alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Såte

Såte (norrønt sáta, av 'sitje') er ein liten dunge med halvturt gras eller høy. Når ein turkar graset på marka (flathøy) blir det raka saman til såter på kvelden, for å hindra at dogga veter det om natta. Om morgonen når dogga forsvinn blir såtene kasta utover att. Om det er regn eller fuktig i lufta let ein såtene stå om dagen. Når vêret er dårleg kan det henda at ein lyt setta graset i såter fleire gongar før det er tørt nok til å køyra inn.

Sjå òg
Hesje
Høystakk

Kjelder

Innhausting
Jordbruk
Ord frå norrønt
Jan Henry Keskitalo

Jan Henry Keskitalo () er ein norsk samisk pedagog og politikar frå Kautokeino.

Han vart uteksaminert som lærar frå Tromsø lærerskole i 1968, tok spesialpedagogikk ved Statens spesiallærerskole 1971-73 og embedseksamen i spesialpedagogikk ved  same skole i 1984. I perioden 1968-74 arbeidde som lærar og seinare spesialpedagog ved grunnskolen i Kautokeino. Deretter arbeidde han ved lærarutdanninga i Alta til han vart konsulent ved Samisk utdanningsråd 1977-1985. Deretter var han undervisningsleiar for samiske studium ved Alta lærarhøgskole fram til Samisk høgskole vart oppretta i 1989. Der var han den første rektoren, fram til 1996. Han var også  visepresident for urfolkssaker i nettverket University of the Arctic.

Keskitalo var vararepresentant til Stortinget for Høgre i perioden 1969-1973. Tidleg på 1970-talet var Keskitalo også sentral i arbeidet for å utvikle eigne samiske forskings- og utdanningsinstusjonar. Han har også vore medlem av den norske UNESCO-kommisjonen. 

Keskitalo er far til Aili Keskitalo.

Bibliografi (utval) 
 Keskitalo, Jan Henry 1984: Samisk grunnskole på norske premisser? Forsøksnytt 1984 nr. 15.

Kjelder 

 skuvla.info sin biografi for Jan Henry Keskitalo
 Stortingets biografi for Jan Henry Keskitalo

Norske politikarar
Samiske politikarar
Norske pedagogar
Samiske pedagogar
Rektorar ved Samisk høgskole
Strandarve

Strandarve (Honckenya peploides) er ein kyst- og strandplante i nellikfamilien med krypande, lyse røter og grøne, sukkulente (kjøtfulle) små blad som er spisse ytst. Høgda er 4-10 cm. Planten veks på karrig mark og i sand, og har ei sirkumboreal utbreiing. Han er bestanddannande og kan danna låge «teppe» på bakken.

Blomane hjå hoa er svært små, og kvite. Kronblada til hannblomane er klart større, inntil 4 mm lange. Strandarve har 3 griflar, og ein frøkapsel som ved modning deler seg i tre med krokete spissar.

Strandarve er fleirårig og nøysam, han veks på sandgrunn langs strender på heile norskekysten. Planten bind saman sanddyner, ofte saman med strandreddik eller strandrug.

Eit viktig kjenneteikn er at dei kvite blomane er svært små på hoblomane, og sit innimellom gulgrønne begerblad (4 mm), og dessutan at sjølve dei sukkulente blada sit i grupper på stilken slik at dei ovanfrå ser ut som ein firkanta bladstruktur.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Strandarve» frå ,  den 20. mai 2021.  
 
Strandarve Honckenya peploides (L.) Ehrh., artsdatabanken.no

Nellikfamilien
Viltveksande plantar i Noreg
1. serierunde i Tippeligaen 2001

Den 1. runden i Tippeligaen 2001 vart gjennomført med alle kampane andre påskedag 16. april. Fjorårets seriemeister, Rosenborg, starta med 4—3-tap borte mot Viking etter både straffe til Viking og sjølvmål av Erik Hoftun på Rosenborg. Tromsø slo Stabæk 3-0 på bortebane, medan Molde vann 4-1 på heimebane mot Bodø/Glimt. Flest tilskodarar var det i Bergen på kampen mellom Brann og Moss, som Brann vann 1-0.

Kampfakta

1
2. serierunde i Tippeligaen 2001

Den 2. runden i Tippeligaen 2001 vart gjennomført med alle kampane søndag 22. april. Dei fleste kampane hadde relativt lite mål. Den største sigeren tok Viking 3-1 borte mot Moss. I lag med Tromsø, som vann 2-0 heime mot Brann, toppa dei serien.

Kampfakta

2
3. serierunde i Tippeligaen 2001

Den 3. runden i Tippeligaen 2001 vart gjennomført med alle kampane søndag 29. april. I motsetnad til den førre runden, vart denne runden målrik med over fire mål per kamp. Viking var framleis usigra og vann 4-0 over Tromsø heime i Stavanger. Odd Grenland tok over andreplassen med siger 2-1 borte mot Lyn, medan Lillestrøm tok tredjeplassen med like mange poeng etter siger 4-1 heime mot Sogndal. Fire lag, Lyn, Moss, Strømsgodset og Bodø/Glimt stod så langt enno utan siger.

Kampfakta

3
4. serierunde i Tippeligaen 2001

Den 4. runden i Tippeligaen 2001 var ein midtvekerunde der alle kampane vart spelt onsdag 2. mai. Brann slo Strømsgodset 6-2 på bortebane, der Thorstein Helstad scora heile fem av måla. Viking heldt fram sigersrekkja si og slo Bryne 3-1 på bortebane. Odd Grenland heldt på andreplassen med siger 4-1 over Lillestrøm. Rosenborg vann den tredje kampen sin på rad då dei slo Moss 3-0 på bortebane. Med denne sigeren gjekk dei inn på tredjeplassen. I botnen av tabellen var framleis Moss, Bodø/Glimt og Strømsgodset utan sigrar så langt denne sesongen.

Kampfakta

4
5. serierunde i Tippeligaen 2001

Den 5. runden i Tippeligaen 2001 vart gjennomført med alle kampane søndag 6. mai. Viking gjekk på sitt første poengtap for sesongen då dei spelte uavgjort 1-1 heime mot Strømsgodset. Dei heldt derimot toppen av tabellen, medan Rosenborg kraup opp på andreplassen, berre eitt poeng bak, etter siger 3-0 heime mot Tromsø. Odd Grenland tapte 1-0 borte mot Stabæk og fall ned på fjerdeplassen, medan Molde, som vann heile 5-0 heime mot Bryne tok over tredjeplassen. Strømsgodset og Bodø/Glimt stod framleis utan siger dette året og låg sist på tabellen.

Kampfakta

5
6. serierunde i Tippeligaen 2001

Den 6. runden i Tippeligaen 2001 vart gjennomført med alle kampane søndag 13. mai. Viking og Rosenborg heldt første- og andreplassen etter to bortesigrar, Viking 1-0 mot Sogndal og Rosenborg 2-1 mot Bryne. Molde spelte 1-1 borte mot Strømsgodset og fall ned på fjerdeplassen, medan Lillestrøm som vann 1-0 mot Bodø/Glimt tok over tredjeplassen, to poeng bak Rosenborg. Nedrykksplassane var uendra med Strømsgodset på 13. og Bodø/Glimt på 14. plassen.

Kampfakta

6
7. serierunde i Tippeligaen 2001

Den 7. runden i Tippeligaen 2001 vart gjennomført med alle kampane 16. mai dette året. I den godt vitja runden var det flest tilskodarar som såg Brann slå Lyn 2-1 i Bergen, 18 725 tilskodarar. Viking slo Odd Grenland 1-0 og held teten på tabellen, tett etterfølgd av Rosenborg som slo Strømsgodset 4-0. Bodø/Glimt fekk den første sigeren sin av året då dei slo Tromsø 1-0 på heimebane, medan Strømsgodset no låg heilt sist utan ein einaste siger så langt.

Kampfakta

7
Dødsrike

Dødsrike er stader ein førestiller seg at døde held til i. Det finst ulike former for dødsrike i ei rekkje religionar, blant anna i Babylonia (Arullu), Hellas i antikken (Hades) og norrøn religion (Helheim og Valhall). 

 
Rike
The Sailor's Hornpipe

The Sailor's Hornpipe (også kjend som The College Hornpipe and Jack's the Lad) er ein tradisjonell hornpipe-melodi and tilknytt dans med opphav i den britiske marinen, Royal Navy.

Historie 
Den vanlege melodien for denne dansen blei fyrst trykt som «College Hornpipe» i 1797 eller 1798 av J. Dale i London. Han finst i manuskriptsamlingar som er eldre enne dette – til dømes ein synkopert versjon i William Vickers-manuskriptet frå Tyneside, som er datert til 1770. Dansen framstiller livet og pliktene til ein sjømann på eit skip. Sidan dansen ikkje krev stor plass til å framførast, og kan dansast utan ein partner, var han utbreidd ombord på skip.

Samuel Pepys omtalte dansen i dagboka si som «The Jig of the Ship», og kaptein Cook gav ordre til mennene sine om å dansa hornpipe for å halda dei i form. Dansen blei mindre vanleg på skip då ein slutta å ha felespelarar som del av mannskapet.

I drama for scena var det frå rundt 1500-talet av vanleg å ha med ein dans knytt til havet, eller ein sea dance. Frå 1800-talet blei den kjende forma av sailors' hornpipe innført. Arbeidsoppgåver på skip, som å dra i reip, roing, klatring i rigging og honnørhelsingar danna grunnlaget for danserørslene.

Under tradisjonskonserten Last Night of the Proms i London, der melodien blir spelt som del av Henry Wood sin Fantasia on British Sea Songs, kan publikum ha med seg små tåkelurar og fløyter som dei bles i til musikken, slik at han får ein støyande, frenetisk finale når han når sitt raskaste.

Melodien blei brukt i teiknefilmar av Popeye (Skippern) frå byrjinga av 1930-talet, som regel som den fyrste delen av opningsmelodien, som deretter gjekk over til ein instrumentalversjon av «I'm Popeye the Sailor Man».

Innspelingar 
Songen har blitt spelt inn av:

 Mike Oldfield på Tubular Bells (1973) og Tubular Bells 2003 (2003)
 Achim Reichel som «Piratentanz» på Klabautermann (1977)
 Yo-Yo Ma, Edgar Meyer og Mark O'Connor på Appalachia Waltz (1996)
 Carlos Núñez på Cinema Do Mar (2005)
 Broadside Electric på Black-edged Visiting Card
 The Spotnicks som «Bach Goes to Sea» i 1963
 The Tornados som «Popeye Twist» i 1962

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «The Sailor's Hornpipe» frå ,  den 21. mai 2021.  
 

Songar om dansing
Engelsk folkemusikk
Jochen Sachse

Jochen Sachse () er ein tysk tidlegare friidrettsutøvar frå Frankenberg i Sachsen som representerte Aust-Tyskland. Han vann sølvmedaljen i sleggjekasting både under Sommar-OL 1972 og Friidretts-EM 1974.

Aktiv

Sachse vart femtemann ved Friidretts-EM 1969. Året etter sette han personbeste med 72,34 meter då han gjekk til topps i sleggjetevlinga i universiaden i Torino. Sommaren 1971 forbetra han seg til 72,76 m, eitt år seinare sette han austtysk rekord med eit kast på 74,76 meter. Under dei olympiske leikane 1972 i München smekka han til med 74,96 m i siste omgangen og tok sølvmedaljen, berre verdseinaren Anatolij Bondartsjuk frå Sovjetunionen kasta lengre i tevlinga og gjennom sesongen. Sachse vann ein ny sølvmedalje då EM 1974 fann stad i Roma, her vart han slått med 20 cm av Sovjets Aleksej Spiridonov, ein kar som sette verdsrekord like etter meisterskapen. 1975-sesongen flytta Sachse sin personlege rekord til 76,40 m, via 75,40 m og 76,04 m. I 1977 forbetra han sitt personbeste med fire centimeter til 76,44 m. Han la opp etter 1978-sesongen.

Sachse vart austtysk meister i sleggjekast i 1971, 1972, 1975 og 1976.

Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
EM 1969 i Aten: Nr 5 – 68,60 m 
EM 1971 i Helsinki: Nr 7 – 69,74 m
OL 1972 i München: Sølvmedalje – 74,96 m, bakom Anatolij Bondartsjuk (75,50 m)
EM 1974 i Roma: Sølvmedalje – 74,00 m, bakom Aleksej Spiridonov (74,20 m)
OL 1976 i Montreal: Nr 6 – 74,30 m
EM 1978 i Praha: Nr 9 – 71,56 m

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Jochen Sachse (Leichtathlet)» frå ,  den 21. mai 2021.  

Austtyske idrettsutøvarar
Austtyske deltakarar under sommar-OL 1972
Austtyske deltakarar under sommar-OL 1976
Sleggekastarar
Elling Nikolai Alsvik

Elling Nikolai Alsvik () er norsk magister i etnologi, med historie og nordisk arkeologi, frå Universitetet i Oslo. Han var vitskapleg assistent ved Glomdalsmuseet, Elverum 1967–1970, museumsstyrar/førstekonservator ved Sverresborg, Trøndelag Folkemuseum 1971–1989, og deretter leiar og førstekonservator NMF for avdelinga Kulturarvsforvaltning ved dette museet fram til 2008. Han har skrive ei rekke artiklar om fleire kulturhistoriske emne og dessutan emne med tilknyting til samlingane og arbeidet til museet.

Kjelder

Norske sakprosaforfattarar
Norske museumsfolk
Norske etnologer
FA-cupfinalen i fotball 2003

FA-cupfinalen i fotball 2003 fann stad på Millenium stadion i Cardiff den 17. mai, med 73 726 tilskodarar på tribunane. Kampen mellom tittelforsvarar Arsenal FC frå London og Southampton FC enda med siger 1 – 0 til Arsenal.

Kampen

Finalens einaste mål kom då Robert Pirès i det 38. minutt mottok ei halvklarering frå Southampton-forsvaret og frå 7 meter sette ballen nede til venstre for målvakta.

Arsenal sitt vinnarlag bestod av: David Seaman (kaptein), Lauren Etamé-Mayer, Martin Keown, Oleh Luzjny, Ashley Cole, Robert Pirès, Ray Parlour, Gilberto Silva, Fredrik Ljungberg, Dennis Bergkamp og Thierry Henry. Sylvain Wiltord erstatta Bergkamp i det 77. minutt.

Southampton mønstra: Antti Niemi, Chris Baird, Claus Lundekvam, Michael Svensson, Wayne Bridge, Paul Telfer, Matt Oakley, Anders Svensson, Chris Marsden (kaptein), Brett Ormerod, James Beattie. 20 minutt i andre omgang vart målvakta Niemi skadd og erstatta med Paul Jones. I det 75. minutt kom Jo Tessem inn, ut gjekk Anders Svensson. Fabrice Fernandes spelte siste fem minutta i staden for Baird.

Graham Barber var dommar.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «2003 FA Cup Final» frå ,  den 21. mai 2021.  
 

Fotball i 2003
FA-cupfinalar
Martin Keown

Martin Raymond Keown () er ein engelsk tidlegare fotballballspelar. Han var i årevis midtstoppar på Arsenal FC, ein klubb han hadde stor suksess med i tida 1997-2002. Keown utmerkte seg som hovudspelar og med harde taklingar. Ballteknisk mangla han mykje på internasjonalt nivå.

Klubbspel
Keown fekk sin ligadebut med andredivisjonslaget Brighton & Hove Albion i 1984. Han hadde kontrakt med Arsenal og spelte for laget frå seinhausten 1985 til han sommaren 1986 vart overført til Aston Villa. Frå sommaren 1989 spelte Keown på Everton til midtvegs i 1992/93-sesongen, då gjekk turen tilbake til Arsenal. Dei neste elleve sesongane var han med på den store oppturen for Arsenal-laget, eit lag som sikra seg dobbeltsiger i ligaen og FA-cupen i så vel 1998 som 2002. Etter ein sesong på Arsenal-benken avslutta han 2004-06 med spel på nivå 2 for, fyrst, Leicester City og så Reading.

Landslagsspel
Keown debuterte på England sitt landslag i 1992 og deltok i 43 landskampar dei neste ti åra. I mange av kampane danna han midtstopparpar med klubbkameraten Tony Adams. Keown var med i troppane til EM 1996, VM 1998, EM 2000 og VM 2002. Han skåra 2 landslagsmål.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Martin Keown» frå ,  den 21. mai 2021.  
eu-football

Engelske fotballspelarar
Folk frå Oxford
Arsenal-spelarar
Aston Villa-spelarar
Everton-spelarar
Brighton-spelarar
Spelarar i Fotball-EM 1992
Spelarar i Fotball-VM 1998
Spelarar i Fotball-EM 2000
Spelarar i Fotball-VM 2002
Leicester-spelarar
Victoria 3

Victoria 3 (forkorta Vic III eller Vic 3) er eit kommande storstrategispel laga av Paradox Interactive. Spelet er ein oppfølgar til Victoria II.

Storstrategispel
Strategidataspel
Windows-spel
OGAE Second Chance Contest 2021

OGAE Second Chance Contest 2021 (OGAE SCC 2021) var den trettifemte gongen OGAE Second Chance Contest vart arrangert. Tevlinga vart halden i Sverige, etter at Sverige vann tevlinga i 2020, med songen «Kingdom Come» av Anna Bergendahl.

For å kunne deltake i OGAE Second Chance Contest 2021 måtte ein ha delteke i ein av dei nasjonale finalane i Eurovision Song Contest 2021. Om ein hadde vunne ein nasjonal finale fekk ein ikkje delta.

Fjorten land deltok i OGAE Second Chance Contest 2021. Det er det lågaste talet med deltakande land i OGAE Second Chance Contest sidan 1995, då berre ni land deltok. Frankrike, Russland og Spania returnerte til tevlinga. Armenia, Australia, Island, Latvia, Polen, Romania, San Marino, Serbia, Slovenia, Tsjekkia og Ukraina, som deltok i 2020, deltok ikkje i 2021-utgåva av OGAE Second Chance Contest.

Noreg vann OGAE Second Chance Contest for fjerde gong, med songen «Monument» av KEiiNO.

Bidrag

Sjå òg 
 Eurovision Song Contest 2021
 Junior Eurovision Song Contest 2021

Referansar

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «OGAE Second Chance Contest 2021» frå ,  den 21. mai 2021.  
 

OGAE Second Chance Contest etter år
Musikk i 2021
Høykanon

Høykanon er ei jordbruksmaskin som vert nytta for å transportera høy inn på ein låve. Maskina er sett saman av ei sentrifugalvifte, som genererer ein kraftig luftstraum, og eit langt røyr. Den kraftige luftstraumen i røyret riv med seg høyet og bles det ut i enden av røyret, som ofte går inn på låven gjennom ein glugge. Maskina kan vera driven av ein elmotor eller frå kraftuttaket på ein traktor. Høyet vert mata inn i maskina manuelt, ofte med høygaffel, eller direkte frå ei avlessarvogn. Høykanon kan òg nyttast for å transportera halm. Det er fyrst og fremst i gamle driftsbygningar, der det ikkje er mogleg å køyra inn på låven med traktor, at høykanonane har vorte nytta. Oergangen til surfor førte til at bruken minka.

Referansar 

Jordbruksmaskinar
Transport innan jordbruk
Innhausting
NM i turn 1972 for menn

Noregsmeisterskapen i turn 1972 for menn vart avvikla i Oslo helga 13.–14. mai. Deltakarane tevla i tolvkamp, dobbelt program i alle seks øvingane med både obligatoriske og sjølvvalde program i øvingane.

Åge Storhaug vart noregsmeister for 14. og siste gong. Han vann sju av enkeltøvingane, Truls Pedersen sigra i tre øvingar, medan Trygve Gjerstad var best i ringar obligatorisk og Jan Ørnholt i svingstang sjølvvald.

Tolvkamp

Kjelder
Drammens Tidende og Buskeruds Blad 15. mai 1972

Noregsmeisterskap i 1972
Noregsmeisterskap i turn
Idrettstilskipingar i Oslo
Pressaft

Pressaft er væske som sig ut frå surfôrsiloar, noko som er eit forureiningsproblem, som er regulert i lovverket. Pressafta skal samlast opp, men det har vist seg at det ofte er lekkasje mellom sluken og avløpsrøyret i tårnsiloar. I plansiloar sig ofte regnvatn ned langs veggane og inn i siloen, slik at det blir ekstra avrenning.

Referansar 

Fôrmiddel
Forureining
FA-cupfinalen i fotball 2014

FA-cupfinalen i fotball 2014 fann stad på Wembley stadion i London den 17. mai, med 89 345 tilskodarar på tribunane. Etter 120 minuttars spel kunne kapteinen på Arsenal FC heve pokalen, då London-laget hadde sigra med 3 mot 2 over Hull City, ein klubb som aldri tidlegare hadde delteke i ein FA-finale.

Kampen

Allereie 8 minutt ut i kampen leia Hull 2 – 0, etter skåringar av James Chester og lagkaptein Curtis Davies. Spanske Santi Cazorla reduserte for Arsenal i det 17. minutt på eit frispark i motsett kryss. Fyrst 20 minutt før ordinær tid var ute, bringa franske Laurent Koscielny balanse i stillinga. Kampen gjekk til ekstraomgangar, og vart avgjort då Aaron Ramsey i det 109. minutt vart spelt fri og flukta ballen lavt i næraste hjørne frå 12-14 meter.

Arsenal sitt vinnarlag: Łukasz Fabiański, Bacary Sagna, Per Mertesacker, Laurent Koscielny, Kieran Gibbs, Mikel Arteta (kaptein), Aaron Ramsey, Santi Cazorla, Mesut Özil, Lukas Podolski, Olivier Giroud. Yaya Sonogo tok over for Poldolski då kampen var ein time gammal, Tomáš Rosický og Jack Wilshere spelte andre ekstraomgang i staden for Cazorla og Özil.

Lee Probert dømde kampen.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «2014 FA Cup Final» frå ,  den 22. mai 2021.  
 

Fotball i 2014
FA-cupfinalar
FA-cupfinalen i fotball 2015

FA-cupfinalen i fotball 2015 fann stad på Wembley stadion i London den 30. mai, med 89 283 tilskodarar på tribunane. Tittelforsvararen Arsenal FC frå London vann heile 4 – 0 over Aston Villa FC frå Birmingham.

Kampen

Theo Walcott sende Arsenal i føringa i det 40. minutt. Fem minutt ut i andre omgang la chilenaren Alexis Sánchez på til 2 – 0, tolv minutt seinare auka tyske Per Mertesacker til 3 – 0. Franskmannen Olivier Giroud avslutta målfesten med å legge på til 4 – 0 i sluttsekunda.

Arsenal sitt vinnarlag: Wojciech Szczęsny, Héctor Bellerín, Per Mertesacker (kaptein), Laurent Koscielny, Nacho Monreal, Francis Coquelin, Aaron Ramsey, Santi Cazorla, Mesut Özil, Alexis Sánchez, Theo Walcott. Olivier Giroud og Jack Wilshere vart bytta inn då det stod att eit kvarter av kampen, ut gjekk Özil og Walcott. Alex Oxlade-Chamberlain entra bana straks før dommaren bles av kampen.

Aston Villa mønstra Shay Given, Alan Hutton, Ron Vlaar, Jores Okore, Kieran Richardson, Tom Cleverley, Ashley Westwood, Fabian Delph (kaptein), Charles N'Zogbia, Christian Benteke, Jack Grealish og innbytarane Gabriel Agbonlahor, Leandro Bacuna, Carlos Sánchez.

Jon Moss dømde kampen.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «2015 FA Cup Final» frå ,  den 22. mai 2021.  
 

Fotball i 2015
FA-cupfinalar
Tsjuktsjarar

Tsjuktsjarar (russisk tsjuktsji, чукчи (fleirtal), tsjuktsja, чукча (eintal)) er eit urfolk frå Tsjukotka, aller lengst nordaust i Sibir, ved kysten av Nordishavet og Beringhavet. Dei snakkar eit paleosibirsk språk, tsjuktsjisk. I den siste sovjetiske folketeljinga i 1989 oppgav 15 183 at dei var tsjuktsjarar og 70,3 % snakka språket.

Tsjuktsjarane har tradisjonelt levd av reindrift. Dei heldt sannsynlegvis tidlegare til lengre sør, og dei har fordrive andre folkeslag som yupikar og jukagirarar. Då russarane kom til området på 1700-talet, braut det ut krig der tsjuktsjarane forsvarte seg kraftig. I 1778 gjekk russarane over til ein meir fredeleg politikk der dei handla med tsjuktsjarane, men elles lét dei vera i fred.

På 1950-talet blei reindrifta tvangskollektivisert, sjølv om tsjuktsjarane kjempa mot KGB og hæren med våpenmakt. Mange tsjuktsjarar har no store helseproblem knytte til  alkoholisme, feilkosthald og forureining frå gruvedrift og prøvesprengingar.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Tsjuktsjere» frå ,  den 22. mai 2021. 
 oppgav desse kjeldene: 

 

Arktis
Folkegrupper i Russland
Urfolk i Asia
Løe

Løe eller låve er ein gardsbygning ein kan bruka til å lagra høy eller anna tørrfor til husdyr, og til å lagra korn før tresking. Frå gammalt av var det mange løer på ein gard, kvar med sitt føremål. I dag kan omgrepet løe brukast om eit rom til å lagra for i ein større driftsbygning, og det kan brukast som namn på heile bygningen. 

«Å lø» tyder å stabla (opp) noko, t.d. stein, stråfôr eller korn.

Kornløer, forløer og uteløer 
I det førindustrielle jordbruket hadde ein gard fleire bygningar, og det kunne vera mange løer ved eit tun og på ein gard. Den store løa i gardstunet var først og fremst for å lagra kornneka fram til treskinga. Denne kunne ein òg kalla kornløa. Dersom det var plass kunne ein òg bruka denne løa til å lagra for. Det var som regel eigne forløer – nokre plasserte i tunet, andre var uteløer som var plasserte vidt omkring i utmarka til garden, på setra, i skogen eller på fjellet. I tunet kunne det vera spesielle løer for høy hestane skulle ha i våronna. 

Det er i dag vanleg å bruka nemningane løe og låve om kvarandre. I nyare tid har både løa og låven blitt til rom den store driftsbygning på garden, og denne bygningen kan ein kalla både uthus, løe, låve og fjøs.

Landbruksutvikling 
Bruken av tørrhøy har minska i norsk landbruk dei siste 50 åra. Etter krigen blei det etterkvart vanleg med ensilering, dvs. nedlegging av utørka høy blanda med silosyre i eit røyrforma loddrettstående bygg som blir kalla ein silo. 

Etter ca. 1990 er siloane blitt avløyst av rundballane  som består av nyslege gras (høy) som blir rulla i plast saman med silosyre. Rullen blir tetta og kan lagrast utandørs til han skal brukast.

Silo og rundballar reduserte behovet for løer til lagring av for til eit minimum i dagens jordbruk. Behov for kornløa til lagring av kornnek før tresking forsvann med skurtreskaren.

Løa i nordisk kulturlandskap 
Noreg er eit land der tilnærma alt husdyrhald var basert på innsamling av vinterfor og inneforing av dyra. Difor var lagerrom heilt nødvendige, og løene var ein dominerande bygningstype i det norske kulturlandskapet. Det gjaldt både dei små forløene og dei store driftsbygningane.

Bilde av løer frå ulike land

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Løe» frå ,  den 22. mai 2021.

Litteratur 
Kristofer Visted og Hilmar Stigum: Vår gamle bondekultur. 
J.W.Cappelens forlag. Oslo 1971. Bind I s. 134 - . Digital bok i Bokhylla.no
Landbrukshistorie
Gardsbygningar
NM i turn 1974 for menn

Noregsmeisterskapen i turn 1974 for menn vart avvikla i Porsgrunn helga 7.-8. desember 1974. Deltakarane tevla i sekskamp.

Sekskamp

Tore Lie var bestemann i armapparata, Eddie Pedersen vann frittståande og hopp.

Kjelder

Noregsmeisterskap i 1974
Noregsmeisterskap i turn
Idrettstilskipingar i Vestfold og Telemark
Idrett i Porsgrunn
NM i turn 1977 for menn

Noregsmeisterskapen i turn 1977 for menn vart avvikla i Leirvik på Stord helga 19.–20. november. Deltakarane tevla i tolvkamp, dobbelt program i alle seks øvingane med både obligatoriske og sjølvvalde program i øvingane.

Tolvkamp

Kjelder
Bergens Arbeiderblad 21. november 1977

Noregsmeisterskap i 1977
Noregsmeisterskap i turn
Idrettstilskipingar i Vestland
Stord kommune