alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Damptrykk

Damptrykk er trykket til damp i likevekt med sin eigen fasetilstand som væske eller fast stoff. Alle væsker og faste stoff har ein tendes til å fordampe til gassform og alle gassar har ein tendens til å kondensere tilbake til sin opphavlege fase (anten væske eller fast stoff). Ved ein viss temperatur for eit visst stoff så finst det eit trykk der gassen til stoffet er i dynamisk likevekt med væskefasen eller den faste fasen til stoffet. Dette er damptrykket til stoffet ved denne temperaturen. 

Likevektsdamptrykket eller dampen sitt mettingstrykk er ein indikasjon på væska sin fordampingsevne. Dette er knytt opp til molekyla og atoma sin evne til å forlate ei væske eller eit fast stoff. Eit stoff med høgt damptrykk ved normal temperatur vert som regel kalla flyktig. Kelvinlikninga viser korleis vassdampen sitt mettingstrykk er avhengig av dropestorleiken. 

Eit døme er vassdamp når lufta er metta med vassdamp. Då finn ein damptrykket over ei flat vassflate og er i dynamisk likevekt der kondensasjonsraten til vatn er lik fordampingsraten til vatn. Generelt vert damptrykket høgare når temperaturen vert høgare. Når luft er ved vassdampen sitt mettingstrykk seier ein at lufta er ved doggpunktet. Altså ved vassdampen sitt mettingstrykk har luft ei relativ fukt på 100 % og ein vil få kondensasjon om ein aukar vassdampinnhaldet i lufta eller reduserer temperaturen. 

Den internasjonale standarden for vassdampen sitt mettingstrykk er gjeven ved Goff-Gratch-likninga. 

Om ein har heilt rein luft og vassdropane er særs krumme, som dei er når dei er små, så må ein ha relative fukt over 100 % (kalla overmetting) for å få likevekt. Når dropar kjem opp i ein storleik på om lag 20 mikrometer, så kan dei overleve ved 100 % relativ fukt. Når dropane veks ved kollisjon og koalesens kan dei overleve kengre fordi kurven vert glattare når dropane veks. I jordatmosfæren må ein som regel dropane kondensere på kondensasjonskjerner for å kunne vekse raskt nok til å falle ned som nedbør eller verte skyer. På grunn av oppløysingseffekten kan dropane oppstå ved relativ fukt langt under det verkelege mettingsvassdamptrykket, fordi andre stoff har andre mettingstrykk. Om temperaturen i ei sky vert låg nok, som i nimbostratus og cumulonimbus, kan mikroskopiske iskrystallar oppstå og fungere som kondensasjonskjerner. Denne prosessen vert kalla Bergeronprosessen.

Dampptrykket til alle stoff aukar ikkje-lineært med temperaturen i forhold til Clausius-Clapeyron-forholdet. Kokepunktet til ei væske ved atmosfærisk trykk er temperaturen der dampptrykket til ei væske er lik damptrykket til den omliggande lufta. Om temperaturen då aukar vil damptrykket verte stort nok til å overvinne atmosfæretrykket og løfte væska i form av bobler inne i væska.

Sjå òg 
 Absolutt fukt
 Clausius-Clapeyron-likninga
 Damp-væske-likevekt
 Flyktig stoff
 Partialtrykk
 Relativ fukt
 Relativ flyktigheit
 Trippelpunkt

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Vapor pressure» frå , den 19. februar 2008.

Fotnotar 

Kjemiske eigenskapar
Fysikalsk kjemi
Kjemiteknikk
Atmosfærisk termodynamikk
Diskusjon.no

Diskusjon.no er eit norsk diskusjonsforum på internett. Forumet fungerer som diskusjonsforum for brukarane av nettsidene Hardware.no, Kulturo.no, Gamer.no, Akam.no, Amobil.no, Amotor.no, The Experience og HWB.no. Ansvarleg redaktør er Håvard Røste.

Diskusjon.no har i dag 217 470 brukarar, og 18 167 892 innlegg (4. september 2011). Dette gjer Diskusjon.no til det nest største diskusjonsforumet i Noreg, og eit av dei 100 største foruma i verda.

Forumet har over 60 moderatorer, der flesteparten er vanlege brukarar som har vist at dei kan mykje og er villige til å gjere litt for å få eit betre forum. Resten er tilsette i Hardware.no-nettverket.

Bakgrunnsstoff 
 Diskusjon.no

Kjelder 

Norske nettstader
Akustisk impedans

Akustisk impedans Z (eller lydimpedans) er generelt ein kompleks og difor frekvensavhengig parameter. Impedansen vert som oftast framstilt som amplitude og fase som funksjon av frekvens. Det vert ofte nytta logaritmisk frekvensakse. 
Ein skil mellom spesifikk akustisk impedans, akustisk impedans og akustisk strålingsimpedans.

Spesifikk akustisk impedans 
Spesifikk akustisk impedans er definert som tilhøvet mellom lydtrykket p og partikkelfarten u i ei planbølgje i fritt felt:

.

Spesifikk akustisk impedans har eining Pa s/m. I luft med ein temperatur på 20 °C er z = 413 Pa s/m.

Akustisk impedans 
Den akustiske impedansen i eit røyr (med liten diameter i høve til bølgjelengda) vert (av historiske grunnar) kalla akustisk impedans. Han er definers som spesifikk akustikk impedans over arealet S av tverrsnittet til røyret:

.

Akustisk impedans har eining Pa s/m³. Produktet uS har eining m³/s og vert kalla volumfarten. Den akustiske impedansen Z er invers proporsjonal med arealet S.

Akustisk strålingsimpedans 
Impedansen sett frå ei akustisk kjelde (høgtalar) vert kalla strålingsimpedansen. Han varierer med produktet kr, der k er bølgjetalet og r er avstanden frå kjelda. I fjernfeltet (kr > 1) er den akustiske strålingsimpedansen

,

der S er overflatearealet til kjelda. Den akustiske strålingsimpedansen har med andre ord ein reell verdi i fjernfeltet, men i nærfeltet (kr < 1) er er verdien kompleks.

Sjå òg 
 Veggimpedans
 Elektrisk impedans
 Bølgjeimpedans (innan elektromagnetisme)
 Mekanisk impedans

Bakgrunnsstoff 
 Ohm si lov som ein akustisk ekvivalent
 Forhold mellom akustiske storleikar assosiert med enkle progessive lydbølgjer - pdf

Kjelde 
 Kinsler, L.E., Frey, A.R., Coopers, A.B. og Sanders, J.V., Fundamentals of acoustics, John Wiley & Sons, 1982.

Fundamental akustikk
Temperaturmåling

Temperaturmåling ved bruk av moderne vitskaplege termometer og temperaturskalaer går tilbake til tidleg på 1700-talet då Gabriel Fahrenheit tilpassa eit termometer med å kvikksølv og nytta ein skala som var utvikla av Ole Christensen Røemer. Fahrenheitskalaen er framleis i bruk (hovudsakleg USA) i tillegg til Celsius og Kelvin sine skalaer.

Den gjennomsnittlege lufttemperaturen i verda er 15 °C.

Måling av lufttemperatur 

Dei fleste vêrstasjonar måler temperatur og luftfukta nær overflata av jorda med termometer plassert i eit stevensonbur som er eit standardisert instrumentbur med god ventilasjon. Termometeret skal plasserast 1,25 til 2 meter over bakken etter Verdas meteorologiorganisasjon (WMO) sine definisjonar.

Samanlikning av temperaturskalaer 

¹ Temperaturskalaen er ikkje i bruk lenger

² Normal krossptemperatur er 36.6 °C ±0.7 °C. 

Enkelte tal i tabellen er runda av

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Temperature measurement» frå , den 19. februar 2008. 
 

Atmosfærisk termodynamikk
Varme
Medisinske undersøkingar
Ole Christensen Rømer

Ole Olaus Christensen Rømer () var ein dansk astronom, fysikar og teknikar. 

Rømer reiste i 1671 til Paris der han var i ti år som medlem av Akademiet og astronom ved Paris-observatoriet. Han påviste i 1676 at lyset har ein endeleg snøggleik. I 1676 vart han professor i matematikk i København, ei stilling han starta i 1681, og i 1705 vart han politi- og borgarmeister i byen. 

I Paris brukte han den forseinkinga han observerte ved solformørkingane på Jupiter sin månader når dei var på veg bort frå jorda i forhold til når dei var på veg mot jorda, til å rekne ut lysfarten. Observasjonane gjorde han i 1672, og i 1676 rekna han ut lysfarten til å vere 227 000 km/s, eit avvik på om lag 24 % frå det som er korrekt (300 000 km/s).

Rømer gjennomførte mange praktisk-tekniske reformer, mellom anna når det gjeldt måleeiningar, og han introduserte det første nasjonale systemet for vekt og mål, og innførte det nye fotsystemet som vart innført i Danmark-Noreg, eit system han baserte på eit gjennomsnitt av rhinsk fot. Det viste seg derimot at Rømer sine utrekningar av rhinsk fot var feil, slik at foten måtte omdefinerast i 1698. I 1700 fekk Rømer kongen til å innføre den gregorianske kalenderen i Danmark-Noreg. 

Rømer utvikla i 1701 ein av dei første temperaturskalaene, Rømerskalaen. Fahrenheit vitja han i 1708 og utbetra skalaen og resultatet vart Fahrenheit-skalaen som framleis er i bruk i somme land i dag. 

Som borgarmeister innførte Rømer gatelamper (oljelamper) i København og arbeidde hardt for å kontrollere tiggarar, fattige, arbeidsløyse og prostituerte i København. 

Han fann opp meridiansirkelen. Dei verdifulle handskrivne meridianobservasjonane hans gjekk tapt i ein bybrann i København i 1728, og berre observasjonane hans frå 21.–23. september 1706, kalla Tredagers arbeide (eller Triduum), er bevart.

Sjå òg 
 Rhinsk fot
 Fot
 Alen
 Dansk alen

Kjelder

Bakgrunnsstoff

 

Astronomar på 1600-talet
Danskar på 1600-talet
Danske astronomar
Elevar ved Københavns Universitet
Vitskaplege instrumentmakarar
Folk frå Aarhus
Absolutt rørsle

Absolutt rørsle er rørsle i forhold til rommet, utan referanse til noko anna. 

Omkring 1860 oppdaga den skotske fysikaren James Clerk Maxwell at lys er elektromagnetiske bølgjer. Fysikarane meinte at dei elektromagnetiske bølgjene måtte ha eit medium å breie seg i og dette vart kalla eteren. Ein meinte at eteren var i ro og fylte heile universet. Absolutt rørsle vart då oppfatta som rørsle i forhold til eteren. 

Jorda har ein snøggleik på om lag 30 km/s i banerørsla si rundt sola. Albert Michelson og Edward Morley utførte i 1887 eit eksperiment for å måle denne snøggleiken, som vart oppfatta som ein snøggleik gjennom eteren. Men eksperimentet gav ikkje noko resultat. 

I følgje relativitetsteorien kan ikkje absolutt snøggleik målast og det finst heller ingen eter. Dei elektromagnetiske bølgjene er svingingar i elektriske og magnetiske felt og flyttar seg gjennom tomt rom. Ein kan berre måle rørsla til ein lekam i forhold til eit anna. 

Omgrepet absolutt rørsle, eller Motus Absolutus, vart første gong brukt av Isaac Newton i Philosophiæ naturalis principia mathematica.

Sjå òg 
 Relativitetsteorien
 Tregleikssystem

Kjelder 
 

Relativitet
Klassisk mekanikk
Tid
Fysisk kosmologi
Vienna Standard Mean Ocean Water

VSMOW eller Vienna Standard Mean Ocean Water er ein isotopisk vasstandard som vart definert i 1968 av Det internasjonale atomenergibyrået. Trass i det noko villeiande uttrykket «ocean water» (sjøvatn) refererer VSMOW til reint vatn (H2O) og inneheld ikkje salt eller andre stoff i det heile tatt. VSMOW fungerer som ein standardreferanse for å samanlikne isotopforhold i hydrogen og oksygen, hovudsakleg i vassprøvar. Særs reint, destillert VSMOW-vatn vert nytta til å lage særs nøyaktige instrument som måler dei fysiske eigenskapane til vatn og for å definere standardar for laboratorium. 

Tidlegare vart normalt sjøvatn og smelta snø nytta som referansepunkt. Desse vart vidare reinsa i 1960-åra etter standarddefinisjonen Standard Mean Ocean Water (SMOW). Det amerikanske National Bureau of Standards (i dag NIST) oppretta ein fysisk vasstandard for globalt bruk. Den fysiske integriteten til den amerikanske standarden vart derimot snart trekt i tvil. 

VSMOW er ei rekalibrering av den opphavlege SMOW-definisjonen og vart oppretta i 1967 av Harmon Craig og andre forskarar frå Scripps Institution of Oceanography, som blanda destillert havvatn frå forskjellige område på jorda. VSMOW er framleis eit av dei store isotopiske referansepunkta for vatn som er i bruk i dag. 
remains one of the major isotopic water benchmarks in use today.

Eigenskapar til VSMOW 
 Væske, maksimum tettleik: 999,97495 kg/m3 ved 3,984 °C
 Tettleik til smeltande is: 916,8 kg/m3
 Smeltepunkt: 0.000 089(10) °C
 Trippelpunkt: 0.01 °C (nøyaktig ut frå definisjonen) ved 611.657 Pa
 Kokepunkt ved 1013,25 hPa: 99,9839 °C, (99,974 °C med kalibrering ved ITS-90)
 Molar masse: 18,015268 gram per mol

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Vienna Standard Mean Ocean Water» frå , den 19. februar 2008.

Bakgrunnsstoff 
 Det internasjonale atomenergibyrået - IAEA
 ITS-90

Kjerneteknologi
Miljøisotopar
Kjemisk oseanografi
Vassformer
Gehør

Gehør er evna til å oppfatta, og kunna gje att, tonar ein høyrer. Ordet er tysk og tyder høyrsle.

Absolutt gehør vil seia at ein kan avgjera kva tone ein høyrer berre ved hjelp av si eiga høyrsle. Absolutt gehør er medfødd.

Tone
Tyske ord og uttrykk
CGS-systemet

CGS-systemet (forkorting for centimeter-gram-sekund-systemet), Gauss-systemet eller absolutt målsystem er eit målesystem som går ut frå grunneiningane centimeter, gram og sekund.

Systemet vart føreslått i 1832 av den tyske matematikaren Carl Friedrich Gauss og vart utvida med elektromagnetiske einingar av James Clerk Maxwell og William Thomson. CGS-systemet vart erstatta av MKSA-systemet og seinare SI-systemet.

CGS-systemet vert i dag brukt i noko amerikansk teknisk litteratur, særleg innan elektrodynamikk og astrofysikk. Mange astronomar argumenterer for at notasjonen vert enklare med dette systemet.

 
Metrologi
Gauss-systemet

Gauss-systemet, Det gausske einingssystemet eller Det symmetriske CGS-systemet er ein kombinasjon av Det elektrostatiske og Det elektromagnetiske CGS-systemet, der elektriske storleikar stort sett vert gjeve i elektrostatiske eininga og magnetiske storleikar i elektromagnetiske eininga.

Kjelder
Gauss&Apos; enhetssystem. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 9. november 2013 frå http://snl.no/Gauss%26apos%3B_enhetssystem.

CGS-einingar
Målesystem
Trippelpunkt

Trippelpunktet til eit stoff er temperaturen og trykket der dei tre aggregattilstandane (fast stoff, gass og væske) til stoffet kan eksistere samstundes i termodynamisk likevekt. 

Til dømes er trippelpunktet til kvikksølv ved −38,8344 °C, ved eit trykk på 0,2 MPa. 

Trippelpunktet til vatn vert nytta til å definere kelvin, SI-eininga til termodynamisk temperatur. Talet som er gjeve for temperaturen til trippelpunktet er ein eksakt definisjon og ikkje ein målt storleik.

Trippelpunktet til vatn 

Den enkle kombinasjon av trykk og temperatur der reint vatn, rein is og rein vassdamp kan eksistere samstundes i stabil likevekt skjer ved nøyaktig 273,16 K (0,01 °C) og eit trykk på 611,73 pascal (ca. 6,1173 hPa, 0,0060373057 atm). Ved dette punktet er det mogeleg å endre heile stoffet til anten is, vatn eller vassdamp ved å gjere små endringar i trykk eller temperatur. Strengt tatt bør òg flata som skil dei forskjellige fasane vere fullstendig flate for å unngå overflatespenningar. 

Vatn har eit uvanleg og komplisert fasediagram, men dette påverkar ikkje omtalen om trippelpunktet. Ved høge temperaturar fører auka trykk til at ein først får væske og så is (over om lag  Pa får ein ei krystallinsk form for is som er tettare enn vatn.) Ved lågare temperaturar under kompresjon forsvinn væskefasen og vatn går direkte frå gass til fast stoff. 

Ved konstant trykk over trippelpunktet fører oppvarming at is går frå fast stoff til væske og så til gass, eller vassdamp. Ved trykk under trippelpunktet, slik som i verdsrommet der trykket er nær null, kan ikkje flytande vatn eksistere. I ein prosess kalla sublimasjon går is direkte over til damp når han vert oppvarma.

Sjå òg 
 Kritisk punkt i termodynamikk
 Gibbs sin faseregel
 ITS-90
 Aggregattilstand
 Vienna Standard Mean Ocean Water (VSMOW)
 Vakuumdestillering

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Triple point» frå , den 19. februar 2008. 
 

Kjemiske eigenskapar
Termodynamikk
Faseendringar
Terskeltemperaturar
Musikkgruppa Quasi

Quasi er ei Indie-rock-gruppe som vart grunnlagd i Portland i 1993. Medlemane i gruppa er Sam Coomes, Janet Weiss og Joanna Bolme.

Diskografi

Album
 Self-titled cassette (1993) sjølvutgjeve
 Early Recordings (1996) Key Op (utgjeve på nytt i 2001 av Touch & Go)
 R&B Transmogrification (1997) Up
 Featuring "Birds" (1998) Up
 Field Studies (1999) Up
 The Sword of God (2001) Touch & Go
 Hot Shit! (2003) Touch & Go / Domino Records (Europa) — inlkluderer the Live Shit bonus CD.
 When the Going Gets Dark (2006) Touch & Go / Domino Records (Europa)
 Quasi Self Boot 93-96 (2006) Sjølvutgjeve, berre turneutgjeving

EPar og singlar
 Kill Rock Stars Singles Club 7" (1993) Kill Rock Stars
 Split 7" with Bugskull (1994)
 "The Poisoned Well" / "California" 7" (1998)	
 Split 7" with Mars Accelerator og Space Pants (2000)
 "The Sword of God" (2001)
 Tour 7" (2001)
 Hot Shit Tour CD (2003)

Kjelde 

USA-amerikanske musikkgrupper
Musikkgrupper skipa i 1993
Fagrskinna

Fagrskinna er ei soge om dei norske kongane frå Halvdan Svarte til 1177. Originaltittelen var Nóregs konunga tal som tyder 'Opprekninga av Noregs kongar'. Soga er truleg skriven av berre éin person, men kven dette er, er ikkje kjent. Forfattaren må ha vore islending, men soga kan vere skriven i Trøndelag.

Soga er sett saman i 1220-åra. Ho har namn etter eit handskrift islendingen Thormod Torfæus, som arbeidde på Kristian V si tid, fann og kalla Fagrskinna fordi det var uvanleg fagert i innbinding og utstyr. Ein eldre versjon av same soga var òg kjend. Begge desse manuskripta gjekk tapt då det danske universitetsbiblioteket brann i 1728, og er i dag berre kjende gjennom avskrift frå 1600-talet.

Etter Snorres Heimskringla er Fagrskinna den mest utførlege kjelda for kunnskap om norsk høgmellomalder. Snorre Sturlason har truleg nytta Fagrskinna som kjelde då han skreiv om dei norske kongane før Heilag-Olav, medan Snorres Olavssoge har vore kjelde for Fagrskinna.

Kjelde 
 Johan Schreiner: Fagrskinna - En norsk kongesaga Fabritius & Sønner Oslo 1926

Islendingesoger
Norrøn tid
Arara

Arara er ein kommune i delstaten Paraíba i Brasil.

Staden var opphavleg folkesett av kiririfolk.

Byar i Brasil
Busetnader grunnlagde i 1961
Emmen

Emmen er ein kommune og by nordaust i Nederland i provinsen Drenthe med om lag 110 000 innbyggjarar.

Emmen er ein planlagt by og oppstod frå fleire mindre bonde- og torvinnhaustingssamfunn som har eksistert i Drenthe sidan mellomalderen. Byen voks først etter den andre verdskrigen. Forstadane vart bygd med klokka rundt det gamle sentrumet av Emmen. Sidan han er såpass ny er det få historiske landemerke i byen, men det finst ei gammal kyrkje ved marknadsplassen som er frå mellomalderen. Tinghuset og postkontoret er frå byrjinga av 1900-talet.

Tidleg i 1980-åra vart dyreparken Dierenpark Emmen opna nær byen. Parken trekkjer til seg mange turistar og er økonomisk viktig for byen. Arbeidet med å byggje parken byrja allereie i 1930-åra og han stod ferdig på 1970-talet. Han har over 1,5 millionar vitjande kvart år.

Emmen er den nest største byen i Drenthe, og arealmessig er han ein av dei største kommunane i Nederland, sjølv om det meste av områda er landleg. Dei viktigaste landsbyane i kommunen er Emmercompascuum, Klazienaveen, Nieuw-Amsterdam og Schoonebeek.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Emmen, Netherlands» frå ,  den 19. februar 2008.

Fotnotar

Bakgrunnsstoff 

 Offisiell nettstad

Kommunar i Drenthe
Byar i Drenthe
Ede

Ede er ein kommune og by i Nederland i provinsen Gelderland med om lag 105 000 innbyggjarar.

Sjølve byen ligg halvvegs mellom Arnhem og Utrecht og har veg- og jernbanesamband til desse to.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Ede, Netherlands» frå ,  den 19. februar 2008.

Fotnotar

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell nettstad
 Kart over kommunen Ede 
 Kart over byen Ede 

Kommunar i Gelderland
Byar i Gelderland
Westland i Nederland

Westland er ein kommune vest i Nederland i provinsen Zuid-Holland med om lag 100 000 innbyggjarar. 

Kommunen består av tettstadaneDe Lier, 's-Gravenzande, Monster, Naaldwijk, Wateringen, Heenweg, Honselersdijk, Kwintsheul, Maasdijk, Poeldijk og Ter Heijde.

Kommunen vart oppretta 1. januar 2004 ved at kommunane De Lier, 's-Gravenzande, Monster, Naaldwijk og Wateringen vart slått saman. Westland er ikkje ein eigen by i kommunen. 

I Honselersdijk ligg det største selskapet i verda, FloraHolland, som sel blomar på auksjon. Dette er ein særs viktig del av økonomien i Westland. Blomar frå Westland vert sendt over heile verda.

Bakgrunnsstoff 
 Kart over Westland

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Westland, Netherlands» frå ,  den 19. februar 2008.

Fotnotar 

Kommunar i Zuid-Holland
Oslo Lufthamn

Oslo Lufthamn (, ), tidlegare kjend som Oslo Lufthamn, Oslo Lufthamn, Gardermoen, Gardermoen og OSL, er den største og mest trafikkerte lufthamna i Noreg. Lufthamna ligg på Romerike nord for Oslo, for det meste på Gardermoen i Ullensaker kommune, men har òg areal i grannekommunen Nannestad.

Norwegian, SAS og Widerøe har base på Gardermoen.
Gardermoen har to parallelle rullebanar som er høvesvis  m (01L/19R) og  m (01R/19L) lange, og 71 flyoppstillingsplassar. Gardermoen flystasjon utgjer den militære delen av lufthamnsområdet og er driven av Luftforsvaret.

Jarnbanelina mellom Oslo og Hamar passerer lufthamna, med stasjon under ekspedisjonsbygningen, der både langdistansetoga og lokaltoga på denne strekninga stoggar. Her er dessutan særskild stasjon for høgfartstoget Flytoget mellom lufthamna og Drammen, med stopp på dei store stasjonane undervegs, mellom andre Oslo Sentralstasjon og Nationaltheatret stasjon i Oslo sentrum.

I tidlegare tider var det ekserserplass for kavaleriet på eit av areala der Oslo Lufthamn ligg no. Under den andre verdskrigen bygde den tyske okkupasjonsmakta ein militær flyplass med to rullebaner og hangarar på området, og etter krigen vart denne flyplassen ein av basane for det norske luftforsvaret. På slutten av 1980-talet vart Gardermoen meir og meir nytta til sivil luftfart ved at chartertrafikken vart flytte over hit for å avlaste Oslo lufthamn, Fornebu i Bærum kommune vest for Oslo, som då var hovudflyplassen for Oslo. Somme langdistanseruter til utlandet vart òg flytta til Gardermoen med tida, av di rullebana på Fornebu vart i stuttaste laget for dei store flya som vart teke i bruk, medan rullebana på Gardermoen var lang nok. Lufthamna på Gardermoen opna i si nye form med to rullebaner i 1998, samstundes som Oslo lufthamn, Fornebu vart lagd ned.

Terminalbygget vart utvida i 2017 for å auka kapasiteten. Det fekk ein ny pir, 21 nye butikkar og 37 nye restaurantar og barar. Utvidinga vart offisielt opna 27. april 2017. Bygget vart totalt sett rundt dobbelt så stort i areal som tidlegare, og kapasiteten auka til 40 millionar reisande årleg.

Kjelder

Delar av denne artikkelen bygger på «Oslo Lufthamn» frå ,  den 21. mai 2021.

Bakgrunnsstoff 
 Nettstaden til lufthamna (Avinor)

Flyplassar i Viken
Skipingar i 1998
Houens fonds diplom
Deventer

Deventer er ein kommune og by i Nederland i provinsen Overijssel. Byen ligg i regionen Salland og har om lag 100 000 innbyggjarar. Deventer ligg på austsida av elva IJssel, men små delar av kommunen ligg òg på vestsida. I 2005 vart den vesle kommunen Bathmen (med 5 000) slått saman med Deventer. 

Deventer har ein jernbanestasjon langs den viktige linja Amsterdam / Utrecht–Amersfoort–Osnabrück–Berlin / Hamburg og langs Groningen–Zwolle–Arnhem–Nijmegen. Han ligg òg ved motorvegen A1, 90 km frå Amsterdam. Vegen går vidare til Berlin. 

Deventer vart truleg grunnlagd av den engelske misjonæren Lebuinus rundt 768, som bygde ei trekyrkje her ved breidda av IJssel. Dette var ikkje den første busetnaden i området, som har vore busett sidan bronsealderen. I seinmellomalderen var byen medlem i Hansaen og var ein av byane som dreiv handel på Bryggen i Bergen.

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell side
 Hansabyar
 Offisiell turistside

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Deventer» frå , den 19. februar 2008.

Fotnotar 

Kommunar i Overijssel
Byar i Overijssel
Hansaen
Sittard-Geleen

Sittard-Geleen er ein kommune i Nederland i provinsen Limburg med om lag 95 000 innbyggjarar. Han vart oppretta i 2001 frå dei tidlegare kommunane Sittard, Geleen og Born.

Kommunen er den nest største i Limburg etter Maastricht. I vest grensar kommunen til Belgia, medan han i aust grensar til Tyskland

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Sittard-Geleen» frå , den 19. februar 2008.

Fotnotar 

Kommunar i Limburg i Nederland