alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Rennesnø

Rennesnø er eit snølag der snøen består av grove begerkrystallar eller rimkrystallar. Rennesnø gjer ofte snølaget laust, og fungerer derfor som eit glidelag når det oppstår eit snøras.

Kjelder

Snø
Snøras
Sandur

Sandur er ei elveslette av sand og grus som er avsett føre ein isbre med smeltevatnet frå breen. Slike sletter er særleg vanlege på Island og Svalbard, men ein finn òg sandur i Noreg som vart danna mot slutten av den siste istida. Namnet kjem frå Skeiðarársandur på Island, som er ei brei sandslette på søraustkysten mellom Vatnajökull og havet. 

Isbrear inneheld store mengder silt og sediment, som vert fanga opp når dei eroderer mot underlaget. Smeltevatnet fører med seg desse sedimenta bort frå isbreen og avset dei på ei brei slette. Sedimenta er ofte sortert etter storleik, slik at dei finaste materiale, som silt, vert ført lengst bort, medan store steinar vil ligge nærast isbreen.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Sandur» frå ,  den 7. september 2011.

Bakgrunnsstoff 
 NASA om Skeiðarársandur 
 Studie av sandurdanning på Vest-Grønland.

Glasiologi
Glasiale landformer
Sletter

en:Sander
Talassologi

Talassologi (frå gresk θάλασσα, thalassa, 'hav' og -logi, 'lære') er eit omgrep for læra om havet.

Sjå òg
Talassokrati
Oseanografi

Kjelder

Hav
Oseanografi
Greske ord og uttrykk
Understraum

Understraum er ein havstraum som går under havoverflata og som har størst snøggleik i djupare vasslag, ofte nær botnen. Gjennom sund går det ofte understraumar i motsett retning av overflatestraumen, som i Den baltiske straumen eller gjennom Bosporussundet. I det ekvatoriale straumsystemet går det òg understraumar som Cromwellstraumen i Stillehavet. 

Ein kan òg ha understraumar langs strender ved havet. Dette kjem i hovudsak av straumar utover frå stranda av vatnet som er skylt opp på strendene av bølgjene (engelsk undertow). Styrken på desse understraumane er avhengig av kor store bølgjene er og til ein viss grad av dei lokale botntilhøva. Enkelte stader, særleg i Nord-Amerika og Australia, kan slike understraumar vere farlege, fordi dei badande kan verte trekt med utover. Sterke tidvasstraumar kan òg skape utovergåande understraumar som kan vere farlege for badande.

Kjelder

Havstraumar
Vados

Vados er ei sone i jorda mellom jordoverflata og toppen av den freatiske sona, sjiktet der grunnvatn er ved atmosfærisk trykk. Vatn i den vadose sona har eit vassøyletrykk som er mindre enn atmosfærisk trykk og vert halde der av ein kombinasjon av adhesjon og kapillaritet. Om den vadose sona omhyllar jordsmonn vil vatnet i sona verte kalla jordfukt. I finkorna jord vil kapillariteten få porene i jorda til å bli heilt metta opp til vasspegelen ved eit trykk mindre enn det atmosfæriske. I slik jord er derfor den umetta sona den øvre delen av den vadose sona og ikkje lik den vadose sona som han ofte er. 

Vassrørsler i den vadose sona vert studert i jordfysikk og hydrologi, særleg hydrogeologi, og er viktig for jordbruk, transport av forureining og flaumkontroll. Richardslikninga vert ofte nytta for å matematisk skildre vasstraumen, som er delvis basert på Darcy-lova.

I geologi
I geologi vert omgrepet vados nytta om vatn i undergrunnen som stammar frå nedbør. Det motsette er juvenil.

Sjå òg
Grunnvatn

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Vadose zone» frå ,  den 7. september 2011. 
 oppgav desse kjeldene:
  
 

Hydrologi
Jordfysikk
Vatn
Grottegeologi
Falljøkel

Ein falljøkel eller hengebre er ein isbre som heng ut over stup. Derfrå kan isblokker kan rase ut eller gli ut i havet. Når isen glir ut seier ein at isbreen kalvar.

Kjelder

Isbrear
Glasiologi
Hamnetid

Hamnetid er talet på timar og minutt som må leggast til klokkeslettet for kulminasjonen til månen for å få det omtrentlege klokkeslettet for flod på ein viss stad. Hamnetida varierer sterkt frå stad til stad, og er til dømes i Oslo 4 timar 50 min, i Stavanger 9 timar 46 min og i Bodø 12 timer 17 min.

Sjå òg
 Tidvatn

Kjelder

Tid i astronomi
Tidvatn
Ingolf-ekspedisjonen

Ingolf-ekspedisjonen var ein dansk havforskingsekspedisjon med kryssaren «Ingolf». Kommandør ombord var Carl Frederik Wandel. Somrane 1895 og 1896 undersøkte dei Davissundet og farvatna mellom Grønland og Island og vidare nordover til Jan Mayen.

Kjelder

Danske ekspedisjonar
Hendingar i 1895
Hendingar i 1896
Nordishavet
Oseanografiske ekspedisjonar
Jacques-Yves Cousteau

Jacques-Yves Cousteau () var ein fransk marineoffiser, filmregissør og oseanografi. Han var ein pioner innan dykking og undervassfotografering. Saman med franskmannen Emil Gagnan fann han opp aqualungen i 1943. Dette var forløparen til vår tids trykkluftapparat som no blir brukt ved apparatdykking.

Han leia fleire ekspedisjonar med forskingsskipet «Calypso». Han vart direktør ved Musée Océanographique i Monaco i 1957. Costeau lagde fleire filmar, mellom andre Den tausen verden (1955) og Verden uten sol (1964). Han var elles særs engasjert i natur- og miljøvern. 

I Frankrike er han kjent som le commandant Cousteau, andre stader som Jacques Cousteau eller Captain Cousteau.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Jacques-Yves Cousteau» frå ,  den 7. september 2011.

Bakgrunnsstoff 

Franske regissørar
Franske fotografar
Franske oseanografar
Franske oppdagarar
Franske marineoffiserar
Franske oppfinnarar
Medlemmer av Det franske akademiet
Æreslegionen
Presidentens Fridomsmedalje
Folk frå departementet Gironde
Kalema

Kalema er namnet på dønningar på kysten av Guinea i Vest-Afrika. Dei opptrer om vinteren og får sjøen til å bryte mot kysten, sjølv om det er vindstille. Dønningane har opphav frå uvêr i Sør-Atlanteren.

Kjelder

Havbølgjer
Guineansk geografi
Lakustrisk

Lakustrisk er eit omgrep for noko som høyrer til, har oppstått eller lever i eller ved sjøar, myrer og vått lende. 

Artsomgrepet lacustris har same tyding.

Kjelder

Limnologi
Martin Mork

Martin Mork () er ein norsk oseanograf. Han er særleg kjend for undersøkingane sine av Den norske kyststraumen.

Han vart professor i teoretisk oseanografi ved Universitetet i Bergen i 1972 og medlem av Det Norske Videnskaps-Akademi frå 1974.

Kjelder

Folk frå Kristiansund
Norske oseanografar
Oseanografiprofessorar
Professorar ved Universitetet i Bergen
Medlemmar av Det Norske Videnskaps-Akademi
Nivasjon

Nivasjon er ein erosjonsprosess som skjer i samband med snøfonner. Når snøfonna smeltar kan smeltevatnet trenge ned i bakken og fryse på nytt. Vatnet utvida seg når det frys og kan sprenge laus fragment, som så vert ført bort av snøen og smeltevatnet frå snøen. Nivasjon er ein viktig erosjonsprosess i høgfjellet.

Kjelder

Erosjon
Snø
Oksymeter

Eit oksymeter er eit instrument får direkte måling av oksygeninnhald, til dømes i sjøen eller i blodet. 

Det første oksymeteret vart bygd av Ernst Føyn i 1955 for måling i sjøen. Det nytta drypande kvikksølvelektrodar, og gav oksygeninnhaldet ved ein kurve som funksjon av djupna. Oksymeteret gjev berre relative verdiar, og må derfor kalibrerast ved målingar etter andre (absolutte) metodar.

Kjelder

Oksygen
Måleinstrument
Periglasial

Periglasial (samansett av gresk peri, «rundt om» og latin glacies, «is») er eit omgrep som opphavleg vart nytta innan glasiologien om klima, landformer og geomorfologiske prosessar som oppstår i nærleiken av isbrear. Omgrepet vart innførd av den polske forskaren Walery von Lozinski i 1909 for å beskrive frostforvitringsprosessar i Karpatane.

Denne snevre bindinga til område som ligg i randsonene til isbrear er ikkje lengre ein del av definisjonen då den avgjerande faktoren er frost og aktive frostprosessar som forvitring og erosjon. Som periglasiale område reknar ein no stader som er kraftig nedfrosne i periodar av året. Slike frostprega område kan ligge langt frå dagens eller tidlegare tiders isbrear, til dømes i det sentrale Sibir. 

Periglasiale prosessar skjer der det er permafrost, dvs der undergrunnen er djupfrosen enten heile eller delar av året. Om sommaren tiner det øvre laget opp og vert utsett for fluviale erosjonsprosessar, for landmassar i rørsle og ved alvorleg tørke for sandflukt. Desse prosessane skapar karakteristiske sedimentære og geomorfologiske landskapsformer.

Kjelder

Periglacial landform  i The Canadian Encyclopedia 
Denne artikkelen inneheld noko stoff frå «Periglazial» frå , den 20. januar 2012.

Referansar 

Glasiologi
Rogenmorene

Ei rogenmorene er eit subglasialt (skapt under ein isbre) morenelandskap, som ein hovudsakleg finn i Skandinavia, Skottland, Irland og Canada. Dei dekkjer store område som har vore dekte av is og hovudsakleg berre i område ein trur var sentrale område av iskappa. Rogenmorener er kalla opp etter Rogensjøen i Härjedalen i Sverige, som er typelokaliteten for landforma.

Landforma skjer i grupper som ofte ligg nært kvarandre med jamne mellomrom. dei består av morenar med morenejord. Dei individuelle morenane er store, bølgjete ryggar som er orientert på tvers av rørsla til isen. Ein finn ofte drumlinar nær rogenmorenar, og ein trur desse vart skapt på same tid som rogenmorenane. Sjølv om storleiken til rogenmorenane varierer stort, er dei vanlegvis kring 10-30 meter høge, 150-300 meter breie og 300-1200 meter lange.

Sjå òg
Drumlin

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Rogen moraine» frå ,  den 7. september 2011. 
 oppgav desse kjeldene:

Glasiologi
Glasiale landformer
Thorvald Nilsen

Thorvald Nilsen () var ein norsk marineoffiser og polfarar. Han deltok som nestkommanderande på Roald Amundsen sin sørpolekspedisjon 1910–1913, og var kaptein på ekspedisjonsfartøyet «Fram». Medan Amundsen erobra Sørpolen, leia han eit utbytterikt oseanografisk tokt i Sør-Atlanteren etter at landpartiet var sett i land i Bay of Whales (Kvalbukta).

Nilsen var som torpedobåtsjef i nøytralitetsteneste under første verdskrigen 1914–1918 og vart så utnemnd til adjutant ved 2. Sjømilitære distriktskommando i Kristiansand. 1918 gifta han seg med Frida Lem frå Selje, og to år seinare tok han dispasjøreksamen. Ekteparet flytta til Buenos Aires for godt 1920, etter at Nilsen hadde fått tilbod om ei stilling i firmaet John M. Bugge Assuranse- og Dispachørforretning som havariagent for nordiske selskap. Nilsen overtok firmaet etter Bugge døydde. 

Nilsen vart i 1913 utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs orden «for fortjeneste av Roald Amundsens ekspedisjon til Sydpolen som fører av «Fram».» Han vart òg tildelt Sydpolsmedaljen. Nilsen var riddar av den franske Æreslegionen.

Kjelder
<div class="references-small">
Denne artikkelen bygger på «Thorvald Nilsen» frå ,  den 7. september 2011. 
 oppgav desse kjeldene:

Norske marineoffiserar
Norske antarktisfararar
St. Olavs Orden
Æreslegionen
Folk frå Kristiansand
Fimbulisen i Antarktis

Fimbulisen er ein stor isbrem ved kysten av Dronning Maud Land i Antarktis. Han er omtrent 41 000 km² i utstrekking og ligg på den austre delen Kronprinsesse Märtha Kyst frå 3° vest til 3° aust. Fimbulisen får næring frå isbreen Jutulstraumen, liggjande mellom Maudheimvidda og Fimbulheimen.

Isbremmen vart flyfotografert under den tyske antarktisekspedisjonen 1938–39 og kartlagt av norske kartografar basert på undersøkingar og flyfotografering frå Maudheimekspedisjonen 1949–1952 og Den norske antarktisekspedisjonen 1956–60.

Den norske forskingsstasjonen Norway Station vart oppført her i samband med det internasjonale geofysiske året 1957/58. Stasjonen vart overteke av Sør-Afrika i 1959 og omdøypt til SANAE (South African National Antarctic Expedition). Denne basen har vorte erstatta av nye basar to gonger, SANAE II og SANAE III. SANAE III vart stengt for vinterbemanning i 1994 fordi han over åra hadde vorte gravlagd under store mengder snø. Den noverande sørafrikanske forskingsstasjonen, SANAE IV, vart flytta kring 200 km inn på kontinentet.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Fimbulisen» frå ,  den 7. september 2011.

Bakgrunnsstoff 
 Fimbulisen - fra topp til tå Norsk Polarinstitutt
 Composite Gazetteer of Antarctia. Den vitenskapelige komite for antarktisforskning (SCAR)

Isbremmar i Antarktis
Geografi i Dronning Maud Land
Kronprinsesse Märtha Kyst
DR Update

DR Update er ein dansk nyhendekanal som er driven av DR. Kanalen sender nyhende både på Internett og fjernsyn. DR Update produserer små, kompakte nyhendeinnslag, som frå starten vart oppdatert kvar dag mellom 7.00 og 23.00. Ein kan sjå klippa i ein eigen avspelar på nettstaden til DR Update samt på fjernsynskanalen DR Update. Kanalen er den fyrste i Danmark som er utvikla for Internett, i og med at brukaren sjølv er i stand til å velje kva for innslag vedkommande vil sjå. Fjernsynskanalen DR Update har ein plass i det digitale bakkenettet i Danmark. Canal Digital og Yousee distribuerer også kanalen i programpakkane sine. Fjernsynskanalen sender kontinuerleg nyhendesendingar på 10 minutt, noko som vil seie seks nyhendesendingar i timen. Kanalen er driven i samarbeidd med regionalradioane til DR, som har fått utlevert 100 såkalla DV-kamera. Dermed kan DR Update byggje på det eksisterande korpset av nyhendejournalistar over heile landet. DR Update produserer også nyhenda på DR1 klokka 12.00, 15.00 og 17.50.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «DR Update» frå ,  den 7. september 2011.  
 

Update
Danske fjernsynskanalar
Skipingar i 2007
Salisbury av Uriah Heep

Salisbury er den andre utgjevinga til det britiske rockebandet Uriah Heep.

Lydbiletet på Salisbury vart trekt meir mot progressiv rock og balladar, som er ulikt frå Very 'eavy... Very 'umble, der alle songane er meir hard rock-prega. Til endring er dei fleste songane skrivne av Ken Hensley, i motsetnad til samarbeidet Mick Box/David Byron, som pregar debuten.

Albumet vart opphavleg utgjeve på plateselskapet Vertigo, som på debuten, men begge vart attugjevne då bandet skreiv under for plateselskapet Bronze Records før Look at Yourself, det tredje albumet.

På plateomslaget åt Salisbury er det avteikna ei køyrande britisk Chieftain-stridsvogn – omslutta av eld. Sambandet mellom plateomslaget og tittelen er klart: Salisbury Plain i Wiltshire er eit treningsområde for hæren. Omslaget var ein protest mot treningsområdet, sidan det ikkje ligg så langt frå Stonehenge.

Innhald

Britisk utgjeving

Amerikansk utgjeving

Atterutgjeving frå 2003 

Spor 7-13 er bonusspor

Medverkande 

Uriah Heep
David Byron – vokal
Ken Hensley – aukustisk gitar, slidegitar, støttevokal, piano, cembalo, orgel, vibrafon
Mick Box – elektrisk gitar, støttevokal
Paul Newton – bassgitar, støttevokal
Keith Baker – slagverk, perkusjon

Gjestemedlemar
John Fiddy – kontrabass, strengeinstrument

Produksjonsmedverkande
Gerry Bron – produksjon
Peter Gallen – miksing, innspeling, systemteknikk
Tom Coyne – kontrollør

Musikkalbum frå 1971
Britiske musikkalbum
Tradisjonelle metallalbum
Firn

Firn (frå tysk Firn med same tyding) er ein delvis kompakt, grovkorna snø, særleg på isbrear, som har lege over fleire somrar utan å smelta. Det er is som er i eit mellomstadium mellom snø og isbreis. Firn kan sjå ut som våt sukker, men er hard og vanskeleg å spa i. Tettleiken varierer vanlegvis frå 550 kg/m³-830 kg/m³ og ein finn det ofte under snø som har falle ved enden av isbreen. 

Den lågaste høgda der firn vert akkumulert på ein isbre vert kalla firngrensa, og ein kan sjå dette som grensa mellom blåisen til breen og det samanhengande snødekket over. Den delen av breen som ligg over firngrensa vert òg kalla firnfelt. 

Det neste trinnet i omvandlingsprosessen frå snø til breis vert kalla firn-is og vert danna framfor alt gjennom trykket av snøen over.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Firn» frå ,  den 8. september 2011. 
 oppgav desse kjeldene: 
 USGS Glossary of Selected Glacier and Related Terminology
 Fundamentals of Physical Geography
 

Glasiologi
Snø
Vassis
Fjelløkologi
Tyske ord og uttrykk
Snømarker
Grunnbrott

Grunnbrott er ei bølgje eller dønning som bryt heilt ned til botnen. Grunnbrott kan nå heilt ned til 20-30 meters djupne. 

Når ei bølgje kjem inn på så  grunt vatn at djupna er halvparten av bølgjelengda, vil rotasjonen av vasspartiklar under bølgja verte hindra. Sirkelrørsla får ei meir oval form.   Ved botnen er rørsla fram og attende. Til djupna er 1/10 av bølgjelengda, vert bølgjene lengre og lågare. Når det vert grunnare, vert bølgja si framdrift hindra. Samstundes vert ny energi tilført bakfrå. Bølgja vert kortare, høgare og brattare, og ho vil bryte. Dette vert kalla grunnbrott.

Sidan bølgjelengda har innverknad på om det bryt, kan ein i ureint farvatn oppleve grunnbrott  i roleg sjø, med lange dønningar.

Kjelder

Referansar

Havbølgjer
Navigasjon
Kystgeografi
Hans Pettersson

Hans Pettersson () var ein svensk oseanograf og fysikar. Han var son av Otto Pettersson. 

Pettersson var professor i oseanografi ved Göteborgs universitet frå 1930 til 1956. Han utførte viktige arbeid, særleg om radioaktive stoff i havet og i botnsediment.  Pettersson leia den svenske djuphavsekspedisjonen Albatross i 1947-1948.

Pettersson vart i 1948 medlem av Kungliga Vetenskapsakademien.

Kjelder

Svenske oseanografar
Svenske fysikarar
Oseanografiprofessorar
Professorar ved Göteborgs universitet
Medlemmar av Det kongelege svenske vitskapsakademiet
Jan Erik Weber

Jan Erik Weber () er ein norsk oseanograf. 

Han tok doktorgraden i 1974 og er professor i fysisk oseanografi ved Universitetet i Oslo sidan 1979. Han har hovudsakleg arbeidd med havstraumar drivne av bølgjer og vind. 

Sidan 1988 har han vore medlem av Det Norske Videnskaps-Akademi.

Kjelder

Norske oseanografar
Oseanografiprofessorar
Professorar ved Universitetet i Oslo
Medlemmar av Det Norske Videnskaps-Akademi
Folk frå Skien
Leieblokk

Ei leieblokk er ei blokk eller ein stein som opphavleg har sete fast i fjellet og som er transportert bort med isen. Sidan ein kjenner til opphavet til steinen, kan ein seie noko om rørsleretninga og utbreiinga til tidlegare isbrear og innlandsisar.

Kjelder

Glasiologi
Matthew Fontaine Maury

Matthew Fontaine Maury () var ein amerikansk sjøoffiser, hydrograf, astronom, historikar, oseanograf, meteorolog, kartograf, forfattar, geolog og lærar. Han er vorte kalla «faren til den moderne oseanografien» og skreiv mellom anna Physical Geography of the Sea i 1855, den første omfattande boka om oseanografi. 

Han vart leiar for sjøkartarkivet, ein institusjon som utvikla seg til U. S. Naval Observatory og Hydrographic Office. Maury samla inn opplysningar om vind og straum frå loggbøker, og arbeidet hans innan meteorologi vart internasjonalt respektert. Han gav mellom anna ut kart over vind og straumar for Nord-Atlanteren, som gjorde at sjømenn kunne redusere reisetida over havet.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Matthew Fontaine Maury» frå ,  den 8. september 2011.  
 

USA-amerikanske astronomar
USA-amerikanske geografar
USA-amerikanske oseanografar
USA-amerikanske meteorologar
USA-amerikanske sakprosaforfattarar
Folk frå den amerikanske borgarkrigen
Nordkappstraumen

Nordkappstraumen er ein havstraum og ei grein av Den norske atlanterhavsstraumen som går austover langs kysten av Finnmark og inn i Barentshavet.
Han er ein av to greiner som atlanterhavsstraumen deler seg i nordvest for Tromsøflaket. Den andre greina går nordover vest for Vest-Spitsbergen.

Kjelder

Bakgrunnsstoff
Havstrømmer: Golfstrømmen og Atlanterhavsstrømmen ved bjerknes.uib.no, med forklarande video
Havstraumar i Nordishavet
Geografi i Troms og Finnmark
Barentshavet
Olav M. Skulberg

Olav M. Skulberg () er ein norsk botanikar. Han har ferskvassalgar som spesialfelt. 

Han studerte i Sveits og vart tilsett ved Norsk institutt for vannforskning (NIVA) då institusjonen vart oppretta i 1958. Skulberg utvikla ein metode for å teste biologisk tilgjengeleg plantenæring og giftstoff i vatn, basert på algekulturar. Denne metoden vart sidan nytta i mange land. Ved NIVA bygde han opp ei samling av algekulturar, som har vorte nytta i både undervisning og forsking og som i seinare år har danna grunnlaget for molekylærbiologisk forsking av internasjonal interesse, særleg innan evolusjonsbiologi og giftige algar. 

Skulberg har skrive fleire vitskaplege avhandlingar om algar og kva dei tyder for vatn og vassdrag.

Kjelder

Norske botanikarar
Norske limnologar
Folk frå Spydeberg
Perustraumen

Perustraumen, tidlegare kalla Humboldtstraumen, er ein kald, saltfattig havstraum som renn nordvestover langs vestkysten av Sør-Amerika frå sørenden av Chile til det nordlege Peru. Han er ein austleg grensestraum som renn mot ekvator og strekkjer seg om lag 1000 km utover i havet. Humboldtstraumen var kalla opp etter den prøyssiske naturforskaren Alexander von Humboldt, og økoregionen er eit av dei store oppvellingssystema i verda med eit særs rikt dyreliv. Oppvellinga føregår utanfor kysten av Peru året rundt, men utanfor Chile berre om våren og sommaren, fordi det subtropiske høgtrykket flyttar seg sørover om sommaren. 

Økosystemet i Perustraumen er eit av dei mest produktive marine økosystema i verda, samt det største oppvellingssystemet. Den store primære og sekundære produksjonen gjer ormådet til det største fiskeområdet i verda. Om lag 18-20 % av all fiskefangst i verda kjem frå denne økoregionen. Artane er hovudsakleg pelagiske med sardinar, ansjos og taggmakrell, men andre viktige fiskeressursar og sjøpattedyr finst her òg. Pingvinar følgjer det kjølige vatnet helt til Galapagosøyane. Det kalde, næringsrike vatnet som vert ført til overflata av oppvellinga, driv den særs høge produktiviteten i systemet. 

Periodevis vert oppvellingssystemet som driv produktiviteten forstyrra av El Niño-hendingar. Når dette skjer vert det så mykje mindre fisk i området at det får store konsekvensar sosialt og økonomisk. Desse hendingane har ført til trinnvise endringar, der sardinar og ansjosar har erstatta kvarandre periodisk som den dominerande arten i økosystemet. Endringar for desse artane kan ha negative følgjer for fiskeindustrien og for økonomien i landa som fiskar i systemet. 

Perustraumen har ein tydeleg avkjølande effekt på klimaet i Chile, klimaet i Peru og klimaet i Ecuador. Det er òg i stor grad denne straumen som gjer at Nord-Chile, kystområda av Peru og Sør-Ecuador er så tørre. Havlufta vert avkjølt av straumen og hindrar danninga av nedbør, sjølv om ein kan få skyer og tåke.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Humboldt Current» frå ,  den 8. september 2011. 
 oppgav desse kjeldene: NOAA om Humboldtstraumen 
 

Marine økoregionar
Havstraumar i Stillehavet
Peruansk geografi
Klima i Chile
Scripps Institution of Oceanography

Scripps Institution of Oceanography, stundom berre kalla Scripps Oceanography eller Scripps, i La Jolla i California er eit av dei eldste og største sentera for havforsking og utdanning innan geovitskap og oseanografi i verda. Hundrevis av forskarar har gjort vitskapleg arbeid med forskingsfartøya og laboratoria til instituttet. Det offentlege utforskingssenteret ved instituttet er Birch Aquarium.

Det vart grunnlagd i 1904 som eit privat biologisk institutt og i 1912 overført til Universitetet i Californa. Det noverande namnet fekk det i 1925. Professor Harald Ulrik Sverdrup var den tredje direktøren ved instituttet, frå 1936 til 1948.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Scripps Institution of Oceanography» frå ,  den 8. september 2011.  
 

Forskingsinstitutt i USA
Havforskingsinstitutt
Universitetet i California
Tidvassmålar

Ein tidvassmålar eller mareograf er eit instrument for å måle havnivå (tidvatn) og oppdage tsunamiar. 

Sensorar registrerer kontinuerleg vasshøgda med omsyn til eit referansepunkt nær geoiden. Vatnet går inn i instrumentet i botn av eit røyr (som ein kan sjå på biletet) og elektroniske sensorar måler høgda og registrerer det på ein liten datamaskin. 

Data er tilgjengeleg for over 1750 stasjonar verda over. Nokre stader har målingar som er fleire hundre år gamle, til dømes i Amsterdam der ein har data attende til 1700. I nyare tid har ein òg i større grad nytta satellittdata.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Tide gauge» frå ,  den 8. september 2011.  
 

Oseanografiske instrument