alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Sudoku

Ein sudoku, òg kalla su doku, er eit slags talkryssord der ein skal plassere siffer inne i eit rutemønster. Det klassiske og opphavlege rutemønsteret består av 9·9 ruter som igjen er delt inn i ni mindre boksar på 3·3 ruter. Oppgåva går ut på å plassere sifra 1 til 9 slik at kvar av dei loddrette kolonnene, vassrette radene og 3·3-boksane inneheld sifra 1 til 9 éin gong. Oppgåva er eigentleg ikkje matematisk, det kunne i prinsippet like gjerne vorte bruka ni bokstavar eller ni fargar.

Kor vanskeleg oppgåva er, avheng av plasseringa av dei tala som er fylt inn på førehand. I sudokuen til høgre, kan ein til dømes sjå at talet 8 må stå i den midterste ruta i 3·3-boksen nede til venstre. Grunnen er at 8 alltid skal vera ein stad i ein 3·3-boks. Talet kan ikkje vera i den øvste eller nedste rada i boksen (rad 7 og 9 i sudokuen), sidan desse to vassrette radene inneheld talet frå før. 8 kan på same måte heller ikkje stå i den første eller tredje loddrette kolonnen; desse inneheld òg 8. Den midterste ruta i boksen er derfor den einaste moglege plasseringa.

Namnet 
Namnet kjem av dei japanske orda for «tal» (sū) og «éitt» eller «aleine» (doku), og er ei forkorting av frasen «数字は独身に限る» (Sūji ha dokushin ni kagiru), eit ordspel som er bygd på at tala må stå aleine.

Sudoku i Noreg 
Fleire norske aviser begynte med sudoku våren/sommaren 2005. Dagens Næringsliv var først ute med å presentere sudoku, med ein lengre omtale av fenomenet og ei oppgåve laurdag 28. mai (løysing i same avis). Avisa starta med daglege sudokuar 18. juni. Desse er laga av Mark Huckvale og blir sagt å ha berre éi mogleg løysing. I tillegg skal dei kunne løysast logisk utan bruk av prøving og feiling. Oppgåvene til Huckvale skal ifølgje opphavsmannen kunna løysast på under ein halvtime.

Adresseavisen presenterte ein sudoku tysdag 31. mai (med løysing dagen etter), og begynte med daglege sudokuar laurdag 4. juni. Aftenposten (morgon) begynte med lynsudoku måndag 6. juni. I lynsudoku skal ein plassere sifra 1 til 6 i seks boksar med 2·3 ruter. Neste avis som kasta seg på sudoku-bølgja var Stavanger Aftenblad, som begynte med oppgåver torsdag 9. juni. Alle avisene presenterer løysinga på oppgåva i neste utgåve av avisa.

Andre aviser med sudoku-oppgåver er Bergens Tidende, Brønnøysunds Avis (lynsudoku), Bladet Tromsø, Troms Folkeblad og VG.

Japansk kultur
Hjernetrim
Japanske ord og uttrykk
Fredly folkehøgskole

Fredly folkehøgskole er ein kristeleg folkehøgskule som ligg på Børsa i Skaun kommune i Trøndelag fylke, 3 km sørvest for Trondheim. Skulen har plass til 114 elevar i året og er eigd av Stiftelsen Fredly folkehøgskole, som også driv Fredly barnehage. 

Fredly folkehøgskole er knytt til Informasjonskontor for kristen folkehøgskole. Skulen vart stifta i 1899 i Trondheim, og flytte i 1968 til Børsa der skuletunet er i dag.

Linjefag ved skulen i 2015: 
 Bistand Øst-Afrika
 Bistand Sør-Amerika
 Brett, Ski og Surf
 Friluftsliv - Beginner
 Friluftsliv - Idrett
 Security
 Treningsinstruktør - PT, Puls og Coaching
 Treningsinstruktør - Dancemix, Step og Styrke

Skulen har også linja Lederutvikling for andreårselevar.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 

Folkehøgskular i Trøndelag
Kristne skular i Noreg
Skaun kommune
Utdanningsinstitusjonar skipa i 1899
1899 i Noreg
Skaun ungdomsskole

Skaun ungdomsskole ligg i kommunesenteret Børsa i Skaun kommune. Ungdomsskolen er felles for alle elevane i kommunen.

Det går rundt 250 elevar på skolen, fordelt på tre eller fire parallelle klassar på kvart trinn (varierer noko frå år til år).

Børsa samfunnshus blir bruka som gymsal av skolen. Det er plassmangel ved skolen, og han er sommaren 2005 derfor i ferd med å bli utbygd for å kunna romme det stadig voksande elevtalet. Det nye romarealet skal òg bli betre tilpassa nye pedagogikkformer. 

Rektoren ved skolen heiter Jon Bogen.

Skaun kommune
Ungdomsskular i Trøndelag
Sovekommune

Ein sovekommune er ein kommune der ein stor del av arbeidstakarane i kommunen pendlar til andre kommunar. Namnet kjem av påstanden om at innbyggjarane stort sett nyttar kommunen for å sova. Eit anna, meir positivt lada, ord for det same er «bukommune».

Det er vanlegvis kommunar som ligg nær dei store byane som blir kalla sovekommunar, fordi mange av innbyggjarane der arbeider i byen. Bykommunane pressar ofte på for kommunesamanslåingar med dei nærliggjande sovekommunane for å ta del i skatteinntektene frå arbeidstakarane.

Andre språk 
Fransk har eit liknande uttrykk: «ville-dortoir» («sovesalby»).

Samfunnsgeografi
Byplanlegging
Urban geografi
GSK

GSK er ei forkorting som kan stå for:

 generell studiekompetanse i Noreg
 legemiddelfirmaet GlaxoSmithKline

Trebokstavsforkortingar
Påskeøya

Påskeøya (rapanui Rapa Nui, spansk Isla de Pascua) er ei øy aust i Polynesia i Stillehavet. Ho ligg 3 515 km vest for Chile og er under chilensk styre. 

Øya er 163,6 km² stor og hadde i 2002 eit folketal på 3 791. Av desse bur 3 304 i hovudstaden Hanga Roa. Påskeøya er mest kjend for dei om lag 400 år gamle store steinstatuane (moai). Øya fekk namnet ho er kjend under i utanforverda etter at ein ekspedisjon leia av Jacob Roggeveen oppdaga henne på påskedagen i 1722.

Geologi
Påskeøya er ei trekanta vulkanøy og består hovudsakleg av tre sløkkte vulkanar. Den største av dei er Terevaka (507 moh) som dekkjer det meste av øya, medan Poike og Rano Kau utgjer den austlege og sørlege delen.

Påskeøya tilhøyrer ei undersjøisk fjellkjede, Sala y Gómez-ryggen, som reiser seg meir enn 2000 meter over havbotnen. Berggrunnen består av hawaiitt og jernrik basalt.

Biletgalleri

Kjelder

Bakgrunnsstoff

 
Øyar i Chile
Polynesia
Øyar i Stillehavet
Verdsarv i Amerika
Taekwondo

Taekwondo (태권도) er ein koreansk kampsport som har røter 2600 år attende. I dag er taekwondo ein global olympisk idrett.
Namnet betyr «fot, hand, kunst». Taekwondo er meint å skulla skapa god moral og god oppførsel, ikkje valdelege haldningar.

Ein kjempar hovudsakleg med slag og spark, med mest vekt på spark. Deltakarane brukar kvite drakter, med beltefarge etter kva grad dei har.

Dei ulike taekwondo (eller på den tida: Tae Kyon) stilane vart fram til vår tid praktisert på forskjellige kampkunst-skular (kwans), og stilane tok namn etter kvar kwan.

Dei fem viktigaste:
 Moo Duk Kwan
 Ji Do Kwan
 Chang moo Kwan
 Chung Do Kwan
 Oh Do Kwan

Det er òg viktig å nemne Sang Moo Kwan, ettersom denne kwanen utvikla poomsene (kampmønster). For om lag 50 år sidan vart det heldt eit møte mellom alle kwan-leiarane, der det vart foreslått å gje stilane same namn. Namnet Taekwondo vart bestemt. Sjølv om kwanen vart 'nedlagt' er det framleis mange som brukar kwan namnet saman med Taekwondo.

Beltefargane 
I taekwondo finst desse beltefargane:

 Kvit10-9
 Gult (8-7. cup)
 Grønt (6-5. cup)
 Blått (4-3. cup)
 Raudt (2-1. cup)
 Svart (1.-9. dan)

Det varierer frå klubb til klubb kva fargar som er med.

Nyttige taekwondouttrykk (koreansk-norsk) 

 Tae - bruk av fot (til f.eks sparking)
 Kwon - Knyttneve
 Do- Veg/kunst
 Taekwondo - Kunsten å bruke hand og fot (til å forsvare seg)
 Dojang - Treningssal
 Dobok - Treningsdrakt
 Chagi - Spark
 Jirugi - Slag
 Makgi - Blokk
 Hosinsool - Sjølvforsvar
 Kam sa hamnida - Takk
 Hana, doll, sett - Ein, to, tre

Filosofi 
Dei ulike stilane innanfor taekwondo byggar på ulike filosofiske grunnlag.  Felles for desse grunnlaga er at mykje det referar tilbake til dei fem boda til Hwarang. Choi Hong Hi gjev uttrykk for sitt filosofiske grunnlag gjennom dei fem prinsippane for Taekwon-Do.
 Ye-Ui, høflegheit
 Yom-Chi, ærlegdom
 In-Nae, være uthaldande, iherdig
 Guk-Gi, sjølvkontroll
 Beakjul-bool-gul, ukueleg ånd
Desse prinsippane blir vidare formulert i taekwondo-løftet.
 Eg skal fylgje reglane i Taekwon-Do.
 Eg skal respektere instruktøren og seniorelevane.
 Eg skal aldri misbruke Taekwon-Do.
 Eg skal bli ein forkjempar for fridom og rettferd.
 Eg skal hjelpe til med å byggje ei fredelegare verd.

Bakgrunnsstoff 
 National Taekwon-Do Norway
 Norges Kampsportforbund
 Lær Poomsaer på nettet! 

Kampsport
Taekwondo
Sid Vicious

Sid Vicious (), opphavleg John Simon Ritchie, var ein britisk songar og bassgitarist i det verdskjende punkbandet Sex Pistols.

Diskografi

Sid Vicious 
 My Way/Something Else/C’mon Everybody (1979, 12”, Barclay, Barclay 740 509)
 Sid Sings (1979, LP, Virgin, V2144)
 Live (1980, LP, Creative Industry Inc., JSR 21)
 Vicious Burger (1980, LP, UD-6535, VD 6336)
 Love Kills N.Y.C. (1985, LP, Konexion, KOMA 788020)
 The Sid Vicious Experience – Jack Boots and Dirty Looks (1986, LP, Antler 37)
 The Idols With Sid Vicious (1993, CD, Last Call Records, LC22289)
 Never Mind the Reunion Here’s Sid Vicious (1997, CD)
 Sid Dead Live (1997, CD, Anagram, PUNK 86)
 Sid Vicious Sings (1997, CD)
 Vicious & Friends (1998, CD, Dressed To Kill Records, Dress 602)
 Better (to provoke a reaction than to react to a provocation) (1999, CD, Almafame, YEAAH6)
 Probably His Last Ever Interview (2000, CD, OZIT, OZITCD62)
 Better (2001, CD)
 Vive Le Rock (2003, 2CD)
 Too Fast To Live... (2004, CD)
 Naked & Ashamed (7”, Wonderful Records, WO-73)
 Sid Live At Max’s Kansas City (LP, JSR 21)
 Sid Vicious (LP, Innocent Records, JSR 21)
 Sid Vicious McDonald Bros. Box (3CD, Sound Solutions, 003)

Sid and Nancy 
 Love Kills (1986, LP, MCA, MCG 6011)

Sid Vicious & Friends 
 (Don’t You Gimme) No Lip/(I’m Not Your) Steppin’ Stone (1989, 7”, SCRATCH 7)
 Sid Vicious & Friends (1998, CD, Cleopatra, #251, ASIN: B0000061AS)

Sid Vicious/Eddie Cochran 
 Sid Vicious v’s Eddie Cochran – The Battle Of The Rockers (LP, Jock, LP 6)

Sid Vicious/Elvis Presley 
 Cult Heroes (1993, CD)

Vicious White Kids 
 The Vicious White Kids (1987, LP, Ritchie 1)
 Vicious White Kids (2001, CD, Sanctuary, CMRCD372)

Sex Pistols

Filmografi 
 Sex Pistols Number One (1976, ohj. Derek Jarman)
 Jubilee (1978, ohj. Derek Jarman)
 Will Your Son Turn into Sid Vicious? (1978)
 The Great Rock‘n’Roll Swindle (1979, ohj. Julien Temple, VHS, Virgin Films)
 The Punk Rock Movie (1979, ohj. Don Letts) 
 Dead On Arrival (1981, ohj. Lech Kowalski)
 The Filth And The Fury (2000, ohj. Julien Temple, VHS/NTSC)

Bakgrunnsstoff 

Bibliografi
 Anne Beverley, The Sid Vicious Family album (1980, Virgin Books)
 Gerald Cole, Sid And Nancy (1986, Methuen) 
 Alex Cox & Abbe Wool, Sid And Nancy (1986, Faber and Faber) 
 Keith Bateson and Alan Parker, Sid’s Way (1991, Omnibus Press)
 Tom Stockdale, Sid Vicious. They Died Too Young (1995, Parragon)
 Malcolm Butt, Sid Vicious. Rock‘n’Roll Star (1997, Plexus)
 David Dalton, El Sid (1998, St. Martin’s Griffin)
 Sid Vicious, Too Fast To Live...Too Young to Die (1999, Retro Publishing)
 Alan Parker, Vicious. Too Fast To Live... (2004, Creation Books)

Engelske bassistar
Engelske vokalistar
Sex Pistols
World Association of Girl Guides and Girl Scouts

World Association of Girl Guides and Girl Scouts (oftast forkorta WAGGGS) er ein global organisasjon som støttar jentespeidarforbund i 144 land. Han vart stifta i 1928 og har hovudkvarter i London i England, og er motstykket til World Organization of the Scout Movement (WOSM).

Bakgrunnsstoff 
 WAGGGS
 Olave Baden-Powell Society

Speiding
Internasjonale organisasjonar
Skipingar i 1928
World Organization of the Scout Movement

World Organization of the Scout Movement (Den verdsomspennande speidarorganisasjonen), oftast forkorta WOSM, er ein global organisasjon som støttar gutespeidarforbund i 153 land. Han har hovudkvarter i Genève i Sveits. WOSM arrangerer kvart fjerde år ein verdsjamboree. Motstykket for jentespeidarar heiter World Association of Girl Guides and Girl Scouts (WAGGGS).

Merket 
WOSM-medlemskapsmerket er eit lilla, sirkelforma merke med ein fransk lilje i midten, omringa av eit sirkelforma tau som er knytt saman med ein båtmannsknop nedst. Fleur-de-lis er eit gamalt symbol, tidlegare brukt av Baden-Powell i British Army og seinare også brukt i speiding. Pilspissen representerer pila mot nord på eit kompass, og skal vise speidarane vegen til teneste og eining. Dei tre punkta på fleur-de-lis-en representerer dei tre punkta i speidarløftet, tene Gud, hjelpe andre og leve etter speidarlova. Dei to femtagga stjernene står for sanning og kunne, og dei ti taggane representerer dei ti punkta i speidarlova. Tauet rundt merket symboliserer verdsomspennande venskap.

Bakgrunnsstoff 
 WOSM

Speiding
Internasjonale organisasjonar
Skipingar i 1920
Genève
Jostein Wilmann

Jostein Wilmann () var ein norsk proffsyklist frå Viggja i Skaun. Han var arktiv på slutten av 70-talet og først på 80-talet. 

Blant dei største prestasjonane hans finn vi ein andreplass i Rheinland Pfalz i 1975, tredjeplass i Slovakia Rundt i 1976, og fjerdeplass i Rheinland Pfalz same år. I 1978 vann han Austerrike Rundt og Steiermark Rundt. Suksessen heldt fram i 1979 med tredjeplass i Tour de L’avenir utan laghjelp, og han utklassa alle da han vann samanlagt i det tredje forsøket sitt i Rheinland Pfalz. I Frankrike rundt (Tour de France) i 1981 låg han etter åtte etappar på tredjeplass samanlagt, men tapa mykje etter eit stygt fall. Han enda på 14. plass samanlagt etter å ha kjempa seg opp frå 64.plass etter fallet. Dette er den beste samanlagtplassering av ein nordmann nokon gong i Frankrike rundt.

I 1982 kom boka Mil etter mil – Jostein Wilmann går i brudd (ISBN 82-03-10890-3), skriven av Arild Nyquist.

Jostein Wilmann er far til syklisten Frederik Wilmann.

Norske syklistar
Folk frå Skaun
Kebnekaise

Kebnekaise, nordsamisk Giebmegáisi eller Giebnegáisi, er det høgaste fjellet i Sverige og ein del av Dei skandinaviske fjella.

Ei fjellrekke i Kiruna kommune har dei to høgaste fjelltoppane i Sverige, Nord- og Sørtoppen. Sørtoppen er dekt av ein isbre, slik at høgda vert endra etter kor mykje breen smeltar. Dei siste tiåra har breen vorte mindre. Sommaren 2004 var han 2103 moh. Det høgste punktet i Sverige på fast fjell er nordtoppen åt Kebnekaise på 2097 moh.

Namngjeving 
Det svenske namnet Kebnekaise er avleia av Giebmegájsse (lulesamisk) eller 
Giebmegáisi (nordsamisk), som tyder «grytefjellet». Dette er eit underleg namn, ettersom fjellet slett ikkje liknar ei gryte. Det gjer derimot fjellet Duolbagorni (Tolpagorni) i nærleiken. Namngjevinga kan ganske enkelt ha skuldast ein feil då ein laga det første generalstabskartet over området i 1889. Samar som bur i området hevder at det rette namnet eigentleg er Basievaare, «det heilage fjellet».

Klatring 
Den fyrste som klatra opp på Kebnekaise var den franske geografen Charles Rabot (1856-1944). Han klatra opp i samband med ein ekspedisjon og nådde toppen den 22. august 1883. 

Nær fjellet ligg Kebnekaise fjällstation, der det vert organisert toppturar med fjellførar. Sørtoppen kan klatrast av normalt fjellvande folk om dei nyttar den vestre ruta frå fjellstasjonen. Ein noko lengre veg går frå Kungsleden via Singivagge. Den austlege ruta vert nytta av fjellførarane og har enklare klatremoment. Nordtoppen krev spesialkunnskap og -utstyr for ei trygg oppstiging.

Hendingar
I mars 2012 styrta eit norsk militærfly i vestveggen av fjellet. Alle fem ombord omkom.

Kjelder

Fjell i Lappland i Sverige
Høgaste punkt
Kiruna
Hans Wilhelm Blomberg

Hans Wilhelm Blomberg () var ein tysk offiser frå Westfalen som var verksam i Noreg under andre verdskrigen.

Blomberg var kommandør i Sipo i Kristiansand i 1940, Tromsø 1940–1941, Bergen 1941–1944 og Hamburg 1944–1945. Han var dr. juris, og hadde tittel SS-Obersturmbannführer og Oberregierungsrat. Han vart arrestert i 1945 og stilt for alliert domstol i Oslo i desember 1945, der han vart dømd til døden 13. desember 1945 som ansvarleg for drap på krigsfangar (seks nordmenn og ein brite) frå MTB 345 i Bergen i 1943.

Han vart avretta på Akershus festning i Oslo 10. januar 1946.

Tyskarar i andre verdskrigen
Tyskarar i Noreg under andre verdskrigen
Dømte krigsforbrytarar
Gerhard Flesch

Gerhard Friedrich Ernst Flesch () var ein tysk jurist og Gestapo-leiar som verka i Noreg under andre verdskrigen. Under krigsoppgjeret blei han dømd til døden for krigsbrotsverk og avretta.

Flesch var fødd i Posen. Han blei medlem i nazistpartiet NSDAP i 1933, året før han var ferdig utdanna jurist. I 1936 blei Fleisch utnemnd av Reinhard Heydrich i Gestapo til å følgja med på religiøse grupper i Tyskland. I 1938 deltok han i den tyske innmarsjen i Sudetenland og året etter i annekteringa av Böhmen og Mähren. Han tenestegjorde deretter som rådgjevar for gauleiteren Fritz Sauckel i Thüringen.
Før han kom til Noreg hadde han vore Gestapo-sjef i Erfurt i 1939.

Flesch kom til Noreg som del av den tyske okkupsjonen. Fra april 1940 verka han for Sipo (Sicherheitsdienst) i Bergen og frå 11. oktober 1941 til krigen tok slutt i Trondheim, med verkefelt Midt-Noreg (Nordfjord-Dombås til polarsirkelen). Han rapporterte til Heinrich Fehlis. 

Gerhard Flesch leia kampen mot norsk motstand og leita opp hemmelege radiostasjonar. Han gav ordre om tortur, skyting av utpeikte fangar utan lov og dom, og leia personleg henging av fleire russiske krigsfangar. Falstad fangeleir var mellom ansvarsområda hans, og her innførte Fleisch mellom anna pryl som vanleg disiplinærstraff for jødar.

Han vart dømd til døden for drap og tortur og vart avretta på Kristiansten festning i Trondheim den 28. februar 1948.

Kjelder 
 NorgesLexi
 Denne artikkelen bygger på «Gerhard Flesch» frå , den 18. juli 2009. 
 

Dømte krigsforbrytarar
Folk avretta ved skyting
Tyskarar i Noreg under andre verdskrigen
Tyskarar i andre verdskrigen
Erich Hoffmann

Erich Hoffmann () var ein tysk Gestapo-tilsett som var i Noreg under andre verdskrigen. som blei avretta etter frigjeringa.

Hoffmann hadde vore knytt til Gestapo i Bergen som sjåfør, seinare fahrdienstleiter. Han vart arrestert i Bergen i mai 1945 og stilt for alliert rett i Oslo den 10. desember for drap på krigsfangar (seks nordmenn og ein brite på MTB 345 i Bergen sommaren 1943). 13. desember 1945 vart han dømd til døden ved henging, transportert til Hamelin fengsel i Hamburg, og avretta der 15. mai 1946.

Tyskarar i Noreg under andre verdskrigen
Dømte krigsforbrytarar
Folk avretta ved henging
Thai

Thai er det offisielle språket i Thailand og blir snakka av thaiar og andre folkegrupper i landet. Det er eit tonalt og analytisk språk som har sitt eige alfabet. 

Språket høyrer til tai-gruppa i språkfamilien tai-kadai, som ein trur kjem frå dei sørlege delane av dagens Kina. Ulike språkforskarar har hevda at dei er i slekt med austroasiatiske, austronesiske eller sinotibetanske språk.

Thaialfabetet 

ก ..... k (hard g) - k

ข ..... kh - k

ฃ ..... kh - k (ikkje lenger brukt)

ค ..... kh - k

ฅ ..... kh - k (ikkje lenger brukt)

ฆ ..... kh - k

ง ..... ng - ng

จ ..... ch (hard j) - t

ฉ ..... ch - /

ช ..... ch - t

ซ ..... s - t

ฌ ..... ch - t

ญ ..... y (j) - n

ฎ ..... d - t

ฏ ..... t - t

ฐ ..... th - t

ฑ ..... th - t

ฒ ..... th - t

ณ ..... n - n

ด ..... d - t

ต ..... t - t

ถ ..... th - t

ท ..... th - t

ธ ..... th - t

น ..... n - n

บ ..... b - p

ป ..... p - p

ผ ..... ph - /

ฝ ..... f - /

พ ..... ph - p

ฟ ..... f - f

ภ ..... ph - p

ม ..... m - m

ย ..... y - y (i)

ร ..... r - n

ล ..... l - n

ว ..... w - w

ศ ..... s - t

ษ ..... s - t

ส ..... s - t

ห ..... h - /

ฬ ..... l - n

อ ..... / - /

ฮ ..... h - /

Bakgrunnsstoff 

 Thaispråket og alfabet

Kjelder 

Språk i Thailand
Taispråk
Tonespråk
Einskildspråk
Werner Seeling

Werner Seeling () var ein tysk lege i Luftwaffe, og tenestegjorde i Noreg under andre verdskrigen. Han vart stilt for alliert rett i Oslo 10. desember 1945 for medverknad til drap på krigsfangar (seks nordmenn og ein brite) med MTB345 i Bergen sommaren 1943. Han vart dømd til døden 13. desember 1945, og vart avretta på Akershus 10. januar 1946 saman med Hans Wilhelm Blomberg.

Tyskarar i Noreg under andre verdskrigen
Folk avretta ved skyting
His-bunten

Den hiske bunt er ein bunt av hjartemuskelceller som er spesialiserte elektriske leiarar og som fører elektriske impulsar frå atrioventrikulærknuten til cellene i pumpekammera. Dette får muskelcellene i pumpekammera til å trekkja seg saman.

Desse spesialiserte muskelfibrane i hjartet er oppkalla etter den sveitsiske kardiologen Wilhelm His jr. som oppdaga dei i 1893. Dei er ein viktig del av det elektriske leidningssystemet i hjartet.

Dysfunksjon av den hiske bunt fører til hjarteblokk, vanlegvis går hjarterytmen (pulsen) ned.

Hjarte-karsystemet
Robyn

Robin Miriam Carlsson, kjend som Robyn () er ei svensk songar og låtskrivar.

Utgjevingar 
 1995 – Robyn is Here
 1997 – Robyn is Here (US Version)
 1999 – My Truth
 2002 – Don't Stop the Music
 2005 – Robyn

Bakgrunnsstoff 
 Offisielt nettsted
 International Fan Site
 International Forum

Fødde i 1979
Svenske songarar
Svenske låtskrivarar
Soyabønne

Soyabønne (Glycine max) er ein 30—60 cm høg plante av erteblomfamilien med små og tettsittande belger med 2—5 frø i kvar. Soyabønna er ein gammal kulturplante frå Aust-Asia som no blir dyrka i tropiske og subtropiske område over heile verda. Frøa er næringsrike og inneheld om lag 40 % protein og 18 % feitt.

Soyabønner blir brukt som dyrefôr og som næringsmiddel, i form av mjøl, planteolje, mosa og fermentert. Tradisjonelle matrettar laga med soya er mellom anna soyasaus, soyamjølk, tofu og edamame. Nyare produkt er teksturert soyaprotein, som kan brukast som kjøterstatting, og ulike former for mjøl, som kan brukast til baking eller som mjølkeerstatting.

Ein bruker også soyaprodukt til ei rekkje andre føremål, som smøreolje, rustfjerningsmiddel, målingsprodukt og i bilindustrien.

Det blir dyrka rundt 240 millionar tonn soyabønner i verda i dag (2012). Dei største soyaprodusentane i verda er USA og Brasil; deretter følgjer Argentina, Kina og India.
Over 50 prosent av produksjonen bruker genmodifiserte plantar (GMO).

Galleri

Kjelder

«Soyabønne» (20. desember 2013), Store norske leksikon. Fri artikkel henta 9. september 2014.

Delar av denne artikkelen bygger på «Soybean» frå ,  den 9. september 2014.

Bakgrunnsstoff 

Erteblomfamilien
Belgfrukter
Kulturplantar frå Asia
Oljeplantar
Fôrplantar
Transkripsjon i lingvistikk

Transkripsjon (frå latin trans-, kryssa, og scribere, skrive) er det å overføre meining til skrift. Ein kan til dømes transkribera tale til skrift og tekst frå eit alfabet til eit anna.

Fonetikk
Orre gamle kyrkje

Orre gamle kyrkje er ei kyrkje på Orre i Klepp kommune på Jæren. Den eldste delen av kyrkja skal vera bygd kring midt på 1200-talet. Kyrkja ligg ikkje langt frå havet, og Orrestranda ved Nordsjøen. Truleg stod sjøen høgare i mellomalderen, slik at båtar kunne leggja til heilt innmed kyrkja. Orre gamle kyrkje var soknekyrkje for Orre sokn fram til 1950, då Orre kyrkje på Pollestad (Orre sentrum) vart bygd.

Det pågår for tida (i 2009) restaurering av kyrkja, og ho er difor stengd.

Kjelder

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Hein Steinskog: «Orre gamle kirke 750 år 29.05.2003» på nettstaden til Klepp kyrkjelege fellesråd 
 Asbjørn Jakobsen: «Orre gamle kyrkje» på nettstaden til Klepp kyrkjelege fellesråd 
 Fornminner.no om Orre gamle kyrkje 
 DIS Norge om Orre gamle kyrkje 
 Eldre fotografi av Orre gamle kyrkje på nettstaden til Nasjonalbiblioteket

Freda bygg i Rogaland
Kyrkjer i Jæren prosti
Kyrkjer i Klepp
Norske kyrkjer frå 1200-talet
Norske steinkyrkjer frå mellomalderen
Langkyrkjer i Stavanger bispedømme
Kulturminne i Klepp