alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Erbium

Erbium er eit grunnstoff med kjemisk symbol Er, atomnummer 68 og atommasse 167,26. Det er eit lantanid.

Fysiske egenskapar 
Smeltepunkt 1497 °C Kokepunkt 2900 °C
Densitet: 9,05 g/cm3

Bruk 

Erbiumoksid er rosa og vert brukt til å farga glas.

Historie 

Erbium vart oppdaga av Carl G. Mosander i 1842.

Førekomst 

Erbium finst ikkje i naturen i fri form, men fleire mineral inneheld erbium og andre sjeldne jordartar.

Bakgrunnsstoff 

 Webelements.com - erbium

 
Lantanid
Reduksjonsmiddel
Grunnstoff
Thulium

Thulium er eit grunnstoff med kjemisk symbol Tm, atomnummer 69 og atommasse 168,93. Det er eit lantanid.

Særlege kjenneteikn

fysiske eigenskapar 
 Smeltepunkt 1545 °C
 Kokepunkt 1727 °C
 Densitet 9,33 g/cm3

Bruk 

Thulium vert brukt i legeringar.

Historie 

Thulium vart oppdaga av Per Theodore Cleve i 1879.

Førekomst 

Thulium vert ikkje funne i fri form i naturen. Grunnstoffet finst i små mengder saman med andre sjeldne jordartar i ein del mineral.

Bakgrunnsstoff 

 Webelements.com - thulium

 
Lantanid
Reduksjonsmiddel
Grunnstoff
Ytterbium

Ytterbium er eit grunnstoff med atomsymbol Yb, atomnummer 70 og atommasse 173,04. Det er eit lantanoid.

Særlege kjenneteikn 

Ytterbium har tre allotrope former.

Fysiske eiganskapar 

 Smeltepunkt: 824 °C.
 Kokepunkt: 1427 °C.
 Densitet: 6,98 g/cm3.

Bruk 

Ytterbium vert brukt i laserar.

Historie 

Ytterbium vart oppdaga av Jean de Marignac i 1878, og er oppkalla etter den svenske funnstaden Ytterby gruva.

Førekomst 

Ytterbium finst ikkje i fri form i naturen. Grunnstoffet finst saman med andre sjeldne jordartar i nokre mineral.

Bakgrunnsstoff 

 Webelements.com - ytterbium

 
Lantanid
Mistenkte teratogen
Grunnstoff
Lutetium

For den geologiske alderen, sjå Lutetium i eocen
Lutetium er eit grunnstoff med atomsymbol Lu, atomnummer 71 og atommasse 174,97. Lutetium høyrer til lantanoida.

Særlege kjenneteikn

fysiske eigenskapar 
Smeltepunkt: 1652 gradar celsius
Kokepunkt: 3327 gradar celsius
Densitet: 9,84 g/cm3

Bruk 

Lutetium vert brukt i legeringar og som katalysator.

Historie 

Lutetium vart oppdaga av Georges Urbain og Carl Auer von Welsbach i 1907.

Førekomst 

Lutetium finst saman med andre sjeldne jordartar i ein del mineral.

Bakgrunnsstoff 

 Webelements.com - lutetium

 
Lantanid
Transisjonsmetall
Grunnstoff
Tom Kristensen (1955- )

Tom Kristensen () er ein norsk forfattar, siviløkonom og ingeniør frå Tjøme. Kriminalbøkene hans med handling frå finansmiljøa har vorte vel mottekne av kritikarar og lesarar.

Han debuterte som forfattar i 2001 med En kule. Boka har sidan vorte omsett til nederlandsk og tysk.

Bøker 
 2001 – En kule – Kriminalroman
 2002 – Hvitvasking – Kriminalroman
 2003 – Freshwater – Kriminalroman
 2005 – Profitøren – Kriminalroman
 2006 – Dødsriket – Kriminalroman
 2008 – Dragen – Kriminalroman
 2010 – Dypet – Kriminalroman
 2012 – Korsbæreren – Kriminalroman

Utmerkingar 
 Den 20. mars 2007 fekk han Rivertonprisen for boka Dødsriket. 
 I 2010 fekk han Vestfolds litteraturpris.

Kjelde 
 Forfattarside hjå Aschehoug

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Utgjevingar av Tom Kristensen i BIBSYS

Bokmålsforfattarar
Folk frå Tjøme
Forfattarar frå Vestfold
Norske kriminalforfattarar
Norske skjønnlitterære debutantar i 2001
Vinnarar av Rivertonprisen
Tom Kristensen (1893-1974)

Tom Kristensen () var ein dansk forfattar og kritikar. Han budde på Thurø frå 1946 til han døydde. 

Mest kjend er han for romanane Hærværk (1930) og Livets arabesk (1921) og for diktsamlinga Fribytterdrømme (1920).

Danske forfattarar
Medlemmar av Det Danske Akademi
Det Danske Akademis Store Pris
Vinnarar av Holberg-medaljen
Personar med verk i den danske kulturkanonen
Eksoterm reaksjon

Ein eksoterm reaksjon er ein kjemisk reaksjon som frigjev varme. Det motsette er ein endoterm reaksjon. Eit eksempel på ein eksoterm reaksjon er hydrering av svovelsyre.

Kjelder

Termodynamikk
Termokjemi
Dioksin og dioksinliknande sambindingar

Dioksin og dioksinliknande sambindingar (DLC) er ei gruppe giftige, organiske sambindingar. Alle er bygd opp på same måte med to benzenringar bunde saman over to oksygenatom. Talet på og plasseringa av kloratoma skil dei ulike dioksina frå kvarandre. 

Dioksin er feittløyselege miljøgifter som bioakkumulerar.

 
Immuntoksin
Klorerte hydrokarbon
Helsefarleg luftforureining
Tom Kristensen (1967- )

For andre personar med namnet Tom Kristensen, sjå fleirtydingssida Tom Kristensen.

Tom Kristensen () er ein dansk resarbilkøyrar. Han vart kåra til årets sportsmann i Danmark i 2002 av Danmarks Idræts-Forbund.

Tom Kristensen har vunne 24-timarsløpet i Le Mans åtte gonger.

Alt første gongen han var med i Le Mans vann han.
Han skreiv rekord då han i vann tre gonger på rad med dei same førarane i 2000, 2001 og 2002. 

I 2003 vann han igjen Le Mans, denne gongen saman med Rinaldo Capello frå Italia. I 2004 vann han igjen saman med Rinaldo Capello, og det vart den femte sigeren på rad i Le Mans for Tom Kristensen.

Resultatlister

24-timarsløpet i Le Mans

12-timarsløpet i Sebring

Petit Le Mans

Deutsche Tourenwagen Masters

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell nettside for Tom Kristensen

Kjelder 
 Tom Kristensen (sportsmand) henta frå dansk Wikipedia 5. juni 2005.

Danske motorsportutøvarar
DTM-førarar
Folk som har køyrd 24-timarsløpet i Le Mans
Folk frå Mariagerfjord
Periodane i periodesystemet

Ein periode er dei vassrette radene i periodesystemet. Bortover i ein periode aukar antalet protoner, nøytroner og elektroner med ein for kvart nytt grunnstoff. Periodenummeret fortèl kor mange skal atomet har. Alle stoffa i ein periode har likt antal atomskall. Det finst sju periodar i periodesystemet.

Kjelder 
 Eureka!: Sammendrag Eureka! 9 
 Eureka! 9 av Merete Hannisdal, John Haugan og Morten Munkvik. ISBN 978-82-05-33429-8 

Periodesystemet
Habdalá

Habdalá eller havdalá (hebr. הַבְדָּלָה [haḇdālā]), jid. havdóle, er namnet på ein jødisk seremoni som markerer overgangen frå sjabbát eller ei jødisk høgtid til kvardag eller frå sjabbát til ei jødisk høgtid.

Habdaláen markerer alltid overgangen frå meir heilag til mindre heilag. Det fulle ritualet frå sjabbát til kvardag på ein laurdagskveld (når denne kvelden ikkje er høgtidsdag), inneheld desse elementa:

 Ein tenner eit levande lys (gjerne eit fletta lys eller eit lys med fleire veikar) 
 Ein innleiingsdel — denne delen varierer mellom ulike jødiske retningar og etter om ein gjer habdalá i synagogen eller heime.
 Signing av ein bekar med kasjér vin eller druejus. (Ein drikk ikkje vinen enno.)
 Signing av velduftande krydder. Ein luktar på kryddera.
 Signing av elden.
 Signing av skilnaden mellom helg og kvardag.
 Ein drikk så vinen eller jusen og sløkkjer det levande lyset att.

Jødiske bøner
Jødiske seremoniar
Sjabbát
Jødiske høgtider
Oleander

Oleander (Nerium oleander) er ei eviggrøn plante med giftige blad, blomar og røter.
Oleander er ein subtropisk plante som veks i eit vidt område frå Marokko og Portugal til Kina, der han som oftast dannar kratt langs bekkar, vassdrag og elveleie som tørkar ut om sommaren.

Gravmyrtfamilien
Giftige plantar
Hekkplantar
Pelargonium

Pelargonium, tidvis også kalla «geranium», er ei biologisk slekt i storkenebbfamilien (Geraniaceæ). Slekta har rundt 200 artar, og omfattar buskar, sukkulentar og fleirårige blomar. Mange av desse blir dyrka som potte- eller hageplantar.

Dei fleste pelargoniumartana stammar frå floraregionen Cape i det sørlege Afrika. Den første kjende planten som blei frakta til Europa og dyrka var Pelargonium triste, truleg før 1600. Johannes Burman gav slekta namnet Pelargonium i 1738 etter gresk pelargós (πελαργός), 'stork', ettersom ein del av blomen minner om eit storkenebb. Det tidlegare slektsnamnet, Geranium, gjeve av Linné, tyder 'trane'. Denne slekta blei delt inn i noverande Geranium og Pelargonium av Charles L'Héritier i 1789.

Pelargonium blir dyrka som pynte- og nytteplantar. Rosengeranium (P. graveolens) blir brukt i parfymeindustrien for ulike lukter. Blad og blomar kan også brukast til å smaksetta dessertar og te.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Pelargonium» frå , og «Pelargonsläktet» frå  den 13. juli 2010. 
 Denne artikkelen bygger på «Pelargonien» frå , den 13. juli 2010.

Bakgrunnsstoff 

Storkenebbfamilien
Hageplantar
Nytteplantar
Geir Johnson

Geir Johnson () var direktør for Ultima Oslo Contemporary Music Festival fra 1998 til 2009. Han studerte musikkvitskap ved Universitetet i Oslo og filosofi ved Universitetet i Bergen kring 1980. Samtidig var han aktiv i Johnny Banan Band, som redaktør for StudVest og som kordirigent for mellom anna Sosialistisk Kor, Bergen. Han arbeidde som musikkoordinator ved Kunstsenteret på Høvikodden frå 1983 til 1987. I 1987 starta han avantgardemusikkfestivalen Music Factory i Bergen, som i 2004 vart slegen saman med festivalen Autunnale til Borealis. Saman med Stein Olav Henrichsen starta han òg BIT20 Ensemble og Opera Vest, som begge presenterer samtidsmusikk i inn- og utland. Sidan 2007 har han utvikla Transposition (www.transposition.no) - eit samarbeidsprogram i musikkutdanning og -framføring mellom sju norsk og fem vietnamesiske musikkorganisasjonar. Han er og aktiv som komponist, med om lag 60 verk som har vore spelte i inn- og utland.

Johnson, Geir
Norske komponistar
Hartvig Kiran

Hartvig Kiran () var ein norsk forfattar, lyrikar og komponist frå Ålesund. Han voks opp i Sorenskriver Bulls gate 56.

Kiran var oppteken av å få kultur ut til folket. Han var sentral i Visens Venner, og var tilsett i NRK der han lenge presenterte Ønskediktet som alltid vart introdusert med Kiran si omsetjing av Auld Lang Syne. I tillegg til å skriva eigne dikt, omsette han teaterstykke og musikalar som Hamlet og Macbeth.

Under andre verdskrigen var han i eksil i England frå 1941 til 1945, og arbeidde då ved den norske avdelinga til BBC.

Utmerkingar 

 I 1960 fekk Kiran Bastianprisen for å ha omsett ei diktsamling av Robert Burns til nynorsk.
 I 1963 fekk han Melsom-prisen.
 I 1978, same året som han døydde, vart Kiran tildelt Kringkastingsprisen for nynorskbruk/dialektbruk i media.

Bakgrunnsstoff 
 Bøker av Hartvig Kiran digitalisert hjå Nasjonalbiblioteket
 Dottera Yngvil Kiran om faren.
 Mottakarar av Kringkastingsprisen.

Nynorskforfattarar
Norske lyrikarar
Norske omsetjarar
Leiarar av Noregs Mållag
Målfolk
Programleiarar for NRK
Vinnarar av Melsom-prisen
Englandsfarten 1940-45
Folk frå Ålesund
Vinnarar av Bastianprisen
Fjordabladet

Fjordabladet er ei avis som vert utgjeven i Eid i Nordfjord i Vestland fylke. Lokalavisa er partipolitisk uavhengig og rettar seg mot lesarar i midtre Nordfjord. 

Fjordabladet er ikkje berre den eldste av dei åtte avisene i fylket, avisa er også den nest eldste i fylket si 133-årige pressesoge. Avisa på Eid blei skipa som Fjordenes Blad i august 1874. I 1911 blei Fjordenes Blad den første i fylket til å introdusera den tredje avisdagen. Ni år seinare tok avisa namnet Fjordabladet, samstundes lufta avisa ut riksmålet, heretter var det nynorsk som var avismålet. Det same skjedde i fleire av fylkets aviser på denne tida. Fjordabladet er klemt mellom to andre nordfjordaviser, Fjordenes Tidende i Måløy og Fjordingen i Stryn. Denne posisjonen har medført at avisa har hatt ei flat opplagsutvikling i åra etter krigen.

Opplagstal

Bakgrunnsstoff 
 Fjordabladet

Referansar 

Eid kommune
Nordfjord
Aviser i Vestland
Norske aviser etter namn
Norske lokalaviser
Skipingar i 1874
1874 i Noreg
Odd Olsen Ingerø

Odd Olsen Ingerø () er ein norsk jurist. Han blei utnemnd til sysselmann på Svalbard i 2009. Han var òg sysselmann på Svalbard i perioden frå 2001 til 2005.

Han var tidlegare politimeister i Fredrikstad politidistrikt og har mellom anna vore politimeister i Sør-Varanger politidistrikt i tida 1985-1998.

Ingerø har røynsle frå fengselsstyret i Justisdepartementet. Han har vore politijurist i Kirkenes, dommarfullmektig i Vardø og statsadvokatfullmektig. Frå 2005 til 2009 var han leiar for Kripos.

Ingerø fekk Politiets heiderskross i 2009.

Kjelder 

Sysselmenn på Svalbard
Norske politimeistrar
Norske juristar
Folk frå Sarpsborg
Veg

Ein veg er ei smal strekning i terrenget skapt av og/eller for menneskeleg ferdsel og transport. Utviklinga av vegar starta som tråkk eller stiar i terrenget. Etter kvart trongst det tilrettelegging for køyring med hestekøyretøy. Mesteparten av transporten gjekk på elvar og kanalar. Frå 1850-åra vart det bygd jarnvegar. Vegbygginga skaut fart med utviklinga av bilismen og bilvegar frå fyrst på 1900-talet. Bilismen førte med seg utviklinga av motorvegar.

Norsk veghistorie 
Den fyrste eigentlege vegen i Noreg vart bygd i åra 1625-30 mellom Kongsberg og Hokksund. Etter vedtaket av veglova av 1851 vart det meir fart over vegbygginga i alle delar av landet.

Administrativ inndeling 
I Noreg kan vegar delast inn i fylgjande kategoriar:
 Europavegar
 Riksvegar
 Fylkesvegar
 Kommunale vegar
 Private vegar

Sjå òg 
 VEI - Vulkaneksplosivitetsindeks

Bakgrunnsstoff 
 Norsk vegmuseum sin nettstad 
 Vegvalg Nasjonal verneplan veger - bruer - vegrelaterte kulturminner

Vegar
Samferdsle
Romarveg

Romarveg er ei nemning på vegar som vart bygd i samband med Romarriket. 
Vegane vart bygd for å gjera transport mellom ulike delar av riket lettare.

Nokre romarvegar

Albania/Hellas/Tyrkia 
 Via Egnatia (146 f.Kr.) knytte Dyrrhachium saman med Bysants over Thessaloniki

Frankrike 
 Via Aquitania, frå Narbonne, der han kom saman med Via Domitia, til Atlanterhavet over Toulouse og Bordeaux,
 Via Domitia (118 f.Kr.), frå Nîmes til Pyreneane, der han kom saman med Via Augusta på Col de Panissars.

Italia

Større vegar 
 Via Aemilia, frå Ariminum til Piacenza
 Via Appia (312 f.Kr.), frå Roma til Apulia (Puglia)
 Via Aurelia (241 f.Kr.), frå Roma til Gallia
 Via Cassia, frå Roma til Toscana
 Via Flaminia (220 f.Kr.), frå Roma til Ariminum
 Via Salaria, frå Roma til Adriahavet (i Marche)
 Via Tiburtina, frå Roma til Tibur (Tivoli)

Andre 
 Via Annia (131 f.Kr.), frå Atria til Aquileia
 Via Aemilia Scaura (109 f.Kr.)
 Via Aquillia, avleggjar frå Via Appia i Capua til havet ved Vibo
 Via Amerina, frå Roma til Ameria og Perusia
 Via Claudia Julia Augusta (13 f.Kr.)
 Via Clodia, frå Roma til Toscana
 Via Domitiana, kystveg frå Napoli til Formia.
 Via Gallica, frå Verona til Milano.
 Via Julia Augusta (8 f.Kr.), ved Aquileia.
 Via Labicana, søraustover frå Roma
 Via Nomentana, frå Roma til Nomentum (i dag Mentana)
 Via Ostiense, frå Roma til Ostia
 Via Postumia (148), frå Verona over Appenninane til Genova
 Via Popilia (132 f.Kr.), two ulike vegar, ein frå Capua til Rhegium og den andre frå Ariminum gjennom Veneto, muligens til Pola i Istria
 Via Praenestina, frå Roma til Praeneste
 Via Salaria Gallica, band saman Via Flaminia med Via Salaria.
 Via Salaria Picena, band saman Via Flaminia med Via Salaria.
 Via Severiana, frå Terracina til Ostia
 Via Traiana Nova (Italia), frå Bolsena-sjøen til Via Cassia. Berre kjend gjennom arkeologiske funn.

Alpevegar 
Desse vegane knytte Italia saman med Germania
 Via Claudia Augusta (47) frå Altinum til Augsburg over Reschenpasset
 Via Mala frå Milano til Lindau over San Bernardino-passet
 Via Decia

Romania 
Trajans bru og Jernporten.

Spania 
 Iter ab Emerita Asturicam, frå Sevilla til Gijón. Seinare kjent som Vía de la Plata.
 Via Augusta, frå Cádiz til Pyreneane, der han treff Via Domitia på Coll de Panissars, i nærleiken av La Jonquera. Han går gjennom Valencia, Tarragona og Barcelona.

Storbritannia 

 Akeman Street
 Dere Street
 Ermine Street
 Fen Causeway
 Fosse Way
 King Street
 Peddars Way
 Stane Street
 Stanegate
 Via Devana
 Watling Street

Tyskland 
Den viktigaste romarvegen i Germania var nord-sørsambandet gjennom Rhindalen frå dagens Sveits til munningen av Rhinen i Nederland.

Kjelder

Delar av denne artikkelen bygger på «Romersk vei» frå ,  den 24. juli 2019.

Bakgrunnsstoff

Vegar
Romarriket
Americium

Americium er eit kunsteg grunnstoff med kjemisk symbol Am, atomnummer 95 og atommasse (243). Det er eit aktinid.

Særlege kjenneteikn

Bruk 
Americium vert brukt i røykvarslarar.

Historie 
Americium vart oppdaga i 1944.

Framstilling

Isotopar

Bakgrunnsstoff 
 WebElements.com - americium

 
Aktinid
Karsinogen
Syntetiske grunnstoff
Grunnstoff
Curium

Curium er eit kunstig, radioaktivt grunnstoff med atomnummer 96 og kjemisk symbol Cm. Det er eit aktinid. Grunnstoffet er oppkalla etter Marie og Pierre Curie.

Særlege kjenneteikn

Historie 

Curium vart oppdaga i 1944.

Framstilling

Isotopar

Bakgrunnsstoff 

 WebElements.com - curium

 
Aktinid
Oppfinningar frå USA
Syntetiske grunnstoff
Grunnstoff
Berkelium

Berkelium er eit kunstig, radioaktivt grunnstoff med kjemisk symbol Bk, atomnummer 97 og atommasse 247. Det er eit aktinid.

Særlege kjenneteikn 
At det er så få tilgjengeliege opplysningar om det, skyldes antakeleg at dei ikkje har klart å framstille nok av stoffet til å måle dei.

Fysiske eigenskapar 
Smeltepunkt: 1259 K, 986 °C, 1807 °F (beta).
Kokepunkt: 2900 K, 2627 °C, 4760 °F (beta).
Tettleik: 14,78 g/cm3 (alfa), 13,25 g/cm3 (beta).

Historie 

Berkelium vart oppdaga i 1949.

Framstilling

Isotopar

Bakgrunnsstoff 

 WebElements.com - berkelium

 
Aktinid
Syntetiske grunnstoff
Grunnstoff
Phleng Chat

Phleng Chat (เพลงชาติ) er nasjonalsongen til Thailand, teken i bruk den 10. desember 1939. Teksten er skriven av Luang Saranupraphan medan Phra Chen-Duriyang (Peter Feit, son av ein tysk innvandrar) skreiv melodien.

Songen blei til få dagar etter statskuppet i 1932, og blei kringkasta for første gong i juli det året. Khun Wichitmatra skreiv dei opphavlege orda. I 1939 blei namnet på landet endra frå Siam til Thailand, og det blei utlyst ei tevling om å skapa nye ord til teksten. Luang Saranuprapan sitt bidrag vann. Statsminister Phibunsongkhram gav ordre om at songen skulle spelast kvar dag klokka 8.00 og 18.00, då alle måtte stå for å markera respekt. Denne loven gjeld framleis, og thaiane står, om ikkje to gonger til dagen, men som regel når nasjonalsongen blir spelt.

Tekst med transkripsjon

Norsk omsetjing 
Thailand er bygd opp av kjøtet og blodet til thaiane
jorda i fedrelandet høyrer heilt til barna
der har dei budd frie i lang tid
alle thaiar ønskjer å forbli samla
dei søkjer fred, men vik ikkje unna frå strid.
Dei lét ingen leggja dei under seg
men ofrar sin siste drope blod for landet
og vinn landet ein skinande siger.

Nasjonalsongar
Thailand
Californium

Californium er eit kunstig, radioaktivt grunnstoff med atomnummer 98 og kjemisk symbol Cf. Det er eit aktinid.

Særlege kjenneteikn

Historie 

Californium vart oppdaga i 1950.

Framstilling

Isotopar

Bakgrunnsstoff 

 WebElements.com - californium

 
Aktinid
Syntetiske grunnstoff
Grunnstoff
Fermium

Fermium er eit kunstig, radioaktivt grunnstoff med kjemisk symbol Fm, atomnummer 100 og atommasse (257). Det er eit aktinid.

Særlege kjenneteikn

fysiske egenskapar 

 smeltepunkt: ikkje kjend.
 kokepunkt: ikkje kjend.
 densitet: ikkje kjend.

Historie 

Fermium vart oppdaga i 1952 og har fått namnet etter Enrico Fermi.

Framstilling

Isotopar

Bakgrunnsstoff 

 WebElements.com - fermium

 
Aktinid
Syntetiske grunnstoff
Enrico Fermi
Grunnstoff
Mendelevium

Mendelevium er eit kunstig, radioaktivt grunnstoff med atomnummer 101 og kjemisk symbol Md. Det er eit aktinid. Grunnstoffet har fått namnet etter den russiske kjemikaren Dmitrij Mendelejev.

Særlege kjenneteikn

Historie 

Mendelevium vart oppdaga i 1955.

Framstilling

Isotopar

Bakgrunnsstoff 

 WebElements.com - mendelevium

 
Aktinid
Syntetiske grunnstoff
Grunnstoff
Nobelium

Nobelium er eit kunstig, radioaktivt grunnstoff med kjemisk symbol No, atomnummer 102 og atommasse (259). Det er eit aktinid og har fått namn etter Alfred Nobel.

Særlege kjenneteikn

Historie 

Nobelium vart oppdaga i 1958.

Framstilling

Isotopar

Bakgrunnsstoff 

 WebElements.com - nobelium

 
Aktinid
Alfred Nobel
Syntetiske grunnstoff
Grunnstoff
Lawrencium

Lawrencium er eit kunstig, radioaktivt grunnstoff med atomnummer 103 og atomsymbol Lr.

Særlege kjenneteikn

Historie 

Lawrencium vart oppdaga i 1961.

Framstilling

Isotopar

Bakgrunnsstoff 

 WebElements.com - lawrencium

 
Aktinid
Transisjonsmetall
Syntetiske grunnstoff
Grunnstoff
Oganesson

Oganesson er eit grunnstoff med atomnummer 118 og kjemisk symbol Og. Det vart rapportert oppdaga i 1999, men dette er trekt tilbake da det ikkje har lukkast å etterprøva resultatet.

I 2002 greide russiske forskarar å lage eit atom, og i 2005 laga dei to nye atom.

Bakgrunnsstoff 

 WebElements.com - ununoktium

 
Edelgassar
Syntetiske grunnstoff
Grunnstoff
Romersk mil

Romersk mil er ei lengdeeining på om lag 1.479 m. 1000 dobbeltsteg for marsjerande soldatar utgjorde ei romersk mil. På latin kalla ein mila mille passus, tusen steg, i fleirtal milia passuum. 

Ofte vart det stilt opp steinar på romarvegane ved kvar romersk mil frå Roma. Desse steinane vart kalla milepelar (Latin: milliarium). Mila og milepelane blei spreidde utover heile Europa, og er mellom anna opphavet til dagens norske mil.

Sjå òg 

Romerske måleeiningar

Måleiningar for lengd 
Romarriket
Gamle måleiningar
Mil

fr:Unités de mesure romaines#La valeur du pied romain
Amfifil

I kjemien er eit amfifilt molekyl eller berre ein amfifil eit molekyl som både har hydrofile og hydrofobe delar. Det vil seia at delar av molekylet er vassløyselege medan andre delar er feittløyselege.

Kjemiske eigenskapar
Såper
Mølle (fleirtyding)

Ordet «mølle» kan ha fleire tydingar:
 For brettspelet mølle, sjå brettspelet mil.
 For eit anlegg for maling av korn og andre matvarer, sjå mylne.
 For vinddrivne mylner, sjå vindmølle (vindmylne).
 For vassdrivne mylner, sjå vassmylne, kvernkall, vasshjul.
 For eit anlegg for oppkverning av papirmasse og framstilling av papir, sjå papirmylne.

Sjå òg 
 Kvern fleirtyding
Rognbakels

Rognbakels er ein type vaflar der røra inneheld torskerogn. Rognbakels er ein tradisjonell norsk matrett frå Nordmøre.

Bakgrunnsstoff
Rognbakels i Mat med Mindor! ved NRK.no

Mat frå Nordmøre
Norsk mat
Rørebakst
Sjømat
Lefse

Lefse er eit tynt utkjevla og oftast mjukt, ugjæra og takkesteikt bakverk som oftast blir ete med smør og anten sukker eller pålegg som ost, myssmør eller gomme. Det finst to hovudtypar av lefser i tradisjonell norsk matlaging: «Tynnlefse» og «tjukklefse». Den norske matretten lefse svarar i hovudtrekk til den mjuke varianten av den svenske matretten tunnbröd.

Ordet «lefse» har mange dialektvariasjonar. På intrøndersk heiter det «læms» og på nordmørsk «læfs». Uavhengig av uttalen er bakverket sirkelforma, med diameter i intervallet 20–50 cm, alt avhengig av lokal tradisjon og storleiken på takka eller omnsplata. I gamle dagar var det ofte ei bakstekjerring som for rundt i bygda og baka læms og liknande.

Sjå òg 
 Lompe
 Chapati
 Tunnbröd
 Tortilla

Norsk mat
Flate brød
Stjerne

Stjerner er store, lysande kuler av plasma i verdsrommet. På hovudserien fusjonerer stjerner hovudsakleg hydrogen og dannar helium. Denne kjernereaksjonen frigjer energi og får stjerna til å senda ut elektromagnetisk stråling. For sola ligg mesteparten av denne stålinga innanfor den synlege delen av det elektromagnetiske spekteret og blir oppfatta som lys.

Sjå òg 
 fiksstjerne
 galakse
 universet
 teleskop
 stjernebilete

Kjende stjerner 
 Albireo
 Aldebaran
 Alfa Centauri
 Algol
 Antares
 Arcturus
 Barnards stjerne
 Betelgeuse
 Canopus
 Castor
 Deneb
 Mizar
 Polarstjerna
 Proxima Centauri
 Rigel
 Sirius
 Spica
 Vega