alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Høvding

Høvding eller hovding er ein leiarfigur i eit samfunn der slektsgrupper er bundne saman gjennom eit hierarki av politisk og/eller religiøs leiarskap.

Ordet høvding heng etymologisk saman med det norrøne ordet «hovud». Høvdingar kunne i vikingtida også bli kalla herse, særleg på Vestlandet. Ordet herse er truleg avleidd av hær, flokk.

Kjelder 
 
 

Titlar
Moldova i Junior Eurovision Song Contest

Moldova deltok i Junior Eurovision Song Contest for første gong i 2010, då konkurransen blei halden i Minsk i Kviterussland. Songeren Ștefan Roșcovan framførte «Ali Baba» på rumensk og engelsk. Bidraget var blitt vald gjennom ein nasjonal finale arrangert av den moldovske kringkastaren TeleRadio-Moldova.

Bidraga i Junior Eurovision Song Contest

Røystgjeving

Sjå òg 
 Moldova i Eurovision Song Contest

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Moldova in the Junior Eurovision Song Contest» frå ,  den 11. august 2014.  
 

Land i Junior Eurovision Song Contest
Moldovske songar
Moldovske songarar
Moldova
Thaumasitt

Thaumasitt er eit kvitt mineral, som opptrer i massiv til fibrig form.  Det er eit vasshaldig kalsiumsilikat med karbonat- og sulfatgrupper, og er interessant fordi det inneheld silisium i den uvanlege seks-koordinasjonen, dvs silisium er omgjeve av seks oksygenatom (eller hydroksyl). Den kjemiske formelen er  Ca3Si(OH)6(CO3)(SO4)·12H2O. Mineralet krystalliserer heksagonalt.

Det vart først skildra i 1878 i Sverige. Det har fått namn frå det greske ordet for «overrasking» og -itt, og syner til den uvanlege kjemiske samansetjinga.

I Noreg er det kjent frå Lierskogen, Nordfjordeid, Geiranger, Stryn, Mofjellet og Sulitjelma.

Kjelder
Thaumasitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/thaumasitt.

Kalsiummineral
Sulfatmineral
Karbonatmineral
Sement
Betong
Hydrat
Thenarditt

Thenarditt er eit mineral, naturleg hendande natriumsulfat, Na2SO4. Det finst særleg i avsetningar frå saltsjøar, til dømes i California.

Det finst i vulkanske grotter i Etna i Italia og er kalla opp etter den franske kjemikaren Louis Jacques Thénard (1777–1826).

Kjelder
Thenarditt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/thenarditt.

Bakgrunnsstoff

Natriummineral
Sulfatmineral
Ortorombiske mineral
Grottemineral
Evaporitt
Thomsonitt

Thomsonitt er eit kvitt eller svakt farga, ofte fibrig mineral som tilhøyrer zeolittane. 

I Noreg er det mellom anna kjent frå nefelinsyenittpegmatittar ved Langesundsfjorden, der det oftast er danna sekundært etter nefelin.

Thomsonitt vart først identifisert i materiale frå Skottland i 1820. Det er kalla opp etter den skotske kjemikaren Thomas Thomson.

Kjelder
Thomsonitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/thomsonitt.

Bakgrunnsstoff

Tektosilikat
Zeolittar
Ortorombiske mineral
Thorianitt

Thorianitt er eit svart til brunsvart, radioaktivt mineral som består av thoriumoksid, ThO2, og er isomorft med uraninitt. Mineralet har submetallisk glans, hardleik 6½ og tettleik inntil 10 g/cm3. 

Det er kjent mellom anna frå Sri Lanka, Madagaskar, USA, Canada. Det er sjeldan i Noreg men er funne til dømes ved Byrud ved Minnesund.

Kjelder
Thorianitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/thorianitt.

Bakgrunnsstoff
 Uranminerals.com
 Mindat.org

Thoriummineral
Oksydmineral
Uranmineral
Lantanidmineral
Radioaktive mineral
Kubiske mineral
Thorogummitt

Thorogummitt er eit av dei få kjende sekundære thoriumminerala, eit thoriumsilikat som er isotypt med thoritt, men med SiO4 delvis erstatta av (OH)4: (Th,U)(SiO4)1−x (OH)4x. 

I Noreg er det påvist frå ein granittpegmatitt i Evje.

Kjelder
Thorogummitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/thorogummitt.

Thoriummineral
Thortveititt

Thortveititt er eit særs sjeldan mineral, først skildra frå ein granittpegmatitt i Iveland av J. Schetelig i 1911. Det er seinare òg funne på Madagaskar og i fleire andre land. Det er eit scandiumsilikat, Sc2Si2O7, krystalliserer monoklint og er gråleg eller grønleg. Det finst ytst få andre naturlege scandiumsambindingar. Thortveititt var ei tid det dyraste mineralet i verda, og det vart levert ein del frå Iveland, mellom anna til framstilling av radioaktive kalsium-isotopar . Mineralet fekk fornya aktualitet i 1980-åra på grunn av bruken av scandium i laserar.

Det er kalla opp etter Olaus Thortveit (1872–1917), ein feltspateksportør i Iveland.

Kjelder
Thortveititt. (2012, 6. februar). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/thortveititt.

Scandiummineral
Yttriummineral
Sorosilikat
Monokline mineral
Thucholitt

Thucholitt er eit amorft, beksvart og radioaktivt mineraloid som består av hydrokarbon med thorium, uran og meir. Hardleiken er 3½ og tettleiken 1,8 g/cm3. Det finst på pegmatittgangar og ertsgangar, men kjennest ikkje frå Noreg.

Det har namn av samansetjinga Th, U, C, H og O, og -litt

Kjelder
Thucholitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/thucholitt.

Thoriummineral
Uranmineral
Tiffany-diamanten

Tiffany-diamanten er ein vidkjend, farga diamant, den største og finaste av alle gule diamantar. Han vart funnen i Kimberley-gruva i Sør-Afrika i 1878. Råsteinen vog over 287 karat. Han vart slipt av juvelérfirmaet Tiffany & Co. til ein briljant på vel 128 karat.

Kjelder
Tiffany. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/Tiffany.

Kjelder

Diamantar frå Sør-Afrika
Tigerauge

Tigerauge er ein ugjennomsiktig, brungul til gulbrun smykkestein med karakteristiske band og silkeglans. Han består av eit finkorna kvartsaggregat gjennomsatt av forvitra amfibolenåler. Han er danna ved at kvarts har erstatta ein asbestaktig amfibol (krokidolitt). Der amfibolnålene er friske, er steinen blågrå og blir då kalla falkauge. Den viktigaste førekomsten finst i Sør-Afrika.

Kjelder
Tigerøye. (13. mars 2012). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/tiger%C3%B8ye.

Bakgrunnsstoff 

Edelsteinar
Kvartsvariantar
Titanitt

Titanitt eller sfen er eit særs utbreitt mineral som finst aksessorisk (i små mengder) i dei fleste magmatiske og metamorfe [[bergart]]ar. Det er eit kalsium-titansilikat, CaTiSiO5, og krystalliserer monoklint, har hardleik 5–5½ og tettleik 3,5 g/cm3. Fargen er oftast gul eller brun og glansen sterk. På granittpegmatittar opptrer ofte varieteten yttrotitanitt eller keilhauitt, som inneheld lantanoidar. Titanitt finst saman med apatitt på Kolahalvøya og blir brote der som titanmalm. Klåre titanittar blir nytta i mindre utstrekking som smykkestein (gul, brun eller grøn).

Kjelder
Titanitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/titanitt.

Bakgrunnsstoff

Monokline mineral
Edelsteinar
Kalsiummineral
Titanmineral
Nesosilikat
Tobermoritt

Tobermoritt er eit mineral som opptrer som kvite eller gule fibrar, kjemisk eit kalsiumsilikat, Ca5Si6(O,OH)18· 5H2O. I Noreg er det påvist frå ein syenittpegmatitt i Bjørkedalen i Porsgrunn.

Tobermoritt vart først skildra i 1880 etter ein førekomst i Skottland på Isle of Mull, kring byen Tobermory.

Kjelder
Tobermoritt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014.

Kalsiumsambindingar
Sement
Betong
Hydrat
Uorganiske sambindingar
Inosilikat
Ortorombiske mineral
Todorokitt

Todorokitt er eit brunt til svart mineral, eit manganoksid, (Mn,Ca,Mg)Mn3O7· H2O. Det opptrer i jordaktig til fibrig form, ganske utbreitt i mindre mengder i manganførekomstar. I Noreg er det påvist frå Fåberg og Tvedalen ved Larvik.

Todorokitt vart først oppdaga i 1934 og typelokaliteten er Todorokigruva i landsbyen Akaigawa (25 km sørvest for Ginzan) i provinsen Shiribeshi på Hokkaido i Japan.

Kjelder
Todorokitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/todorokitt.

Magnesiummineral
Kalsiummineral
Bariummineral
Kaliummineral
Natriummineral
Manganmineral
Oksydmineral
Tombarthitt-(Y)

Tombarthitt-(Y) er eit sjeldant mineral med brunleg svart farge, originalskildra i 1968 frå ein granittpegmatitt ved Høgetveit i Evje, der det finst saman med keiviit-(Y). Det er vesentleg eit hydroksylhaldig silikat av yttrium. Det finst ofte i metamikt tilstand.

Det er kalla opp etter Thomas F. W. Barth.

Kjelder
Tombarthitt (Y). (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/tombarthitt-%28Y%29.

Yttriummineral
Silikatmineral
Topas

Topas er eit mineral som er eit fluorhaldig aluminiumsilikat Al2SiO4F2. Dei vanlege topasane er gule, men det finst òg fargelause, lyseblå, grønlege og lyseraude. Einskilde gule topasar frå Brasil blir djupraude ved oppvarming.

Klåre varietetar av topas vert nytta som edelsteinar og dei beste kjem frå Sri Lanka, Brasil og Russland (Ural). I Noreg finst til dels store krystall på einskilde pegmatittgangar. 

Pyrofysalitt er ein gulkvit, ugjennomsiktig topas som mellom anna finst på Modum og i Sverige. Pyknitt er ein stengleg form som særleg er kjent frå tinnsteinsgangane i Böhmen.

Nemninga topas blir òg feilaktig brukt om visse andre edel- og smykkesteinar. Orientalsk topas er ein gul varietet av korund, spansk topas er ein gul kvarts og ofte ein varmehandsama ametyst. Såkalla røyktopas er det same som røykkvarts.

Kjelder
Raade, Gunnar. (15. februar 2009). Topas: mineral. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/topas%2Fmineral.
Raade, Gunnar. (15. februar 2009). Topas: smykkesteiner. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/topas%2Fsmykkesteiner.

Bakgrunnsstoff
rosa Topaz, Biblical Topaz References  Farlang – gem information and full text historical references
Topaz and other minerals found at Topaz Mountain, Juab County , Utah Geological Survey

Aluminiummineral
Edelsteinar
Nesosilikat
Ortorombiske mineral
Topazolitt

Topazolitt eller topasolitt er ein grønleggul, edel varietet av granatmineralet andraditt. Det er særleg kjent frå Italia.

Kjelder
Topazolitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/topazolitt.

Kalsiummineral
Jernmineral
Granatgruppa
Kubiske mineral
Torbernitt

Torbernitt er eit koparhaldig sekundært uranmineral med grøn farge, Cu(UO2)2(PO4)2·8–12H2O. 

I Noreg er det berre funne i ørsmå mengder ved Glamsland ved Lillesand.

Det er kalla opp etter den svensken kjemikeren og mineralogen Torbern Olof Bergmann (1735–84).

Kjelder
Torbernitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/torbernitt.

Bakgrunnsstoff

Koparmineral
Uranmineral
Fosfatmineral
Radioaktive mineral
Tetragonale mineral
Tremolitt

Tremolitt er eit kvitt til grått mineral som tilhøyrer amfibolgruppa. Det er eit kalsium-magnesiumsilikat Ca2Mg5Si8O22(OH)2, og dannar ein blandkrystallserie med den jernrike aktinolitt. Det finst som stråleforma aggregat og i fibrig form (asbest). Det finst i lågmetarmorfe bergartar som dolomittmarmor (til dømes i Nordland) og talkskifer. 

Tremolitt vart først skildra i 1789 etter ein førekomst i Campolungo i Piumognadalen i Leventina i Ticino i Sveits.

Kjelder
Tremolitt. (2012, 21. januar). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/tremolitt.

Bakgrunnsstoff

Kalsiummineral
Magnesiummineral
Asbest
Amfibolgruppa
Monokline mineral
Tridymitt

Tridymitt er eit kvitt eller fargelaust mineral, ein høgtemperaturmodifikasjon av silika (SiO2). Det finst hovudsakleg på holrom i sure lavabergartar.

Sjå òg 
 kvarts 
 polymorfi

Kjelder
Tridymitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/tridymitt.

Bakgrunnsstoff
Mineralgalleri

Kvartsvariantar
Ortorombiske mineral
Heksagonale mineral
Tritomitt

Tritomitt er eit sjeldant mineral som først vart skildra frå nefelinsyenittpegmatitt ved Langesundsfjorden i 1849. Det er eit metamikt borosilikat av lantanoidar, yttrium, thorium og anna.

Kjelder
Tritomitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/tritomitt.

Borosilikat
Lantanidmineral
Yttriummineral
Thoriummineral
Troilitt

Troilitt er eit heksagonalt jernsulfid som finst i meteorittar. Samansetnaden svarar særs nær til FeS, i motsetnad til den nærskylde pyrrhotitt, som har underskot på jarn.

Ein meteoritt vart observert i 1766 i Albareto i Modena i Italia. Prøvar vart henta og studert av Domenico Troili som skildra jernsulfidet i meteoritten. Ein trudde lenge at jernsulfidet var pyritt, men i 1862 analyserte den tyske mineralogen Gustav Rose materialet og gav det namnet troilitt.

Kjelder
Troilitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014.

Bakgrunnsstoff

Sulfidmineral
Meteorittmineral
Triplitt

Triplitt er eit brunt eller raudleg mineral. Det er eit monoklint fluorfosfat av mangan og jarn med små mengder av magnesium og kalsium (Mn,Fe,Mg,Ca)2PO4F. Det kjenst frå ei mengd fosforrike granittpegmatittar, men er i Noreg berre funne i Iveland.

Triplitt vart først skildra i 1813 etter ein førekomst i Chanteloube i Limousin i Frankrike.

Kjelder
Triplitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/triplitt.

Bakgrunnsstoff

Manganmineral
Jernmineral
Fosfatmineral
Tugtupitt

Tugtupitt er eit sjeldant mineral som er nærskyldt med sodalitt. Rosenraud tugtupitt frå Grønland er nytta som smykkestein. Det krystalliserer tetragonalt og har den kjemiske formelen Na4BeAlSi4O12Cl. 

Det vart først funne i 1962 ved Tugtup agtakôrfia Ilimaussaq intusjonskompleks sørvest på Grønland.

Kjelder
Tugtupitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/tugtupitt.

Natriummineral
Berylliummineral
Aluminiummineral
Feldspatoid
Sodalittgruppa
Tetragonale mineral
Mineralet turkis

Turkis er eit blått til blågrønt mineral, som krystalliserer triklint og har hardleik 5–6. Det finst oftast i massiv form med voksaktig glans. Krystallar er sjeldne. Det er eit vass- og hydroksylhaldig fosfat av kopar og aluminium, CuAl6(PO4)4(OH)8·4H2O. Det vert danna ved forvitring av aluminiumrike
bergartar.

Turkis blir brukt som smykkestein og har sidan oldtida vore funne i Sinai (forlengst uttømt) og Iran (Nishapur, uttømt på 1900-talet). Hovudkjelda til turkis er i dag det sørvestlege USA; New Mexico, Nevada og Arizona. Turkis vart tidleg utnytta av indianarne til vene sølvsmykke. Det kjenst òg frå Sibir, Turkmenistan, Mexico, Peru og andre. Kunstig turkis med god farge kom på marknaden i 1970-åra.

Bein-turkis, tann-turkis, fossil turkis, oksidental turkis og odontolitt er fossile bein eller tenner farga av jernfosfat (vivianitt), òg brukt som smykkemateriale.

Kjelder
Turkis. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/turkis.

Bakgrunnsstoff

Aluminiummineral
Koparmineral
Edelsteinar
Fosfatmineral
Triklinske mineral
Turmalin

Turmalin er ei mineralgruppe med borhaldige silikat med komplisert samansetjing. Turmalin høyrer til ringsilikata og dannar ofte forholdsvis lange prisme. Fargen på mineralet varierer mykje. 

Klåre varietetar av elbaitt blir nytta som edelsteinar og blir gjeve namn etter fargen: akroitt (fargelaus), rubellitt (raud), verdelitt (grøn) og indigolitt (blå). Slike turmalinar kjem særleg frå granittpegmatittar i Brasil, California, Madagaskar, Namibia, Ural og Afghanistan.

I Noreg finn ein den svarte og jernrike schörl, som er særs utbreidd i små mengder i metamorfe bergartar og i større krystall på mange granittpegmatittgangar

Kjelder
Raade, Gunnar. (15. februar 2009). Turmalin. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/turmalin.

Bakgrunnsstoff

Aluminiummineral
Syklosilikat
Edelsteinar
Jernmineral
Litiummineral
Manganmineral
Natriummineral
Trigonale mineral
Tvedalitt

Tvedalitt er eit mineral, eit kalsium-mangan-berylliumsilikat, (Ca,Mn)4Be3Si6O17(OH)4· 3H2O med zeolittiske eigenskapar. Det opptrer som små beige sfærolittar, overvokst av chiavennitt.

Det er kalla opp etter Tvedalen ved Larvik. Mineralet vart originalskildra 1992 frå ein syenittpegmatitt i området.

Kjelder
Tvedalitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/tvedalitt.

Kalsiummineral
Manganmineral
Berylliummineral
Silikatmineral
Tveititt-(Y)

Tveititt-(Y) er eit særs sjeldan mineral. Det vart først skildra frå ein granittpegmatitt ved Tørdal i Telemark i 1977. Det er eit trigonalt kalsium-yttriumfluorid med formel Ca14Y5F43, strukturelt nærskyldt med fluoritt.

Det er kalla opp etter John Peder Tveit, 1909–1978, som eigde Høydalenbrotet der mineralet vart funne.

Kjelder
Tveititt (Y). (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/tveititt-%28Y%29.

Kalsiummineral
Yttriummineral
Tjukkstein

Tjukkstein er ein slipeform for diamant i form av eit oktaeder der begge pyramidespissane er rett avstumpa, men i ulik grad, den øvre dobbelt så
mykje som det nedre (indisk snitt). Ein tjukkstein har såleis åtte sideflater pluss topp- og botnflate.

Sjå òg
 taffelstein

Kjelder
Tykksten. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/tykksten.

Diamant
Tyuyamunitt

Tyuyamunitt er eit gult sekundært uran-vanadiummineral, Ca(UO2)2V2O8 · 5–8H2O. Metatyuyamunitt har eit lågare vassinnhald, 3H2O. Begge er påvist frå ein førekomst av gedigent kopar i kvartsitt i Kviteseid i Telemark. Det finst gjerne saman med carnotitt og har tyding som uranmalm i Turkmenistan.

Det vart namngjeve av Konstantin Avtonomovitsj Nenadkevitsj, i 1912, etter lokaliteten, Tyuya-Muyun i Ferganadalen i Kirgisistan.

Kjelder
Tyuyamunitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014.

Bakgrunnsstoff
Tyuyamunitt på Mindat

Uranmineral
Vanadatmineral
Ortorombiske mineral
Törnebohmitt-(Ce)

Törnebohmitt-(Ce) er eit mineral med kjemisk formel (Ce,La)2Al(SiO4)2(OH). 

Det er funne som eit sjeldant mineral frå Iveland i Aust-Agder, der det er ein bestanddel av ein pseudomorfose etter monazitt.

Kjelder
Törnebohmitt (Ce). (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/t%C3%B6rnebohmitt-%28Ce%29.

Ceriummineral
Aluminiummineral
Lantanidmineral
Ulexitt

Ulexitt er eit kvitt mineral som finst i avsetningar frå inndampa saltsjøar (evaporitt) (til dømes i Nevada og California i USA, og i Argentina). Det dannar ofte kompakte, parallellfibrige aggregat er. Stykke som er kutta på tvers av fibrane og med endeflatene polert, viser fiberoptiske eigenskapar og blir kalla populært TV-stein (til dømes vil skrift plassert på undersida av steinen kunne avlesast på oversida). Det er eit boratmineral med formel NaCaB5O6(OH)6·5H2O og har triklin symmetri.

Det er kalla opp etter den tyske kjemikaren G. L. Ulex (1811–83).

Kjelder
Ulexitt. (2012, 7. november). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/ulexitt.

Bakgrunnsstoff

Natriummineral
Kalsiummineral
Nesoborat
Triklinske mineral
Ullmannitt

Ullmannitt, antimonnikkelglans eller nikkelantimonglans er eit tinnkvitt til stålgrått ertsmineral, NiSbS. Det krystalliserer kubisk. 

Det vart først skildra i 1843 etter ein førekomst i Storch- og Schöneberggruva i Nordrhein-Westfalen i Tyskland. Det er kalla opp etter den tyske mineralogen J. C. Ullmann (1771–1821).

I Noreg er det påvist frå Bjørkåsen og Mofjellet gruver i Nordland og frå Espeland i Vegårshei.

Kjelder
Ullmannitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014.

Bakgrunnsstoff

Nikkelmineral
Antimonmineral
Sulfidmineral
Kubiske mineral
Innerdalen

Innerdalen er ein 20 km lang freda dal i Sunndal kommune i Møre og Romsdal fylke.

Dalen går i aust–vestleg retning og var det første landskapsvernområdet i Noreg. Innerdalen er omgitt av bratte fjell. Best kjent er Skarfjellet (1790 m o.h.) og det karakteristiske kjegleforma Innerdalstårnet (Dalatårnet, 1452 m o.h.).

Innerdalshytta inst inne i dalen er utgangspunkt for turar i Trollheimen og for fjellklatring.

Kjelder 

Dalar i Møre og Romsdal
Geografi i Sunndal
Trollheimen
Ulvöspinell

Ulvöspinell eller ulvitt er eit mineral, ein titanhaldig spinell, TiFe2O4. Mineralet har vist seg å vere særs utbreidd som avblandingsprodukt i titanhaldige magnetittar.

Ulvöspinell vart først skildra frå ein dolerittintrusjon på Ulvön i Ångermanland i Sverige i 1943.

Kjelder

Spinellgruppa
Universalbord

Universalbord eller U-bord er ein dreibar innretning med fire aksar (sjeldnare tre eller fem) som blir påmontert objektbordet på eit polarisasjonsmikroskop. Eit tynnslip av ein bergart eller eit mineral kan med det dreiast om to horisontale aksar som står vinkelrett på kvarandre. Metoden blir brukt for detaljerte optiske undersøkingar av særleg låg-symmetriske mineral (spesielt feltspatar), og for å avgjere orienteringa av minerala i tilhøve til slip-plana.

Kjelder
Universalbord. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/universalbord.

Optisk mineralogi
Uralitt i mineralogi

Uralitt er ei generell nemning for ein pseudomorfose av amfibolar etter pyroksenar, vanlegvis aktinolitt eller hornblende danna ved omvandling av diopsid eller augitt. Uralitt er særs utbreidd i naturen og kjenst frå ei rekkje norske bergartar, til dømes frå gabbroar i grunnfjellet og frå kontaktsonene til Oslofeltet.

Kjelder
Uralitt: mineralogi. (13. mars 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/uralitt%2Fmineralogi.

Inosilikat
Kalsiummineral
Magnesiummineral
Jernmineral
Asbest
Amfibolgruppa
Monokline mineral
Uranglimmer

Uranglimmer er ei gruppe mineral, oftast med sterkt gule eller grøne fargar, som blir danna sekundært ved oksidasjon av uraninitt. Det vanlegaste er autunitt. Ein koparhaldig uranglimmer er torbernitt.

Kjelder
Uranglimmer. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/uranglimmer.

Uranmineral
Uranofan

Uranofan er eit nokså utbreitt sekundærmineral etter uraninitt. Det er gult og fibrig og eit vasshaldig kalsium-uranylsilikat, Ca(UO2)2[SiO3(OH)]2· 5H2O. Ei dimorf form blir kalla beta-uranofan (β-uranofan) eller uranofan-beta, begge mineral er monokline.

Det er òg funnet i Noreg.

Kjelder
Uranofan. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/uranofan.

Bakgrunnsstoff

Kalsiummineral
Uranmineral
Nesosilikat
Monokline mineral
Utslokning i mineralogi

Utslokning er eit optisk fenomen hos anisotrope stoff, som opptrer ved undersøking med polarisasjonsmikroskop. Det har særleg tyding ved studiet av mineralkorn i tynnslip. Under ein 360 grader omdreiing av objektbordet med kryssa polarisasjonsfilter vil mineralet slokke ut fire gonger (når hovudsvingeretningane til lyset i mineralet er parallelle med svingeretningane for polarisator og analysator).

Utslokningsvinkel vil seie den vinkelen eit snitt av eit anisotropt mineral må roterast frå ein kjend krystallografisk retning til utslokning. Denne vinkelen kan ha diagnostisk tyding ved identifikasjon av mineral.

Undulerande utslokning kan observerast hos einskilde mineral, særleg kvarts. Det består i at dei ulike dela av éit og same mineralkorn ikkje slokker ut samstundes. Fenomenet blir skulda at mineralet har vore utsett for trykk, slik at mineralkornene er brote opp i ein mosaikk, der dei einskilde dela har noko ulikt optisk orientering.

Kjelder
Utslokning: mineralogi. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/utslokning%2Fmineralogi.

Optisk mineralogi
Uvarovitt

Uvarovitt eller kromgranat, ein kromhaldig granat med smaragdgrøn farge og kjemisk samansetjing Ca3Cr2Si3O12. Uvarovitt dannar kjemiske blandingsrekkjer med dei andre ugranditt-granatane som grossular og andraditt. 

Det vart oppdaga i 1832 av Germain Henri Hess som kalla det opp etter grev Sergej Semenovitsj Uvarov (1765–1855), ein russisk minister og amatørmineralsamlar.

Det er mellom anna kjent frå kromførekomstar ved Outokumpu i Finland og frå Ural i Russland. I Noreg finst det som eit sjeldan mineral frå Feragen på Røros og Grua på Hadeland.

Kjelder
Uvarovitt. (2012, 11. november). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/uvarovitt.

Bakgrunnsstoff

Kalsiummineral
Krommineral
Granatgruppa