alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Sigourney Weaver

Sigourney Weaver ()
er ein USA-amerikansk filmskodespelar og filmprodusent frå New York. Ho fekk sitt gjennombrot i Woody Allen sin dramafilm Annie og jeg i 1977 og sin fyrste hovudrolle i 1979 da ho skildra Ellen Ripley i kassasuksessen Alien – den 8. passasjeren. Weaver har seinare skildra den same rollefiguren i tre oppfølgjarar: Aliens (1986), Alien 3 (1994) og Alien: Oppstandelsen (1997). Rolleskildringa i Aliens ga Weaver hennar fyrste Oscarnominasjon, ein nominasjon som i dag er ansett som ein milestolpe inna godkjenninga av science fiction, action og grøssere. Rollefiguren blir sett på som sentral i arbeidet med å utfordra kjønnsroller på film, og har gjentekne gangar blitt stemt fram som den beste heltinna i filmhistoria. I februar 2015 takka ho ja til å gjenta rolla som Ripley i den planlagd femte Alien-filmen, med Neill Blomkamp som regissør.

Weaver har elles hatt roller i filmsuksesser som Ghostbusters (1984), Ghostbusters II (1989) og Avatar (2009). Ho har blitt nominert til Golden Globe sju gongar, og har vunne to gongar: ho vann prisen for beste kvinnelege hovudrolle i ein dramafilm med I gorillaens rike og beste kvinnelege birolle for Working Girl, båe under prisutdelinga i 1989. Med dette vart ho den fyrste personen til å vinne to skuespillprisar på same Golden Globe-utdeling. Ho vann også ein BAFTA-pris for beste kvinnelege birolle for rolla i The Ice Storm (1997). I tillegg til dette har ho blitt nominert tre gongar til Oscar-prisen, tre gongar til Emmy-prisen og seks gongar til Saturn Awards (av desse har ho vunne to stykk).

Ho har også hatt roller i filmar som Brennpunkt Djakarta (1982), Dave (1993), Death and the Maiden (1994), Copycat (1995), A Map of the World (1999) og Galaxy Quest (1999). Sigourney Weaver har også vist seg på TV-skjermen med skrekkfilmen Snow White: A Tale of Terror (1997), dramafilmen Prayers for Bobby (2009) og den politikkrelaterte miniserien Political Animals (2012). Ho har fått tilnamnet «dronninga av science fiction» på grunn av sine mange bidrag til science fiction-historia. Weaver har også hatt mindre biroller i film- og TV-suksesser som Futurama (2002), WALL-E (2008), Paul (2011) og The Cabin in the Woods (2012).

Weaver har også hatt talrike roller på scena, og blei nominert til ein Drama Desk-pris for prestasjonen i musikalen Das Lusitania Songspiel (1980). I dette stykket var ho også medforfattar med klassekameraten Christopher Durang. Ho ble elles nominert til ein Tony-pris for beste kvinnelege birolle for rolleskildringa i Broadway-stykket Hurlyburly (1984). Weaver vende tilbake til Broadway-scena for fyrste gang på 15 år i 2013, da ho skildra filmstjerna Masha i det Tony-vinnande skodespelet Vanya and Sonia and Masha and Spike.

Filmar 
(ufullstendig liste)

Teater

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 

Folk frå New York City
Kvinnelege skodespelarar frå 1900-talet
Kvinnelege skodespelarar frå 2000-talet
USA-amerikanske skodespelarar frå 1900-talet
USA-amerikanske skodespelarar frå 2000-talet
Sharon Stone

Sharon Yvonne Stone () er ein amerikansk filmskodespelar og -produsent.

Ho er kjend frå filmar som  Total Recall (1990), Basic Instinct (1992),  Sliver (1993), Casino (1995), The Quick and the Dead (1995),  Catwoman (2004), Bobby (2006), Lovelace (2013) og Fading Gigolo (2013). 

Stone har vore nominert til og vunne fleire Emmy-, Golden Globe- og Oscar-prisar.
I 1995 fekk ho ei stjerne på Hollywood Walk of Fame og ein Women in Film Crystal Award. Ho vart tildelt den franske Ordre des Arts et des Lettres i 2005.

Kjelder

USA-amerikanske skodespelarar
Folk frå Pennsylvania
Hollywood Walk of Fame
Ordre des Arts et des Lettres
Sally Field

Sally Margaret Field () er ein amerikansk filmskodespelar fødd i Pasadena i California i USA som har vunne fleire høgthengande prisar.

Field slo gjennom i TV-seriane Gidget (1965) og The Flying Nun (1967-1968). Ho utvikla seg til ein dyktig dramatisk skodespelar og vann ein emmypris i 1977 for Sybil, ein TV-film om ei kvinne med 16 personlegdommar. Ho har vunne to oscarprisar for hovudrollane i Norma Rae (1979) og Places in the Heart (1984).

Filmar 
 The Way West (1967)
 Stay Hungry (1976)
 Smokey and the Bandit (1977)
 Sybil (1977)
 Heroes (1977)
 The End (1978)
 Hooper (1978)
 Norma Rae (1979) – Oscar for beste kvinnelege skodespelar
 Beyond the Poseidon Adventure (1979)
 Smokey and the Bandit II (1980)
 Back Roads (1981)
 Absence of Malice (1981)
 Kiss Me Goodbye (1982)
 Places in the Heart (1984) – Oscar for beste kvinnelege skodespelar
 Murphy's Romance (1985)
 Surrender (film)|Surrender (1987)
 Punchline (film)|Punchline (1988)
 Steel Magnolias (1989)
 Not Without My Daughter (1991)
 Soapdish (1991)
 Homeward Bound: The Incredible Journey (1993) (stemme)
 Mrs. Doubtfire (1993)
 A Century of Cinema (1994) (dokumentar)
 Forrest Gump (1994)
 Eye for an Eye (1996)
 Homeward Bound II: Lost in San Francisco (1996)
 Where the Heart Is (2000)
 Say It Isn't So (2001)
 Legally Blonde 2: Red, White and Blonde (2003)
 Going Through Splat: The Life and Work of Stewart Stern (2005) (dokumentar)

USA-amerikanske skodespelarar
Folk frå California
Oscarvinnarar
Russell Crowe

Russell Ira Crowe () er ein newzealandsk-australsk filmskodespelar. Han vann oscarprisen for beste mannlege hovudrolle i Gladiatoren i 2001.

Crowe vart fødd i Wellington på New Zealand der han gikk på Auckland Grammar School.
Då han var fire flytta familien til Australia. Då han var 14 flytta dei tilbake til New Zealand igjen, og som 21-åring reiste Crowe tilbake til Australia på eiga hand. Han hadde tenkt å studera skodespel ved National Institute of Dramatic Art, men etter råd frå ein ven let han dette vera. I staden dreiv han mellom anna som gatemusikant i eit halvår.

Crowe byrja skodespelarkarriera si fjernsynsseriane Neighbours og Living with the Law, før han filmdebuterte i The Crossing og Blood Oath i 1990. I 1991 spelte han in Proof, som gav han ein Australian Film Institute (AFI)-pris for beste birolle. I 1992 vann han AFI-rpisen som beste mannlege skodespelar for rolla si i Romper Stomper.

Etter suksessen i Australia fekk Crowe rollar i Hollywood-filmar. Han spelte saman med Denzel Washington i Virtuosity og med Sharon Stone i The Quick and the Dead i 1995. I 2001 vann han to oscarprisar for Gladiatoren. Han blei også oscarnominert for The Insider og A Beautiful Mind, den sistnemnde vann han ein BAFTA-pris for.

I 2005 samarbeidde Crowe med A Beautiful Mind-regissøren Ron Howard igjen i Cinderella Man, og i 2006 med Gladiator-regissøren Ridley Scott i A Good Year og seinare American Gangster, der han igjen spelte med Denzel Washington.

Crowe gifta seg med den australske skodespelaren og songaren Danielle Spencer i 2003. Dei har to søner.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Russell Crowe» frå , den 27. august 2009. 
 

Australske skodespelarar
Newzealandske skodespelarar
Oscarvinnarar
Sidney Poitier

Sidney Poitier () var ein amerikansk og bahamansk skodespelar, regissør og produsent som utmerkte seg ved å bana veg for afroamerikanarar på filmlerretet.

Livssoge 
Poitier blei fødd i Miami men voks opp i fattigdom på Bahamas. Tretten år gammal avslutta han skulegangen. Han gjekk seinare inn i den amerikanske hæren og tenestegjorde under den andre verdskrigen som medisinsk assistent.

Han debuterte som skodespelar på Broadway i 1946 og som filmskodespelar fire år etter. Gjennombrotet kom med filmen Blackboard Jungle frå 1955, der den tjuesjuårige Poitier hadde ein overtydande rolle som ein skuleelev. For filmen Lilies of the Field frå 1963 fekk han ein Oscarpris som beste mannlege skodespelar, den første afroamerikanaren.

Han spelte i teaterstykket Raisin in the Sun av Lorraine Hansberry då det først blei sett opp på Broadway i 1959, og i filmatiseringa frå 1961. Andre kjende opptredenar er i filmar som Porgy and Bess, basert på operaen av Gerswhin, Guess Who's Coming to Dinner, om eit kjærleiksforhald mellom ein svart mann og ei kvit kvinne, og In the Heat of the Night, om ei mordetterforsking i ein småby i Mississippi.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Sidney Poitier» frå ,  den 25. januar 2006.  
 

USA-amerikanske skodespelarar
Afroamerikanarar
Oscarvinnarar
Folk frå Miami
Bahamanarar
Abakan

Abakan (russisk Абакан; khakasisk Ағбан) er ein by i Sibir i Russland og hovudstad i republikken Khakasia. Innbyggjartalet er om lag 160 000 (2005). Byen ligg sentralt i Minusinsksenkinga der Abakanelva renn ut i elva Jenisej, rundt 3400 km aust for Moskva. 

I 1675 vart det bygd eit russisk fort her, på ordre av Peter den store, som del av prosessen med å underleggje Khakasia russisk kontroll. Han var òg kjend som Abakansk. I Det russiske keisardømet. I 1780-åra oppstod landsbyen Ust-Abakanskoje i same området, og fram til 1914 var busetnad kjend under dette namnet. Frå 1914 til 1924 heitte byen Abakan og frå 1925 til 1931 Khakassk. I 1931 endra landsbyen namn til Abakan og fekk bystatus. Innbyggjartalet var då 10 665.

Frå 1991 er Abakan hovudstad i republikken Khakasia. Byen har tre jernbanelinjer , elvehamn og flyplass. Her er òg universitet.

Abakan var (saman med Tajsjet) ein av endestasjonane på Abakan-Tajsjet-jernbanen. Han er i dag eit viktig jernbaneknutepunkt mellom tre jernbanelinjer. Byen har ei elvehamn, ein lufthamn, industriverksemder, Khakasia statlege universitet, og tre teater. Han har òg eit kommersielt senter som produserer fottøy, matvarer og metallprodukt.

Bakgrunnsstoff 
 Nettportal
 Gatebilete

Busetnader grunnlagde i 1675
Jon Elster

Jon Elster () er ein norsk filosof og samfunnsforskar frå Oslo. Han er son av forfattar og kringkastingssjef Torolf Elster og lyrikar Magli Elster. Elster har utdanning frå Universitetet i Oslo og Sorbonne i Paris, der han skreiv doktorhavhandling om Karl Marx. 

Han har tidlegare vore tilsett ved Universitetet i Oslo, og har frå 1970-åra vore professor i statsvitskap ved Universitetet i Chicago, og frå 1995 ved Columbia University i New York. Jon Elster var ein sentral medarbeidar til PaxLeksikon, og har stått bak utgjevingar av sosialistiske skrifter, især av Karl Marx, på norsk. 

Dei viktigaste arbeida til Elster har vore innanfor vitskapsteori og teoriar om rasjonelle val. Elster var medlem av Septembergruppa, ei gruppe samfunnsforskarar som var tett knytt til den vitskaplege retninga analytisk marxisme. I boka Making sense of Marx gjekk Elster mot fleire av Marx sine sentrale teoriar og konsept, så som den historiske materialismen og dialektikken, og freista å forklara teoriane om utbyting, klasse og framandgjering ved hjelp av teori om rasjonelle val og metodologisk individualisme. Dette verket konkluderer med at Marx' økonomiske teoriar for det meste er feilaktige eller irrelevante, og at marxismens kjerne dermed ikkje er haldbar.

Jon Elster fekk Jean Nicod-prisen in 1997, og vart i 2006 æresdoktor ved NTNU.

Skrifter 
 Logic and Society (1978)
 Ulysses and the Sirens (1979)
 Sour Grapes: Studies in the Subversion of Rationality (1983)
 Making Sense of Marx (1985)
 An Introduction to Karl Marx (1986)
 Hva er igjen av Marx? (1988)
 Nuts and bolts for the Social Sciences (1989)
 Vitenskap og politikk (1989)
 Political Psychology (1993)
 Strong Feelings: Emotion, Addiction, and Human Behavior The Jean Nicod Lectures. (1997)
 Alchemies of the Mind: Rationality and the Emotions (1999)
 Ulysses Unbound: Studies in Rationality, Precommitment, and Constraints (2002)
 Closing the Books: Transitional Justice in Historical Perspective'' (2004)

Kjelder 

 NBL-artikkel om Elster, skriven av Fredrik Engelstad.

Elster, Jon
Elster, Jon
Elster, Jon
Folk frå Oslo
Medlemmar av Det Norske Videnskaps-Akademi
Sirenik

Sirenik er eit utdøydd yupik-språk i den eskimoiske delen av den eskimoisk-aleutiske språkfamilien. Språket døydde ut i 1997. Det vart snakka i landsbyen Sireniki på Tsjukotka-halvøya nordaust i Sibir i Russland, der dei no snakkar sibirsk yupik og russisk.

Kjelder 

 Engelsk og finsk wikipedia.
 Ethnologue sin rapport om sirenik
Evenkia

Evenkia (russisk Эвенкийский автономный округ) var fram til 1. januar 2007 eit sjølvstyrt distrikt (okrug) i Russland. Evenkia var del av Krasnojarsk kraj, men samstundes eit av dei 88 føderasjonssubjekta i den russiske føderasjonen. Hovudstaden var Tura, arealet var 767 600 km² og innbyggjartalet var 17 300 (2006). Frå 1. januar 2007 er Evenkia ein vanleg rajon (kommune) i Krasnojarsk kraj. Folketalet i 2010 var gått ned til 16 300.

Geografi
Evenkia er det minst tettbygde området i Russland og er mindre tettbygd enn Grønland. På eit område om lag like stort som Noreg og Sverige til saman bur det om lag like mange menneske som på Stord. Evenkia ligg i den sentrale delen av den sibirske vidda. Det høgaste punktet er fjellet Kamen (1701 m.o.h.). Store område i nord har permafrost, men om lag 80 % av området er taiga. Middeltemperaturen i januar er -34 grader celsius, i juli +15 grader celsius.

Reindrift er ein utbreidd leveveg. Ein håpar å utvikla oljeverksemd og turisme.

Jernbane eller vegar finst praktisk talt ikkje. Kommunikasjonsmiddel er hovudsakleg elvebåt, fly eller reinsdyr.

Demografi og etnisk samansetjing
Folketalet i  2002 var på 17 697. Av desse var det (i folketeljinga frå 2002) representantar frå 67 etniske grupper, m.a. 10 958 russarar (62 %), 3 802 evenkar (21,5 %) 991 jakutar (5,6 %), 550 ukrainarar (3,1 %), 211 ketar (1,2 %), 162 tatarar (0,91 %), 152 khakassar (0,86 %), 127 volgatyskarar (0,72 %) og så vidare.

Som andre autonome okrugar var Evenkia bygd opp rundt ein minoritet, i dette tilfelle evenkane, som snakkar evenkisk, eit tungusisk språk.

Historie
Evenkia har vore del av Russland sidan 1600-talet. Både i tsar-tida og sovjet-tida var det fangeleirar for politiske fangar her. 30. juni 1908 var Evenkia åstad for ein av dei største naturlege eksplosjonane på jorda i moderne tid. Eit område på over 3000 km² med skog vart lagt flatt etter ein eksplosjon på mellom 10 og 15 megatonn, forårsaka av ein meteoritt. Området er så øde at den første ekspedisjonen ikkje nådde fram til eksplosjonsstaden før i 1927.

Det autonome området vart oppretta i 1930. Etter oppløysinga av Sovjetunionen i 1991 vart Evenkia eit av føderasjonssubjekta i den russiske føderasjonen, men òg framleis del av Krasnojarsk kraj. Sidan 2001 er Boris Zolotarjov guvernør i Evenkia.
17. april 2005 vart det vedtatt i ei folkerøysting at Evenkia, saman med Tajmyr skulle slåast saman med Krasnojarsk kraj. Dette skjedde 1. januar 2007.

Fotnotar

Evenkia
Tidlegare russiske føderasjonssubjekt
Alutiiq

Alutiiq, eller sugpiaq, er eit sørleg yupik-språk som blir snakka i området frå Alaska-halvøya til Prins Williams-sundet, og på Kodiak-øya. Det er ca. 3000 alutiiqar, ca. 400 av dei snakkar framleis alutiiq, og desse høyrer til mellomgenerasjonen og den eldre generasjonen. Alutiiq er med andre ord eit utryddingstruga språk.

Yupikfolket som talar språket kallar seg sjølv sugpiaq, av suk «person» og tilhengaren -piaq «verkeleg». Namnet alutiiq kjem frå ei russisk form av «aleutiske», russarane kalla alle som budde i området frå Attu til Kodial for aleutar.

Dialektar 

Alutiiq har to dialektar, koniag og chugach.

Forskingshistorie 

Det vart gjort ein del arbeid på alutiiq av russiske munkar før 1807, men dette arbeidet er ikkje bevart. Moderne arbeid om alutiiq er Irene Reed sitt arbeid frå byrjinga av 1960-talet og Jeff Leer sitt arbeid frå og med 1973.

Kjelder 

 Alaska Native Language Center om alutiiq

Bakgrunnsstoff 
 Alaskan Orthodox texts om alutiiq

Alutiiq
Eskimoisk-aleutiske språk
Språk i USA
Einskildspråk
Viktor Khristenko

Viktor Borisovitsj Khristenko (), er ein russisk politikar og økonom. Frå 24. februar til 5. mars 2004 var han fungerande statsminister i Russland etter at føregangaren Mikhail Kasianov vart avsett av president Vladimir Putin.

Khristenko vart fødd i Tsjeljabinsk. Han er gift og har tre born. Han har doktorgrad i økonomi og jobba etter endt utdanning ved universitetet i Tsjeljabinsk. Frå 1991 til 1997 hadde han høge posisjonar i administrasjonen i Tsjeljabinsk oblast. I 1997 kom han til Kreml som visefinansminister. Frå 1999 var han visestatsminister. Frå 5. mars 2004 til 31. januar 2012 har han vore industri- og energiminister.

Russiske politikarar
Russiske regjeringsleiarar
Bronkiektasi

Bronkiektasi er ein kronisk betennelsestilstand eller degenerativ tilstand i éin eller fleire bronkiar eller bronkiolar i lungene som blir kjenneteikna ved utviding av og tap av elastisitet i veggene. Dette fører til luftobstruksjon og svekka evne til å klare opp i sekresjon. Pasientar med bronkiektasi produserer store mengder sputum (slim). Bronkiektasi blir gjerne rekna med blant dei ulike medisinske tilstandane som blir definerte som kronisk obstruktiv lungesjukdom.

Historie 
Bronkiektasi vart først skildra av René Laënnec i 1819, og vart seinare skildra i meir detalj av Sir William Osler mot slutten av 1800-talet.

Diagnose 
Diagnosen bronkiektasi blir stilt på grunnlag av klinisk historie som inkluderer dagleg produksjon av sputum og karakteristiske CT-scan-funn.

Behandling 
Behandlinga av bronkiektasi har som mål å kontrollere infeksjonar og bronkial sekresjon, å redusere luftvegsobstruksjon og å unngå medisinske komplikasjonar. Dette inkluderer antibiotikabehandling av infeksjonar og reduksjon av væske gjennom lungedrenasje og bringefysioterapi.

Assosiasjonar 

Bronkiektasi er karakteristisk for mange ulike medisinske tilstandar — særleg primær ciliærdyskinesi (òg kalla Kartageners syndrom).

Kjelder 
 «Bronchiectasis» på Engelsk Wikipedia

Bakgrunnsstoff 
 Merck Manual — Second Home Edition

Kronisk obstruktiv lungesjukdom
Plevritt

Plevritt, òg pleuritt eller lungehinnebetennelse, er ein betennelse i lungehinna som kan føre til smertefullt andedrett og andre symptom. Plevritt kan ha opphav i fleire ulike smittsame og ikkje-smittsame sjukdommar.

Symptom 
 Feber
 Hoste
 Fryserier
 Kort pust
 Vekttap
 Dårleg appetitt
 Skarpe bringesmerter ved pusting. (Denne smerta kan føre til rørslehemming ved bringesida ved plevritt.)
 Snøgt og grunt andedrett
 Problem med å puste djupt inn
 Kløe på ryggen, nærme lungene, men utan synleg utslett

Kjelder 
 «Pleurisy» på Engelsk Wikipedia
 http://www.patient.co.uk/showdoc/23069037/
 http://www.ecureme.com/emyhealth/data/pleurisy.asp

Pulmonologi
Sjukdommar i andedragssystemet
Salvadoriansk colón

Colón (fleirtal sp. colones) var valutaen i El Salvador frå 1. oktober 1892. Mynteininga er oppkalla etter Christofer Columbus (på spansk Cristóbal Colón). Mynteininga i Costa Rica ber det same namnet. Amerikansk dollar (USD) vart mynteininga i El Salvador gjennom ei ny lov om monetær integrasjon vedtatt 29. november 2000. I lova om monetær integrasjon vart det fastsett at amerikanske dollar skulle nyttast side om side med colones frå og med 1. januar 2001. Det vert ikkje produsert meir colones i El Salvador og til sist er det venta at dollaren overtar for colones.

El Salvador
Valuta
Rasjid Nurgalijev

Rasjid Gumarovitsj Nurgalijev (russisk Рашид Гумарович Нургалиев), fødd 8. oktober 1956 er ein russisk politikar og general-oberst. Frå 2004 er han innanriksminister i Russland.

Han vart fødd i Zjetygare (kas.: Джетыгара) i Kasakhstan og gjekk på skule i Karelia. I 1979 vart han uteksaminert frå universitetet i Petrozavodsk med ein høgare grad i økonomi. Etter å ha jobba som lærar gjekk han inn i KGB i Karelia i 1981. Karrieren hans i etterretningstenesta nådde eit høgdepunkt då han vart ein visedirektør for FSB i 2000. I 2002 vart han viseinnanriksminister, og 2. januar 2004 innanriksminister i den russiske føderasjonen. Han er gift og har to born.

Nurgalijev, Rasjid
Leiglending

Leiglending eller bygselmann var ei nemning på ein jordbrukar som leigde skuldsett jord (eigedom) av ein jordeiegar. Fram til 1700-talet var dei fleste norske bøndene leiglendingar.

Bonden skreiv som regel ei såkalla bygselkontrakt med eigaren av garden. Frå seinmellomalderen av var slike kontraktar ofte på livstid (om ein ikkje mislegheldt avtala), og kontrakten kunne i dei fleste høve gå i arv mot at ei ny kontrakt vart skriven med arvingen.

Plikter fylgde med leiglendingskontrakten, som at bygg på eigedomen skulle vedlikehaldast og ved nokre høve at ein skulle hjelpa til på jordeigaren sin gard om det trongst. Det var vanleg å betala ei årleg leiga, ei landskyld. Ei bygselkontrakt var òg gjeldande for leiglendingen si enkja. Om ho gifta seg opp att, måtte kontrakten skrivast på nytt med hennar mann.

Ein leiglending kunne i tillegg til å leiga jord òg eiga jord, ein kunne med andre ord vera både sjølveigar og leiglending på ei og same tid. Frå 1710 vart leiglendingar gjevne forkjøpsrett om jordeigaren ynskte å selja eigedomen.

Kjelder 
 Steinar Imsen og Harald Winge: Norsk historisk leksikon. Kultur og samfunn ca. 1500–ca. 1800 (2. utgåve, Cappelen Akademisk Forlag, Oslo 1999)

Landbrukshistorie
Jordbruksyrke
Stamhus

Stamhus er ei nemning på ein godseigedom (jordegods eller storgard), som utan å delast skulle arvast av eldste son av eigaren. Eigaren av eit stamhus vart ofte kalla stamhusbesidder, eller godseigar. Eit stamhus fekk skattefritak, men til gjengjeld kunne det ikkje seljast. Nemninga vart mest nytta i unionen Danmark-Noreg. Stamhuset Hesselagergård vart oppretta i 1568, som det første stamhuset i Danmark. I høve Kristian den femtes danske lov av 1683 og Kristian den femtes norske lov av 1687 vart det mogleg for eigarar av setegardar (sædegårder) å oppretta eit stamhus. Setegarden måtte vera matrikulert med over 400 tønner hartkorn. Ordninga vart i Danmark avskaffa i 1919. I Noreg er ordninga med stamhus formelt ikkje oppheva, men paragraf 108 i den norske grunnlova av 1814 seier "«Ingen Grevskaber, Baronier, Stamhuse og Fideikommisser, maa for Eftertiden opprettes»."
Stamhus vert i norske lover regulert i første rekke av lov av 23. juni 1888 nr. 3 med særlige Bestemmelser angaaende Leilendingegods tilhørende Stamhuse og visse Stiftelser m.v. (stamhuslova) og forskrift av 26. juni 1896 nr. 9805 angaaende Fremgangsmaaden ved Salg af Leilændingsgods tilhørende Stamhuse m.v. (stamhusforskrifta) gjeve i medhald av paragraf 9 i lova .

Nokre norske stamhus 
 Dønnesgodset i Dønna - stamhus frå slutten av 1600-talet, seinare oppheva
 Baroniet Rosendal- Frå 1745 eigd av slekta Rosenkrone som Stamhus, inntil Universitetet i Oslo fekk det i gåve i 1927.
 Jarlsberg gods - grevskap før 1893
 Stamhuset Ekeberg - oppretta ved testament den 5. mars 1781. Under oppløysing i 2005

Bakgrunnsstoff 
 Om lov om oppløsning av stamhuset Ekeberg
 Norske slott og herregårder
 Dønnesgodset

Landbrukshistorie
Phoenix Foundation

Phoenix Foundation er ein amerikansk libertariansk organisasjon. 

Under leiing av eigedomsmillionæren Michael Oliver, prøvde Phoenix Foundation i 1972 å gjennomføre ei statsdanning, Minerva, kring ei plattform på eit sandrev i Stillehavet. Forsøket mislukkast då Tonga annekterte plattforma. Målet til Phoenix Foundation var å skape eit skatteparadis, og dei freista seinare å danne statar på øyene Abaco i Bahamas (1973) og Espiritu Santo i Vanuatu (1980). Begge gangene vart organisasjonen stoppa av at naboland greip inn.

Phoenix Foundation er også namnet på firmaet fjernsynshelten MacGyver jobber i.

Politiske organisasjonar
Liberalisme