alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Kantjendjunga nasjonalpark

Kantjendjunga nasjonalpark (engelsk Khangchendzonga National Park, tidlegare Kanchenjunga National Park) eller Kantjendjunga biosfærereservat er ein nasjonalpark nord i den indiske delstaten Sikkim som ligg ved fjellet Kantjendjunga i Himalaya og grensar til Kantjendjunga naturvernområde i Nepal i vest. Parken blei skipa 26. august 1977 og dekkjer eit område på 1784 km².

Kantjendjunga er verdas tredje høgaste fjell, og nasjonalparken har ei høgd over havet på mellom 1830 meter og over 8550 meter. Parken omfattar fleire fjelltoppar, som Pandim i tillegg til Kantjendjunga, isbrear som Zemo- og Simyobreen, og høgfjellsdyr som moskushjort, himalayatahr, treleopard og snøleopard.

Økosystem

Nedre område av parken har lauvskog  med ulike typar eik (Quercus lineata, Quercus lamellosa, Quercus pachyphylla), lønn (Acer Campbellii), magnolia (Magnoilia campbellii), kaneltre (Cinnamomum obtusifolium) og tre  som Schima wallichii, Castanopsis, Engelhardtia, Juglans regia og Michelia cathcartii. Over 2 700 meter finn ein blanda skog med furu (Abies densa), gran, einer, lønn, rhododendron og bambus (Arundinaria).
Over 3 650 meter veks lågare buskar og urter som Aconitum, Anemone, Primula, Meconopsis, Delhpinium, Iris gentiana og låge einertypar. Fleire plantar er viktige i tradisjonell religion eller medisin, som vendelrota Nardostachys jatamansi, rabarbraen Rheum emodi og ginsengtypen Panax pseudoginseng.

Det finst rundt 550 ulike fugleartar i parken, som blodfasan, satyrtragopan, himalayahøne, himalayagribb og ulike solfuglar, duer, hubroar og ørner. 

Av pattedyr kan nemnast kattedyr som leopard, treleopard, snøleopard, bjørnar som asiatisk svartbjørn, leppebjørn og raud panda, sibetkattar, 
tibetansk villesel, blåsau, moskushjort og himalayatahr. Ein eigen underart av asiatisk villhund lever også her, men er i følgje nylege undersøkingar blitt sjeldne i området.

Folk i nasjonalparken

Nokre busetnader av lepchafolk, ei innfødd folkegruppe, finst i parken. Elles er parken eit verneområde som ein treng løyve til å vitja. Som regel kan ein få dette saman med ein inngangsbillett. Det finst fleire ruter ein kan gå gjennom parken, til dømes frå Yuksom til Dzongri, Bakim til Goecha-la og Dzongri til Khangerteng. Dei beste tidene å vitja parken på er april-mai og august-oktober. Monsunregn om sommaren og mykje snø om vinteren kan hindra gjennomfart.

Den næraste byen til nasjonalparken er  Chungthan, 20 km unna, og den næraste storbyen er Gangtok, hovudstaden i Sikkim.

Bakgrunnsstoff
Oversyn over parken og registrerte artar  ved HKH Conservation Portal

Kjelder

Khangchendzonga National Park, WebIndia123
Flora & Fauna , knpsikkim.in

Denne artikkelen bygger på «Khangchendzonga National Park» frå ,  den 27. mars 2014.  
 
Nasjonalparkar i India
Skipingar i 1977
Sikkim
Oslomarkas Fiskeadministrasjon

Oslomarkas Fiskeadministrasjon, avstytta OFA, vart skipa i 1936 etter initiativ frå foreiningane Arbeidernes Jeger- og Fiskeforening og Oslo Sportsfiskere for å gjere det lettare for ålmenta å drive med sportsfiske i vatna og vassdraga i utmarka ikring Oslo, mellom anna ved å samordne og effektivisere det arbeidet dei lokale jeger- og sportsfiskarforeiningane hadde drive med oppaling og utsetting av fisk i desse vatna. 

Oslomarkas Fiskeadministrasjon står no for kultiveringa og tilsynet av fleire enn 400 vatn og vassdrag, inklusive Akerselva, òg har overteke administrasjonen av fiskerettane til desse vatna og elvene. Alle som ynskjer å fiske i desse vatna og vassdraga, må kjøpe seg rett til å fiske ved å skaffe seg fiskekort frå Oslomarkas Fiskeadministrasjon, og er elles pliktig til å rette seg etter dei føresegnene som er fastsett for fisket i dei einskilde vatna og vassdraga. Men born under 18 år treng ikkje fiskekort.

Fiskeadministrasjons arbeid er hovudsakleg finansiert av inntektene ved salet av fiskekort, og ved sal av eigne publikasjonar, særleg ei nyttige bok om kvar og korleis ein kan fiske, kva slags fisk ein kan vente å få, kva slags reiskap det er lovleg å nytte, og anna av interesse for sportsfiskarar, skildra for kvart einskild vatn og vassdrag og illustrert med kartutsnitt. I fleire av vatna og elvane i marka kring Oslo er det drikkevassrestriksjonar, det vil seie at vatnet er drikkevatn for byen, slik at det er forbode å fiske og drive anna aktivitet som kan ureine vatnet eller elva.

Bakgrunnsstoff
 Oslomarkas Fiskeadministrasjons internettsider med mellom anna opplysningar om prisar på fiskekort og høve til å kjøpe.

Marka
Friluftsliv i Oslo
Skipingar i 1936
Fiskekort

Fiskekort er den vanlege nemninga for ein tidsavgrensa kjøpt rett til å drive sportsfiske i ei elv eller eit vatn. Med få unnatak er det ikkje fritt fiske i vatn, elver og bekkar  i Noreg, berre i nokre større innsjøar, slik at ein må ha eller skaffe seg løyve før fisket tek til. Dette vert vanlegvis gjort ved å kjøpe såkalla fiskekort av den eller dei som har rettane til fisket i det aktuelle vatnet eller elva; dette er som oftast er eigaren eller eigarane av grunnen attmed vatnet eller elva. I fleire høve har eit lag eller ein samanslutning teke over administrasjonen av fiskekortsalet, slik at ein kan skaffe seg rettar til fleire vatn og vassdrag i eit område ved å vende seg til dei.

For fiske etter laks kan det ofte vere kostesamt og vanskeleg å få seg løyve.

Friluftsliv
Johan von der Fehr

Johan von der Fehr () var ein norsk daguerreotypist og fotograf. Han arbeidde òg som
målarmeister, dyrka frukt, var gartnar og gardbrukar.

I 1853 starta han som daguerreotypist i Bergen for ei kort tid, men kom att igjen i starten av 1860-åra. I ein periode dreiv han atelieret Brødr.Larms atelier saman med sonen Johan.

Frå 1898 budde von der Fehr i Norheimsund og levde som gardbrukar og fotograf fram til han døydde.

Fotografia etter Johan von der Fehr finst mellom anna hos Voss folkemuseum, Vevelstad historielag, Oslo Bymuseum, Norsk folkemuseum og i arkivet etter Den Nationale Scene i Bergen.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Norske fotografar
Folk frå Askøy
Asta Nørregaard

Asta Elise Jakobine Nørregaard () var ein norsk målar som er kjend for sine mange portrett frå den norske hovudstaden.

Liv og gjerning

Asta Nørregaard voks opp i Kristiania, faren var i 1865 kaptein i det militære. Sjølv gjekk ho på Knut Bergslien sin målarskule 1874-75 og var sidan elev av Eilif Peterssen i tre år i München og eitt år i Kristiania. Med støtte frå Schäffers legat budde ho i Paris frå 1879 til -84. Frå 1885 var ho busett i den norske hovudstaden livet ut, med unnatak for studiereiser til Frankrike og Italia. 

Nørregaard var ambisiøs og kvikk til å tileigne seg ny kunnskap. Det vekte oppsikt då ho i 1882 fekk oppdraget med å lage altertavle til Gjøvik kyrkje. Etter 1890 spesialiserte ho 
seg på portrett, som ho gjorde med stor detaljrikdom og teknisk dugleik. Mannsportretta måla ho med oljemåling, medan portrett av kvinner og barn forma ho i pastellkrit. Mellom dei mange framståande personane ho portretterte fann ein Thomas Fearnley, Kristian Birkeland, Gisle Johnson, kong Haakon VII og i 1885 ein ung Edvard Munch. Ved sidan av altartavla i Gjøvik og Munch-portrettet er måleriet I atelieret frå 1883 hennar mest kjende verk.

Nørregaard mottok i 1920 Kongens fortjenstmedalje i gull. 

Ho levde ugift.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Asta Nørregaard» frå ,  den 27. mars 2014.

Bakgrunnsstoff

Norske målarar
Folk frå Oslo
Per Palle Storm

Per Palle Storm () var ein dansk-norsk bilethoggar som arbeidde i ein naturalistisk stil. 

Storm var fødd i København, men voks opp i Buenos Aires der han i 1927-29 var elev av to ulike skulptørar. I 1930 kom han til Noreg og studerte på Statens Kunstakademi under Wilhelm Rasmussen fram til 1933. Han debuterte på Høstutstillingen i 1934. I 1947 vart han utnemnd til professor ved Statens Kunstakademi, ei stilling han beheldt til 1980.

Storm var ein leiande bilethoggar i Noreg i sin generasjon. Arbeida hans vart forma i den naturalistiske stiltypen. Han forma den fyrste myntrekka som vart utgjeven under kong Olav V. Myntrekka, som vart prega frå 1958 til -73, braut med gjengs formuttrykk då baksida av myntane var fri for rikssymbol, men i staden hadde naturalistiske dyrebilete. Baksida av krona viste ein hest, 50-øringen ein elghund, 25-øringen ei meis, 10-øringen ei bie, 5-øringen ein elg, 2-øringeen ein orrhane og 1-øringen eit ikorn. I 1967 fekk Storm på 2. pris for sitt bidrag til Haakon 7.-monumentet i Oslo, ei tevling som vart vunne av Nils Aas, Storms meste kjende elev.

Storm, som var Riddar av 1. klasse av St. Olavs orden og Riddar av den danske Dannebrogordenen, døydde i Oslo, 83 år gammal.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Per Palle Storm» frå ,  den 27. mars 2014.  
 

Norske bilethoggarar
Danske bilethoggarar
St. Olavs Orden
Dannebrogordenen
Dhahab

Dhahab eller Dhahabdalen (arabisk نهر الذهب eller وادي الذهب, Gull eller Gulldalen), i mellomalderen òg kalla Buṭnāndalen (arabisk وادي بطنان), er ei periodevis elv nord i Syria.

Elva ligg på Aleppoplatået aust i Aleppo guvernement, 30 km aust for Aleppo. Ho drenerer høgdene nord for Bāb og renn kring 50 km frå nord til sør før ho munnar ut i Jabboulsjøen.

Det er bygd to demningar i elva, Um-Julūd-dammen og Shabā-dammen. I nyare tid er vatn frå Eufrat omleidd til elva for å auke vatninga i dalen. Dei viktigaste byane i dalen er Bāb, Bzāʻā og Tādif.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Dhahab» frå ,  den 27. mars 2014. 
 oppgav desse kjeldene:

Aleppo
Aleppo guvernement
Elvar i Syria
Nahr al-Kabir al-Janoubi

Nahr al-Kabir al-Janoubi (arabisk for den sørlege store elva, النهر الكبير الجنوبي) er ei elv i Midtausten som flyt ut i Middelhavet. Elva flyt gjennom Homskløfta.

Elva dannar nordenden av grensa mellom dagens Libanon og Syria. I antikken vart elva kalla Eleutherus. Eleutheros, Eleuteris (Ελεύθερος, Ελευθερίς på gresk) og vert omtalt som dette i den apokryfte Fyrste makkabearbok 11:7 og 12:30. Elva vert stundom òg berre kalla Nahr el-Kebir eller Kebir.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Nahr al-Kabir al-Janoubi» frå ,  den 27. mars 2014. 
 oppgav desse kjeldene:

Elvar i Libanon
Elvar i Syria
Internasjonale elvar i Asia
Den libanesisk-syriske grensa
Elvar i Bibelen
Parpar

Parpar er ei bibelsk elv i Syria.  Ho er den mindre viktige av to elvar i Damaskus som er nemnd i Kongebøkene (2. Kong 5:12), og er i dag generelt identifisert som A`waj, men om referansen til Damaskus er avgrensa til byen, som i den arabiske versjonen av Det gamle testamentet så er Parpar den moderne Taura. I dei tidlege Baedeker-guidane vart ho identifisert som Al-Sabirani, ei sideelv til A`waj. Elva renn frå vest til aust, og flyt frå Hermon sør for Damaskus, og som Abana flyt ho over sletta ved Damaskus, som på grunn av desse slettene er grøn og frodig. Elva flyt ut i myrområda, eller Marjvatna, på grensa til den store arabiske ørkenen.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Parpar» frå ,  den 27. mars 2014. 
 oppgav desse kjeldene: 
 

Elvar i Syria
Elvar i Bibelen
Geografi i Damaskus
Queiq

Queiq (Qoueiq, Quweiq eller Qoueiq (arabisk قويق quwayq; nordsyrisk ʼwēʼ, i antikken Khalos), òg kalla Aleppo, er ei elv og ein dal i Aleppo guvernement i Syria og Tyrkia. Ho er 129 km lang som flyt gjennom byen Aleppo nord i Syria. Ho spring ut frå det sørlege Aintabplatået søraust i Tyrkia. Akpınar på Kilis-sletta er ei av kjeldeelvane til Queiq. Byen Qinnasrin ligg ved breidda av elven. Ho renn delvis langs vestkanten av Matahsenkinga. Dalen har vore busett i tusenvis av år og i antikken var Queiqdalen kjend for flintindustrien og keramikk.

Elva tørka heilt inn seint i 1960-åra på grunn av prosjekt med kunstig vatning på den tyrkiske sida av grensa. I nyare tid har vatn frå Eufrat blitt leidd om for å vekke den daude elva til liv att, og dermed gje nytt liv til jordbruket på slettene sør for Aleppo. Mange syrarar er likevel bitre på tyrkarane for det dei gjorde med elva.

Queiq-massakren

Seint i januar 2013 under den syriske borgarkrigen vart kring 110 menn og gutar, dei fleste bakbundne med teip over munnen og kulehol i hovudet, funne langs kanten av elva i ein del av Aleppo som er kontrollert av opposisjonsstyrkane. Få av offera var over 30 år gamle og mange synte teikn på tortur. Human Rights Watch rapporterte at familiemedlemmane til mange av offera fortalde at dei vart sist sett i eit regjeringskontrollert område eller etter at dei skulle inn i det området mellom to sjekkpunkt, eit bemanna av opposisjonsstyrken og det andre av regjeringsstyrken. Dei fleste familiemedlemmane som vart intervjua av Human Rights Watch insisterte på at offera ikkje hadde vore involvert med den væpna opposisjonen eller aktivt delteke i demonstrasjonar. Dei sa at offera i mange tilfelle var kjøpmenn. Somme hadde butikkar i dei regjeringskontrollerte områda, men budde i opposisjonskontrollerte område, og andre kryssa ofte denne grensa for å kjøpe forsyningar som dei selde på marknadane. Ein trur at offera vart arresterte, torturerte, avretta og så dumpa av regjeringstyrkar i elva over ein periode på fleire veker. Lika flaut nedover elva frå ein stad regjeringa hadde kontrollover til ein del av elva som opprørarane heldt i Bustan al-Qasr-distriktet. Lika vart først oppdaga då den høgevassføringa gjekk ned seint i januar. I februar vart det sett opp eit gitter frå ei bru i elva, for å fange andre lik som kom flytande. 

Mellom februar og midten av mars 2013 vart mellom 80 og 120 lik til dradd opp av elva. I snitt var det fleire lik til dagen.

Galleri

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Queiq» frå ,  den 27. mars 2014. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff

Aleppo
Aleppo guvernement
Elvar i Syria
Elvar i Tyrkia
Internasjonale elvar i Asia
Den syrisk-tyrkiske grensa
Wadi al-Kheder

Wadi al-Kheder er ei sideelv til Balikh i Syria.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Wadi al-Kheder» frå ,  den 27. mars 2014. 
 oppgav desse kjeldene:

Elvar i Syria
Wadi Avedji

Wadi Avedji er ei sideelv til den øvre Khabur nordaust i Syria.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Wadi Avedji» frå ,  den 27. mars 2014. 
 oppgav desse kjeldene:

Elvar i Syria
Avedji
Wadi Jarrah

Wadi Jarrah er ei sideelv til Khabur nordaust i Syria.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Wadi Jarrah» frå ,  den 27. mars 2014. 
 oppgav desse kjeldene:

Elvar i Syria
Jarrah
Wadi Khanzir

Wadi Khanzir er ei sideelv til den øvre Khabur nordaust i Syria.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Wadi Khanzir» frå ,  den 27. mars 2014. 
 oppgav desse kjeldene:

Elvar i Syria
Khanzir
Wadi Khnezir

Wadi Khnezir er ei sideelv til Khabur nordaust i Syria.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Wadi Khnezir» frå ,  den 27. mars 2014. 
 oppgav desse kjeldene:

Elvar i Syria
Khnezir
Wadi Qaramogh

Wadi Qaramogh er ei sideelv til Balikh i Syria. Wadi Qaramogh kan stundom ha stor vassføring etter kraftig regnvêr, og store blokker av kalkstein ligg i den nedre leia hennar.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Wadi Qaramogh» frå ,  den 27. mars 2014. 
 oppgav desse kjeldene:

Elvar i Syria
Qaramogh
Wadi Radd

Wadi Radd er ei sideelv til Khabur i Syria. Halaba ligg ved breidda av elva.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Wadi Radd» frå ,  den 27. mars 2014. 
 oppgav desse kjeldene:

Elvar i Syria
Yarmouk

Yarmouk (arabisk نهر اليرموك, «Nahr Al-Yarmuk»; hebraisk נהר הירמוך, «Nehar HaYarmukh»; gresk Hieromaks; latinsk Hieromyces) er den største sideelva til Jordanelva. Ho drenerer mykje av Hauranplatået. Ho er ein av tre sideelvar som munnar ut i Jordan mellom Genesaretsjøen og Daudehavet. I sør renn elvane Zarqa og Wadi Mujib.

Yarmouk dannar grensa mellom Israel og Jordan nær Jordandalen og mellom Syria og Jordan lenger oppe i elva. Ho er den sørlege grensa til Golanhøgdene.

Det viktige slaget ved Yarmouk, der muslimske arabarar slo Austromarriket, fann stad sør for elva i 636.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Yarmouk» frå ,  den 27. mars 2014. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff
 Detaljert skildring

Jordanelva
Riftdalen
Elvar i Israel
Elvar i Jordan
Elvar i Syria
Elvar i Bibelen
Internasjonale elvar i Asia
Den jordansk-syriske grensa
Den israelsk-jordanske grensa
Ayn al-Fijah

′Ayn al-Fijah (arabisk عين الفيجة, òg skrive Ain al-Fijeh og Ein Al Fejeh) er ein liten by sør i Syria i Rif Dimashq guvernement, kring 25 km sørvest for Damaskus. I nærleiken ligg Dayr Miqrin i vest, al-Zabadani i nordvest, Basimah i søreast og Qudsaya i sør. I 2004 hadde landsbyen 3806 innbyggjarar.. Byen er det administrative senteret, men ikkje den største byen, i Ayn al-Fijah nahiyah («underdistrikt»), som består av seks stader og ein samla folkesetnad på 19 584.

Kjelde
Byen vart bygd kring Ayn al-Fijah-kjeldene, som er opphavet til elva Barada som gjer ferskvatn til Damaskus. I det første hundreåret evt. bygde romarane eit tempel ved Ayn al-Fijah. I 1907 bygde osmanske styresmakter det første reine vassrøyranlegget ved kjeldene. I 1924 starta den syriske forretningsmannen Lutfi al-Haffar og Abd al-Wahab al-Qanawati selskapet Ayn al-Fijah, som nytta vatn frå kjelda til kunstig vatning. Tidleg på 1900-talet var selskapet eit av dei mest lønsame og innovative i Damaskus.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Ayn al-Fijah» frå ,  den 27. mars 2014. 
 oppgav desse kjeldene:

Busetnader i Qudsaya-distriktet
Byar i Syria
Kjelder i Syria
Al-Fawwar-kjelda

Al-Fawwar-kjelda (arabisk نبع الفوّار, Nab` al-Fawwar) er ei vasskjelde nord i Syria ved byen Zweitina i Homs guvernement.

Det er eit viktig landemerke i byen fordi ho er religiøst viktig med plasseringa nær St. Georg-klosteret. Al-Fawwar er i hovudsak ei lita grotte med nokre få trappetrinn inn og der vatnet siv ut frå nokre få opningar. Kjelda flyt sporadisk og det kan gå dagar og stundom månader utan at det flyt vatn ut. Før vatnet kjem fram att kan ein høyre ein høg lyd frå undergrunnen nokre minuttar før vatnet kjem flytande. Lyden kjem av luft som vatnet pressar ut gjennom dei tronge sprekkene det strøymer gjennom. Folk har rekna dette som eit godt teikn.

Kjelda er omgjeve av mange restaurantar, kafeteriaer og hotell. Tusenvis vitjar Al-Fawwar-kjelda kvart år, hovudsakleg turistar og vitjande ved klosteret.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Al-Fawwar-kjelda» frå ,  den 27. mars 2014. 
 oppgav desse kjeldene:
St. George Church and Al-Fawwar-kjelda, Marmarita. Henta on 29. november 2006

Kjelder i Syria
Homs guvernement
Sámi dieđalaš áigečála

Sámi dieđalaš áigečála er eit vitskapleg tidsskrift som blir gjeve ut på samisk (alle artiklane har så langt vore på nordsamisk). Tidsskriftet blir gjeve ut av Senter for samiske studier ved UiT Noregs arktiske universitet og Samisk høgskole i Kautokeino, og blir i hovudsak finansiert av Noregs forskingsråd og vertsinstitusjonane. Frå og med 2010 er alle artiklane i tidsskriftet tilgjengelege i elektronisk form som open access.

Redaksjonen består av Harald Gaski, Samisk høgskole, Berit Anne Bals Baal, Kristina Labba, UiT, Lill Tove Fredriksen, UiT og Mikkel Nils Sara, Samisk høgskole.

Tidlegare redaktørar 
 Solveig Joks
 Kaisa Rautio Helander

Fotnotar

Bakgrunnsstoff 

Vitskaplege tidsskrift
Skipingar i 1994
Norske tidsskrift
Samiske tidsskrift
Det observerbare universet

Det observerbare universet er den delen av universet som er nær nok til at ein observatør kan observere, måle og formulere teoriar om det. For oss på jorda vil dette vere eit kuleforma område der lyset frå periferien akkurat har nådd fram til observatøren (på jorda). Kvar observatør i universet har sitt eige observerbare univers som kan ha eller ikkje ha overlappande regionar med det vi ser frå jorda. Fordi universet ekspanderer kan yttergrensa forandre seg over tid, og endre storleik og moglege felles regionar.

Det observerbare universet er etter gjeldande berekningar 13,7 milliardar år gammalt og begynte ved Big Bang. Det har no ein radius på 46,5 milliardar lysår i alle retningar frå jorda. Forenkla er dette den berekna noverande avstanden til fjernaste objekt vi kunne ha sett i det observerbare universet. Dette fordi lyset frå desse har brukt omkring 13,7 mrd år på å nå jorda, mens universet har fortsett å ekspandere. Ordet observerbar er ikkje eit teknisk omgrep av kva som faktisk kan observerast for eksempel med eit teleskop, men er eit uttrykk for at strålinga frå eit objekt i ytterkanten akkurat har hatt tid til å nå jorda. Fordi interstellar gass i universet i ein tidleg fase ikkje var ionisert og derfor ikkje transparent for det meste av strålinga, kan ikkje dei tidlegaste objekta observerast på vanleg måte.

Referansar

Sjå òg 
Galakse
Universet

Bakgrunnsstoff 
 Cosmology FAQ

Astronomi
Astrofysikk
Kosmologi

sv:Universum#Det observerbara universum
Frode Fjellheim

Frode Fjellheim () er ein norsk sørsamisk musikar (piano og synthesizer) og vokalist (joik). Fjellheim er utdanna ved Trøndelag Musikkonservatorium (1980–84) og busett i Trondheim der han har vore frilansmusikar og komponist, bl.a. i oppsetningar ved Trøndelag Teater, med Rikskonsertane.  

Han har skrive bestillingsverk til bl.a. Festspela i Nord-Noreg (2000) og Telemarkfestivalen (Sørsamar rundt Hardangervidda med bl.a. Transjoik, 2003), og Vinterfestuka i Narvik (Àhkunjárga eller Tøtta sitt ness, 2006).

Sidan 1997 har han òg komponert filmmusikk for NRK og Lars Rasmussen sine barnefilmar.

På 1990-talet gav han ut plater med «Jazz Joik Ensemble»; i dag er bandet kjent under namnet «Transjoik», som har fire plateutgjevingar. Fjellheim var òg med i «Tango Concertino».  

Andre artistar han har samarbeidd med i plateutgjevingar er Iren Reppen, Annbjørg Lien, Sverre Porsanger, Ella Holm Bull, Tone Hulbækmo, Ulla Pirttijärvi og Kolbjørn Botten. Fjellheim driv òg eige musikkforlag, Vuelie.

Fjellheim komponerte opningslåten til Disney-filmen Frost (Frozen) frå 2013.

Utgjevingar 
 Sangen vi glemte – Mijjen Vuelieh, (Iđut 1991)
 Frode Fjellheims Jazz Joik Ensemble, Saajve Dans (Iđut 1994)
 Joik for kor, (Vuelie 2002)
 Aejlies Gaaltije – den hellige kilden (Vuelie 2004)
 Med joik som utgangspunkt, (Vuelie 2004)
 Biejjien vuelie – Solkvad (2013)

Prisar og utmerkingar 
Statens arbeidsstipend (1993–1996) 
Spellemannprisen 2004 åpen klasse, for Aejlies Gaaltije – the Sacred Source
Sør-Trøndelag fylkes kulturpris, 2007
 Umeå sameforenings ærespris, 2007
 Liv Ullmann-prisen, 2015
 Hilmar Alexandersens musikkpris, 2015
 Gammleng-prisen 2016 i åpen klasse

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
vuelie.no, nettstaden hans

Samiske musikarar
Norske jazzpianistar
Norske jazzkomponistar
Folk frå Vefsn
Vinnarar av Spellemannprisen
Sørsamar
Norske filmmusikkomponistar
Ghouta

Ghouta (arabisk غوطة دمشق, Ghūṭat Dimashq) er ei samling gardar i Rif Dimashq like aust for Damaskus i Syria.
Det grøne beltet har vore eit populært fritidsområde for innbyggjarane i byen, særleg om våren. 
Området har vore busett sidan antikken og ei ukontrollert utvikling har gått føre seg gjennom dei føregåande tiåra. Det aukande behovet for mat under den raske folkeveksten i hovudstaden, urbanisering og industriutvikling, har auka trykket mot dette jordbrukslandet. 

Damaskus Ghouta er eit grønt jordbruksbelte som ligg sør og aust for byen Damaskus. Området skil byen frå dei grøne beitemarkene på grensa til Den syriske ørkenen. Det har gjeve innbyggjarane forskjellige typar korn, grønsaker og frukt i tusenvis av år.
På 1980-talet byrja veksten til Damaskus å erstatta jordbrukslandet i området med bustader og industri, og den grøne sona minka.

Avlingar
I Ghouta dyrker ein plommer, poppel- og valnøttre og bomull i tillegg til mais, alfalfa, bygg og kveite.

Ressursar og farar 
Dette området har mange forskjellige miljøproblem, inkludert vassmangel og særs lite årleg nedbør. Det er så lite vatn i området at grunnvassnivået har auka dramatisk i store delar av Ghouta. Det er i tillegg stadig aukande forureining frå trafikken i Damaskus, industri, avfall og kloakk. 

Før luftåtak frå den syriske hæren til Bashar al-Assad under den syriske borgarkrigen budde det rundt to millionar menneske i Ghouta. Krigen har redusert folketalet til rundt 400 000 og ført til svolt og underernæring blant innbyggjarane.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Ghouta» frå ,  den 28. mars 2014 og 22. februar 2018. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff 
 Al-Ghūṭah, Rīf Dimashq i Syria
 The Damaskus Ghouta Pilot Area 

Jordbruk i Syria
Oasar i Syria
Geografi i Damaskus