiet), og leia ein sentrum-høgre koalisjon.

Statsministrar i Tsjekkia
Folk frå Zlín-provinsen
Korfball

Korfball (nederlandsk Korfbal, norsk 'korgball') er ein ballsport for to lag. Han blir mest spela i Nederland og Belgia. Korfball skil seg frå andre lagidrettar ved at han er ein blanda-sport: eit lag har fire kvinner og fire menn.

Bakgrunnsstoff 
International Korfball Federation (IKF) med regler, nasjonale forbund og resultater

Ballspel
Lagsport