Knut Gribb

Knut Georg Gribb er ein oppdikta detektiv frå Oslo, fyrst skildra av forfattaren Sven Elvestad under pseudonymet Kristian F. Bille i 1908. Over hundre år seinare er politifullmektig Knut Gribb framleis i teneste. Hans mange sakar er dokumentert fyrst og fremst i magasinet Lys og Skygge (1908–10), Detektiv-Magasinet (1928–66), Romanserien til Bladkompaniet Knut Gribb (1971–2004) og NRK Radioteaterets høyrespelserie Knut Gribbs arbeider (1998–2010). Episodar frå hans liv er likevel òg skrive ned i ei stor mengd andre norske og svenske magasin, vekeblad og bøker.

Signalement 
Fullmektig Knut Gribb slutta å eldast ein stad i førtiåra, ein alder han no har halde på i nesten hundre år. Særleg i dei første 30 åra av Gribbs offentlege liv varierer skildringa av hans utsjåande mykje. Omkring 1929 barberer han bort eit kjenneteikn, den buskete barten. Etter detta følgjer forfattarane i aukande grad Øyulv Grans framstilling, som òg ligg til grunn for  Bladkompaniet frå 1970. I romanserien i dette forlaget er Gribb over 1,80 meter høy, breiskuldra og veltrent, har mørkt, gråsprengt hår og skarpe, grå auge. Han er glattbarbert, elegant og velkledd på ein diskret måte. Andletet er markert. Hans private våpen, som han alltid ber utan omsyn til våpeninstruksen frå norsk politi, er ein Walther PPK, kaliber 7,65 . Han bur i ein leilegheit i Oscarsgate i Oslo saman med schäferen Nero. Husarbeidet er gjort av hushalderska fru Halvorsen.

Blant Gribbs mange kriminalistiske ferdigheiter kan særleg framhevast hans utrulege forkledningskunst, særleg i Lys og Skygge (der han m.a. maskerer seg som japanar) og dei tidlege åra av Detektiv-Magasinet.

I tenesta si har han kjempa mot leiande kriminelle, som meisterforbrytaren Thomas Ryer og eventyrerska Olga Barcowa. Medhjelparane hans er betjent Harald Brede og overkonstabel Finn Jerven, som begge vert overbetjentar i dei seinare historiene. Slagordet til Knut Gibb er «Brotsverk lønnar seg aldri».

Historie 

Meisterdetektiven Knut Gribb vart lansert av forfattaren Sven Elvestad, under pseudonymet Kristian F. Bille, i hefteserien Lys og Skygge 1908. Serien var tenkt som eit sunt og positivt alternativ til importerte og forderverlige krimseriar som Nick Carter. Gribb-forteljingane skulle m.a. ikkje innehalda drap. Elvestad trekte seg ut i 1909, etter det 28. hefte, og Gribb-figuren vart overteken av andre forfattarar inntil Lys og skygge gjekk inn i 1910. Ein kuriositet er forteljinga «Dama med dei tusen Navne», som har Elvestad/Billes namn, men som delvis truleg er skrive av Herman Wildenvey. Elvestads Gribb-forteljingar vart seinare utgjeven under det vanlege pseudonymet til forfattaren Stein Riverton og med namnet til helten endra til Asbjørn Krag. Etter at Elvestad slutta vart det skrevet nokon Knut Gribb-forteljingar av Finn Bratt. Det vert anteke at desse var forfatta av Thorvald Bogsrud.

Etter eit gjestespel i Tidsfordriv 1915–18 (forfattar var forleggaren Albert Johansen, alias Aadne Janson), stod opp Knut Gribb opp igjen for alvor i 1928 i Detektiv-Magasinet og detektiven fekk leva eit langt liv og løyste mange store kriminalsaker i underverda i Oslo saman med våpendragarane sine Harald Brede og Finn Jerven (opphavleg Fritz Jærven). Gribb fekk oppnamnet Døden i Oslos underverden. Blant dei meste produktive forfattarane var Sverre Vegenor og Øyulv Gran.

I 1971 gjenoppliva Bladkompaniet Knut Gribb som billigbok-serie. Fram til 2004 vart det utgjeve 104 titlar i denne serien. Serien vart nedlagd i samband med at Bladkompaniet vart kjøpt opp av Schibsted A/S. I 2006 vart det opplyst på Scibstedsforlagenes nettside at ein vurderte å halda fram der Bladkompaniet slapp, men ved 100-års jubileet i 2008 slo redaktør Jørgen Gaare fast at «det finst ingen planar om å halda fram utgjevinga av Knut Gribb-romanar». Schibstedforlagenes Knut Gribb-sider er seinare fjerna. Hausten 2010 utgav Schibsted likevel teikneseriealbumet Knut Gribb : Redselen på Krokskogen, teikna av Ivan Andreassen etter Sverre Årnes høyrespill frå 1998. Albumet har undertittel Jula 2010, ein antydning om at Knut Gribb kan dukka opp igjen seinare opp. I 2009 utgav Commentum forlag ein frittståande Knut Gribb-roman, Alvedansen av Egil Sandø. Angiveleg den første nokosinne med stive permar.

Av Gribbs seinare års-forteljingar er nokre lagt til nåtid; andre er «historiske» Gribb-forteljingar der helten er plassert i ein tidlegare del av den lange karrieren. Blant desse er Gunnar Staalesens musikal (!) Knut Gribb tar Bergenstoget.

Frå 1998 har NRK Radioteateret sendt ei rekkje høyrespel under samletittelen Knut Gribbs bedrifter. Med unntak av enkelte dramatiseringar av eldre historier, er handlinga her lagt til mellomkrigstida. Dei fleste høyrespela er dramatiske kriminalmysterium som legg tonen tett opptil den opphavlege hefteserien, men er òg skrive med humoristisk distanse. Blant dei mange manusforfattarane finst fleire av  Bladkompaniets serieforfattarar, som Jan H. Jensen, Sverre Årnes og Olav Ottersen, men òg meir ålment kjende namn som Gunnar Staalesen, Knut Nærum, Tor Edvin Dahl og Tor Åge Bringsværd. I februar 2010 sende NRK høyrespelet Dragens hale av Bing & Bringsværd. Ifølgje nrk.no vert dette siste høyrespel med Knut Gribb på NRK.

Sjå òg 
 Rivertonprisen

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Knut Gribb» frå ,  den 5. oktober 2018.

Litteratur 
Nils Nordberg: Døden i kiosken. Oslo: Bladkompaniet 2000
Kristian F. Biller, Stein Riverton, Sverre Vegenor, Øyulv Gran: Mesterdetektiven Knut Gribb. Oslo: Bladkompaniet 1968 (28 siders innledning ved Nils Nordberg)
Dahl, Willy: Dødens fortellere. Bergen: Eide 1993
Gunnar Messel, Bjørn Carling, Olaf Jensen, Egil Ekko, Finn Arnesen, Olav Ottersen, Fredrik Skagen, Gunnar Staalesen: Riverton-klubben hedrer Knut Gribb.  Oslo: Bladkompaniet, 1985

Bakgrunnsstoff 
 Knut Gribb på Facebook
 "Gribb i hundre". Frå hundreårsjubileet på nrk.no
 "Hundre år med Knut Gribb", artikkel frå Vi Menn

Folk i kriminallitteratur
Krimheltar
Oppdikta detektivar
Oppdikta nordmenn