alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Kittil Langebakke

Kittil Haraldsson Langebakke () var ein norsk spelemann frå Krødsherad i Buskerud. Han var fødd på husmannsplassen Haraldhus i Krødsherad, og kalla seg stundom etter denne staden. 

Kittil livnæra seg som skomakar, som andre spelemenn i samtida, og levde elles som husmann, og gjekk gardimellom for å lappe skor. Han lærde mykje spel av Knut Fosslia. 

Kittil vart tidleg gift, år 1844, og fekk åtte born med kjerringa si, men levde ikkje lenge. Han var ein etterspurd spelemann, og var tinga inn til Raumyra på Norefjell i juli 1858. Det vart snøstorm, og Kittil var ein av tre som miste livet. Han kom bort medan han leita etter ly, og bygdefolket fann han seks veker etter under Rantehønna. Det vart seinare knytt ein slått til denne hendinga.

Slåtten «Kittil Langebakke», ein variant av springaren «Tannlausen», er skriven ned etter Andres Vinna, som hadde han beint frå Langebakken. Springaren «Haraldhusen», overlevert i Eggedal, er òg knytt til Kittil.

Norske folkemusikarar
Folk frå Krødsherad
Tiraspol

Tiraspol (russisk og ukrainsk Тирáсполь) er den nest største byen i Moldova og hovudstaden og det administrative senteret i det de facto sjølvstendige, ikkje-respekterte området Transnistria. Byen ligg på austsida av elva Dnestr og har mykje forskjellig lettindustri, som produksjon av møblar og elektriske varer. 

Tiraspol vart grunnlagd av den russiske generalen Aleksander Suvorov i 1792. Byen feriar årsdagen sin kvar år den 14. oktober.

Bakgrunnsstoff 
 Tiraspol  på Lonely Planet

Kjelde 
 Denne artikkelen bygger på «Tiraspol» frå , den 5. februar 2008.

Fotnotar 

Byar i Moldova
Transnistria
Ekliptikken

Ekliptikken er den tilsynelatande stigen sola følgjer over himmelen gjennom året. Høgda til ekliptikken på himmelen varierer gjennom året grunna jordas aksehelning. Ekvatorialplanet til jorda er ikkje parallelt med ekliptikken, men har ei helning på 23,5° i forhold.

Dei fleste planetane har ein bane nær ekliptikken, og ser ut til å liggja på ei rett snor. Merkur skil seg med sin banehelling på 7°. Før han vart omklassifisert som ein dvergplanet, var Pluto med ein banehelling på 17° det mest ekstreme unntaket. Andre lekamar, som Eris (44°) og 2 Pallas (34°), har endå større banehelling.

Astrodynamikk
Himmelkoordinatsystem
Dynamikk i solsystemet
Bălţi

Bălţi (russisk Бельцы, Beltsy, ukrainsk Бєльці, Beltsi) er ein by i Moldova. Han er den tredje største byen i landet med om lag 130 000 innbyggjarar, men den økonomisk viktigaste etter hovudstaden Chişinău). Han er ein av fem moldovske byar som har kommunestatus. Bălţi vert stundom kalla «den nordlege hovudstaden» og er eit stor senter for industri, kultur, handel og transport i nordlege område av Moldova. Byen ligg 127 km nord for Chişinău ved elva Răut, ei sideelv til Dnestr, i eit åslendt landskap midt på Bălţisteppa.

Kjelde 

 Denne artikkelen bygger på «Bălţi» frå , den 5. februar 2008.

Bakgrunnsstoff 
 Turisme i Bălţi 

Byar i Moldova
Balti

Balti kan visa til:

Byen Bălţi i Moldova
Bălţisteppa i Moldova
Balti-dynastiet, eit vestgotisk dynasti på 400- og 500-talet
Språket balti, eit sinotibetansk språk tala i Kashmir 
Baltifolk, talarar av balti, frå Kashmir nord i India og Pakistan
Baltimat, ei form for indisk mat utvikla i Storbritannia

Bianca Balti (f. 1984), ein italiensk fotomodell

Sjå og
Baltikum
Drevvatnet

Drevvatnet eller Drevvvassbygda er ei bygd i Vefsn kommune i Nordland. Bygda ligg ved Drevvatnet i Elsfjord sokn. Drevvatn stasjon er stoppestad på Nordlandsbanen. Stasjon vart opna i 1941, og ligg 92,9 moh.

Til Drevvassbygda reknar ein i tillegg til garden Drevvatnet òg gardane Drevvassbukta (og skrive Drevvassbotnet) og Dyrhaugen. 

Innsjøen Drevvatnet er 4,956 km² og ligg 48 m.o.h.. Norddelen av vatnet ligg i Elsfjord sokn, men sørdelen, med garden Vasshauet (òg skrive Vasshovud, Vadshaug eller Drevvasshovud) og garden Rognryggen ligg i Drevja sokn, det òg i Vefsn kommune. Ved Vasshauet renn elva Drevja ut. Drevjavassdraget er eit verna vassdrag.

Bakgrunnsstoff 
 Jernbaneverkets stasjonsoversikt: Drevvatn 
 Norsk Jernbaneklubbs stasjonsdatabase: Drevvatn
 NVE innsjøatlas 
 Lenke til Hemnes gård og slekt 

Tettstader i Nordland
Vefsn kommune
Nordlandsbanen
Innsjøar i Nordland
Bender

Bender (rumensk Tighina, russisk Бендéры, Bendery, ukrainsk Бендéри, Benderi) er ein by i Moldova, styrt av den de facto sjølvstendige regionen Transnistria, sjølv om han ligg på høgre sida av Dnestr (resten av Transistria ligg på venstresida av elva). I lag med landsbyen Proteagailovca dannar byen ein kommune som Moldova ikkje reknar som ein del av Transnistria. Bender ligg i ei buffersone oppretta etter Transnistriakrigen i 1992.

Historie 
Dei første busetnadane i området, der elvane Dnestr og Bîc renn saman, oppstod på 100-talet. Gjennom tidene har området vore styrt av Kiev-riket, fyrstedømet Moldavia, Genova, Det osmanske riket, Russland og Romania.

Stefan cel Mare grunnla ei festning på staden på byrjinga av 1500-talet. I 1538 tok Suleiman I festninga, og gav ho det tyrkiske namnet Bender. 

Karl XII av Sverige søkte tilflukt rett utanfor byen etter nederlaget ved Poltava, saman med kosakkane sin leiar Ivan Stepanovitsj Mazepa. Sidan ein under einveldstida i Sverige definerte hovudstaden som det staden der kongen hadde hoffet og arkivet sitt, låg Sverige sin hovudstad i fleire år på sletta utanfor Bender. Tyrkarane nekta han å reise vidare, for å utnytte han i det politiske spelet i Sentral-Europa. I 1713 vart det utkjempa eit mindre slag mellom Karl sine menn og tyrkarane, kjend som kalabaliken ved Bender. 

Under den russisk-tyrkiske krigen 1806-1812 fall byen til russarane og vart verande på russiske hender fram til Sovjetunionen kollapsa. Mesteparten av kampane i Transnistriakrigen stod i og ved Tighina.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Tighina» frå , den 5. februar 2008.

Bakgrunnsstoff 
 Kart over byen
 Reiseinformasjon

Byar i Moldova
Transnistria
Rîbnița

Rîbnița (russisk Рыбница/Rybnitsa) er ein by i Moldova. Byen ligg på venstresida av elva Dnestr i det de facto sjølvstyrte området Transnistria.

Rîbnița vart grunnlagd i 1628. Byen voks raskt og alt i 1657 vart han nemnd i skriftlege kjelder som ein viktig by i Polen. Ein kan sjå spor etter vestleg kultur fleire stader i denne tidlegare polske byen. Som mange andre byar på denne sida av Dnestr var aldri Rîbnița ein historisk del av Moldova. I 1793 vart Rybnitsa ein del av Det russiske keisardømet.

Det er bygd ei svær demning og eit reservoar nær byen.

Kjelde 

 Denne artikkelen bygger på «Rîbnița» frå , den 5. februar 2008. 

Byar i Moldova
Cahul

Cahul (russisk Кагул, Kagul) er ein by sør i Moldova med om lag 35 000 innbyggjarar. Byen har vore busett i mange hundreår, men har hatt forskjellige namn opp gjennom tidene. I 1502 vart byen kalla Scheia og i 1716 Formoza. Det moderne namnet vart gjeve til byen etter slaget ved Kagul som vart utkjempa i nærleiken.

Byen har ofte vore åstad for kamphandlingar mellom forskjellige statar og har ofte skiftar eigarskap mellom land som Moldavia, Russland og Det osmanske riket. Byen var ein del av fyrstedømet Moldavia før 1812, så Det russiske keisardømet frå 1812 til 1856, og så igjen Moldavia/Romania (1856-1878), Russland (1878-1918), Romania (1918-1940) og så Sovjetunionen (1940-1941), Romania igjen og Sovjetunionen 1941-1991. Sidan 1991 har byen vore ein del av Moldova. Cahul er òg kjend for varmekjeldene her og for folkemusikken.

Bakgrunnsstoff 
 cahulfest.net 
 kagul.ru

Kjelde 

 Denne artikkelen bygger på «Cahul» frå , den 5. februar 2008. 

Byar i Moldova
Ungheni

Ungheni er ein by i Moldova med om lag 35 000 innbyggjarar. Han vart først nemnd i skriftlege kjelder i 1462. 

Brua over Prut er ein grenseovergang til Romania. Det er ein annan grenseby med same namn i Romania på andre sida av elva.

Kjelde 
 Denne artikkelen bygger på «Ungheni» frå , den 5. februar 2008. 
 

Byar i Moldova
Soroca

Soroca er ein by i Moldova ved elva Dnestr, om lag 160 km nord for Chişinău. Han har om lag 30 000 innbyggjarar, og han har ein forholdsvis stor minoritet av sigøynarar, noko som har gjort at byen stundom vert kalla «sigøynarane sin hovudstad»

Byen har opphavet sitt som ein mellomaldersk handelsstasjon for Republikken Genova. Seinare bygde fyrst Stefan III av Moldavia ei festning her i 1499, som byen er kjend for i dag. 

Under den store tyrkiske krigen klarte John Sobieski og styrkane hans å forsvare festninga mot osmanarane. Byen var militært viktig under Prut-felttoget til Peter den store i 1711. Festninga vart plyndra av russarane under den russisk-tyrkiske krigen 1735-1739.

Kjelde 
Denne artikkelen bygger på «Soroca» frå , den 5. februar 2008.

 

Byar i Moldova
Orhei

Orhei (russisk Оргеев/Orgejev) er ein by i Moldova med om lag 25 000 innbyggjarar. Han ligg om lag midt i landet, om lag 50 km nord for hovudstaden Chişinău.  Orhei har fått namnet sitt frå Orhei Vechi, eit aktivt kloster nær landsbyen Ivancea.  

Orhei var heimstad for mange jødar før den andre verdskrigen og har i dag ein stor jødisk gravplass. I dag er det berre ei aktiv synagoge att. Dei fleste andre kyrkjene er russisk-ortodokse.

Kjelde 
Denne artikkelen bygger på «Orhei» frå , den 5. februar 2008. 

Byar i Moldova
Dubăsari

Dubăsari (russisk Дубоссары, Dubossari) er ein by i Moldova i den de facto sjølvstendige regionen Transnistria med om lag 30 000 innbyggjarar. 

Dubăsari er ein av dei eldste busetnadane i Moldova og det er funne spor frå steinalderen her. Den moderne Dubăsari vart først nemnd på byrjinga av 1500-talet som ein marknad for moldovske bønder. Busetnaden vart ein del av Det russiske keisardømet i 1792 og fekk byrettar i 1795. Byen vart kraftig industrialisert i mellomkrigstida og vart i 1940 ein del av Moldovsk SSR. Dubăsari og forstadane vart ein del av Transnistriakrigen i 1990-1992 og har sidan den gong vorte styrte av Transnistria.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Dubăsari» frå , den 5. februar 2008. 
 

Byar i Moldova
Transnistria
Abracassus

Abracassus er ein demon i asiatisk mytologi. Abracassus hadde ormar til tær og ein knute på halen. 

Namnet Abracassus kan ha samanheng med talet 365, slik som Abraxas i gresk mytologi.

Kjelder 
 caplex.no
 Den svenske nettstaden Shadowgate

Asiatisk mytologi
Patriarken Abraham

Abraham er rekna som grunnleggjar og patriark for dei abrahamittiske religionane. Han er òg rekna som forfar til dei som historisk høyrer til desse religionane. Soga om Abraham er omtalt i Fyrste mosebok i Bibelen.

Abraham i kanoniske skrifter

Abraham i 1. mosebok 
Soga om Abraham byrjar i den sumeriske byen Ur i Mesopotamia. Tarah, far til Abram, tar med familien og vandrar ut av Ur. Dei slår seg ned i Karan. Her får Abram eit kall om for å fare til Kanaan, eit land Gud vil gje han i eige. Denne soga er knytt til ei folkevandring det nomadiske amorittiske folket gjorde som følgje av uroa som rådde i landet deira. Abram reiste sidan vidare til faraos Egypt, og han vart svært rik.

Abram var gift med Sarai. Med trellkona Hagar fekk han sonen Ismael. Då Abram var 99 år, skipa Gud ei pakt med han. Han skulle ikkje lenger heite Abram, men Abraham, og kona skulle heite Sara, og med ho skulle han bli stamfar til ei tallaus ætt. Som teikn på pakta skulle alle gutebarn av slekta hans omskjerast åtte dagar gamle.

Sara fekk sonen Isak, og Isak fekk sonen Jakob, som sidan fekk namnet Israel, stamfar til jødane.

I Koranen 
Abraham er nemnd i 25 av dei 113 kapitla (suraene) i Koranen. Koranen lyfter fram Abraham sin religion, som var fri for avgudsdyrking. Dei som står Abraham nærast, er dei som følgjer han, står det i 3,61. Verken jødar eller kristne følgjer Abrahams religion, fortel Koranen. Abraham var ein reint Gud-søkjande, han hadde den opphavlege, uforvanska religionen.

Abraham og Ismael reiste Kaaba, huset, og gjorde det til eit pilegrimsmål og ein fredlyst stad.

Andre forteljingar om Abraham

I Midrasj Rabba, ei samling rabbinske forklaringar, blir det fortald at Abraham som ung gjorde narr av avgudsdyrking. Han hadde fått i oppgåve å passa faren sin verkstad og utsal av avgudsbilete, og viste kor absurd det var å dyrka dei. Til dømes knuste han mange av statuane med ein stokk og plasserte stokken i hendene til den største. Då faren kom attende, fortalde han at avgudsbileta hadde krangla.

I fleire forteljingar frå mellomalderen er Abraham i konflikt med ein konge, typisk Nimrod. Kongen representerer det vonde eller avgudsdyrking, mens Abraham presenterer det gode eller monoteistisk gudsdyrking. I Midrasj Rabba 38:13 finst til dømes ein tekst der Nimrod gjev ordre om at Abraham skal tilbe elden. Abraham svarer med å spørja om han skal tilbe vatnet, som sløkkjer elden, skya, som ber vatnet, vinden, som spreier skyene, eller mennesket, som står mot vinden. Då tok Nimrod og kasta han på elden. Ved eit under kom Abraham uskadd frå det.

Kjelder 

 caplex.no
 J.R, Posrter (1996): Illustrert nøkkel til Bibelen ISBN 82-504-2321-6
 Koranen Norsk-arabisk utgåve ved Einar Berg, Universitetsforlaget 1989 ISBN 82-00-02874-7
 Bibelen

Abraham
Religionsstiftarar
Bibelske patriarkar
Første Mosebok
Rocher de Monaco

Rocher de Monaco («Monacoklippa») er ein 141 meter høg monolitt i Middelhavet i Monaco. 

Klippa har alltid vore ein ettertrakta stad heilt sidan førhistorisk tid. Massalia koloniserte området og kalla det Monoïkos (gammalgresk Μόνοικος). Rocher de Monaco var òg den første erobringa til Grimaldi-familien, som herska over landet i meir enn 700 år etter at guelfaren François Grimaldi kledde seg ut som ein fransiskanarmunk for kome inn i byen og opne portane for soldatane sine. 

I dag er klippa den eldste av Monaco sine fire bydelar, Monaco-Ville, der gamlebyen ligg. Det er ikkje langt frå fyrstepalasset (fransk Le Palais Princier), residensen til den noverande fyrsten Albert II av Monaco og fyrstefamilien. Rocher de Monaco er ein populær turistattraksjon.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Rock of Monaco» frå , den 5. februar 2008. 
 

Monegaskisk geografi
Steinformasjonar
Larvotto

Larvotto eller Larvotto Terano er namnet på den største offentlege stranda i Monaco og namnet på området som stranda ligg i. Lavrotto er ein del av den tradisjonelle bydelen Monte Carlo.

Bakgrunnsstoff 
 Reiseguide for Lavrotto

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Larvotto» frå , den 5. februar 2008. 
 

Monegaskisk geografi
Monte Carlo

Monte Carlo (oksitansk Montcarles, monegassisk Monte-Carlu) er den mest velståande bydelen i Monaco og vert stundom feilaktig rekna som hovudstaden i fyrstedømet, sjølv om det formelt ikkje finst ein hovudstad her. Monte Carlo er kjend for kasinoa, gambling, glamour og glimt av kjende personar. Det bur om lag 3000 innbyggjarar her permanent. Bydelen Monte Carlo inneheld sjølve Monte Carlo, der kasinoet ligg, men òg områda Saint Michel, Saint Roman/Tenao og strandområdet Larvotto. Det grensar til den franske kommunen Beausoleil (tidlegare kalla Haut-Monte-Carlo).

Monte Carlo vart grunnlagd i 1866 og er kalla opp etter den dåverande regjerande fyrsten, Karl III av Monaco. Sjølve fjellet er ein del av foten av Dei maritime Alpane, som Monaco ligg nedanfor.

Circuit de Monaco ligg i Monte Carlo, der Formel 1-løpet Monaco Grand Prix finn stad. Det er òg vertskap for verdsmeisterskapen i boksing, moteshow og andre hendingar. Mange kjendisar og kongelege har vitja Monte Carlo i mange tiår.

Monte Carlo er ein av dei største turiststadane i Europa, men dei største turistattraksjonane som St. Nicholas-katedralen, Napleonsmusemuet, Det oseanografiske museumet og akvariumet og fyrstepalasset ligg alle i bydelen Monaco-Ville.

Kasinoet 

Den mest kjende turistattraksjonen i Monte Carlo er kasinoet og Grand Théâtre de Monte Carlo, eit opera- og baletthus. Innbyggjarane i Monaco har ikkje løyve til å kome inn i kasinoet.

Fotnotar

Bakgrunnsstoff 

 Reiseguide til Monte Carlo og Monaco
 Panoramabilete av Monte Carlo
 Monaco Portal

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Monte Carlo» frå , den 5. februar 2008. 
 

Monaco
Chemin des Révoires

Chemin des Révoires er ein gangsti i bydelen Les Révoires i fyrstedømet Monaco.

Det høgaste punktet i Monaco ligg langs denne gangvegen med ei høgd på 161 meter over havet. Ein del av terrenget i fyrstedømet er særs bratt og er høyrer geografisk til Dei maritime Alpane som strekkjer seg ut i Middelhavet.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Chemin des Révoires» frå , den 5. februar 2008. 
 

Monegaskisk geografi
Høgaste punkt
Peter Abrahams

Peter Henry Abrahams () var ein forfattar frå Sør-Afrika.

Abrahams var fødd og oppvaksen i Vrededorp, ein fattig forstad til Johannesburg. Han reiste frå Sør-Afrika i 1939, og jobba først som sjømann, seinare fekk han jobb som journalist i London. I 1956 flytta han til Jamaica.

Gjennombrotet sitt fekk Abrahams med romanen Mine Boy i 1946. Dette var ein av dei første romanane som tok for seg situasjonen til dei svarte i Sør-Afrika. I romanane sine skildrar han mellom anna livet i slummen og i kolgruvene der han voks opp. Fleire av bøkene hans er omsette til norsk.

Bibliografi
 A black man speaks of freedom (1940), diktsamling
 Dark testament (1942), novellesamling
 Song of the city (1945)
 Mine boy (1946)
 The path of thunder (1948)
 Wild conquest (1950)
 Return to Goli (1953)
 Tell freedom (1954) sjølvbiografi
 A wreath for Udomo (1956)
 A night of their own (1965)
 This island now (1966)
 A new creation (1982)
 A view from Coyaba (1985)

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Peter Henry Abrahams» frå , og «Peter Abrahams» frå  den 5. februar 2008.  
 
caplex.no

Sørafrikanske forfattarar
Engelskspråklege forfattarar
Folk frå Johannesburg
Leonardstatuetten

Leonardstatuetten er ein norsk revypris som ofte vert kalla den høgste heideren i norsk revy. Prisen vert utdelt av Norsk revyforfatterforening, og og vert gjeven til personar som gjennom lengre tid har betydd mykje for for underhaldningslivet i Noreg. Prisen har vore tildelt alt frå scenografar til skodespelarar og forfattarar. Den første prisen vart delt ut i 1968 og den første som fekk heideren var Arvid Nilssen. 

Prisen er oppkalla etter Einar Leonard Schanke, ein av dei viktige revypersonlegdomane i Noreg frå 1950-talet til han gjekk bort i 1992, både som instruktør, komponist og revydirektør.

Prisvinnarar 
 1968 – Arvid Nilssen – skodespelar 
 1969 – Leif Juster – skodespelar
 1970 – (ikkje utdelt)
 1971 – Kari Diesen – skodespelar		
 1972 – Arve Opsahl – skodespelar 
 1973 – Bias Bernhoft – revyforfattar	 
 1974 – Jens Book-Jenssen – skodespelar 
 1975 – Carsten Byhring – skodespelar	
 1976 – Rolf Just Nilsen – skodespelar	 
 1977 – Einar Schanke – intruktør og komponist 
 1978 – Rolv Wesenlund – skodespelar	 
 1979 – Otto Nielsen – revyforfattar		
 1980 – Arild Feldborg – revyforfattar	 
 1981 – Alfred Næss – revyforfattar	 
 1982 – Knut Solberg – scenograf 
 1983 – Elsa Lystad – skodespelar
 1984 – Harald Heide-Steen – skodespelar 
 1985 – Arild Haga – revyforfattar
 1986 – Elisabeth Granneman – skdespelar 
 1987 – Sølvi Wang – skodespelar
 1988 – (ikkje utdelt)
 1989 – (ikkje utdelt)
 1990 – Yngvar Numme – skodespelar
 1991 – Grethe Kausland – skodespelar 
 1992 – (ikkje utdelt)
 1993 – Dizzie Tunes: Tor Erik Gunstrøm, Svein-Helge Høgberg, Einar Idland, Øyvind Klingberg, Yngvar Numme – skodespelarar 
 1994 – Bjørn Sand – revyforfattar 
 1995 – Erik Diesen – revyforfattar 
 1996 – (ikkje utdelt)
 1997 – Øystein Sunde - artist, komponist og tekstforfattar
 1998 – Hege Schøyen – skodespelar 
 1998 – Øivind Blunck – skodespelar
 1999 – Arthur Arntzen - humorist og satirikar 
 2000 – Dag Frøland – skodespelar 
 2001 – KLM: Trond Kirkvaag, Knut Lystad, Lars Mjøen – skodespelarar 
 2002 – Odd Børretzen – humorist og satirikar 
 2003 – Brit Elisabeth Haagensli - skodespelar 
 2004 – (ikkje utdelt)
 2005 – Andreas Diesen – revyhistorikar 
 2006 – (ikkje utdelt)
 2007 - Jon Skolmen - skodespelar
 2008 - Jakob Margido Esp - skodespelar
 2010 - Rune Gokstad og Øystein Bache
 2012 - Linn Skåber
 2013 – Ingrid Bjørnov

Kjelder
 Denne artikkelen bygger på «Leonardstatuetten» frå , den 15. desember 2008. 

Kulturprisar
Revyar
Skipingar i 1968
Monegaskisk geografi

Fyrstedømet Monaco er det nest minste landet i verda etter Vatikanstaten med eit totalt areal på 1,95 km² og 4,4 km lange landegrenser. Kysten av Monaco ved Middelhavet er 4,1 km lang. Bystaten ligg 18 km aust for Nice i Frankrike og er omgjeve av Frankrike på tre sider, medan Middelhavet utgjer den fjerde sida. Dei maritime krava til Monaco strekkjer seg 22,2 km ut frå kysten. Det høgaste punktet i Monaco er 161 meter over havet på sørsida av Mont Agel som stig til 1 109 meter over havet i Frankrike og som er ein del av Dei maritime Alpane. Landet har ingen naturressursar. 

Monaco er delt inn i fire bydelar: Monaco-Ville, som er gamlebyen og som ligg på ei klippe i Middelhavet, La Condamine som er hamneområdet, Monte Carlo som er det viktigaste bustadområdet og Fontvieille, som er eit nybygd område ved sjøen. 

Fyrstedømet er kjend for det vakre, åslendte og kuperte landskapet og det solrike middelhavsklimaet med milde, våte vintrar og varme, tørre somrar. Middeltemperaturen i januar og februar er 8 °C, og i juli og august 26 °C. 

Geografiske koordinatar: 

 

en:Monaco#Geography
Monolitt

Ein monolitt er ein geologisk formasjon som eit fjell, som består av ein enkel massiv stein eller klippe, eller eit monument eller ein stein plassert som eit monument. Erosjon er den vanlegaste årsaka til den geologiske formasjonen, som ofte består av særs hard eller solid metamorf eller sedimentær bergart.

Ordet kjem frå det gresk ordet μονόλιϑος (monolithos), som igjen kjem av μόνος («ein» eller «enkel») og λίϑος («stein»).

Geologiske monolittar 

Dei tre største på jorda er: 

 Mount Augustus, i Vest-Australia - 860 m
 La Peña de Bernal, i Mexico
 Stone Mountain, i Stone Mountain Park, Stone Mountain, ein forstad til Atlanta i Georgia i USA

Av andre finn ein:

Europa 

 Frau Holle-steinen, nær Fulda i Tyskland
 Humber Stone, Humberstone, nær Leicester i England.
 King Arthur's Stone (Cornwall)
 Logan Stone (Trereen, Cornwall)
 Odin Stone (Stenhouse, Orknøyane; øydelagd i 1814)
 Peñon de Ifach i Calpe i Spania
 Rock of Gibraltar i Gibraltar

Nord-Amerika 

 Beacon Rock i Columbia-ravinen i Washington i USA
 Bottleneck Peak and Moon, Sids Mountain, Utah
 Devils Tower nasjonalmonument, Wyoming
 El Capitan, Yosemite nasjonalpark, California
 Enchanted Rock, Llano County i Texas
 Haystack Rock, Clatsop County i Oregon
 Looking Glass Rock, Transylvania County, Nord-Carolina
 Peña de Bernal, Querétaro i Mexico
 Petroforms, Manitoba i Canada og Wisconsin i USA
 Stawamus Chief, Squamish i British Columbia
 Stone Mountain, Stone Mountain i Georgia

Afrika 
 Ben Amera i Mauritania
 Brandberg i Namibia
 Aso Rock i Nigeria - 400 m
 Zuma Rock i Nigeria

Asia 

 Savandurga
 Gilbert Hill

Australia 
 Bald Rock, nær Tenterfield i New South Wales
 Mount Coolum, Queensland
 Mount Wudinna, nær Wudinna, Sør-Australia
 Kokerbin Rock, Vest-Australia
 Uluru, òg kjend som Ayers Rock

Sør-Amerika 

 Cordillera del Paine i Chile

Antarktis 

 Scullin-monolitten

Mange av desse har segner knytt til seg.

Monumentmonolittar 
Ein struktur som er hogd ut av stein. 
 Toppsteinen på Teoderikmausoleumet i Ravenna
 Stonehenge
 Elloragrottene - Verdsarvstad
 Runesteinar
 Steinsirkel
 Bautastein
 Stele
 Obeliskar 
 Ogham Stone, Dinglehalvøya på Irland
 Adam and Eve Stones, Avebury, Wiltshire, England

Sjå òg 

 Megalitt
 Monolitten i Vigelandsparken
 Monolittisk arkitektur
 Inselberg

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Monolith» frå , den 6. februar 2008. 
 

Geomorfologi
Steinar