alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Fisken lake

Lake (Lota lota) er ein torskefisk som lever i ferskvatn og brakkvatn i Eurasia nord for den 40° breiddegrad. I Noreg finst han på Austlandet og i Finnmark, men er særleg vanleg i Mjøsa.

Kjenneteikn 
Laken er ein avlang fisk med lateral flattrykking på bakkroppen og relativt rund form framme. Fargen er som regel brun eller gul med svarte eller brune teikningar på oversida, noko lysare på undersida. Rundt hovudet har han skjeggtråder som liknar dei hjå tangbrosmen.

Laken kan bli opptil 150 cm lang og vega 34 kg, men det er sjeldsynt å finna eksemplar større enn 40 cm.

Levesett 
Lake er ein utprega botnfisk som kan gå særs djupt i vatna han lever i. Han er ein kjøtetar som ikkje er vidare kresen på val av bytte, men som regel tek dei andre botnlevande artar. Det er som regel i skumringa og om natta han jaktar, om dagen kviler han på løynde stadar. I motsetnad til mange andre fisk er laken meir aktiv om vinteren enn om sommaren, noko som gjer han ettertrakta for isfiskarar.

Det er òg om vinteren dei gyter, frå november til mars med eit høgdepunkt midt i januar. I gytetida vandrar fisken, og samlar seg i store mengder. Ei einskild ho kan legga mellom 100 000 og 3 millionar egg, avhengig av storleik og lokale miljøtilhøve, og hannane rundt ho prøvar som best dei kan å befrukta dei med sin mjølke. Arten har ingen yngelpleie.

Dei befrukta egga søkk til botnen og vert klekte etter 4-6 veker. Yngelen veks fort heilt fram til dei vert kjønnsmogne i sitt tredje eller fjerde leveår, då dei brått tek til å veksa saktare. Vanleg levealder for lake er 10-20 år.

Kjelder 
Tysk wikipedia

Lake
Lake
Regnbogeaure

Regnbogeaure er ein laksefisk som opphavleg er utbreidd ved Stillehavskysten og i Nord-Amerika. Arten har òg vorte innført som sportsfisk og/eller oppdrettsfisk til minst 45 land, mellom dei Noreg. Det finst både anadrome og reint ferskvasslevande bestandar.

Kjenneteikn 
Regnbogeaure har straumlinjeforma kroppar dekte med små skjel. Fargen er sølvaktig, med eit horisontalt raudt/rosa band som har gjeve arten namnet sitt. Ryggen er blå til grøn. Som med andre aureartar er sidene og ryggen til regnbogeauren dekt med svarte flekkar. Regnbogeaure manglar både tenner og tunge.

Kroppslengda til regnbogeauren varierer frå bestand til bestand; dei er ofte minst i elver og bekkar og størst i større innsjøar. Dei største eksemplara som er funne er rundt 800 mm lange.

Det kan vera vanskeleg å skilja regnbogeaure frå vanleg aure Salmo trutta. Ein markant skilnad er at regnbogeauren har flekkar på sjølve halen, medan aure ikkje har flekkar lenger bak på kroppen enn ved halerota.

Levesett 
Regnbogeaure likar best oksygenrikt, klart og kjølig vatn, men kan finna seg til rette i mange slags miljø. Dei er rovfisk som allereie frå ein ung alder et det dei får tak i, og ser ut til å foretrekka fisk og insekt. Dei tek gjerne fisk som er 1/3 av storleiken sin.

Gyting finn vanlegvis stad om våren. Anadrome bestandar vandrar opp i elvar, medan populasjonar i innsjøar helst gyter nær elvar. Hoa grev gytegropar medan hannane kjempar om å få befrukta egga hennar. Når gropa er litt lengre enn hoa sjølv og ca halvparten så djup, legg den største hannen seg side ved side attmed hoa, og saman slepp dei ut egg og mjølke.

Egga klekkast etter mellom 1 og 5 månadar, avhengig av vasstemperatur og kva underart av regnbogeaure det er snakk om. Denne lange prossessen gjer dei særs sårbare overfor sjukdom, tørke og flaum. Viss dei ikkje er godt nok gravne ned vert dei dessutan fort etne av predatorar som kreps, insekt eller fisk.

Yngelen vert klekka i sjølve gropa, og lever av plommesekken sin den første tida. Etter nokre veker sym dei ut i dei frie vassmassane, og er då om lag 20-25 mm lange. Når plommesekken er brukt opp tek dei til å eta plankton

Regnbogeauren er ein framand art i Noreg, og vert rekna som høgrisikoart på Norsk svarteliste 2007. Dette kjem av at han er økologisk særs lik aure og såleis kjempar om dei same ressursane.

Bakgrunnsstoff 
 Artsdatabanken 
 ZipCodeZoo
 Northern State University 

Norsk svarteliste 2007
Laksefiskar
Ferskvassfisk
Kjersti Evindsdotter Haugland

Kjersti Evindsdotter Haugland () var ein kjend sogeseiar og tradisjonsberar frå Flatdal i Seljord i Telemark. Ho var mor til Anne Sundbøhaugen.

Dei som skreiv opp etter Kjersti, var mellom andre Magnus Brostrup Landstad og Moltke Moe. Han fann ho i 1878, og då var ho sengeliggjande med broten lårhals. Moe var innom Kjersti fleire gonger i denne tida, og skreiv:

Det sted hvor jeg kortest tid gjorde den rikeste høst var Flatdal. Dette held skylder jeg, næst min venlige vært herr Sigurd Sundbøs veiledning, væsentlig den omstendighed, at der endnu levede et par av den gamle slegt, hvis kjærlighed til de nedarvede traditioner aarenes løb kunde have bidraget til at styrke. Især én af dem, en 82 aarig gammel kone, havde et uudtømmeligt forraad af æventyr. Men da hun paa det tredje aaret var skral og sengeliggende, svigtede kræfterne hende før hukommelsen. Imidlertid fik jeg dog i de 8-10 dage mit ophold varede, forøget mine samlinger med 36 æventyr, af hvilke 9 ikke før har været offentliggjorte for vort land. De øvrige æventyr — varianterne og pendanterne — er ogsaa, næsten uden undtagelse, eiendommelige og interessante.

Haugland døydde på Sundbøhaugen den 5. april 1881. Dottera Anne Sundbøhaugen førte tradisjonen etter Kjersti vidare, men Rikard Berge gjer ein merknad på at nokre eventyr er skrive opp etter både mora og dottera. Dette er ei rettleiing for dei som vil ha greie på korleis forteljarstilen kan ha gått i arv. Seinare forsking har merkt seg at Anne om mogleg mista ut noko at det som Kjersti hadde betre minne for.

Kjelder 
 Rikard Berge: Norsk sogukunst, 1924.

Norske forteljarar
Norsk folkedikting
Folk frå Seljord
Torvald

Torvald (vel så ofte skrive Thorvald) er eit mannsnamn som kjem frå norrønt Þorvaldr , samansett av gudenamnet Tor og herskar. Namnet vart mykje bruke i den nasjonale blømingstida på slutten av 1800-talet.

I Noreg har Torvald namnedag 21. august.

Bruken av namnet i Noreg 
I folketeljinga i 1801 vart sju personar manntalsførte med namnet T(h)orvald, fire av dei budde i Flesberg i Buskerud. 

I teljinga frå 1900 var det 6 000 personar som het T(h)orvald. 

I 2007 er det om lag 850 som heiter T(h)orvald til første fornamn – vel halvparten skriv namnet sitt med h.

Kjende namneberarar 
 Thorvald Christensen (1833-1913), norsk jurist og politikar
 Thorvald Erichsen (1868-1939), norsk målar
 Thorvald Astrup (1876-1940), norsk arkitekt
 Torvald Tu (1893-1955), norsk forfattar
 Thorvald Stoltenberg (f. 1931), norsk politikar

Fiktive personar 
 Torvald Helmer i Henrik Ibsen sitt skodespel Et dukkehjem
 Thorvald er kallenamn for Ås-studenten, omsungen i revyvisa «Jeg og n’Thorvald og Johannes» frå 1924.

Sjå òg 

 Folketeljingar i Digitalarkivet

Andre kjelder 
 Olav Veka: Namneboka (Det Norske Samlaget, 1991)

Mannsnamn
Førenamn av norrønt opphav
Åkerrikse

Åkerrikse (Crex crex) er ein trekkfugl i riksefamilien. Han finst i det meste av Europa, men er kategorisert som kritisk trua (CR) på norsk nasjonal raudliste for artar.

Utsjånad
Åkerriksa er ei mellomstor rikse som måler 27–30 cm og har eit vengespenn på 42–53 cm. Hannfuglane  veg i gjenomsnitt 165 gram og hofuglane 145 gram. Fjørdrakta er kryptisk farga i brune, svarte og grå nyansar som gir bra kamuflasje. Fjørene på isse og rygg hos den adulte hannen har svart midtparti, brun spiss og sandfarga og grå brem, noko som gir eit svartprikka inntrykk i felt. Dei øvre vengedekkfjørene er distinkt raudbrune. Ansiktet, strupen og brystet er blågrå, utover det lysbrune augestreket som strekker seg frå nebbasen og møter det brune på halsen. Buken er lysgrå og kroppssida streka i kvitt og raudbrunt. Den kraftige nebben er kjøttfarga, irisen brun og føter og bein er lyst grå.

Hekking

Åkerriksa kan legga egg frå mai til juli, av og til i august.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Kornknarr» frå , den 13. januar 2015. 
 
Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Norsk Ornitologisk forening

Fuglar i Noreg
Riksefamilien
Akvariefisk

Akvariefisk er fisk som vert heldt i private akvarium. Dei fleste av desse er ferskvassfisk, men det finst òg brakk- og saltvass-akvaristar. Som regel vert akvariefisk vald ut frå fargar, mønster og form, men mange akvaristar er òg opptekne av dyreåtferd.

Val av akvariefisk 
Når ein vel ut fisk til eit akvarium er det ei rekke faktorar ein bør ta omsyn til. For det første må fiskane trivast i nokonlunde dei same fysiske føresetnadane, det vil seie temperatur, mineral- og saltinnhald osb. Ein bør òg ta omsyn til om ein er i stand til å dekka næringsbehovet til fisken; mange artar krev levandefor for å trivast eller overleva. Ein tredje faktor er økologien til dei einskilde fiskeartane; det er t.d. lurt å syta for at dei ikkje konkurrerer om dei same områda i akvariet ved å velja nokre botnfisk og nokre overflateartar. Det kan òg vera ein fordel å ikkje halda aggressive rovfisk saman med små tetra.

Ein faktor mange gløymer er plassbehovet til fisken. Det er dyreplageri å halda for stor fisk i for små akvarium. Kor mykje plass ein einskildfisk må ha varierer frå art til art, små fisk er naturleg nok vanlegvis mindre plasskrevjande enn store.

Vanlege akvariefisk i ferskvassakvarium 
 Gullfisk
 Guppy
 Sverddragar
 Skalare
 Kampfisk
 Pansermalle
 Tetra
 Algeetarar

Bakgrunnsstoff 
Akvaforum, stor kunnskapsbase om akvariefisk, planter og virvellause dyr.

 
Akvaristikk
Thorvald Stoltenberg

Thorvald Stoltenberg () var ein norsk diplomat og politikar frå Arbeidarpartiet. Han var utdanna jurist, og begynte i Utanriksdepartementet i 1958. Stoltenberg gjorde blant anna teneste i Jugoslavia og var sekretær for utanriksministeren frå 1965. Han var òg statssekretær i fleire arbeidarpartiregjeringar på 1970-talet. 

Stoltenberg var forsvarsminister frå 1979 til 1981 og utanriksminister frå 1987 til 1989 og frå 1990 til 1993. I 1990 var han ei kort tid SN sin høgkommissær for flyktningar. Han var SN sin fredsmeklar på Balkan frå 1993 til 1996. Han var norsk ambassadør i Danmark frå 1996 til 1999. I 1999 vart han president for raudekrossen i Noreg. 

Stoltenberg var russepresident i Oslo i 1950 og formann i Norsk Studentunion i 1958. Han vart tildelt Peer Gynt-prisen i 1990.

Familie 
Thorvald Stoltenberg var son av Theodor Emil Stoltenberg og Ingeborg Antonie Andresen, som var syster til operasongaren Ivar F. Andresen.

Stoltenberg var gift med Karin Stoltenberg (1931–2012), og hadde tre barn: Camilla Stoltenberg (f. 1958), Jens Stoltenberg (f. 1959) og Nini Stoltenberg (1963–2014). 

Mot slutten av livet var Stoltenberg kjæraste med filmregissøren Anja Breien.

Han var svoger til etterfølgjaren sin, Johan Jørgen Holst, ettersom Karin Stoltenberg var syster av Holst si kone Marianne Heiberg.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 

Norske forsvarsministrar
Norske utanriksministrar
Statsrådar i Regjeringa Nordli
Statsrådar i Regjeringa Brundtland I
Statsrådar i Regjeringa Brundtland II
Statsrådar i Regjeringa Brundtland III
Ap-statsrådar
Statssekretærar i Regjeringa Bratteli I
Statssekretærar i Regjeringa Bratteli II
Statssekretærar i Regjeringa Nordli
Statssekretærar frå Ap
Norske ambassadørar
Norske juristar
Politikarar frå Oslo
Tarald

Tarald (òg skrive Tharald) er eit mannsnamn som kjem frå norrønt Þóraldr , samansett av gudenamnet Tor og valdr som tyder herskar. Namnet Torvald har same opphav. 

I Noreg har Tarald namnedag den 11. august.

Bruken av namnet i Noreg 
I folketeljinga i 1801 vart 355 personar manntalsførte med namnet T(h)arald.

I teljinga frå 1900 var det 504 personar som het T(h)arald. 

I 2007 var det 330 som heitte T(h)arald til første fornamn – 90 % skreiv namnet utan h.

Kjende namneberarar 
 Tarald Rasmussen (f. 194), norsk  professor i kyrkjehistorie 
 Tarald Stein (f. 1977), norsk diktar

Kjelder  

 Folketeljingar i Digitalarkivet
 Olav Veka: Namneboka (Det Norske Samlaget, 1991)

Mannsnamn
Førenamn av norrønt opphav
Skalare

Skalare (Pterophyllum) er ei slekt ciklidar som høyrer til dei mest vanlege akvariefiskane. Det finst tre registrerte artar, alle med opphav i Amazonasbassenget i Sør-Amerika.

Kjenneteikn 
Skalaren er lett å kjenne att på den lateralt flattrykte kroppsforma og dei lange finnane. Dette er ei kroppsform som ikkje er særleg vanleg mellom ciklidane. I naturen har dei som regel stripar langsmed sidene, noko som gjer dei betre kamuflert i vegetasjonen dei heldt til i.

Levesett 
Skalarar er rovfisk som tek byttet sitt via bakhaldsangrep. Som regel et dei små fisk og større virvellause dyr, i akvarium er dei lette å venna til tørrfor. Unge skalarar lever i stim, men dannar par for livet når dei vert vaksne.

Hoa legg dei opptil 1000 egga sine på røter eller blad og vernar dei saman med hannen aggressivt mot andre fisk. Som andre ciklidar har skalaren avansert yngelpleie, men utan munnruging.

Artar 
P. scalare Lichtenstein, 1823

Denne varianten er den vanlegaste. Allereie i 1909 vart dei importert som akvariefisk til Europa, og i dag er dei å få i dei fleste akvariebutikkar. Eksemplara som er i handelen er som regel framavla i fangenskap, og finst i mange ulike fargevariantar.

P. altum Pellegrin, 1903

Pterophyllum altum lever i Orinoco-bassenget og i øvre delar av Rio Negro-vassdraget. Fargen er vanlegvis sølv med mørke stripar på sidene, stundom med raude flekkar i vaksen alder. Denne arten er den største i slekta; det er registrert eksemplar som har målt 50 cm frå rygg- til gattfinnespiss. I motsetnad til andre artar i slekta er ikkje P. altum nokon lett art å ha i akvarium, særleg er formeiringa vanskeleg.

Han skil seg frå P. scalare m.a. ved å ha brattare rygg frå hovudet opp mot ryggfinnen og med ein salforma innbukting over nasen.

P. leopoldi Gosse, 1963

Pterophyllum leopoldi har horisontalt lengre kropp enn dei andre artane, og kan skiljast frå P. scalare ved at det vertikale bandet som går over auga ikkje skrånar bakover. Arten kjem frå Amazonas og nokre sideelver, men er enno ikkje fullt godkjend som eigen art.

Ciklidar
Akvariefisk
Raudsildre

Raudsildre (Saxífraga oppositifólia) er ein låg eviggrøn plante i sildrefamilien med karakteristiske motsette småblad og intenst raudfiolette blomstrar.

Utsjånad
Det latinske namnet Saxifraga kjem av saxum, 'berg', og franere, 'sprenge'. Det viser til nyresildra, som har nyreforma blad, og etter signaturlæra då kunne hjelpe mot nyresjukdomar. Ho kunne «sprenge» nyrestein. Oppositifolia tyder: 'med motsette blad'.

Raudsildra har krypande skott med stive blad i fire rader.  Ho blomstrar svært tidleg på våren med raudfiolette, toppstilte blomstrar.  Ho dannar tette tuver som kan dekke store flater, og frå tuvene sender ho utløparar som ofte heng utover bratte bergskrentar. Til liks med andre planter som veks på tørre heiar har og raudsildra ei lang pælerot.

Raudsildra blomstrar svært tidleg; er snøen djup kan ho blomstre under snøen.

Utbreiing
Ho veks i svært ulike biotopar. Soleis er ho å finne både på tørre forblesne stadar, som moreneryggar, forvitringsgrus, opne reinroseheier og steinete strender. Raudsildra veks og i seine, våte snøleie, og på overrisla mark, helst med kalkrik grunn..

Ho er ein arktisk plante med cirkumpolar utbreiing. I tillegg til at ho finst i arktis, veks ho i alle fjellområde i Europa. Ho er funnen opp til 2350 m.o.h.på Galdhøpiggen. Ho er den blomeplanta som er funna lengst mot nord. På Nord-Grønnland veks ho på 83°15' N  ved Fr.E.Hyde-fjorden.

Kultur
Grønlandske inuittar et dei søtlege blomstrane når dei kjem fram om våren. I Noreg er raudsildra eit varsel om vår, og slik gler ho dei som går på ski i fjellet på vårvinteren.

Raudsildre er provinsblomster for Nunavut i Canada, og fylkesblomster i Nordland.

Kjelder

Litteratur
	Pål Hermansen: Våre vakreste fjellplanter. Universitetsforlaget 19??
	Ørjan Nilsson: Nordisk Fjellflora. Oslo 1995
 Leif Ryvarden (red.) Norges planter 2. Oslo 1993
Johannes Lid: Norsk og svensk flora Det Norske Samlaget 1974 ISBN 82-521-0297-2
Knut Fægri: Norges planter J.W. Cappelens Forlag 1958

Bakgrunnsstoff

Sildrefamilien
Nordland fylke
viltveksande plantar i Noreg
Arktisk flora
Klara

Klara er eit kvinnenamn som kjem frå latin clarus som 
tyder strålande, lysande eller òg vidgjeten. Namnet har same opphav som ordet klar eller klår, som kom via lågtysk vart teke opp i norrønt som ordet klárr.

Namnet har vore bruka i Skandinavia sidan 1400-talet. Det fekk eit stort oppsving på slutten av 1800- talet, men bruken av namnet har gått mykje attende dei siste tiåra.

Klara har namnedag 12. august i Noreg og Sverige.

Bruken av namnet i Noreg 
I folketeljinga i 1801 vart 150 personar manntalsførte med namnet Clara (eller Klara).

I teljinga frå 1900 var det 6 700 personar som het Klara (Clara). 

I 2007 er det om lag 3 400 som har Klara (eller Clara) til første fornamn – meir enn 90 % skriv namnet med K.

Personar med namnet Klara/Clara 
 Den heilage Klara av Assisi
 Klara Semb, norsk kulturforskar

Fiktive personar 
Klara Klok, rådgjevar med fast vekebladspalte

Sjå òg 

 Folketeljingar i Digitalarkivet

Andre kjelder 
 Olav Veka: Namneboka (Det Norske Samlaget, 1991)

Kvinnenamn
Førenamn av latinsk opphav
Mimikry

Mimikry er, i biologi, ei tilpassing der ein art liknar ein annan. Det vert brukt både som åtak og forsvar, og førekjem i ei rekkje forskjellige dyregrupper. 

Når mimikry vert brukt av primære byttedyr, etterliknar utsjånaden deira artar som av ulike grunnar vert sett på som anten uetandes eller skremmande. Eit døme på dette er dei amerikanske mjølkeslangane, som trass i at dei er heilt ufarlege har fargeteikningar som dei særs giftige korallslangane. Predatorar unngår som regel individ med slike mønster, sidan det kan kosta dei livet å ta feil av artane.

Rovdyr som brukar mimikry i jakt omfattar m.a. falsk pussarfisk, som utnyttar det mutualistiske tilhøvet mellom pussarfisken og ei rekkje større fisk. Pussarfisken et parasittar og daudt vev frå store rovfisk og får såleis både beskyttelse mot å bli eten og eit godt måltid, medan dei store fiskane får betre helse av tilhøvet. Den falske pussarfisken lever derimot av små kjøtbitar han riv laus frå byttet sitt. Sidan han er farga som ein pussarfisk kjem han mykje tettare innpå dei store fiskane enn han elles ville ha gjort utan å setja seg sjølv i livsfare.

Økologi
Fattigdom

Fattigdom viser til mangel på materielle gode eller livskvalitet.

Fattigdom kan definerast som mangelen av mogelegheit til å leve et liv som svarar til bestemte minimale krav. Desse krava kan vere svært ulike avhengig av tid og stad. Omgrepet fattigdom vert nytta om statar, land, administrative einingar, enkeltpersonar eller grupper av menneske.

Vi kan sjå fattigdom i fleire samanhengar. Vi har økonomiske fattigdom, som tyder å lide materiell nød, altså med mangel på pengar, materielle gode og ressursar. Vi har også den sosiale fattigdom, som tyder å vere sosialt ekskludert, men samtidig avhengig av samfunnet for å føre eit liv slik samfunnet forventar. Samfunnet forventar for eksempel at vi skal delta i samfunnslivet og å etablere familie. Når ein lever i fattigdom er det ikkje mogeleg å bestemme over eigen livssituasjon.

For å måle fattigdom kan ein nytte ei fattigdomsgrense. Har nokon inntekt under fattigdomsgrensa er dei fattige.

Korleis måle fattigdom 

Ein har to mål for fattigdom, absolutt fattigdom og relativ fattigdom.

Absolutt fattigdom 
Ved absolutt fattigdom, er fattigdomsgrensa det som trengst for å tilfredsstille basiskrav. Verdsbanken opererer med ei fattigdomsgrense på 1 dollar/dag (justert for kjøpekraftsparitet, altså i høve til prisar i samfunnet). Absolutt fattigdom inneber manglande tilfredsstilling av grunnleggjande basisbehov som mat, klede, husly og tilgang på grunnutdanning og primærhelseteneste. Dette er menneske som lever eit liv prega av naud og mangel på mogelege val.

Relativ fattigdom 
Ved relativ fattigdom, er fattigdomsgrensa det som trengst for å leve eit anstendig liv samanlikna med andre menneske i same samfunn, for eksempel relativt til dei andre innbyggjarane i eit land. Relativ fattigdom er fattigdom sett i forhold til ei gruppe. Det er altså ikkje berre snakk om å overleve og å tilfredsstille grunnleggjande behov, men at levestandarden blir sett i forhold til det samfunnet ein lever i.

Fattigdomsgrensa i Noreg er ca. 88 000 kroner i året (i 2005) etter OECD-norma. Dette er 50 % av medianinntekta. Det er denne norma som vert nytta i Noreg). Etter EU-norma er fattigdomsgrensa i Noreg 127.000 kroner i året (år 2005) (60 % av medianinntekta).

Statens Institutt for Forbruksforskning (SIFO) seier at ein vaksen person bør klare seg på drygt 6 500 kroner i månaden (år 2006) for å leve på et rimeleg forbruksnivå. Med eit rimeleg forbruksnivå forstår ein eit forbruk som kan godtakast av folk flest. Buutgifter er ikkje rekna med.

Velferdsalliansen arbeider for økonomisk, sosialt og rettsleg vanskelegstilte i Noreg.

Sjå òg 
 Korrupsjon

Bakgrunnsstoff 

 barnefattigdom.no Barne-, ungdoms- og familiedirektoratets side med statistikk og definisjoner for barnefattigdom i Norge
 På siden av samfunnet - fattigfolk og omstreifere, fattigdom i historien, artikkel hos Norgeshistorie.no

 
Samfunnsøkonomi
Sosiologi
Norsk kulturråd

Norsk kulturråd er ein norsk statsinstitusjon oppretta i 1965 etter stortingsvedtak i 1964. 
Norsk kulturråd forvaltar Norsk kulturfond og oppgåver delegert frå Kulturdepartementet.

Rådet skal forvalte Norsk kulturfond og etter søknad fordele økonomiske middel til kulturformål, ut frå det faglege og kunstnariske skjønnet til medlemmane og prioriteringar gjort av Stortinget. Vidare er Kulturrådet rådgjevande organ for det offentlege i kulturspørsmål. 

Rådet delar ut Norsk kulturråds ærespris.

Bakgrunnsstoff 
 Norsk kulturråd

Norske statsetatar
Norske kulturorganisasjonar
Norsk kultur
Skipingar i 1965
Kladistikk

Kladistikk (etter gresk κλάδος, klados, 'grein') er ein klassifikasjonsmetode som grupperer organismar etter evolusjonært slektskap heller enn etter morfologiske likskapar. Metoden vert òg omtalt som fylogenetisk systematikk.

Når ein har gjennomført ein kladistisk analyse, teiknar ein ofte opp såkalla kladogram for å visa kva slags evolusjonære slektskap ein reknar med. Kladistiske analyser kan omfatta lite eller mykje informasjon, men som regel vert fleire ulike faktorar lagt til grunn for dei. Metodar som kan avdekkja evolusjonære slektskapstilhøve inkluderer DNA-analyse og komparativ anatomi.

Eit kladogram er eit forsøk på å visa eit evolusjonært slektstre, kor gruppene ein undersøker ligg ytst eller øvst i skjemaet. Ideelt sett skal alle indre kløyvingar vera todelte. Dei to taksona som ligg på kvar si side av ei slik splitting vert kalla søstergrupper eller søstertaksa. Kvart under-tre i kladogrammet vert kalla ein klade (uttalt anten «kleid» eller rett fram), og består av organismar som delar ein felles stamfar.

Kladane vert som regel fastsett ut frå morfologiske eller genetiske karaktertrekk som opptrer i dei einskilde medlemmane. Desse identifiserande karaktertrekka i ein klade vert kalla synapomorfe trekk - delte, deriverte trekk. Typisk vel ein gamle trekk for store kladar og nyare trekk for mindre kladar.

Historie 
Den fylogenetiske systematikken vart grunnlagd med boka Grundzüge einer Theorie der Phylogenetischen Systematik som vart skriven og publisert i 1950 av den tyske insektforskaren Willi Hennig. Med omsetjinga av boka til engelsk (Phylogenetic Systematics) i 1966 vart metoden utbreidd i fagmiljøa, og i dag sver dei fleste systematikarar til han.

Evolusjon
Systematisk biologi