alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Ekstremvêret Dagmar

Dagmar var eit varsla ekstremvêr utstedt 24. desember 2011 for Sogn og Fjordane, Møre og Romsdal og Trøndelag for natt til 2. juledag. Ekstremvêret gjaldt uvanleg kraftig vind i samband med høg vasstand og høge bølgjer. Det vart først venta sørvestleg sterk storm langs kysten, men dette vart sidan oppgradert til orkan. 

«Dagmar» vart samanlikna med nyårsorkanen i 1992, og utviklinga til lågtrykket hadde mange likskapstrekk. Vinden var derimot ikkje venta å verte like kraftig. Enkelte stader fekk likevel vind opp mot 46 m/s med vindkast over 55 m/s. Dette er av same styrke som ein kategori 2-orkan i Nord-Atlanteren.

Vêrsituasjonen
Eit kraftig lågtrykk i Norskehavet den 1. juledag flytta seg nordaustover mot Bjørnøya. Dette gav sørvestleg vind og pålandsvêr i Nordland, og på grunn av ekstrem stormflod vart dette lågtrykket klassifisert som ekstremvêret Cato. I samband med kaldfronten til dette lågtrykket oppstod det eit hissig sekundært lågtrykk nær Færøyane med eit stormsentrum på kring 956 hPa. Dette raste innover mot Nordvestlandet seinare på dagen og natt til 2. juledag. Dette vart klassifisert som ekstremvêret «Dagmar». Natt til mandag gjekk stormsenteret i land ved Helgeland.

Det var venta vindkast opp mot 40-45 m/s dei mest utsette stadane og bølgjer opp mot 15-17 meter utanfor Sogn og Fjordane. I Møre og Romsdal var det venta 12-15 meter høge bølgjer med vasstand 55-90 cm over det som er oppgjeve i tidvasstabellen. Utanfor Trøndelag var bølgjene venta å nå 10 meter, medan vasstanden var venta 60-85 cm over tidvasstabellen.

Verknad

Vinden vart ein del kraftigare enn det som vart varsla og Kråkenes fyr fekk mellom anna middelvind på 46 m/s med vindkast på 58 m/s. Andre stader med orkan vart Svinøy fyr (40 m/s, vindkast 50 m/s) og Ona fyr (38 m/s, vindkast 56 m/s). I tillegg bles det kraftig langt inn i landet og Sandane lufthamn fekk til dømes 24 m/s med vindkast opp i 38 m/s. 

Den kraftig vinden førte til mage nedblåste tre som stengde mange vegar. I tillegg førte straumbrot til at store delar av Nordvestlandet vart mørklagd. Mange båt- og ferjeruter vart innstilt. Flygande gjenstandar førte til skadar på bilar og bygningar. 

Sjølv om vinden ikkje vart like kraftig lenger sør og på Austlandet, vart det òg her meldt om trafikkproblem på grunn av velta tre.

Sjå òg
Ekstremvêr i Noreg

Kjelder

Bakgrunnsstoff
Særs høge bølgjer filma frå eit supplyskip på Haltenbanken - youtube.com

Dagmar
2011 i Noreg
Sinj

Sinj er ein by i Split-Dalmatia fylke i Kroatia. Sjølve byen har kring 11 000 innbyggjarar, medan heile kommunen med dei omliggande landsbyane har kring 25 000 innbyggjarar. 

Sinj er senteret for eit område kalla Cetinska krajina, ei gruppe busetjingar på den frodige karstsletta (Sinjsko polje) som elva Cetina renn over. Sinj ligg mellom fire fjell: Svilaja, Dinara, Kamešnica og Visoka. Fjella gjev Sinj eit særeige submiddelhavklima med varmare somrar og kaldare vintrar. 

Byen voks opp kring ei gammal festning heldt av osmanarane frå 1500-talet til slutten av 1600-talet, og eit fransiskanarkloster med kyrkja Vår frue av Sinj (kroatisk Gospa Sinjska), ein pilegrimsstad. 

Jubileet for den siste sigeren over den osmanske armeen i 1715 vert feira årleg i starten av august med Sinjska alka, ein ryttarkonkurranse.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Sinj» frå ,  den 26. desember 2011.

Bakgrunnsstoff
 Sinj lufhamn

Byar i Kroatia
Regionen Makedonia

Makedonia er ein geografisk og historisk region på Balkan i det søraustlege Europa. Grensene vert rekna å ha endra seg over tid, men vert i dag som region rekna for å ligge i fem land på Balkan: Hellas, Nord-Makedonia, Bulgaria, Albania, Serbia, samt Kosovo. Regionen dekkjer om lag 67 000 km² og har ein folkesetnad på 4,76 millionar. 

Den eldste kjende busetnaden i regionen går tilbake om lag 9 000 år. Frå midten av 3000-talet fvt. var kongedømet Makedonia ei dominerande makt i Hellas og naboområda. Sidan den gong har Makedonia hatt ei mangfaldig historie.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Macedonia (region)» frå ,  den 26. desember 2011.  

Geografi i den greske antikken
Provinsar i Romarriket
Delte område
Silahdar Damat Ali Pasja

Silahdar Damat Ali Pasja, òg kjend som Silahdar Ali Pasja, ()  var ein osmansk-tyrkisk general og storvesir.

Tidlege år
Ali Pasja var fødd i İznik (Nikea i antikken), nær Bursa i Tyrkia. Han gjekk i trening på Enderun palasskule i Istanbul og under regjeringstida til Mustafa II vart han vald som personleg sekretær for sultanen. I 1709 vart han trulova med dottera til Ahmet III, og fekk tittelen damat (brudgom) og vart utpeikt som andrevesir. Den 27. april 1713 vart han storvesir.

Tida som storvesir

Kort tid etter han tiltredde i stillinga, oppnådde han å fornye Pruth-traktaten med Russland, og sikra slik den nordlege grensa for Det osmanske riket ved Dnepr.

Tidleg i 1715 flytta han merksemda si mot Morea (Peloponneshalvøya i det sørlege Hellas), som hadde vore under Republikken Venezia sidan Moreakrigen og freden i Karlowitz i 1699. Osmanarane hadde aldri gløymd dette tapet. Då venetianarane gav tilflukt for opprørarar frå Montenegro i provinsen deira Dalmatia, og somme av kjøpmennene deira var involvert i ein strud med osmanske fartøy, nytta Ottoman Porte (regjeringa) dette som tilskot til å erklære krig.

Det påfølgjande felttoget i 1715, leia av Silahdar Ali Pasha sjølv, vart ein stor suksess, og heile Morea fall raskt utan den osmanske armeen tapte særleg med menn.

Habsburgsk Austerrike, som var ein alliert av Venezia, erklærte derimot òg krig mot osmanarane. I 1716 flytta Ali Pasha til den austerrikske grensa, der han kommanderte den osmanske armeen mot austerrikske styrkar under prins Eugene av Savoie i slaget ved Petrovaradin (5. august 1716). Under slaget mista Ali Pasha livet. Han vart gravlagd i Beograd.

Etter han døydde vart han kalla Şehit Ali Pasha (martyr).

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Silahdar Damat Ali Pasha» frå ,  den 26. desember 2011. 
 oppgav desse kjeldene:

Storvesirar i Det osmanske riket
Pasjaer
Osmanske tyrkarar
Akrokorint

Akrokorint (gresk Ακροκόρινθος, Akrokórinthos), Korints akropolis, er ei monolittisk høgd over den antikke byen Korint. Den akhaiske akropolisen i byen som allereie var ei lett forsvart stilling på grunn av geomorfologien, vart ytterlegare tungt befesta under Austromarriket sidan han vart setet for strategosen av Themaen av Hellas. Seinare vart han ei festning for frankarane etter det fjerde krosstoget, venetianarane og osmanarane. 

Med den sikre vassforsyninga si vart festninga i Akrokorint brukt som siste forsvarslinje i det sørlege Hellas for å stå imot fiendar som freista å trenge seg inn på Peloponnes-halvøya. Tre ytre murar utgjorde dei menneskeskapte festningsverka på høgda. På den høgaste toppen på staden stod eit tempel til Afrodite som vart kristna som kyrkje før det seinare vart ein moské. Det amerikanske instituttet i Aten byrja utgravingar i 1929. For tida er Akrokorint ei av dei viktigaste mellomalderske borgene i Hellas.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Akrokorint» frå ,  den 26. desember 2011.  

Stader i gresk antikk
Slott i Hellas
Turisme i Hellas
Arkeologiske funn i Hellas
Janitsjar

Janitsjarane var elite-infanterisoldatar som tente som den osmanske sultanen sine livvakter. Stort sett var desse av ikkje-tyrkisk opphav frå Det osmanske riket. Ordet stammar frå osman-tyrkisk: يڭيچرى (yeniçeri) og tyder «ny soldat». Dei vart oppretta på eit tidspunkt på 1200-talet og vart oppløyst av sultan Mahmud II i 1826.

Opphav 

Nokre tyrkiske kjelder oppgjev at Orhan I var han som oppretta janitsjar-avdelinga, men dei eksisterte som ei fast avdeling i hæren frå 1362 under sultan Murat I. Hovudsakleg nytta dei seg av unge kristne krigsfangar. Janitsjarane vart den første profesjonelle hæren til Det osmanske riket og vart ofte sett inn der sultanen hadde behov for nokre han kunne stole på.

Tydinga av janitsjarane 

Janitsjarane skilde seg ut frå andre osmanske einingar på fleire måtar. Dei vart betalt i kontantar og ikkje i tjuvgods og timars (erobra landområde) som var vanleg på den tida. Dei hadde uniformene sine og marsjerte til den spesielle musikken sin spelt av mehterân.

Det osmanske riket var den første staten som hadde ein profesjonell hær sidan Romarriket. Soldatane budde i brakker saman og tente som politimenn og brannvesen i fredstid. Dei vart òg betalt med kontantar kvartalsvis i fredstid, noko som skilde seg ut frå praksisen for soldatar på denne tida som berre fekk betalt under krigstid.

Janitsjanarar byrja å nytte seg av muskettar veldig tidleg. Første gongen var tidleg på 1400-talet og frå 1500-talet var avdelinga fast oppsett med muskettar som våpen i motsetnad til det tidlegare brukte sverdet og spydet. Dei tok òg i bruk tidlege granatar og handkanoner.

Janitsjarane hadde òg sitt eigne medisinske apparat som følgde med dei overalt. Dei bestod stort sett av muslimske og jødiske kirurgar som hadde utvikla metodar for å frakte såra og sjuke til feltsjukehus.

Mykje av dette saman med ein imponerande krigshistorie førte til at janitsjarane vart studert av utanlandske statar.

Oppløysinga 

Janitsjarane vart etterkvart klår over sin eigen status, og byrja å krevje betre tilhøve. Dei stod bak fleire opprør, det første i 1449, og avsette fleire sultanar som motsette seg dei, blant dei Osman II og Selim III.

I 1826 starta sultan Mahmud II ei ny avdeling, kavaleristane Sipahi. Då janitsjarane vart klår over dette starta dei eit nytt opprør, men i motsetnad til tidlegare støtta korkje folkesetnaden eller andre delar av hæren dei og dei vart tvinga tilbake til brakkane sine. Der vart dei bombardert med artilleri. Dei som ikkje døydde i dette åtaket vart seinare avretta eller sende i eksil.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Janitsjar» frå ,  den 26. desember 2011. 
 oppgav desse kjeldene:
Godfrey Goodwin, Janissaries, 2006. ISBN 0-86356-740-1
David Nicolle, Janissary, 1995. ISBN 1-85532-413-X

Skipingar i 1360-åra
Nedleggingar i 1826
Infanteri
Krigføring i mellomalderen
Militære einingar og formasjonar i mellomalderen
Militære einingar og formasjonar i Det osmanske riket
Tyrkiske ord og uttrykk
Kristne i Det osmanske riket
Kristendom og vald
Cellier des Dauphins

Cellier des Dauphins er eit vinmerke frå Rhône-dalen. Det vart danna i 1967 som eit samvirke av vinprodusentar.

Bakgrunnsstoff 
 Heimeside til Cellier des Dauphins

Fransk vin
Skipingar i 1967
The Siege of Corinth

The Siege of Corinth er eit langt, dramatisk dikt av Lord Byron, publisert den 22. januar 1816. Diktet var inspirert av ei hending under den osmansk-venetianske krigen (1714–1718) der osmanarane massakrerte venetianske soldatar og greske sivile etter å ha erobra Akrokorint ved Korint i Hellas den 25. juni 1715. 

Opningslinjene til diktet

In the year since Jesus died for men,
Eighteen hundred years and ten,
We were a gallant company,
Riding o'er land, and sailing o'er sea
Oh ! but we went merrily !

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «The Siege of Corinth (poem)» frå ,  den 26. desember 2011.

Bakgrunnsstoff
 The Siege of Corinth ved Internet Archive

Lord Byron
Dikt frå 1816
Palamídi

Palamídi (gresk Παλαμήδι) er ei festning aust for Akronavplía i byen Návplio på Peloponnes sør i Hellas. Han ligg på toppen av ein 216 meter høg ås og vart bygd av venetianarane under den andre okkupasjonstida deira av området (1686-1715).

Festninga var eit stort og ambisiøst prosjekt, men stod ferdig innan relativ kort tid frå 1711 til 1714. Det er ei typisk barokk festning baset på planane til ingeniørane Giaxich og Lasalle. I 1715 vart ho erobra av tyrkarane og vart verande under deira kontroll til 1822, då ho vart erobra av grekarane.

Galleri

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Palamidi» frå ,  den 26. desember 2011.  
 

Palamidi
Palamidi
Palamidi
Groupe Castel

Groupe Castel er eit fransk drikkevareføretak. Det vart danna i 1949 under namnet Castel Frères av Pierre Castel, som har halde fram med å driva det som eit familieføretak.

Groupe Castel er i dag ein av dei fremste vinprodusentane i verda. Føretaket er den største vinprodusenten i Frankrike, og eig dei største franske og utanlandske vinmerka som blir selde i Frankrike. Groupe Castel er også den franske leiaren for bordvin og den fjerde største for øl og læskedrikkar i Afrika (etter SABMiller, Heineken og Guinness). I 2016 var det den tredje største for vin i verda, etter Constellation Brands og Gallo.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

Fransk vin
Skipingar i 1949
Franske føretak
Nytingsmiddelprodusentar
Pýlos

Pýlos (gresk Πύλος), historisk kjend under det italienske namnet Navarino, er ein by og tidlegare kommune på Peloponnes i Hellas. Sidan 2011 har han vore ei kommunaleining i kommunen Pýlos-Néstoras i periferieininga Messinía i periferien Peloponnes, der han er hovudsete.

Pýlos var før administrasjonsstad for den tidlegare provinsen Pylía. Nærliggande landsbyar er mellom andre Jálova, Eleófyto, Skhinólakka og Paleónero.

Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunaleininga Pýlos 5 287 innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 2 345 innbyggjarar.

Pýlos er ein viktig arkeologisk stad på vestkysten av Peloponnes. Pýlos frå bronsealderen vart først graven ut av Carl Blegen i 1952. Denne staden ligg ved den moderne Áno Eglianós om lag 9 km nordaust for bukta. Blegen kalla restane etter eit stor mykensk palass der det såkalla «Nestorpalasset» etter den homerske herskaren Nestor, som styrte over «sandete Pýlos» i Iliaden. Pýlos vart fråflytta ei stund etter 700-talet fvt. og er stort sett ukjend i antikken.

Referansar

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Pylos» frå , den 26. desember 2011.

Bakgrunnsstoff
Offisiell nettstad

Pylos
Pylos
Pylos
Pylos
Pylos
Koróni

Koróni (gresk Κορώνη) er ein by og tidlegare kommune på Peloponnes i Hellas. Sidan 2011 har han vore ei  kommunaleining i kommunen Pýlos-Néstoras i periferieininga Messinía i periferien Peloponnes.

I tida under Republikken Venezia og Det osmanske riket vart byen kalla Corone. Byen har kring 1700 innbyggjarar og ligg sørvest på Peloponnes ved Messiníabukta i det sørlege Hellas, om lag 45 minuttar sørvest for Kalamáta. Byen ligg på ein ås nedanfor ei imponerande venetiansk festning og nedover til bukta.

Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunaleininga Koróni 4 366 innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 1 397 innbyggjarar.

Referansar

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Koroni» frå ,  den 26. desember 2011.

Bakgrunnsstoff
Offisiell nettstad

Koroni
Koroni
Koroni
Methóni

Methóni (gresk Μεθώνη) er ein landsby og tidlegare kommune i Messinía i Peloponnes i Hellas. Frå 2011 er han ei kommunaleining i kommunen Pýlos-Néstoras i periferieininga Messinía i periferien Peloponnes.

Namnet kjem frå Mothona, ei mytisk klippe. Methóni ligg 11 km sør for Pýlos og 11 km vest for Finikoúnda. Den kommunale eininga Methóni omfattar dei nærliggande landsbyane Grizókambos, Finikoúnda, Finíki, Lakhanáda, Varákes, Kainoúrjo Khorió, Kamária, Evangelismós og Innoússes-øyane. Sistnemnde består av Sapiéndza, Skhíza og Ajía Marianí og dannar eit naturleg vern av hamna i Methóni.

Tápia, Kokkiniá og Kritiká er område nær landsbyen med vakre strender.

Byen er òg kjend under det italienske namnet Modon eller Modona, som han vart kalla under venetianarane. Turisme dominerer industrien her og ho har flotte strender i sør med restaurantar, barar, tavernaer og hotell for turistane. Jordbruk og tenester er andre næringar.

Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunaleininga Methóni 2 598 innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 1 103 innbyggjarar.

Referansar

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Methoni, Messenia» frå ,  den 26. desember 2011.  
 

Methoni
Methoni
Methoni
Methoni
Mordattentatet på Frankfurt am Main lufthamn

Mordattentatet på Frankfurt am Main lufthamn fann stad 2. mars 2011 på Frankfurt am Main lufthamn i Frankfurt am Main i Tyskland, då to personar vart drepen og to andre alvorleg skada. 

Åstaden var eit offentleg område i Terminal 2 på busshaldeplass-sona på flyplassen, som vert regelmessig nytta av den amerikanske hæren for sin militære bussar. Ein av soldatane som var på veg til Afghanistan vart skoten i hovudet og døydde momentant. Like etterpå var bussjåfjøren òg skoten og drepen. Gjerningsmannen, kosoviske Arid Uka, skaut òg to andre soldatar i hovudet, men dei overlevde. Han vart så fylgd etter av soldatar og politimenn til han vart arrestert. 10. februar 2012 vart han dømd til fengsel på livstid.

Fotnotar

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Mordanschlag am Frankfurter Flughafen am 2. März 2011» frå ,  den 26. desember 2011.  
 

Frankfurt am Main
2011 i Tyskland
Mord i 2011
Mord i Tyskland
Soúda

Soúda (gresk Σούδα) er ei lita øy i Soúdabukta på nordvestkysten av Kreta. I antikken var denne øya ei av to småøyar som vart kalla Leukai («kvite»). Den andre øya er i dag Léon.

Det vart bygd festningsverk på øya av venetianarane på grunn av den strategiske plasseringa, som kontrollerte inngangen til ankerplassen ved Soúdabukta. Dette er i dag framleis ein viktig marinebase for Hellas og NATO. Sjølv om resten av Kreta fall til Det osmanske riket under Kretakrigen (1645–1669), vart festninga på Soúda (i lag med festningane Gramvousa og Spinalonga) verande under venetiansk kontroll fram til 1715, då òg desse fall til osmanarane. På denne tida fungere øya som tilfluktsstad for opprørarar frå Kreta.

I dag høyrer øya til kommunaleininga Soúda i kommunen Khaniá, men er ikkje busett.

Referansar

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Souda (island)» frå ,  den 26. desember 2011. 
 oppgav desse kjeldene:

Souda
Souda
Souda
Poetisk realisme

Poetisk realisme er ein periode innan nordisk litteratur som viser til overgangen mellom romantikken og realismen. Perioden er prega av at dei høge ideala frå romantikken blei tona ned og kvardagsleggjorde.

Retninga fekk stor tilslutting i Danmark i åra etter 1825, og blei systematisert av dramatikaren og litteraturkritikaren Johan Ludvig Heiberg. Han skulle mellom anna få stor innverknad på H.C. Andersen og Johan Sebastian Welhaven. Litteraturen i perioden har både romantiske og realistiske trekk. Amtmannens døtre av Camilla Collett og Peer Gynt av Henrik Ibsen er sentrale norske døme på den poetiske realismen.

Sentrale namn
Johan Sebastian Welhaven
Henrik Wergeland (etter 1840)
Ivar Aasen
Knud Knudsen
Aasmund Olavson Vinje
Camilla Collett
Bjørnstjerne Bjørnson
Henrik Ibsen
Jørgen Moe
Andreas Munch
H.C. Andersen

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Poetisk realisme» frå ,  den 26. desember 2011.  

Litteraturhistorie
Nordisk litteratur
Feliz Navidad

«Feliz Navidad» (spansk for 'God jul') er ein tospråkleg julesong skriven og framført av José Feliciano i 1970. Han sender gode juleønske på spansk og engelsk i stadig gjentekne vers og refreng, og er blitt populær både i Nord- og Latin-Amerika.

På si opphavlege innspeling, til eit album som også heitte Feliz Navidad. spelte puertoricanaren Feliciano både gitar og cuatro til songen. Han spelte også inn ein versjon med eit barnekor. Seinare har mange andre framført og spelt inn songen.
I 1998 blei han lista opp som ein av dei 25 mest framførte julesongane i USA av American Society of Composers, Authors and Publishers (ASCAP).

Innspelingar
Songen er mellom anna spelt inn av artistar som Boney M, Celine Dion, Chicago, David Hasselhoff, Moby, El Vez, Jon Secada, Fenix TX, Home Grown, Voodoo Glow Skulls, Von Trapp Children, Anca Parghel, The Wiggles, 1910 Fruitgum Company, Elijah King og Michael Bublé.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Feliz Navidad (song)» frå , og «Feliz Navidad» frå  den 26. desember 2011.  
 

Feliz Navidad av José Feliciano ved allmusic.com

Fleirspråklege songar
Julesongar
Songar frå 1970
Boney M.-songar
Celine Dion-songar
Chicago-songar
David Hasselhoff-songar
Moby-songar
Jon Secada-songar
Michael Bublé-songar
José Feliciano-songar
Kidnappingsforsøket på dronning Juliana

Kidnappingsforsøket på dronning Juliana fann stad våren 1975, då fleire personar frå Molukkane i Indonesia forsøkte å kidnappe dåverande dronning Juliana av Nederland.

3. mars 1975 vart to ungdommar stoppa av politiet og det vart funne våpen og ammunisjon i bilen deira. Planen var å leie ein tung lastebil og krasje inn i porten til Paleis Soestdijk der Juliana budde, og deretter med 37 andre kidnappe dronninga. Målet var å tvinge den nederlandske- og den indonesiske regjeringa til å anerkjenne Republikken Sør-Molukkane som ein uavhengig stat. 17 ungdommar vart dømde opp til seks år i fengsel.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Attempt at kidnapping Juliana of the Netherlands» frå ,  den 26. desember 2011.  
 

1975 i Nederland
Nederlandske kongelege
Utrecht
Kidnapping
Moskháto-Távros

Moskháto-Távros (gresk Μοσχάτο-Ταύρος) er ein kommune i dei sørlege forstadane til Aten i Hellas. Kommunen inngår i byområdet til Aten, og høyrer administrativt til periferieininga Sør-Aten i periferien Attikí.

Administrativ inndeling 
Kommunen vart danna i 2011 ved at ein slo saman dei tidlegare kommunane
 Moskháto
 Távros
Dei to tidlegare kommunane er no kommunaleiningar.

Referansar 

Moskhato-Tavros
Moskhato-Tavros
Albumet Kvelertak

Kvelertak er debutalbumet til det norske bandet Kvelertak som kom ut 21. juni 2010 på Indie Recordings. Albumet kom ut i Nord-Amerika 15. mars 2011 på The End Records med seks bonusspor som bestod av fire konsertopptak frå BBC og to demosongar.

Etter å ha spelt ein konsert i Oslo den 24. juni 2011 fekk Kvelertak gullplate av Indie Recordings presenterte av Dave Grohl frå Foo Fighters. Kvelertak selde til gullplate for meir enn 15 000 selde plater. Med albumet vann bandet Spellemannprisen 2010 i klassene rock og årets nykommar.

Albumet fekk særs god kritikk då det kom ut. Kerrang! kalla bandet «det beste norske bandet sidan a-ha». Allmusic skreiv om albumet: «Når du trur at alle sjangrar av rock and roll på alle mogelege måtar er blanda, kutta opp og sett saman att, så kjem det eit band som Kvelertak og viser at du har tatt feil. Den norske sekstetten blandar i røynda punkrock med black metal, med endefram power-akkord her og der og ein smittande enkelheit. Ærleg takt, vondskap har aldri høyrtes så gøy ut som dette.»

Plateomslaget er laga av John Dyer Baizley frå bandet Baroness.

Innhjald

Medverkande
Kvelertak
 Erlend Hjelvik – vokal
 Vidar Landa – gitar, piano
 Bjarte Lund Rolland – gitar
 Maciek Ofstad – gitar, vokal
 Marvin Nygaard – bass
 Kjetil Gjermundrød – trommer

Gjestemusikarar
 Ryan McKenney – vokal
 Ivar Nikolaisen – vokal
 Andreas Tylden – vokal
 Høst – vokal

Produksjon og innspeling
 Kurt Ballou – miksing og produksjon
 Alan Douches – mastering

Plateomslag
 John Dyer Baizley – plateomslag
 Marcelo HVC – layout

Kjelder

Album produserte av Kurt Ballou
Debutalbum frå 2010
Kvelertak-album
Norske rockealbum
Norske debutalbum