alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Kausalitet

Kausalitet er eit omgrep som viser til årsakslova som seier at alt som skjer har ei årsak, og ingenting kan skje utan grunn.

Sjølv om denne uformelle tydinga er tilstrekkeleg til kvardagsbruk har den filosofiske analysen av kasualitet vist seg å vere vanskeleg. Filosofar har prøvd å forstå kausalitet og korleis ein best kan skildre omgrepet i tusenvis av år. I vestleg filosofi strekkjer diskusjonen seg minst tilbake til Aristoteles og temaet er framleis eit viktig emne i dagens filosofiartiklar. Sjølv om årsak og verknad vanlegvis er knytt til hendingar, er andre kandidatar prosessar, eigenskapar, variablar, faktum og sakstilstandar. Kva for nokre av desse som utgjer den riktige årsakssamanehengen og korleis ein best kan karakterisere eigenskapane til forholdet mellom dei, har ein enno ikkje funne eit universelt svar på og temaet vert framleis diskutert. 

Den greske filosofen Levkippos formulerte det slik om lag 400 f.Kr.: «Ingenting skjer utan ein grunn, men alt skjer av nødvendigheit og som følgje av ei årsak.»

Døme 
Felles for alle kausale relasjonar (årsak/verknad-forhold) er at:
 Hendinga A (årsaka) fører til hendinga B (verknaden).
 Hendinga A kjem før hendinga B i tid (kronologisk asymmetri).
 Etter hendinga A skjer alltid hendinga B (konsekvens).

Døme på ein kasual relasjon: 
 Varme (A) får vatnet til å koke (B) (årsak > verknad).
 Oppvarminga (A) skjer før kokinga (B) (kronologisk asymmetri).
 Tilstrekkeleg oppvarma vatn (A) vil alltid få vatn til å koke (B) (konsekvens).

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Kausalitet» frå , og «Causality» frå  den 21. oktober 2008.

Fotnotar

 
Epistemologi
Filosofiske konsept
Filosofisk terminologi
Vitskapsfilosofi
Grunnleggjande fysikk
Gaupne

Gaupne er kommunesenteret i Luster kommune i Vestland fylke. 
Tettstaden har  og ligg ved utlaupet til Jostedøla, inst i Gaupnefjorden, ein sidearm til Lustrafjorden, som igjen er ein sidearm til Sognefjorden.

Her ligg Gaupne gamle kyrkje og Gaupne kyrkje og skulane Luster ungdomsskule og barneskulen Gaupne skule. 

Gaupne er òg namnet på eit kyrkjesokn i Indre Sogn prosti. Det er to kyrkjer i soknet, Gaupne kyrkje frå 1907 og Gaupne gamle kyrkje frå kring 1650. Gamlekyrkja er sidan 1909 i eiga til Fortidsminneforeninga medan Gaupne kyrkje er soknekyrkje. Fram til 1967 høyrde Gaupne sokn til Luster prestegjeld, då vart det overført til Jostedal prestegjeld.

Namnet Gaupne kjem frå gamalnorsk gaupn som tyder 'hol hand, neve'. I fylgje Oluf Rygh si tolking var namnet opphavleg brukt om fjorden. Ei anna tolking er at namnet kom av at bygda ligg i ei senking mellom tre høgder.

Sjå òg 
 Tettstader i Sogn og Fjordane

Kjelder 
 SSB: «Tettsteder og sentrumssoner. 1. januar 2005. Sogn og Fjordane»

Fotnotar

Bakgrunnsstoff 
 Eldre fotografi frå Gaupne på nettstaden til Nasjonalbiblioteket

Busetnader i Luster
Tettstader i Vestland
Kommunesenter i Vestland
Sokn i Indre Sogn prosti
Års

Års (dansk Aars) er ein by i Vesthimmerlands kommune i Region Nordjylland med 7328 innbyggjarar (2004). Før regionreforma 2007 var Aars administrasjonssenteret i Aars kommune.

Her ligg Vesthimmerlands Gymnasium, som opna i 1960. Mange kunstnarar, særleg Per Kirkeby, har sett sitt preg på byen med forskjellige skulpturar og byggverk. 

Namnet kjem truleg frå frå det norrøne ordet árr eller ármadr - på gammalengelsk ar, som på dansk tyder ombodsmannen eller jarlen til kongen. 

Tidlegare har Aars òg vorte nytta om Aarhus som då Ludvig Holberg lèt Peder Paars – i skjemtediktet av same namn – reise frå Kalundborg til Aars.

Historie 
Himmerland var i romartida landet til kimbrarane, men området har arkeologiske funn ved Tolstrup og Svendstrup frå 3200 f.Kr. Ei rekke gravfunn vitnar om stor aktivitet i bronsealderen. I keltisk jernalder starta det såkalla kimbrartoget - ei storstilt folkevandring av kimbrarar sørover omkring 120 f.Kr, der kimbrarar og teutonarar herja i Europa og slo romarane i seks store slag før hærføraren Marius slo kimbrarane i Nord-Italia den 29. juli 101 f.Kr.. 

Aars kyrkje har ein runestein frå vikingtida. På steinen står det skrive: 
 «Asser satte denne efter Val-Toke sin herre. Stenen siger, at den vil stå længe her. Den skal nævne Val-Toke».

Toke skal ifølgje segnene vere son av Gorm den gamle, grunnleggjaren av Danmark som er gravlagd i Jelling.

Namnet Aars dukkar første gong opp i 1345, i Repertorium Diplomaticum Regni Danici Mediævalis. Men staden var ikkje stor i mellomalderen og renessansen, med kanskje 300 menneske i heile soknet. I 1688 var kongen fremste godseigar i soknet. Liveigenskapen hemma landbruksutviklinga, men landreforma 23. april 1781 gav høve for utskifting av jord og oppheving av adels- og landsbyforpliktingane. 

Dette medførte et oppsving fordi kvar bonde tok meir økonomisk initiativ. Den store veksten kom særleg 1848-1901, med stor vekst i korneksporten og opphevinga av laugsplikta i 1857. Nye heiområde vart pløgd opp og dyrka. I 1875 budde det 782 menneske i Aars sokn. Jernbanen som opna 1893 og 1899 gav ein enno større vekstimpuls og då starta for alvor industrialiseringa av handverket i området.

Bakgrunnsstoff 
 www.aars.dk (Aars kommune)
 www.vhim-gym.dk (Vesthimmerlands Gymnasium)

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Års» frå , den 22. oktober 2008. 
 

Byar i Region Nordjylland
Germanistikk

Germanistikk er den fagdisiplinen som granskar germanske språk og litteraturen deira. Germanistikk vert ofte brukt i ei meir avgrensa tyding, nemleg om studiar av tysk språk og litteratur.

Germanistikken i Noreg hadde lenge tyngdepunktet sitt i historisk orientert språkvitskap, ofte med eit jamførande perspektiv. I løpet av dei seinare tiåra har det her skjedd eit skifte med fokus på moderne tysk språk, til dømes knytt til studiar av omsetjingar.

Bakgrunnsstoff 
 Germanistik im Netz - Erlanger Liste 
 Literaturwissenschaft online

Humaniora
Lingvistikk
Tysk språk
Årring

Årringar er ringane ein kan sjå i tverrsnittet på ei trestamme. Synlege ringar er eit resultat av sesongavhengige endringar i kor raskt treet veks, og ein ring markerer derfor vanlegvis eitt år av livssyklusen til treet. Ringane er meir synlege på tre som veks i temperert klima fordi skilnadane mellom årstidene er større her. 

Den indre delen av ringane er forma tidleg i vekstsesongen, medan veksten er relativt rask og tettleiken på treet er mindre. Den ytre delen av ringane har større tettleik fordi trea veks saktare om sommaren og hausten.

År med tilstrekkeleg fukt og ein lang vekstsesong fører til tjukke ringar, medan år med tørke kan gje smale ringar. Slik kan ein òg seie noko om klimatilhøva og variasjonen i desse i området eit tre veks ved å studere årringane. Tre frå same område har ein tendens til å utvikle dei same mønstera i dei same periodane. Studiet av slike ringar vert kalla dendrokronologi.

Andre årringar 
Synlege og ikkje fullt så synlege vekstringar finst òg i dryppsteinssøyler (stalagmitt, stalaktitt eller samanvokse former) Veksten av desse er så langsam at det først i våre dagar er vorte mogeleg å undersøke desse. Det er klimaperiodar som er hovudfokus og tidsskalaen er i hundreår.

Dyr som har skal og veks legg ofte berre eit nytt lag skall på innsida av det gamle. Dette kan ein tydelegast sjå på enkelte skjel og muslingar, men òg sniglehus kan ha tydelege årgangsskilje. Fiskeskjel kan nyttast til bestemme alderen til fisken. Eit særtilfelle i krypdyrverda finst i «rangla» til klapperslangar, som består av restar av skinnet frå tidlegare år.

Bakgrunnsstoff

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Årring» frå ,  den 22. oktober 2008.  
 

Datering
Geokronologi
Botanikk
Tre

en:Dendrochronology#Growth rings

he:עץ#טבעות העץ
Sven Aarrestad

Sven Aarrestad () var ein norsk fråhaldsaktivist og Venstre-politikar. Han var landbruksminister i Noreg 1906–1908.

Aarrestad vart fødd i Varhaug, som låg i Hå kommune, men flytte med foreldra til Time kommune som fireåring. Han utdanna seg til folkeskulelærar og virka 1878–1891 som førstelærar ved Sande høgare allmennskule i Vestfold. I 1891 vart han vald som venstremann til stortingsrepresentant for Jarlsberg og Larviks amt og slo seg ved same tid ned som gardbrukar i Sande. Han representerte Jarlsberg og Larviks amt 1892–1894 og (som «Samlingsmann») 1906–1909. 7. november 1906 vart han utnemn til statsråd og leia Landbruksdepartementet. Han trådde frå i 1908 og vart same år utnemnd til amtmann i Nedenes amt. 1900–1909 var han medlem av landsstyret til Venstre.

Aarrestad gav fleire gongar støyten til viktige tiltak for landbruket, mellom anna danninga av Norsk Landmandsforbund, men viktigast var han som forkjempar for fråhaldssaka. I 1883 vart han redaktør for fråhaldsbladet Menneskevennen, og han var formann i Det Norske Totalavholdsselskap 1887–1927; i det heile vart han etter kvart den leiande mannen for fråhaldspartiet i Noreg.

Aarrestad vart av kongen 18. mars 1908 forfremma til kommandør av 1. klasse av St. Olavs Orden «for statsborgarleg og embedsforteneste». Han hadde i 1901 vorte utnemnd til riddar av 1. klasse. Aarrestad var også innehavar av storkrossen av Dannebrogsordenen.

Verk 
 Bibelen og Afholdssagen (1889)
 Samlagsspørgsmaalet (med Andreas Lavik, 1895)
 Praktisk sundhedslære for skole og hjem (1900)
 Vort Stræv mod Rusdrikkene: Indlæg i Døgnets Strid (1905)
 Avholdsfolket og det nye ølet: foredrag (1913)
 Elisabeth Edland: et liv i det godes tjeneste (1920)
 Straum og bakevje: ymse innlegg i striden um forbodet (1922)
 Ta lærdom av livet (1923)
 Min stilling til forbudet i 1911 (1926)
 Om avvæpning (1927)
 Den store sak i vår tid (1930)
 Spredte trekk fra kampen om forbudet i Norge (1933)

Kjelder 

 
 Denne artikkelen bygger på «Sven Aarrestad» frå , den 22. oktober 2008. 
  oppgav desse kjeldene:
 Per Fuglum: Utdjupande artikkel i Store Norske Leksikon
 Store Norske Leksikon om Aarrestad

Fotnotar 

Norske landbruksministrar
Norske revisjonsministrar
Statsrådar i Regjeringa Michelsen
Statsrådar i Regjeringa Løvland
Venstrestatsrådar
Stortingsrepresentantar 1892-1894
Stortingsrepresentantar 1907-1909
Stortingsrepresentantar 1916-1918
Stortingsrepresentantar frå Venstre
Norske amtmenn
Fylkesmenn i Aust-Agder
Ordførarar i Sande i Vestfold
Venstreordførarar i Vestfold
St. Olavs Orden
Dannebrogordenen
Folk frå Hå
Folk frå Time
Sande i Sunnfjord

Sande er ein tettstad i Sunnfjord i Vestland. Han var kommunesenter i tidlegare Gaular kommune i Sogn og Fjordane fylke. 

Tettstaden har  og ligg ved Gaula, 13 kilometers køyring frå Bygstad og 21 kilometers køyring sørom Førde sentrum. 

Her ligg Sande kyrkje, Gaular alders- og sjukeheim og barne- og ungdomsskulen Sande skule.

Sjå òg 
 Tettstader i Sogn og Fjordane

Andre nettstader 
 Eldre fotografi frå Sande på nettstaden til Nasjonalbiblioteket

Kjelder 
 Jan Anders Timberlid: «Gamle Sande sentrum» på nettstaden til Sogn og Fjordane Fylkesarkiv.
 SSB: «Tettsteder og sentrumssoner. 1. januar 2005. Sogn og Fjordane»

Busetnader i Sunnfjord
Tettstader i Vestland
Gaular
Langhaugane

Langhaugane. òg skrive Langhågane, er ein tettstad i Sunnfjord kommune i Vestland. Staden har  og er eit bustadområde like sørom Vassenden. Lokalt vert Langhaugane rekna som del av tettstaden Vassenden. Jølstra renn austom tettstaden, og Europaveg 39 og Riksveg 5 går i felles trasè mellom Jølstra og busetjinga.

Sjå òg 
 Tettstader i Sogn og Fjordane

Kjelder 
 SSB: «Tettsteder og sentrumssoner. 1. januar 2005. Sogn og Fjordane»

Busetnader i Sunnfjord
Tettstader i Vestland
Asbjørn Aarnes

Asbjørn Aarnes () var ein norsk litteraturforskar, kjend for ei rekkje bøker om norsk og fransk litteratur.

Han tok magistergrad (1950) og dr. philos. (1957) frå Universitetet i Oslo. Der var han professor i europeisk litteraturhistorie, med fransk som hovudansvar (1964-90), samt leiar for romansk institutt (1966-70). 

Aarnes var i redaksjonen til Idé og tanke 1960-85, redaktør av Torleif Dahls Kulturbibliotek (1978-2001), medlem av Det Norske Akademi for Sprog og Litteratur (preses 1966-83) og Det Norske Videnskaps-Akademi, samt bidragsytar til Minerva.

Utmerkingar 
 riddar av 1. klasse av St. Olavs orden (2008)
 riddar av Æreslegionen
 riddar av Den franske fortensteordenen 
 offiser av Ordre des Palmes Académiques 
 Anders Jahres kulturpris (1990)

Utgjevingar 
 Diktningen hos Gérard de Nerval. Estetikk og poesi (doktoravhandling 1957)
 Litteraturforståelse, diktning og kritikk (Tanum, 1961). Med Egil Wyller (red.). I serien Idé og tanke.
 Boileau og diktekunsten. Barokk - Klassisisme - Opplysning (1961)
 Det poetiske fenomen. Essays om Alf Larsen, Gunnar Reiss-Andersen, Emil Boyson og Claes Gill (1963). I serien Idé og tanke.
 Stadier i fransk idéliv (1998)
 Ut av fatning (Aschehoug, 2001). Dialoger med kulturjournalist Hall Bjørnstad.
 Poesien hos Olav Nygard. Et dikteralbum (Pax, 2004). Biografi.
 Dryadens hind. Om et dikt av Emil Boyson (redaktør, 2004). Artikkelsamling.
 Råka av røyndom (Vidarforlaget, 2006). 
 Troll i ord (Vidarforlaget, 2009)

Omsetjingar 
 Michel de Montaigne, 
 Descartes, Meditasjoner (1980)
 Franz Kafka, Fortellinger (1985)
 Henri Bergson, Den filosofiske intuisjon (1989)
 Emmanuel Levinas, Den Annens humanisme (1993) og Underveis mot den Annen (1998).

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Asbjørn Aarnes» frå , den 22. oktober 2008.

Fotnotar 

Norske litteraturprofessorar
Professorar ved Universitetet i Oslo
St. Olavs Orden
Æreslegionen
Ordre des Palmes Académiques
Medlemmar av Det Norske Videnskaps-Akademi
Folk frå Tingvoll
Holvika

Holvika, somme tider skrive Holvik eller Holevik, er ein tettstad i Kinn kommune i Vestland. 
Staden har  og ligg ved Vågsfjorden, på sørsida av Vågsøy, mellom Måløy og Vågsvåg. Det er fire kilometers køyring frå Måløy sentrum til Holvika.

Sjå òg 
 Tettstader i Sogn og Fjordane

Kjelder 
 SSB: «Tettsteder og sentrumssoner. 1. januar 2005. Sogn og Fjordane»

Fotnotar 

Busetnader i Kinn
Tettstader i Vestland
Årmann

Ein årmann var ein lokal tenestemann for dei første kongane i Noreg. Årmennene hadde som oppgåve å styre kongsgardane, samle inn dei kongelege inntektene og til en viss grad fungere som politi, påtalemakt og straffemakt. Årmennene samarbeidde ofte med lokale lendmenn og medlemmer av hirden til kongen. 

Ordninga med årmenn vart erstatta av lensmenn og sysselmenn.

Kjelder 
 

Embetstitlar
Norrøn tid
Bryggja

Bryggja er ein tettstad og ei bygd i Stad kommune i Vestland fylke (tidlegare i Vågsøy kommune i Sogn og Fjordane fylke). 

Tettstaden hadde  og ligg på nordsida av Nordfjord, på fastlandet, 21 kilometers køyring aust for Måløy. 
Staden vart busett tidleg på 1600-talet og fekk handelsprivilegium i 1640. På 1700-talet hadde eigarane av handelsstaden einerett på handel i Hyen og Davik.

Her ligg Bryggja omsorgssenter og barneskulen Bryggja skule. Staden har òg daglegvarebutikk, bensinstasjon og bakeri. Verksemda North Cape Minerals som vinn ut olivin i Lefdal, er ein viktig arbeidsplass.

Skodespelaren og spelmannen Alfred Maurstad kom herfrå.

Kjelder 

 Anders Gjerde: «Handelsstaden Bryggja» på nettstaden til Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane
 SSB: «Tettsteder og sentrumssoner. 1. januar 2005. Sogn og Fjordane»

Bakgrunnsstoff 
 Nettstaden bryggja.no 

Busetnader i Stad
Tettstader i Vestland
Zjombolok

Zjombolok (russisk Жомболок) er ei elv i Burjatia i Russland og ei av sideelvane til Oka frå venstre.

Elva spring ut frå Aust-Sajan og renn først gjennom ein trong dal mot sørvest før ho snur nordaustover. Ved innsjøen Olon-Noor vert dalen som elva renn gjennom 800 til 1000 meter brei og lenger nede 1500-2000 meter brei. Sjølve elva er 10-12 meter brei, men stundom renn ho gjennom trongare passasjar som berre er fem meter breie. Om sommaren held vasstemperaturen 8-10 °C. 

Zjombolok munnar ut i Oka om lag 60 km frå landsbyen Orlik.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Жомболок» frå , den 22. oktober 2008. 
 

Elvar i Russland
Elvar i Burjatia
Google

Google (NASDAQ: GOOG) er eit amerikansk multinasjonalt dataselskap som driv fleire tenester på internett, som reklamering, teknologi, søkjetenester, skylagring og andre programvarar. Selskapet er mest kjend for sin populære søkjemotor, Google Søk. Google er verdas største søkjemotor med over 200 millionar søk kvar dag.

Google er i dag eit dotterselskap av Alphabet Inc, som blei oppretta i 2015.

Namnet «Google» kjem frå det matematiske talordet for 10100, googol.

Historie 
Google blei grunnlagt i 1996 av Larry Page og Sergey Brin som eit forsøksprosjekt mens dei studerte til Ph.D. ved Stanford University, i Stanford i California. Dei begynte då å utvikla ein søkjemotor kalla BackRub, som opererte på Stanford i eit år.

15. september 1997 blei Google.com registrert som eit domene, og det blei eit registrert selskap 4 september 1998.

I 2011 passerte Google ein milliard unike brukarar, som var ei auking på over 8 % frå mai i 2010.

Tenester
Google står til dømes bak tenestene Google Earth, Gmail og Google Images. Dei har òg laga mobiltelefonar, Google Pixel, og mange ulike smart-heim utstyr.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 www.google.com

Google
Søkemotorar
USA-amerikanske IT-føretak
Skipingar i 1998
IT-føretak
Føretak som er med i PRISM
Irkut

Irkut (russisk Иркут; mongolsk Эрхүү гол) er ei elv i Russland og ei av sideelvane til Angara frå venstre. Ho renn gjennom Tunkinskojdalen i Burjatia og Irkutsk oblast.

Svarte Irkut spring ut frå fjellet Nusku-Daban i ei høgd på 1875 meter over havet. Kvite Irkut renn ut frå Iltsjirsjøen og etter at dei to elvane renn saman dannar dei Irkut. Elva renn gjennom Sajanfjella og snur etter dette austover og inn i Tunkinskojdalen, der ho dannar eit stryk. Irkut munnar ut i Angara ved Irkutsk. Frå kjelda til Svarte Irkut til munningen er Irkut 488 km lang.

Elva frys til seint i oktober og er islagd til slutten av april eller tidleg mai. Irkut har eit nedslagsfelt på  og ved munningen er middelvassføringa 140 m³/s.

Bakgrunnsstoff

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Иркут (река)» frå , den 22. oktober 2008. 

Elvar i Russland
Elvar i Burjatia
Elvar i Irkutsk oblast
Kitoj

Kitoj (russisk Китой) er ei elv i republikken Burjatia og Irkutsk oblast i Russland og ei av sideelvane til Angara frå venstre. Ho er 316 km lang med eit nedslagsfelt på . 

Kitoj oppstår der elvane Smarin og Zjathos renn saman i Nuhu-Daban, i nærleiken av kjelda til Irkut. Elva renn gjennom Kitojfjella og frys til i andre halvdel av oktober. Kitoj er islagd til slutten av april eller tidleg mai. 

Kitoj munnar ut i Angara ved byen Angarsk.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Китой» frå , den 22. oktober 2008. 
 

Elvar i Russland
Elvar i Burjatia
Elvar i Irkutsk oblast
Kyngarga

Kyngarga (russisk Кынгарга) er ei elv i Burjatia i Russland.

Elva oppstår der Venstre og Høgre Kyngarga renn saman og renn gjennom bratte skråningar. Elva dannar tolv fossar, den største av dei med eit fall på ti meter. 12 km frå Arsjan munnar Kyngarga ut i Kojmorskijsjøen. Frå her renn elva Tunka vidare til Irkut.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Кынгарга» frå , den 22. oktober 2008. 
 

Elvar i Russland
Elvar i Burjatia
Muja

Muja (russisk Муя) er ei elv nord i Burjatia i Russland og ei av sideelvane til Vitim frå venstre.

Ho startar mellom fjella Mujakanskogo og Nord-Mujskogo frå eit lite fjellvatn, og renn frå her nordaustover. Den nedre delen av Muja er rik på fisk (aure, harr, tungun og sik). 

Ei av dei største sideelvane hennar er Ukuolkita frå høgre etter 284 km, og etter dette aukar vassføringa i elva kraftig.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Муя (приток Витима)» frå , den 22. oktober 2008. 
 

Elvar i Russland
Elvar i Burjatia
Oka ved Angara

Oka (russisk Ока) er ei elv i Aust-Sibir i republikken Burjatia og Irkutsk oblast i Russland og ei av sideelvane til Angara frå venstre. Elva er 630 km lang med eit nedslagsfelt på . Ho spring ut frå dei austlege Sajanfjella lengst vest i Burjatia og renn inn i Irkutsk oblast på veg nordover. Ho munnar ut i Bratsk-reservoaret i Angara. Middelvassføringa hennar her er 274 m³/sek.

Oka er ei populær elv for rafting. 

Dei største sideelvane hennar er Sentsa og Zjombolok. 

Av buesetnader langs elva finn ein Zima, Orlik og Sajansk

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Ока (приток Ангары)» frå , den 22. oktober 2008. 
 

Elvar i Russland
Elvar i Burjatia
Elvar i Irkutsk oblast
Selenga

Selenga (russisk Селенга) eller Selenge (mongolsk Сэлэнгэ гол, Сэлэнгэ мөрөн) er ei elv i Mongolia og Russland. 

Elva startar der elvane Ideriin Gol og Delgermörön renn saman i Mongolia og frå kjelda til Ideriin Gol til munningen i Bajkalsjøen er ho 1024 km lang. Selenga er den største elva som munnar ut i Bajkalsjøen og står for om lag halvparten av tilsiget. Selenga høyrer til nedslagsfeltet til Angara (som renn ut frå Bajkalsjøen) og Jenisej. Nedslagsfeltet til Selenga er på . 

Selenga er stort sett ei saktegåande elv og renn gjennom både tronge dalar (opp til 1-2 km brei) og vide dalar (20-25 km brei). Vassføringa er vanlegvis låg om våren og størst om sommaren og hausten. Den middelvassføringa på grensa mellom Mongolia og Russland er 310 m³/s, 127 km frå munninge. Elva frys til frå november til april. 

Dei største sideelvane er Egiin Gol og Orkhon i Mongolia og Dzjida, Tsjikoj, Khilok og Uda i Russland. 

Elva er framkommeleg for skipsfart opp til byen Sükhbaatar i Mongolia. Andre byar er Ulan-Ude og den urbanliknande busetnaden Selenginsk i Russland.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Селенга» frå , den 22. oktober 2008.

Bakgrunnsstoff 

Elvar i Russland
Elvar i Mongolia
Elvar i Burjatia
Snezjnaja

Snezjnaja (russisk Снежная) er ei elv i Burjatia i Russland og ei av elvane som munnar ut i Bajkalsjøen.

Ho renn frå nordsida av fjellet Khamar-Daban. Elva renn nær fjella Sangin-Daban og Daban-Utulik. Elva frys til om vinteren og vårløysinga startar tidleg i mai. Elva er forholdsvis bratt og har ei gjennomsnittleg helling på 10 meter per kilometer. Den siste delen av elva renn langs grensa mellom Burjatia og Irkutsk oblast. Elva er ei populær turistelv.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Снежная (река)» frå , den 22. oktober 2008. 
 

Elvar i Russland
Elvar i Burjatia
Elvar i Irkutsk oblast
Spuskovaja

Spuskovaja (russisk Спусковая) er ei elv i Khamar-Daban-fjella i Burjatia i Russland og ei av sideelvane til Utulik frå venstre. Ho renn ut frå Tsjortovogosjøen. Langs elva går ein populær tursti.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Спусковая (река)» frå , den 22. oktober 2008. 

Elvar i Russland
Elvar i Burjatia
Utulik

Utulik (russisk Утулик) er ei elv i republikken Burjatia og Irkutsk oblast i Russland og munnar ut i Bajkalsjøen ved Khamar-Daban. 

Elva har størst vassføring om sommaren, i juli er middelvassføringa 46,5 m³/s, medan middelvassføringa året gjennom er 30 m³/s. Den gjennomsnittlege hellinga til elva er 7,7 meter per kilometer. 

Utulik er ei populær turistelv, både turar på stiar langs elva og rafting på sjølve elva. Elva har meir enn 100 stryk. 

Av sideelvar til Utulik finn ein Bystryj Kljutsj, Bolsjoj Solbakh, Kornilova, Golaja, Spuskovaja, Pal, Plisjatkina, Mjasnikova, Berjozovyj, Ovrazjnyj og Sosnovka frå venstre, samt Prjamoj, Subutyj, Sjibutuj, Pad Grukhaja, Rassokha og Severnyj Aleksejevskij frå høgre.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Утулик (река)» frå , den 22. oktober 2008. 

Elvar i Russland
Elvar i Burjatia
Elvar i Irkutsk oblast
Mogrenda

Mogrenda er ein tettstad i Stad kommune i Vestland. Staden har  og er eit bustadområde fem kilometer austom Nordfjordeid. Mogrenda ligg på nordsida av Eidselva, halvannan kilometer frå vestenden til Hornindalsvatnet. Europaveg 39 går på nordsida av tettstaden og møter Riksveg 15 like vest for Mogrenda.

Sjå òg 
 Tettstader i Sogn og Fjordane

Kjelder 
 SSB: «Tettsteder og sentrumssoner. 1. januar 2005. Sogn og Fjordane»

Busetnader i Stad
Tettstader i Vestland
Temnik

Temnik (russisk Темник) er ei elv i Burjatia i Russland og ei av sideelvane til Selenga frå venstre.

Ho startar i høgt i Khamar-Daban-fjella. Kanalen Tsagan Gol går frå Temnik til innsjøen Gusinoje. Elva tørkar stundom ut fordi nedbørsfeltet ligg i regnskuggen til Khamar-Daban. Breidda av elva varierer frå 10 til 40 meter, medan djupna varierer frå 0,8 til 2,5 meter. Temnik frys til i november og vert isfri att med vårløysinga i slutten av april. 

Temnikov er ei populær elv for vassport.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Темник (река)» frå , den 22. oktober 2008. 
 

Elvar i Russland
Elvar i Burjatia