alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
956

956 (romartal CMLVI)

Hendingar

Utlandet

Noreg

Fødde

Døde
975

975 (romartal CMLXXV)

Hendingar

Utlandet

Noreg

Fødde

Døde
977

977 (romartal CMLXXVII)

Hendingar

Utlandet 
 Den opphavlege Imam Ali-moskéen blei bygd i Najaf av den persiske herskaren Fannakhosraw Azod ad Dowleh over grava til Ali.
 Sebük Tigin grunnla ghaznaviddynastiet i dagens Afghanistan.

Noreg

Fødde

Døde 
 Hunain ibn Ishaq, egyptisk medisinar
 Dubrawka av Bøhmen
Koriander

Koriander (Coriandrum satívum) er ei urt i skjermplantefamilien. Både blad og frø kan brukast som matvarer, frøa tørka som krydder, blada gjerne friske. I europeisk mat er frøa mest brukt, medan både frø og blad er mykje nytta i asiatisk mat.

Bakgrunnsstoff 
 Koriander 

Krydder
Skjermplantefamilien
Etande frø
Medisinplantar
Urter
968

968 (romartal CMLXVIII)

Hendingar

Utlandet

Noreg

Fødde 
 Olav Tryggvason

Døde
957

957 (romartal CMLVII)

Hendingar

Utlandet

Noreg

Fødde

Døde
958

958 (romartal CMLVIII)

Hendingar

Utlandet

Noreg

Fødde

Døde
960

960 (romartal CMLX) var eit skotår som byrja på ein sundag etter den julianske kalenderen.

Hendingar 
Song-dynastiet byrja si regjeringstid over Kina.
Hertug Rikard I av Normandie gifta seg med Emma av Paris.

Fødde 
Konstantin VIII av Austromarriket
Svein Tjugeskjegg, dansk konge (omtrentleg år)

Døde 
15. juni: Edburga av Winchester, angelsaksisk prinsesse og helgen
961

961 (romartal CMLXI)

Hendingar

Utlandet

Noreg

Fødde

Døde
962

962 (romartal CMLXII)

Hendingar

Utlandet

Noreg

Fødde

Døde
965

965 (romartal CMLXV)

Hendingar

Utlandet

Noreg

Fødde

Døde
963

963 (romartal CMLXIII) var eit normalår som byrja på ein torsdag i den julianske kalenderen.

Hendingar

Utlandet 
Hærføraren Nikeforos Fokas blei utropt til austromersk keisar av styrkane sine i Caesarea. Han marsjerte mot Konstantinopel og overvann rivalen sin, øvsteminister Josef Bringas. Nikeforos blei krona 16. august og gifta seg med keisarinne Theophano, enkja etter den avlidne keisaren Romanos II, i september.

6. desember: Pave Leo VIII byrja pavetida si, i opposisjon mot pave Johannes XII.

Fødde

Døde 
15. mars: Romanos II av Austromarriket
3. april: Hertug Vilhelm III av Aquitaine
18. april: Stefan Lekapenos, medkeisar av Austromarriket 924–945
964

964 (romartal CMLXIV)

Hendingar

Utlandet 
 Nikephoros II byrja eit hærtog for å ta tilbake Kilikia i Anatolia.
 Pave Benedikt V blei utnemnd til pave i mai, men avsett i juni.
 Al-Sufi gav ut si Bok om fiksstjerner

Noreg

Fødde 
 Al Hassan, arabisk vitskapsmann

Døde 
 14. mai: Pave Johannes XII
 Nyaung-U Sawrahan, konge av Burma
966

966 (romartal CMLXVI)

Hendingar

Utlandet

Noreg

Fødde

Døde
967

967 (romartal CMLXVII)

Hendingar

Utlandet

Noreg

Fødde

Døde
Fagorganisasjon

Ein fagorganisasjon er ei samanslutning av lønsarbeidarar som kollektivt arbeider for interessene til medlemmene, i utgangspunktet når det gjeld løn og arbeidstilhøve, men i neste omgang også samfunnstilhøve. 

Fagorganisasjonar hindrar at arbeidskjøparar kan utnytte marknadsmekanismen på arbeidsmarknaden til utpressing av den enkelte arbeidaren. Ved å stå saman vil arbeidarane kollektivt kunne oppheve «lova» om tilbod og etterspurnad og hindre at arbeidarar må underby kvarandre for å få jobb, særleg i tider med arbeidsløyse. Det same gjeld i nokon monn i større område og heile land. Di meir organisert arbeidarklassen i eit land er, di meir vil han kunne oppheve konkurransen og marknaden når det gjeld vara arbeidskraft, og dette viktige området blir ein del av forhandlingsøkonomien, ikkje marknadsøkonomien. Sterke fagorganisasjonar er såleis ein viktig del av den demokratiske blandingsøkonomien i land som dei nordiske.

Ein fagorganisasjon på bedriftsnivå blir i Noreg kalla ein klubb, på lokalsamfunnsnivå ei fagforeining, på bransjenivå eit fagforbund og den største landssamanslutninga av fagforbund her i landet heiter Landsorganisasjonen (LO).

Det er eit klart historisk samband mellom framveksten av fagorganisasjonar og framveksten av sosialistiske parti, som ulike delar av ei og same arbeidarrørsla.

 
Arbeidslivsorganisasjonar
Organisasjonsteori
Brugde

Brugde (Cetorhinus maximus) er ein haiart som kan verta 10-15 meter lang. Fisken lever i Nord-Atlanteren og Stillehavet. Om sommaren finst han langs norskekysten, nord til Norskehavet.

Føde

Brugda sym gjennom vatnet og filtrerer maten i seg på ein passiv mate. Maten er dyreplankton og virvellause dyr, spesielt små krepsdyr. Brugdene finn maten i eller nær overflata der dei sym med vidopne munnar og gjellehåra oppreiste.

Fangst
Brugder vart fanga med harpun i Noreg frå 1750 til 1820, men fangst er no ulovleg. Fangst av brugder er attraktivt på grunn av den store, næringsrike levra. Levra kan utgjera 25 % av vekta til ei brugda. På grunn av den låge formeiringsfrekvensen skal det lite fangst til for å truga bestanden. På verdsbasis er brugda i dag truga grunna overfiske.

Kjelder 

 CAPLEX
 fiskeri.no
Denne artikkelen bygger på «Basking shark» frå ,  den 8. mai 2012.   

Haiar
Borgund stavkyrkje

Borgund stavkyrkje står på Borgund i Lærdal kommune i Vestland. Stavkyrkja er den av dei norske stavkyrkjene som er minst endra sidan ho vart bygd. Kyrkja er ei såkalla langkyrkje med to portalar med utskorne figurar i skipet (ein portal mot vest, ein mot sør), og ein portal i koret (mot sør), svalgang på alle sidene, og drakehovud på gavlane. Dendrokronologiske undersøkingar (årringdateringar) har vist at furutrea som er nytta som tømmer i kyrkja, vart felte vinteren 1180–1181. Difor kan ein rekne med at kyrkja vart reist før år 1200. Den nye Borgund kyrkje står like ved.

Kyrkja skil seg frå dei fleste andre stavkyrkjene ved at indret ikkje er blitt særleg endra sidan reformasjonen. Bortsett frå preikestolen og altartavla er interiøret i Borgund, som den firkanta døypefonten i kleberstein, framleis som ho var i mellomalderen. 

Staden kyrkja ligg på, har merke etter eit eldre bygg, som kan ha vore ei tidlegare kyrkje eller eit gammalt hov.

Ein klokkestopul (eit frittståande klokketårn) frå mellomalderen står sør for kyrkja. Stopulen er den einaste her i landet som skriv seg frå mellomalderen.

Borgund stavkyrkje er det folk flest ser for seg når dei tenkjer på stavkyrkjer; tak over tak, spir over spir og drakehovud på møna. Dei fleste av dei andre bevarte mellomalderstavkyrkjene ser ikkje slik ut, og dei som gjer det gjer det fordi dei vart ombygde til å likne på Borgund-kyrkja på slutten av 1800-talet. Unntaket er Heddal stavkyrkje som hadde alle taka og spira sine allereie før I. C. Dahl og andre byrja interessere seg for stavkyrkjene på 1800-talet. Andre stavkyrkjer, som Flesberg stavkyrkje og Torpo stavkyrkje, veit ein at har meir Borgund-liknande utsjånad tidlegare.
 

Nokre av dei mest kjende av dei andre bevarte stavkyrkjene vart på slutten av 1800-talet rekonstruerte og reparerte med Borgundkyrkja som forelegg, det gjeld Hopperstad stavkyrkje, Gol stavkyrkje og Vang stavkyrkje. Det gjaldt også Fantoft stavkyrkje som sidan gjekk tapt i brann. Fantoft-kyrkja er sidan attoppbygd som kopi. Det er også bygd kopiar av den gjennoppbygde Gol stavkyrkje på Gol og i Beiarn, desse liknar utantil meir på Borgundkyrkja enn på Gol stavkyrkje slik ho såg ut før ho var flytt frå Gol. Borgundkyrkja har vore direkte inspirasjon for andre stavkyrkjer bygd i moderne tid, som Chapel in the Hills i Sør-Dakota og Gustav-Adolf-Stabkirche i Hartz i Tyskland. 

Dei bevarte mellomalderstavkyrkjene er berre ein svært liten prosent av dei som har vore. Det er lite truleg at dei kan gje eit tilfredsstillande bilete av korleis stavkyrkjer flest såg ut i mellomalderen. Både talet på bevarte stavkyrkjer og det snevre området dei er frå, gjev berre eit ørlite glimt av det som ei gong var. Somme meiner at dei små og enkle kyrkjene som Haltdalen stavkyrkje og Hedared stavkyrkje er nærare den typiske stavkyrkja enn det Borgundkyrkja er, men like fullt er det ho som er ikonet mellom stavkyrkjene.

Galleri

Referansar

Bakgrunnsstoff
 
 

Freda bygg i Vestland
Kyrkjer i Lærdal
Kyrkjer i Sogn prosti
Langkyrkjer i Bjørgvin
Norske kyrkjer frå 1100-talet
Norske stavkyrkjer frå mellomalderen
Fortidsminneforeningens eigedommar
Kulturminne i Lærdal
Rugde

Rugde (Scolopax rusticola) er ein fugl i snipefamilien. Rugde vert brukt som mat og det vert drive jakt på fuglen.

Global utbreiing 
Rugda hekker i Europa frå nordlege delar av Spania og nordover til nordlege delar av Skandinavia og austover i Russland i eit smalnande belte til Japan. Sør for dette beltet finst bestandar i Kina og nordlege delar av India. I Europa er Finland det viktigaste hekkeområdet for rugde vest for Russland.

Norsk utbreiing 
Rugda held til i skogområder nord til polarsirkelen. Lenger nord finst fuglen meir spreidd. Ungfugl kan ein treffe på i høgfjellet og elles mest i fuktig skogsterreng. Ein finn den ofte i typisk jerpeterreng.

Kjenneteikn 
Rugda har ein varmbrun farge med svarte tverrstriper i nakken. Kjønna er like og dei er korte og butte i fasongen. Vekta er 250-400 gram og lenga er 40cm. Den eldste som er ringmerka vart 8 år og 5 mnd.

Levesett og føde 
Rugde finn mat i jorda, hovudsakleg meitemark men også insekt, larvar, blautdyr og frø.

Hekking 
Rugdehoa får 4 egg, som ho ruger ut i løpet av 21–24 dagar. Det er også hoa som passar på kyllingane. Rugda har ofte 2 kull om året.

Trekktilhøve 
Rugda flyg ut av Noreg i oktober-desember. Vinterkvartera for dei norske rugdene ligg på dei britiske øyane og i Frankrike. På hausttrekket kan rugdene stoppe opp på Vestlandet medan dei ventar på å krysse Nordsjøen. I slike periodar kan rugda vere særleg talrik i dette området. Kor langt sør rugda flyg om vinteren kjem an på vêret og temperaturen. I milde vintrar kan enkeltindivid overvintre nord til polarsirkelen. Rugda kjem attende til hekkeplassane i Sør-Noreg i mars-april, medan fuglar som hekker lengre nord i landet ikkje kjem før i mai.

Kjelder 
 Norsk Fugleatlas, 1994.

Fotnotar

Bakgrunnsstoff 

Fuglar i Noreg
Snipefamilien
Lykopen

Lykopen (av nylatin lycopersicum, «tomat») er eit karatenoid og ein antioksidant som gjev raudfargen i tomat og vassmelon. Stoffet blir òg brukt som matfarge.

Lykopen er ikkje vassløyseleg, men er i staden sterkt bunde ti grønsakfiber. Behandling av maten, til dømes gjennom å koka og knusa tomater, eller gjennom å servera han saman med olje, som i pizza, gjer det lettare for kroppen å ta opp stoffet.

Bakgrunnsstoff 

Karotenoid
Terpen
Hydrokarbon
Antioksidasjonsmiddel
Dietetiske antioksidantar
Kosttilskot
And the Ass saw the Angel

And the Ass saw the Angel er ei bok skriven av Nick Cave. Den kom ut første gongen i 1989. Boka har seinare vorte omsett til eit utal språk, mellom anna norsk; første gongen i 1994 og seinare nytt opplag i «AlfaOmega-serien» på Aschehoug i 2002. På bokmål heiter boka Eselet så Herrens engel.

Eselet så Herrens engel tek for seg ekstremt religiøs pietisme i eit oppdikta sørstatssamfunn (Sørstatane i USA). I boka let Cave hovudpersonen Euchrid Eucrow vere forteljaren, som er ein gut i tenåra og den einaste attlevande av ein innavla og særs valdeleg familie. Gjennom heile boka les ein kva den ustabile guten tenkjer om det han sjølv gjer og det som hender rundt han.

Tittelen kjem frå kapittel 22, vers 23, i 4. Mosebok i Bibelen, der Balaam ikkje ser herrens engel, medan eselet ser han.

Australske bøker
Bøker frå 1989
Kultur i 1989

Kultur i 1989 er ei oversikt over hendingar, fødde og døde personlegdomar innan kulturlivet i 1989.

Årets hendingar 
 14. februar: Ayatolla Khomeini utferda dødsdom, i ein fatwa, over forfattaren av Sataniske vers, Salman Rushdie. Ti dagar seinare lova han ut 3 millionar amerikanske dollar til den som drap Salman Rushdie.

Fødde

Døde 
 18. januar: Bruce Chatwin, britisk forfattar.
 19. april: Daphne du Maurier, britisk forfattar.
 25. august: Hans Børli, norsk lyrikar.
 4. september: Georges Simenon, fransk kriminalforfattar, forfattaren bak Maigret.
 16. oktober: Walter Farley, amerikansk forfattar.
 22. desember: Samuel Beckett, irsk-fransk forfattar.

Årets litteraturprisar 
 Nobelprisen i litteratur: Camilo José Cela
 Nordisk Råds litteraturpris: Dag Solstad for Roman 1987
 Kritikarprisen: Roy Jacobsen for novellesamlinga Det kan komme noen
 Bokhandlarprisen: Gunnar Staalesen for Falne engler
 Rivertonprisen: Idar Lind for 13 takters blues 
 Nynorsk litteraturpris: Helge Torvund for Den monotone triumf
 Booker-prisen: Kazuo Ishiguro for The Remains of the Day
 Nebula-prisen: Elizabeth Ann Scarborough for The Healer's War

Årets bøker

A - G 
 A Prayer For Owen Meany av John Irving
 And the Ass saw the Angel av Nick Cave
 Chaplins hemmelighet av Tove Nilsen
 Den gudommelige tragedie av Bergljot Hobæk Haff
 Dinas bok av Herbjørg Wassmo
 Ekkoland av Per Petterson

H - N 
 Arvid Hanssen: Kjærastebåten
 The Joy Luck Club av Amy Tan
 The Legacy of Heorot av Larry Niven
 London Fields av Martin Amis

O - U 
 Pyramids av Terry Pratchett
 The Remains of the Day - Kazuo Ishiguro
 The Russia House - John le Carré
 The Satanic Verses av Salman Rushdie kom ut på norsk som Sataniske vers.
 Tanker og andre personlige bedrifter av Torgeir Schjerven
 The Temple of My Familiar av Alice Walker
Heinrich Wilhelm Olbers

Heinrich Wilhelm Matthias Olbers () var ein tysk lege og astronom. Han vart fødd og døydde i Arbergen i Bremen. 

Olbers dreiv legepraksis i Bremen frå 1782, men brukte mesteparten av tida si til astronomi. Han bygde eitt av dei best utrusta observatoria på si tid, og utarbeidde ein ny metode for baneutrekning av himmellekamar. Han oppdaga seks kometar og to asteroidar. Den første såg han 28. mars 1802, og gav han namnet Pallas. Den andre oppdaga han den 29. mars 1807, og gav Carl Friedrich Gauss æra av å namngje denne - Vesta.

6. mars 1815 oppdaga Olbers så ein periodisk komet som har fått namn etter han. Det formelle namnet til denne er 13P/Olbers.

Oppkallingar
13P/Olbers er ein periodisk komet.
Asteroiden 1002 Olbersia.
Krateret Olbers på månen.
Olbers, eit mørkt område på overflata av Vesta med ein diameter på 200 km. 

Tyske astronomar
Tyske legar
Tyske fysikarar
Asteroideoppdagarar
Kometoppdagarar
Medlemmar av Det kongelege svenske vitskapsakademiet
Medlemmar av American Academy of Arts and Sciences
Medlemmar av Royal Society
Folk frå Bremen
Pretoria

Pretoria (også kalla Tshwane) er den administrative hovudstaden i Sør-Afrika, og har om lag 1,3 million innbyggjarar. Byen ligg i den nordlege delen av Gautengprovinsen, om lag 50 km nord for Johannesburg. Hovudspråka i området er afrikaans, tswana, engelsk og ndebele.

Geografi 
Byen ligg på ei trelaus slette i overgangsområdet mellom høglandet og bushlandet. Sletta ligg i ein frodig dal med rikt fugleliv, 1 360 moh., omkransa av Magalies- og Witwatersrandberga.
Elva Aapies renn gjennom.

Pretoria er regelmessig laga til med breie vegar, opne plassar og mange små hus med hagar rundt. Dei offisielle regjeringsbygga ligg i bydelen Bryntirion.

Namn på byen 
Pretoria fekk namnet sitt etter Andries Pretorius, ein boerhelt frå før Sør-Afrika blei kolonisert av britane. Etter at dei farga sørafrikanarane fekk demokratiske rettar i landet, har dei ønska å endra ulike mistilhøve, slik som at mange viktige byar har namn frå afrikaans eller engelsk, medan tradisjoneller namn frå innfødde språk er blitt borte. Det er gjort mange framlegg om namneendringar ulike stader i landet, og i Pretoria ville ein endra namnet til Tshwane, som tyder «me er like».

Tshwane var namnet på sonen til zuluhovdingen Mushi, som slo seg ned i området som skulle bli Pretoria tidleg på 1700-talet, rundt hundre år før dei første boarane kom dit. Mushi kalla opp elva som no renn gjennom byen etter sonen sin. Seinare fekk elva afrikaans-namnet Apies. 

I nyare tid blei namnet Tshwane teke i bruk om det urbane området rundt Pretoria. I mars 2005 vedtok så bystyret at også sjølve hovudstaden skulle bera dette namnet. Endringa blei tilråda av den sørafrikanske kommitéen for geografiske namn i mai same året. Eit år etter uttalte kulturministeren Pallo Jordan at ei slik endring måtte tenkast nøye gjennom, og la henne foreløpig på is.

Det har vore motstand frå fleire kantar mot det føreslåtte nye namnet. Afrikaans-talarar har demonstrert for Pretoria-namnet, som dei hevder er ein viktig del av kulturen deira. Svarte leiarar har kritisert valet av Tshwane som einsidig zulu, og har mellom anna føreslått KwaMyamana, som er det tradisjonelle ndebele-namnet for området. Andre er derimot svært begeistra for namnet. 

Pretoria har òg tilnamnet jakarandabyen etter dei mange jakarandatrea som veks langs gatene.

Hovudstader i Afrika
Byar i Sør-Afrika
Dyveke Sigbritsdatter

Dyveke Sigbrittsdatter (ca. 1490–1517), også kalla Dyveke Willoms og Dyveke Villessoon, var frilla til kong Christian II av Danmark-Noreg.

Dyveke var dotter av Sigbrit Willoms frå Amsterdam, «mor Sigbrit», og var kjent for å vera svært vakker. Ho skal ha treft Christian, som då var hertug og kronprins, på eit ball i Bergen i 1507, og blitt frilla hans same kvelden. Kronprinsen bygde eit hus til henne og mora i Oslo. Då han blei konge, flytta ho og mora med til København. 

I 1515 gifta Christian II seg med trettenåringen Isabella av Habsburg av politiske grunnar, men han føretrekte framleis Dyveke. Då elskarinna døydde på mystisk vis i 1517, meinte kongen at Torben Oxe, høvedsmannen på Københavns slott, hadde forgifta henne. Fleire bevis på at Oxe var mordaren gjorde at han blei dømd til døden og halshogd.

Dyveke har sidan inspirert forfattarar til å skriva dikt og skodespel om henne, og har gjeve namn til «Dyvekes vei» i Oslo og «Dyvekes Vinstue» i Bergen.

Bakgrunnsstoff 
 Diktet Dyveke  av Sophus Claussen

Folk frå dansketida
Fødde i 1490-åra
Døde i 1517
Sigbrit Willoms

Sigbrit Willums (også skrive Willoms eller Villessoon) var ei kvinne frå Amsterdam som hadde busett seg i Bergen på 1400-talet. Ho dreiv eit gjestgiveri selde øl og vin på torget i Bergen, men var òg mor til Dyveke, som skulle bli frilla til kong Christian II. Det blei sagt at mor Sigbrit hadde ein finger med i spelet når det gjaldt å kopla saman dei to; i alle fall sette ho seg ikkje imot samlivet, men blei med då prins Christian tok med seg Dyveke til Oslo.

Då Christian blei konge og flytta til København, blei både Sigbrit og Dyveke med dit. Sigbrit Willums blei etter kvart rådgjevar for kongen. I 1517 fekk ho ansvaret for toll-, finans og myntvesenet i Danmark. Ho fekk dermed stor økonomisk makt, og sørgde for interessene til middelklassen, noko adelen sette liten pris på.

Dyveke døydde i 1517, men Sigbrit mista ikkje den sterke stillinga si. I staden blei ho ein morsfigur for den ektevidde dronninga til Christian II, Isabella eller Elisabeth av Burgund.

Då den hardhendte kongen blei driven frå landet måtte Sigbrit også flykta. Ho skal ha blitt boren i ei kiste slik at folk ikkje skulle få auge på og mishandla henne. Sigbrit Willums drog tilbake til nederlanda, og budde i mai 1531 i Gent. Sidan har det vore hevda at ho blei brend som heks.

Folk frå dansketida
Fødde på 1400-talet
Døde på 1500-talet
Dyveke

Dyveke er avleia av det nederlandske namnet Duifje som tyder «vesle due». I norsk og dansk historie er det best kjend som namnet til kong Christian II av Danmark-Noreg si frille, Dyveke Sigbritsdatter. Namnet er noko brukt i Noreg og Danmark; det er 100 norske kvinner som har Dyveke som førenamn (SSB, 2005)

Kjende namneberarar 

 Dyveke Sigbritsdatter, frilla til Kong Christian II.
 Dyveke Simonsen Henschien, tidlegare værdame på TV 2.

Bakgrunnsstoff 

Kvinnenamn
Førenamn av nederlandsk opphav
Jalal Talabani

Jalal Talabani () er ein kurdisk irakar med lang fartstid innan politikken, og er leiar for Kurdistans patriotiske union (PUK). 6. april 2005 blei han vald til irakisk president etter det første frie valet landet har hatt.

Talabani, som gjerne blir kalla Mam (onkel) Jalal blant kurdarar, er utdanna advokat ved universitetet i Bagdad. Han byrja den politiske karrieren sin som student, då han grunnla den kurdiske studentunionen, ei ungdomsfylking til det kurdiske demokratiske partiet (KDP).

Han steig raskt i gradene i morpartiet, men usemje med partileiaren Mustafa Barzani førte til at han blei med i ei utbrytargruppe, KDP-Political Bureau. Gruppa var leia av Ibrahim Ahmad som seinare skulle bli svigerfar til Talabani. I 1966 tok gruppa regjeringa si side og førte ein militær kamp mot KDP.

I 1975 danna Talabani og andre Kurdistans patriotiske union (PUK), eit sosialistisk parti som prøvde å heva seg over stammetilhøyrsle og kjempa mot regjeringa. Partiet tok snart opp våpen mot regjeringa. I 1988 blei dei sterkt ramma av dei kjemiske våpna som blei brukt mot kurdarane. Talabani måtte flykta frå Nord-Irak til Iran.

Kjelder 
 BBC

Talabani
Talabani
Talabani
Landssvik

Landssvik er å svika landet sitt på ein eller annan måte, som ved å samarbeida med ein fiende i krigstid, eller driva spionasje. Landssvik blir sett på som eit særs alvorleg brotsverk, og har ofte hatt dødsstraff, gjerne ei særs pinefull ei.

I Noreg er nemninga mest brukt i samband med den andre verdskrigen, i Noreg frå 1940 til 1945. Ein kunne verta kalla landssvikar om ein på noko vis samarbeidde med dei tyske okkupantane eller med partiet Nasjonal Samling. Om ein tente pengar på samarbeidet kunne det kallast økonomisk landssvik. Det norske landssvikoppgjeret har vorte kritisert i ettertid.

Ein som samarbeidde med nasjonalsosialistane (nazistane) kunne verta kalla ein quisling, etter Vidkun Quisling. Dette uttrykket breidde seg over heile Vesten etter den andre verdskrigen som nemning på landssvikarar. 

Nemninga landssvik har òg vorte mykje nytta i løpet av Den kalde krigen. Den mest kjende rettssaka om landssvik i Noreg under Den kalde krigen er Treholt-saka.

Sjå òg 
 Landssviklova av 1945
 Det norske landssvikoppgjeret
 Noreg under andre verdskrigen
 Mytteri
 Svindel
 Kontraspionasje

Bakgrunnsstoff
 Riksarkivet om innsyn  i landssviksaker 

Krig 
Andre verdskrigen
Brotsverk
Sikkim

Sikkim er ein indisk stat i Himalaya. Det er den minst folkerike staten i India og den nest minste i flatemål. Sikkim var ein uavhengig stat styrt av Chogyal-monarkiet fram til 1975, da ei folkeavstemning gav fleirtal for å innlemme Sikkim i India som den 22. staten. Sikkim, som er ein rein innlandsstat, grensar til Nepal i vest, Tibet i nord og aust og Bhutan i søraust. I sør ligg den indiske staten Vest-Bengal. Det offisielle språket i Sikkim er nepali og dei mest utbreidde religionane er hinduisme og vajrayana-buddhisme. Gangtok er hovudstaden og den største byen.

Sikkim ligg ved foten av Himalaya-fjella, og den vesle staten har derfor mykje variasjon i landskapsformer og klimasonar — frå tropeklima i sør til tundra i nord. Kantjendjunga — verdas tredje høgste fjell — ligg i Sikkim, nær grensa til Nepal. På grunn av ryet for urørt fjellnatur og politisk stabilitet er Sikkim ein av dei mest vitja statane i India.

Bakgrunnsstoff 
 Department of Information and Public Relations, Govt. of Sikkim
 «A complete reference to Sikkim»
 Detaljar om Sikkim frå indiske folketeljingar 

 
Tidlegare land i Sør-Asia
1119

1119 (romartal MCXIX)

Hendingar

Utlandet

Noreg

Fødde

Døde 

Artiklar utan brødtekst
1120

1120 (romartal MCXX)

Hendingar

Utlandet

Noreg

Fødde

Døde 

Artiklar utan brødtekst

da:1120'erne#1120
1121

1121 (romartal MCXXI)

Hendingar

Utlandet

Noreg

Fødde

Døde 

Artiklar utan brødtekst

da:1120'erne#1121
1122

1122 (romartal MCXXII)

Hendingar

Utlandet

Noreg

Fødde

Døde 

Artiklar utan brødtekst

da:1120'erne#1122
1123

1123 (romartal MCXXIII)

Hendingar

Utlandet

Noreg

Fødde

Døde 

Artiklar utan brødtekst

da:1120'erne#1123
1125

1125 (romartal MCXXV)

Hendingar

Utlandet

Noreg

Fødde

Døde 

Artiklar utan brødtekst

da:1120'erne#1125
1126

1126 (romartal MCXXVI)

Hendingar

Utlandet

Noreg

Fødde

Døde 

Artiklar utan brødtekst

da:1120'erne#1126
1127

1127 (romartal MCXXVII)

Hendingar

Utlandet

Noreg

Fødde

Døde 

Artiklar utan brødtekst

da:1120'erne#1127
1128

1128 (romartal MCXXVIII) var eit skotår som byrja på ein sundag i den julianske kalenderen.

Hendingar

Utlandet

Noreg

Fødde 
 Absalon av Lund

Døde 
Margareta av Navarra, dronning av Sicilia