alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Klassisk musikk

Klassisk musikk har i daglegtale tydinga europeisk kunstmusikk, det vil seie musikk nedskriven på notar, og gjerne frå 1700- og 1800-talet, som ein motsetnad til moderne popmusikk. Ordet kan likevel ha mange ulike tydingar, som glir litt over i kvarandre:

 «Klassisk» viste opphavleg til den antikke kulturen i Hellas og Roma. Klassisk musikk kan difor tyde musikk påverka av idear frå antikken, gjerne eit beherska, enkelt og harmonisk uttrykk. Desse ideane var viktige under renessansen og i wienerklassisismen.
 Klassisk musikk kan vere einstydande med wienerklassisk musikk (musikk frå andre halvdel av 1700-talet).
 Den «klassiske» perioden har vorte utvida til å tyde heile den europeiske kunstmusikken, som utgjer ein tradisjon meir eller mindre utan avbrot frå barokken eller endå tidlegare, og fram til byrjinga av 1900-talet. Ein kan og seie at denne tradisjonen har halde fram til i dag med moderne kunstmusikk.
 Klassisk musikk kan og tyde all tradisjonell kunstmusikk. Då kan ein ta med den tradisjonelle kunstmusikken i til dømes India eller Japan.
 «Klassisk» musikk kan tyde musikk som er tenkt som seriøs kunstmusikk, som mykje av jazzmusikken, og mykje av den moderne musikken som ikkje er tenkt som kommersiell popmusikk.
 «Klassisk» kan tyde noko med ein særleg kvalitet, noko som som har varig verdi. Då kan all musikk som overlever si tid, kallast klassisk, som til dømes musikken til The Beatles.
 «Klassisk» kan tyde noko som er typisk. Slik kan ein seie at klassisk musikk kan tyde eit stykke musikk som er typisk for den stilen han representerer. Då har alle stilartar og periodar sin «klassiske» musikk.

 
Europeisk musikk
Rifle

Ei rifle er eit to-hands skytevåpen med rifla løp, det vil seie at det innvendig i løpet har ei spiralform som set prosjektilet i rotasjon. Dette gjer at «kula» går lenger og beinare enn ho elles ville gjort. 

Skytevåpen med rifla løp har funnest i over to hundre år. Riflene overtok etter kvart plassen til dei glattbora skytevåpna som fanst tidlegare, bortsett frå i hagler, som framleis er glattbora.

Ein person som jobbar med bygging og reparasjon av rifler vert kalla børsemakar.

Historie 

Dei første riflene var munnladarar med flintlås, sidan kom perkusjonslåsen, før patronen vart oppfunnen på 1800-talet. Da kom først enkeltskotsrifler med ulike låsmekanismar, og så magasingeværa, med eit ladegrep du måtte repetere etter kvart skot. Dei vart såleis kalla repetisjonsrifler. Dagens repetisjonsvåpen har ikkje endra seg stort sidan slutten av 1800-talet, anten ein talar om rifler med bolt, som til dømes krag- og mausergeværa, eller rifler med bøyle, som winchesterriflene og etterlikningar av dei. 

Det nye på 1900-talet var halvautomatiske rifler, som kom under andre verdskrigen (mest utbreidd den amerikanske Garand-rifla), og rifler med omstillar mellom halv- og heilautomatisk eldgiving, som kom etter andre verdskrigen (som den sovjetiske AK-47 og AG-3 som er standardvåpenet i det norske forsvaret).

Til storvilt-jakt er repetisjonsrifler mest utbreidd. Halvautomatiske rifler er sjeldnare, og dei som kan skyte heilautomatisk sjølvsagt berre til militært bruk.

Siktemidla på ei rifle kan vere ope sikte, diopter eller kikertsikte. Opne sikte har ein stolpe framme på løpet og eit hakk attpå, som kan stillast opp eller ned etter avstand til målet. Diopter har eit hòl atte, som gjer at auget automatisk sentrerer stolpen eller hòlkornet framme i høve til målet. Kikertsikte er som namnet seier ein påmontert kikert attpå løpet, som oftast har eit innebygd trådkors for sikting. Jegerar blir aldri samde om kva som er best, men dei fleste som jaktar storvilt i Noreg i dag brukar nok kikertsikte.

Ei god rifle med ein god patron kan skyte beint opptil ca 400 meter.

Bakgrunnsstoff 

Skytevåpen
Jaktvåpen
Militære våpen
Zermatt

Zermatt er ein kommune i distriktet Visp i kantonen Valais i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Landsbykyrkja ligg 1 608 meter over havet. Zermatt ligg øvst i Mattertal, på nordsida av Matterhorn. 

Zermatt er ein svært kjend ski- og turiststad. Landsbyen er bilfri, sjølv om ein får løyve til å ha motorkøyrety av det kantonale politiet. Generelt sett er det fastbuande som får lov til dette. Dei fleste som besøker Zermatt kjem med tog frå Täsch eller Visp.

Zermatt er utgangspunkt for mange vandreturar i Alpane.

Skirennaren Max Julen er frå Zermatt.

Bakgrunnsstoff
 Zermatt si offisielle nettside
 Fotogalleri over Zermatt 
 Fotos Zermatt       

Kommunar i Valais
Vintersportstader i Sveits
Bilfrie byar og tettstader
Kondensator

Ein kondensator  er ein elektronisk komponent som lagrar energi i eit elektrisk felt mellom to vanlegvis metalliske «plater» med like stor og ulikt retta ladning. Ein kondensator vert til dømes laga ved å rulle to metallfilmar saman med ein isolator (eit dieletrika) mellom filmane.

Fysiske samanhengar 

Ein kondensator vil hindre likestraum (DC) å passere gjennom seg sidan dei to tilkoplingspunkta til kondensatoren ikkje har galvanisk kontakt. Soleis kan ein kondensator brukast til å fjerna likestraumskomponenten frå eit signal. Om ein kondensator vert utsett for vekselstraum (AC) med høg frekvens, vil ladningen mellom platene i kondensatoren svinge fram og tilbake slik at det ser ut som om kondensatoren oppfører seg som ei kortslutning. Ved å utnytte desse to eigenskapane kan ein bruke ein kondensator til å forme eit elektrisk signal.

Kapasitans 

Evna til å lagra elektrisitet vert kalla kapasitans. Det er kapasitansen til ein kondensator ein utnyttar i elektroniske kretsar. Denne er gjeven av samanhengen
, der  er kapasitansen i Farad,  er ladningen mellom platene,  er spenninga (eller potensialforskjellen) mellom platene.

Lagra energi 

Energien i Joule lagra i ein kondensator er gjeven av denne likninga

Bruksområde 
I signalhandsaming vert kondensatorar nytta til å filtrere elektriske signal. Kondensatorar er som regel mindre og lettare å lage enn spolar og vil difor ofte vere føretrekt komponent for å lage eit analogt filter. Eit lågpassfilter vil til dømes fjerne høge frekvenskomponentar av eit signal, også kalla glatting. Til dømes koplar ein gjerne ein stor kondensator mellom forsyningsspenninga og jord attmed elektroniske krinsar, for å fjerna høgfrekvent støy frå likerane og lagra energi lokalt. Når kondensatorar vert nytta på denne måten, kallar ein dei for avkoplingskondensatorar.

Ulike typar kondensatorar 
 Elektrolytt
 Tantalium
 Keramisk
 Polyester

Bakgrunnsstoff

Elektriske komponentar
Palo Alto

Palo Alto er ein by i Santa Clara County i området kring San Francisco i staten California i USA. Palo Alto ligg ved den nordlege enden av det som blir kalla Silicon Valley.

Byar i California
Busetnader grunnlagde i 1769
Claude Debussy

Claude Debussy () var ein fransk komponist.

Debussy er kjend som ein representant for stilen impresjonisme, saman med Maurice Ravel.

Dei mest kjende verka hans er nok Prélude à l’après-midi d’un faune (Forspill til faunens ettermiddag) for orkester, Clair de lune for piano, Arabesque 1 for piano, og La fille aux cheveux de lin for piano. Musikken til Debussy har ofte noko drøymande over seg, med ein lett, raffinert klang, noko desse verka er døme på. Men det finst òg mykje humor og snert i Debussys verk, og ikkje minst psykologisk djupn.

Debussy let seg mellom anna inspirere av jazz. Dette er tydeleg i Golliwog's Cake Walk, Le petit nègre, og Minstrels.

Verk

Piano 
 Danse bohémienne (1880)
 Deux Arabesques (1888)
 Suite bergamasque (1890)
 Prelude
 Menuet
 Clair de lune
 Passepied
 Tarentelle styrienne (1890)
 Valse romantique (1890)
 Mazurka (1890)
 Rêverie (1890)
 Ballade (slave) (1890)
 Images (1894)
 Lente Réminiscences du Louvre Quelques aspects d'une mélodie «Nous n'irons plus au bois» Pour Le Piano (1899)
 Prelude Sarabande Toccata Estampes (1903)
 Pagodes La Soiree dans Grenade Jardins sous la pluie D'un cahier d'esquisses (1903)
 Masques (1904)
 L'isle joyeuse (1904)
 Images I (1905)
 Reflets dans l'eau Hommage a Rameau Mouvement Images II (1907)
 Cloches a travers les feuilles Et la lune descend sur le temple qui fut Poissons d'or Children's Corner (1909)
 Doctor Gradus ad Parnassum Jimbo's Lullaby Serenade of the Doll The Snow is Dancing The Little Shepherd Golliwog's Cake Walk Hommage à Joseph Haydn (1909)
 Le petit nègre (1909)
 La plus que lente (1910)
 Preludes I (1910)
 Danseuses de Delphes Voiles Le vent dans la plaine Les sons et les parfums tournent dans l'air du soir Les collines d'Anacapri Des pas sur la neige Ce qu'a vu le Vent d'Quest La fille aux cheveux de lin La serenade interrompue La cathedrale engloutie La danse de Puck Minstrels Preludes II (1913)
 Brouillards Feuilles mortes La Puerta del Vino Les fees sont d'exquises danseuses Bruyeres General Lavine - eccentric La terrasse des audiences du clair de lune Ondine Hommage a Samuel Pickwick Esq., P.P.M.P.C. Canope Les tierces alternees Feux d'artifice Berceuse héroique (1914)
 12 Etudes (1915)

 Song og piano 
 Ariettes oubliées (1888)
 Cinq poèmes de Baudelaire (1889)
 Trois mélodies (1891)
 Fêtes galantes (1891, 1904)
 Proses lyriques (1893)
 Chansons de Bilitis (1898)
 Trois ballades de Villon (1910)
 Trois poèmes de Mallarmé (1913)

 Orkesterverk 
 Prélude à l’après-midi d’un faune (1894)
 Nocurnes (1899)
 Nuages Fétes Sirenes Dances Sacrée et Profane for harpe og orkester (1903)
 Le roi Lear - musikk til Kong Lear for orkester (1904)
 La Mer (1905)
 De l'Aube á Midi sur la Mer Jeux de Vagues Dialogue du Vent et de la Mer Images (1905-1911)
 Gigues Ibéria Rondes de printemps Le martyre de St. Sébastien (1911)
 Jeux'' (ballet) (1913)

Kammermusikk

Opera 
 Pelléas et Mélisande

Debussy, Claude
Impresjonistiske komponistar
Impresjonisme

Impresjonisme er ei nemning som blir nytta om ein stil i fransk målarkunst frå slutten av 1800-talet. Nemninga kan òg vise til musikk frå rundt den same tida.

Impresjonistisk målarkunst 

Impresjonismen skal ha ha fått namnet sitt frå eit måleri av Claude Monet med tittelen «Impression: Soleil levant» (1872). Det var ei nemning som opphavleg vart nytta som noko negativt av ein kritikar. Andre impresjonistiske målarar var Edgar Degas, Édouard Manet, Berthe Morisot, Camille Pissarro, Auguste Renoir, Alfred Sisley og Paul Cezanne.

Impresjonistisk musikk 

Impresjonisme som omgrep vart også nytta til å omtale ein ny musikkstil som voks fram frå omkring 1890. Denne stilen kjenneteiknast av eit fokus på klang, atmosfære, utanommusikalske referansar til sanseinntrykk og stemningar, og ofte ein fasinasjon over det eksotiske og eventyrlege. Musikalske stiltrekk som uvande skalatypar, tette harmoniar og parallellførte akkordar vart hyppig nytta.

Claude Debussy blir rekna som den viktigaste impresjonistiske komponisten. Maurice Ravel blir oftast òg rekna som impresjonist. Det finst ikkje mange andre, og det kan nemnast at desse komponistane ikkje rekna seg sjølv som impresjonistar.

Den norske komponisten Alf Hurum var sterkt inspirert av Debussy, og reknast som ein som førte vidare ein impresjonistisk stil i Noreg.

Bakgrunnsstoff 

 
Fransk kunst
Kunsthistorie
Kultur på 1800-talet
Wienerklassisismen

Wienerklassisismen er nemninga på ein retning innan europeisk klassisk musikk som blei skapt i tidsrommet frå rundt 1730 til 1820, med overlapp frå den føregåande barokken og romantikken som kom etter. Musikken hadde sentrum i den austerrikske hovudstaden Wien. Nokre av komponistane som skreiv wienerklassisistisk musikk var Muzio Clementi, Johann Ladislaus Dussek og Carl Philipp Emanuel Bach, men dei best kjende komponistane frå denne perioden er utvilsamt Joseph Haydn, Ludwig van Beethoven og Wolfgang Amadeus Mozart.

Komponistar

Bakgrunnsstoff 
 Wienerklassisismen 

klassisistisk musikk
Klassisisme
Viggja

Viggja er ei bygd og ein tettstad i Skaun kommune i Trøndelag fylke. Bygda ligg på sørsida av Orkdalsfjorden, like vestom innlaupet til Gaulosen, og har .

Sjå òg
 Tettstader i Sør-Trøndelag

Kjelder
 SSB: «Tettsteder og sentrumssoner. 1. januar 2005. Sør-Trøndelag»

Tettstader i Trøndelag
Geografi i Skaun
Leif Ove Andsnes

Leif Ove Andsnes () er ein norsk klassisk pianist.

Biografi 

Andsnes vart fødd på Karmøy. Han studerte under Jiri Hlinka ved Griegakademiet i Bergen. Han har fått mange prisar. Han har samarbeidd med fleire kjende kor, orkester og songarar, som til dømes tenoren Ian Bostridge, Artemiskvatetten og Det norske kammerorkester. I 2002 spelte han Grieg sin pianokonsert ved den årlege konserten Last Night of the Proms i Royal Albert Hall, London.

Andsnes har òg utmerkt seg som kammermusikar, og saman med bratsjisten Lars Anders Tomter er han kunstnerisk leiar for Risør Kammermusikkfest. Han har òg gjort fleire innspelingar for Virgin og EMI, mellom andre av Chopin, Grieg, Brahms, Schumann, Rakhmaninov, Mozart, Bartók, Haydn, Schubert, Janáček, Liszt og Sjostakovitsj.

I 2007 fekk han ei bistilling som professor ved Norges musikkhøgskole.

Utmerkingar 

 «Royal Philharmonic Society Award»
 «Preis der Deutschen Schallplattenkritik»
 Hindemith-prisen i 1987
 Spellemannprisen 1991 i klassen orkester og kormusikk for Grieg: Piano Konsert/Liszt: Piano Konsert Nr.2 med Bergen Filharmoniske Orkester
 Spellemannprisen 1992 i klassen kammermusikk for Chopin: Sonater, mazurkaer og etyder
 Gammleng-prisen 1993 i klassen klassisk
 Spellemannprisen 1993 i klassen kammermusikk for Grieg; Piano sonate op. 7/Lyriske stykker op. 43 og 54
 Lindemanprisen i 1997
 Årets spellemann under Spellemannprisen 1998
 Anders Jahres kulturpris 1999
 Spellemannprisen 2000 i klassen klassisk musikk for Haydn: Pianokonsert nr. 3, 4 og 11 med Det norske kammerorkester
 Utnemnd til kommandør av St. Olavs orden i 2002
 Det engelske klassisk musikk-magasinet Gramophone sin instrumentalpris i 2002 for innspelinga av Edvard Grieg sine Lyriske stykker
 Spellemannprisen 2002 i klassen klassisk musikk for Schubert; Pianosonate A-Dur D 959
 Spellemannprisen 2003 i klassen klassisk musikk for Grieg/Schumann: Piano Concertos
 Spellemannprisen 2005 i klassen klassisk musikk for Rachmaninov: Piano Concertos 1 & 2
 Peer Gynt-prisen i 2007
 Stavanger Aftenblads kulturpris i 2010
 Spellemannprisen 2011 i klassen klassisk musikk for Schumann - Complete works for piano trio saman med Christian og Tanja Tetzlaff.

Bakgrunnsstoff 
 Heimesida til Leif Ove Andsnes

Kjelder 
Knut Olav Åmås [red.]: «Andsnes, Leif Ove» i Hvem er hvem? (Aschehoug, 2008)

Fotnotar 

Norske pianistar
Klassiske pianistar
Folk frå Karmøy
Vinnarar av Spellemannprisen
St. Olavs Orden
Knut Dahl Jacobsen

Knut Dahl Jacobsen (), fødd i Kristiansand, var ein norsk statsvitar og sentral i oppbygginga av studiet av offentleg administrasjon og politikk i Noreg.

Sentrale vitskaplege arbeid 
 Politikk og administrasjon. Rangering av noen lojaliteter hos offentlige tjenestemenn (mag.avhandling), (1955)
 Lojalitet, nøytralitet og faglig uavhengighet i sentraladministrasjonen, Tidsskrift for samfunnsforskning (1960)
 Teknisk hjelp og politisk struktur (1963)

Yrkesbane 
 1965: Professor i statsvitskap, Universitetet i Oslo
 1969: Professor i statsvitskap, Universitetet i Bergen
 Styrar ved Institutt for Administrasjon og organisasjonsvitskap, Universitetet i Bergen
 Dekanus ved Samfunnsvitskapleg fakultet, Universitetet i Bergen
 Ei rekkje verv innan norske forskingsråd samt Hovudkomitéen for norsk forsking (1978 - 1981)

Nettkjelde 

 NBL-artikkel om Jacobsen, skriven av Johan P. Olsen.

Jacobsen, Knut Dahl
Folk frå Kristiansand
Professorar ved Universitetet i Oslo
Professorar ved Universitetet i Bergen
Kofi Annan

Kofi Atta Annan () var ein ghanesisk diplomat og den sjuande generalsekretæren for dei sameinte nasjonane, han hadde denne jobben frå 1. januar 1997 til 1. januar 2007. Saman med SN fekk han Nobels Fredspris i 2001.

Annan blei fødd i Kumasi i den dåverande britiske kolonien Gullkysten, no Ghana. Han kom frå ein styrande familie; begge bestefedrane og ein onkel var stammehøvdingar. Faren hans var halvt ashanti og halvt fante medan mor hans var fante. I følgje tradisjonell ghanesisk namngjeving fortel namnet noko om fødselen til Annan. Kofi tyder at han var fødd på ein fredag, Annan at han var den fjerde ungen i familien, og Atta fortalde at han var fødd som tvilling, noko som blir sett på som svært spesielt i Ghana. Tvillingsystera Efua Atta døydde i 1991.

Kofi Annan byrja karrieren sin i SN-systemet i 1962, då han blei tilsett ved Verdshelseorganisasjonen (WHO). I 1996 blei han vald til generalsekretær i Dei sameinte nasjonane, ei stilling han blei innsett i den 1. januar 1997. I 2001 blei han gjenvald for ein ny periode som leiaren av SN, og han sat perioden ut, til 31. desember 2006.

Kofi Annan var gift med den svenske advokaten og artisten Nane Maria Annan. Dei hadde tre barn - to av dei, Kojo Annan og Ama Annan, var frå eit tidlegare ekteskap Kofi Annan hadde, mens den tredje, Nina Cronstedt de Groot var frå Nane Maria Annan sitt tidlegare ekteskap.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

Generalsekretærar for SN
Vinnarar av Nobels fredspris
Ghanesiske nobelprisvinnarar
Folk frå Kumasi
Carta marina

Carta marina, er rekna å vera det tidlegaste nokolunde rette kartet over landa i Norden. Veggkartet har ei høgd på kring 1,70 meter og ei breidd på kring 1,25 m. Kartet vart teikna av den svenske naturforskaren Olaus Magnus i kring tolv år fram mot 1539. Han teikna kartet på sitt kontor i Venezia. Kartet inneheld detaljar og namn. Det er prøvd å illustrera folk og natur i ulike delar av Norden. Ein kan merka seg at i Nordsjøen og andre hav er det teikna inn kraker og andre farar som sjøfarande kunne møta på.  Det finst berre eitt tidlegare kart av Skandinavia (Skandia eller  Schondia), teikna av Jakob Ziegler. Andre kart finst, men det er uvisst om dei er ekte mellomalderkart. Kring 1574 forsvann Carta marina utan spor. Lenge vart kartet rekna som tapt. I 1886 vart kartet funne att på Hof- und Staatsbiliothek i München av Oscar Brenner, der er kartet framleis. I 1961 vart ein anna kopi funnen i Sveits. Uppsala Universitet fekk tak i kartet året etter. Dette kartet er lagra på Carolina Rediviva i Uppsala

På kartet er grensene til Noreg og Danmark ikkje heilt rett teikna, men kartet er rekna som det mest nøyaktige kartet over Norden og Skandinavia frå mellomalderen.

Namnet Carta marina kjem av omtalen på latin: Carta marina et Descriptio septemtrionalium terrarum ac mirabilium rerum in eis contentarum, diligentissime elaborata Annon Domini 1539 Veneciis liberalitate Reverendissimi Domini Ieronimi Quirini

Omsett: Eit sjøkart med skildring av dei nordiske landa og minneverdige ting der. Nøyaktig og utførleg nedteikna i Venezia i året 1539 med generøs hjelp av den ærverdige Herren og patriarken Hieronymus Quirini.

Bakgrunnsstoff
 Geografiens och de geografiska upptäckternas historia
 Ocean Eddies in the 1539 Carta Marina by Olaus Magnus Artikkel frå tidsskriftet Oceanography
 Carta Marina  Skildring av kartet
 Carta Marina James Bell Ford Library, Minnesota
 artikkelen Olaus Magni Nordisk familjebok

Historiske kart
Nordisk historie
Frederik av Danmark (1968)

Frederik () er kronprins av Danmark, greve av Monpezat og den eldste son av dronning Margrethe II av Danmark. Om Frederik vert konge i Danmark, vil han verta kong Frederik X av Danmark. Morfaren var kong Frederik IX av Danmark. 

Kronprinsen er utdanna ved Universitetet i Aarhus, og har i tillegg ei omfattande militær utdanning. Frederik vart i 1990 tildelt storkrossen av St. Olavs Orden.

8. oktober 2003 forlova kronprins Frederik seg med australske Mary Donaldson, som han hadde møtt under sommar-OL 2000 i Sydney. Bryllupet fann stad i Vor Frue Kirke i København 14. mai 2004. Kronprinsparet fekk sitt fyrste barn, prins Christian av Danmark, 15. oktober 2005.

Som etterkomar av Sophia av Hannover har kronprins Frederik òg arverett til den britiske trona, der han er nummer 322.

Titlar
Kronprins Frederik til Danmark, greve av Monpezat

Galleri
Frederik til Danmark

Fotnotar

Bakgrunnsstoff
 Kronprins Frederik (Dansk)
 Endelig har tvillingene fått navn 

Danske kronprinsar
Huset Glücksburg
St. Olavs Orden
Elefantordenen
Grevar av Monpezat
Kongelege frå København
Serafimerordenen
Frederik av Danmark

Frederik av Danmark av kan visa til ei rad danske kongar. Kronprinsen av Danmark, Kronprins Frederik av Danmark, vil verta kong Frederik X om han tek over trona etter mor si.

Sjå òg 
 Danske regentar
 Norske regentar
Song

Song kan ha to hovudtydingar:
 Det å syngje.
 Eit stykke musikk som framførast ved å syngje og eventuelt med fleire instrument som akkompagnement.

Song som musikkstykke

Song i popmusikk 
Ein song eller ein låt er dei vanlege orda for eit stykke musikk i popmusikk. Ein song blir då alltid akkompagnert av eit band.

Song i klassisk musikk 
Ein song i klassisk musikk har oftast piano-akkompagnement. Det finst òg komposisjonar for song med orkester-akkompagnement, og for solo song.

Nokre nemningar for song:
 Kantate
 Lied
 Chanson

Song i folkemusikk 
 Ballade
 Salme
 Slått

Song
Vyborg

Vyborg (russisk Вы́борг, Vyborg, finsk Viipuri, svensk Viborg) er ein by i Leningrad oblast i Russland, i ein del av det området som Finland måtte avstå til Sovjetunionen etter andre verdskrigen. Vyborg ligg ved Finskebukta på Det karelske neset. Hovudgata i Vyborg er  Lenina prospekt, under finsk styre vart gata kalla Torgilsgatan / Torkkelinkatu.

Historie 
Vyborg vart grunnlagd av Torgils Knutsson i 1293 som ein del av den svenske ekspansjonen austover, i sentrum av ein gamal karelsk busetnad og eit handelssentrum frå 900-talet. Etter den store nordiske krigen, i tida frå 1721 til 1812, var byen ein del av Russland, då grensa mellom Finland og Russland vart dregen på nytt, aust for Vyborg.

Etter at Finland vart sjølvstendig i 1917 var Viborg den tredje største byen i riket, med rykte på seg som ein internasjonal by. Sovjetunionen klarte aldri å okkupere Viborg, men i Moskvafreden etter den finske vinterkrigen måtte Finland gje frå seg det karelske neset, og dimed Viborg òg, til Sovjetunionen. Deretter tok Finland Viborg attende, i 1941, før dei måtte gje frå seg byen på nytt 1944 i slutten av den finske framhaldskrigen. Ved Parisfreden 1945 vart byen sovjetisk. Innbyggjarane vart evakuerte, hovudsakleg til Lahti, og Sovjetunionen folkesette byen med eigne borgarar.

I dag 

Dagens Vyborg er eit populært turistmål blant finnar, og det er lett å reise til Vyborg både med buss og tog. I byen bur det 78 595 (2008) menneske. Byen har gamle finske bygningar i temmeleg dårleg forfatning, det mest kjende er Vyborg bibliotek, teikna av Alvar Aalto. Byen er prega av at han ligg nær grensa, på ein blindveg i sovjettida, med grensevakter og industriarbeidarar som dominerande yrkesgrupper.

Kjende stader 
Den viktigaste kjende staden er Vyborg slott frå slutten av 1200-talet. Rundt byen var det òg, som den einaste finske byen, ein mellomaldermur, som vart riven på 1800-talet, men der delar står att, mellom anna Rådhustårnet og Rundetårnet.

Bakgrunnsstoff 

 Viipuri-keskuksen sivut
 Wiipuri-Yhdistys ry (Det finske Viborg-sambandet)
 www.vanhaviipuri.com  - Bilete frå det gamle Viborg

Viborg
Busetnader grunnlagde på 1200-talet
Drikken Olden

Olden er merkenamnet på vatn frå Olden. Produktet vert distribuert av Hansa Borg Bryggerier og finst med og utan tilsett kolsyre og smak.

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell nettstad

Norsk drikke
Mineralvatn
Battlerap

I battlerap kappast såkalla MC-ar, eller battlerapparar, mot kvarandre verbalt. Vanlegvis er det to ulike rapparar som improviserer ein nedsetjande tekst om kvarandre.

Referansar til konkurrenten sin utsjånad, seksuelle legning og klede er vanleg. I rett battlerap er det tilhøyrarane eller publikum som avgjer kven av dei to stridande som vinn tevlinga. DJ'en spelar instrumental musikk som MC'en rappar til. Stilen i battlerap er rå, hard og ofte mannssjåvinistisk. Det finst framleis ingen kjente kvinnelege battlerapparar.

Battlerap i Noreg 
Axel «F'EM one» Purcell er den mest profilerte norske battlerapparen; han har vunne Str8 Spittin (norsk meisterskap) tre år på rad med ein aggressiv, engelskspråkleg stil. På norsk vert vanlegvis Nils m/ Skillz, D-Wize og Definite rekna som dei største.

Kjelder 
 Tilsvarande wikipedia-artikkel på svensk
 Nrk nettsider om musikk

Rapping
Hiphopsjangrar
Engelske ord og uttrykk