alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Russenorsk

Russenorsk var eit pidginspråk som før første verdskrigen vart brukt som hjelpespråk i handelen mellom Nord-Noreg og Nordvest-Russland (særleg Kolahalvøya). Språket var ei blanding av i hovudsak norsk (særleg nordnorske dialektar) og russisk. Om lag 400 ord er bevart av språket, det meste er samtalar mellom ein nordmann og ein russar der dei diskuterer prisar, handel, vêr og vind og familieliv.

Russenorsk i pidginspråksforskinga 

Ei sentral hypotese innanfor moderne pidginspråkforsking har vore at grunnen til at alle pidginspråk er så like, er at alle har portugisisk som eit sentralt kjeldespråk. Russenorsk var relevant for denne debatten, i og med at språket har dei same karakteristiske draga som andre pidginspråk, men utan at portugisisk ligg til grunn.

Eksempel på russenorsk 
Russenorsk var samansett av omtrent like mykje norsk som russisk (ca. 50 % av orda frå norsk, 40 % frå russisk), men hadde også lånord frå svensk, tysk, fransk, engelsk og andre språk. Nordmennene trudde at dei snakka russisk, og russarane trudde dei snakka norsk. Då norske forretningsmenn tok til å sende barna sine til Arkhangelsk for å studere russisk, mot slutten av 1800-talet, mista russenorsk ein del av statusen sin, og vart meir brukt av vanlege folk. 

Russenorsk har ein enkel grammatikk. Den einaste preposisjonen er «på», som naturleg nok har mange bruksområde. Suffikset «-om» dannar verb verb, f.eks. kopom (kjøpe), drikkom (drikke) og slipom (sove). Som i russisk bruker ikkje russenorsk kopula (hjelpeverbet «vere» i presens).

 «Kanali norfar, kodi boska? = Galne nordmann, kvar er tønna?
 «Moja grot krank på guano = Eg har vondt i hovudet.
 «Kupi vina, jebi mina» = Kjøp vin, kjøp meir.
 «Moja på tvoja» = Eg og du.
 «Kak sprek? Moje niet forsto» = Kva seier du? Eg forstår ikkje.

Lånord i nordnorske dialektar frå russenorsk 

 balduska = kveite
 kartanka = filtsko
 å råbbåte = arbeide, ferdiggjøre fisk
 klæba = brød
 prennek = kjeks, tørre småkaker
 å krale = å stele
 sabbusa = slarkestøvlar
 å kvase = å drikke seg full

Bakgrunnsstoff 
 Frederik Kortlandt: Om russenorsk
 Pomormuseet i Vardø: Russenorsk

Litteratur 

 Broch, Olaf 1827: Russenorsk. Maal og Minne s. 81-130.
 Broch, Olaf 1930: Russenorsk tekstmateriale. Maal og minne h. 4.
 Broch, Ingvild/Ernst Håkon Jahr: Russenorsk – et pidginspråk i Norge, Tromsø-studier i språkvitenskap III, 2. utg., Oslo 1984, ISBN 82-7099-091-4.

 Jahr, E.H., Innhogg i nyare norsk språkhistorie, Novis forlag, 1992.
 Lunden, S. S. 1978. Tracing the ancestry of Russenorsk. Slavia Orientalis 27/2, 213-217.
 Peterson, R. E. 1980. Russenorsk: A little known aspect of Russian-Norwegian relations, Studies in language 4/2, 249-256.
 Stangnes, Helge 1986: – «som han sa, russen» – Om restar av det russenorske språket i Nord-Norge, Årbok for Senja, nr. 15.

Utdøydde språk i Europa
Slaviske språk
Pidginspråk
Einskildspråk
Hjalmar Andersen

Hjalmar Johan «Hjallis» Andersen () frå Rødøy var ein norsk skeiseløpar som vann NM, EM og VM tre år på rad. I 1949 vart han tildelt Morgenbladets Gullmedalje. Han vann òg tre gull i vinterleikane i Oslo i 1952, og sette fem verdsrekordar. Andersen vart, saman med Erling Kongshaug den fyrste som fekk Fearnleys olympiske ærespris etter OL i 1952. Året før, i 1951, vann han òg Egebergs Ærespris.
 
Andersen fekk tilnamnet «Kong Glad» sidan han alltid var smilande og vitsande, både på og utanfor skeisebana. Han skreiv seinare fleire bøker, både om minna frå karrieren og reine vitsebøker.

Resultat

Norske skeiseløparar
Olympiske meistrar for Noreg
Olympiske meistrar i lengdeløp på skeiser
Vinnarar av Egebergs Ærespris
Vinnarar av Fearnleys olympiske ærespris
Vinnarar av Aftenpostens Gullmedalje
Norske deltakarar under vinter-OL 1948
Skeiseløparar under vinter-OL 1948
Medaljevinnarar under vinter-OL 1952
Norske deltakarar under vinter-OL 1952
Skeiseløparar under vinter-OL 1952
Norske deltakarar under vinter-OL 1956
Skeiseløparar under vinter-OL 1956
Folk frå Rødøy
Folk frå Trondheim
Steamboat Willie

Steamboat Willie er ein svart/kvitt-teiknefilm som vert rekna som den fyrste Mikke Mus-teiknefilmen. Den var ikkje den fyrste som vart produsert, men den fyrste som vart utgjeven. Den hadde premiere med lyd i USA 18. november 1928. Filmen er ein kortfilm som varer i sju minutt. Den er skriven og regissert av Walt Disney og Ub Iwerks.

Bakgrunnsstoff 
 Steamboat Willie på The Encyclopedia of Disney Animated Shorts 

Disney-filmar
Kortfilmar
Filmar frå 1928
Teiknefilmar
Filmar frå USA
Helleristingsområdet i Tanum

Helleristingsområdet i Tanum (svensk: Hällristningsområdet i Tanum) er eit område i Tanums kommun i Bohuslän i Sverige med fleire bergflater (svensk: berghällar) dekte av store mengder helleristingar frå bronsealderen. Kring den største av dei, Vitlyckehällen, er det bygd opp eit helleristingsmuseum, Vitlycke museum. 

Ein har funne nærare 300 innhogne figurar og kring 170 skålgroper (små, gryteforma fordjupningar hogd inn i berget). Mellom dei mest vidgjetne framstillingane er det såkalla «brudparet» (brureparet). Ved Litsleby finst det ei helleristing ein kring 2,3 meter lang mann væpa med spyd, «spjutguden». Ved Aspberget finst det ei framstilling av pløying, i tillegg til oksar og skip. Helleristningsfelta ved Fossum ligg noko frå dei andre. Kanhende er desse laga av berre ein person, då dei har nokolunde sams kunstnarleg stil.

Helleristingsområdet er teke med på UNESCO si liste over verdsarv med den grunngjevinga at det gjev «eit vitnesbyrd om livet under europeisk bronsealder». 

I nyare tid har helleristingane vorte måla for å gjera dei tydelegare. Det er ikkje kjend om dei var måla frå starten av.

Den planlagde motorvegen E6 går gjennom området. Svenska Vägverket vil ikkje leggje vegen utanom området, då ein omveg ville ta vekk vinsten i reisetid. I staden vil ein freiste minske skadeverknadene av vegbygginga på anna vis.

Bakgrunnsstoff 
 Riksantikvarieämbetet: Søking i svensk database for fornminner 
 Vitlycke museum 
 Rock Carvings in Tanum UNESCO World Heritage Centre på http://whc.unesco.org
 Plan om ny europaveg E6 gjennom området

Verdsarv i Sverige
Helleristingar i Sverige
Kulturminne i Sverige
Tanums kommun
Laponia

Laponia i Lappland i Sverige er det største samanhengjande naturlandskapet i Europa med så godt som urørd natur. Namnet kjem av det latinske namnet på Lappland. Laponia blei teke med på UNESCO si verdsarvliste i 1996 for naturlandskapet sitt, i tillegg til at det har vore samanhengande brukt av reindriftssamar sidan førhistorisk tid.

Laponia er prega av fjell, isbrear, myrer og urskog. Det har ei flatevidd på 9 400 km² og inkluderer fire nasjonalparkar, Sarek, Muddus, Padjelanta og Stora Sjöfallet, og to naturreservat, Sjaunja og Stubba. Området ligg innanfor kommunane Gällivare, Jokkmokk og Arjeplog.

Laponia er av UNESCO teke med på lista over verdsarv.

Bakgrunnsstoff 
 Riksantikvarieämbetet - Laponia 
 Laponian area på http://whc.unesco.org

Verdsarv i Sverige
Samisk historie
Drottningholms slott

Drottningholms slott med slottsparken er eit kongeleg lystslott ved Drottningholm på Lovön i Mälaren i Sverige. Frå 1981 er Drottningholms slott den svenske kongefamilien sin offisielle bustad.

Drottningholms slott er rekna som den mest fornemme slottet frå den svenske stormaktstida. Slottet fekk namnet sitt allereie i 1580, medan Johan III av Sverige var konge. Han lét byggja eit steinhus til si dronning Katarina Jagellonica.

1500-talsslottet vart kjøpt av Hedvig Eleonora i 1661, men slottet brann den 30. desember same året. Etter den øydeleggjande brannen fekk arkitekten Nicodemus Tessin d.e. i oppdrag å byggja eit nytt slottsbygg ut frå fri murane og kjellarane som fanst att av Johan III sitt slott. Tessin sitt slottsbygg var for ein stor del ferdig og innreiinga byrja på då han døydde i 1681. Sonen Nicodemus Tessin d.y., fekk etterpå stå for innreiinga. Han leigde hjelp frå nokre av dei fremste kunstnarane i landet, og til utforming av hagen.

Tessins sitt hovudbygg, som i formgjeving er påverka av fransk-hollandsk klassisisme, rommer det praktfulle trappehuset og paraderoma, medan dei to sidelengdene inneheld bustadrom. Vidgjetne husrom er Hedvig Eleonora sitt paradesengkammar og Lovisa Ulrika sitt gustavianske bibliotek.

Ved slottet vart det skipa til ein eksklusiv park i fransk barokk stil. Store delar av parken er teke vare på. Ei stor del av arbeidskrafta var krigsfangar frå krigar med Russland. Skulpturane av bronse er verk av ein av den nordeuropeiske renessansen sine mest framtredande skulptørar, Adrian de Vries. Samlinga vart ført til Sverige som krigsbyte dels frå Praha, dels frå Frederiksborg i Danmark. I utkanten av parken ligg Kina slott.

Drottningholms slott kom til å verta dei kongelege kvinnene sitt slott. I 1744 vart slottet gjeve som det som brullaupsgåve til prinsesse Lovisa Ulrika av Preussen då ho gifta seg med den svenske tronfylgjaren Adolf Fredrik av Sverige. Lovisa Ulrika gav Carl Hårleman i oppdrag å byggja på slottsfløyane med ein etasje for å få rom til bibliotek og portrettgalleri. Ho fekk òg sett opp Drottningholmsteatern.

Drottningholm vart seld i 1777 av Lovisa Ulrika til den svenske staten. Vedlikehaldet av slottet heldt ikkje mål, men reparasjon vart byrja under kong Oscar I av Sverige. Ei grundig restaurering vart gjort i åra 1907-1911.

Drottningholms slott med slottsparken er teke med på UNESCO si liste over verdsarv.

Bakgrunnsstoff 
 Riksantikvarieämbetet - Drottningholm 
 Statens Fastighetsverk - Drottningholms Slott 
 Royal Domain of Drottningholm UNESCO World Heritage Centre på http://whc.unesco.org

Sjå òg 
 Kongelege slott i Sverige
 Drottningholm

Verdsarv i Sverige
Ekerö kommun
Drottningholm
Slott i Sverige
Þingvellir

Þingvellir nasjonalpark, eller Tingvalla på Island, er ei slette i ein dal på Island, og blir rekna som ein del av verdsarva. Staden ligg ved den største innsjøen på Island, Þingvallavatn. Tingvellir skal vera den staden der islendingane heldt sitt første landsting, kring år 930. Det islandske parlamentet Alltinget (islandsk Alþingi) fører historia attende til Alltinget frå norrøn tid (norrønt Alþing). Tinget fungerte òg som ein domstol.

Utover den historiske verdien sin er Þingvalla òg kjend for eit variert og vent geologisk landskap. Tingstaden er omgjeven av bratte veggar av stein og vulkansk lava, som står att frå den tida Thingvallavatn oppstod gjennom ein sprekk mellom kontinenta for tusental år sidan. I området er det mange jordskjelv. 

Området vart erklært som nasjonalpark i 1928, og vart teke med på UNESCO-lista over verdsarv i 2004.

Bakgrunnsstoff 

 Þingvellir National Park presentert av UNESCO 
 Offisiell nettstad  på thingvellir.is
 Fotografi frå www.islandsmyndir.is
 Fotografi
 Måleri 1 by A. Jónsson
 Måleri 2 by A. Jónsson
 Andy Carvin's Thingvellir- galleri

Verdsarv på Island
Islandsk historie
Tingstader
Nasjonalparkar på Island
Herculaneum

Herculaneum (it. Ercolano) var ein romersk by ved Napolibukta på ein stad som i dag er byen Ercolano (kring 55 000 innbyggjarar i den italienske provinsen Napoli i Campania. Herculaneum delte skjebne med Pompeii, og vart lagd øyde i samband med eit pyroklastisk utbrot frå vulkanen Vesuv den 24. august 79. I motsetnad til Pompeii der innbyggjarane vart gravlagd i oske, omkom innbyggjarane i Herculaneum av dei giftige gassane frå utbrotet. Herculaneum hadde på den tida kring 5 000 innbyggjarar. Herculaneum var rekna som ein rikare by enn Pompeii.

Herculaneum står på UNESCO si liste over verdsarv.

Bilete frå Herculaneum 

Verdsarv i Italia
Romarriket
Rudolf Breitscheid

Rudolf Breitscheid () var ein leiande tysk politikar i det sosialdemokratiske partiet SPD og delegat til riksdagen under Weimar-republikken Tyskland.

Liv
Breitscheid var son av ein bokhandlar i Köln. Han tok gymnas i heimbyen, og studerte sidan økonomi ved universiteta i München og Marburg. Han tok doktorgrada i 1898. Frå 1898 til 1905 arbeidde han som redaktør og korrespondent for aviser med liberalt grunnsyn. Mellom 1903 og 1912 var han med i liberale politiske grupper, men slutta seg dette året til SPD. I 1917 gjekk han vidare til det meir venstreorienterte USPD, som bestod av krigsmotstandarar frå SPD. 

Etter kløyvinga av USPD, var Breitscheid med i den gruppa som i 1922 gjekk tilbake til SPD. Han var riksdagsmann, SPD-gruppa sin talsmann i utanrikssaker, og medlem i den tyske delegasjonen til Folkeforbundet. 

Etter at Adolf Hitler og nazistane kom til makta i 1933, måtte Breitscheid rømme til Frankrike. I 1941 vart han der arrestert av Gestapo og internert i den illgjetne konsentrasjonsleiren Buchenwald. 

Presise detaljar om Breitscheid sine siste år er vanskeleg å få tak i, då mesteparten av informasjonen kjem frå nazi-kjelder. Ifølgje desse døydde Breitscheid og KPD-leiaren Ernst Thälmann i eit bombeåtak. Når det gjeld Thälmann er dette ikkje rett, så det kan vere like feil i Breitscheids tilfelle. Han kan liksom Thälmann ha vorte drepen på ordre frå høgste hald. Iallfall døydde han i ein nazistisk konsentrasjonsleir, så det er klart kor ansvaret for dødsfallet ligg. 

I dag er ein plass i sentrum av Berlin oppattkalla etter Breitscheid, og i Kaiserslautern, Potsdam, Cottbus, Leverkusen og Dresden er det gater som ber namnet hans.

Kjelder 
 Tysk wikipedia

Tyske politikarar
Sosialistiske politikarar
Sosialdemokratiske politikarar
Folk frå arbeidarrørsla
Drapsoffer
Paleocen

Paleocen er ei geologisk epoke.

Geologiske tidsperiodar
Holocen

Holocen eller resent er etter geologisk tidsskala namnet på dei siste kring 10 000 åra i tidsrekninga vår, som siste del av kvartær- tida. Dei 10 000 åra er etter karbondatering, som tilsvarar kring 11 430 kalenderår. Altså byrjar holocen ei gong i tida 9560 f. Kr. til 9300 f. Kr. Tida er definert til å byrja etter den siste istida på den nordlege halvkula. Yngre dryas er namnet på den siste kuldeperioden under pleistocen. Etter den tid byrja isbreane å trekkja seg attende.

Nyleg er det føreslått at holocen enda ved starten av anthropocen, ein føreslått epoke som starta på 1700-talet då mennesket byrja å påverke det globale klimaet. Holocen er ein del av neogen og kvartær. Namnet kjem frå dei greske orda ὅλος (holos, 'heilt') og καινός (kainos, 'ny'), og tyder 'heilt nye'.

Holocen vert delt inn i fem kronoson basert på klimasvingingar: 
 Preboreal (10 000–9000),
 Boreal (9000–8000), 
 Atlantikum (8000–5000), 
 Subboreal (5000–2500) og 
 Subatlantikum (2500 til i dag).

Jordbruk og menneskelege sivilisasjonar dukka opp i holocen. Paleontologar har ikkje definert aldrar for holocen og når inndelingar er nødvendig vert stundom mellomsteinalder, yngre steinalder og bronsealderen nytta. Men bruken av desse periodane varierer frå stad til stad etter der tid teknologiane frå desse tidene dukka opp.

Klimatisk kan holocen delast inn i periodane hypsitermal og nynedisinga, der skiljet mellom dei to går ved starten av bronsealderen i dei vestlege sivilisasjonane. I følgje enkelte forskarar starta ein tredje periode kalla anthropocen på 1700-talet. Det er omdiskutert om dette er ein alder i holocen eller ein epoke som kjem etter holocen.

Kjelder 

 Delar av denne artikkelen bygger på «Holocene» frå , den 28. august 2008. 
 oppgav desse kjeldene:

Litteratur 

 
 
 
 
 

Geologiske tidsperiodar
 
Kvartær
Pleistocen

Pleistocen er ei geologisk epoke etter geologisk tidsskala, som er definert å gå frå 1,81 millionar år sidan til kring 11 500 år sidan. I denne tida fann den siste istida stad med omfattande nedisingar på den nordlege halvkula. 

Namnet vart gjeve etter leirstudium utført på Sicilia av Charles Lyell på midten av 1800-talet og kjem av dei greske orda πλεῖστος (pleistos, 'mest') og καινός (kainos, 'ny'). 

Pleistocen kjem etter pliocen og før holocen og er den tredje epoken i perioden neogen eller den sjette epoken i æraen kenozoikum. Slutten av pleistocen samsvarar med slutten av paleolittisk som vert nytta i arkeologi.

Plistocen vert delt inn i tidleg pleistocen, mellompleistocen og sein pleistocen, samt fleire aldrar.

Perioden vert definert ved ei omfattande nedkjøling av klimaet på jorda. Kaldtvassblautdyr kom til og eldre vassbaserte organismar (latin Discoaster) forsvann, medan moderne hestar og elefantar dukka opp og spreidde seg over større område. 

Moderne menneske fann truleg si noverande form under pleistocen. Ved byrjinga av pleistocen levde menneskeapen Paranthropus, men desse forsvann i tidleg eldre steinalder. Det er derimot funne fossil av Homo erectus i fleire delar av verda frå mykje av epoken. Etterkvart kom det til fleire mennesketypar som laga meir avanserte verktøy. Under sein pleistocen spreidde moderne menneske seg utover isfrie delar av verda.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

Geologiske tidsperiodar
 
Kvartær
Glitnefeltet

Glitnefeltet er eit oljefelt i Nordsjøen. Glitnefeltet ligg kring 40 kilometer nordvest for Sleipnerfeltet. Havdjupna i området er 110 meter. Produksjons- og lagerskipet ”Petrojarl 1” er på Glitne knytt til fire produksjonsbrønnar og ein vassinjeksjonsbrønn. 
Statoil er operatør for Glitnefeltet.

Kjelder 
 Olje- og energidepartementet: Fakta norsk petroleumsverksemd 2006. Nettversjon
 Fakta om Glitne  på http://www.statoil.com
 Glitne  - Petroleumskartet, Norsk Oljemuseum

Norske oljefelt
Olje- og gassfelt i Nordsjøen
Goliatfeltet

Goliatfeltet er eit oljefelt som ligg 50 kilometer søraust av Snøhvitfeltet og 85 kilometer nordvest av Hammerfest.
Miljøvernorganisasjonar har protestert mot ei mogleg utbygging, mellom anna av di feltet ligg 48 kilometer frå kysten. Eit mogleg oljeutslepp i området er rekna å få stor verknad. 

Det italienske selskapet ENI gjorde fleire prøveboringar her i 2005-2007 med riggen Polar Pioneer, som òg har vore mykje brukt på Snøhvitfeltet. 
Plan for utbygging og drift (PUD) for Goliatfeltet vart godkjent av Stortinget den 18. juni 2009.

Kjelder 
 Olje- og energidepartementet: Fakta norsk petroleumsverksemd 2009. Nettversjon
 Eni Norge: Goliat godkjent av Stortinget
 Faktaark januar 2006: Goliat - det første oljefeltet i Barentshavet? Natur og Ungdom
 Goliat gir ny giv for Barentshavet  på http://www.npd.no
 Oljedirektoratet sine faktasider for lisens 229  (engelsk)

Norske oljefelt
Olje- og gassfelt i Barentshavet
Jan Brøgger

Jan Christian Brøgger () var ein norsk psykolog og sosialantropolog. 

Brøgger vart fødd i Paris. Han var son av forfattaren Waldemar Christoffer Brøgger.

Jan Brøgger tok eksamen som cand.psychol. i 1961 og dr.philos. i 1970. Han var universitetsstipendiat ved Universitetet i Bergen frå 1964 til 1969, og konservator ved Universitetet i Oslo sitt etnografiske museum frå 1969 til 1974. Han jobba ved universitetet i Addis Abeba frå 1970 til 1971. Jan Brøgger vart professor i sosialantropologi ved Universitetet i Trondheim i 1975. Han gjorde feltstudiar i Italia, Etiopia, Sudan, Portugal og Malaysia.

Utgjevingar 

 1968 Forelesninger i psykologi
 1975 Maktmennesket
 1976 Roller og rollespill
 1977 Shamanism and Social Structure Among the Sidamo
 1977 Frihetens banemenn 
 1977 Reviderte Harald Schjelderups Innføring i psykologi saman med kollega Ivar Bjørgen
 1986 Belief and Experience Among the Sidamo. A Case Study Towards an Anthropology of Knowledge
 1993 Kulturforståelse En nøkkel til vår internasjonale samtid
 1993 Synd, makt og frihet i Norge
 1995 Forsvarstale for mannen
 1999 Psykologisk antropologi
 2002 Epidemier en natur- og kulturhistorie
 2003 Hekseprosess: Bjugn-saken i et juridisk og kulturhistorisk perspektiv (saman med advokat Christian Wiig)
 2004 Folk uten land: europeiske skjebner
 2005 Jordnær og visjonær. Johan B. Holte og Norsk Hydro

Norske psykologar
Norske sosialantropologar
Ulafeltet

Ulafeltet er eit oljefelt i Nordsjøen, nord for Ekofiskfeltet. 
Ulafeltet er kalla opp etter den vidgjetne losen Ulabrand som arbeidde langs Skagerrak- kysten på 1800-talet.

Kjelder 
 Ula BP Norge på http://www.bp.com
 Olje- og energidepartementet: Fakta norsk petroleumsverksemd 2006. Nettversjon
 Petroleumskartet: Ula  Norsk Oljemuseum

Norske oljefelt
Olje- og gassfelt i Nordsjøen
Ewe

Ewe er eit kwaspråk som blir snakka i Ghana og Togo av omtrent tre million menneske . Ewe er ein del av eit sprachbund av språk som også er i slekt, gbespråka, dei blir snakka i eit område frå aust i Ghana til vest i Nigeria. Andre gbespråk er mellom anna fon og aja. Ewe er, som andre gbespråk, eit tonespråk.

Ewe er eit av dei best dokumenterte språka i Afrika, delvis på grunn av arbeidet til Diedrich Hermann Westermann, som publiserte mange ordbøker og grammatikkar over Ewe og fleire andre Gbespråk. Andre lingvistar som har arbeidd med Ewe er m.a. Gilbert Ansre (tone, syntaks), Hounkpati B. Capo (fonologi, fonetikk), Herbert Stahlke (morfologi, tone), Roberto Pazzi (antropologi, leksikografi), Felix K. Ameka (semantikk, kognitiv lingvistikk) og Alan Stewart Duthie (semantik, fonetikk).

Fonologi

Konsonantar

Vokalar

Skriftspråk 

Ewe blir skrive med det latinske alfabetet, med en del ekstrabokstavar, nokre av dei er henta frå det internasjonale fonetiske alfabetet. Skriftspråket vart innført rundt 1900 av dei tyske kolonimaktene.

Ein tilde (˜) over vokalar markerer nasalisering. Tone er vanlegvis umarkert, bortsett frå i visse vanlege tilfelle som treng disambiguering, t.d. er første person plural pronoun mí 'vi' markert høg for å skilje det frå andre person plural mi 'de', og andre person singular pronoun wò 'du' er markert låg for å skilje det frå tredje person plural pronoun wo 'dei'
 ekpɔ wò  — 'he saw you'
 ekpɔ wo  — 'he saw them'

Litteratur 

 Ansre, Gilbert (1961) The Tonal Structure of Ewe. MA Thesis, Kennedy School of Missions of Hartford Seminary Foundation.
 Ameka, Felix Kofi (2001) 'Ewe'. In Garry and Rubino (eds.), Fact About the World's Languages: An Encyclopedia of the World's Major Languages, Past and Present, 207-213. New York/Dublin: The H.W. Wilson Company.
 Capo, Hounkpati B.C. (1991) A Comparative Phonology of Gbe, Publications in African Languages and Linguistics, 14. Berlin/New York: Foris Publications & Garome, Bénin: Labo Gbe (Int).
 Pasch, Helma (1995) Kurzgrammatik des Ewe Köln: Köppe.
 Westermann, Diedrich Hermann (1930) A Study of the Ewe Language London: Oxford University Press.

Kjelder 

 Engelsk Wikipedia

Bakgrunnsstoff 

 Ethnologue-rapport for ewe
 Short Ewe resources list ved UCLA
 Ewe alphabet and pronunciation side på Omniglot
   Lydbandopptak av ewe..

Gbespråk
Tonespråk
Språk i Ghana
Språk i Togo
Einskildspråk