alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Abraham

Abraham er eit mannsnamn av hebraisk opphav som tyder Far/leiar av mange. Det opphavlege namnet אַבְרָהָם blir på klassisk hebraisk uttala [ʾAḇrāhām], på askenasisk hebraisk [Avróhom] og på israelsk hebraisk [Avraham]. Namnet finst på arabisk i forma ابراهيم [Ibrahim].

Den første dokumenterte bruken av Abraham finn me i Bibelen, der Gud gjev namnet, og ein lovnad om land og mange etterkomarar, til den trufaste tenaren sin Abram. Den bibelske Abraham blir derfor rekna som stamfaren til det jødiske folket gjennom sonen Isak. Han blir òg rekna som stamfar til muslimane gjennom sonen Ismael.

Abraham har namnedag den 20. desember i Noreg og 18. desember i Sverige.

Kjende namneberarar 
 Patriarken Abraham
 Abrahám Abulafia, (1240-1291), sefardisk filosof
 Abraham Wuchters, (1608-1682), nederlandsk målar
 Abraham de Moivre, (1667-1774), fransk matematikar
 Abraham Gottlob Werner, (1749-1817), tysk geolog
 Abraham Borch, (1786-1847), norsk prest og stortingsmann
 Abraham Lincoln, (1809-1865), president i USA
 Abraham Heffermehl, 1835-1909), norsk politikar
 Abraham Kuyper (1837-1920), nederlandsk statsminister
 Abraham Berge, (1851-1936), norsk politikar
 Ábrahám Pál, (1891-1960), ungarsk-jødisk komponist

Bakgrunnsstoff 

Mannsnamn
Førenamn av hebraisk opphav
Absalon

Absalon eller Absalom er eit mannsnamn med bibelsk opphav. Namnet tyder 'Far er fred'.

Utbreiinga av namnet stammar hovudsakleg frå at den tredje sonen til kong David heitte Absalom. Andre Samuelsbok i Bibelen fortel at han drap bror sin, Amnon fordi Amnon hadde valdteke syster deira. Etter dette vart David vreid på Absalom og Absalom måtte rømma. Han fekk etterkvart koma heim att, men gjorde opprør mot faren og vende folket mot han. Absalon døydde då han vart hengjande etter håret i ei eik og vart stukken og slegen av faren sine soldatar, mot faren sin ordre.

Absalon er i dag svært uvanleg i Noreg, og har ikkje namnedag etter Almanakken.

Namnet Aksel er avleia av Absalon.

Kjende namneberarar 
 Absalon av Lund, dansk prelat og erkebiskop
 Absalon Pederssøn Beyer, norsk prest og forfattar
 Absalon Olsson Vereide, norsk stortingsmann
 Absalom Jones, afroamerikansk prest og slaverimotstandar

Anna 
Absalom, Absalom! er namnet på ein roman frå 1936 av William Faulkner.

Bakgrunnsstoff 
 

Mannsnamn
Førenamn av hebraisk opphav
Namn knytte til kristendommen
Namn knytte til jødedommen
Adam

Adam er eit mannsnamn med hebraisk opphav og tyder menneske. Den latinske forma av namnet er Adamus. 

Namnet kan òg brukast som etternamn, anten i same form som førenamnet eller som patronym, slik som Adams eller Adamsen. Ein kjend målarfamilie frå München heitte Adam.

Namnet Adam har vorte brukt i Noreg sidan 1400-talet.

Namnedagar 
Adam har namnedag 24. desember i Noreg og 23. desember i Sverige.

Kjende namneberarar

Adam som førenamn 

 Den bibelske Adam, som i jødedommen, kristendommen og islam er sett på som det mannlege opphavet til menneskja
 Adam av Bremen , tysk mellomalderprest
 Adam Weishaupt (1748-1830), tysk jurist og grunnleggjar av Illuminati
 Adam Ludvig Lewenhaupt (1659-1719), svensk general og greve
 Gustaf Adam Taube (1673-1732), svensk greve
 Adam Smith (1723-1790), skotsk økonom
 Johan Adam Cronstedt (1749 - 1836), svensk greve og offiser
 Adam Oehlenschläger (1779-1850), dansk romantisk forfattar
 Adam Egede-Nissen (1868-1953), norsk postmann og politikar
 Adam Sandler (f. 1966), amerikansk komikar og skodespelar.
 Adam Alsing, (f. 1968), svensk programleiar
 Adam Małysz, (f. 1972), polsk skihoppar

Adam som slektsnamn 

 Melchior Adam, (1575-1672) tysk litteraturhistorikar
 Robert Adam (1728-1792), skotsk arkitekt
 Johann Friedrich Adam (1780-1838), tysk botanikar som seinare skifta namn til Michael Friedrich Adams
 Albrecht Adam (1786-1862), tysk målar
 Adolphe Adam (1803-1856), fransk komponist og kritikar
 Benno Adam (1812-1892) tysk målar, son til Albrecht

Bakgrunnsstoff 
 SSB - namnestatistikk for mannsnamnet Adam i Noreg.

Mannsnamn
Førenamn av hebraisk opphav
Keisarforuma

Keisarforuma (italiensk og latin Fori Imperiali) viser til dei fem foruma (torga) som vart bygde etter tur nordom Forum Romanum i Roma.

Torga vart bygde mot slutten av den romerske republikken, og i den fyrste tida til dei romerske keisarane. Romarriket var då under utviding. Folkeauken og den veksande administrasjonen i Roma førte etterkvart til at ein trong større plass enn Forum Romanum hadde. Nye torg vart bygde på nordsida. Gaius Julius Cæsar lét i år 54 fvt. det antikke bysentrumet utvida med eit nytt forum. Forumet vart bygd rett ved den gamle bygrensa under Kapitolhøgda. Forumet fekk seinare namnet Forum Iulium. I samband med Cæsars forum, fanst forretningslokale, men ved dei etterfølgjande torga fanst det berre domstolar, administrasjon, statshandlingarog rom for offentlege seremoniar. Den arkitektoniske prakta var eineståande.

Restane av keisarforuma vart i 1930-åra skjerma frå seinare byggjeprosjekt i samband med at ein bygde Mussolini sin store paradeveg, Via dell'Impero (i dag: Via dei Fori Imperiali) mellom Piazza Venezia og Colosseum. Mange underjordiske bygningsdelar vart framleis skjulte under vegen og dei plantingar, som vart etablerte langs han. I dei seinaste åra har det vore nye utgravingar i området.

Dei fem keisarforuma 
 Cæsars forum/Forum Iulium (51–29 fvt.)
 Augustus' forum (innvigd i år 2 fvt.)
 Vespasians forum/Forum pacis (innvigd i år 75 evt.)
 Nervas forum/Forum transitorium (innvigd i år 97)
 Trajans forum (107–113)

Antikke byggverk i Roma
Sri Lanka

Den demokratiske sosialistiske republikken Sri Lanka er ein tropisk øy-republikk i Asia søraust for India. Nasjonaldagen er 4. februar, dagen då landet vart sjølvstendig frå Storbritannia i 1948.

Sri Lanka har to store folkegrupper, singalesarar og tamilar, som i over tjue år har vore involverte i ein borgarkrig mot kvarandre. Singalesarane held regjeringsmakta i landet, medan opprørsgruppa dei tamilske tigrane kontrollerer nordlege delar av øya. 

Det høgste fjellet heiter Pidurutalagala. 

Øya har i tidlegare tider vore kjend som Lanka, Lankadvipa, Taprobane, Serendib og Selan. Ho var kjend som Ceylon i kolonitida og fram til landet bytta namn i 1972, 

To av dei viktigaste eksportvarene frå Sri Lanka er kaffi og te. Ceylonte er framleis ein velkjend tetype.

Klima 
Sri Lanka har eit tropisk regnklima. Fjelltoppen Nuwara Eilya på midten av øya fører til at øya får store nedbørsmengder året rundt. Hausten er den våtaste perioden av året, men det kjem òg ein god del nedbør i april-mai når monsunen er på veg nordover. Midt på vinteren kjem det regn om lag kvar tredje dag i Colombo, som har ein årleg nedbørsnormal på 2345 mm. Dei lågareliggande områda i nord er mindre våte, og får lite nedbør om sommaren. Alle områda av øya får likevel minst 1000 mm kvart år.

Merknadar

Bakgrunnsstoff

Land i Asia
Øyar i Asia
 
Øyar i Indiahavet
Sør-Asia
Sarasvati

Sarasvati er gudinna for lærdom og kunst i alle slags former. Ho er ei svært viktig gudinne for hinduar, og får meir merksemd enn mannen sin, Brahma. 

Ei hinduisk soge fortel at då Brahma hadde skapt verda, blei han så oppteken av henne at han gløymde alt anna. Det var Sarasvati som lærte han å bli meister over sansane sine og sjå forbi det materielle. Ved hjelp av ungane sine, dei fire vedaene, fekk ho spora han over på eit meir andeleg spor. Frå den tida av syng Brahma dei fire vedaene med kvart av dei fire hovuda sine.

Vedaene var òg ei gåve til menneska, og Sarasvati skal ha gjeve menneska skrivekunsten slik at dei kunne skriva ned desse songane. Med dei indiske alfabeta kan ein òg skriva musikk, som Sarasvati òg er gudinne for.

Form 
Sarasvati kan ha form som ei elv, som blir nemnd i hinduiske tekstar som like stor og viktig som Ganga. Denne elva finst ikkje i dag, men har sannsynlegvis eksistert tidlegare. I dag finst det to mindre elvar som blir kalla Sarasvati, ei i Gujarat og ei i nordaustre India.

Som regel blir likevel gudinna framstilt som ei kvinne, kledd i ein kvit sari og med lys eller kvit hud. Ho sit gjerne på ei svane, ein påfugl, eller ein lotusblom. Ho speler som regel på ein vina, men andre ting ho òg kan halda er ei bok som symbol for lærdom, ei fløyte som symbol for kunst, og ein perlekrans som viser til Sjiva.

Sarasvatidagen 
Det er særleg dei som driv med læring som tilber Sarasvati. Ein rektor kan til dømes ha ein statue av henne på kontoret sitt, men ho kan òg bli symbolisert med ei enkel bok, ein penn eller eit blekkhus. 

På gudinna sin høgtidsdag, sarasvati podja, leiar lærarar elevane sine i ei bøn til gudinna, medan studentar legg til sides ei bok den dagen som ho kan signa. Men dagen blir også markert av arbeidarar, ettersom hinduismen lærer at ein kan oppnå visdom også gjennom arbeid. Desse ber gudinna signa eitt av verktøya sine, anten det er ein plog eller ein datamaskin.

Sarasvati podja blir feira til ulik tid alt etter kvar ein er. I Nord-India feirar ein dagen på vasanta pantsjami, på den femte vårdagen i månaden magha. Sør i landet feirar ein henne derimot om hausten, på den niande dagen i navaratrifestivalen.

Sarasvati som nemning 
Menn som har oppnåd mykje visdom kan få ærestittelen sarasvati. Dette gjeld mellom anna dei fem overhovuda for advaitahinduismen.

Bakgrunnsstoff 

Hindugudar
Visdomsgudar
Gudar for kunst
Heilage elvar
Mytologiske elvar
Michael Howard

Michael Howard () er ein britisk politikar for Det konservative partiet i Storbritannia. Han er eit mangeårig medlem av det britiske parlamentet og har tidlegare tenestegjort som arbeidsminister, miljøminister og innanriksminister i regjeringane til Margaret Thatcher og John Major.

Michael Howard blei fødd i Wales som son av jødiske innvandrarar frå Romania. Han blei parlamentsmedlem i 1982 for valkretsen Folkestone and Hythe. I 1985 blei han undersekreterær for handels- og industridepartementet. Etter valet i 1987 blei han minister for Local Government.

I 1990 blei Howard med i regjeringa då han erstatta Norman Fowler som arbeidsminister (Secretary of State for Employment). Etter valet i 1992 blei han miljøvernminister og innanriksminister (home secretary) i 1993, ei stilling han hadde til dei konservative tapte valet i 1997. Då John Major gjekk av som partileiar etter valnederlaget var Howard ein av kandidatane til å overta stillinga, men kom sist av fem i den første valrunden, og valde då å støtta William Hague.

Howard vart vald til leiar for Dei konservative 6. november 2003 som einaste kandidat etter at Iain Duncan Smith tapte eit tillitsvotum ei veke tidlegare. Etter nok eit konservativt valnederlag i 2005 gjekk Howard av og David Cameron blei ny partileiar.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Michael Howard» frå , den 15. desember 2008. 
 

Britiske konservative politikarar
Basel

Basel (italiensk Basilea og fransk Bâle) er den tredje største byen i Sveits. Byen har  innbyggjarar () og eit areal på . I storbyområdet kring Basel, som dels går inn i Frankrike (St.-Louis) og Tyskland (Lörrach, Weil, m.fl.), bur det i alt om lag 740 000 innbyggjarar.

Byen ligg nordvest i Sveits, ved grensene til Frankrike og Tyskland, og ved breidda av Rhinen.

Samferdselstiløva er gode, med blant anna eit jarnbanenett som forgreiner seg til Frankrike, Tyskland og det øvrige Sveits. Stasjonen i Basel er eit av dei viktigaste jernbaneknutepunkta i Europa. Den internasjonale flyplassen ligg i Saint-Louis, på fransk side av grensa, 13 km nordvest for sentrum. Industrien er viktig for Basel, byen er kjent for sin lækjemiddel- og kjemiindustri, som til dømes Hoffmann-La Roche, Novartis og Sandoz. Her er òg produksjon av elektrisk utstyr, maskiner og silke.

Elles kan nemnast at Basel, plasseringa si til trass, er ein viktig sjøfartsby der fleire reiarlag har kontora sine. Sambandet til havet ved hjelp av Rhinen tyder mykje for byen. Elva renn gjennom byen og deler han i to, noko som har gjeve Basel tilnamnet «byen med bruene». Hamna i Basel er endepunkt for skipstrafikken på Rhinen og den einaste hamna i Sveits.

Vidare er Basel og kjent som ein viktig kulturby, der mange kulturfestivalar, arrangement og konsertar blir avvikla. I tillegg til dette er Basel ein internasjonal utdannings- og forskningsby. Universitetet, frå 1460, er det eldste i Sveits.

Namnet Basel var òg nemninga på ein kanton, men denne vart 1833 delt i Basel-Landschaft og Basel-Stadt.

Skildring 
Rhinen deler Basel i to: Grossbasel sør for elva, med det sentrale forretningsstrøket; Kleinbasel nord for elva, med hamna og industri- og messeområdet. Bykjernen blir dominert av den fem-skipa domkyrkja (1010–1019). Andre interessante bygningar er rådhuset (1508–27), med rikt dekorert fasade, og Spalentor (1370), ein av dei venaste byportane i landet. «Basler Fasnacht» er namnet på den kjende karnevalsfeiringa som finn stad kvart år seks veker før påske.

Historie 
Basel vart kalla Basilia (kongeleg residens) av romarane og vert første gongen nemnd i 374. Byen vart bispesete på 600-talet og i 917 øydelagt av madjarane. Baselkonsilet (1431–1449) vart halde i domkyrkja. Byen vart tidleg på 1500-talet eit senter for reformasjonen i Sveits. I 1795 vart fredsavtalen mellom Frankrike og Preussen underskriven her.

Sport 
Den verdskjende tennisspelaren Roger Federer kjem frå Basel. Fotballaget FC Basel, som held til i St. Jakop Park, er frå den sveitsiske byen.

Kjende personar tilknytte Basel 
 Erasmus frå Rotterdam, humanist
 Paracelsus, lege og naturforskar
 Hans Holbein d.y., målar
 Friedrich Nietzsche, filosof
 Roger Federer, tennisspelar

Kjelder 

 Delar av denne artikkelen bygger på «Basel» frå , den 31. mars 2012.

Bakgrunnsstoff 

 Offisiell nettstad
 Bilete av Basel
 Offisiell turistside

Kommunar i Basel-Stadt
Byar i Sveits
Byar ved Rhinen
Frie riksbyar
Vinter-OL 1994

Vinter-OL 1994 vart arrangert på Lillehammer. Dette var andre gong OL vart arrangert i Noreg og var dei 17. olympiske vinterleikane i rekkja. Delar av leikane vart haldne på Hamar (der Vikingskipet og Hamar OL-Amfi vart bygt for nettopp dette) og på Gjøvik (Gjøvik Olympiske Fjellhall). 

Andre byar som hadde ønskt å arrangera meisterskapen, var Anchorage i USA,Östersund og Åre i Sverige og Sofia i Bulgaria.

Norsk flaggberar under opningsseremonien var Bjørn Dæhlie, som deltok i langrenn.

Nyvinningar 
Ettersom IOK hadde vedteke at sommar- og vinter-OL frå no av skulle haldast med to år imellom, blei OL på Lillehammer arrangert berre to år etter OL i Albertville i 1992. Dette er einaste gongen same typen OL er blitt halde med så kort mellomrom.

Dette OL-arrangementet var det første i historia som der resultata vart formidla direkte via 
Internett, av det norske selskapet Oslonett.

Idrettsgreiner
 Aking og bobsleigh
 Freestyle
 Ishockey
 Skøyteløp
 Kortbaneløp på skeiser
 Kunstløp
 Alpine greiner
 Nordiske greiner
 Skiskyting

Resultat 
Beste nasjon vart Russland med 11 gullmedaljar. Noreg ende opp med 10 gull-, 11 sølv- og 5 bronsemedaljar.

Dei norske gullmedaljane kom ved:
 Johann Olav Koss – (1500, 5000 og 10 000 meter skøyter)
 Espen Bredesen – 90 m hopp
 Fred Børre Lundberg – kombinert
 Lasse Kjus – alpin kombinasjon
 Stine Lise Hattestad – kulekøyring
 Thomas Alsgaard – 30 km langrenn (fristil)
 Bjørn Dæhlie – 10 km langrenn (klassisk), 15 km langrenn (fristil, jaktstart)

Medaljestatistikk

Bakgrunnsstoff 
 Nyhendeteneste frå Vinter-OL 1994 Oslonett
 Norges Olympiske Museum på Lillehammer 
 IOK si side om Vinter-OL 1994
 Statistikk frå Vinter-OL 1994 hjå olympia-statistik.de

Vinter-OL 1994
Idrett i Lillehammer
1994 i Noreg
Idrettstilskipingar i Innlandet
Holger Danske

Holger Danske er ein dansk sogehelt med opphav i eldre europeiske kvad og heltedikt som går under nemninga chansons de geste. Han vart først nemnd med namnet Oger le Danois i Rolandskvadet frå midten 1000-talet, der han tener som ryttar under Karl den store.

Frå byrjinga av det trettande hundreåret finn ein kvadet «La Chevalerie d'Ogier de Danemarche», der Holger no er vorten hovudpersonen. I dette kvadet er han son av danske kong Gudfred og vert utlevert til franske kong Karl den store som fredsgissel. I framhaldet av kvadet bryt Gudfred fredsavtalen, og det vert bestemt at Holger (Ogier) skal mordast. Men ryttaren vert redda av hoffdamene til Karl den Store som bed kongen inntrengande om å spare livet has. Sidan han ikkje er skuldig i faren sine handlingar sparar franskekongen livet has. Seinare i same hundreåret vert Ogier framstilt som ein vyrd ryttar i hoffet hjå Karl den Store i kvadet «Les Enfaces Ogier». I endinga av det kvadet er det Ogier av Danmark som leiar franskmenna til siger over saracenarane.

Det første ein ser av Holger Danske i nordisk litteratur er i Karlemagnússaga, inspirert av dei franske sogene. Her har han fått namnet Oddgeir Danski.

Det finst eit utal vandrehistorier om Holger Danske, til og med i det tradisjonelle marionett-teateret på Sicilia, der han vert framstilt som ein helt grunna Rolandskvadet.

Under romantikken vart figuren gjeve nytt liv i Danmark i ei nasjonalromantisk drakt, mellom anna av B.S. Ingemann. I seinare tid har den danske forfattaren Ebbe Kløvedal Reich nytta figuren i si gjendikting av den danske historia.

Sogeheltar
Oppdikta riddarar
Danske nasjonalsymbol
Dansk litteratur
Dansk kunst
Lekamleggjgeringar av land
Mellomalderlitteratur
Rolandskvadet
Jølstring

Jølstring er nemninga på ein person som anten kjem frå, eller har budd lenge i Jølster kommune.

Les òg 
 Kjende Jølstringar i artikkelen om Jølster.

Bakgrunnsstoff 
 NRK Sogn og Fjordane - Fylkesleksikonet - Kjende jølstringar

Jølster kommune
Norske innbyggjarnamn
Andenød

Andenød eller andenaud, medisinsk term dyspné, er ein tilstand der pasienten har tung pust. Andenød kan vera akutt eller kronisk og kan vera symptom på ei rekkje ulike medisinske tilstandar, inkludert blokkering av luftvegane, luftvegssjukdommar (t.d. astma og bronkitt), hjartesjukdommar og blodmangel. Opplevd andenød kan òg henge saman med hyperventilering, ein akutt tilstand som ofte er utløyst av angst.

Patologisk respirasjon
Symptom og teikn med tilknyting til andedragssystemet
102

102 var eit normalår som byrja på ein laurdag i den julianske kalenderen. I Romarriket var det kjend som året då Ursus og Sura var konsular (eller sjeldnare, 855 ab urbe condita).

Hendingar 
 Keisar Trajan kom tilbake til Roma etter eit vellukka felttog mot Dacia.
 Sukker i urinen blei kjend som eit sjukdomsteikn i India.

Døde 
 Pave Klemens I døydde i følgje tradisjonen martyrdøden dette året.
 Martialis, romersk diktar (eller 103 eller 104)

102
103

103 (romartal CIII) var eit normalår som byrja på ein sundag i den julianske kalenderen.

Hendingar 
 Manius Laberius Maximus blei romersk konsul i fellesskap med keisar Trajan.

 Eit tempel til Ba'al blei reist i Palmyra i Syria.

Døde 
 Sextus Julius Frontinus, romersk aristokrat og forfattar
 Martialis, romersk diktar (eller 102 eller 104)
104

104 var eit skotår som byrja på ein måndag i den julianske kalenderen.

Hendingar 
 Ulpia Noviomagus Batavorum, i våre dagar kjend som Nijmegen, fekk rettar som marknadsstad av den romerske keisaren Trajan.
Apollodorus av Damascus fekk bygd ei steinbru over Donau som var over 1 km lang, nesten 20 meter høg og 15 meter brei. Brua band saman noverande Serbia med Romania, då kjend som Dacia.

Fødde

Døde 
 Martialis, romersk diktar (eller 102 eller 103)

104
105

105 var eit normalår som byrja på ein onsdag i den julianske kalenderen.

Hendingar 
 Etter at keisar He av Han døydde fekk keisarinne Deng Sui plassert sonen sin, den knapt tre månader gamle Long (seinare Shang), på trona.
 Den kinesiske evnukken Cai Lun fekk æra for å ha funne opp ein betre teknikk for å laga papir.

Fødde 
 Keisar Shang av Han

Døde 
 Keisar He av Han 
 Pacorus II av Partia

105
106

106 (romartal CVI) var eit normalår som byrja på ein torsdag i den julianske kalenderen.

Hendingar 
 Trajanus overvann kong Decebalus av Dakia (i dagens Romania), og Dakia blei ein romersk provins.
 Petra (i dgens Jordan) blei del av Romarriket.
 Aleksander blei vald til pave etter Evaristus (dette året, 107 eller 109).
 Primus blei patriark i Alexandria.

Døde 
 
 Pave Evaristus (dette året, 107 eller 109).
 Han Hedi, keisar av det austkinesiske Handynastiet
 August eller september – Han Shangdi, keisar av det austkinesiske Handynastiet
107

107 var eit normalår som byrja på ein fredag i den julianske kalenderen.

Hendingar 
 Aleksander blei vald til pave etter Evaristus (dette året, 106 eller 109).

Fødde

Døde 
 

107
108

108 var eit skotår som byrja på ein laurdag i den julianske kalenderen. I Romarriket var det kjend som året då Trebonius og Bradua var konsular (eller sjeldnare, år 861 ab urbe condita).

Hendingar 

 Tacitus skreiv sitt verk Historiae, som tok for seg perioden 69–96 (omtrentleg år)
 Bygginga av Tropaeum Traiani i den romerske provinsen Dacia (no Romania) tok til.

Fødde

Døde
109



Hendingar 
 Aleksander blei vald til pave etter Evaristus (dette året, 106 eller 107).

Fødde

Døde 
 

109
110



Hendingar

Fødde

Døde 
 

110
Artiklar utan brødtekst
111



Hendingar

Fødde

Døde 
 

111
Artiklar utan brødtekst
112



Hendingar

Fødde

Døde 
 

112
Artiklar utan brødtekst
113



Hendingar

Fødde

Døde 
 

113
Artiklar utan brødtekst
114



Hendingar

Fødde

Døde 
 

114
Artiklar utan brødtekst
115



Hendingar

Fødde

Døde 
 

 
Artiklar utan brødtekst
116

Året 116 var eit skotår som starta på ein tysdag i den julianske kalenderen.

Hendingar

I romarriket:
 Keisar Trajan fullførte invasjonen av Partia ved å ta byane Seleukia, Babylon, Ktesifon og Susa. 
 Trajan gjorde Syria til ein romsersk provins og kryssa Tigris for å annektere Adiabene. Han gjekk med hæren sin åt Persiabukta og tok over landområde som vart provinsen Partia.
 Trajan fjerna Osroes I som konge av Partia, og sette inn sonen hans, Parthamaspates, i staden. Parthamaspates romaniserte namnet sitt åt Parthicus.
 Trajan sende ut to ekspedisjonsstyrker. Éi, samansett av delar av Legio III Cyrenaica, for å undertrykkje revolusjonen i Judea og den andre, Legio VII Claudia, for å gjenopprette orden på Kypros.
 Trajan sende laureatae til det romerske senatet på grunn av sigrane sine og sidan han hadde teke over Partia.
 Quintus Marcius Turbo siglde åt Alexandria og slo jødene i fleire feltslag.
 Ei jødisk oppstand mot Rom mislykkast.

Fødde 
 Liang Na, kona åt keisar Shùn av Hàn

Døde 
 Ban Zhao, den fyrste kvinnelege kinesiske historikaren (f. år 45)
 Sankt Quirinus av Neuss, romersk kristen martyr
 Sankt Zacchaeus av Jerusalem, biskop i Jerusalem

Kjelder
Denne artikkelen byggjer på 116 frå  den 16.06.2017.

116
117



Hendingar

Fødde

Døde 
 

117
Artiklar utan brødtekst
118



Hendingar

Fødde

Døde 
 

118
Artiklar utan brødtekst
119



Hendingar

Fødde

Døde 
 

119
Artiklar utan brødtekst
121



Hendingar

Fødde

Døde 
 

Artiklar utan brødtekst
Kronisk obstruktiv lungesjukdom

Kronisk obstruktiv lungesjukdom, ofte forkorta til KOLS, er ein samlediagnose for ei rad nærskylde sjukdommar med kronisk og meir eller mindre irreversibel nedsetjing av lungefunksjonen. Diagnosar som høyrer til under denne samletermen inkluderer kronisk astmatisk bronkitt, kronisk bronkitt med obstruksjon, bronkiektasi og lungeemfysem.

KOLS blir ofte utløyst av vedvarande irritasjon av luftvegane. Den vanlegaste årsaka er tobakksrøyking, og tilstanden blir difor ofte kalla «røykjarlunge». Men sjukdommen kan òg vera arveleg (t.d. som resultat av α₁-antitrypsinmangel) og/eller ha samanheng med anatomiske faktorar som t.d. tønnebryst (auka AP-diameter), fuglebryst (pectus carinatum) eller traktbryst (pectus excavatum).

Bakgrunnsstoff 
 «COPD (Chronic Obstructive Pulmonary Disease)» frå MedlinePlus (hovudsakleg engelsk, noko spansk)

 
Pulmonologi
Sjukdommar i andedragssystemet
127

Året 127 var eit normalår som starta på ein tysdag i den julianske kalenderen.

Hendingar

Etter stad

Romarriket
 Keisar Hadrian kjem att åt Roma etter ein tur på sju år åt dei romerske provinsane.
 Hadrian bestemmer at kristne ikkje skal avrettast utan rettssak etter råd frå hans prokonsul for Asia, Minucius Fundanus.

India
 Kanishka I byrjar å styre i Kusjanriket (omtrentleg dato).

Etter tema

Religion
 Filosofen Karpokrates avviser eigarskap av eigedom som ukristent.

Fødde 
 Zheng Xuan, kinesisk filosof (d. 200)

Døde 
 Plutark, gresk historikar (fødd ca. år 46)

127