alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
RS «Storebrand»

RS 42 «Storebrand» var ei redningsskøyte bygd for Redningsselskapet i 1936. Ho vart konstruert av Bjarne Aas, og bygd av Lindstøl Skipsbyggeri,Risør. I 1969 vart ho teken ut or teneste og seld.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «RS «Storebrand»» frå , den 28. august 2011.

Bakgrunnsstoff 
 

Storebrand
Storebrand
Skip frå 1936
Greenwich-observatoriet

Greenwich-observatoriet (engelsk Royal Observatory, Greenwich) er eit tidlegare observatorium i Greenwich sør i London i England, kjend for at lengdegraden gjennom hovudakselen på teleskopet i observatoriet har vore nytta som ålmenn nullmeridian sidan 1884.

Observatoriet blei oppretta i 1675, som den første bygningen i Storbritannia laga berre med eit vitskapleg føremål. Observatoriet gjorde astronomiske observasjonar og dreiv med stadig meir presis tidsmåling. Sidan midten av 1900-talet har dei astronomiske observasjonane vore gjort andre stader i England, og Greenwich-observatoriet er i dag museum. Det er ein del av maritime Greenwich som sidan 1997 har vore rekna som verdsarv av UNESCO.

Observatoriet blei oppretta i 1675 av kong Karl II. Han oppretta også tittelen «Kongeleg astronom» (Astronomer Royal) som direktør ved observatoriet. Sjølve bygget blei oppført av Christopher Wren. Det blei kalla Flamsteed House etter den første kongelege astronomen, John Flamsteed.

Greenwich-observatoriet ligg på ein bakketopp i Greenwich Park med utsyn over Themsen.
Frå 1833 markerte det tidspunktet 13.00 GMT kvart døgn ved at ei raud kule blei senka frå eit spir på taket. Dette kunne brukast av skip på veg ut Themsen til å kalibrera ura sine.
Frå 1924 sende observatoriet seks pip, «the pips» eller Greenwich Time Signal, gjennom BBC radio ved byrjinga av kvar time. Pipa blir framleis send på fleire radiostasjonar til visse tider.

I 1960 blei Flamstead House ein del av det nasjonale maritime museet i Storbritannia. Observatoriefunksjonane under namnet Royal Greenwich Observatory eller RGO var då blitt flytte til Herstmonceux Castle i East Sussex på grunn av lysureining i Greenwich. Seinare flytta observatoriet vidare til Cambridge. Då RGO blei lagt ned i 1998, fekk Flamsteed House tilbake observatorium-namnet.

Greenwich-observatoriet har i dag fleire utstillingar av ur og navigasjonsutstyr. Ein finn mellom anna John Harrison sine banebrytande kronometer her. Observatoriet har òg eit planetarium som opna i 2007.

Bakgrunnsstoff
Royal Observatory ved nmm.ac.uk

Kjelder

History of the Royal Observatory ved nmm.ac.uk
 Time ball ved wwp.greenwichmeantime.com

Denne artikkelen bygger på «Royal Observatory, Greenwich» frå , og «Greenwich-observatoriet» frå  den 28. august 2011.  
 

Astronomiske observatorium
Byggverk i London
Greenwich
Verdsarv i Storbritannia
Byggverk ferdigstilt i 1676
1676 i England
Club Banana

Club Banana er ein oppdikta klesbutikk i den amerikanske fjernsynsserien Kim Possible, som vert send på Disney Channel.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Kim Possible» frå ,  den 28. august 2011.  
 

Kim Possible
Oppdikta stader

en:Club Banana
Figuren Kim Possible

Kimberly Ann Possible, kjend som Kim Possible er ein oppdikta figur som har hovudrolla i den amerikanske teiknefilmserien Kim Possible, som vert send på Disney Channel.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Kim Possible (figur)» frå ,  den 28. august 2011.  
 

K
K

en:List of Kim Possible characters#Kim Possible
Ron Stoppable

Ronald Adrian Stoppable, kjend som Ron Stoppable er ein oppdikta figur i den amerikanske teiknefilmserien Kim Possible, som vert send på Disney Channel.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Ron Stoppable» frå ,  den 28. august 2011.  
 

Kim Possible
Disneyfigurar

en:List of Kim Possible characters#Ronald Stoppable
Rufus

Rufus er eit mannsnamn av latinsk opphav. Det tyder 'raud(leg)' eller 'raudhåra', og var opphavleg eit tilnamn. Rufus kan også vera eit engelsk slektsnamn avleidd av  Ruff eller Rough.

Kjende namneberarar
Antikken
Gaius Musonius Rufus eller Musonius, romersk stoisk filosof i det første hundreåret
Gaius Valgius Rufus eller Valgius Rufus, romersk forfattar

Mellomalderen
William Rufus eller Vilhelm II av England (1056–1100), son av Vilhelm erobraren
Mutianus Rufus eller Konrad Mutian/Muth (1470-1526), tysk humanist

Moderne tid
Rufus Thomas (1917–2001), USA-amerikansk bluesmusikar
Rufus Sewell (f. 1967), engelsk skodespelar
Rufus Wainwright (f. 1973), kanadisk-amerikansk musikar

Kjelder

Mannsnamn
Engelske slektsnamn
Førenamn av latinsk opphav
Observatorium

Observatorium er nemninga på bygningar og andre konstruksjonar som er særskild innretta for  å gjere vitskaplege observasjonar av ulike naturfenomen, og dessutan nemninga på institusjonar som står for forskingsarbeid som bygger på slike observasjonar. Fyrst og fremst er det innretningar for astronomiske observasjonar, det vil seie observasjonar av verdsrommet, som har nemninga observatorium, men det finst òg meteorologiske, geodetiske og andre typar observatorium.

Moderne forskingsobservatorium vert ofte plassert på aude plassar for å unngå uheldige naturlege eller menneskeskapte påverknader på observasjonane. Soleis er ofte astronomiske observatorium bygd på høge fjelltoppar og langt frå busetnad for at jordas atmosfære og ljos og luftureining frå byar ikkje skal gjere seg gjeldande i for stor grad.

Observatorium
Bygningar
Ann Possible

Ann Possible er ein oppdikta figur i den amerikanske teiknefilmserien Kim Possible, som vert send på Disney Channel. Ho er mor til Kim, Jim og Tim Possible, og gift med James Possible. 

Fornamnet hennar har aldri vorte avslørt i serien, og ho har difor vorte kalla «fru Possible», «fru Dr.P», «Possible» eller variasjonar av mamma.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Ann Possible» frå ,  den 28. august 2011.  
 

Kim Possible
Disneyfigurar
James Possible

Dr. James Timothy Possible, kjend som James Possible er ein oppdikta figur i den amerikanske teiknefilmserien Kim Possible, som vert send på Disney Channel. Han har far til Kim, Jim og Tim Possible, og gift med Ann Possible.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «James Stoppable» frå ,  den 28. august 2011.  
 

Kim Possible
Disneyfigurar

en:List of Kim Possible characters#Dr. James Timothy Possible
fi:Luettelo televisiosarjan Kim Possible hahmoista#James Possible
Jim Possible

James Possible II, kjend som Jim Possible er ein oppdikta figur i den amerikanske teiknefilmserien Kim Possible, som vert send på Disney Channel. Han er bror til Kim og Tim Possible, og foreldra er Ann og James Possible.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Jim og Tim Possible» frå ,  den 28. august 2011.  
 

Kim Possible
Disneyfigurar

en:Jim and Tim Possible
fi:Jim ja Tim
Tim Possible

Timothy Possible , kjend som Tim Possible er ein oppdikta figur i den amerikanske teiknefilmserien Kim Possible, som vert send på Disney Channel. Han er bror til Kim og Jim Possible, og foreldra er Ann og James Possible.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Jim og Tim Possible» frå ,  den 28. august 2011.  
 

Kim Possible
Disneyfigurar

en:Jim and Tim Possible
fi:Jim ja Tim
Doktor Drakken

Drew Theodore P. Lipsky, kjend som Doktor Drakken, er ein oppdikta figur i den amerikanske teiknefilmserien Kim Possible, som vert send på Disney Channel.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Doktor Drakken» frå ,  den 28. august 2011.  
 

Kim Possible
Disneyfigurar

en:List of Kim Possible characters#Dr. Drakken
Motor Ed

Edward Lipsky, kjend som Motor Ed, er ein oppdikta figur i den amerikanske teiknefilmserien Kim Possible, som vert send på Disney Channel.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Motor Ed» frå ,  den 28. august 2011.  
 

Kim Possible
Disneyfigurar

en:List of Kim Possible characters#Motor Ed
Wade Load

Wade Load er ein oppdikta figur i den amerikanske teiknefilmserien Kim Possible, som vert send på Disney Channel. Han styrer nettsida til Kim Possible.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Wade Load» frå ,  den 28. august 2011.  
 

Kim Possible
Disneyfigurar

en:List of Kim Possible characters#Wade
fi:Luettelo televisiosarjan Kim Possible hahmoista#Wade Load
Shego

Shego er ein oppdikta figur i den amerikanske teiknefilmserien Kim Possible, som vart send på Disney Channel.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Shego» frå ,  den 28. august 2011.  
 

Kim Possible
Disneyfigurar

sv:Kim Possible#Skurkar
en:List of Kim Possible characters#Shego
Monkey Fist

Lord Montgomery Fiske, kjend som Monkey Fist, er ein oppdikta figur i den amerikanske teiknefilmserien Kim Possible, som vert sendt på Disney Channel.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Monkey Fist» frå ,  den 28. august 2011.  
 

Kim Possible
Disneyfigurar

Monkey Fist
Monkey Fist
fi:Apinanyrkki
Kaffitraktar

Ein kaffitraktar er eit kjøkenapparat som vert nytta til å framstille kaffi. Apparatet varmer opp vatn som er fylt i eit eige rom, og fører det gjennom eit skålforma filter fylt med ei høveleg mengd brente, finmalne kaffibønner. Vatnet tek på den måten til seg smak, aroma og farge frå kaffibønnene før det renn ned i ei kanne som står på ei elektrisk varmeplate og held den ferdige kaffien varm.

For å få god kaffi, er det viktig at traktaren varmar opp vatnet til rett temperatur, at det vert nytta friskt vatn, og at traktaren og den tilhøyrande kanna er fri for gamle kaffirestar. Med jamne mellomrom må traktaren reinskast innvendig for kalkavleiringar ved at ein tek ei gjennomkøyring med vatn iblanda eit særleg reinskemiddel, etterfølgt av eit par gjennomkøyringar med reint vatn.

Bakgrunnsstoff

Kaffi
Kjøkenutstyr
Duff Killigan

Duff Killigan er ein oppdikta figur i den amerikanske teiknefilmserien Kim Possible, som vert send på Disney Channel.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Duff Killigan» frå ,  den 28. august 2011.  
 

Kim Possible
Disneyfigurar

en:List of Kim Possible characters#Duff Killigan
fi:Luettelo televisiosarjan Kim Possible hahmoista#Duff Killigan
Vêrskip

Eit vêrskip er eit skip som har som føremål å gjere faste meteorologiske observasjonar til havs kvar time, og radiosondeobservasjonar frå høgare luftlag kvar sjette time, i tillegg til oseanografiske og klimagassmålingar. Vêrskipa ligg i fast posisjon. Det har tidlegare vore opptil 13 vêrskip i Nord-Atlanteren, men i dag er det ingen att. Vêrskipa er dyre i drift, og observasjonane frå vêrskipa har vorte erstatta av meteorologiske observasjonar frå bøyar, satellittar og langtrekkande fly. Det er òg observasjonar frå boreriggar og frå mange skip i fart. Vinteren 2006 kravde likevel Noregs Miljøvernforbund at det skulle utplasserast eit vêrskip i Barentshavet, som ein del av oljevernberedskapen utanfor Finnmark.

Det første vêrskipet var den franske lastebåten «Carimare», som fekk utstyr for vêrobservasjonar og vart stasjonert i Nord-Atlanteren i 1938. Det opphavlege formålet med vêrskip var å tryggje flytrafikken over havet. Den internasjonale organisasjonen for sivil luftfart (ICAO) tok på seg ansvaret med å drive eit internasjonalt vêrskipssamarbeid, som starta opp i 1948. Den norske staten kjøpte og ombygde to engelske korvettar, «Polarfront I» og «Polarfront II», og posisjonerte dei på stasjon MIKE, 66° N og 2° Ø, der dei veksla i tenesta med ein månad kvar. «Polarfront I» var i teneste fram til 1974, medan «Polarfront II» var i teneste til 1976. I 1976 vart dei erstatta av det moderne og spesialkonstruerte vêrskipet MS «Polarfront», som var i drift fram til utgangen av 2009. Stasjonen hadde ein oseanografisk og atmosfærisk datarekke på over 50 år, frå havet ned til 1000 m djupne, frå forholda ved havoverflata og eit stykke opp i stratosfæren. Desse dataa vart rekna som viktige med tanke på overvakinga av mogelege klimaendringar. 

Verdas meteorologiorganisasjon overtok ansvaret for vêrskipstenesta i 1974. På det tidspunktet var det igjen fire vêrskipsstasjonar i Nord-Atlanteren. «Polarfront» alternerte i fleire år med det nederlandske vêrskipet «Cumulus» på stasjon MIKE, men sidan 1986 var «Polarfront» åleine på stasjonen. Det internasjonalen vêrskipssamarbeidet vart avvikla i 1990. Noreg og Storbritannia fortsette drifta av kvar sin vêrskipsstasjon, men Storbritannia la ned stasjonen sin LIMT i 1995. Sidan då var «Polarfront» det einaste vêrskipet i verda og det siste som vart avvikla.

Kjelder
Delar av denne artikkelen bygger på «Værskip» frå ,  den 28. august 2011. 
 oppgav desse kjeldene:
Værskipet Polarfront - Snart 60 år på stedet hvil 
Station ’M’ (MIKE) 1949–2007  (engelsk)
Værskipenes historie 
Stasjon Mike - Meteorologi 
Polarfront gjennom 50 år  (kronikk i Bergens Tidende av Reidun D. Hogstad)
Norges Miljøvernforbund: Miljøvernforbundet vil ha værskip i Barentshavet 
Rednings Skøyta: M/S Polarfront

Meteorologiske instrument og utstyr
Skip etter type
Miley Stewart

Miley Ray Stewart (opphavleg Chloe Stewart), kjend som Miley Stewart, er ein oppdikta person i den amerikanske fjernsynsserien Hannah Montana, som vert send på Disney Channel. Karakteren vert spelt av Miley Cyrus.

Miley Stewart lever eit dobbeltliv. Om dagen er ho ein normal tenåringsjente og om natta er ho den berømte popstjerna Hannah Montana.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Miley Stewart» frå ,  den 28. august 2011.  
 

Hannah Montana
Oppdikta USA-amerikanarar
Meteorologisk satellitt

Ein meteorologiske satellitt eller vêrsatellitt er jordobservasjonssatellittar utstyrt med instrument for innsamling og overføring av meteorologiske data for vêrvarsling og/eller forsking. Nokre kan dessuten ta imot og vidareformidle data frå ubemanna meteorologiske stasjonar på bakken, bøyer eller frittflygande ballongar. Meteorologiske satellittar vert vanlegvis nytta i geostasjonære banar eller solsynkrone banar. Av viktige observasjonar finst skydekkebilete for dag og natt, temperaturmålingar frå landjorda og havoverflata, temperatur- og vassdampprofilar i atmosfæren, karbondioksid- og ozoninnhald, samt opplysningar om vind og nedbør.

Den første eksperimentelle meteorologiske satellitt var NASA sin Tiros 1, som vart skoten opp 1. april 1960, medan den første operative satellitten var ESSA 1, skoten opp 3. februar 1966.

Nokre vêrsatellittar
 METEOSAT - serie av satellittar med geostasjonær bane, driven av ESA og EUMETSAT.
 MetOp - polarbanesatellittar driven av ESA og EUMETSAT.
 NOAA - solsynkrone polarbane satellittar, drivne NASA og NOAA.
 GOES - satellittar med geostasjonær bane, drivne av NASA og NOAA.
 Meteor - serie sovjetiske/russiske vêrsatellittar.

Kjelder

Meteorologiske instrument og utstyr
Satellittar
Nesøygodset

Nesøygodset var frå 1350 til 1600 ei samling større jordeigedomar i det som no er Bærum, Asker og Lier kommunar, og femna dessutan om heile dei to områda Åssiden og Bragernes i det som no er byen Drammen.

Hovudsetet for denne samlinga av eigedomar låg på Nesøya i noverande Asker kommune, men det er uklart i kor stor mon eigarane, som var av det danske adelskapet, budde her eller i Christiania (Oslo).

Historie i Asker
Lilly Truscott

Lillian Truscott, kjend som Lilly Truscott, er ein oppdikta person i den amerikanske fjernsynsserien Hannah Montana, som vert send på Disney Channel. Karakteren vert spelt av Emily Osment. 

Ho er bestevenninna til Miley Stewart. Når Miley Stewart er den berømte popstjerna Hannah Montana, er Lilly Truscott kjend som Lola Luftnagle (eller Lola LaFonda).

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «List of Hannah Montana main characters» frå ,  den 28. august 2011.  
 

Hannah Montana
Oppdikta USA-amerikanarar
Varmsektor

Ein varmsektor er eit sektorforma område mellom ein varmfront og ein kaldfront.

I spissen på varmsektoren, oftast på nordsida på den nordlege halvkula, ligg eit lågtryk eller ein okklusjon. Varmlufta vert pressa opp av kaldlufta og det vert ofte danna skyer, yr og tåke. Eit typisk varmsektor vêr er mildvêr med skyer som heng lågt ned i fjellsida, med jamt yr store delar av dagen. 

Det kan falle store nedbørmengder om varmsektoren vert løfta av fjell. Der skyene sprekk kan det ofte bli særs varmt på sommarstid, medan det om vinteren kan føre til strålingsavkjøling slik at det blir kaldt vêr òg inne i varmsektoren.

Sjå òg
 Polarfront

Kjelder

Frontar
Patt

Patt er ei stilling i sjakk der spelaren som er i trekket ikkje står i sjakk, men ikkje kan gjere noko lovleg trekk. Ei pattstilling avsluttar partiet med ein gong, med remis (uavgjort) som resultat.

I stillinga til høgre er svart i trekket. Kongen er sett patt. Patt kan vere ein viktig ressurs i sluttspelet for den spelaren som er i ferd med å tape. Denne stillinga i diagrammet er også eit eksempel på at i sluttspelet så kan ein bonde kan vere like mykje verdt som ei dronning. I denne stillinga, fordi den kvite kongen står så langt unna og ikkje kan hjelpe til, så kan kvit like gjerne akseptere patt sjølv om han var i trekket og kunne oppheve patten: Alternativet er å tillate at bonden går inn og blir dronning - med ei heilt lik stilling og remis som resultat.  
Pattstillinger av denne typen kan ofte redde ein spelar frå tap i ei til synes håplaus stilling.

Patt kan også oppstå med fleire brikker på brettet. Stillinga til venstre oppstod i partiet mellom Gelfand og Kramnik i 1994. Kramnik med dei svarte brikkene er i trekket. Han ligg under med to bønder og er på defensiven, og ville vere svært nøgd med uavgjort. Han spelte 67...Dc1! (sjå sjakknotasjon). Viss kvit no tar det svarte ubeskytta tårnet med 68.Dxd8, har svart eit pattforsvar med 68...Dh1+ 69.Kg3 Dh2+!, som tvingar kvit til å ta dronninga, slik at stillinga blir patt. (I partiet spelte Gelfand i staden 68.d5, men måtte likevel nøye seg med poengdeling.)

Ei brikke som blir ofra på denne måten for å skape ei pattstilling, kan kallast ein desperadobrikke. Det er mange eksempel på at spelarar har unngått å tape ved pattkombinasjonar. 

Her har vore fleire ulike reglar om kva resultatet skal bli når ei pattstilling har oppstått. I shatranj, som var ei tidleg form for sjakk, var det ein siger for den som sette patt. I England var patt faktisk ein siger for den som blei sett patt. I Spania på 1700-talet var patt ein halv siger for den som sette patt. I austre Asia fram til tidleg på 1900-talet var patt forbode, og eit trekk som sette ein motstandar patt var derfor ulovleg. Regelen om at patt var remis blei først vanleg akseptert i Europa på 1800-talet.

Den amerikanske problemisten Sam Loyd laga eit par partikonstruksjonar med patt. Den første viser ei av dei pattstillingane som som kan oppstå raskast: 1.e3 a5 2.Dh5 Ta6 3.Dxa5 h5 4.Dxc7 Tah6 5.h4 f6 6.Dxd7+ Kf7 7.Dxb7 Dd3 8.Dxb8 Dh7 9.Dxc8 Kg6 10.De6 patt. Den andre viser at patt kan skje med alle brikkene på brettet: 1.d4 d6 2.Dd2 e5 3.a4 e4 4.Df4 f5 5.h3 Le7 6.Dh2 Le6 7.Ta3 c5 8.Tg3 Da5+ 9.Sd2 Lh4 10.f3 Lb3 11.d5 e3 12.c4 f4 patt.

Denne artikkelen bygger på «Patt» frå ,  den 28. august 2011.  
 

Sjakk
Barbaresco

Barbaresco er ein italiensk raudvin frå Piemonte. Vinen er laga av nebbiolodruer, er fyldig og har høgt alkoholinnhald. Han er gruppert blant dei beste italienske vinane (DOCG).

Kjelder

Italiensk vin
Raudvin
Jackson Stewart

Jackson Rod Stewart, kjend som Jackson Stewart, er ein oppdikta person i den amerikanske fjernsynsserien Hannah Montana, som vert send på Disney Channel. Karakteren vert spelt av Jason Earles. 

Han er bror til Miley Stewart og son av Robby Stewart.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «List of Hannah Montana main characters» frå ,  den 28. august 2011.  
 

Hannah Montana
Oppdikta USA-amerikanarar
Robby Stewart

Robert Ray Stewart, kjend som Robby Stewart,  er ein oppdikta person i den amerikanske fjernsynsserien Hannah Montana, som vert send på Disney Channel. Karakteren vert spelt av Billy Ray Cyrus. 

Han er far til Miley og Jackson Stewart.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Robby Stewart» frå ,  den 28. august 2011.  
 

Hannah Montana
Oppdikta USA-amerikanarar
Sjakkbrikke

Sjakkbrikker blir brukte i spelet sjakk, som blir spela på eit brett med 8 gonger 8 ruter. Kvar spelar har 16 brikker til rådvelde. Brikkene har to ulike fargar, vanlegvis nemnde som kvite og svarte, uavhengig av kva farge som er på brikkene. Brikkene har tradisjonelle namn etter rangposisjonar i mellomalderen. 

Kvar spelar har følgjande brikker når spelet startar: 

Ein konge
Ei dronning
To tårn
To springarar
To løparar og
Åtte bønder

Offiserar 
Alle brikkene utanom bøndene er offiserar. 
 Tårn og dronning blir kalla tunge offiserar
 Løpar og springar blir kalla lette offiserar

Korleis brikkene går 
Kvar brikke har sin eigen måte å bevege seg på brettet. Gjennom utviklinga av sjakkspelet gjennom historia, har måten dei ulike brikkene har bevega seg på, endra seg ein del. Tårnet og springaren har likevel bevega seg på same vis dei siste 1000 åra, så nokre gamle arabiske sjakkoppgåver vil framleis vere forståelege for notidas spelarar. 
Sjå sjakk og artikkel for kvar enkelt brikke for korleis dei bevegar seg.

Namn på brikkene og utforming 
Namna på brikkene og utforminga av brikkene varierer etter språk og kultur. Utsjånaden kan vere stilisert etter internasjonal standard, utforma på kunstnarleg vis, eller laga som miniatyrstatuer av personane. Brikker har også blitt laga i alle moglege materialar. Ein del brikkesett har høg kunstnerisk verdi, og fine brikkesett kan vere samleobjekt.

Eit eksempel på historiske sjakkbrikker er Lewisbrikkene.

Brikker
Gambit

Ein gambit er ei sjakkopning der ein spelar ofrar materiell for å oppnå andre fordelar, vanlegvis utviklingsforsprang. Vanlegvis er det ein bonde som blir ofra, men det finst også gambitar der ein ofrar ein løpar eller springar. Ein gambit der motstandaren svarar med å sjølv å ofre, spele gambit, blir kalla ein motgambit.

Ordet gambit blei først teke i bruk i sjakk av den spanske presten Ruy López de Segura. Ordet kjem frå italiensk dare il gambetto, «å setje eit bein fram» eller altså «å spenne bein på nokon», «krokfot». Lopez studerte og utvikla denne spelemåten, og dermed fekk det italienske ordet den spanske forma gambito, som deretter vart til det franske gambit, slik det også skrivst på norsk.

Eksempel på gambitar 
Kongegambit: 1.e4 e5 2.f4
Dronninggambit:  1.d4 d5 2.c4
 Dette er den mest spelte «gambiten», men er teknisk sett ikkje ein gambit sidan kvit straks kan vinne bonden tilbake etter 2. ..dxc4 3.Da4+
Evans-gambit: 1.e4 e5 2.Sf3 Sc6 3.Lc4 Lc5 4.b4
Rousseau-gambit 1.e4 e5 2.Sf3 Sc6 3.Lc4 f5
Smith-Morra-gambit: 1.e4 c5 2.d4 med planen 2. ..cxd4 3.c3 dxc3 4.Sxc3
Blackmar-Diemer gambit:  1.d4 d5 2.e4 dxe4 3.Sc3 med planen 4.f3
Froms gambit: 1.f4 e5
Staunton-gambit: 1.d4 f5 2.e4 
Benkögambit: 1.d4 Sf6 2.c4 c5 3.d5 b5
Budapest-gambit:  1.d4 Sf6 2.c4 e5
Skotsk gambit: 1.e4 e5 2.Sf3 Sc6 3.d4 exd4 4.Lc4 
Lettisk gambit: 1.e4 e5 2.Sf3 f5
Elefantgambit: 1.e4 e5 2.Sf3 d5
Englund-gambit: 1.d4 e5?!

Bakgrunnsstoff 
Guide to Chess Gambits (Part 1) 
Guide to Chess Gambits (Part 2)

Gambit