alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Roxette

Roxette er ei svensk popgruppe som består av Per Gessle og Marie Fredrikson. Gruppa vart starta i 1986 og var mest populære i tida 1989-1992, og er framleis aktive. Roxette har selt meir enn 75 millionar plater over heile verda. Dei har hatt fleire hittsongar, og fire av dei, «The Look», «It Must Have Been Love», «Listen to Your Heart» og «Joyride», nådde førsteplassen på den amerikanske Billboard-lista.

Album: 
 1986 – Pearls of Passion 
 1987 – Dance Passion - The Remix Album 
 1988 – Look Sharp!
 1991 – Joyride 
 1992 – Tourism 
 1994 – Crash! Boom! Bang!
 1995 – Rarities
 1995 – Don't Bore Us, Get to the Chorus! Roxette's Greatest Hits
 1996 – Baladas En Español
 1999 – Have a Nice Day
 2001 – Room Service
 2002 – The Ballad Hits
 2003 – The Pop Hits
 2006 – Roxette Hits|A Collection of Roxette Hits – Their 20 Greatest Songs!
 2006 – The Rox Box / Roxette 86-06
 2011 – Charm School
 2012 – Travelling

Kjelder 
 Delar av denne artikkelen bygger på «Roxette» frå , den 25. august 2009.

Bakgrunnsstoff 

Musikkgrupper skipa i 1986
Svenske popgrupper
Talet 28

Talet tjueåtte (28) er eit samansett tal: 28 = 2·2·7. I heiltalsrekkja kjem det etter talet 27 og før talet 29.

Ordenstalet som svarar til talet tjueåtte er tjueåttande (28.).

Tjueåtte er det nest minste perfekte talet: 28 = 1 + 2 + 4 + 7 + 14.

 * 28
Fulkomne tal
Ductus arteriosus

Ductus arteriosus (frå latin ductus gang, tidlegare kalla Ductus Botalli) er ein føtal shunt og ein særs viktig del av fostersirkulasjonen. Han er ein blodåre mellom lungepulsåra og aorta (livpulsåra).

Lungene er ikkje i bruk som pusteorgan i fostertida og treng difor ikkje mykje blod. Samstundes pumpar høgre hjartekammer (som normalt pumpar blod til lungane) meir blod enn venstre. Mykje av dette blodet går difor ut av hjartet gjennom lungepulsåra, men tar vegen gjennom ductus arteriosus til aorta og systemkretsløpet. Utveklingsmessig er ductus arteriosus danna av den sjette gjellebogen.

Ductus arteriosus lukkar seg normalt i løpet av dagar etter fødselen. At oksygentensjonen i blodet stig er den viktigaste årsaka til lukkinga. Ductus arteriosus gror då helt igjen og blir omdanna til eit bindevevsdrag, ligamentum arteriosum. Av og til kan lukkinga ta nokre veker og somme tider blir det ein opning livet ut. Ved nokre medfødde hjartefeil er pasienten avhengig av ductus arteriosus for å leva, så lenge han er uoperert. Ein kan då halde han oppe med tilførsel av prostaglandin. Dersom pasienten må vente lenge på operasjon kan ein i nokre høve leggje inn eit røyr (stent) med kateterteknikk for å halde han open.

Open (persisterande) ductus arteriosus (PDA) 

Når ductus arteriosus ikkje lukkar seg kallar me det persisterande ductus arteriosus, ofte avkorta til PDA. Årsaka av trykkskilnaden på system- og lungekretsløpet vil det gå ein blodstraum frå aorta til lungepulsåra. Er blodstraumen liten får ein ikkje problem av det. Han er òg vanskeleg å oppdage. Slike PDAar er ofte bifunn ved ekkokardiografiske undersøkingar. Elles blir dei gjerne oppdaga på grunn av ein typisk hjartelyd (maskinhall-lyd) dersom dei er store. Symptom vil vera tungpust, men ein PDA gjev ofte ikkje tydelege symptom.

Er blodstraumen stor vil det gå ein større mengd blod gjennom lungene enn det normalt gjer. Dette kan både gje større risiko for luftvegsinfeksjonar og fåre for hjartesvikt. Ein stor PDA blir difor alltid lukka. Før skjedde dette kirurgisk, no er standard metode kateterbasert intervensjon kor ein spiral (coil) eller propp blir plassert i den opne åra. Blodet vil så trombosere rundt implantatet og tette åra.

For tidleg fødde born har oftare open ductus arteriosus enn andre nyfødde. Born med fødselsasfyksi har òg ofte open ductus arteriosus. Ein kan lukke åra med medikament, (ibuprofen eller indometacin). Alternativt nyttar ein kirurgi. Kirurgi skjer utan hjarte-lungemaskin og tek berre nokre minutt. Ein går då inn mellom to ribbein på venstre side og sett ein klips på åra.

Komplikasjonar til behandlinga er uvanleg og pasienten er å rekna som heilt frisk etterpå.

Bakgrunnsstoff 

 HerzKinderWiki Tyskspråkleg, for pasientar og foreldre

Kardiologi
Sirkulasjonssystemet
Medfødde hjartefeil
Erosjon

Erosjon (latin erosio, «avgnaging») er alle geologiske prosessar der ytre krefter som vind, bølgjer, isbrear og rennande vatn riv laus og flyttar materiale frå ein stad på jordoverflata til ein annan. Ofte deler ein erosjon inn etter kva kraft som rår, som vinderosjon, bølgeerosjon, breerosjon og elveerosjon. Energien til denne nedbrytinga av jordoverflata kjem frå solstrålinga, og hadde det ikkje vore for at dei indre geologiske prosessane samstundes skapte nye geologiske formasjonar, så ville erosjonen for lengst ha jamna ut overflata til ei plan flate under havnivå.

Former 
I lause jordartar skjer erosjonen raskt, fordi det lause materialet vert ført bort med regnvatn, bekkar eller vind. Den faste berggrunnen vert slipt ned ved at strøymande vatn fører med seg sand, grus og stein som gnir over overflata. Små renner kan utvikle seg til gjel og dalar forma som ein V. 

Isbrear kan grave vidare i eldre renner og forme terreng som tindar og skar, dalbotnar, U-dalar og fjordar. Medan elvene berre eroderer terrenget ned til havnivået, vil isbreane kunne grave ut groper og renner djupt under havnivået. 

Langs kysten er det havbølgjene som verkar og gjer at kysten langsamt trekkjer seg attende, noko ein kallar abrasjon. Vind fjernar støv og sand, sliper fasettar på stein som stikk fram eller grev ut bratte skrentar med innhole former, noko ein kallar deflasjon.

Erosjonsproblem 

Når menneske eller dyr fjernar vegetasjon frå eit terreng, vil ofte erosjonen få betre tak. Regn og vind kan fjerne matjorda, medan avskoging, overbeiting eller intensivt jordbruk i jordbruksområde kan omskape området til ufruktbar steppe og ørken, som til dømes i USA, Mellom-Amerika og Afrika. Regnvatnet vert ikkje lenger soge opp i jorda når eit område er avskoga, men renn avstad. Dette aukar mellom anna sjansane for flaum og har ved fleire høve ført til at tusenvis av menneske har mista livet. I tillegg vil lokalklimaet endrast ved erosjon. 

I Noreg har erosjon vert eit problem for gardsbruk på Austlandet. Kvart år renn det vekk fleire tusen kubikkmeter jord med regnvatnet. Dette er særleg merkbart på Romerike på grunn av flatehogst, bakkeplanering og asfaltering som har gjort at nedbørsvatn i mindre grad trekkjer ned i jorda. Dette medfører at det lettare oppstår flaum og elva Leira transporterer årleg om lag 100 000 tonn jord forbi Frogner i Sørum.

Kjelder 

Geologiske prosessar
Geomorfologi
Jordartslære
Landbruk
Miljøproblem
Forsking

Forsking er ei grundig og ofte vitskapleg undersøking av noko, til dømes ein sjukdom. Ein som driv forsking er ein forskar. Alle kan drive sjølvstendig forsking, men oftest tenkjer ein på vitskapeleg tilsette på universitet eller utveklingsavdelingar i industrien.
Ordet «forsking» vert ofte brukt i ei tyding som stort sett er synonymt med vitskap.

Men vitskap og forsking er ikkje heilt det same:
 Mykje forsking har eit for lågt ambisjonsnivå til å kunne kallast vitskap. Til dømes kan mykje slektsforsking ikkje kallast vitskap.
 Ofte ligg skilnaden mellom innsamling og bearbeiding. Forsking har ofte mykje vekt på innsamling av data, vitskap har ofte større vekt på fortolking.
 Vitskap legg større vekt på prøving av hypotesar.

Kjelde 
 Dansk wikipedia

Forsking
Catoira

Catoira er ein kommune i provinsen Pontevedra i Galicia i Spania.

Festivaler i Catoira er Festa da parroquia de Oeste, òg kalla Festas de Santabaia, andre søndagen i august. Første søndagen i august er Romaría Vikinga.

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell side om "San Antonio de Catoira"
 Offisiell side om m.a. vikingfestivalen

Galicia
Loch Lomond

Loch Lomond (skotsk-gælisk Loch Laomainn) er ein innsjø i Skottland. Han er den største innsjøen på øya Storbritannia ut frå overflateareal og det ligg mange øyar i innsjøen, som Inchmurrin, den største øya i ein innsjø på Dei britiske øyane. Staden er ein populær feriestad og er omtalt i song.

Geografi 

Loch Lomond er ein innsjø som ligg i Highland-forkastinga, grensa mellom låglandet i det sentrale Skottland og Dei skotske høglanda. Innsjøen er 39 km lang og mellom 1,21 km og 8 km brei. Middeldjupna er kring 37 meter og den største djupna er 190 meter. Overflatearealet er 71 km² og han har eit volum på 2,6 km³. Av alle innsjøane på øya Storbritannia har han det største overflatearealet og det nest største vassvolumet etter Loch Ness. Berre Lough Neagh i Nord-Irland er større på Dei britiske øyane.

Tradisjonelt har innsjøen vore ei grense mellom Stirlingshire og Dunbartonshire, og Loch Lomond ligg for tida i regionane Stirling, Argyll and Bute og West Dunbartonshire. Sørsida av innsjøen ligg 23 km nord for Glasgow.

Loch Lomond er i dag ein del av of Loch Lomond and the Trossachs nasjonalpark. Ben Lomond ligg på austsida med ei høgd på 974 meter over havet. 

Vegen A82 går langs vestsida av innsjøen. I lange tider var dette ein stad der det ofte oppstod trafikkork på grunn av mykje turistar her i sommarmånadane. Vegen vart oppgradert i 1980- og 1990-åra.

Øyar 

Innsjøen har over 30 øyar.. Nokre av øyane kjem berre fram når vassnivået er lågt.. Fleire av øyane er forholdsvis store til å ligge i innsjøar og Inchmurrin er til dømes den største øya i i ein innsjø på Dei britiske øyane. Som i Loch Tay er fleire av øyane såkalla crannogs, kunstige øyar som vart bygde i førhistoriske tid. 

På ein av øyane i innsjøen, Inchconnachan, finst det kenguru.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Loch Lomond» frå ,  den 31. august 2010. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff 
 Loch Lomond & The Trossachs National Park
 Loch Lomond data
 Turar i Loch Lomond-området
 Webkamera frå Loch Lomond
 Øyar i Loch Lomond 

Lomond
Naturreservat i Skottland
Ramsarstader i Skottland
Lomond
Lomond
Lomond
Overbeiting

Overbeiting er eit omgrep brukt innan jordbruk og økologi når plantelivet i eit område blir utsett for beiting for lenge, slik at det ikkje maktar å fornya seg. Dette gjer landet mindre grøderikt over tid, og kan til tider føra til ørkenspreiing og erosjon, eller at ein ny type planteliv, gjerne innført, tek over i området.

Husdyrhald
Økologi
Innsbruck

Innsbruck er delstatshouvdstaden i Tirol i Austerrike. Han hadde ved utgangen av 2003 hadde 114 888 innbyggjarar. 

Innsbruck arrangerte vinter-OL i 1964 og 1976 og det fyrste vinter-OL for ungdom i 2012. Byen arrangerte òg vinter-PL i 1984 og 1988.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Innsbruck» frå ,  den 19. februar 2006.  

Denne artikkelen bygger på «Innsbruck» frå ,  den 15. september 2012.

Bakgrunnsstoff

Byar i Austerrike
Byar i Tirol
Vertsbyar for vinter-OL for ungdom
Miljø

Miljø (frå fransk milieu, sett saman av mi- 'midten' og lieu 'sted') er eit omgrep som vanlegvis blir brukt om omgjevnader. I dei siste tiåra er ordet særleg blitt eit omgrep brukt om vilkåra rundt menneske og andre livsformer, ofte i nær samanheng med økosystem eller kultur.

På fleire naturvitskaplege fagområde er «miljø» nemninga på ytre påverknadar og livsvilkår for ein organisme eller ei gruppe organismar; men det kan og brukast i utvida tyding når ein snakka om det indre miljøet i ein organisme.

Ordsamansetjingar 
«Miljø» blir brukt i fleire samansette omgrep:

 Kulturmiljø
 Miljøavgift
 Miljørørsla
 Miljøforsking
 Miljøgeologi
 Miljøgift
 Miljøinstitutt
 Miljøkriminalitet
 Miljømerking
 Musikkmiljø

 
Franske ord og uttrykk
Naturvitskap
Økologi
Biologisk mangfald

Biologisk mangfald, biodiversitet eller naturmangfald er variasjon mellom og innan alle biologiske artar i alle grupper av organismar, og miljøet, økosystemene og dei økologiske prosessane som desse artane og organismane er ein del av. 

Mangfaldet kan målast på fleire nivå. Genetisk mangfald viser til den genetiske variasjonen innan ein art; anten mellom populasjonar eller innanfor same populasjon.

Artsmangfald viser til variasjonen av artar som finst i eit område. Eit vanleg brukt mål er talet på artar. Eit meir presist mål er «taksonomisk mangfald», der ein i tillegg ser på breidda av taksa. Til dømes vil ei øy med to fugleartar og éin pattedyrart ha større mangfald enn ei øy med tre fugleartar og ingen pattedyr.

Mangfald av habitat og økosystem er sjølve grunnlaget for det biologiske mangfaldet, både på gen- og artsnivå. Dette mangfaldet er vanskeleg å måla fordi grensene mellom dei ulike områda er flytande.

I praksis vert det biologiske mangfaldet i eit område oftast målt ved artsrikdom.

Idehistorie 
Omgrepet biologisk mangfald dukka først opp hjå Norse og McManus i 1980. Det vart fort korta ned til biomangfald (biodiversity), og fekk sitt store gjennombrot som konsept med Ed Wilsons bok med same namn i 1988.

I 1992 skreiv over 150 land under på SN-konvensjonen om biologisk mangfald. Her fekk omgrepet ein klår, eintydig definisjon, i tillegg til at landa forplikta seg til å ta vare på biomangfaldet sitt. I kva grad konvensjonen faktisk vert følgd opp er diskutabelt. I arbeidet med å ta vare på biologisk mangfald er det først og fremst viktig å kartlegga det; ei oppgåve som mange stadar er fullstendig avhengig av idealistisk innsats.

Kjelder 
 Artsdatabanken om biologisk mangfald 
 Birks, John: Broad-Scale Ecology - Species Richness (Biodiversity) Patterns in Time and Space Forelesningsnotatar, UIB 2008

Bakgrunnsstoff
Naturmangdfold  ved miljostatus.no
 
Økologi
Miljøvern
Biologisk terminologi
Miljøfag
Kontinent

Kontinent (frå latin terra continens, 'samanhengjande land') er ei nemning på eit stort, samanhengjande landområde. Dei byggjer meir på fysiske geografiske skilje enn verdsdelar, som har meir kulturell og historisk bakgrunn.

Det finst ulike måtar å dela jorda inn i kontinent på. Ei vanleg inndeling er Afrika, Eurasia, Amerika, Antarktika og Australia. 
Ein kan definera mindre kontinent, som Amerika delt inn i Nord- og Sør-Amerika, eller større, som Afrika-Eurasia, der den samanhengjande landmassen til Afrika og Eurasia blir kombinert til eitt kontinent.

Fleire av kontinenta ligg hovudsakleg på ei eiga kontinentalplate, som den eurasiske plata eller den antarktiske plata. Delar kan likevel høyra til andre plater. Det indiske subkontinentet ligg til dømes på den australske plata, men heng saman med det eurasiske kontinentet på landjorda og er dermed rekna som ein del av dette.

Sjå òg 
 Verdsdel
 Kontinentet
 Kontinentalsokkel

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

 
Geografi
Geofysikk
Kontinentalsokkel

Kontinentalsokkel er ei nemning på den delen av eit kontinent som går ut i havet. Havdjupna i slike område er høvesvis liten. Tidlegare var kontinentalsokkelen rekna ned til ei djupne på 200 meter. Ein annan definisjon er at sokkelen går ut til kontinentalskråninga, der havbotnen skrånar ned mot djupare havområde. Kontinentalhylla er den inste delen av kontinentalsokkelen og er relativt flat med grunn havbotn langs landområda. Overgangen mellom sokkelen og skråninga vert kalla havegg.

I tilhøve mellom kyststatar, vert nemninga «sokkelen» ofte nytta. Yttergrensene geografisk er kanten av kontinentalmarginen. Om det er mindre enn 400 nautiske mil til grunnlinja til ein nabostat, vert avgrensinga av sokkelen mot ein nabostat avgjort av avtalar mellom dei statane det gjeld. Landa kring Nordsjøen har delt kontinentalsokkelen ved slike avtalar, slik at yttergrensa normalt er midtlinja mellom grunnlinjekanten til statane (midtlinjeprinsippet). Det manglar framleis ei endeleg avtale mellom Russland og Noreg om deling av kontinentalsokkelen i Barentshavet.

Ein kyststat er grunneigar på kontinentalsokkelen, i høve kontinentalsokkelkonvensjonen av 1958. 

Avklaring av kva stat som har rettar på ein kontinentalsokkel har vorte særleg aktuelt i høve petroleumsverksemd utaskjærs.

Bakgrunnsstoff 
 Ei grense for alt – Artikkel i oljedirektoratets magasin Norsk Sokkel nr. 1-2004
 Kart over norsk kontinentalsokkel

Akvatisk økologi
Fiskeri
Kystgeografi
Kyst- og havlandformer
Havrett
Akvatiske biom
Espeland i Fana

For andre tydingar av Espeland sjå fleirtydingsida Espeland, mellom anna Espeland i Arna

Espeland er ein gard attmed Flesland i Fana bydel i Bergen kommune i Hordaland fylke. 

Gardar i Fana
Avskoging

Avskoging er ei nemning på ein prosess der område kledd av skog vert endra til andre typar vegetasjon, eller til ørken. 
Avskoging i Afrika er døme på ein slik prosess. Avskoginga kan koma av menneskeleg verksemd eller av endringer i klima.

I Noreg vart Rørosvidda avskoga etter hard hogst av trevirke for gruvedrifta på Røros. På kysten er mange område avskoga som følgje av hogst etterfølgd av hard beiting. For å hindre avskoging, har Noreg sidan 1893 i skogbrukslovgivinga hatt lovverk for å ta vare på vernskogen.

Bakgrunnsstoff 
 FAO Forestry
 CFAN - CIDA Forestry Advisory Network
 Mongabay.com
 University of Wisconsin: Natural Hazrds: deforestation 
 Deforestation of the Central American Rainforest - Photos  
 Himalayan Dilemma
 Amazon Deforestation (Google maps) 
  (Chapter 8)
 Wang Hongchang, "Deforestation and Desiccation in China :A Preliminary Study" 

Klimaendringar
Geografi
Miljøspørsmål
Framtidsproblem
Skugge

Skugge er eit mørklagd område som oppstår fordi eit objekt hindrar ljosstråler å passere. Storleiken til skuggen vert regulert av avstanden og lengda på vinkelen mellom objektet og ljoskjelda. Er det fleire enn ei ljoskjelde, til dømes ved ein fotballkamp seint om kvelden, oppstår det like mange skugger som det er ljoskjelder tilstades.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Optiske fenomen
Bikubesong

Bikubesong er ein roman skriven av den norske forfattaren Frode Grytten. Boka vart utgitt i 1999 på Det Norske Samlaget. Bikubesong har vorte sett som ein «novelistisk roman», på grunn av at han består av 25 små «novelleaktige» forteljingar som skildrar dagleglivet i industribyen Odda i tidlegare Hordaland. Murboligen, ein arbeidarbustad, er det som bind desse forteljingane saman, sidan alle forteljingane involverer denne bustaden. Tema som vert tatt opp i Bikubesong er alt i frå kjærleik og utruskap til politikk og løgn. 

Frode Grytten mottok ein Bragepris for romanen, og han vart i tillegg nominert til Nordisk Råds Litteraturpris.

Bakgrunnsstoff 
 Bikubesong digitalisert hjå Nasjonalbiblioteket

Odda
Bøker frå 1999
Norske romanar
Scotsman i Bergen

The Scotsman er ein fotballpub  i Bergen, oppkalla etter utestaden Scotsman i Oslo.

Bakgrunnsstoff 
 http://www.thescotsman.no

Kjelder 
 http://www.10best.com/Bergen/Nightlife/Nightlife/ 

Utestader i Bergen
Ductus

Ductus (fleirtal ductus) er latin og tydar gang. Ordet blir nytta i anatomien om gangar og kanalar med skikkelege veggar, som leiar ut frå eksokrine kjertlar eller organ.

Innanfor kardiologien blir ductus ofte nytta som kortform for ductus arteriosus.

ductus
Kjertlar
Hornindalsrokken

Hornindalsrokken (1529 moh.) ligg på grensa mellom Volda og Stranda kommune på Sunnmøre ved Tyssevatnet inst i Hjørundfjorden. Fjellet blir rekna som ein del av Sunnmørsalpane.

Toppen av Hornindalsrokken kan nåast både sommar og vinter. Om sommaren er den vanlegaste ruta frå Hornindalssætra / Sæterdalen i Hornindal kommune. Alternativ rute er Kjellstaddalen i Stranda kommune. Oppstigninga frå Sæterdalen og opp skaret mellom Hornindalsrokken og Lidafjellet er bratt og har parti med snø som ligg langt ut på sommaren. Turgåarar ventar ofte til oppstigninga er snøfri. Frå skaret er det vanleg å krysse i underkant av toppen, og runde mot toppen frå baksida. Som skitur er ruta via Kjellstaddalen einaste alternativ, men her òg kan det vere rasfare og store snøskavlar, spesielt tidleg på vinteren.

Frå Hornindalsrokken kan ein sjå både Sunnmørsalpane og Jostedalsbreen.

Nokre kjelder oppgjev høgda til å vere 1526 moh.

Bakgrunnsstoff 
 Ålesund-Sunnmøre Turistforeining om Hornindalsrokken

Kjelder 
 no Hornindalsrokken

Fjell på Sunnmøre
Geografi i Volda
Fjell i Stranda
Ilmārs Bricis

Ilmārs Bricis () frå Riga, er ein latvisk skiskyttar. 

Bricis vann bronse på 20 km under VM i Pokljuka i 2001 og bronse på sprinten under VM i Hochfilzen i 2005. Han har tatt del i OL 5 gonger, den beste plasseringa hans er 4.plass på jaktstarten under OL i Torino i 2006.

Bricis jobbar i politiet. Han er gift og har eit barn.

Kortfatta merittliste 
(pr. 12. desember 2007)
 Verdscupen samanlagt:
 Beste plassering: 11. plass (1997/98)
 Verdsmeisterskap:
 2 bronse
 Olympiske leikar:
 beste plassering: 4. plass (jaktstart, Torino 2006). 
 Verdscuprenn:
 3 sølv, 4 bronse

Latviske skiskyttarar
Latviske deltakarar under vinter-OL 1992
Skiskyttarar under vinter-OL 1992
Latviske deltakarar under vinter-OL 1994
Skiskyttarar under vinter-OL 1994
Latviske deltakarar under vinter-OL 1998
Skiskyttarar under vinter-OL 1998
Latviske deltakarar under vinter-OL 2002
Skiskyttarar under vinter-OL 2002
Latviske deltakarar under vinter-OL 2006
Skiskyttarar under vinter-OL 2006
Latviske deltakarar under vinter-OL 2010
Skiskyttarar under vinter-OL 2010
Romandie

Romandie (fransk la Romandie eller la Suisse romande) er ei nemning for den fransktalande delen av Sveits - i praksis betyr dette den vestlege delen. Regionen må ikkje forvekslast med det som på fransk heiter la Suisse romanche, som er den delen av Sveits der det blir snakka retoromansk (delar av kantonen Graubünden).

Romandie omfattar kantonane Genève, Vaud, Neuchâtel og Jura og dei fransktalande delane av kantonane Bern, Valais og Fribourg. Rundt 1,5 million menneske (ca. 20 % av sveitsarane) bur i Romandie.

Dei ulike franske dialektane i Romandie kan av og til bli kalla sveitsarfransk. Imidlertid er det små forskjellar mellom sveitsarfransk og «vanleg» fransk, og det er generelt mogleg å forstå den andre typen dersom ein forstår den eine av dei. Noko av det første ein legg merke til i sveitsarfransk kan vera talsystemet; sytti heiter septante (ikkje soixante-dix), nitti heiter nonante (ikkje quatre-vingt-dix), og nokre stader heiter åtti huitante. Det blir gjerne sagt at sveitsarar snakkar saktare enn franskmenn, og at tonefallet deira er meir «syngande».

Regionen eksisterer ikkje i seg sjølv i det politiske systemet, men verkar likevel identitetsskapande for det fransktalande folket i Sveits. Fjernsynsselskapet TSR lagar program for folk i Romandie.

Sjå òg 
Romandie rundt (sykkelløp)
Sveitsartysk

Sveitsisk geografi
Fondy

Fondy (fransk fondue, som betyr «smelta») er ein sveitsisk middagsrett der hovudingrediensen er smelta ost.

Det finst fleire variantar av kva ost som blir bruka, men i Sveits er det vanlegaste truleg å bruke ei blanding av ostane gruyère og emmentaler («sveitsarost»). Desse blir smelta i kvitvin i ei emaljert gryte. Mot slutten er det ikkje uvanleg å tilsetje eit lite glas av kirsebærbrennevinet kirsch. Deretter dyppar kvar enkelt brødterningar i den smelta osten ved hjelp av lange gaflar, mens gryta putrar på ein slags primus. Det er viktig å røre med brødet i botnen av gryta for at ikkje osten skal brenne seg fast. Ofte er det knytt ei form for straff til det å miste brødbiten sin i gryta.

Sveitsarar flest insisterer på at ein må drikke kvitvin til fondy og hevdar at til dømes vatn vil gi problem med fordøyinga.

I staden for brød kan det av og til bli bruka potetar eller frukt. Mange gnir inn gryta med kvitlauk før dei smeltar osten. Meir avvikande fondyvariantar er sjokoladefondy (dyppe frukt i smelta sjokolade) og kinesisk fondy (koke kjøt i buljong).

Sjå òg 
 Raclette

Bakgrunnsstoff

Osteretter
Franske ord og uttrykk
Sveitsisk mat