alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Polar Park

Polar Park (tidlegare Polar Zoo) er ein dyrepark i Bardu kommune i Troms og Finnmark. Han opna 18. juni 1994, baserer seg på å visa fram dyr i sine naturlege omgjevnadar. Dette inneber at kvar art får mykje plass i boltra seg på; med 1100 mål fordelt på berre 12 innhegningar har parken verdas største areal per dyr. I tillegg til denne rekorden er han verdas nordlegaste dyrepark. Samanlikna med andre dyreparkar legg Polar Zoo stor vekt på sjølve dyrehaldet, og mindre på underhaldning.

Ein av dei største attraksjonane til dyreparken er bjørnane Salt og Pepper, som kom til parken som små ungar i 2009. Det at Salt er albino, og dermed har heilt kvit pels, gjer at dei har stor publikumsverdi. At publikum kan sleppa inn i innhegningane og vera i nærkontakt med dyreungar og vaksne ulvar, er òg populært.

Dyr i Polar Park 
 Elg
 Hjort
 Moskusfe
 Rein
 Ulv
 Gaupe
 Raudrev
 Jerv
 Brunbjørn
 Fjellrev
 Grevling
 Diverse husdyr

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell nettstad

Bardu kommune
Dyreparkar i Noreg
Skipingar i 1994
Turistmål i Troms og Finnmark
Næringsliv i Troms og Finnmark
Byggverk i Bardu
Tangen Dyrepark

Amadeusparken er ein norsk dyrepark som ligg i Stange. Parken vart er mest kjend for gibbonapen Amadeus, som hadde ein eigen TV-serie på Barne-TV og gav parken namnet sitt.

Dyr i Amadeusparken 
 Kvithandgibbon
 Sebra
 Kamel
 Jakokse
 Lama
 Emu
 Grønniguan
 Mara
 Alligator
 Svartape
 Silkeape
 Tigerpyton
 Dådyr
 Muflon
 Ymse husdyr

Bakgrunnsstoff
 

Stange kommune
Dyreparkar i Noreg
Risør akvarium

Risør akvarium er eit akvarium som ligg i Risør. Her finst det 25 kar av ulik storleik med ei rekke ulike fiskeslag og anna marint liv. Akvariet, som opna i 1996, er mest kjend for å ha klekka ut haiungar av arten småflekka raudhai som det andre norske akvariet, etter Akvariet i Bergen i 1999.

Risør akvarium jobbar tett både med lokalmiljøet og med etablerte institusjonar som Flødevigen forskningsstasjon.

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell side

Dyreparkar i Noreg
Akvarium i Noreg
Kultur i Risør
Skipingar i 1996
Jørgen Horn

Jørgen Horn () er ein norsk fotballspelar som spelar for Sarpsborg 08 i Eliteserien (2020). Han spelte midtstoppar i Fredrikstad Fotballklubb. Han kom til Viking frå Vålerenga, først på leigebasis frå våren 2008, permanent frå 7. januar 2009. Bortsett frå sesongen 2005 då han spela for har han berre spela for Vålerenga

Han er opphavleg Vålerenga-spelar, men spela for 2. divisjonsklubben Kjelsås sesongen 2005, og var også leigd ut til Moss hausten 2006.

Kjelder 
 Vålerenga Fotball 

Norske fotballspelarar
Viking-spelarar
Fredrikstad-spelarar
Idrettsutøvarar frå Oslo
Slaget ved Verdun

Slaget ved Verdun var eit krigsslag på vestfronten under den fyrste verdskrigen. Kampen stod mellom franske og tyske styrkar, litt utanfor byen Verdun i Frankrike ved grensa mot Tyskland. 

Kampane fann stad frå februar til desember 1916. På eit område med radius på 10 km, hadde 700 000 soldatar falle.

Sjå òg 
 Verdun
 Somme
 Slaget ved Somme
 Fyrste verdskrigen

Bakgrunnsstoff

Verdun
Verdun
Verdun
Hendingar i 1916
Slaget ved Cambrai

Slaget ved Cambrai (20. november–3. desember 1917) var eit krigsslag mellom britiske og tyske styrkar under den fyrste verdskrigen. Det er kjend for å vera det fyrste slaget der stridsvogner vart nytta i større utstrekking. Britane er rekna som taparar av slaget.

Cambrai er ein fransk by i Nord département (Nord-Pas-de-Calais). I 1917 var byen eit viktig forsyningspunkt for den tyske Siegfried Stellung (Siegfriedlinja), òg kjend som Hindenburg-linja.

Bakgrunnsstoff 

Cambrai
Cambrai
Cambrai
Skittles

Skittles er ein type godteri som vert produsert av Mars Incorporated. Godteriet var opphavleg dragépastillar med fruktsmak, men har seinare også fått andre smakar, og finst også som tyggegummi. Skittles er ikkje tilgjengelege for vanleg sal i butikkar og kioskar i Skandinavia, utanom i spesialforretningar og særs store supermarknader. Skittles-godteriet som vert selt i Nord-Amerika er tilsett gelatin, noko dei ikkje er i Europa, og det er difor skilnad på smaken.

Ulike Skittles-typar 
 Original (raud pakke) - Fruktsmak.
 Wild berry (lilla pakke) - Smak av ville bær.
 Tropical (blå pakke) - Smak av tropiske frukter.
 Smoothie mix (rosa pakke)
 Skittles sour (grøn pakke) - Sure skittles.
 Xtreme fruit - Smak av eksotiske frukter.

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell heimeside

Mars-produkt
Godteri
DS «Osterø»

DS «Osterø» var eit dampskip som gjekk i rute i Osterfjorden. Det blei bygd i 1880 ved Bergens mekaniske verksted i Solheimsviken, for Osterøens Dampskibsselskab. Rutebåten vart seld til Indre Nordhordland Dampskibsselskab i 1891. I 1916 vart skipet seld enno ein gong og bygd om til fiske. Alt året etter, og året etter der igjen, vart skipet seld på nytt. Siste eigar gav båten namnet «Thor Magnus» med registreringsnummeret ST-26-T. Den 7. oktober 1932, grunnstøytte skipet på veg mellom Kristiansund - Trondheim. Etter forliset vart føraren bøtlagd for slett vakthald.

Bakgrunnsstoff 
 oster.no
 skipet.no

Norske dampskip
Skip frå 1880
Forlis i 1932
Forlis i Trøndelag
Kalvskinnet

Kalvskinnet er ein bydel i Trondheim. Bydelen utgjer den sørvestre delen av Trondheim sentrum, eller midtbyen som han òg vert kalla. Kva namnet tyder er ikkje sikkert. I Sverres saga vert området kalla akeren. 

Kalvskinnet er frå historia kjend som staden der slaget mellom kong Sverre og Erling Skakke stod i 1179. Denne grøne delen av Trondheim sentrum er i dag eit ettertrakta bustadområde med mange karakteristiske bygårdar frå tida omkring førre hundreårsskiftet. Elles er det her mange statlege bygnader knytte til Noregs teknisk-naturvitskaplege universitet og den tidlegare Høgskolen i Sør-Trøndelag. Også mange større og mindre kyrkjelydar og kristelege organisasjonar har sine kyrkjer og forsamlingslokalar her.

Bydelar i Trondheim
Øyonn Groven Myhren

Øyonn Groven Myhren () er ein norsk musikar. Groven Myhren vert rekna mellom dei fremste folkemusikarane i Noreg, og har fleire fyrstepremier frå Landskappleiken. I 1997 vart ho tildelt Sagaprisen for sin kveding. Ho trakterer òg lyre og seljefløyte. I tillegg til den norske folkemusikken, har ho arbeidd mykje med mellomaldermusikk, mellom anna gjennom musikkgruppa Aurora Borealis. I 2003 gav ho ut CD-en «Nivelkinn» i samarbeid med Odd Nordstoga, og med tekstar av Aslaug Vaa. Dei mottok Spelemannprisen for denne. Groven Myhren har òg arbeidd som skodespelar ved Det Norske Teatret, Riksteatret og Hordaland Teater. 

Øyonn Groven Myhren er dotter av kvedaren og litteraturforskaren Dagne Groven Myhren og spelemannen og språkvitaren Magne Myhren. Ho er barnebarn av Eivind Groven.

Plateutgjevingar 
 Dvergmål - Visor og kvæde frå Blåberglandet (Grappa GRCD 2141) 1996
 Aurora Borealis - Harpa (Grappa GRCD4132) 1997
 Øyonn Groven Myhren, Eilert Hægland og Alf Tveit - I jolo (Heilo HCD7146) 1998
 Øyonn Groven Myhren og Odd Nordstoga - Nivelkinn (Heilo STS 063) 2002
 Øyonn Groven Myhren - Akkedoria frå Kristiania (Etnisk musikklubb) 2003
 Dvergmål - Song i himmelsalar 2004
 

Myhren, Øyonn Groven
Myhren, Øyonn Groven
Vinnarar av Spellemannprisen
Eva Weel Skram

Eva Weel Skram () er ein norsk  musikar frå Sogndal. Ho er songar og låtskrivar i den norske pop duoen Eva & the Heartmaker ilag med ektemannen Thomas Stenersen.

Diskografi
Behind Golden Frames (2006)
 Lets Keep This Up Forever (2009)
 Dominoes (2011)
 Traces of You (2013)

Norske songarar
Folk frå Sogndal
Norske Idol-deltakarar
Monokkel

Monokkel (frå mono, som tyder 'ein', og oculus, som tyder 'auge') er eit brilleglas som vert halde på plass ved å knipa i hop augegropa. Monokkelen er i dag erstatta av briller eller augelinser, og vart brukt for å kompensera for dårleg syn.

Sjå òg 
 Binokkel
 Briller
 Lorgnett

Bakgrunnsstoff 

Optikk
Anamorfose

Ein anamorfose er ein forvridd projeksjon eller eit forvridd perspektiv; særleg eit bilete forvridd på eit slikt vis at det vert synleg berre når ein ser det på eit særskild vis.

Leonardos auge (Leonardo da Vinci, ca 1485) er det fyrste kjende eksempelet på anamorfose.

I det 17. hundreåret brukte barokke trompe-l'œil veggmåleri ofte denne teknikken for å kombinere faktiske arkitektoniske element med ein illusjon. Når ein står framfor kunstverket på eit spesifikt punkt glir arkitekturen inn i måleriet. Domen og kvelvinga til St. Ignaziokyrkja i Roma, måla av Andrea Pozzo, representerer eit høgdepunkt innan anamorfose. Grunna klager frå nabomunkar over at den planlagde kyrkja ville kome til å stenge for ljoset vart Pozzo hyra til å måle innsida av ein dom istaden for å konstruera ein, men sidan taket er flatt vart illusjonen berre perfekt sett frå eit punkt inne i kyrkja, og det er berre sett frå det punktet kvelvinga ser ekte ut.

Eit anna døme er Kurt Wenner og Julian Beever sine krittmåleri på fortau der krittmåleria, asfalten og dei arkitektoniske omgjevnadane går saman som delar av same illusjonen.

Hans Holbein den yngre er kjend for å ha brukt anamorfe triks i arbeidet sitt, som det vidgjetne dauingehovudet i målarstykket Ambassadørene som berre kjem fram dersom nett denne detaljen vert sett frå ein særskild vinkel.

I andre anamorfosar vert eit anamorfoskop (ein kjegleforma eller sylindrisk spegel) plassert på teikninga eller måleriet for å endre eit flatt forvrengd bilete til eit tredimensjonalt bilete som kan sjåast frå mange vinklar. Det forvrengde biletet vert måla på ei plan overflate rundt spegelen. Når ein berre ser biletet gjennom spegelen ser ikkje biletet forvrengd ut. I det 17. og 18. hundreåret gjorde denne anamorfoseteknikken det mogleg å vise til dømes karikaturar, erotiske og skatologiske bilete på ein diskré måte for publikum. Anamorfoskopet vart oppfunne i Kina og kom til Italia i det 16. hundreåret, omtrent på den tida då renessansekunstnarar som Leonardo de Vinci lærde seg å meistre 3-D og oppdaga skråblikksanamorfose.

IMAX, Cinemascope og andre anamorfiske breidformat brukar anamorfose for å projisera eit omgjevande bilete frå ein flat, todimensjonal film.

Kjelde 
Denne artikkelen byggjer på artikkelen «Anamorphism» frå Wikipedia på engelsk.

Bakgrunnsstoff 
 What is an anamorphosis? 

Kunstteknikkar
Perspektiv
Midgard i Tolkien-verda

Midgard (engelsk Middle-earth), er namnet på kontinentet der handlinga i fleire bøker av J.R.R. Tolkien finn stad. Namnet Midgard er ei norsk omsetjing av engelske Middle-earth. Namnet Middle-earth er igjen ei omsetjing av det gamalengelske ordet middangeard, som refererer til denne verda - menneska sitt land. I norrøn mytologi er Midgard den staden der menneska bur.

Tolkien omsette «Middle-earth» som Endor (kortform av Endórë) og Ennor på dei alviske språka quenya og sindarin. Mytologisk sett var den nordlege delen av Endor Euroasia (det eine, samla kontinentet for fleire millionar år sidan).

Mykje informasjon om Midgard er basert på verk som Tolkien aldri skreiv heilt ferdig. Mellom anna handlinga i bøkene Hobbiten og Ringdrotten går føre seg i Midgard.

Midgard er ein del av Arda, som tyder jorda på alvisk. Opphavleg fekk det namnet sitt av di det låg mellom Aman i vest og Sollanda lengst mot aust.

Bakgrunnsstoff 

J.R.R. Tolkien
Oppdikta stader
Svindelbrev

Svindelbrev er ein type svindel som gjennom eit brev prøver å lura mottakaren til å senda pengar til avsendaren, ved å lokka med tomme lovnader om stor profitt. 
Svindelbrev er særs vanleg på Internett. Ein typisk metode er at svindlarane påstår at dei har mykje pengar (t.d. ein arv) og treng assistanse frå ein person i eit industriland til å oppretta ein bankkonto for å få gjennomført ein pengetransaksjon. Som motyting vert det lokka med ei økonomisk godtgjersle, gjerne ein viss prosent av totalsummen.

Sjå òg 
 Nettfiske (fråluring av personleg informasjon istadenfor pengar)
 Elektronisk søppelpost (masseutsending av elektroniske meldingar)

Svindel
Herbie: Fully Loaded

Herbie: Fully Loaded, kalla Herbie - full tank på norsk, er ein amerikansk filmkomedie frå 2005. Den vart laga av Walt Disney Productions, basert på figurar skapt av Gordon Buford. Filmen er regissert av Angela Robinson.

Handling 
Etter ein lang karriere som racerbil hamnar til slutt folkevogna Herbie hjå bilopphoggaren. Når «Maggie Peyton» (Lindsay Lohan) vert uteksaminert frå universitetet bestemmer far hennar (Michael Keaton) seg for å gje henne en bil. Han køyrer henne til bilopphoggaren der ho etter kvart bestemmer seg for Herbie. «Maggie» stiller opp i eit kappløp mot racerbilføreren «Trip Murphy» (Matt Dillon).

Rolleliste 

Filmkomediar
Disney-filmar
Filmar frå 2005
Filmar frå USA
Boeing 737

Boeing 737 er eit passasjerfly produsert av firmaet Boeing i Seattle i USA. Flytypen flaug fyrste gong i 1967 og er til no produsert i over 5000 eksemplarar.

Passasjerfly
Solskjelsvatnet

Solskjelsvatnet ligg på Solskjeløya i Aure kommune på Nordmøre. Vatnet ligg 21,5 meter over havoverflata. Det er kring 200 meter på det breiaste og kring 600 meter langt.

Fiske 
I Solksjelsvatnet finst det bra med aure. Fisk opp til 600-700 gram er ikkje uvanleg. Det er to variantar av auren, ein er nesten heilt blank, den andre varianten er brunleg med raude prikkar. Han gyt i ein bekk ved sørsida av vatnet om hausten. Sjø-auren kan gå heilt opp i vatnet om hausten ved stor vassføring.

Det finst òg ål i vatnet. For å fiska i vatnet må ein ha løyve frå grunneigaren.

Tustna
Innsjøar i Møre og Romsdal
Molta

Molta er namnet på to holmar utanfor øya Tustna i Aure kommune på Nordmøre. Den største holmen heiter Stormolta og den minste heiter Litjmolta. Dei ligg vest for utløpet av Nordheimsundet. 

Stormolta som ligg lengst vest, er kjent for sine gravplassar, og det var her eit av slaga i Harald Hårfagres tid gjekk føre seg. På Stormolta er det funne forskjellige oldtidsfunn, som no ligg i Vitskapsmuseet i Trondheim. Det finst òg ei drikkevasskjelde. Det er eit naturleg oppkomme som aldri vert tørt om sumaren, med eit svært blankt drikkevatn. Stormolta vert òg brukt som sumarbeite for sau. Her var det sumarbeite til tre sauer med lam. Av hekkande fugl så var det mykje ærfugl, men etter at havørna vart freda og det vart ein tett bestand av havørn, så er det nesten ikkje hekkande ærfugl igjen på Stormolta og omkringliggjande øyar og holmar.

Tustna
Geografi i Aure
Øyar i Møre og Romsdal
Midgard

Sjå òg Middle-earth, J.R.R. Tolkien sitt oppdikta kontinent, omsett til norsk som Midgard.
Midgard (norr. Miðgarðr) er i norrøn mytologi menneska sin buplass, som æsene bygde av Yme sin lekam. Midgard ligg utanfor Åsgard, mellom gudeheimen og jotunheimen. Midgard ligg midt i det norrøne verdsbiletet. 

Omgrepet Midgard er svært gamalt. Ein finn det i fleire germanske språk, og tidlegast i Codex Argenteus frå 333. Her nyttast ordet Midjungard, som er gotisk for Midgard, i Juleevangeliet. På Gamalengelsk er omgrepet Middangeard'', som vart til Middle-earth i Tolkien si diktarverd. Vi får tru at ordet tyder på ein sams grunnleggjande verdsoppleving for dei germanske folka.

Stader i norrøn mytologi
Styving

Styving er eit norsk jordbruksuttrykk, i samband med lauving. Uttrykket  stammar frå småbruk på Vestlandet der vinterforet til sau og geit vart supplert med greiner frå lauvtre. Både ask, alm og selje har vore nytta, avhengig av kva som voks på garden.

Treet vart kutta ned til lageleg arbeidshøgd, irekna avkorting av tjukke greiner. Treet vart ein styving. I staden for å gro ut ny stamme og tjukke greiner, voks det ut mange smågreiner. Desse kunne ein då hausta av.

Styvingen vart hausta om våren medan saft og sevje var på topp. Greinene vart kutta ned og anten liggjande på staden eller lagt fram til sauene. Fôrtilskotet er svært populært og verdifullt særleg for drektige dyr. Skikken har truleg vore meir utbreidd før, men finst framleis per 2006.

Styvingar er ofte rart forma og får «personlegdom» over tid. Kunstnerisk anlagte bønder har nok av og til sett på utforming og uttrykk som ein del av gjeremålet. Den mest kjende styvingen i norsk kunst finn ein i tresnittet Seljekall av vestlandsmålaren Nikolai Astrup.

Tidlegare vart styving eller lauving sett på som noko fattige bønder gjorde. Dette kjem og til uttrykk i eit skaldekvad av Øyvind Skaldespille som gav eit levande glimt frå kvardagslivet på Hålogaland i uårstida (ikr. 970), der det var svolt og mangel på korn rådde, og der ein måtte fôra buskapen med bjørkeblad, slik finnane (= samane) gjorde:

Kvit er jorda av snøfok,
som finnar vi inne nærer
buskap, i fjøset bunden,
med bjørkebrum midt i ein sommar

Sjå og
Heksekost

Bakgrunnsstoff

landbruk
skogbruk
tre
Anna Pihl

Anna Pihl er ein dansk fjernsynsserie frå 2006. Serien handlar om åleinemora Anna Pihl som byrjar som politibetjent i distriktet Bellahøj, det største i København. Hovudforfattaren bak serien er Adam Price.

Serien hadde premiere på dansk TV 2 13. februar 2006. Her i Noreg vert Anna Pihl send på norsk TV 2, der han hadde premiere 14. august 2006. Sesong 1 i serien hadde 10 episodar, og det er bestemt at serien skal halde fram med sesong 2 i 2007.

Skodespelarar 
 Anna Pihl: Charlotte Munck
 Mikala: Iben Hjejle
 Martin: Claes Bang
 Kim G. Blomberg: Paw Henriksen
 Eva: Tammi Øst
 Jan: Peter Mygind
 Henning Pihl: Kurt Ravn
 Mikkel Pihl: William Hagedorn Rasmussen

Bakgrunnsstoff 
 Anna Pihl på IMDb.
 Serien si offisielle vevside på tv2.dk 

Dramaseriar
Danske fjernsynsprogram
Fluminense Football Club

Fluminense Football Club er ein idrettsklubb frå Rio de Janeiro i Brasil, stifta 21. juli 1902 . Klubba blei opphavleg stifta som ein rein fotballklubb, og det er fotballaget som klubben er klart mest kjend for. Klubben har eit rivalforhold til Flamengo, og derbya mot denne klubba er blant dei mest berykta i Brasil.

 

Fluminense speler for tida i brasiliansk Série A, som den har vunne ein gong (1984). Elles er 30 Rio-delstatsmeisterskaptitlar det viktigaste på merittlista til klubben. Kallenamnet til klubben Tricolor kjem av dei tre fargane på draktene til laget, vinraud, grøn og kvit. Også laget sin tilhengjarane ber dette namnet. Den eigentlege heimebana til klubben heiter Laranjeiras, og er det eldste fotballstadionet i Brasil (bygt 1905 ). Kapasiteten er etter kvart blitt redusert til 8 000, og av denne grunnen blir no heimekampane spelte på Maracanã. Klubben planlegg bygging av ein ny heimearena. Rivelino, Gerson , Romário og Branco er blant dei mest kjende spelarane som har spelt for klubba.

Kjelder
Denne artikkelen bygger delvis på «Fluminense Football Club» frå , den 5. oktober 2010.

Bakgrunnsstoff 
 - Fluminense Site 
 www.CanalFluminense.com.br - Fluminense's Daily News 
 Torcida Tricolor

Brasilianske fotballag
Rio de Janeiro
Skipingar i 1902
Brasiliansk kultur
Matterhorn

Matterhorn (fr.: Mont Cervin eller Le Cervin, it.: Monte Cervino) er eit av dei best kjente fjella i Alpane. Fjellet ligg på grensa mellom Sveits og Italia og er 4 478 m.o.h. Pyramideforma er svært karakteristisk og har mellom anna vore inspirasjon for Toblerone-sjokoladen.

Fjellet kan sjåast godt frå den sveitsiske tettstaden Zermatt i Valais og den italienske tettstaden Breuil-Cervinia i Val Tournanche.

Matterhorn har fire sider, som kvar vender mot kvar sin himmelretning. Nordsida vender mot Zmuttdalen, sørsida mot Breuil-Cervinia, austsida mot Gornergrat og vestsida mot Dent d'Hérens. Sidene er bratte og berre små område med snø og is dekkjer dei. Det går ofte snøras slik at det samlar seg snø på isbreane ved foten av fjellet. Hörnliryggen frå nordaust er den vanlegaste ruta til toppen. Nordsida av Matterhorn vert rekna som ein av Dei seks store nordsidene i Alpane.

Klatring
Matterhorn var av dei siste store fjellet i Alpane som fjellklatrarar nådde toppen av. Fjellet var ikkje teknisk vanskelegare enn andre fjell, men skapte ei frykt hos dei tidlege fjellklatrarane. Den første seriøse forsøket vart gjort rundt 1857, hovudsakleg frå den italienske sida, men sjølv om det ikkje ser sånn ut er sørsida vanskelegare og klatrelaga måtte gje opp fleire forsøk. 

Først i 14. juli 1865 klarte Edward Whymper, Charles Hudson, Francis Douglas og Robert Hadow, saman med Michel Croz og to stykk Peter Taugwalder (far og son med same namn) å nå toppen. Dei gjekk langs Hörnliryggen og oppdaga at dette var lettare enn dei trudde på førehand. På veg ned døydde glei Hadow, slo Croz overende og drog Hudson og Douglas med seg. Tauet som hang fast i dei tre andre slitna og dei fire fall ned på Matterhornbreen 1 400 meter under dei og omkom. Likene til alle bortsett frå Douglas vart funne og gravlagd på kyrkjegarden i Zermatt. Klatreturen vert rekna som den siste i den såkalla gullalderen i britisk/europeisk fjellklatring.

Tre dagar seinare, 17. juli nådde eit lag leia av Jean-Antoine Carrel toppen frå den italienske sida. I 1871 vart Lucy Walker den første kvinna på toppen av fjellet, eit par veker før rivalen hennar Meta Brevoort.

I dag er alle ryggane og sidene av Matterhorn klatra i alle årstider. Kvar sommar tar fjellguidar med seg mange klatrarar til toppen av fjellet via Hörnliryggen. Ut frå vanleg standard er klatringa relativt vanskeleg (med klatregraden AD). På grunn av personlege feil, fallande steinar og overfolka ruter døyr fleire klatrarar kvart år. Den vanlegaste ruta er å ta taubanen Schwarzsee opp frå Zermatt, gå til Hörnli-hytta (3 260 moh) og overnatte her. Neste dag står klatrarane opp seint på natta for å nå toppen før dei vanlege ettermiddagsbyene (ofte med torevêr) kjem inn.

Sjå òg 
Dufourspitze, det høgste fjellet i Sveits

Bakgrunnsstoff 

Virtuell klatring av Hörnliryggen med panoramabilete 
Matterhorn på alpinist.com 
Webkamera frå Matterhorn
Matterhorn på Summitpost
Matterhorn på PeakWare
Matterhorn på 4000er.de
Walt Disney og Zermatt
Klatrekronologi
Biletgalleri

Fjell i Alpane
Fjell i Sveits
Fjell i Italia
Fjell i Valais
Turistmål i Sveits
Fjell i Aostadalen
Internasjonale fjell i Europa
Kultur i 1974

Kultur i 1974 er ei oversikt over hendingar, fødde og døde personlegdomar innan kulturlivet i 1974.

Årets litteraturprisar 

 Nobelprisen i litteratur: Harry Martinson og Eyvind Johnson frå Sverige
 Nordisk Råds litteraturpris: Villy Sørensen for Uden mål – og med

 Kritikarprisen: Edvard Hoem for Kjærleikens ferjereiser
 Rivertonprisen: Anker Rogstad for Lansen

 Prix Goncourt: Pascal Lainé for La Dentellière
 Prix Médicis (fransk): Porporino ou les Mystèrs de Naples
 Prix Médicis International: Julio Cortázar for Libro de Manuel

 Booker-prisen: Nadine Gordimer for The Conservationist og Stanley Middleton for Holiday.
 Nebula-prisen: Ursula K. Le Guin for The Dispossessed

Årets bøker 
 Dhalgren av Samuel R. Delany
Steve Gadd

Steve Gadd () er ein amerikansk trommeslagar. Han var ein av dei viktigaste nyskaparane på trommesettet i 1970- og 1980-åra.

Gadd vart fødd i Rochester i New York. Han fekk sine første trommestikker som treåring, og deltok i skuleorkester og ulike framsyningar frå han var ung. Han gjekk på Manhattan School of Music, og seinare Eastman School of Music, og starta å spele i band i ulike klubbar kringom New York. Då han vart ferdig utdanna gjekk han inn i militæret, der han spela med orkesteret U.S. Army Stage Band i tre år.

Det var etter militæret, i 1972, Gadd starta si karriere som høgt profilert, profesjonell musikar. Han spelte for mellom andre Mike Mainerei og Tony Levin. Etterkvart fekk han innpass som studiomusikar, og spelte for jazzmusikarar som George Benson og Chet Baker og popartistar som Paul Simon. 

Gadd har utmerkt seg som ein musikar med ein særeigen lyd, både innan jazz og pop.
Frå 1975 til 1981 spelte han med Chick Corea. Han har også samarbeidd med mellom andre Bob James, Al DiMeola, Tom Scott, Grover Washington, Jr. og David Sanborn. I 1990-åra spelte han mykje i ein trio med pianisten Michel Petrucciani.

I 1970- og 1980-åra, var Gadd også ein av dei trommeslagarane som spelte inn mest plater med popartistar. Ein kan finne døme på hans distinkte stil i innspelingar som til dømes Steely Dan si plate «Aja» og Paul Simon si plate «One Trick Pony». Frå slutten av 1990-åra har han gjort fleire turnear med Paul Simon, Eric Clapton og James Taylor.

Gadd har ikkje berre vore studiomusikar og arbeidd under andre musikarar. I 1976 var han med på å starte gruppa Stuff, og han har også spelt i The Manhattan Jazz Quintet, i tillegg til å gi ut plater med sitt eige band, The Gadd Gang, i 1980-åra.

Bakgrunnsstoff 

 Heimeside for Steve Gadd

Gadd, Steve
Folk frå New York