alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Kulekalott

Ein kulekalott eller berre kalott er i geometri ein del av ei kule som er gjennomskoren av eit plan. Visst planet går gjennom sentrum av kula, slik at høgda av kalotten er lik radiusen til kula, vert kulekalotten kalla ein heimsfære eller halvkule.

Viss radiusen til kula er , radiusen ved grunnflata til kalotten er , og høgda av kalotten er , så er volum til kulekalotten

og det krumme overflatearealet til kalotten er

Parametrane ,  og  er ikkje uavhengige: 

.

Om ein set dette inn i arealformelen får ein:

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Spherical cap» frå ,  den 2. desember 2011.

Bakgrunnsstoff
 

Kuler
Tomasmesse

Tomasmesse den 21. desember er ein merkedag som opphavleg vart feira til minne om apostelen Tomas, som var apostel i India og som lei martyrdøden omkring år 70. 

Dette har vore ein viktig dag i norsk folketradisjon, sidan han fell ved vintersolkverv. I eldre tid vart julefreden lyst tomasmessedagen, og varte til over trettande dag jul. Dagen er også kalla «Tomas bryggjar» – dette var dagen skulle juleølet vere ferdig brygga. 

Primstavmerket for dagen er ein kross eller ei hand med rake fingrar; fingrane tvilaren Tomas la i Jesu sår.

Kjelder
Randi Ekrem (1992): Primstaven : Tradisjonar og merkedagar  ISBN 82-992691-0-5

Primstaven
Desember
Jul
Karl Wilhelm Feuerbach

Karl Wilhelm Feuerbach () var ein tysk matematikar og gymnasielærar i Erlangen. 

Namnet hans er knytt til Feuerbachs sirkel eller nipunktsirkelen, som har fleire interessante eigenskapar. Feuerbach beviste at nipunktsirkelen i ein trekant tangerer den innskrivne sirkelen til trekanten og kvar av dei tre utvendige tangeringssirklane.

Kjelder
 Karl Wilhelm Feuerbach. (2011-12-02) I Store norske leksikon. Henta frå http://snl.no/Karl_Wilhelm_Feuerbach

Tyske matematikarar
Geometerar
Matematikarar på 1800-talet
Katastrofeteorien i matematikk

Katastrofeteorien i matematikk er ein teori utvikla av den franske matematikaren Réne Thom til å gje ei matematisk skildring av naturfenomen som syner brå endringar, som til dømes eit hjarteslag, ein kaldfront i meteorologi, eit embryo som brest og liknande.

Kjelder
 

Todelingsteori
Singularitetsteori
Systemteori
Kategori i matematikk

Ein kategori er eit matematisk objekt som består av objekt og morfiar mellom objekta med visse aksiom.  Dei generaliserar fleire konsept og er mykje nytta i moderne matematikk.

Matematisk kategoriteori vart først utvikla omkring 1950 av dei amerikanske matematikarane Samuel Eilenberg og Saunders Mac Lane. Seinare har kategoriomgrepet vore med på å bringe mange forskjellige matematiske situasjonar inn under ein felles synsvinkel, og omgrepet har bruksområde innan algebra, algebraisk geometri, logikk og EDB.

Definisjon 
Ein kategori  består av ein klasse objekt og for kvart par  av objekt ei mengd  av morfiar frå  til  under følgande aksiom.  Let  vera objekt i  og ,  og  vera morfiar mellom dei.

 Samansetninga  definerar ein morfi.

 (assosiativitet) 

 (identitetselement) Det finst morfiar  og  slik at

Kjelder
 kategori. (2011-12-02) I Store norske leksikon. Henta frå http://snl.no/kategori/matematikk

Kategoriteori

cs:Kategorie (matematika)
Kjedebrøk

Kjedebrøk, der  er eit heiltal, og alle  er positive heiltal, og  eit ikkje-negativt heiltal.
Ein kjedebrøk er ein spesiell brøk på forma som vist i figuren til høgre. Tala , ,  osv. vert kalla partialnemnarar eller delkvotientane til kjedebrøken. Ein kan bestemme utviklinga av eit tal  i kjedebrøk, ved å skrive  der  er eit heilt tal og  eit positivt tal mellom 0 og 1.

Kjelder

«kjedebrøk» (2011-12-02). I Store norske leksikon.

Brøkar
Reelle tal
Talteori
IATA-flyplasskode

Ein IATA-flyplasskode er ein kode beståande av tre bokstavar som identifiserer alle flyplassane i verda, som har passasjertrafikk. Koden er utstedt av International Air Transport Association (IATA). Han vert brukt til billettar og bagasje, og finst ofte på bagasjelappen på koffertane.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «IATA-flyplasskode» frå ,  den 2. desember 2011.  
 

Luftfart
Klassifiseringssystem

he:יאט"א#קוד יאט"א
International Air Transport Association

International Air Transport Association (IATA) er ein internasjonal organisasjon for flyselskapar med hovudkvarter i Montreal i Canada.

IATA-kodar 
IATA gjev kodar beståande av tre bokstavar til flyplassar, kalla IATA-flyplasskode, og kodar beståande av to bokstavar til flyselskapar, kalla IATA-flyselskapkode.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «International Air Transport Association» frå , den 2. desember 2011. 
 

Luftfart
Internasjonale organisasjonar
Skipingar i 1945
Montreal
Django Reinhardt

Jean «Django» Reinhardt () var ein fransk jazzgitarist, komponist og orkesterleiar. Han blir rekna som ein av grunnleggarane av den europeiske jazzen og er «ein av dei mest virtuose og stilskapande gitaristane i jazzen».

Django Reinhardt var son av manouchar (franskspråklege sinti) og voks opp i ein sigøynarleir utanfor Paris. Han lærte tidleg å spele fiolin, banjo og til slutt gitar, og tok allereie i tolvårsaleren fatt på karrieren som profesjonell musikar, i lag med akkordeonisten Guérino.

2. november 1928 brann husvogna Django Reinhardt budde i ned etter at han kom i skade for å velte eit lys. I tillegg til at han fekk stygge forbrenningar på kroppen blei det høgre beinet mellombels lamma og den venstre handa sterkt forbrend. Under den eit og eit halv år lange rehabiliteringstida lærte han seg ein heilt ny og svært virtuos speleteknikk på gitaren der berre peike- og langfingeren på venstre hand var i bruk. For akkordspel kunne han i noko begrensa grad bruke ring- og lillefingeren og han gjorde mykje bruk av tommelen.

Reinhardt utvikla ein ny jazz-stil som seinare er blitt ein levande romfolk-tradisjon. Saman med Stéphane Grappelli danna han Quintette du Hot Club de France som kritikaren Thom Jurek beteikna som «ei av dei mest originale gruppene i den innspelte jazzen si historie.» Dei mest populære komposisjonane til Reinhardt er blitt standardlåtar i jazzen, til dømes «Minor Swing», «Daphne», «Belleville», «Djangology», «Swing '42» og «Nuages».

Referansar

Litteratur 
 Charles Delaunay: Django Reinhardt: Souvenirs. Paris 1954
 Michael Dregni: Django. The Life and Music of a Gypsy Legend. Oxford University Press; Oxford, New York 2004
 Michael Dregni: Django Reinhardt and the Illustrated History of Gypsy Jazz. Speck Press, Denver 2006
 Patrick Williams: Django Reinhardt. Editions Parenthèses, Marseille 1998
 Francois Billard: Django Reinhardt. Un géant sur son nuage. Lieu Commun, Paris 1993
 Roger Spautz: Django Reinhardt. Mythos und Realität. RTL Edition, Luxemburg 1983
 Dietrich Schulz-Köhn: Django Reinhardt. Ein Porträt. Pegasus Verlag, Wetzlar 1960
 Alexander Schmitz, Peter Maier: Django Reinhardt. Sein Leben Seine Musik Seine Schallplatten. Oreos Verlag (Collection Jazz), Gauting-Buchendorf 1985
 Paul Vernon: Jean 'Django' Reinhardt: a contextual bio-discography 1910-1953. Ashgate Publishing Limited, Hampshire 2003. (Òg på  Google Books.)

Bakgrunnsstoff 
 
 Biografi  på Redhotjazz.com
 Django Reinhardt  Rétrospective 1934-53 med lytteeksempler på JazzEcho
 Djangology 
 Diskograf 1928 - 1953 
 CD-utval og anna informasjon på MusicBrainz
 ++ Django + Swingpage ++
 Webside av Paul Vernon Chester med artikler om Django Reinhardt

Romanifolk
Franske jazzmusikarar
Franske musikarar
Belgiske musikarar
Tresfjord skule

Tresfjord skule var eit oppvekstsenter med barnehage og barneskule i Vestnes kommune i Møre og Romsdal. 

Fram til hausten 2020 var Tresfjord skule del av Tresfjord oppvekstsenter, med barneskule i ein etasje og barnehage i fyrste etasje. Det hadde også eit lite SFO-tilbod. Så vart elevane flytta til Helland barneskule, medan ungdomsskulelevar frå Helland nytta bygget i samband med ombygginga av Helland skule. Skulebygningen ligg nær hovudvegen, like ved den lokale butikken og den lokale kroa.

Elevane på barnesteget kom frå området rundt Tresfjorden. Det var om lag 36 elevar på skulen i skuleåret 2014-15.

Oppvekstsenteret hadde ein reinhaldar, ein vaktmeister og ein driftsleiar. I skuleavdelinga var det fem lærarar og to assistentar.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Nettstaden til skulen
 Nettstaden til oppvekstsenteret
Vestnes kommune
Skular i Møre og Romsdal
Val som kognitiv prosess

Val er ein kognitiv prosess der fleire alternativ blir vurdert, før eit eller fleire av desse blir sortert vekk frå utvalet. Hensikten med å velje er å finne eit spesifikt alternativ til eit scenario, som oftast kjem som følgje av ei kognitiv vurdering. Val er ofte subjektive, og kan sjåast på som både gode og dårlege. Dårlege val får ofte konsekvensar for den eller dei som deltek i veljinga.

Kognisjon
Nevropsykologi
Kritisk tenking
Grunnleggjande metafysikk
Manouches

Manouches (romanés for «menneske») er namnet på den undergruppa av sinti som bur i Frankrike og tilgrensande land. Det kan dokumenterast at dei har vore i Vest-Europa frå 1400-talet da dei vandra inn som romanifolk frå Søraust-Europa.

Den mest kjende manouch er Django Reinhardt

Sjå òg 
 Sinti
 Kalé
 Sigøynarar
 Romanifolk

Kjelde 
Denne artikkelen er ei omsetting av «» frå , den 3. desember 2011.

Sigøynarar
Europeiske folkegrupper
Bryllaupet mellom kronprins Haakon og Mette-Marit Tjessem Høiby

Bryllaupet mellom kronprins Haakon og Mette-Marit Tjessem Høiby fann stad 25. august 2001 i Oslo domkyrkje i Oslo. Kronprins Haakon Magnus av Noreg, som er nummer ein i arvefylgja til den norske trona og nummer 69 i arvefylgja til den britiske trona, møtte Mette-Marit Tjessem Høiby gjennom felles vener i 1999.

Mette-Marit Tjessem Høiby var ein tidlegare servitør med ein fire år gamal son, Marius Borg Høiby. Ho innrømma òg å ha ein bakgrunn med mellom anna tung festing.

Kong Harald V av Noreg, far til kronprinsen, hadde i nesten eit tiår freista far sin, Olav V av Noreg, om å få gifte seg med Sonja Haraldsen. Han støtta difor avgjerda til sonen. Ei veke før bryllaupet talte Mette-Marit Tjessem Høiby mot bruk av narkotika i ei pressekonferanse. Sjølv om ho ikkje innrømma rusmisbruk, sa ho: «Eg vil gjerne nytte dette høvet til å seie at eg fordømmer narkotika… Eg håpar at eg no kan unngå å prate meir om fortida mi, og at pressen vil respektere dette ynsket». Tre dagar før bryllaupet heldt kronprins Haakon ei pressekonferanse der han takka sin familie og sitt land for ikkje å gjere forholdet deira til eit problem.

Bryllaupet
Kronprins Haakon Magnus av Noreg og Mette-Marit Tjessem Høiby gifta seg 25. august 2001 i Oslo domkyrkje. Seremonien varte i ein time. Mette-Marit Tjessem Høiby hadde på seg ei kjole av hvit silke crepe med eit 20 fot langt slør, medan kronprins Haakon Magnus av Noreg hadde på seg ein svart uniform frå hæren med ein raud sash og medaljar.

Brudgommen venta utanfor døra til kyrkja fordi brura ynskte å gå ned midtgangen saman med han i staden for på armen til far sin. 

Kronprins Frederik til Danmark var trulovaren til kronprins Haakon Magnus av Noreg. Betina og Emilie Swanstrøm, Kamilla og Anniken Bjørnøy og Tuva Høiby var brudepikene til Mette-Marit Tjessem Høiby.

Seremonien inneheldt musikk frå den norske jazzmusikeren Jan Garbarek, samt tekstavlesningar av prinsesse Märtha Louise av Noreg og kronprinsesse Victoria av Sverige. 

Etter bryllaupet vart Mette-Marit Tjessem Høiby kjend som kronprinsesse Mette-Marit av Noreg.

Deltakarar
Brura var kronprinsesse Mette-Marit av Noreg, tidlegare kjend som Mette-Marit Tjessem Høiby, brudgommen var kronprins Haakon Magnus av Noreg. Trulovaren til brudgommen var kronprins Frederik til Danmark. Det var biskop Gunnar Stålsett som heldt vigsla.

Kongelege
 Kong Albert II av Belgia
 Dronning Margrethe II av Danmark
 Fyrst Albert II av Monaco
 Kronprins Felipe av Spania
 Kong Carl XVI Gustaf av Sverige
 Kronprinsesse Victoria av Sverige
 Prins Charles av Wales
 Prins Edward, jarl av Wessex
 Sophie, grevinne av Wessex

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Wedding of Haakon, Crown Prince of Norway, and Mette-Marit Tjessem Høiby» frå ,  den 3. desember 2011.  
 

2001 i Noreg
Norske kongelege
Kongelege bryllaup
Oda Schjøll

Oda Schjøll () er ein norsk skodespelar frå Oslo.
Schjøll studerte ved Statens Teaterskole frå 1978 til 1981, og arbeidde sidan ved Nordland Teater, NRK Fjernsynsteateret og Trøndelag Teater.
Ho har og arbeidd ved Teater Ibsen og Marja-teatret og hatt mindre roller i fjernsynsseriane Fox Grønland, Hotel Cæsar, Karl & Co, Holms, Sejer - Elskede Poona og Sørgekåpen.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Oda Schjøll sin profil på filmfront.no

Skodespelarar frå Oslo
Billy Strayhorn

William «Billy» Strayhorn () var ein amerikansk jazzmusikar som frå 1939 til han døydde var musikar, arrangør og komponist i Duke Ellington Orchestra.

Strayhorn var fødd i Dayton i Ohio, familien flytta seinare til Pittsburgh i Pennsylvania. Han budde også hjå besteforeldra sine i Hillsborough i Nord-Carolina, og mormora hans var ein viktig musikalsk påverkar som spelte salmar på piano og grammofonplater for han .

Ellington og Strayhorn knytte eit livslangt, tett vennskap. Under plateopptak tok Strayhorn i blant plassen til Ellington ved pianoet, og pianoduettane deira var berømte. Strayhorn sette sitt definitive preg på sounden til Duke Ellington Orchestra. Signaturstykket deira, den kjente Take the A-Train, var det Strayhorn som komponerte. Han skreiv òg dei kjente stykka Chelsea Bridge og Lush Life. Strayhorn forlèt orkesteret til Ellington nokre år for å forfølgje sin eigen karriere. Han gav ut fleire album under sitt eige namn og produserte teateroppsettingar saman med venen Luther Henderson. Kort tid etter at han døydde spelte Duke Ellington Orchestra inn eit album til hans ære ...And His Mother Called Him Bill. På plata finst Johnny Hodges si rørande fortolking av den siste komposisjonen til Strayhorn, «Blood Count».

Strayhorn fekk ei klassisk utdanning og skreiv instrumentalarrangement av eit raffinement som var sjeldan i tidas jazz. Han blir òg rekna som ein av dei beste arrangørane i jazzen i det heile. Komposisjonane hans har ofte ein bittersøt stemning og er oppbygd ut frå klassiske førebilde, noko som som skil dei frå Duke Ellington sine. 

Strayhorn var ope homofil, men han levde i ei intolerant tid og viste lite behov for sjølvhevding, så stort sett heldt han seg i den store skuggen til Duke Ellington. 
Billy Strayhorn døydde i New York.

Referansar

Litteratur 
 James Lincoln Collier:Duke Ellington, Oxford University Press 1987
 David Hajdu: Lush Life: A Biography of Billy Strayhorn, Farrar, Straus, Giroux, New York 1996. ISBN 0-374-19438-6.

Bakgrunnsstoff 
 Hans-Jürgen Schaal: Wunderkind und Dandy
 Billy Strayhorn: Lush Life på PBS, Independent Lens
 Billy Strayhorn: Portrait Of A Silk Thread
 Billy Strayhorn  på glbtq Encyclopaedia

USA-amerikanske jazzpianistar
USA-amerikanske jazzkomponistar‎
Duke Ellington
Folk frå Ohio
Bryllaupet mellom fyrst Albert II og Charlene Wittstock

Bryllaupet mellom fyrst Albert II og Charlene Wittstock fann stad 1. og 2. juli 2011 i Fyrstepalasset i Monaco. 

Fyrst Albert II av Monaco er den noverande regjerande fyrsten i Monaco, som etterfylgde far sin Rainier III av Monaco i april 2005. Fyrsten møtte Charlene Wittstock under ei symjetevling i Monaco i 2000. Wittstock er fødd i Rhodesia (no Zimbabwe), men flytta til Sør-Afrika med familien sin då ho var 12 år. Ho har representert Sør-Afrika i symjing, og deltok i Sommar-OL 2000 i Sydney. Ho la opp som konkurransesymjar i 2007. Fyrst Albert II av Monaco har også vore idrettsutøvar. Han konkurrerte i bobsleigh i fem OL.

Paret vart fyrst sett saman i 2006. 23. juni 2010 annonserte dei trulovinga.

Den private seremonien fann stad fredag ​​1. juli 2011 i Throne Room i Fyrstepalasset. Seremonien vart leia av Philippe Narmino, direktør for Judicial Service og president i Council of State. Charlene Wittstock var kledd i ei silkeblå jakke med fotside bukser frå Chanel. I samband med den private seremonien fekk Wittstock den formelle tittelen sin. Til stades ved seremonien var systrene til fyrsten, prinsesse Caroline av Hannover og prinsesse Stephanie av Monaco, samt trulovarane Christopher Levine og  Donatella Knecht de Massy, som fungerte som vitne for brudgommen og brura.

Den religiøse seremonien fann stad dagen etter på gardsplassen ved fyrstepalasset. I motsetning til andre nyare kongelege bryllaup, var den religiøse seremonien ikkje halden i ein katedral. Seremonien vart leia av erkebiskop Bernard Barsi. Ein del av seremonien var på afrikaans, eit språk med nederlandsk opphav, som vert prata i heimlandet til brura, Sør-Afrika.

Etter den private seremonien 1. juli vart Charlene Wittstock kjend som fyrstinne Charlène av Monaco.

Gjester

Den monegaskiske fyrstefamilien

Familien til Charlene Wittstock
 Michael Wittstock
 Lynette Wittstock
 Gareth Wittstock
 Sean Wittstock

Kongelege

Ikkje-regjerande kongelege

Styresmaktar og diplomati

Idrettsutøvarar

Moteindustrien

Kjendisar

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Wedding of Albert II, Prince of Monaco, and Charlene Wittstock» frå ,  den 3. desember 2011.  
 

Monegaskiske kongelege
Kongelege bryllaup
2011 i Monaco
Mellomfransk

Mellomfransk er eit trinn i fransk språkutvikling som fann stad frå 1300-talet til rundt 1600. Det var ein overgangsperiode frå gammalfransk der fransk skilde seg klart frå andre oïl-språk. Språket fekk ein offisiell status i Frankrike til fordel for latin, frankoprovençalsk, oksitansk og dei andre oïl-språka, og blei utvikla som litterært språk.

Under denne språkperioden forsvann kasus heilt frå språket. Det tidlegare skiljet mellom nominativ og oblik forsvann, og fleirtal blei berre markert med ein -s. Dette medførte at ordrekkjefølgje i setningar blei viktigare og meir fastlagd.

Diftongar blei forenkla, til dømes blei /oi/ til /we/. Schwalyden [ɘ] forsvann etter vokalar, først inne i ord, seinare i slutten. Ein byrja også å utelata endekonsonantar frå uttalen.

Skriftspråket endra seg til ein viss grad for å spegla endringane i talespråket, men hang gjerne etter. Ein finn gjerne ei rekkje ulike grammatiske former og stavemåtar i tekstar frå denne tida. Det var under den mellomfranske perioden at ein gav ut den første franske grammatikkboka. I 1539 kom Robert Estienne si fransk-latinske ordbok ut, og latin blei forbode ved domstolane. Fransk fekk eit større domene då det også blei teke i bruk innan vitskapleg arbeid og som litterært språk. Det fekk eit nytt ordtilfang gjennom lånord og nyord frå latin, italiensk og ein del andre språk, som engelsk, spansk og tysk. Også rettskrivinga generelt blei noko latinisert.

Den mellomfranske perioden fall saman med renessansen. Språket blei brukt av forfattarane Villon, Marot, Rabelais, Montaigne, Ronsard og Pléiade-diktarane. Pléiade-verket Défense et illustration de la langue française (1549) framheva fransk som eit litterært språk som kunne forhøgast gjennom etterlikning av litteratur frå antikken. Det blei også gjort mange omsetjingar frå klassiske verk.

Bakgrunnsstoff
Dictionnaire du Moyen Français (1330-1500)

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Middle French» frå , og «Medelfranska» frå  den 3. desember 2011.  
 

Fransk språkhistorie
Daisy Schjelderup

Daisy Schjelderup () var ein norsk omsetjar og forfattar. Ho debuterte som forfattar som 60-åring med diktsamlinga Torneroses etterlatte papirer i 1976. Ho gav sidan ut bøkene Sangen om Landegode (noveller og forteljingar) i 1978, Blir det kaldere nå (forteljingar) i 1979 og Grasbrann : brev til et menneske i 1980. 

Som omsetjar stod ho mellom anna bak norske utgåver av fleire av bøkene til Roald Dahl og av Moby Dick av Herman Melville.

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Daisy Schjelderup i Sambok

Norske forfattarar
Norske omsetjarar
Gerdi Schjelderup

Gerdi Schjelderup () er ein norsk skodespelar. 
Schjelderup studerte ved Royal Academy of Dramatic Art i London. Frå 1960 til 1964 var ho ved Trøndelag Teater. Så var ho fem år ved Rogaland Teater før ho vende attende til Trøndelag Teater i 1968 og vart verande der til ho gjekk av med pensjon i 2004.

Ho hadde mindre roller i spelefilmane Dagny frå 1977 og Andre omgang frå 2007, og rollar i kortfilmane Bortreist for anledningen, En engel, Ediths glasslott og Fiin aargang og fjernsynsfilmen Turbulent sone.

Referansar

Bakgrunnsstoff 

 Schjelderup på filmfront.no

norske skodespelarar
Agnes M. Schou

Agnes M. Schou () er ein skotsk-norsk dokketeatersskodespelar og dokkemakar.

Schou studerte i fire år ved The Glasgow School of Art.
Ho flytte til Noreg i 1963 og var ein av stiftarane av figurteateret Levende dukker i 1987.

Referansar 

norske skodespelarar
norske kunstnarar
Marta Schumann

Marta Schumann, fødd Marta Myklebust, () var ein norsk forfattar. Ho debuterte med romanen Korset under Skuggefjellet som femtiåring i 1969.

Debutromanen var fyrste del av ein historisk romantriologi der Jomfru Maria på Sæbostad og Femja utgjorde dei to andre delane.

Før ho vart forfattar arbeidde ho i mange år i Televerket.

Prisar og utmerkingar 
 1970 – Sunnmørsprisen
 1981 – Gyldendals legat
 1983 – Kulturprisen for Møre og Romsdal

Bøker 
 1992 – Sky fuglar 
 1989 – Utbrot
 1989 – Tynn hinne
 1983 – Våge å tenkje
 1980 – Fotfolk
 1977 – Kristi sine søner
 1973 – Femja
 1971 – Jomfru Maria på Sæbostad
 1969 – Korset under Skuggefjellet

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Øystein Rottem: «Marta Schumann» i Norsk Biografisk Leksikon
 Marta Schumann på Sambok
 Digitaliserte bøker av Marta Schumann hjå Nasjonalbiblioteket

Norske forfattarar
Folk frå Norddal
Vinnarar av Gyldendals legat
Etasjemose

Etasjemose er ein fleirårig bladmose. Han veks oftast på jord eller humus og finst først og fremst på den nordlege halvkula. Mosen bygg matter og veks på ein trappeforma måte som gir han ein karakteristisk utsjånad. Etasjemosen toler skugge godt og er meir ømfintleg for sollys. Han er føde for mellom anna skoglemen.

Utsjånad

Etasjemosen veks trinnvis oppover med fjørliknande skot. Kvart steg representerer ein vekstsesong, slik at ein kan telje «etasjane» for å finne alderne til mosen. Stilken vert 10–20 cm lang og er grøn, gul, raud eller brun. Blada er mørkt grøne til brune på dei eldre skota. Dei nye skota har ein lysare grøn tone. Blada sine «kroner» blir som regel 20–30 mm breie. Blada har oftast to midtnervar og har tenner i kantane.

Stilkblada er cirka 2 mm lange og 1,5 mm breie og greinblada 1 mm lange 0,5 mm breie. Stilkbladet smalnar av til ein spiss, som oftast er langsmal og krokete. Greinbladet får ein kort og kvass spiss.

Mosen sin stilk er dekt av grøne (på gamle skot brune), hårliknande utvekstar, såkalla parafyllier. Desse skil etasjemosen frå nærståande slekter. Liksom andre mosar har etasjemosen ikkje røter, men mosen sine rhizoider er uvanleg lange. Dei gamle skota døyr etter kvart og vert ein del av humusdekket.

Utbreiing

Etasjemosen veks på store delar av den nordlege halvkula, framfor alt i eit kjølig temperert klima, til fjells og på tundra. Etasjemose finst også kjølige område (som fjell) i Karibia,  Europa, Asia, Afrika, Australia og på New Zealand.

Økologi

Etasjemosen vert i snitt åtte år gammal. Han veks på jord eller humus i lauv- og granskog. Han veks også på gamle stokkar, stubbar, berg, steinar og i blant på mur. Den trappeforma vekstmåten gjer han i stand til å klatre over nedfalle materiale og få litt meir sollys.

Formeiring
Etasjemose kan formeire seg både vegetativt og kjønna. Den første framgangsmåten er vanlegast, og mest framgangsrik målt i talet på nye planteindivid. Den kjønna kan likevel vere viktig når nye stader skal koloniserast. Mosen kan også spreie seg ved at delar av mosen losnar og etablerer seg andre stader. Slike fragment kan også overleve i jorda etter ein brann og føre til at mosen kjem tilbake raskare.

Bruk
Tidlegare har mosen, ofte saman med torvmosar, vore brukt til å tette i bygningar med laftverk. Etasjemose blir derfor ofte kalla for husmose.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Husmossa» frå ,  den 4. desember 2011. 

Mosar
Subarktisk flora
Temperert flora
Tundra
Fjellflora
Skogplantar