alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Lhasa

Lhasa Tibetansk: ལྷ་ས་; Wylie: lha-sa; , nokre gonger kalla Llasa, er den tradisjonelle hovudstaden i Tibet. Byen er no hovudstad i Tibet-regionen i Folkerepublikken Kina. Byen er i tillegg tradisjonelt hovudsetet til Dalai Lama. 

Lhasa tyder «staden til gudane». Byen ligg kring 3650 meter over havnivå og er med det ein av dei høgstliggjande byane i verda.

Historie 
Den andre keisaren av Tibet, Songtsen Gampo, skal ha gjort Lhasa til hovudstad. Andre kjelder syner at landet vart styrt frå fleire byar, som skifta mellom å vera hovudstad. 

I den første delen av 1900-talet kom fleire vestlege oppdagarar til byen. Mellom desse var Francis Younghusband, Alexandra David-Néel og Heinrich Harrer. I utgangspunktet var Lhasa ein heilag og lukka by, stengd for framande. I 1950-åra gjorde kinesrane seg stadig sterkare gjeldande, og ved hjelp av militære styrkar fekk dei styringa over Tibet. Frå 1959 har tibetanarar i eksil, leia av den fjortande Dalai Lama oppretthalde ei eksilregjering.

Turisme 
Potalapalasset er definert av UNESCO til å stå på verdsarvlista for kulturminne. Andre viktige bygg er Jokhang, Norbulingka, Drepung-klosteret og Sera-klosteret.

Ein 1080 km lang jarnveg, Qinghai-Tibet jarnvegen til Lhasa er under bygging. 

Byar i Tibet
Heilage byar
Fylkeshovudstad

Fylkeshovudstad er den byen som inneheld dei fleste administrative einingane i eit fylke. Dette er som regel den største byen i fylket.

Oversyn over fylkeshovudstader:

Fylke i Noreg
Hinna

Hinna er ein bydel sør i Stavanger med 17 823 innbyggjarar (2004). Flatevidda til bydelen er 15,00 km².

Hinna vert utgjort av tre valkrinsar: Hinna valkrins, Gausel og Vaulen. Delar av Vaulen valkrins ligg i Hillevåg bydel. Jåttå med Jåttånuten og Jåttåvågen ligg i Hinna bydel.

Bakgrunnsstoff 
 http://www.hinnaguiden.com/

Sjå òg 
 Hinnavågen - ein våg ved Hinna

Bydelar i Stavanger
Hillevåg

Hillevåg er ein bydel i Stavanger med 17 731 innbyggjarar (2004). Flatevidda til bydelen er 8,08 km².

Bydelen omfattar valkrinsane Kvalaberg, Ullandhaug, Tjensvoll i tillegg til ein del av Vaulen. Hovuddelen av Vaulen valkrins ligg i Hinna bydel.

Bydelar i Stavanger
Eiganes og Våland

Eiganes og Våland er ein bydel i Stavanger med 19 915 innbyggjarar (2004). Flatevidda til bydelen er 7,01 km².

Bydelen omfattar fire valkrinsar: Kampen, Stokka, Eiganes og Våland.

Vålandshaugen på 84 moh. er det høygaste punktet i bydelen. Her ligg Vålandstårnet, eit utsiktstårn oppført i 1895. Tidlegare stod tårnet «Vålandspibå» her. På Kampen ligg Byhaugen, 76 meter over havet.

Folk frå bydelen
Einar Høigård (1907-1943), lærar og motstandsmann, vaks opp på Våland. Han er minna gjennom gatenamnet Lektor Einar Høigårds gate i bydelen.

Kjelder

Bydelar i Stavanger
Tasta

Tasta er ein bydel i Stavanger med 15 543 innbyggjarar (2004). Flatevidda til bydelen er 10,87 km². Unnateke Austre Åmøy er flatevidda 7,19 km².

Bydelen omfattar av tre valkrinsar: Austre Åmøy, Ytre Tasta og Indre Tasta.

Bydelen Tasta grensar opp mot Randaberg kommune.

Bydelar i Stavanger
Storhaug

Storhaug er ein bydel som ligg nord-aust i Stavanger kommune. Det bur 11 870 menneske i bydelen (2004), irekna øyane Vassøy (572 innbyggjarar), Langøy (31) og grunnkrinsen Lindøy, Hellesøy og Kalvøy med 33 personar.
Flatevidda til bydelen er 6,436 km² (unnateke øyane 3,04 km²). Bydelen omfattar tre valkrinsar: Vassøy, Storhaug valkrins og Varden. 

Bydelen har eit internasjonalt preg med folk frå mange nasjonar.

Bydelar i Stavanger
Vassøy

Vassøy er ei lita øy, få minutt med båt frå Stavanger. Vassøy høyrer til Storhaug bydel som ligg på austkanten av Stavanger. Øya har eigen barneskule der elevtalet er kring 70. Når elevane går ut av barneskulen må dei pendla til byen.

Det har i mange år vore eit ordskifte om mogleg brusamband til Vassøy, men førebels klarar Vassøybuen seg med ferjesamband til Stavanger.

Øyar i Stavanger
Reinald av Stavanger

Reinald (død 1135) vart den fyrste biskopen i Stavanger, truleg på 1120-talet. Hans store prosjekt var bygginga av Stavanger domkyrkje.

Det har vore spekulert i om han var ein normannisk benediktinarmunk frå Winchester i England. 

Etter ei stund med kyrkjebygging gjekk han tom for pengar. Morkinskinna fortel at kong Sigurd I Jorsalfar vende seg til han. Kongen ynskte å gifta seg på nytt, men biskopen av Bergen hadde nekta å annullera det tidlegare ekteskapet til kongen. Om Reinald ville, skulle kongen gje han pengar til å halda fram bygginga av domkyrkja. Eit slikt tilbod kunne ikkje Reinald takka nei til. Forteljinga har neppe noko historisk bakgrunn. 

Stavanger domkyrkje vart vigd til den heilage Svithun, og armbeinet hans vart lagd i eit relikvieskrin på høgalteret i Domkyrkja. Der vart det liggjande til etter reformasjonen. Det har vore diskutert om Reinald hadde med seg armbeinet til Stavanger. 

Då Harald Gille og Magnus Blinde kom i konflikt nekta Reinald å gje pengar til kong Harald. For dette måtte han bøta med livet i galgen i Bjørgvin den 18. januar 1135.

Folk frå norrøn tid
Katolske biskopar
Biskopar av Stavanger
Døde i 1135
Bjørgvin

Bjørgvin er eit gamalt namn på Bergen, med opphav i norrønt språk. Namnet tyder grøn eng (vin) mellom fjella (bjørg).

Namnet er framleis nytta i visse omgrep, som Bjørgvin bispedøme.

Sjå òg 
 Avisa Bjørgvin, ei avis som tidlegare kom ut i Bergen
 Bjørgvin videregående skole
 Bjørgvin Marknad - viking- og mellomalder festival i Bergen

Tidlegare norske bynamn
Historie i Bergen
Jørpeland

Jørpeland er ein by og administrasjonssenteret i Strand kommune i Rogaland fylke. Jørpeland har , og fekk bystatus den 1. april 1998.

Lokale attraksjonar

Jørpelands Brug 
Inst i Vågen i Jørpeland ligg Jørpelands Brug i eit bygg frå 1883. Frå starten var det ein møbel- og trevarefabrikk i huset, men det har vorte bygd om til selskapslokale og historisk utstilling.

Preikestolen Golfklubb 
Den lokale golfklubben Preikestolen Golfklubb har ein golfbane med ni hòl like ved Preikestolen. Næraste store by er Stavanger, som ein kjem til ferjesamband frå Tau i Ryfylke eller Oanes.

Galleri Skjæveland 
Galleriet viser skiftande utstillingar med etablerte kunstnarar. Kunstgalleriet vert drive av den figurative målaren Stian Heimlund Skjæveland.

Kjelder 
 SSB: «Tettsteder og sentrumssoner. 1. januar 2005. Møre og Romsdal»

Fotnotar

Bakgrunnsstoff 
 Preikestolen Golfklubb 
 Galleri Skjæveland

Byar i Rogaland
Tettstader i Rogaland
Geografi i Strand
Røvær

Røvær er eit lite øysamfunn i Haugesund kommune i Rogaland utanfor sjølve Haugesund. Det er kring hundre fastbuande. 

Røvær har ein skule for kring 20 elevar, ein nærbutikk, sommerkafe, bedhuskapell og hotell. Rutebåten Røværfjord har 5-9 daglege avgangar til Haugsund. Innbyggjarane på Røvær livnærer seg av fiske, havbruk og jordbruk. Den gode komunikasjonen til byen gjer det mogleg å dagpendla. Om sommaren har restauranten Sjøhuset ope, der det òg er mogleg å overnatta der.

Under den andre verdskrigen var øya okkupert av tyskarane og det er framleis bunkersar att etter dei.

Bakgrunnsstoff 
 Stiftelsen Røvær 
 Røværsamfunnet og skulen
 (http://www.rovarkulturhotell.no

Øyar i Rogaland
Haugesund kommune
Komle

Komle er ein matrett som òg er kjend som raspeball, klubb eller kompe. Namnet på matretten varierer etter talemål og landsdelar i Noreg. Matretten vert laga til av raspa poteter som saman med mjøl vert knadd til ein ball. Komlene vert så kokt. 

Komler kan serverast saman med ulike typar kjøt og pølser. Ein kan òg ha noko inni komlene når ein lager dei, såkalla komle med dott i. Det kan vera at ein har inni ein bit flesk eller kjøt. Somme et retten saman med kålrabi, nokon likar å ete dette med sukker, sirup eller duppe. 

Gamle komler kan varmast opp att ved å steikast. Då vert dei ofte servert i små steikte bitar saman med steikte pølser.

Ikkje-norske slektningar av potetballen er tysk Knödel og italiensk gnocchi.

Sjå òg
Den svenske retten kroppkaka

Kjelder 

Potetretter
Norsk mat
Snøhvitfeltet

Snøhvitfeltet er eit naturgassfelt på norsk kontinentalsokkel nord i Norskehavet, i petroleumssamanheng ofte omtalt som Barentshavet. Det er det første gassfeltet som er utbygd i dette havområdet. Det finst ingen installasjonar på havoverflata, berre undervassinstallasjonar. Desse er konstruert slik at det er mogeleg for trålarar å tråle i området utan å skade verken installasjonane eller trålane.

Strukturane i undergrunnen omfattar sju ulike petroleumfunn som vert utnytta med ei sams utbygging av infrastruktur for produksjon. Reservoara vart kalla Albatross, Askeladd og Snøhvit. I tillegg til naturgass (193 milliardar kubikkmeter) vil ein utvinna noko NGL (5,1 millionar tonn) og naturgasskondensat (17,9 millionar kubikkmeter) frå feltet. Råolja i feltet skal ikkje utvinnast.

I alt skal det borast 20 brønnar som skal produsere gass frå dei tre reservoara. Ni av brønnane skal borast på Snøhvit-feltet, åtte for produksjon og ein for reinjisering av karbondioksid. Seks produksjonsbørnnar og CO2-brønnen vart bora i 2004 og 2005. Dei siste to skal borast i 2011. I tillegg vart det bora tre produksjonsbrønnar på Albatross i 2005 og 2006. Askeladd-feltet skal først i produksjon i 2014-2015.

Naturgassen vert ført til land gjennom ein 143 kilometer lang gassrøyrleidning til anlegget Snøhvit LNG på Melkøya like utanfor Hammerfest. På Melkøya vert gassen prosessert og kjølt ned til flytande gass, LNG, før han vert frakta ut med skip. 21. august 2007 tok prosessanlegget på Melkøya for første gong imot gass frå Snøhvit..

Dei første funna på feltet vart gjorde i 1984, medan utbygging vart godkjend først i 2002. Produksjonen byrja i august 2007. Det vil etter planen gå føre seg utvinning frå feltet i om lag 30 år. Feltet er det femte største gassfeltet på norsk sokkel etter Trollfeltet, Ormen Lange-feltet, Åsgardfeltet og Ekofiskfeltet.

Statoil ASA er operatør for feltet. Eigarar av rettar til feltet er: Amerada Hess Norge AS 3,26 %
Gaz de France Norge AS 12,00 %, Petoro AS 30,00 %, RWE Dea Norge AS 2,81 %, Statoil ASA 33,53 %, Total E&P Norge AS 18,40 %

Snøhvit LNG 
Prosessanlegget er det første av sitt slag i Europa og Snøhvitfeltet skil seg frå dei fleste andre norske olje- og naturgassfelt på norsk sokkel på ei rad område:
 Alt utstyr i produksjonsanlegget på feltet vert plassert på havbotnen, ingen oljeplattformar eller andre innretningar vert nytta på overflata. Det vert mogleg for trålarar å tråla over installasjonene. 
 Gassen vert ført i land gjennom ein røyrleidning utan prosessering 
 Oppløyst C02 i gassen vert separert ut, ført attende til feltet og ført ned i eit reservoar
 Eigne skip er utvikla og bygd for transport av gassen (LNG) frå Melkøya til markedet

Kjelder

Fotnotar 
* no.wikipedia.org/wiki/Snøhvitfeltet
 Olje- og energidepartementet: Fakta norsk petroleumsverksemd 2005. Nettversjon
 Statoil sin nettstad for Snøhvitfeltet 

Norske olje- og gassfelt
Olje- og gassfelt i Barentshavet
Mikronesia

Mikronesia er ein region i Stillehavet. Filippinane ligg i vest, Indonesia i sørvest, Papua Ny-Guinea og Melanesia i sør og Polynesia i søraust og aust.

Regionen består av hundrevis av små øyer spreidd over eit stort område i det vestre Stillehavet. Politisk er den inndelt i sju territorium: Mikronesiaføderasjonen, Marshalløyane, Palau, Nord-Marianane, Nauru, Kiribati og Guam.

 
Øygrupper i Oseania
Øygrupper i Stillehavet

bcl:Maykronisya
lb:Mikronesien
Melanesia

Melanesia (frå gresk for 'dei svarte øyane') er ei øygruppe i Stillehavet, nord og aust for Australia.

Gruppa omfattar Bismarckøyane, Salomonøyane, Santa Cruz-øyane, Vanuatu, Ny-Caledonia, Loyauté-øyane, Fiji og ofte også Ny-Guinea.

Melanesiarar talar over 700 ulike språk. Dei fleste innfødde språka blant melanesiarar er malayo-polynesiske språk. På Ny-Guinea og i det indre av Ny-Britannia og Solomon-øyane talar ein papua-språk.

Sjå òg
Mikronesia 
Polynesia
Oseania

Kjelder

 
Øygrupper i Oseania
Øygrupper i Stillehavet
Petoro

Petoro er eit norsk statleg aksjeselskap med ansvar for å ivareta dei forretningsmessige tilhøva knytt til statens direkte økonomiske engasjement (SDØE) i petroleumsverksemda på norsk kontinentalsokkel. Verdien av SDØE vart den 1. januar 2005 rekna til 625,7 milliardar kroner. 
Etableringa av Petoro i 2001 kom i samband med omgjeringa av Statoil frå eit reint statsselskap til eit aksjeselskap med fleire eigarar. Statoil hadde før dette ansvar for forvaltinga av SDØE. 
I 2006 vart Petoro verdsett til 1000 milliardar kroner. I desember 2006 hadde Statoil/Hydro ein børsverdi på 587 milliardar kroner.

Bakgrunnsstoff 
 www.petoro.no Offisiell nettstad
 Om Petoro Olje- og energidepartementet
 Større enn Statoil/Hydro  på http://www.bt.no

Oljeselskap
Norske statlege føretak
Skipingar i 2001
Ørsted A/S

Ørsted A/S er eit dansk energiselskap med verksemd i Danmark, Noreg, Sverige, Tyskland, Nederland og Storbritannia. 

Den danske staten skipa i 1972 Dansk Naturgas A/S, som året etter skifta namn til Dansk Olie og Naturgas A/S (DONG). Etter kvart nytta ein forkortinga DONG som namn på selskapet. Selskapet var tidleg på 1980-talet engasjert i transportsystem for petroleum og naturgass i Danmark. I ettertid er aktiviteten utvikla til å omfatta leveransar av elektrisk energi. I tillegg er selskapet involvert i forsking, leiting etter og utvinning av råolje og naturgass.

I Noreg er selskapet representert med dotterselskapet DONG Norge AS. Selskapet har kontor i Stavanger der selskapet si verksemd på norsk kontinentalsokkel vert ivareteke. Selskapet er den tiande største eigaren av rettar til norsk kontinentalsokkel, med reserver hovudsakleg i naturgassfeltet Ormen Lange-feltet. Andre felt der selskapet har eigardelar er Gydafeltet, Glitnefeltet, Tambarfeltet og Ulafeltet.
I 2002 kjøpte DONG Statoil sine eigardelar på dansk kontinentalsokkel. DONG vart då operatør for Sirifeltet.

DONG Energy vart danna våren 2006 som resultatet av ei samanslåing av seks danske energiselskap. Desse var DONG, Elsam, ENERGI E2, Nesa, Københavns Energi sin elaktivitetar og Frederiksberg Forsyning.  6. november 2017 endra selskapet namn til Ørsted, oppkalla etter Hans Christian Ørsted.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

 DONG Norge AS

Oljeselskap
Danske føretak
Skipingar i 1972
Petrobras

Petrobras (Petróleo Brasileiro S/A) er eit brasiliansk oljeselskap. Selskapet vart skipa i 1959 og føremålet var å vera regjeringa sitt utøvande selskap innan i petroleumsverksemd. Selskapet har hovudkontor i Rio de Janeiro men har òg større kontor i São Paulo, Salvador og Brasilia. For tida er selskapet inndelt i fire ulike forretningsområde: 
 Utforsking og produksjon (Oppstraums verksemd)
 Nedstraums verksemd (Raffinering og sal)
 Gass & Energi
 Internasjonalt 
Selskapet er delvis privatisert. I 2003 passerte selskapet 2 milionar produserte tønner med petroleum og naturgass. Statoil har hatt eit langvarig samarbeid med Petrobras.

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell nettstad  (engelsk)

Brasilianske føretak
Oljeselskap
Skipingar i 1959
Friedrich Nietzsche

Friedrich Wilhelm Nietzsche () var ein tysk filosof. 

Nietzche var fødd i Röcken ved Lützen ikkje langt frå Leipzig.

Han utvikla mellom anna omgrepet nihilisme, og kom til å verte viktig for europeisk filosofi og litteratur kring hundreårsskiftet 1900. Komponisten Richard Wagner og filosofen Arthur Schopenhauer påverka tidleg Nietzsche, men han frigjorde seg seinare frå deira tenking og utvikla han vidare.

Dei mest kjende bøkene hans er Also sprach Zarathustra (slik tala Zaratustra) og Jenseits von Gut und Böse (Hinsides det gode og det vonde) 
Programmatisk for nihilismen er setninga Gott ist tot (Gud er død).

Frå 1889, etter ei stor krise i Torino, vart Nietzsche sinnsjuk og vart teken hand om
av syster si. Han døydde i Weimar, og systera, som var tiltrekt av nasjonalsosialismen, redigerte og forfalska ein stor del av det han skreiv. Nasjonalsosialistane misbrukte og fordreia Nietzsche si tenking og nytta han som eit ideologisk førebilete.

Bakgrunnsstoff 
 Nietzsches initiale krise (på dansk)
 Nietzschewiki  (på fransk)

Nietzsche, Friedrich
Nietzsche, Friedrich
Nietzsche, Friedrich
Marathon Oil Corporation

Marathon Oil Corporation er eit oljeselskap med hovudkontor i Houston i Texas i Sambandsstatane. Selskapet har verdsfemnande petroleumsverksemd. Selskapet er engasjert i leiting etter petroleumsressursar hovudsakleg i Sambandsstatane, Noreg, Ekvatorial-Guinea, Angola og Canada. Selskapet driv med utvinning av petroleum i Sambandsstatane, Storbritannia, Irland, Noreg, Ekvatorial-Guinea, Gabon og Russland.

Historie 
Marathon vart skipa som The Ohio Oil Company i 1887. I 1889 vart selskapet kjøpt av John D. Rockefeller sitt Standard Oil- selskap. Selskapet var ein del av Standard Oil heilt til selskapet vart dømd til å oppløysa seg i 1911. I 1930 kjøpte Ohio Oil Company Transcontinental Oil Company, og starta å nytta «Marathon» som eit varemerke. I 1962 endra selskapet namn til Marathon Oil Company i høvet til varemerket. Mobil ynskte å kjøpa selskapet i 1981. Innbyggjarane i Findlay i Ohio var redde for å verta arbeidslause. Det vart såleis arbeidd for å finna andre til å ta over. I 1982 kjøpte United States Steel selskapet. Hovudkontoret vart flytta til Houston i 1990 men selskapet heldt fram med verksemd i Findlay. I 2002 endra holdingselskapet USX namn til Marathon Oil Corporation etter å ha seld stålføretaket United States Steel.

Bakgrunnsstoff 
 Nettstaden til Marathon Oil Corporation

Oljeselskap
USA-amerikanske petroleumsføretak
Føretak skipa i 1887
1887 i USA
Flotell

Flotell er ei nemning på ei flytande, flyttbar innretning for innkvartering av menneske. Ordet er ei fornorsking av den engelske samansetjinga flotel for floating hotel, eller flytande hotell. Mest typisk vert omgrepet «flotell» nytta om flytande innretningar med større bustadeiniger som vert nytta offshore under utbygging av oljefelt eller ved produksjon av olje eller naturgass. Flotell som permanente innkvarteringsløysing er i ferd med å gå ut av bruk på norsk kontinentalsokkel. Talet på arbeidarar utaskjers er i ferd med å gå ned, og flotell vert mest nytta ved større vedlikehald.
Eit flotell kan vera spesielt bygd for føremålet, det kan vera ein ombygd boreplattform, eller det kan vera ein vanleg boreplattform som mellombels vert nytta som flotell.

Eit mykje omtala flotell var den ombygde oljeplattforma «Alexander L. Kielland». Eit anna kjend flotell var den tidlegare innkvarteringseininga for Statfjord A, «Polymariner». 

Petroleumsverksemd
Gjestehus
Idd

Idd var tidlegare ein kommune i Østfold. Han blei innlemma i storkommunen Halden i 1966. 

Folkeetymologien koplar namnet til den eine av to systrer, Ida og Ara, som rudde kvar si bygd i grenseskogane.

Sørover frå høgdedraga ved Halden og Fredriksten festning, skrånar jordbruksbygda Iddesletta seg svakt nedover mot Fagerholt, der ho møter ei grein av Iddefjorden. Søretter langs Iddefjorden stig landet igjen. I bergknausene langs fjorden finn ein spor etter steinbrot der iddefjordsgranitt har vore henta ut. I enden av fjorden ligg herregarden Berby, ved utløpet av lakseelva Enningdalselva. Vidare oppetter elva opnar landskapet seg på nytt. Her, på grensa til Sverige ligg nok ei jordbruksbygd: Enningdalen. Den austre delen av Idd er kledd med skog. Frå Kornsjø, der jernbanen kryssar grensa, og nordover strekker ei rekke lange gran og furukledde åsar seg i nord-sør retning. I aust ligg Boksjøaene, og i nord Femsjøen. Der Femsjøen renn ut i elva Tista kvelvar eit mektig ra, ei morene frå istida seg over sagbruksstaden Tistedalen. Raet fortset nordvestover gjennom Berg og vidare nordover.

Idd er òg eit prestegjeld i Sarpsborg prosti og har sokna Asak, Enningdalen, Idd og Tistedal.

Tidlegare kommunar i Østfold
Halden kommune
Norske kommunar skipa i 1838
Inka

Inka (quechua for 'individ'), eller sapa inka, er ein tittel på herskaren av kongeriket Cuzco (ca. 1200–1438), seinare inkariket, Tawantinsuyu (1438–1533).

Sjølv om inkatittelen gjekk i arv, i første ledd frå solguden og skaparen Inti til Manco Capac, var alle inkaene rekna som søner av sola i ein slags sakral rolle.

Omgrepet «inka» tyder òg herskar, konge eller keisar. I ei snever meining er det berre herskarane som kan kallast inkaer. Men i ei vidare tyding nyttar vi omgrepet om heile ætta åt inkaene og alle menneske som tok del i skipinga av Tawantinsuyu, ein elite. Ein snakkar ikkje om eit «inkafolk» som ei gruppe av alle menneske i riket. Tvert om var folket i Tawantinsuyu frå eit utal etniske grupper, kan hende med hundrevis av ulike språk.

Liste av alle inkaer 

Inkariket
kongelege titlar
ord frå quechua
Caral

Caral (2600 f.Kr.–1800 f.Kr.) er ein ruinby som ligg i Supe-dalen 180 km nord for Lima i Peru frå førkeramisk periode VI. Eldste datering er omtrent frå tida då Giza-pyramidane i Egypt vart bygd.

Denne arkeologiske plassen inneheld pyramidar, steintemplar, alter og bustader. Området er på ca. 650 dekar. Sivilisasjonen her kan ha vore heimstad for opp til 3000 menneske. Dei arkeologiske utgravingane er ikkje ferdige, i 2002 blei eit amfiteater med diameter på 30 meter grave ut. Av andre funn kan nemnast utsmykka fløyter laga av bein frå kondorar og pelikanar. Her finst spor etter handel med kystområda, med jungelområda og med folk i Andes. Her er òg spor etter jordbruksvarer som bomull, squash og guava. Ein hadde ikkje tatt i bruk mais endå. Arkeologar har hevda at Caral viser korleis sivilisasjonar i «den nye verda» har utvikla seg i takt med dei i «den gamle verda».

Caral kan vere den eldste arkeologiske plassen i Amerika med spor etter vel utvikla urban sivilisasjon. Ruinbyen er ein del av eit større område i Norte Chico med til saman 10 – 20 byar, med bustader i stein, kanalar for vatn og plassar for seremoniar.

Funnet vart gjort så tidleg som i 1905. Grundige undersøkingar vart starta i 1994 av ei gruppe leia av Ruth Shady, og held endå fram.

Bakgrunnsstoff 
 NRK:Pyramidane i Caral
 Archaeology.org om Caral
 Nyhender om Caral
 Kommentar frå Michael E. Moseley
 Om arbeid av Ruth Shady i Caral 
 Informasjon frå prosjektet åt Jonathan Haas

Arkeologiske funn i Peru
Beijing

Beijing er hovudstaden i Folkerepublikken Kina. Han er òg ein av dei 4 sjølvstyrte kommunane i Kina og inneheld 16 distrikt og 2 fylke. 

Beijing har omkring 22 millionar innbyggjarar, og er den andre folkerikaste byen i Kina, etter Shanghai. 

I byen ligg fleire verdsarvstader: Den forbodne byen, Himmeltempelet, Sommarpalasset, Minggravene, staden der ein fann leivningane av Peking-mennesket og delar av Den kinesiske muren og Keisarkanalen.

Namn

Namnet Beijing (北京, pinyin Běijīng, Wade-Giles Pei-ching) betyr 'nordleg hovudstad', og blei brukt av Ming-dynastiet frå 1403 for å skilja byen frå Nanjing ('sørleg hovudstad'). Namnet blei historisk translitterert som «Peking». Dette byggjer på uttalen av dei to kinesiske skriftteikna i namnet i dei sørlege delane av Kina som europeiske handelsfolk og misjonærar først vitja.

Historie

Den første hendinga i Beijing si historie, som synast å vera stadfesta av arkeologiske funn, er datert til 1000-talet fvt., då Zhou-dynastiet erobra Shang-dynastiet (kring 1046 fvt.). Ifølgje historikaren Sima Qian skal kong Wu av Zhou ha tatt makta frå den siste Shang-kongen, i det ellevte året av kong Wu si regjeringstid.

Jin-dynastiet sin hovudstad Zhongdu vart bygd i noverande Beijing.

Utdanning

Det ligg 91 universitet i Beijing. Fleire av dei ligg øvst på rangeringslistene over dei beste universiteta i landet, som Pekinguniversitetet og Tsinghuauniversitetet.

Styresmakter
Leiaren for lokallaget til Kinas kommunistparti er Cai Qi og borgarmeisteren er Chen Jining (2021).

Kjelder
Referansar

Bibliografi
Hou, Renzhi (1998). The Works of Hou Renzhi. Beijing: Peking University Press.

<div class="references-small">
Denne artikkelen bygger på «Beijing» frå ,  den 31. oktober 2019.

Bakgrunnsstoff

Hovudstader i Asia
Kina
Provinsar i Folkerepublikken Kina
Vertsbyar for sommar-OL
Vertsbyar for vinter-OL