Orgelbüchlein

Orgelbüchlein («Den vesle orgelboka») vart skriven av Johann Sebastian Bach i perioden 1708–1714, medan han var hofforganist i hertughoffet i Weimar. Ho vart planlagt som eit sett av 164 koralpreludium (mindre komposisjonar basert på koralmelodiar) for heile kyrkjeåret, men Bach gjorde berre ferdig 46 koralpreludium. Koralpreludia i denne samlinga utgjer BWV 599–644 i katalogen til Bach. Orgelbüchlein var meint som eit pedagogisk reiskap, noko ein ser på framsida: 

dem höchsten Gott allein zu Ehren,
dem Nächsten, draus sich zu belehren.

til æra for den Høgaste Gud aleine,
til min neste, så han kan lære frå han.

Komposisjonsstil
Koralpreludia i Orgelbüchlein deler fleire stilmessige likskapstrekk, som kan kan kallast «Orgelbüchlein-stil koral:"
 Koralmelodien, utsmykka til forskjellige grad, eller utan utsmykking, er i ei stemme (bortsett frå BWV 615, In dir ist Freude, der melodien er broten opp i tema og sprett mellom fleire stemmer).
 Melodien er i sopranstemma (bortsett frå BWV 611, Christum, wir sollen loben schon, der han er i altstemma og dei kanoniske preludia BWV 600, 608, 618, 619, 620, 624, 629 og 633/634).
 Stykka er skriven for firestemmers kontrapunkt, bortsett frå BWV 599, Nun komm, der Heiden Heiland, og BWV 619, Christe du Lamm Gottes,  som er skriven for fem stemmer, samt BWV 639, Ich ruf' zu dir, Herr Jesu Christ, som er skriven for tre. 
 Stykka er nøyaktig like lange som koralmelodien, det er ingen introduksjonar eller avsluttingar.

Innhald
Koralpreludia i Orgelbüchlein passar inn i dei forskjellige årstidene i kyrkjeåret: 

Advent:
 BWV 599 — Nun komm, der Heiden Heiland 
 BWV 600 — Gott, durch deine Güte (eller  Gottes Sohn ist kommen)
 BWV 601 — Herr Christ, der einge Gottes-Sohn (eller Herr Gott, nun sei gepreiset)
 BWV 602 — Lob sei dem allmächtigen Gott 

Jul:
 BWV 603 — Puer natus in Bethlehem 
 BWV 604 — Gelobet seist du, Jesu Christ 
 BWV 605 — Der Tag, der ist so freudenreich
 BWV 606 — Vom Himmel hoch, da komm ich her
 BWV 607 — Vom Himmel kam der Engel Schar
 BWV 608 — In dulci jubilo
 BWV 609 — Lobt Gott, ihr Christen, allzugleich
 BWV 610 — Jesu, meine Freude
 BWV 611 — Christum wir sollen loben schon
 BWV 612 — Wir Christenleut

Nyttår:
 BWV 613 — Helft mir Gotts Güte preisen
 BWV 614 — Das alte Jahre vergangen ist
 BWV 615 — In dir ist Freude

Kyndelsmesse:
 BWV 616 — Mit Fried und Freud ich fahr dahin
 BWV 617 — Herr Gott, nun schleuß den Himmel auf

Faste:
 BWV 618 — O Lamm Gottes, unschuldig
 BWV 619 — Christe, du Lamm Gottes
 BWV 620 — Christus, der uns selig macht
 BWV 621 — Da Jesus an dem Kreuze stund
 BWV 622 — O Mensch, bewein dein Sünde groß
 BWV 623 — Wir danken dir, Herr Jesu Christ
 BWV 624 — Hilf, Gott, daß mir's gelinge
 O Traurigkeit, o Herzeleid (fragment)

Påske:
 BWV 625 — Christ lag in Todesbanden
 BWV 626 — Jesus Christus, unser Heiland, der den Tod überwand
 BWV 627 — Christ ist erstanden
 BWV 628 — Erstanden ist der heil'ge Christ
 BWV 629 — Erschienen ist der herrliche Tag
 BWV 630 — Heut triumphieret Gottes Sohn

Pinse:
 BWV 631 — Komm, Gott Schöpfer, Heiliger Geist
 BWV 632 — Herr Jesu Christ, dich zu uns wend
 BWV 634 — Liebster Jesu, wir sind hier
 BWV 633 — Liebster Jesu, wir sind hier (distinctius)

Preludium basert på katekismesalmar:
 BWV 635 — Dies sind die heil'gen zehn Gebot
 BWV 636 — Vater unser im Himmelreich
 BWV 637 — Durch Adams Fall ist ganz verderbt
 BWV 638 — Es ist das Heil uns kommen her

Forskjellige:
 BWV 639 — Ich ruf zu dir, Herr Jesu Christ
 BWV 640 — In dich hab ich gehoffet, Herr
 BWV 641 — Wenn wir in höchsten Nöten sein
 BWV 642 — Wer nur den lieben Gott läßt walten
 BWV 643 — Alle Menschen müssen sterben
 BWV 644 — Ach wie nichtig, ach wie flüchtig

Utgåver
Orgelbüchlein vart opphavleg gjeven frå lærar til student og ikkje publisert i sin heilskap før Felix Mendelssohn redigerte ei utgåve. Kjende utgåver er laga av Robert Clark og John David Peterson, Quentin Faulkner, Albert Riemenschneider og Albert Schweitzer.

Litteratur 

 Bach: The Orgelbüchlein, av Russell Stinson, Schirmer Books, 1996.  ISBN 0-02-8725050

Sjå òg
Schübler-koralane

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Orgelbüchlein» frå ,  den 25. april 2010. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff
 
 WIMA Notar til 45 orgelkoralar i Orgelbüchlein.

Orgelverk av Johann Sebastian Bach
Barokkmusikk