Gauk

Gauk (vitskapleg namn Cuculus canorus) er ein fugl i gaukefamilien.

Utbreiing 
Gauken er ein trekkfugl som ein kan finne over heile Europa (unnateke Island), i Nord-Afrika og det meste av Asia, men ikkje i India. Han finst ikkje i Amerika, Australia eller Oseania. 

Europeiske gaukar overvintrar i Afrika, sør for Sahara.

I Noreg 
Gauken finst over heile landet; frå kysten og opp til høgfjellet.
Han kjem attende fra vinteropphaldet i slutten av april og byrjinga  av mai. Hannane kjem om lag ei veke før hofuglane. Dei vaksne fuglane kan starte hausttrekket alt i juli. Ungfulane nokre veker seinare.

Utsjånad 
Lengda er frå 32 til 36 cm, og vekta er mellom 105 og 130 gram. Velet er langt, tynt, og med tydeleg avrunding i enden. Oversida er jamt grå, mørkare bakover velet. Undersida er lys grå med tydelege mørke tverrstriper. Vengene er lange, smale og spisse. Vengespennet er frå 54 til 60 cm. Hofuglen er litt mindre enn hannen, og er meir brungul på undersida. Hofuglen finst og i ein sjeldan brunraud variant. Enkelte ornitologar reknar denne varianten som ei eiga underart, med nemninga C. c. rufina. Ungfuglane er brunare på oversida. Gauken har eit kort og spinkelt nebb. Den ytste tåa kan vendast både framover og bakover.

Gauken  flyg som oftast lågt og snøgt over bakken. I flukt kan den minne om ein tårnfalk eller ein sporvehauk.  Når han sit, ofte helt ope på ein stolpe eller ein telefon- eller el-tråd, held han vengene lågt under kroppen medan han lyftar velet.

Føde 
Gauken lever først og fremst av insekt (biller, augestikkarar, grashopper o.a.)  og larvar (særleg sommarfugllarvar og andre hårete larvar).

Hekking 
Gauken legg egg i reira til andre fuglar, og lèt dei fø fram ungane. Det er mindre fuglar sine reir gauken nyttar. Den vanlegaste verten er heipiplerke. Ei gaukhoe legg 10 til 20 egg på ein hekkesesong. Egga er små i høve til storleiken på gauken, men til vanleg merkbart større enn dei andre egga i reiret. Gaukungen vert klekt først. Han skubbar dei andre egga ut or reiret. Etter kvart som fosterforeldra matar gaukungen, veks han seg større enn dei. Han vert mata eit par veker etter at reiret er forlate. Gauken vert kjønnsmoden etter eit år.

Lyd 

Hanngauken gjel. Den vanlegaste lyden er det kjende «ko-ko». Når den merkar at det er hofuglar i nærleiken, kan det og høyrast «ko-ko-ko».
I Noreg kan ein høyre gauken gale frå slutten av april til midten av juli. Hofuglen gir frå seg ei lågmelt trille.

Årets fugl i 2007 
Norsk ornitologisk foreining har i 2007 peika ut gauk som «årets fugl». Det tyder mellom anna at det vart samla inn så mykje informasjon som råd om denne fuglearten.

Folketru 
Gauken har vorte tillagt fleire eigenskapar i gamal folketru. Mellom anna vart det sagt at han  kunne spå om framtida.

Den som kom under gauketre kunne få tre ynskje oppfylt.

Namnet 
Ordet  «gauk» er eit onomatopoetikon (lydhermande ord).
Sjølve nemninga  er nok ei herming av gaukemålet, enda om det er k-k i galinga, men g-k i fuglenemninga.
Dei som ikkje seier gauk, seier «jøk». Det kjem av at au i nokre målføre vart til ø, og framfor ø vert g-lyden til j-lyd.

Kjelder 
Referansar

Språkrådet

Wikipedia på bokmål

Bakgrunnsstoff 
 Gauk - Årets fugl 

Fuglar i Noreg
Gaukefamilien