alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Brom

Brom er eit ikkje-metallisk grunnstoff med kjemisk symbol Br og atomnummer 35. Det er eit halogen og ligg i gruppe 17 i periodesystemet.

Eigenskapar 
Brom er ei raudbrun, sterkt luktande væske. Det er det eine av to grunnstoff som er flytande ved romtemperatur. (Det andre er kvikksølv).

Bromdamp er giftig å pusta inn. Flytande brom er svært etsande på hud, og bromsår vil nærmast ikkje gro utan hudtransplantasjon.

Førekomst 
Grunnstoffet brom føreligg ikkje fritt i naturen, men kan framstillast frå uorganiske bromsalt som finst i visse mineral og i sjøvatn (ca. 0,01% i havet, ca. 0,5% i Daudehavet).

Sambindingar og bruk 
Brom blir brukt i produksjon av mange ulike bromsambindingar, t.d. fargestoff og medisinar.

Brom dannar fleire uorganiske syrer i sambinding med hydrogen og oksygen. Desse syrene er bromsyre (HBrO3), bromsyrling (HBrO2), underbromsyrling (HBrO), og hydrogrenbromid (HBr). Salta av desse syrene kallast bromat, bromitt, hypobromitt og bromid. Eit døme på naturlege bromsalt er natriumbromid (NaBr). Kunstige bromsalt, t.d. sølvbromid (AgBr), blir brukt i framkalling av fotografi.

Av kunstig framstilte organiske bromsambindingar kan nemnast 1,2-dibrometan (BrH2C-CH2Br), som tidlegare vart brukt for å justera oktantalet i blybensin, og halonar som halon 1301 (bromtrifluormetan, CF3Br) og halon 1211 (bromklordifluormetan, CF2BrCl), som blir brukte til brannslukking.

Biologisk rolle

Sjå også 
 Fotografi
 Haloalkan
 Periodesystemet
 Grunnstoffliste
 Isotoptabell

Bakgrunnsstoff 
 Webelements - Brom

 
Halogen
Toatomige ikkje-metall
Oksidasjonsmiddel
Grunnstoff
Tønsberg kommune

Tønsberg er ein kommune i Vestfold og Telemark fylke. Kommunen grensar mot Sandefjord og Larvik i vest, Horten og Holmestrand i nord  og mot Færder i i sør.
Aust for Tønsberg ligg Oslofjorden, og midtfjords grensar kommunen der mot Moss, Råde og Fredrikstad. Administrasjonssenteret er byen Tønsberg.

Med eit innbyggjartal på 56 293 (per 1. januar 2020), er Tønsberg den syttande største kommunen i Noreg.

Høgaste punkt er  Snippane på 399,6 moh. 

Tønsberg by er kjend for Slottsfjellet, eit rikt kulturliv, Statens Park, i tillegg til Sjukehuset i Vestfold. Ein kjem seg til Tønsberg med bil, båt eller tog. Tønsberg er rekna som den eldste byen i Noreg, og her er òg ei av domkyrkjene i landet.

Kjende personar frå Tønsberg 
 Anders Aukland, skiløpar
 Jon Bing, forfattar, professor
 Ronny Johnsen, fotballspelar
 Jahn Teigen, musikar og artist

Bakgrunnsstoff 

 
Kommunar i Vestfold og Telemark
Tidlegare kommunar i Vestfold‎
Heklegarn

Heklegarn er tynt garn berekna på hekling. Slikt garn vert òg brukt til kunststrikk. Slikt garn vert ofte laga av bomull og mercerisert, men det kan vera syntetisk. 

Mange merke brukar eit nummersystem der tjukkare kvalitetar har høgare nummer enn tynnare kvalitetar. Til dømes er garn nummer 10 tjukkare enn garn nummer 20.

Handarbeid
Hekling
Garn
Georg I av Storbritannia

Georg Ludwig, engelsk George Louis () var den første britiske kongen frå fyrstehuset Hannover. Frå 1698 var han hertug av Braunschweig-Lüneburg (Hannover), og dermed kurfyrste av det tysk-romerske riket, og frå 1714 konge av kongeriket Storbritannia og kongeriket Irland.

Tysk konge i Storbritannia 
Då den britiske dronning Anne døydde i 1714 vart det teke ei avgjerd om at den næraste protestantiske arvingen skulle arva trona. Tanken var få hindra ein ny katolsk konge på den britiske trona. Dermed arva Georg Ludwig den britiske trona, og vart konge av Storbritannia som Georg I. Han lærte seg trass i dette aldri å tala flytande engelsk språk. Av den grunn vart han låtteleggjort av nokre av sine britiske undersåttar. Det vart berre snakka tysk ved hoffet under regjeringstida hans. 

Gerog var den fyrste britiske monarken frå fyrstehuset Hannover, som regjerte Storbritannia fram til dronning Victoria døydde i 1901. Det innebar òg at Hannover og Storbritannia kom i personalunion, og tette band vart knytte mellom dei to landa. I løpet av regjeringstida hans vart det britiske monarkiet gradvis svekt og bytt ut med eit meir demokratisk styre med meir makt til parlamentet. Dei siste åra før Georg Ludwig døydde vart Storbritannia eigenleg styrt av de facto-statsministeren Sir Robert Walpole.

Liv 
Georg Ludwig vart fødd i 1660 som eldste son av kurfyrst Ernst August av Hannover og Sophie av Pfalz. Mora var dotter av Friedrich V av Pfalz og dronning Elisabeth av Bøhmen, som igjen var dotter av Jakob I av England.

Han gifte seg 21. november 1682 med Sophie Dorothea av Braunschweig-Lüneburg, og fekk sonen Georg August, seinare kong Georg II av Storbritannia, og Sophie Dorothea, seinare gift med kongen av Preussen.

Omdøme 
Georg I var svært dårleg likt i det adopterte heimlandet sitt, særleg fordi han ikkje snakka engelsk (sjølv om han skal ha lært det etter som åra gjekk). Folket meinte òg at han behandla kona si dårleg ved å ha ei rekkje tyske elskarinner. Likevel likte dei betre ein slik konge, som trass alt var protestant, enn å ha ein katolsk regent.

Bakgrunnsstoff 

Britiske monarkar
Tyske fyrstar
Huset Hannover
Døde av hjerneinfarkt
Engelske pretendentar til den franske trona
Georg IV av Storbritannia

Georg IV av Storbritannia () var britisk konge frå 1820 til 1830 og prinsregent frå 1811 til 1820.

Georg IV (engelsk namn George Augustus Frederick, tysk Georg IV. August Friedrich) var medlem av det tyske fyrstehuset Hannover. Han var Georg III sin eldste son og styrte som prinsregent medan faren var sjuk. I 1820 blei Georg IV blei konge av det sameinte kongeriket Storbritannia og Irland og fyrste av Hannover.

Ekteskap og elskarinner 
Han gifta seg med enkja Maria Anne Fitzherbert, i desember 1785. Ettersom ho var katolikk vart ekteskapet ikkje godkjend etter lova. I 1795 gifta han seg opp att med syskenbarnet Caroline av Braunschweig. Dei likte ikkje kvarandre og levde åtskild med nokre få dagar som unnatak. Dei fekk trass i dette dottera Charlotte Augusta av Storbritannia i 1796. Dottera døydde i 1817, og George IV stod utan arvingar. Caroline vart stengd ute frå kroninga i 1820, noko som vart sett på som ei stor skandale.

Georg var i kontakt med Maria Fitzherbert livet ut, sjølv om dei var frå kvarandre i periodar. Han hadde også fleire elskarinner, mellom anna Mary Robinson, ein kjend skodespelar, Grace Elliott, ei skotsk sosietetskvinne, grevinne Frances Villiers av Jersey, og seinare i livet markise Isabella Ingram-Seymour-Conway av Hertford og markise Elizabeth Conyngham, som begge var gifte.

Georg IV døydde utan arvingar i 1830. Han vart etterfylgd av den yngre broren Vilhelm (engelsk William).

Regjeringstid 
Under store delar av regjeringstida si hadde kong Georg IV Robert Jenkinson, 2. jarl av Liverpool, som statsminister. Utan at kongen bidrog mykje herska han over Storbritannia då landet sigra i Napoleonskrigane, forhandla fram fred og måtte hanskast med den sosiale og økonomiske uroa etterpå. Han blei nøydd til å godta George Canning som utanriks- og seinare statsminister, og måtte gå med på ein såkalla Catholic Emancipation, det vil seie at mange restriksjonar mot britiske katolikkar blei oppheva.

Kjelder 
<div class="references-small">
 Denne artikkelen bygger på «George IV of the United Kingdom» frå , den 26. mars 2013. 
  oppgav desse kjeldene: 
 Baker, Kenneth. «George IV: a Sketch.» History Today 2005 55(10): 30–36. Issn: 0018-2753 Fulltext: Ebsco
 
 
 
 
 Gash, Norman. Lord Liverpool (1985).
 Haeger, Diane. The Secret Wife of King George IV (2001) excerpt and text search
 Hibbert, Christopher. «George IV (1762–1830)», Oxford Dictionary of National Biography (2004); good summary by leading scholar; online at many libraries
 Hibbert, Christopher.  George IV: The Rebel Who Would Be King (1974, 2007) excerpt and text search
 
 
 
  excerpt and text search
 ; excerpt and text search
 Smith, E. A. «Caroline (1768–1821)», Oxford Dictionary of National Biography, (2004); online edn, 2008

Bakgrunnsstoff 

Britiske monarkar
Huset Hannover
Elefantordenen
Aremark kommune

Aremark er ein kommune i Viken fylke. Kommunen grensar mot Sverige i aust. Elles vert kommunen omgjeve av dei norske kommunane Marker i nord, Rakkestad i vest og Halden i sør.

Haldenvassdraget strekkjer seg gjennom kommunen. Det er kring 600 hytter i kommunen.

Folkeetymologien koplar namnet til den eine av to systrer, Ida og Ara, som rudde kvar si bygd i grenseskogane. Truleg stammar namnet frå samankoplinga av namnet på sjøen Are og Mark som tyder skog.

Folk frå Aremark
Eyolf Soot (1858–1928), kunstmålar

Bakgrunnsstoff 
 Aremark kommune (Offisiell nettstad)

 
Tidlegare kommunar i Østfold
Kommunar i Viken
Askim kommune

Askim kommune var ein kommune i Østfold fylke, fram til 1.1.2020. Kommunen grensa i vest og i nord til Spydeberg, i aust til Trøgstad og Eidsberg og i sør til Skiptvet kommune. Glomma dannar ei naturleg kommunegrense i vest, og fossar har blitt utnytta til kraftproduksjon. Askim har derfor tre store kraftverk innanfor sine grenser (Solbergfoss, Kykkelsrud og Vamma).

Administrerande senter i kommunen er tettstaden Askim. Der bur omtrent 90 % av innbyggjarane i kommunen, mens resten bur jamnt fordelt i mindre bygdesentrum ved dei tre kraftverka. Lokalavisa er Smaalenenes Avis, som også dekkjer dei omkringliggjande kommunane.


Næringsliv 

Askim har vore ein særmerkt industrikommune, med Askim Gummivarefabrik som hjørnesteinsbedrift. Den siste delen av gummivarefabrikken, Viking Dekk A/S, avskipa produksjonen av bildekk i 1991. Viktige bransjar i dag er forlag/grafisk produksjon og Glava A/S med framstilling av mineralprodukt. Tettstaden Askim er eit viktig handels- og sørvissenter i indre Østfold. Nærare to femdelar av arealet i kommunen er dyrka mark, der det meste av dette er nytta til dyrking av korn.

Skiping av dei tre kraftverka Solbergfoss, Kykkelsrud og Vamma på 1900-talet har gitt basis for utviklinga av industrien i Askim. Desse utnyttar fallet til Glomma frå Øyeren til Grønsund. Utbygginga har ført til av alle dei mindre fossane og stryka, med unntak av Vrangsfoss, har kverva bort.

Kommunenamn og -våpen 
Namnet Askim er opphavleg eit gardsnamn, sett saman av trenamnet ask og ordet heim. Før rundt år 1400 het bygda Eid. Ordet "Eid" betyr mellom anna landet langs ei elv som ikkje er farbar med båt, slik at folk måtte gå. Gjennom Askim drog folk båtar mellom Øyeren og Glomma nedanfor Vammafossen. 

Kommunevåpenet blei godkjent ved kongeleg resolusjon den 1. november 1963. Motivet er på blå botn tre sølv skråbjelkar danna med bølgjesnitt og symboliserer dei tre vasskraftverka Solbergfoss, Kykkelsrud og Vamma.

Venskapskommunar 
Frå 1951 har Lyngby-Taarbæk i Danmark, Huddinge i Sverige og Askim vore venskapskommunar. Seinare i 1965 kom Godthåb/Nuuk i Grønland med og i 1965 følgde Island med Seydisfjördur.
  Lyngby-Taarbæk, Danmark
  Vanda, Finland
  Nuuk, Grønland
  Seydisfjördur, Island
  Huddinge kommun, Sverige

Folk frå Askim
Mona Hoel (f. 1960), filmskapar

Kjelder

Fotnotar

Bakgrunnsstoff 
 Askim kommune 

 
Tidlegare kommunar i Østfold
Norske kommunar nedlagde i 2019
Eidsberg kommune

Eidsberg kommune er ein tidlegare norsk kommune i Østfold fylke, fram til han 1. januar 2020 blei del av den nye Indre Østfold kommune. Kommunen grensa til Marker kommune i aust, Rakkestad kommune i sør, Skiptvet kommune i sørvest, Askim kommune i nordvest, Trøgstad kommune i nord og Aurskog-Høland i Akershus fylke i nordaust. Kommunen omfatta låglandet på austbreidda av Glomma og skogsåsane austover mot vasskiljet mot Haldenvassdraget.

Administrasjonssenteret var Mysen, endestasjon for den austre linja til togselskapet NSB. Den best kjende attraksjonen i området er Momarken travbane, der Momarkedet bruker å bli skipa til.

Kommunevåpenet 
Kommunevåpenet blei godkjent i 1962 og har eit svart avrive bjørnehovud på gull bakgrunn. Motivet viser til segner om ei rekke mannsnamn på -bjørn, og til baglaranes Arnbjørn Jonsson, som også var lendmann.

Kjende personar frå Eidsberg kommune 
 Vibeke Skofterud (1980-2018), skiløpar

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Eidsberg kommune 

 
Tidlegare kommunar i Østfold
Norske kommunar skipa i 1838
Norske kommunar nedlagde i 2019
Fredrikstad kommune

Fredrikstad kommune er ein kommune i Viken fylke. Han ligg omkring munningen og det nedre løpet av elva Glomma, på vestbreidda nedanfor Visterflo, på austbreidda nedanfor busetnaden Årum like under Sarpsfossen. Kommunen omfattar også områda langs austbreidda av Oslofjorden med øyane utanfor, og øyane utanfor munningen av Glomma. Kommunen grensar til Råde kommune i nordvest, til Sarpsborg kommune i aust og nordaust og til Hvaler kommune i sør.

Administrasjonssenteret i kommunen, Fredrikstad by, utgjer saman med Sarpsborg ein tettstad på begge sider av Glomma, frå Viker i Onsøy i sørvest til Hafslundøy aust for Sarpsborg i nordaust. I tillegg har Fredrikstad åtte mindre, sjølvstendige tettstader. Dei største av desse er Lervik, Spetalen, Skivika og Slevik.

Samferdsel 
E 6 passerer Glomma ved Sannesund i Sarpsborg. Riksveg 110 går frå E 6 i Råde kommune gjennom Fredrikstad, i høgbru over Glomma, som opna i 1957, og austover tilbake til E 6 ved Skjeberg stasjon. Strekninga Fredrikstad–Skjeberg stasjon blir kalla «oldtidsvegen» på grunn av dei mange oldtidsfunna som er gjort langs denne vegen. Det er samband frå bysenteret på begge sider av Glomma til Sarpsborg via fylkesveg 109 og riksveg 111, til Hvaler via fylkesveg 108 og langs austsida av Oslofjorden via fylkesveg 117 og fylkesveg 116 til dei vestlegaste delane i kommunen og til Råde og Rygge. Den vestre linja  på Østfoldbanen går i ein boge gjennom Vestre Fredrikstad.

Historikk 
Kommunen fekk sine nåverande grenser i 1994, da Fredrikstad blei slått saman med kommunane Onsøy, Rolvsøy, Borge og Kråkerøy. Den nye kommunen dekker eit område som i 1837 bestod av kommunane Fredrikstad, Glemmen, Borge og Onsøy, i tillegg til Rolvsøy sokn av Tune. Kråkerøy blei skilt ut frå Glemmen i 1908, Torsnes frå Borge i 1910 og Rolvsøy frå Tune i 1911. Ved kommunesamanslåingane i 1960-åra blei Glemmen lagt til Fredrikstad (1964) saman med nokre mindre, bynære område av Borge og Torsnes. Desse to kommunane blei, med unnatak av dei nemnte områdea, same år slått saman. Seinare fekk byen ei mindre overføring frå Onsøy (1968). Fredrikstad kommune, som etter samanslåinga i 1994 er fylkets mest folkerike kommune, omfattar heile den funksjonelle byen, ikkje berre dei sentrale strøka som tidlegare. Arealet er 290 km2 mot 42 km2 før samanslåinga og berre 11 km2 før samanslåinga i 1964.

Kommunevåpenet 
Kommunevåpenet blei godkjent i 1967 og har ein opprett gull bjørn framfor ei gull borg mot ein raud bakgrunn. Motivet har røter i eit segl frå 1610 som blei laga til hyllinga av sonen til Kristian VI same år. Våpenet har klare parallellar til Sarpsborgs byvåpen.

Vennskapskommunar

Folk frå Fredrikstad
Bjørgulv Braanen (f. 1956), redaktør
Egil Olsen, også kjend som «Drillo» fotballtrenar, fotballspelar

Kjelder

Referansar

Bakgrunnsstoff 
Fredrikstad kommune

 
Tidlegare kommunar i Østfold
Kommunar i Viken
Lodalskåpa

Lodalskåpa (2083 m) er ein nunatak på Jostedalsbreen, og er den tredje høgaste toppen i Breheimen. Fjelltoppen ligg på grensa mellom kommunane Stryn og Luster i Vestland. Lodalskåpa og Brenibba er dei einaste fjella over 2000 meter på Jostedalsbreen.

Fjellklatraren Gottfried Bohr gjennomførte den første kjende klatringa opp på Lodalskåpa i 1820.

Bakgrunnsstoff 

 Lodalskåpa arkivert utgåve

Fjell i Luster
Fjell i Stryn
Nunatakar i Noreg
Loen
Aud Korbøl

Aud Korbøl () er ein norsk forfattar og sosiolog. Ho er fødd på Grue på Finnskogen og seinare busett i Oslo.

Ho debuterte skjønnlitterært med ei kriminalnovelle i antologien Mørke speil i 1985. Før det hadde ho fått publisert fleire forskingsrapportar, mellom anna fleire om problematikk rundt telefonautomatiseringa i etterkrigstida. Romandebuten hennar kom med  Pell'ongen og je i 1989. Ho brukar ofte sosiologiske omgrep og samfunnsvitskapleg metode som verkemiddel i romanane sine.

Prisar og utmerkingar 
 1996 Mads Wiel Nygaards legat for Noe gikk forbi

Bøker

Skjønnlitteratur 
 1989 Pell'ongen og je, roman (Samlaget, Oslo)
 1992 Leiegårdsvalsen, roman (Aschehoug, Oslo)
 1996 Noe gikk forbi, roman (Aschehoug, Oslo)
 1999 Noe skal komme : Karl Martin Feltmann (1909-1989), roman (Aschehoug, Oslo)
 2002 Det er, roman (Aschehoug, Oslo)

Samfunnsvitskapleg litteratur 
 1970 Kvinnen ombord : en sosiologisk undersøkelse av kvinners liv og arbeid på skip i den norske handelsflåte, hovudoppgåve i sosiologi, Universitetet i Oslo
 1972 Pakistansk innvandring til Norge : dannelse av et minoritetssamfunn?
 1977 Telefonautomatisering i etterkrigstida.
 1977 Hva skjer med personalet etter automatiseringen?
 1977 Hvem er «vi»?
 1982 Norsk «Race relations industry»
 1984 Lille frøken ingenting ? : om telefonistyrket i ulike servicesystemer 1988 Innvandrerne og det sosiale og helsemessige servicesystem : en fellesnordisk undersøkelse 1988 Kulturforskjeller og gjensidig forståelse 1996 Innvandring, migrasjon og etniske relasjoner : oversikt over hovedoppgaver 1949-1995 2004 Linkarbeidet i Oslo : en begynnende oversikt''

Bakgrunnsstoff 
 Eilif Straumes bokmelding om Noe gikk forbi i Aftenposten

Norske forfattarar
Folk frå Grue
Distriktspolitikk

Distriktspolitikk vert definert som ”spesielle offentlige virkemidler og tiltak beregnet på å stimulere den økonomiske utvikling i svakt utbygde distrikter” i Stortingsmelding nr. 27 frå 1971 - 1972.
Syn og Segn

Syn og Segn er eit allmennkulturelt tidsskrift som handlar om politikk, litteratur og samfunn. Det kjem ut fire gonger i året og er på nynorsk. Det Norske Samlaget er utgjevar, medan bladet får støtte frå Norsk kulturfond og stiftinga Fritt Ord.

Tidsskriftet vart grunnlagt i 1894 av Arne Garborg. Seinare redaktørar har mellom anna vore Moltke Moe, Halvdan Koht, Olav Midttun, Bjarte Birkeland, Berge Furre og Hilde Sandvik. Tidsskriftet blei kåra til Årets tidsskrift i Noreg i 2010. 

Tidsskriftet er medlemsbladet til Litteraturselskapet Det Norske Samlaget og i hovudsak eit abonnementsblad, men finst òg i nokre kioskar og bokhandlar i dei store byane. Bladet er òg tilgjengeleg i bibliotek i store delar av landet.

Redaktørar 
 
 Rasmus Flo 1894-1905
 Arne Garborg 1894-1897 
 Arne Garborg 1905-1907
 Moltke Moe 1894-1900
 Halvdan Koht 1901-1908
 Rasmus Løland 1907
 Olav Midttun 1908-1960
 Magne Skodvin 1951-1959
 Bjarte Birkeland 1960-1968
 Berge Furre 1967-1971
 Bjarne Fidjestøl 1969-1973
 Andreas Skartveit 1972-1978
 Sverre Tusvik 1977-1980
 Astrid Brekken 1979-1983
 Sigrid Straand 1979-1983
 Jon Tvinnereim 1979-1982
 Ottar Grepstad 1984-1988
 Borghild Gramstad 1989-1992
 Jan Inge Sørbø 1992-1997
 Nils Rune Langeland 1998–2002 
 Hilde Sandvik 2003-2006
 Marit Eikemo 2003-2006
 Bente Riise 2006-2013
 Knut Aastad Bråten 2014-2020
 Janne Nygård 2020-2020
 Astrid Sverresdotter Dypvik 2020-

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 

Nynorske tidsskrift
Skipingar i 1894
Norskspråklege tidsskrift
Oppdal kommune

Oppdal (norr. Uppdal(i)r) er ein kommune i Trøndelag fylke som ligg i grenseområdet mellom Trøndelag, Hedmark, Oppland og Møre og Romsdal, om lag 120 kilometer sørvest for Trondheim. Kommunen har ei flatevidd om lag på storleik med Vestfold fylke, men størsteparten er fjell i almenning. 
Den største tettstaden er kommunesenteret Oppdal.

Bygda har sterke jordbrukstradisjonar, særleg i sauehald, men småindustri og turisme har i dei seinare åra auka. Oppdal har i dag eit av dei største alpinanlegga i Noreg.

Samferdsle 
Dovrebanen går gjennom kommunen og har faste stopp på Oppdal stasjon. I tillegg stoppar somme tog på Kongsvoll stasjon. Lokaltog stoppar på Fagerhaug stasjon.

Europaveg 6 går òg gjennom kommunen parallelt med Dovrebanen.

Soge 
Den fyrste busetnaden i Oppdal har truleg vore knytt saman med rike jaktressursar i fjellstroka, men over tid har krysset mellom handelsvegane til Mørekysten og nordover til Trondheim lagt grunnlag for vekst. 

Gravfeltet på Vang, eit gamalt maktsentrum, er landets største, med over 800 gravhaugar. Etter innhaldet i gravhaugane å døma har sauehald og foredling av ull vore ei hovudnæring i Oppdal i vikingtida. Etterspurnaden etter ull til råsegl var truleg stor, og ullhandel med kyststroka kan forklåra den store rikdomen gravgodset i gravhaugane avspeglar. 

Oppdal kom seint med i Frostatinget, og fekk då tre målsmenn. 

Pilegrimsleia til St. Olavs skrin gjekk gjennom Oppdal i mellomalderen. Det er nemnt fire kyrkjer her i mellomalderen: ei på Vang (vigd til St. Edmund), ei på Ålbu, ei ved Stavåa på Nordskogen, og Håkon Håkonsson reiste dessutan ei kyrkje på Lo i Drivdalen. Alle er no bortkomne, men det finst ei teikning frå 1600-talet av stavkyrkja på Vang, og Gerhard Schøning påviste restar av kyrkjemuren ved Stavåa. Kyrkja på Lo har sett spor etter seg i lokale stadnamn. 

Samfunnet vart hardt ramma av Svartedauden.

Folk frå Oppdal
Erik Håker (fødd 1952), alpinist
Ola Røtvei (fødd 1953), politikar
Odd Sørli (fødd 1954), alpinist
Kjell Arve Husby (fødd 1954), idrettstrenar
Ola Mæle (fødd 1957), investor, fødd på Snåsa, voks opp i Oppdal.
Ingrid Skjøtskift (fødd 1964), politikar

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Oppdal kommune sine heimesider

 
Kommunar i Trøndelag
Orkdal kommune

Orkdal er ein tidlegare norsk kommune i Trøndelag fylke. Han grensa til Snillfjord og Agdenes i nord, Hemne i vest, Meldal og Rindal (i Møre og Romsdal) i sør og mot Melhus og Skaun i aust. I 2020 blei kommunen slått saman med Meldal, Agdenes og ein del av Snillfjord til nye Orkland kommune.

Tettstader i Orkdal var Orkanger, Gjølme, Fannrem, Vormstad og Svorkmo. Orkanger var regionsenter for kommunane rundt.

Geografi 
Elva Orkla renn gjennom kommuneområdet og ut i Orkdalsfjorden ved Orkanger. Orkdalsfjorden er ein sidefjord til Trondheimsfjorden.

Det er mykje dyrka mark i Orkdal. Ho finst hovudsakleg i botnen av dalen og på store, flate avsatsar eit stykke oppe i dalsidene. På lokal dialekt blir ein slik avsats kalla ein «jår», og i Orkdal er det seks «jårar»; Ustjåren, Berbusjåren, Kvålsjåren, Togstadjåren, Monsetjåren og Fossjåren.

Elvar, fjell og vatn i Orkdal 
 Orkla
 Skjenaldelva
 Gagnåsvatnet
 Våvatnet
 Hostovatnet
 Gimsehøgda

Næringsliv 
På Orkanger ligg industriområdet Grønøra. Dette er eit av dei største industriknutepunkta ved Trondheimsfjorden.

Utdanning 
 Orkdal vidaregåande skole
 Torshus folkehøgskole

Helse 
Orkdal sjukehus er lokalsjukehus for regionen. Det heitte tidlegare Orkdal Sanitetsforenings Sjukehus og var eigd av den lokale sanitetsforeininga, men er i dag ei avdeling under St. Olavs hospital.

Verdt å sjå 
Thamshavnbanen frå Løkken Verk i Meldal og ned til Trondheimsfjorden i Orkdal kommune er no nedlagt, men ei kortare strekning er gjenopna for turistar.

Tusenårsstad 
Tusenårsstaden i kommunen var stasjonsområdet på Fannrem. Dette inkluderer gamle Fannrem jernbanestasjon, Stasjonsparken, samt den gamle brannstasjonen.

I parken er det bygd musikkpaviljong, leikeapparat, bord og benkar. Sentralt plassert i parken er skulpturen «Go'foten», eit handfast bevis på Nils Arne Eggen sin «godfotteori». Tusenårstreet til kommunen er òg planta her.

Tusenårsstaden er hyppig bruka til ulike arrangement og føremål gjennom året: Parkrennet, 17. mai-feiring, Stasjonsdagen, Husflidsdagen, Oktoberfestivalen, julegrantenning, veteranbilutstilling, museumsjarnbane, husflid med meir.

Fannrem Velforening har ansvaret for den daglege drifta og vedlikehaldet av staden.

Bilete

Kjende orkdalingar 
 Johan Bojer, forfattar
 Nils Arne Eggen, fotballtrenar
 Roar Ljøkelsøy, skihoppar
 Christian Thams (1867-1948), industrigründer
 Musikkgruppa Gåte, folkemusikk/rock

Bakgrunnsstoff 
 Orkdal kommune sine heimesider

 
Kommunar i Trøndelag
Norske kommunar skipa i 1838
Norske kommunar nedlagde i 2019
Osen kommune

Osen er ein kommune i Trøndelag fylke.

Bakgrunnsstoff 
 Osen kommune sine heimesider 

 
Kommunar i Trøndelag
Fosen