alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Kristianstads län

Kristianstads län var mellom 1719 og 31. desember 1996 eit svensk len som låg i nordaustre Skåne og delar av det søraustre og nordvestre Skåne. Länet hadde länsbokstav L. Området er sidan 1. januar 1997 ein del av Skåne län, til saman med tidlegare Malmöhus län. Residensstad i länet var Kristianstad. Länet finst til ein viss att i dag som riksdagsvalkretsen Skåne läns norra och östra valkrets.

Städer 
Ved kommunereforma som vart gjennomført den 1. januar 1971 opphøyrde følgjande städer (uoffisiellt blir centralorterna likevel sett som städer) og dei vart omdanna til kommunar:
 Hässleholm
 Kristianstad
 Simrishamn
 Ängelholm

Härad 
 Albo härad
 Bjäre härad
 Gärds härad
 Ingelstads härad
 Järrestads härad
 Norra Åsbo härad
 Södra Åsbo härad
 Villands härad
 Västra Göinge härad
 Östra Göinge härad

Kommunar 

Dei siste kommunesamanslåingane vart gjennomførte den 1. januar 1974. Frå då av hadde länet følgjande kommunar:

Kommunar frå 1970-talet og framover 

 Bromölla kommun
 Båstads kommun
 Hässleholms kommun
 Klippans kommun
 Kristianstads kommun
 Osby kommun
 Perstorps kommun
 Simrishamns kommun
 Tomelilla kommun
 Åstorps kommun
 Ängelholms kommun
 Örkelljunga kommun
 Östra Göinge kommun

Kommunar 1950-tal till 1970-tal

Städer (4 st) 

 Hässleholms stad
 Kristianstads stad
 Simrishamns stad
 Ängelholms stad

Köpingar (9 st) 

 Bromölla köping
 Båstads köping
 Klippans köping
 Osby köping
 Perstorps köping
 Tomelilla köping
 Vinslövs köping
 Åhus köping
 Åstorps köping

Landskommuner (45 st)

 Araslövs landskommun
 Ausås landskommun
 Barkåkra landskommun
 Bjärnums landskommun
 Borrby landskommun
 Broby landskommun
 Brösarps landskommun
 Degeberga landskommun
 Everöds landskommun
 Fjälkinge landskommun
 Förslövsholms landskommun
 Glemmingebro landskommun
 Glimåkra landskommun
 Hammenhögs landskommun
 Hjärnarps landskommun
 Hjärsås landskommun
 Hästveda landskommun
 Ivetofta landskommun
 Kiviks landskommun
 Knislinge landskommun
 Kvidinge landskommun
 Loshults landskommun
 Löderups landskommun
 Munka-Ljungby landskommun
 Nosaby landskommun
 Näsums landskommun
 Onslunda landskommun
 Oppmanna och Vånga landskommun
 Osby landskommun
 Riseberga landskommun
 Skånes-Fagerhults landskommun
 Smedstorps landskommun
 Stoby landskommun
 Sösdala landskommun
 Tollarps landskommun
 Tommarps landskommun
 Träne landskommun
 Tyringe landskommun
 Vinslövs landskommun
 Vittsjö landskommun
 Vä landskommun
 Västra Bjäre landskommun
 Örkelljunga landskommun
 Örkeneds landskommun
 Östra Ljungby landskommun

Sjå òg 
 Landshövdingar i Kristianstads län
 Malmöhus län (-1996)

Bakgrunnsstoff

geografi i Skåne
Halland
Tidlegare len i Sverige
Skipingar i 1658
Nedleggingar i 1997
International Ornithologists' Union

International Ornithologists' Union (IOU) er ein ornitologisk samskipnad. Samskipnaden var tidlegare kjent som International Ornithological Congress, IOC.

IOC har vore ansvarleg for den største og lengst varige serien av internasjonale møte for ornitologar. Det første møtet vart halde i 1884, seinare møter har vore haldne uregelmessig fram til 1926. Etter det, kvart fjerde år, med unntak av to under og rett etter andre verdskrigen. Det siste møtet gjekk i Campos do Jordão, Brasil i 2010. WorldBirdNames.org gjev ut IOC World Bird List på vegne av International Ornithologists' Union.

Bakgrunnsstoff 
 Nettstad for samskipnaden
 

Ornitologi
American Ornithologists' Union

American Ornithologists' Union (AOU) er ein ornitologisk organisasjon i USA. Medlemmane er i hovudsak profesjonelle ornitologar snarare enn amatørar. Organisasjonen er eit medlem av Ornitologisk Council.

Han vart grunnlagt av Elliott Coues, Joel Asaf Allen, og William Brewster i september 1883.

Det kvartalsvise tidsskriftet, The Auk, har vore utgjeve sidan januar 1884. Andre betydelege publikasjonar omfattar AOU Checklist of North American Birds, som er eit standardoppslagsverk for feltarbeid, og ein monografiserie, Ornitologisk Monographs.

South American Classification Committee (SACC), er eit offentleg utval underlagt AOU, med spesielt oppdrag om å vedlikehalde ein standardklassifikasjon, med engelske namn, for fugleartar i Sør-Amerika.

Kjelder 
 Første utgåva av denne artikkelen er ei omsetjing av «American Ornithologists' Union» frå , den 3. januar 2011
 

Ornitologi
Organisasjonar skipa i 1883
Halmstad

Halmstad (tidlegare dansk Halmsted) er ein by i Hallands län sørvest i Sverige som ligg ved munningen av elva Nissan, der ho munnar ut i Kattegat. Han er residensstad  for lenet og administrasjonssenter i Halmstads kommun. Halmstad har 55 688 innbyggjarar (2005) og er den 19. største tettstaden i Sverige.

Historie 
Sjølve namnet opptrer første gong i forma Halmstæde i Valdemar Sejr si jordebok frå 1231, den gong som namnet på eit herad og ein kongsgard. 

Frå eit pavebrev i 1264 kan ein sjå at Halmstad på det tidspunktet hadde eit dominikanarkloster. I andre dokument frå same periode blir innbyggjarane i Halmstad kalla borgarar, og det står at dei dreiv handel og eigde skip.

Dei første kjende kjøpstadsprivilegia er frå 1307, gjevne av kong Erik Menveds bror, den seinare Christoffer II, som var hertug av Halland. 

Halmstad var kongressby i Kalmarunionen. Unionstraktaten inneheldt avgjersler om at kongeval skulle haldast i byen, og borgarane drøymde om at han skulle bli hovudstad i Norden. På 1430-talet blei byen herja og plyndra av svenske troppar under Engelbrekt. Sankt Nikolai kyrkje, er eit av få minnesmerke som står att frå mellomalderen. 

I 1563 blei byen igjen kringsett av svenskane, men innbyggjarane forsvarte seg tappert, noko som fekk Frederik II til å løne dei med store jordeigedomar. 

Christian IV har sett sitt preg på byen. Han var mykje i det danske Halland, og let mellom anna bygge festningsverk, samt Halmstad slott. 

Slottet stod nesten ferdig i 1619, då Christian IV inviterte Gustav II Adolf til Halmstad. Det blei festa på slottet i sju dagar. Same år øydela ein brann byen, og Christian fekk høvet til å gjere Halmstad til ein moderne renessanseby med rette gater og regelmessige bykvarter. 

I følgje den andre freden i Brømsebro fekk Sverige Halland som pant i 30 år, og i Roskildefreden blei avståinga definitiv. I 1676 stod slaget ved Halmstad, der Karl XI sigra over den dansk-norske hæren. 

På 1800-talet blei byen på grunn av sjøfart og industri ein av dei raskast veksande i Sverige.

Sjå òg
Halmstads BK

Folk frå Halmstad
Carl Bildt
Fredrik Ljungberg
Ernst Wigforss
Per Gessle (Roxette)
Peter Wahlbeck
Rudolf Petersson
Thomas Petersson
Bengt Johansson
Jörgen Persson
Jan Jönsson

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Halmstad» frå ,  den 2. juli 2012. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff 
 Halmstads historie 

Halmstad
Gävle

Gävle (eldre staving Gefle) er ein by i Gästrikland og centralort i Gävle kommun. Staden er residensstad for Gävleborgs län. Gävle er den 13. største byen i Sverige med 68 700 innbyggarar (2005).

Gävle ligg ved Gävlebukten, der Gavleån munnar ut i Bottenhavet (Austersjøen), cirka 15 km nordvest for Skutskär der Dalälven har sin munning. Cirka 20 km vest for Gävle og oppstrøms langs Gavleån ligg Sandviken. Mellom Gävle og Skutskär ligg Furuvik, kjend for dyre- og opplevingsparken Furuviksparken.

Gävle er ein gamal industristad som ein i dag mellom anna forbind med kafferosteriet Gevalia, som er stadnamnet på latin. Staden har «Välkommen ombord» som motto og flaggskipet ved havet er den nye stadsdelen Gävle Strand. Gävle har eigen sjøredningsstasjon som høyrer til SSRS - Svenska Sjöräddningssällskapet; RS Gävle. I dei seinare år har Gävle fått særs stor merksemd for sin julebukk, Gävlebocken, som vert påtend nesten kvart år.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

Gävle kommun
Tettstader i Gävleborgs län
Byar i Sverige
Narve Bjørgo

Narve Bjørgo () er ein norsk mellomlalderhistorikar. 

Narve Bjørgo studerte ved Universitetet i Bergen. 24. november 1972 vart han utnemnd til professor i historie ved (det då nyopprettede) Universitetet i Tromsø. Han var dekan i 1985 til 1985, og rektor ved universitet i to periodar, frå 1985 til 1989. I 1989 vart Bjørgo administrerande direktør i Norges almenvitenskapelige forskningsråd (NAVF), og han var styreleiar for NOKUT. Bjørgo var professor ved Universitetet i Bergen frå 1993 til 2006. Før han gjekk av med pensjon i 2008 fekk han eit æresdoktorat ved Universitetet i Tromsø for innsatsen sin for oppbygginga av universitetet.

Bjørgo som historikar  

Bjørgo skreiv kapitla om tida før 1537 i verket Norsk utenrikspolitikks historie. Han var også sentral i utgjevinga av Regesta Norvegica, ei kronologisk ordna liste over alle dei skriftlege primærkjeldene til norsk mellomalderhistorie.

Artiklar  
 Om skriftlege kjelder for Hákonar saga Historisk tidsskrift 1967 46: 185-229 
 Samkongedøme kontra einekongedøme. Ein analyse av norsk kjeldemateriale i historiografisk perspektiv Historisk tidsskrift 1970 49: 1-33 
 Det eldste Stavanger i historisk lys, Stavanger Aftenblad, 22. november 1975.
 Samkongedøme og einkongedøme Historisk tidsskrift 1976 55: 204-221 
 Norges første flyktningar - norsk perspektiv på Troms 1242 Historisk tidsskrift 1982 61: 68-73 
 Utenrikshandelen fra det vestafjeldske Norge 1100-1600. Opposisjonsinnlegg ved Arnved Nedkvitnes doktordisputas Historisk tidsskrift 1986 65: 74-84 
 John H. Ballantyne and Brian Smith (editors): Shetland Documents 1195-1579 Historisk tidsskrift 2002 81: 1

Bakgrunnsstoff 
 Helge Salvesen og Hallvard Tjølmeland 2008: Narve Bjørgo 

Norske historieprofessorar
Professorar ved UiT Noregs arktiske universitet
Professorar ved Universitetet i Bergen
Rektorar ved UiT Noregs arktiske universitet
Æresdoktorar ved UiT Noregs arktiske universitet
Norske mellomalderhistorikarar
Folk frå Meland
Kjell Venås

Kjell Venås () var dr.philos. i nordisk språkvitskap ved Universitetet i Oslo, med vekt på grammatikk, sosiolingvistikk og språk- og kulturhistorie. I 1972 vart han professor ved Universitetet i Oslo.

Venås gjekk ut frå Volda offentlege lærarskule i 1954, tok artium ved Voss landsgymnas i 1956, og vart cand.philol. ved Universitetet i Oslo i 1960. Han vart dr.philos. i 1967 med avhandling Sterke verb i norske målføre. I 1966 vart Venås universitetslektor i nordisk språkvitskap ved Universitetet i Oslo. Han arbeidde som dosent i 1970–72 og som professor i nordisk språkvitskap i 1972–97.

Dei tidlege verka til Venås, om sterke og linne verb i norsk, og om adjektivsuffikset -ga-,  fell innanfor historisk språkvitskap, og er framleis standardreferanser om emna dei tek opp. Med boka Mål og miljø viste Venås at han også kunne orientere seg innanfor eit nytt fagfelt, og han var dermed med på å gje sosiolingvistikken eit teoretisk fundament innanfor nordiskfaget.

Tekstsamlinga Den fyrste morgonblånen, eit oversyn over norske tekstar frå dansketida, har gjeve opphav til ny interesse for norsk språkhistorie.

Litteratur 
 Sterke verb i norske målføre. Morfologiske studiar, dr.avh., 1967 
 Adjektivsuffikset germansk -ga- i norrønt. Med eit tillegg om utviklinga i nyare mål, 1971 
 Linne verb i norske målføre. Morfologiske studiar, 1974 
 Hallingmålet, 1977 
 Mål og miljø. Innføring i sosiolingvistikk eller språksosiologi, 1982 (3. utg. 1991) 
 For Noreg og Ivar Aasen. Gustav Indrebø i arbeid og strid, 1984 
 Norske innsjønamn 3: Hedmark fylke, 1987 
 Norsk grammatikk. Nynorsk, 1990 
 Den fyrste morgonblånen. Tekster på norsk frå dansketida, 1990 
 Mål og med. Noregs Mållag i 1980-åra, 1991 
 I Aasens fotefar. Marius Hægstad, 1992 
 Då tida var fullkomen. Ivar Aasen, 1996 
 Norske innsjønamn 4: Telemark fylke, 2002 
 Sigurd Kolsrud, 2005

 Mål og medvit. Heidersskrift til Kjell Venås på 60-årsdagen 30. november 1987, 1987 
 Målvitskap og målrøkt. Festskrift på 70-årsdagen 30. november 1997, 1997 
 Geirr Wiggen: «Skrivaren Kjell Venås – eit publikasjonshistorisk riss» I: Mål og makt nr. 4/1997, s. 36–47

Kjelder 

 Kjell Venås på Wikipedia på bokmål
 Kjell Venås i Norsk biografisk leksikon

Norske filologiprofessorar
Professorar ved Universitetet i Oslo
Medlemmar av Det Norske Videnskaps-Akademi
Nagapattinam

Nagapattinam (tamil நாகப்பட்டினம், nākappaṭṭiṉam; tidlegare kalla Negapatam og Nagapatnam) er ein indisk kystby i delstaten Tamil Nadu. Nagapattinam har rundt 95 000 innbyggjarar og dermed rekna som ein etter måten liten by. Han er administrasjonssenter for Nagapattinam distrikt, som ligg sør og nord for Karaikal, eit lite område som høyrer til Puducherry. Nagapattinam ligg nær byar som Tiruvarur, Karaikal, Mayiladuthurai og Velankanni, og ligg om lag 32 mil sør for Chennai. Han har jernbanesamband til linja mellom Chennai og Kozhikode.

Soge 
Nagapattinam var ein viktig stad for Tsjolariket, og det blei bygd fleire Sjivatempel her. Under buddhismen blei det også bygd buddhistiske heilagstader. Pallavaherskaren Rajasimha tillèt ein kinesisk herskar å bygga eit Buddha-vihara her rundt 700 f.Kr.

Frå 1507 til 1657 var Nagapattinam under portugisisk styre. I 1658 forhandla nederlendarane fram ein avtale med kongen av Thanjavur. På 1700-talet blei det utkjempa to sjøslag mellom britiske og franske skip utanfor byen, eit i 1758 som del av Sjuårskrigen og eit i 1782 som del av Den amerikanske sjølvstendekrigen. Britane tok byen frå Nederlanda i 1781 under Den fjerde engelsk-nederlandske krigen, og han blei formelt overført til britiske hender ved fredsavtalen i 1784. Frå 1799 til 1845 var han hovudkvarter for Thanjore-distriktet.

Bakgrunnsstoff

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Negapatam» frå , og «Negapatam» frå  den 3. januar 2011.  
 Denne artikkelen bygger på «Nagapatnam» frå ,  den 3. januar 2011.  
 Nagapattinam ved tamilnadutourism.org
 

Byar i Tamil Nadu
Härnösand

Härnösand er ein by i Ångermanland i tillegg til centralort i Härnösands kommun, residensstad for Västernorrlands län og stiftsstad i Härnösands stift. I 2005 hadde byen  innbyggjarar.

Härnösand fekk bystatus i 1585 og blei grunnlagt av Johan III av Sverige.

Sjå òg
 Härnösands domkyrkoförsamling
 Härnösands domkyrka
 HMS Härnösand
 Härnösands kommun

Bakgrunnsstoff

 Härnösands kommuns webbplats
  Bilder från Härnösand 

Härnösands kommun
tettstader i Västernorrlands län
Byar i Sverige
Byar grunnlagde i 1585

nl:Härnösand (gemeente)
Mikhail Matjusjin

Mikhail Vasiljevitsj Matjusjin, russisk:Михаил Васильевич Матюшин, () var ein russisk kunstmålar, musikar og komponist som høyrde til den russiske avantgarden.

Matjusjin var fødd i Nizjnij Novgorod. Frå 1876 til 1881 vart han utdanna ved Moskva Konservatorium og arbeidde frå 1882 til 1913 som fiolinist i hofforkesteret i St. Petersburg. Samstundes studerte han og den seinare kona hans, Jelena Guro, kunst på ein privat kunstskule og han måla i dei dagar ein serie landskapsbilete.

Matjusjin høyrde med mellom dei som grunnla futurismen i kunsten. Han og Kasimir Malevitsj danna ein livsvarig vennskap. År 1913 sette dei saman med to andre kunstnarar opp operaen Siger over sola. Malevitsj skapte kulissane, noko som inspirert han til å utvikle retninga suprematisme. Matjusjin skreiv musikken til operaen, diktaren Velimir Khlebnikov prologen.

Frå 1921 til 1923 arbeidde Matjusjin i 'Museum for kunstnarisk kultur', der han frå 1923 leia 'Avdelinga for vitskapleg forsking av organisk kunst'. Han beheldt stillinga også då instituttet året etter vart omdanna til 'Statleg institutt for kunstnarisk kultur'. Instituttet, som vart leia av Malevitsj, vart oppløyst i 1927.

Matjusjin døydde i Leningrad i 1934.

Bakgrunnsstoff
Informasjon om kunstnaren og verka hans (russisch)

Russiske komponistar
Russiske målarar

Denne artikkelen bygger på «Michael Matjuschin» frå ,  den 3. januar 2011.
Umeå

Umeå er ein svensk by som ligg i Västerbottens län i Västerbotten. Han ligg ved utløpet av Ume älv i Bottenviken og er administrasjonssenter både for Västerbottens län og Umeå kommun. Bykjernen Umeå har 79 594 innbyggjarar (31. desember 2010), medan kommunen har rundt 110 000 innbyggjarar. 

Umeå er ein viktig industristad med trevare- og treforedlingsindustri, karosserifabrikk og meir. Umeå er eit viktig handelssentrum og kommunikasjonsknutepunkt for jernbane og E4. Hamna i byen ligg i Holmsund, 18 km søraust for sentrum. Frå her er det ferjesamband til Vasa i Finland. Her er ein innanriksflyplass. 

Umeå universitet, det nordlegaste i Sverige, vart grunnlagt 1963. I tillegg ligg her kunsthøgskule og andre skular, Norrlandsoperan, fleire museum, eit regionssjukehus, regionkontor for Sveriges Radio og Sveriges Television.

Umeå fekk bystatus i 1588 av Johan III av Sverige. Harstad er den norske venskapsbyen. Andre venskapsbyer er  Vasa i Finland, Helsingør i Danmark, Würzburg i Tyskland, Petrozavodsk i Russland, Saskatoon i Canada og Oxford i England.

Ein brann 25. juni 1888 øydela nesten heile byen. Ingen menneske omkom i brannen, men kring 2 300 av 3 000 innbyggjarar i byen blei heimlause.

Det nordlegaste av dei tre statlege arkiva for innsamling av tradisjonsstoff i Sverige ligg i Umeå (Dialekt-, ortnamns- och folkminnesarkivet i Umeå (DAUM)).

Sjå òg
Umeå Universitet

Bakgrunnsstoff
Umeå kommun
Umeå Turistbyrå
Information om Umeå

 
Umeå kommun
tettstader i Västerbottens län
Luleå

Luleå (finsk Luulaja, nordsamisk Luleju, lulesamisk Julev) er ein by i det svenske Norrbottens län i landsdelen Norrland. Han er administrasjonssenter for både Luleå kommun og Norrbottens län. Innbyggjartalet er for delen til bykjernen i overkant av 46 000, og for kommunen som heilskap nærare 74 000.
Byen vart grunnlagt i 1621 av Gustav II Adolf og hadde då plasseringa si i det som no heiter Gammelstad. Dei rike førekomstane av jernmalm i traktene rundt Gällivare og Kiruna danna grunnlaget for byveksten til Luleå, sidan byen ligg ved den nordlege enden av Austersjøen. Ved utløpet til Lule älven i Austersjøen vart det etter kvart danna ei god utførselhamn for den malmen som enno brytast ut ved Gällivare og Kiruna.

Etter kvart som skipa vart større og havnivået sokk, tvinga ei større byflytting seg fram, og byrja den forholdsvis raske veksten i det området han ligg i no. Her vart det med tida bygd opp ein større industri, ved sidan av malmutførselen. Særleg var det den metallurgiske industrien som voks, med eit større stålverk og eit koksverk som hjørnesteinar.

Eit av særprega ved Luleå hamn er balansen mellom innførsel og utførsel, det gjensidige tilhøvet mellom desse og dei ringverknadane dette har gjeve, og enno gjev, for byen Luleå. Hamna er elles den største i Sverige nord for Stockholm, der skip med lasteevne inntil 110 000 tonn kan anløpe.

I tillegg til å vere ei viktig hamn, er Luleå ein større skuleby der det finst fleire vidaregåande skular og eit universitet. Studentar frå fleire land er representert her, der dei studerer ulike fag som teknologiske fag, samfunnsfag og helsefag.

År om anna kan nærare 15 000 studentar stadfeste tilknytinga si til Luleå.

Som kulturby er Luleå ein av dei viktigaste i Sverige. Regionteatret Norrbottensteatern er plassert her, det same er Nord-Sveriges største kulturhus, Kulturens hus. Sistnemnde innehar i tillegg til konsertsalar eit større folkebibliotek.

Næringslivet er mangfaldig og variert, Luleå har eit pulserande og aktivt uteliv og turismen er ei stor vekstnæring.

Samferdselstilhøva er gode, her er ein flyplass med internasjonale mål som ligg på Kallax ved sørbreidda av Luleälven, og ein jernbanestasjon gjev samband til blant andre Stockholm og Narvik.

Kystriksvegen E4 passarar Luleå, og mellomriksvegen E10 fører trafikken i retning Kiruna og Noreg. Elles gjev hamna høve for anløp av cruiseskip sommartider.

Venskapsbyar 
  Tromsø
  Murmansk

Bakgrunnsstoff 
 lulea.se – Fakta på Luleås webbplats 
 lulea.se – Luleå

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Luleå» frå , den 3. januar 2011. 
 

Luleå kommun
Byar i Sverige
Tettstader i Luleå kommun
Svartand

Svartand (Melanitta nigra) er ei dukkand i andefamilien som hekkar ved ferskvatn mellom austlege Grønland og sentrale Sibir og overvintrar på sjøen langst kystar i Vest-Europa sørover til kysten av Vest-Sahara.

Skildring 
Hannen er svart og har ein gul flekk midt på nebbet og ein liten knøl ved nebbrota. Hoa er brungrå og har ikkje nebbknøl. På begge kjønn er beina svartbrune eller svartgrå. Svartanda vert 43-54 cm lang. I flukt verkar fuglen kompakt.

Føde 
Svartanda et krepsdyr og blautdyr som t.d. muslingar. Ved ferskvatn utgjer insekt og små fisk ein del av maten.

Læte 
På trekket til hekkeplassane kan det høyrast ein karakteristisk oppatteken ofte tostava pipelyd.

Utbreiing og taksonomi 
Svartanda hekkar frå Aust-Grønland, Island og Dei britiske øyane i vest, vidare gjennom sentrale delar av Fennoskandia, inn i Russland sør for Kvitsjøen og breitt over Sibir til elva Olenjok som har utspring frå Det sentralsibirske platået. Tidlegare var det registrert ein hekkebestand på Bjørnøya.
Svartanda og amerikasvartand (M. americana) var rekna som to underartar av same slag fram til ca. 2010 då forsking hadde vist at dei to kan reknast som gode artar.

Førekomst i Noreg
I Sør-Noreg hekkar svartanda spreidd ved fjellvatn i bjørke- og vierregionen, ofte også lågare nede og ein sjeldan gong ute ved kysten. I Nord-Noreg er der også ein spreidd bestand gjennom alle fylka. I denne landsdelen var truleg fuglen meir vanleg i tidlegare tider. I 2021 blei arten oppgradert frå nær truga til sårbar (VU) på den norske raudlista for artar.

Hekking 

Svartanda kjem til hekkeplassane i april-mai. Dette trekket gjer fuglane helst om kvelden og natta. Reiret vert plassert på turr grunn nær ferskvatn, gjerne i relativt høgt vier- eller einerkratt, ofte inne i bjørkeskog. Dette er lite forseggjort, men etter kvart vert det fylt med dun frå hoa. Hoa legg 6-9 egg i slutten av mai eller i juni. Hannen dreg tidleg frå reirplassen og reiser ut til kysten der han flokkar seg med andre hannar. Hoa ruger i 27-31 døgn. Ungane dreg snart frå reiret og finn tidleg sin eigen mat. Dei vert passa av mora ei tid framover og kan flyge etter 6-7 veker.

Trekktilhøve 
Svartendene dreg ut til kysten for å overvintre i flokkar. Mange av fuglane som held seg på norskekysten om vinteren er komne austfrå. Av den norske hekkebestanden reiser ein del sørover til Danmark.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Sjöorre» frå ,  den 3. januar 2011.  
 
 J. Ingar I. Båtvik, 1994, Artsomtale: Melanitta nigra – svartand, S. 96 i: Gjershaug, J. O., Thingstad, P. G., Eldøy, S. & Byrkjeland, S. (red.): Norsk fugleatlas. Norsk Ornitologisk Forening, Klæbu. Henta 26. desember 2021
Referansar 

Fuglar i Noreg
Andefamilien