alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Det første slaget ved Ypres

Det første slaget ved Ypres var det siste store slaget i det første krigsåret av den første verdskrigen, og varte frå 19. oktober til 22. november 1914. Slaget ved Ypres markerte slutten på kappløpet mot havet, der dei tyske styrkane prøvde å nå dei franske kanalbyane Calais og Dunkerque, som var hovudforsyningshamnar for den britiske ekspedisjonsstyrken. Bortsett frå ein tysk offensiv ved Verdun i 1916 blei det ingen tyske framstøyt før våroffensiven i 1918.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Det første slaget ved Ypres» frå ,  den 25. juli 2014.  
 

Ypres 1
Ypres 1
Konfliktar i 1914
Stortinget i 1815

Det første ordentlege Storting kom saman 1. juli 1815 og vart opna av statthaldar Hans Henrik von Essen 5. juli. Det blei oppløyst av kronprins Karl Johan 6. juli 1816.

Omframstortinget hausten 1814 hadde vedteke at det første ordentlege Storting skulle tre saman første kvardag i juli året etter. Regjeringa hadde deretter sendt ut ei kunngjering i namnet til kong Karl II 30. november med påbod om å arrangera nye val etter grunnlova.

Vala vart haldne til forskjellig tid i dei ulike valkrinsane, i Akershus amt vart det til dømes
halden val 29. desember 1814 og i bykrinsane Fredrikshald og Fredrikstad 15. juni. Fullmakta til 
utsendingen frå Kongsberg by vart underteikna 26. juni.

Wilhelm Frimann Koren Christie vart vald til stortingspresident og visepresidentar var Niels Aall, Lauritz Weidemann, Peder Olivarius Bugge,  Lorents Lange og frå 5. desember Johan Andreas Budtz.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Stortinget i 1815» frå , den 25. juli 2014, revisjon 11402154

Hendingar i 1815
Hendingar i 1816
Stortinget
1815 i Noreg
1816 i Noreg
Große Möseler

Große Möseler er eit 3 480 meter over havet høgt fjell i Zillertalalpane, på grensa mellom den italienske provinsen Bolzano og det austerrikske forbundslandet Tirol. Fjelltoppen er den nest høgste i Zillertaleralpane etter 3 509 moh. høge Hochfeiler.

Große Möseler ligg på hovudfjellkjeda i Zillertalalpane og er den dominerande fjelltoppen i området. Både på nordaustsida og på sørvestsida av fjellet ligg bratte, vide isbrear. Toppen er grei å nå frå fjellhuset Furtschaglhaus, og vert ofte bestige derifrå.

Fyrstebestiginga fann stad 16. juni 1865 og vart gjort av britane G.H. Fox, Douglas William Freshfield og Francis Fox Tuckett med fjellførarane François Devouassoud frå Chamonix og Peter Michel frå Grindelwald, samt to namnlause berarar.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Großer Möseler» frå ,  den 25. juli 2014.  
 

Fjell i Alpane
Fjell i Austerrike
Fjell i Italia
Tirol
St. Mikaels kapell

St. Mikaels kapell er ei kyrkje frå 2012 i Oppdal kommune i Trøndelag.

Bygninga vart prosjektert av arbeidsgruppa Turisme i Drivdalen, resultatet av ein framtidsverkstad som vart arrangert vinteren 2010. Idéen om ein kyrkjebygnad knytt til til Pilegrimsleden over Dovrefjell, har samanheng med at det tidligare sto ei kyrkje kalla Loskyrkja i Drivdalen, på ein av gardane i Losgrenda.. Sokneprest Arne Aspeland har medverka i arbeidet med å forma kapellet innomhus.

Kapellet er reist på dugnad med økonomiske stønad frå nokre av dei lokale aktørane medteke Holtermanns legat rådd over av Oppdal fellesråd (legatet lagt ned i 2012). Det vart vigsla 29. september (Mikkelsmess) i 2012 med sokneprest Arne Aspeland, biskop Tor Singsaas, prost Øystein Flø og vikarprest Øyvind Vognild til stades. Aspeland fekk æra av å leie den første gudstenesta, som vart halde i samanheng med vigslinga. Kyrkja er no ein del av det iverksetjande livet til kyrkjelydane i Oppdal. Kapellet fekk kyrkjeklokke sommaren 2013 og den vart brukt fyrste gong 19. juli same året.

Det finst ikkje gravplass på staden.

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Oppdal kyrkjelege fellesråd 
 St. Miikaels kapell

Kyrkjer i Gauldal prosti
Kyrkjer i Oppdal
Norske kyrkjer frå 2012
Turnerkamp

Turnerkamp er ein 3 418 meter over havet høg fjelltopp i Zillertalalpane, på grensa mellom den italienske provinsen Bolzano og det austerrikske forbundslandet Tirol. Toppen er høgste punktet på ei lang sørgåande egg. På nordsida av fjellet breier isbreen Hornkees seg.
 
Ein lokal bonde, Johann Kirchler frå Luttach i Ahrntal, var fyrstemann til topps på Turnerkamp, ein gong på 1860-talet. Dei fyrste turistane som vitja fjelltoppen stod der den 25. juni 1872; det var dei engelske fjellklivarane W.H. Hudson, C. Taylor og R. Pendlebury, ført av Gabriel Spechtenhauser og Georg Samer.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Turnerkamp» frå ,  den 25. juli 2014.  
 

Fjell i Alpane
Fjell i Austerrike
Fjell i Italia
Große Löffler

Große Löffler er ein 3 379 meter over havet høg fjelltopp i Zillertalalpane, på grensa mellom den italienske provinsen Bolzano og det austerrikske forbundslandet Tirol. Like nord for fjelltoppen er den 3 225 moh høge grannetoppen Kleine Löffler.

Det pyramideforma fjellet strekker ut markante eggar i nær alle fire himmelretningane. Landegrensa melllom Austerrike og Italia går langs søregga. I bergsidene og ved foten av fjellet ligg større og mindre isbrear.

Den 12. september 1843 steig den austerriksk-slovenske geologen Marko Vincenc Lipold til topps på Große Löffler, saman med ein gemsejeger frå grenda Ginzling.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Großer Löffler» frå ,  den 25. juli 2014.  
 

Fjell i Alpane
Fjell i Austerrike
Fjell i Italia
Hohe Weißzint

Hohe Weißzint er eit 3 371 meter over havet høgt fjell i Zillertalalpane, på grensa mellom den italienske provinsen Bolzano og det austerrikske forbundslandet Tirol. Toppen er på hovudfjellkjeda i Zillertalalpane. 

Fjellet er omkransa av isbrear på alle kantar. Namnet Weißzint er ei avleiing og tyder den kvittlysande breen, som i tidlegare tider dekte fjellet heilt til topps.

Den 8. august 1871 vart greven og oberstløytnanten Erich Künigl fyrstemann til topps. Med på turen var ein namnlaus bonde frå landsbyen Lappach.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Hoher Weißzint» frå ,  den 25. juli 2014.  
 

Fjell i Alpane
Fjell i Austerrike
Fjell i Italia
Schwarzenstein

Schwarzenstein er ein 3 369 meter over havet høg fjelltopp i Zillertalalpane, på grensa mellom den italienske provinsen Bolzano og det austerrikske forbundslandet Tirol. Fjellet ligg på hovudfjellkjeda i området. Langs alle fjellsidene breier isbrear seg.  

I august 1852 kleiv dei fyrste menneska til topps på Schwarzenstein. Turen vart føreteke som ein del av den militære oppmålinga av landet. Ein oberst Langner og folka hans gjekk opp frå Luttach i Ahrntal.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Schwarzenstein (Zillertaler Alpen)» frå ,  den 25. juli 2014.  
 

Fjell i Alpane
Fjell i Austerrike
Fjell i Italia
Olperer

Olperer er eit 3 476 meter over havet høgt fjell i Zillertalalpane, i forbundslandet Tirol i Austerrike. Fjelltoppen er den høgste på den såkalla Tuxerkammen. Sommarstida vert toppen ofte vitja av turistar som går frå anten fjellhusa Olpererhütte eller Geraer Hütte.

Den 10. september 1867 klatra Paul Grohmann, Georg Samer og Gainer Jackl opp søraustegga og vart dei fyrste menneska på toppen av Olperer.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Olperer» frå ,  den 26. juli 2014.  
 

Fjell i Alpane
Fjell i Austerrike
Schrammacher

Schrammacher er ein 3 410 meter over havet høg fjelltopp i Zillertalalpane, i forbundslandet Tirol i Austerrike. Fjelltoppen er den nest høgste på den såkalla Tuxerkammen.

Ved si markante form som ein symmetrisk pyramide og med ein høg, bratt fjellvegg mot nordvest, dominerer fjellet områda kring isbreen Alpeiner Ferner.

Fyrstebestiginga av Schrammacher fann stad 19. august 1847. Peter Karl Thurwieser klatra då til topps i lag med dei lokale fjellførarane Georg Lechner og Jakob Huber.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Schrammacher» frå ,  den 26. juli 2014.  
 

Fjell i Alpane
Fjell i Austerrike
Fußstein

Fußstein, opphavleg også «Fuirstein» (=eldberg), er eit 3 380 meter over havet høgt fjell i Zillertalalpane, i forbundslandet Tirol i Austerrike. Fjelltoppen står på Tuxerkammen, ein kilometer sørvest for Olperer, mellom dei to toppane går ei kvass egg. På både nordsida og sørsida av Fußstein ligg vide isbrear; i nord Olpererferner og i søraust Unterschrammachkees. 

R. Starr, J. Eberl og H. Lechner kleiv i 1880 opp på toppen av Fußstein, dei tok seg opp søraustsida. Turruta deira er den greiaste, men normalvegen går opp sørsida.

Fußstein består av granitt og gneis. Det solide berget gjer at Fußstein er eit ynda mål for fjellklatrar.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Fußstein» frå ,  den 26. juli 2014.  
 

Fjell i Alpane
Fjell i Austerrike
Tirol
Frederik Hansen Rested

Frederik Hansen Rested () var ein norsk embetsmann.  Han var byfogd og byskrivar på Kongsberg, og bergamtskrivar i 1792. I 1801 var han sorenskrivar i Mandal.

I 1815–16 var han 3. representant frå Lister og Mandals amt til det 1. ordentlege Storting, kor han var medlem av Lagtinget, Riksretten og tolv komitear.

Kjelder
 

Norske sorenskrivarar
Stortingsrepresentantar for Vest-Agder
Stortingsrepresentantar 1815-1817
Folk frå Eidsberg
Ole Torjussen Refsnes

Ole Torjussen Refsnes () var ein norsk gardbrukar, lærar og lensmann.

I 1815–16 var han 4. representant frå Lister og Mandals amt til det 1. ordentlege Storting. Han var 2. suppleant i 1821. 

Refsnes drukna i Øydnavatnet på ei reise heim frå Mandal.

Kjelder
 

Norske gardbrukarar
Stortingsrepresentantar for Vest-Agder
Stortingsrepresentantar 1815-1817
Døde av drukning
Folk frå Audnedal
Nils Brinck Bendz

Nils Brinck Bendz () var ein danskfødd jurist som virka i Noreg.
Han var cand. jur. i 1779, auditør same år. I 1786 var han mellom anna overbirkedomar og vrakar i Larvik. Han gifta seg med Inger Bugge frå Larvik.

Bendz representerte Larvik på Stortinget 1815-16 og Larvik og Sandefjord i 1821 og på det overordentlege storting i 1822. I 1815-1816 var han medlem av Lagtinget og fem komitear. Han var òg medlem av Riksretten mot Frederik Gottschalk von Haxthausen.

I 1821 var han medlem av åtte komitear, i 1822 medlem av Lagtinget. Han var medlem av Riksretten mot Thomas Fasting og Herman Wedel-Jarlsberg i 1821.

Kjelder
 

Norske juristar
Danske juristar
Stortingsrepresentantar for Larvik og Sandefjord
Stortingsrepresentantar 1815-1817
Stortingsrepresentantar 1821-1823
Folk frå Kerteminde
Taklaukslekta

Taklaukslekta (Sempervivum)  er ei planteslekt i bergknappfamilien som omfattar rundt 40
fleirårige, eviggrøne artar. Plantane i denne slekta har tjukke, kjøtfulle blad i rosettar og blomar i stengeltoppen som er kvite, gule eller raude. Dei tjukke blada lagrar vatn slik at dei klarer seg i solrike, steinete område, som fjell for viltveksande plantar og tak, steinhagar eller potter for dyrka plantar. 

Taklauk veks vilt i Nord-Afrika, Sør-Europa og Vest-Asia. Plantane veks særleg i fjellområde frå Pyreneane til Kaukasus. I tillegg til å tola tørke er taklauk også meir frostherdig enn mange andre sukkulentar, og nokre veks i hagar eller forvilla i Noreg. Den best kjende arten i slekta er taklauk (Sempervivum tectorum). Også kingeltaklauk (S. arachnoideum), som er tett spindelvevhåra, er mykje brukt i hagar.

Plantane er kjende for å danna ei rekkje avleggjarar i gode veksetilhøve, og eit engelsk namn på dei er hen and chicks, 'høne med kyllingar'. Det latinske namnet Sempervivum tyder 'alltid levande' og viser til at planten er eviggrøn og at han klarer seg i vanskelege veksetilhøve.

Namnet «taklauk» viser til at plantane ofte veks på tak, og ei utbreidd oppfatting har vore at dei vernar mot lynnedslag. Planten er blitt knytt til tordengudar som den norrøne Tor og den romerske Jupiter, og andre namn er Jupiter's beard og tysk Donnersbart ('toreskjegg').

Artar
Sempervivum altum
Sempervivum arachnoideum
Sempervivum armenum
Sempervivum atlanticum
Sempervivum ballsii
Sempervivum borissovae
Sempervivum calcareum
Sempervivum cantabricum
Sempervivum caucasicum
Sempervivum ciliosum
Sempervivum davisii
Sempervivum dolomiticum
Sempervivum erythraeum
Sempervivum glabrifolium
Sempervivum ingwersenii
Sempervivum juvanii
Sempervivum kindingeri
Sempervivum kosaninii
Sempervivum leucanthum
Sempervivum macedonicum
Sempervivum marmoreum
Sempervivum minus
Sempervivum montanum
Sempervivum nevadense
Sempervivum octopodes
Sempervivum ossetiense
Sempervivum pittonii
Sempervivum pumilum
Sempervivum soculense
Sempervivum sosnowskyi
Sempervivum tectorum
Sempervivum thompsonianum
Sempervivum transcaucasicum
Sempervivum wulfenii
Sempervivum zeleborii

Galleri

Kjelder

«Sempervivum» (14. februar 2009), Store norske leksikon. Fri artikkel henta 26. juli 2014.
<div class="references-small">
Denne artikkelen bygger på «Sempervivum» frå ,  den 26. juli 2014. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff

Bergknappfamilien
Sukkulentar
Hageplantar
Staffan Hellstrand

Staffan Hellstrand ) er ein svensk songar fødd i Stockholm.

Diskografi

Album
Hemlös (1989)
Den Stora Blå Vägen (1991)
Eld (1992)
Regn (1993)
Sot (1994)
Pascha Jims Dagbok (1996)
Underland (1998)
Underbarn (1999)
Starsång (2001)
Socker & Synder (2002)
Elektriska Gatan (2004)
Motljus (2006)
Spökskepp (2007)
Staffan Hellstrand (2012)
Blod & Tårar (2015)
Svaret På Allt (2018)

Fotnotar

Bakgrunnsstoff 

Svenske songarar
Folk frå Stockholm
En enkel sang

«En enkel sang» er ein song av Øystein Sunde og Benny Borg frå 1975. Songen er skriven av Frode Thingnæs og Johnny Sareussen.

Eurovision

Melodi Grand Prix 1975
«En enkel sang» deltok i Melodi Grand Prix 1975, den norske uttakinga til Eurovision Song Contest 1975 i Stockholm i Sverige. Songen vart framført på norsk av Øystein Sunde med eit lite orkester, og så på nytt av Benny Borg med eit stort orkester. Bidraget enda på tredjeplass med 30 poeng.

Fotnotar

Singlar frå 1975
Norske songar
Norskspråklege songar
Melodi Grand Prix 1975-songar
Norskspråklege Melodi Grand Prix-songar
Øystein Sunde-songar
Benny Borg-songar
Songar skrivne av Frode Thingnæs
Songar skrivne av Johnny Sareussen
Nordstjerneordenen

Nordstjerneordenen (svensk Nordstjärneorden) er ein svensk orden stifta 23. februar 1748 av kong Fredrik I til løn for «medborgerliga och ämbetsmannaförtjänster, för vetenskaper, vittra, lärda och nyttiga arbeten samt för nya och gagneliga inrättningar».

Frå 1975 er ordenen berre gjeve til svenske kongelege og utanlandske borgarar. Stormeister er den svenske monarken.

Sjå òg
Artiklar på Wikipedia om folk som har fått Nordstjerneordenen

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Svenske ordenar og medaljar
Effusiv bergart

Effusive bergartar er lavabergartar som er størkna på jordoverflata.

Kjelder
Effusive bergartar. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå https://snl.no/effusive_bergarter.

Vulkanske bergartar
Eirikitt

Eirikitt er eit mineral som ein tidlegare trudde var leifitt. Eirikitt finst i nefelinsyenitt-pegmatitt i eit lite skjerp på søraustsida av Vesle Arøya i Langesundsfjorden. Mineralet finst i mindre druser mellom feltspat og analcim danna i samband med hydrotermal omdanning av pegmatitten. Andre følgjemineral er zirkon, ægirin, polylithionitt, albitt, eudialytt, katapleiitt og pyroklor.

Mineralet har formelen (K,Na)2(Si,Al,Be)7(O,OH,F)14. Det er kalla opp etter faren til Leiv Eiriksson, Eirik Torvaldsson Raude.

Kjelder
Selbekk, Rune S.. (2012, 20. januar). Eirikitt. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/eirikitt.

Kaliummineral
Natriummineral
Ekeritt

Ekeritt er ein bergart som høyrer til djupbergartane i Oslofeltet. Han finst særleg omkring innsjøen Eikeren, og dessutan ulike stader i den nordlege delen av Oslofeltet. Mineralogisk er han ein alkalifeltspat-granitt med ægirin og arfvedsonitt. Med minkande kvartsinnhald får ein overgangar til nordmarkitt. Eit ekerittområde ved Gjerdingselva i Nordmarka er kjent for innhaldet sitt av sjeldne mineral som elpiditt, kupletskitt, janhaugitt, dalyitt, ei rekkje fluorid og andre.

Kjelder
Ekeritt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/ekeritt.

Djupbergartar
Ekshalasjonsbeslag

Ekshalasjonsbeslag er ei tynn skorpe eller eit belegg som vert danna på fjelloverflater i vulkanske område der det strøymer gassar ut frå jorda. Gassane reagerer til dels med oksygenet i lufta, og dels innbyrdes, og reaksjonane fører til ei avsetjing av sublimat i form av pulveraktige overtrekk eller tynne skorper på den kalde fjelloverflata. Det viktigaste av desse overtrekka er svovel, men ein finn òg ofte salmiakk (ammoniumklorid) og molysitt (jarn(III)klorid).

Sjå òg
 Efflorescens
 Fumarole 
 Solfatar

Kjelder
Raade, Gunnar. (14. februar 2009). Ekshalasjonsbeslag. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/ekshalasjonsbeslag.

Vulkanologi
Ellenbergeritt

Ellenbergeritt er eit purpurfarga silikatmineral som blir danna ved høge trykk. 

Mineralet vart først skildra i 1986 i Alpane og er kalla opp etter den franske geologen F. Ellenberger. Den kjemiske formelen er Mg6TiAl6Si8O28(OH)10. Eit fosfatmineral med same struktur som ellenbergeritt, fosfoellenbergeritt, er òg kjent frå Alpane og finst som innesluttingar i heneuitt i ein serpentin-magnesitt-bergart frå Modum.

Kjelder

Sorosilikat‎
Magnesiummineral
Titanmineral
Aluminiummineral
Ellingsenitt

Ellingsenitt er eit kalsiumsilikat-mineral med kjemisk formel Na5Ca6Si18O38(OH)13 ·6H2O. 

Det er funne i Aris i Namibia og er kalla opp etter Hans Vidar Ellingsen (1930- ), som først fann mineralet saman med Astrid Haugen.

Mineralet er nærskyldt med mineral som til høyrer gyrolitt-reyeritt-gruppa. 

Assosierte mineral er natrolitt, ægirin, albitt, manganoneptunitt, mikroklin, tuperssuatsiaitt, villiaumitt og polylithionitt.

Kjelder
Selbekk, Rune S. (21. oktober 2012). Ellingsenitt. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/Ellingsenitt.

Kalsiummineral
Silikatmineral
Elpiditt

Elpiditt er eit mineral. Det er fargelaust, gult eller raudleg og krystalliserer rombisk. Kjemisk er det eit natrium–zirkonium-silikat, Na2ZrSi6O15·3H2O. 

I Noreg har ein funne mineralet i ekeritt ved Gjerdingselva i Nordmarka ved Oslo, saman med ei rekkje andre sjeldne mineral.

Kjelder
Raade, Gunnar. (14. februar 2009). Elpiditt. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/elpiditt.

Natriummineral
Zirkoniummineral
Silikatmineral
Emplektitt

Emplektitt er eit ertsmineral som inneheld kopar og vismut, CuBiS2. 

Ein har mellom anna funne det i Telemark og ved Konnerudkollen nær Drammen.

Kjelder
Raade, Gunnar. (14. februar 2009). Emplektitt. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/emplektitt.

Koparmineral
Vismutmineral
Enargitt

Enargitt er ein rik koparerts, Cu3AsS4, som i tillegg til kopar, arsen og svovel òg kan innehalde ein del antimon og jarn. Mineralet er gråsvart til svart med metallisk glans og krystalliserer rombisk. Det er ein viktig koparerts mellom anna i Peru, Chile, Mexico og Montana i USA.

Kjelder
Enargitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/enargitt.

Bakgrunnsstoff

Koparmineral
Arsenatmineral
Svovelsaltmineral
Ortorombiske mineral
Engelsk jord

Engelsk jord er ein laus bergart, ein walisisk varietet av trippel. Han består av mikroskopiske skal av kiselalgar og blir brukt som slipemiddel.

Kjelder
Engelsk Jord. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/engelsk_jord.

Slipemiddel
Bergartar
Enkrinittkalk

Enkrinittkalk er eit opptil 40 meter tjukt lag av kalkstein med yngste mellomordovicisk alder i strøket Langesund–Gjerpen. Han vert òg kalla steinvikskalk etter Steinvik sørvest for Langesund.

Enkrinittkalken inneheld rikeleg av sjøliljestilkar (enkrinittar) og kan vere ein ganske rein kalkstein med opptil 96 % kalsiumkarbonat. Han blir brote i stor utstrekking til industrielt bruk (mellom anna til fabrikasjon av sement) ved Dalen gruve, ved Bjørntveit og Kjørholt kalksteinsbrudd.

Kjelder
Enkrinittkalk. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/enkrinittkalk.

Sedimentære bergartar
Ensisheim-meteoritten

Ensisheim-meteoritten er ein steinmeteoritt på 127 kg som 16. november 1492 fall ned i Ensisheim i Alsace. Den største delen av steinen med vekt 54,75 kg, er oppbevart i rådhuset i Ensisheim.

Meteoritten vart observert som ei eldkule frå ein avstand opp til 150 km unna staden han til slutt landa. Sebastian Brant (1458–1521), ein satirikar og forfattar av «Das Narrenschiff» skildra meteoritten i eit dikt.

Kjelder
Ensisheim-meteoritten. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/Ensisheim-meteoritten.

Bakgrunnsstoff

Franske meteorittar
1492 i Frankrike
Epididymitt

Epididymitt er eit mineral med same samansetjing som eudidymitt, NaBeSi3O7(OH). 

Det vart første gongen skildra i 1893 frå syenittpegmatitt på Grønland og vart påvist frå Langesundsfjorden i 1898.

Kjelder
Raade, Gunnar. (14. februar 2009). Epididymitt: mineral. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/epididymitt%2Fmineral.

Berylliummineral
Silikatmineral
Enstatitt

Enstatitt er eit rombisk pyroksenmineral som består av magnesiumsilikat, Mg2Si2O6, ofte med ein del jarn (jfr. bronzitt
og hypersthen). Mineralet er fargelaust, gulaktig, grønleg eller brunleg og finst i mange ulike bergartar (mafiske og ultramafiske magmatiske bergartar, ein del høgmetamorfe bergartar og meteorittar). 

Særleg store krystall er kjent frå apatittgangar i Bamble og i olivinsteinsførekomstar på Sunnmøre og i Nordfjord. Namnet kjem av at mineralet står i mot varme.

Kjelder
Raade, Gunnar. (14. februar 2009). Enstatitt. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/enstatitt.

Inosilikat
Magnesiummineral
Jernmineral
Pyroksengruppa
Ortorombiske mineral
Epidot

Epidot, tidlegare kalla pistacitt, er eit grønt mineral. Det er særleg vanleg som ein bestanddel av lågmetamorfe bergartar, som grønskifer. 

Det finst i større krystall på skarnførekomstar, som i Arendal og Oslofeltet, og saman med zeolittar på holrom i basalt.

Den kjemiske formelen er Ca2Al2(Fe3+;Al)(SiO4)(Si2O7)O(OH) og det er eit hydroksylhaldig silikat av kalsium, aluminium og jarn. Mineralet har monoklin symmetri.

Kjelder
Raade, Gunnar. (20. januar 2012). Epidot. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014.

Bakgrunnsstoff

Kalsiummineral
Aluminiummineral
Jernmineral
Epidotgruppa
Monokline mineral
Epsomitt

Epsomitt, òg kalla epsomsalt, engelsk salt eller bittersalt, er eit fargelaust til kvitt mineral som består av vasshaldig magnesiumsulfat, MgSO4·7H2O. Det krystalliserer rombisk. Mineralet er lett løyseleg i vatn. I tørr luft kan det miste éit molekyl krystallvatn og gå over til heksahydritt. Det finst naturleg som utblomstringar (efflorescensar), i avsetninger frå mineralkjelder og ved fumaroleaktivitet, og dessutan i saltførekomstar. Saltet vart første gongen framstelt i England av N. Grew i 1695 av mineralvatn frå kjeldene i Epsom, og mineralet har fått namn etter denne staden. Saltet vart tidlegare brukt som avføringsmiddel, ved etterbehandling av tekstil (appretur), i gjødsel, badesalt og meir.

Kjelder
Epsomitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/epsomitt.

Magnesiummineral
Sulfatmineral
Grottemineral
Ortorombiske mineral
Ertemalm

Ertemalm er ein slags sjømalm.

Sjå òg 
 Myrmalm

Kjelder
Ertemalm. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/ertemalm.

Jern
Essexitt

Essexitt er eit gabbrobergart som fører nefelin. Han er kalla opp etter Essex County i Massachusetts i USA. 

Ein har funne ein liknande bergart i sirkulære intrusjonar i Oslofeltet, men som vanlegvis ikkje fører nefelin. Denne har blitt kalla Oslo-essexitt.

Kjelder
Raade, Gunnar. (14. februar 2009). Essexitt. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/essexitt.

Vulkanske bergartar
Erythrin

Erythrin, òg kalla koboltblomst, er eit vent raudfarga mineral som blir danna ved forvitring av mellom anna koboltitt. Det er eit vasshaldig koboltarsenat med formel Co3(AsO4)2·8H2O, som krystalliserer monoklint og tilhøyrer vivianittgruppa. 

I Noreg er det særleg kjent frå koboltførekomstar på Modum i Buskerud. Den analoge nikkelsambindinga, annabergitt (nikkelblomst), er grå- til grønfarga og er i Noreg påvist frå Råna i Ballangen.

Kjelder

Koboltmineral
Arsenatmineral
Vivianittgruppa