alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Mandelstein

Mandelstein eller amygdaloid er lava med rundaktige holrom etter gassblærer. Vatn som siv igjennom bergarten kan avsetje ulike mineral som kalsitt, kvarts, kalsedon eller zeolittar i holromma. Slike gassblærer finst særleg på oversida, men delvis òg på undersida av ein lavastraum.

Kjelder
Mandelstein. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/mandelstein.

Vulkansk petrologi
Vulkanologi
Manganitt

Manganitt er eit stålgrått til svart manganmineral med submetallisk glans. Det krystalliserer monoklint og har kjemisk formel MnOOH. Det finst som lågtemperaturdanningar på hydrotermale gangar. Mineralet har ei viss tyding som manganmalm. 

Sjølv om det vart skildra med fleire namn så tidleg som i 1772, vart namnet manganitt først nytta i ein publikasjon av W. Haidinger i 1827.

Det er kjent frå fleire små førekomstar ved Kristiansand.

Kjelder
Manganitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/manganitt.

Bakgrunnsstoff

Manganmineral
Hydroksidmineral
Monokline mineral
Rhodokrositt

Rhodokrositt eller manganspat er eit mineral som vanlegvis har ein ven raud farge i ulike nyansar. Det er eit mangankarbonat, MnCO3, med vekslande mengder jarn og kalsium. Hardleiken er ikkje særleg stor (4–4½), men mineralet blir likevel brukt som smykkestein og til prydgjenstandar pga fargen og dei ulike mønstra som kan opptre i banda materiale. Det beste råmaterialet for slike føremål kjem frå provinsen Catamarca i Argentina. Utsøkte, klåre krystallgrupper finst frå Hotazel nær Kuruman i Sør-Afrika. Denne materialen eignar seg òg til fasettering. Rhodokrosittkrystaller er elles særleg kjent frå Colorado (større funn i 1990-åra), Montana, Mexico, Peru, Romania og Tyskland.

Kjelder
Rhodokrositt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/rhodokrositt.

Bakgrunnsstoff

Karbonatmineral
Manganmineral
Trigonale mineral
Mangeritt

Mangeritt er ein djupbergart av monzonittisk type. Det fører pyroksenmineralet hypersthen. I Noreg er det kjent frå Vestlandet og Lofoten. Det er kalla opp etter Manger i Hordaland.

Kjelder
Mangeritt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/mangeritt.

Djupbergartar
Margaritt

Margaritt er eit relativt sjeldan glimmermineral (ein såkalla sprøglimmer) med samansetjing CaAl2(Al2Si2)O10(OH)2. Det opptrer i anortosittiske bergartar på Vestlandet.

Kjelder
Margaritt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/margaritt.

Kjelder

Monokline mineral
Glimmergruppa
Markasitt

Markasitt er eit mineral med same kjemiske samansetjing som pyritt, FeS2, men med ein annan krystallstruktur (polymorfi). Fargen er massinggul, glansen metallisk og symmetrien rombisk. Markasitt dannar ofte samanvaksne krystallgrupper av kam- eller spydaktig form eller opptrer i radialstrålige runde klumpar. Det blir danna ved låg temperatur og finst særleg i sedimentære bergartar og på ertsganger, men er sjeldan i Noreg. Markasitt er ustabilt og går ofte over til pyritt (monotropi).

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Sulfidmineral
Jernmineral
Alkymistiske stoff
Ortorombiske mineral
Martitt

Martitt er ein mineralsubstans som er ein pseudomorfose av hematitt etter magnetitt, ofte med magnetitten sin oktaedriske krystallform bevart. Prosessen inneber ein oksidasjon av alt jarn til treverdig form.

Det er kalla opp etter Mars, symbola til alkymistane for jarn.

Kjelder
Martitt. (2012, 8. november). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/martitt.

Jernmineral
Maskelynitt

Maskelynitt er ein opphavleg plagioklas (feltspat) som ved sjokkbølgjer frå eit meteornedslag er omdanna til eit diaplektisk glas. Det vart først skildra i 1883 og har stått som eit mysterium i mineralogien inntil rom- og meteorittforskninga både har funne forklaringa og kunna påvise talrike nye førekomstar.

Det er kalla opp etter N. H. M Story-Maskelyne, ein britisk forskar.

Kjelder
Maskelynitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/maskelynitt.

Bakgrunnsstoff
Maskelynitt på mindat.org

Mineral
Glas i naturen
Kollisjonsmineral
Meteorittmineral
Melanitt

Melanitt eller titangranat er eit mineral i granatgruppa, ein andraditt der noko jarn og kalsium er erstatta av titan og natrium. Det finst særleg i
alkalibergartar, i Noreg til dømes i Fensfeltet.

Kjelder
Melanitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/melanitt.

Granatgruppa
Jernmineral
Kalsiummineral
Titanmineral
Natriummineral
Melanoceritt

Melanoceritt er eit mineral med komplisert kjemisk samansetjing, vesentleg eit borosilikat av lantanoidar, yttrium og kalsium. Det opptrer i metamikt tilstand i nefelinsyenittpegmatittar ved Langesundsfjorden. Det er skildra av W. C. Brøgger i 1887. 

Karyoceritt er ein thoriumrik varietet.

Kjelder
Melanoceritt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/melanoceritt.

Borosilikat
Lantanidmineral
Yttriummineral
Kalsiummineral
Melanteritt

Melanteritt eller jernvitriol er eit grønleg mineral med den kjemiske samansetjinga FeSO4· 7H2O,. Det blir danna ved forvitring av sulfid, særleg i fuktige gruvegangar (som i Løkken verk). Andre jernsulfat med lågare vassinnhald finst òg i naturen: siderotil (FeSO4· 5H2O), rozenitt (FeSO4· 4H2O) og szomolnokitt (FeSO4· H2O); alle tre er rapportert frå Noreg.

Det vart først skildra i 1850.

Kjelder
Melanteritt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/melanteritt.

Sulfatmineral
Jernmineral
Monokline mineral
Melilitt

Melilitt er eit gulfarga mineral som finst i einskilde vulkanske bergartar (melilititt) og i metamorfe kalksteinar. Det krystalliserer tetragonalt. Mineralet består av kalsium, natrium, magnesium og aluminium knytt til ei (Si,Al)2O7-gruppe: (Ca,Na)2(Mg,Al)(Sei,Al)2O7. Til melilitt-gruppa høyrer gehlenitt, Ca2Al(Si,Al)2O7, og åkermanitt, Ca2MgSi2O7, som utgjer endeledd i ein blandkrystallserie.

Kjelder
Melilitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/melilitt.

Bakgrunnsstoff

Kalsiummineral
Aluminiummineral
Jernmineral
Magnesiummineral
Sorosilikat
Tetragonale mineral
Melinofan

Melinofan er eit gult mineral som opptrer i syenittpegmatittar ved Langesundsfjorden. Kjemisk sett er det eit fluorhaldig silikat av kalsium, natrium og beryllium Ca4(Ca,Na)4Be4AlSi7O24(OH,F)4. Mineralet er nærskyldt med leukofan. 

Melinofan vart først skildra av skildra av K. J. A. T. Scheerer (1852) som eit nytt mineral for verda.

Kjelder
Melinofan. (2012, 9. november). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/melinofan.

Silikatmineral
Kalsiummineral
Natriummineral
Berylliummineral
Melonitt

Melonitt er eit sjeldan mineral, eit nikkeltellurid, NiTe2. Det er påvist mikroskopisk frå koparførekomstar i Finnmark.

Det vart først skildra frå Melones- og Stanislaus-gruva i Calaveras County i California i 1866, av Frederick Augustus Genth.

Kjelder

Nikkelmineral
Telluridmineral
Merskum

Merskum (av tysk for «havskum») er ei massiv form av mineralet sepiolitt, som er eit vasshaldig magnesiumsilikat. Det oppstår ved forvitring av serpentin. Merskum dannar bleikgule eller gråkvite massar som er særs blaute, porøse og flyt på vatn, noko som har gjeve opphav til namnet. Det har ei matt, jordliknande overflate som blir blank ved polering. Merskum er særleg kjent frå Eskisehir i Tyrkia. Det vert nytta til pipehovud og ulike prydgjenstandar. Forfalskingar er vanlege.

Kjelder

Leirmineral
Fylosilikat
Magnesiummineral
Ortorombiske mineral
Merenskyitt

Merenskyitt er eit sjeldan mineral, eit palladiumtellurid med noko platina, (PD,Pt)Te2. Det opptrer som mikroskopiske korn i Lillefjellklumpen nikkelførekomst i Grong.

Det vart først skildra i 1966 etter ein førekomst i Merensky Reef vest i Bushveld vulkankompleks i Sør-Afrika, og er kalla opp etter den sørafrikanske geologien Hans Merensky (1871–1952)

Kjelder
Merenskyitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014.

Telluridmineral
Vismutmineral
Palladiummineral
Platinamineral
Trigonale mineral
Mesolitt

Mesolitt er eit fibrig zeolittmineral med samansetjing Na2Ca2Al6Si9O30·8H2O. Det er sjeldan i Noreg, men finst i Arendal og Lierskogen.

Det vart først skildra i 1816 etter ein førekomst i Kyklopeøyane nær Catania på Sicilia.

Kjelder
Mesolitt. (2012, 11. mars). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/mesolitt.

Natriummineral
Kalsiummineral
Aluminiummineral
Zeolittar
Ortorombiske mineral
Metamikt tilstand

Metamikt tilstand er ein eigedommeleg amorf tilstand som einskilde naturlege mineral finn seg i. Dei kan då nærast samanliknast med glas, for mineral i metamikt tilstand forheld seg isotrope både for lys- og røntgenstrålar.

Nemninga (opphavleg metamikt amorf) vart innført av W.C. Brøgger i 1893 i ein artikkel i Salmonsens store illustrerede Konversationsleksikon.

Kjelder
Raade, Gunnar. (14. februar 2009). Metamikt Tilstand. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/metamikt_tilstand.

Mineralogi
Migmatitt

Migmatitt er ein bergart danna ved høgt trykk og høg temperatur djupt nede i jordskorpa (metamorfose). Dei er oftast gneisaktige bergartar som består av mørke slirer og band (paleosom, dvs. eldre material) som «sym» i ein ljos, granittisk grunnmasse (neosom, dvs. nydanna material). Den granittiske delen kan vere danna ved injeksjon av magma, ved delvis oppsmelting av bergarten in situ, eller ved reaksjon i fast fase (metamorf differensiasjon). Tilførsel av fluid kan òg spele ei rolle (metasomatose). Dei prosessane som fører til migmatittdanning, blir kalla migmatisering, anatekse og granittisering.

Migmatitt frå Hvaler er brukt som fasadestein i Oslo rådhus.

Kjelder
Migmatitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/migmatitt.

Petrologi
Metamorf petrologi
Metamorfe bergartar
Vulkanske bergartar
Mikroklin

Mikroklin er eit viktig bergartdannande mineral med den kjemiske samansetjinga KAlSi3O8. . Det er ein kalifeltspat som mellom anna er vanleg i granittar og magmatiske bergartar. Det vert danna ved lågare temperaturar enn ortoklas.

Mikroklin er eit viktig råstoff til å laga porselen.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Mikroklin» frå ,  den 20. mars 2020.  
 

Kaliummineral
Aluminiummineral
Tektosilikat
Triklinske mineral
Feltspat
Mineralet mikrolitt

Mikrolitt er eit brunleg mineral nærskyldt med pyroklor. Det finst på einskilde cleavelanditt-førande granittpegmatittar i Sør-Noreg. Kjemisk sett er det eit oksid av tantal, natrium og kalsium, (Na,Ca)2Ta2O6(O,OH,F), med kubisk symmetri.

Mikrolitt vart først skildra i 1835 etter ein førekomst på Utö ved Stockholm i Sverige.

Kjelder
Mikrolitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/mikrolitt.

Bakgrunnsstoff

Oksydmineral
Tantalmineral
Natriummineral
Kalsiummineral
Milaritt

Milaritt er eit fargelaust til svakt grønt mineral, eit kalium-kalsium-beryllium-aluminium-silikat, K2Ca4Be4Al2Si24 O60· H2O, som krystalliserer i det heksagonale krystallsystem. I Noreg mellom anna kjent frå druserom i grefsensyenitt i Grorud i Oslo, pegmatittane i Heftetjern i Tørdal i Telematk og sekundært etter beryll i granittpegmatitt Drag i Tysfjord.

Det er kalla opp etter Val Milar i Sveits, men dette er feil sidan mineralet opphavleg vart skildra frå Val Ginf.

Kjelder
Milaritt. (19. mars 2012). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/milaritt.

Kalsiummineral
Kaliummineral
Berylliummineral
Aluminiummineral
Silikatmineral
Milleritt

Milleritt er eit nikkelhaldig mineral med kjemisk samansetjing NiS. Det har messinggul farge og metallglans. Mineralet vert danna ved låg temperatur, dels som hårfine fibrar på holrom, dels sekundært etter andre nikkelmineral. 

Det er påvist i små mengder ved fleire norske lokalitetar, til dømes ved Flåt nikkelgruver i Evje. Milleritt er funne som fibrar i holrom ved Valberg hyperittbrot ved Kragerø.

Milleritt vart oppdaga av Wilhelm Haidinger i 1845 i kolgruver i Wales. Det vart kalla opp etter den britiske mineralogen William Hallowes Miller. Mineralet er ganske sjeldan i prøveform og er vanlegasat i Halls Gap-området i Lincoln County i Kentucky i USA.

Kjelder
Milleritt. (2012, 24. februar). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/milleritt.

Bakgrunnsstoff
Mineralgalleri 

Nikkelmineral
Sulfidmineral
Trigonale mineral
Mimesi

Mimesi er gjenteke tvillingdanning hos eit mineral slik at det får utsjånad av å tilhøyre eit krystallsystem med høgare symmetri. Slike
etterligningsformer blir kalla mimetiske krystall.

Kjelder
Mimesi. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/mimesi.

Mineralogi
Mimetitt

Mimetitt eller mimetesitt er eit mineral i apatittgruppa, Pb5(AsO4)3Cl. Vene, gule krystall er kjent frå oksidasjonssonen i blyførekomstar i mellom anna Cornwall, Mexico og Namibia. 

Det er særs sjeldan i Noreg, men er funne i Dunderlandsdalen i Rælingen.

Kjelder
Mimetitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/mimetitt.

Bakgrunnsstoff

Mineralgalleri 

Blymineral
Halidmineral
Arsenatmineral
Heksagonale mineral
Mineraloid

Eit mineraloid er ein naturleg hendande mineral-liknande substans som ikkje kan klassifiserast som mineral fordi han er amorf og manglar karakteristiske fysiske og kjemiske eigenskapar, til dømes kolblende og einskilde typar opal.

Vanleg mineraloid
 Rav, ikkje-krystalllinsk struktur, organisk
 Jett, ikkje-krystallline natur, organisk (særs kompakt kol) 
 Nativ kvikksølv, flytande
 Lekatelieritt, nesten reint kvartsglas
 Limonitt, ei blanding av oksyd
 Lapis lazuli, ei blanding av mineral
 Obsidian, vulkansk glas - ikkje-krystalllinsk struktur, ei glas- og kvartsblanding. 
 Opal, ikkje-krystalllinsk silisiumdioksid, ei blanding av mineral
 Perle, organisk produsert karbonat
 Petroleum, flytande, organisk
 Pyrobitumen, amorf, fossilert petroleum (ikkje-krystalllinsk, organisk) 
 Ebonitt, vulkanisert naturleg eller syntetisk gummi (organisk); ikkje eit mineral på grunn av mangel på krystallstruktur
 Tektitt, meteorittisk kvartsglas

Kjelder
Mineraloid. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/mineraloid.

Mineralogi
Mineralsamling

Mineralsamling er ein hobby som går ut på å samle, ordne og studere mineralprøvar. Det finst fleire retningar innan mineralsamling, frå samling av vene prøvar og smykkesteinar, til samling av på ein meir systematisk og vitskapleg måte. Nærskylde område er samling av meteorittar, bergartar og fossil.

Hobbyen er særleg populær i USA, der samlarane vert kalla rockhounds, men er blitt stadig meir populær i Europa òg. Kvart år vert det halde mange mineralmesser, mellom anna i Tuscon og Denver i USA og München i Tyskland. Fleire land gjev ut tidsskrift både av amatørar og profesjonelle forlag. Dei venaste eksemplara av somme mineral kan gå for skyhøge prisar, og mineral er derfor ei handelsvare. Sidan dette skapar ein del utplyndring av førekomstar, som har gjort skade for både forskinga og grunneigarane, er ein del førekomstar blitt verna ved freding. 

Norske Amatørgeologers Sammenslutning (NAGS) bestod i 2006 av 36 lokale samskipnader og gjev ut tidsskriftet Stein, som kjem ut ein gong i kvartalet.

Kjelder

Mineralogi
Samlarhobbyar
Geologi
Malmen minette

Minette er ein type jernmalm danna av sedimentære avsetjingar frå juratida som innheld hematitt og limonitt. Han har eit jerninnhald på 25–30 prosent.

Førekomsten finst i Lorraine i Frankrike og i Luxembourg, og har historisk hatt stor tyding for industrien i området.

Minette kan også visa til ei form for lamprofyr.

Kjelder

Jern
Lorraine
Luxembourgsk geografi
Fransk historie
Modal samansetning

Modal samansetjing er den verkelege mineralsamansetjinga av ein bergart, i motsetnad til ein norm eller normativ samansetjing, som er berekna ut frå ein kjemisk analyse etter avgjorte reglar. Den modale samansetjinga kan avgjerast ved hjelp av mikroskop ved såkalla punktteljing av eit tynnslip eller polerslip.

Kjelder
Modal sammensetning. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/modal_sammensetning.

Mineralogi
Moissanitt

Moissanitt er eit mineralogisk namn på silisiumkarbid (karborundum), SiC. Det finst mellom anna i meteorittar. 

Syntetisk moissanitt kan brukast som similidiamant, og kan vere svært vanskeleg å skilje frå diamant for ein lekmann.

Mineralet vart oppdaga av Henri Moissan då han undersøkte steinprøvar frå eit meteorittkrater i Canyon Diablo i Arizona i 1893. Han trudde først feilaktig at det var diamantar, men i 1904 identifiserte han krystalla som silisiumkarbid.

Kjelder
Moissanitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/moissanitt.

Bakgrunnsstoff

Meteorittmineral
Karbidmineral
Heksagonale mineral
Moldavitt

Moldavitt er eit namn på tektitt som er funne i Tsjekkia. Dei stammar truleg frå ein eksplosjon for ca. 15 mill. år sidan, då ein kjempemeteoritt laga Rieskrateret ved Nördlingen, 80 km austom Stuttgart.

Mineralet er kalla opp etter elva Moldau.

Kjelder
Moldavitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/moldavitt.

Bakgrunnsstoff

Edelsteinar
Glas i naturen
Kollisjonsmineral
Moganitt

Moganitt er eit mineral som er ein monoklin modifikasjon av silika, SiO2. Mineralet er mikrokrystallinsk og har vist seg å vere ein utbreidd bestanddel av
kalsedon. 

Det vart første gongen skildra i 1984 og er kalla opp etter Mogan på Gran Canaria.

I Noreg er det påvist frå sprekkar i basalt i Huken pukkverk i Oslo.

Kjelder
Raade, Gunnar. (14. februar 2009). Moganitt. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/moganitt.

Kvartsvariantar
Molybdenitt

Molybdenitt eller molybdenglans er eit blygrått, metallisk mineral som består av molybdensulfid, MoS2. Utsjånaden liknar på grafitt, men det har ein annan strekfarge. Molybdenglans finst som regel i granittiske bergartar, og finst anten som impregnasjon eller på kvartsgangar. Mineralet er den viktigaste molybdenmalmen. 

Noreg var tidlegare ein viktig molybdenprodusent, særleg frå Knaben gruver i Vest-Agder. Andre større førekomstar i Vest-Agder er Kvina og Flottorp, i Telemark til dømes Dalen og Bandaksli, og i Nord-Noreg Oterstrand og Laksådalen i Gildeskål. Ein har òg funne einskilde førekomstar i drammensgranitt i Oslofeltet, mellom Sørumsåsen og Rørvik.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Sulfidmineral
Molybdenmineral
Smøremiddel
Heksagonale mineral
Molybdenoker

Molybdenoker eller molybditt er eit grønt til gult mineral av molybdenoksid, MoO3. Det opptrer som eit pulver danna ved forvitring av molybdenitt. Langt vanlegare er likevel mineralet ferrimolybditt, Fe2(MoO4)3·8H2O, som er gult og opptrer på same måte, òg kjent frå norske førekomstar.

Molybditt vart først skildra i 1854 etter ein førekomst i kvartsårer i Knöttel-området i Krupka i Krušné Hory-fjella i Ústí nad Labem-regionen i Böhmen i Tsjekkia.

Kjelder
Molybdenoker. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/molybdenoker.

Molybdenmineral
Oksydmineral
Ortorombiske mineral
Monazitt

Monazitt er eit brunt mineral. Det er eit fosfat av cerium og andre lantanoidar (CePO4) med vekslande mengder thorium. Mineralet har ein monoklin krystallstruktur. Mineralet er utbreidd i små mengder (aksessorisk) i mange bergartar og finst som større krystall på granittpegmatittar (til dømes Østfold og Sørlandet). Det kan anrikast i sandavleiringar, til dømes i Australia, India, Malaysia, Brasil og Florida og er eit viktig råstoff for utvinning av thorium og lantanoidar.

Sjå òg
xenotim.

Kjelder
Monazitt. (2012, 27. februar). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/monazitt.

Bakgrunnsstoff

Lantanidmineral
Thoriummineral
Fosfatmineral
Monokline mineral
Monomineralsk

Monomineralsk er eit omgrep nytta om ein bergart som nesten utelukkande består av éit enkelt mineral, til dømes anortositt, dunitt og marmor.

Kjelder
Monomineralsk. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/monomineralsk.

Mineralogi
Moseagat

Moseagat er eit kalsedon med mørke inneslutningar i dendrittisk mønster. Inneslutningane kan likne tre, greiner, blad eller mose. Det vert nytta som som
smykkestein.

Kjelder
Moseagat. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/moseagat.

Edelsteinar
Monotropi

Monotropi er eit omgrep nytta innan mineralogi om det at modifikasjonar av same kjemiske samband (polymorfi) ikkje har noko avgjort overgangspunkt, fordi berre den eine strukturen er stabil. Berre den ustabile forma kan gå over i den stabile, og aldri omvendt. Til dømes kan markasitt gå over i pyritt, medan det omvende ikkje kan skje.

Sjå òg
 enantiotropi

Kjelder
Monotropi. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/monotropi.

Mineralogi
Montmorillonitt

Montmorillonitt er eit av dei mest utbreidde leirminerala, med sjiktgitterstruktur. Det er avleidd av eit aluminiumsilikat med formel Al2Si4O10(OH)2·xH2O, der aluminium er delvis erstatta av eit toverdig ion som magnesium, og silisium kan vere delvis erstatta av aluminium. Dette gjev ei negativ ladning som blir kompensert ved at natrium og kalsium går inn mellom sjikta, saman med ei variabel mengd vassmolekyl. Dette forklarar mineralet sitt ionebyttereigenskapar og evna til å svelle sterkt opp, noko som kan vere eit problem i ingeniørteknisk samanheng. Montmorillonitt har mange industrielle bruksområde, sjå bentonitt og fullerjord.

Nærskylde mineral er beidellitt (aluminium erstattar silisium), nontronitt (jernrik), saponitt (med magnesium og jarn), hectoritt (med magnesium og litium), sauconitt (sinkhaldig), volkonskoitt (kromhaldig). Saman med montmorillonitt blir desse minerala gjerne kalla svelleleire eller smektitt.

Det er kalla opp etter Montmorillon i Frankrike.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Smektittgruppa
Magnesiummineral
Natriummineral
Kalsiummineral
Tørkemiddel
Geoteknikk
Medisinsk leire
Grottemineral
Mossitt

Mossitt er eit mineral skildra av W.C. Brøgger i 1897 frå ein granittpegmatitt i Råde i Østfold. Det var trudd å vere den tetragonale forma av FeNb2O6. Mineralet vart diskreditert i 1979, sidan originalmaterialet viste seg å bestå dels av det tilsvarande tetragonale tantalmineral tapiolitt, FeTa2O6 og dels av den rombiske forma av Fe(Nb,Ta)2O6 (ein tantalhaldig ferrocolumbitt).

Det vart kalla opp etter Moss i Østfold og -itt.

Kjelder
Mossitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/mossitt.

Moss kommune
Jernmineral
Niobmineral
Monticellitt

Monticellitt og kirschsteinitt er mineral med olivinstruktur, eit kalsium-magnesiumsilikat, CaMgSiO4. Dei opptrer oftast i kontaktmetamorfe kalksteinar. 

Frå Noreg er monticellitt  kjent frå Hattfjelldal og Seiland.

Mineralet er kalla opp etter den italienske mineralogen T. Monticelli (1759–1845).

Kjelder
Monticellitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/monticellitt.

Nesosilikat
Kalsiummineral
Magnesiummineral
Mullitt

Mullitt er eit mineral som består av aluminiumsilikat, Al6Si2O13, rombisk struktur. Det vert danna ved særs høg temperatur og er difor sjeldan i naturen. Det er ein viktig bestanddel av til dømes keramikk og fleire eldfaste material. Det oppstår ved oppvarming av andalusitt, kyanitt eller sillimanitt til kring 1300 °C. Det vert framstilt av desse minerala, og blir til brukt høgeldfast material, til dømes i tennpluggar.

Mullitt vart først skildra i 1924 etter ein førekomst på Isle of Mull i Skottland.

Kjelder
Mullitt. (2011, 29. desember). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/mullitt.

Nesosilikat
Ortorombiske mineral