alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Johann Joachim Winckelmann

Johann Joachim Winckelmann () var ein tysk arkeolog og kunsthistorikar. Han vert rekna som grunnleggjaren av den vitskaplege arkeologien. Winckelmann var ein av dei fremste representantane for den tyske nyhumanismen.

Verk
 Skrifter og etterlatenskap:
 Bd.IV,1: Geschichte der Kunst des Alterthums, Mainz 2003, Text, 1. oppl.. Dresden 1764; 2. oppl. Wien 1776.
 Geschichte der Kunst des Alterthums. Dresden 1764. Faksimiletrykk av førsteutgaven, 1966. (Studien zur deutschen Kunstgeschichte. 343.)
 Kleine Schriften, Vorreden, Entwürfe. Utgitt av Walther Rehm. Med innledning av Hellmut Sichtermann. Berlin 1968.  
 Briefe. 4 bd.. Utgitt av Walther Rehm og Hans Diepolder. de Gruyter, Berlin 1952-1957
 Monumenti antichi inediti, spiegati ed illustrati 1767

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Johann Joachim Winckelmann» frå ,  den 31. juli 2011. 
 oppgav desse kjeldene:
Johann Wolfgang von Goethe: Winckelmann und sein Jahrhundert. Tübingen 1805 (mit Beiträgen von Meyer and Wolf)
Carl Justi: Winckelmann und seine Zeitgenossen. 2. Auflage. 3 Bände. Leipzig 1898
H. C. Hatfield, Winckelmann and his German Critics. 1755-1781. A prelude to the Classical Age, New York 1943
H. Rüdiger, Winckelmann und Italien. Sprache-Dichtung-Menschen, Krefeld 1956
H. A. Stoll, Winckelmann, seine Verleger und seine Drucker, Berlin 1960
Thomas W. Gaehtgens (Hrsg.), Johann Joachin Winckelmann. 1717-1768, Hamburg 1986
A. Potts, Flesh and the Ideal. Winckelmann and the Origins of Art History, New Haven and London 1994
Wolfgang Leppmann: Winckelmann. Ein Leben für Apoll. Propyläen, Berlin 1996 ISBN 3-549-05595-1 (Biographie)
Élisabeth Décultot, Johann Joachim Winckelmann. Enquête sur la genèse de l’histoire de l’art, Paris 2000
Esther Sophia Sünderhauf: Griechensehnsucht und Kulturkritik. Die deutsche Rezeption von Winckelmanns Antikenideal 1840-1945. Akademie-Verlag, Berlin 2004 ISBN 3-05-004100-5 (zugleich Dissertation der Humboldt-Universität Berlin, 2002)
Wolfgang von Wangenheim, Der verworfene Stein, Verlag Matthes-Seitz, Berlin 2005, ISBN 3-88221-861-4 (Biographie)
Klaus-W. Haupt, Die zwei Federn des Johann Winckelmann. Oder: Wer sein Glück erkennt und nutzt, der ist es wert! (nonfictional book in German) Druckzone Cottbus GmbH 2012, ISBN 978-3-00-038509-4
Kultermann, Udo, The History of Art History Abaris Books 1993, s. 47-58, ISBN 0-89835-055-7 
Minor, Vernon Hyde, Art History's History U.S.A. 1994 s. 89-93, ISBN 0-13-194606-4

Bakgrunnsstoff 
 
Geschichte der Kunst des Altertums, Volltext auf deutsch (PDF)
Winckelmann-Gesellschaft e.V., Stendal mit Winckelmann-Museum
Winckelmann Biografie und seine Reisen nach Neapel und Herculaneum
 http://www.retecivica.trieste.it/triestecultura/musei/civicimusei/storiaearte/cenotafio.htm 
Books and writers 
 http://www.autorenlexikon.de/winckelmann.html 

Tyske kunsthistorikarar
Tyske arkeologar
Tyske forfattarar
Tyskspråklege forfattarar
Tyske historikarar
Folk frå Stendal
Winchester Model 70

Winchester Model 70 er eit repetergevær med boltmekanisme produsert av Winchester Repeating Arms. 

Model 70 har vore i produksjon sidan 1936. Rifla har opp gjennom åra kome i forskjellige form og i forskjellige kaliber. Rifla har vore særs populær i USA til sivilt bruk.

Dei første modellane som vart produsert frå introduksjonen i 1936 fram til 1963, vert i dag kalla Pre-64. Desse har ein boltmekansime som er særs lik ein Mauser M98-mekanisme, som har ein stor klo-utdragar og kontrollert mating. Etter denne kom ein modell som har såkalla push-feed (dyttemating) mekanisme. I dei seinare åra gjekk ein nesten tilbake til originalen som då fekk namnet Classic. Ein Classic og ein Pre-64 er altså ikkje det same. 

Dei seinare åra vart kvaliteten særs variabel, og i 2006 vart den gamle fabrikken i New Haven i Connecticut lagt ned. Det var Browning som eigde den gamle Winchester fabrikken, og Browning vert igjen eigd av FN Herstal. Så i 2008 starta Browning opp med nyproduksjon av Winchester M-70 på FN Herstal's fabrikk i Columbia i Sør-Carolina.

Dei nye modellane vert produsert etter høgare kvalitetskrav enn på den gamle fabrikken. Den nye modellen har òg fått ein heilt ny avtrekkarmekanisme som er særs god. 

Det kan nemnast at eldre våpen av typen Pre-64, er i USA ettertrakta blant samlarar.

Kaliber 
Modell 70 har blitt levert i følgjande kaliber:  .22 Hornet, .22-250 Remington, .223 WSSM, .225 Winchester, .220 Swift, .243 Winchester, .243 WSSM, .250-3000 Savage, .25-06 Remington, .25 WSSM, .257 Roberts, 6,5 x 55 mm Mauser, .264 Winchester Magnum, .270 Winchester, .270 WSM, 7 x 57 mm Mauser, .284 Winchester, 7 mm Remington Magnum, 7mm WSM, .300 Savage, .30-06 Springfield, .308 Winchester, .300 H&H Magnum, .300 Winchester Magnum, .300 WSM, .300 RUM, 7,92 x 57 mm Mauser, .325 WSM, .338 Winchester Magnum, .35 Remington, .358 Winchester, .375 Holland & Holland Magnum, .416 Remington Magnum og .458 Winchester Magnum.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Winchester Model 70» frå ,  den 31. juli 2011.  

Repetergevær
USA-amerikanske skytevåpen
Kos internasjonale lufthamn, Hippokrates

Kos internasjonale lufthamn, Hippokrates er ein flyplass på øya Kos i Hellas.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Kos Island International Airport» frå ,  den 31. juli 2011.  
 

Flyplassar i Hellas
Periferieininga Kos
Agrínio lufthamn

Agrínio lufthamn er ein militær flyplass i Agrínio i Hellas.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Agrinion Airport» frå ,  den 31. juli 2011.  
 

Flyplassar i Hellas
Agrinio
Páros nasjonale lufthamn

Páros nasjonale lufthamn er ein flypass i Páros i Hellas.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Paros National Airport» frå ,  den 31. juli 2011.  
 

Flyplassar i Hellas
Periferieininga Páros
Dawn of the Black Hearts

Dawn of the Black Hearts er det andre konsertalbumet til Mayhem. Svartmetallalbumet er kanskje mest kjent for sitt kontroversielle plateomslag: eit fotografi av den daude vokalisten Dead, etter sjølvmordet hans i april 1991. Albumet vart kåra til det mest kontroversielle plateomslaget av Gigwise.com i artikkelen deira «The 50 Most Controversial Covers of All Time».

Albumet vart utgjeve 1995, fem år etter innspeling. 300 kopiar vart opphavleg utgjevne av Warmaster Records, eit dotterselskap til Columbia. Desse inneheldt berre åtte spor frå konserten i Sarpsborg, 28. februar 1990. Desse tidlegaste kopiane i inneheldt òg Mayhems logo i gullblekk.

Albumet har vore utgjeve fleire gonger på CD av andre plateselskap; også Warmaster Records har gjort det same. Desse versjonane inneheld ofte ein konsert frå 1986 frå Ski, med Messiah på vokal. Nokre av plateselskapa hevder – feilaktig – at konserten er frå Lillehammer med vokalisten Maniac og Manheim på perkusjon. Lillehammer-konserten gjev akt på å vera meir eksluvist og sjeldan enn Ski-konserten.

Innhald

Medverkande 
Frå 1990, Sarpsborg:
Dead (Per Yngve Ohlin) – vokal
Euronymous (Øystein Aarseth) – elektrisk gitar
Hellhammer (Jan Axel Blomberg) – perkusjon
Necrobutcher (Jørn Stubberud) – bassgitar

Frå 1986, Ski (bonusspor):
Messiah (Eirik Nordheim) – vokal
Euronymous (Øystein Aarseth) – gitar
Manheim (Kjetil Manheim) – perkusjon
Necrobutcher (Jørn Stubberud) – bassgitar

Kjelder 

 Denne artikkelen byggjer på «Dawn of the Black Hearts» frå ,  den 31. juli 2011. 
  oppgav desse kjeldene:
Kahn-Harris, Keith (2007): Extreme Metal: Music and Culture on the Edge Oxford: Berg Publishers. ISBN 1845203992
Stalhammar, Kai Magnus: The "Dawn of the Black Hearts" Review

Bakgrunnnstoff 
YouTube-visnad for Dawn of the Black Hearts

Norske musikkalbum
Musikkalbum frå 1995
Anne Karin Kaasa

Anne Karin Kaasa () er ein norsk musikar og songar frå Bygland i Setesdal. Ho deltok i Melodi Grand Prix 1992 med låta «Morgongry» som enda på sjetteplass. I 1991 gav ho ut debutalbumet Svalande vind, og i 1992 kom albumet Solefallstime, i 1993 kom Venerus - frå sans og samling II. I 1999 kom ho og Sondre Bratland med plata Barn av sommaren. År 2010 kom ho ut med si første plate på 11 år; Spor i landskap. I 2012 gav ho ein CD med julesongar, Eg såg deg.

I dag bur Anne Karin Kaasa i Kristiansand.

Diskografi

 1991 Svalande vind
 1992 Solefallstime
 2010 Spor i landskap
 2012 Eg såg deg

Bakgrunnsstoff 

Anne Karin Kaasa si heimeside

Norske songarar
Melodi Grand Prix-deltakarar
Folk frå Bygland
Gje meg handa di

«Gje meg handa di, ven» er ei vise som Sondre Bratland gav ut i 1988 på eit album med voggeviser. Teksten er ny og melodien er den irske folkesongen «Down by the Salley Gardens» frå 1600-talet. Andre artistar har òg gitt ut songen på plate. Mellom dei er Anne Karin Kaasa på albumet , Hanne Krogh på albumet , Carola og med Helge Borglund på .
Den er òg på albumet Have Yourself a Merry Little Christmas med Kurt Nilsen og Helene Bøksle. Desse to framførte også songen under NRKs minnekonsert etter terroråtaka i 2011 i Oslo domkyrkje den 30. juli.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Gje meg handa di» frå ,  den 31. juli 2011.  
 

Norske songar
Songar frå 1988
Statsborgeren

Statsborgeren. En tidende for Norges vel var eit norsk tidsskrift som kom ut i Christiania i tida 1831-37.

Tidsskriftet vart starta av Peder Pedersen Soelvold i 1831, som eit opposisjonsorgan mot embetsmannsstyret. Bladet, som kom ut med ujamne mellomrom, hevda eit demokratisk syn andsynes embetsmannsstanden sitt grep om statsmakta. Soelvold tok opp «tenestemannsmisbruk og kom med harde åtak på privatpersonar». Soelvold var redaktør av bladet fram til 1835, då han vart dømd for nokre skandaløse artiklar. Henrik Wergeland, som tidlegare hadde vore ein av bidragsytarane, tok over om redaktør «og freista gjera nivået høgare». Han var redaktør til 1837, då tidsskriftet kom med si siste utgåve. Boktrykkar Johan Jørgen Krohn var utgjevar av tidsskriftet.

Jørgen Schiwe starta straks etter Den nye Statsborger, eit skrift som gjekk inn året etter.

Kjelder 
Norsk allkunnebok, X. bandet. 1964

 Litteratur 
 W. S. Munthe: Statsborgeren og Peder Soelvold''. 1907.

Norske tidsskrift
Publikasjonar skipa i 1831
Publikasjonar nedlagde i 1837
1831 i Noreg
1837 i Noreg
Ellinikó internasjonale lufthamn

Ellinikó internasjonale lufthamn (IATA: ATH, ICAO: LGAT) var hovudflyplassen i Aten i Hellas frå 1941 til 2001.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Ellinikon International Airport» frå ,  den 31. juli 2011.  
 

Flyplassar i Hellas
Skipingar i 1938
Byggverk i Aten
Astypálea nasjonale lufthamn

Astypálea nasjonale lufthamn er ein flyplass på øya Astypálea i Hellas.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Astypalaia Island National Airport» frå ,  den 31. juli 2011.  
 

Flyplassar i Hellas
Periferieininga Kálymnos
Khaniá internasjonale lufthamn, Ioánnis Daskalogiánnis

Khaniá internasjonale lufthamn, Ioánnis Daskalogiánnis er ein flyplass i Khaniá på øya Kreta i Hellas.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Chania International Airport» frå ,  den 31. juli 2011.  
 

Flyplassar i Hellas
Periferieininga Khaniá
Fredrik Johannessen

Fredrik Peder Johannessen () var ein skipsingeniør og konservator, særleg kjend for sitt restaureringsarbeid med Osebergskipet og Gokstadskipet.

Liv og gjerning 
Johannessen var utdanna ingeniør frå Chalmers tekniska högskola i Gøteborg. Sidan arbeidde han ved Porsgrunn Baad og Skisbyggeri og ved Marinens Hovedverft i Horten.

I 1904 fekk han hovudansvaret for konservering og oppbygging av Osebergskipet. Dette var i samarbeid med professor Gabriel Gustafson, som leia utgravinga av Osebergfunnet. Frå 1923 arbeidde han iherdig for at Osebergskipet skulle flyttast til Bygdøy. I 1926 leia han arbeidet med flyttinga. Han leia òg flytting og restaurering av Gokstadskipet. Han var òg med på å take vare på fleire oldfunn, mellom anna Kvalsundskipet.

I 1943 fekk han konservatorstilling. Den hadde han til i 1948. Dei siste leveåra var han prega av lang tids arbeid med løysemiddel som vart brukt under konservering. Fredrik Johannessen mottok Kongens fortenestmedalje i gull i 1933. Han vart òg utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden.

Han døydde i Oslo i 1951.

Kjelder 
 Morten Kielland:Skjult mann bak skjulte skip i Kysten nr 4 2001

Norske arkeologar
Norske museumsfolk
Kongens fortenestmedalje i gull
St. Olavs Orden
Folk frå Porsgrunn
Amsterdam lufthamn, Schiphol

Amsterdam lufthamn, Schiphol (, tidlegare SPL, , nederlandsk Luchthaven Schiphol) er hovudflyplassen i Nederland. Han ligg 18 kilometer sørvest for Amsterdam sentrum.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Schiphol lufthavn» frå ,  den 1. august 2011.  
 

Flyplassar i Nederland
Skipingar i 1916
Byggverk i Amsterdam
Humler og bier

Humler og bier (Apidae) er ein biologisk familie av insekt innan overfamilien bier. Han har tre underfamiliar: Apinae, som mellom anna omfattar humler, honningbier og orkidébier; Nomadinae og snikkarbier (Xylocopinae).

Bakgrunnsstoff

 Bier
Thomas Parr

Thomas Johannes Lauritz Parr () var ein norsk psykolog, skulemann, skribent og statsstipendiat.

Parr tok doktorgraden i 1913 med avhandlinga Følelsesbetoningens intellektuelle egenværdi: Er der nogen grund til en dualisme mellem erkjendelse og følelse? (utgjeve som bok i 1912).

Han var medlem av Vitenskapsakademiet frå 1917. Parr var statsstipendiat frå 1919 til 1923.

Litteratur
 Harald Beyer. «Thomas Parr». I: Norsk biografisk leksikon, 1. utg.

Norske psykologar
Statsstipendiatar
Medlemmar av Det Norske Videnskaps-Akademi
Tirana internasjonale lufthamn, Mor Teresa

Tirana internasjonale lufthamn, Mor Teresa er den einaste internasjonale lufthamna i Albania. Han ligg 25 km utanfor hovudstaden Tirana og er oppkalla etter Mor Teresa som vart fødd i Albania.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Moder Teresa internasjonale lufthavn» frå ,  den 1. august 2011.  
 

Flyplassar i Albania
Jan Mayensfield

Jan Mayensfield er ein flyplass på øya Jan Mayen.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Jan Mayensfield» frå ,  den 1. august 2011.  
 

Flyplassar på Jan Mayen
Reykjavík lufthamn

Reykjavík lufthamn er ein flyplass i Reykjavík på Island.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Reykjavík lufthavn» frå ,  den 1. august 2011.  
 

Flyplassar på Island
Petter Moe-Johansen

Petter Johan Matias Moe-Johansen, oftast skrive for P. Moe-Johansen (), var ein norsk avisredaktør og politikar for Arbeidarpartiet og Norges Socialdemokratiske Arbeiderparti.

Liv og gjerning
Moe-Johansen var fødd utanfor ekteskap på Mo i Stordal. Etternamnet er ein kombinasjon av garden mor hans var frå, og faren sitt namn. Faren var frå den nærliggande garden Øvrebust, han reiste til Nord-Amerika før guten vart fødd. Mora vart seinare gift i grannebygda Ørskog, der sonen voks opp.

Han starta som avismedarbeidar då han var seksten år gammal. I 1904 vart han redaktør for arbeidaravisa Nybrott i Ålesund. Sidan var han redaktør av Nordlys, og Den 1ste Mai. Han kom på kant både med aviseigarane og med lokale partimedlemer, og vart erstatta med Cornelius Holmboe i 1908. I 1911 tok Moe-Johansen over redaktørstolen i Smaalenenes Socialdemokrat. Han vart verande redaktør til 1943, då han vart fjerna som del av nazistyret sin utreinskingspolitikk. Historikaren Tore Pryser har elles ført prov for at Moe-Johansen etter ei tid vart positiv til det nazistiske styret.

Moe-Johansen deltok i kommunal politikk. Då Arbeidarpartiet vart kløyvt i 1921, følgde Moe Johansen den moderate fløya som danna Sosialdemokratisk arbeidarparti. Han var ein av dei leiande agitatorane i arbeidarpressa mot Moskvatesene. Då dei to partia slo seg saman att i 1927, vart han på ny med i Arbeidarpartiet. Sosialdemokratane hadde fullstendig dominert Østfold fylke, som var eit av få fylke der Arbeidarpartiet ikkje var størst. Moe-Johansen hadde håpa at avisa hans skulle verte fylkesorgan for Arbeidarpartiet. I staden vart ho redusert til lokalavis, då både Sarpsborg og Halden hadde fått arbeidarblad som kom ut dagleg.

Moe-Johansen døydde i 1952 og vart gravlagd i Glemmen.

Notar

Norske redaktørar
Folk frå Stordal
Folk frå Fredrikstad
Veksthus

Veksthus eller voksterhus er ein bygning med gjennomskinleg tak og veggar som kan brukast til å dyrka plantar i. Mange veksthus har oppvarming, og kan då kallast drivhus. Slike hus blir nytta i landbruket til produksjon av mat og blomar, i ein del parkar og i private hagar.

Sjå òg
Drivhuseffekten

Kjelder

Bakgrunnsstoff

hagebruk
Gardsbygningar
Hagebygningar
Nektar

Nektar er ei sukkerhaldig væske mange plantar skil ut, som oftast i blomane, som trekk pollinerande dyr til planten. Nektar blir skild ut i kjertlar kalla honningkjertlar eller nektarium.

Fleire dyr, særleg insekt bruker plantenektar som næring. Ulike bier omdannar henne til honning. Andre insekt som sommarfuglar og møll, fuglar som kolibriar og pattedyr som flaggermus et òg nektar.

Der nektaren blir skild ut i blomen fester også pollen seg til dei vitjande dyra, som dermed kan utføra pollinering. Nektar skild ut frå andre delar av planten kan trekka til seg dyr som vernar han mot å etast. Begge typane bruk er ei form for mutualisme.

Ordsoge og annan bruk
«Nektar» er opphavleg ei nemning frå gresk mytologi om ein gudedrikk som saman med ambrosia gav udøydelegheit og evig ungdom.

I nyare tid har ein teke i bruk ordet «nektar» om ein del fruktsaftdrikkar.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Nektar» frå ,  den 1. august 2011.

Bakgrunnsstoff

Gresk mytologi
Botanikk
Guden Apis

Apis var ein gud i egyptisk mytologi med form som ein okse eller oksehovud.
Han var særleg viktig i Memfis seint i det gamle Egypt, der ein levande okse blei tilbeden som han i tempelet til Ptah. Daude Apis-oksar blei balsamerte og gravlagde. Dyretilbedinga fortsette under seinare styre som persarane og særleg ptolemearane. Ho tok slutt under romarane rundt 400-talet.

Framstilling
Apis blei ofte framstilt som ein okse, nokre gonger med ein soldisk mellom horna. Han kunne også visast som eit menneske med oksehovud.

Etterkvart blei inkarnasjonen av Apis i ein levande okse stadig viktigare. Denne oksen skulle vera svart med visse kvite merke: Ein trikant i pannen, ei gribbevenge på ryggen og ein halvmåne på høgre side. Vidare skulle ein finna eit skarabémerke under tunga og doble hår i halen.

Dyrking av Apis

Funnet av ein ny Apis-okse blei feira over heile landet. Når ein Apis-okse døydde blei derimot hendinga markert med sorg og faste og seremoniar som varte i 70 dagar. Etter balsamering blei døde Apis-oksar bisette i Serapeion, no Saqqara, utanfor Memfis. Denne staden blei utgraven i 1851 av den franske egyptologen Auguste Mariette. Dei store oksesarkofagane med opplysingar om fødselen og døden til dyra bidrog mykje til tidfestinga av gammal egyptisk historie. 

Under ptolemearane blei Oserhap (Apis-Osiris) identifisert med guden Serapis i Sinope som fekk heilagdommen Serapeion  i Alexandria.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Apis (god)» frå ,  den 1. august 2011.

Bakgrunnsstoff

Egyptiske gudar
Mytologiske kyr
Menneskekroppar med dyrehovud
Ytreland

Ytreland er ein matrikkelgard i Giske kommune på Sunnmøre. Garden ligg på vestsida av Valderøya, og er den nordlegaste på vestsida av øya. Han grensar mot Skjong i sør, medan det i nord er ubygt.

Ytreland har gardsnummer 188 i Giske, som garden hadde i tidlegare Borgund kommune. Han høyrde til Giskegodset, og var truleg busett frå ein gong på 1500-talet. Fram til 1804 var garden einbølt, sidan var det to gardsbruk på Ytreland. På 1800-talet var også enkelte strandsitjarfamiliar bufaste på Ytreland. I fiskeværet Hustruhamna, nokre hundre meter nord for gardstuna, budde ein familie fast i nokre tiår kringom 1900. Midt på 1980-talet vart det bygt veg over Ytreland og bru over Giskesundet til øya Giske i vest, og ny hovudveg til Vigra på vestsida av Valderøya forbi Ytreland.

Forma Ytterland er i dominerande bruk mellom lokalbefolkninga.

Kjelde 
 Ragnar Øvrelid: Borgund og Giske, band III, 1964

Giske kommune
Matrikkelgardar i Møre og Romsdal
Allergi

Allergi er ein kroppsleg reaksjon mot visse stoff ein er overømtolig mot, allergen. Allergi gjer at immunsystemet tolkar allergen som trugande og byrjar ein betennelsesreaksjon for å kjempa mot dei. Allergiske reaksjonar kan til dømes vera heving i slimhinna som gjer ein tett i nasen, renning frå auge og nase og nysing, kløe eller utslett.

Omgrepet «allergi» er sett saman av gresk allos, 'annan' og ergon, 'verknad'. Det blei opphavleg lagt fram av den austerrikske barnelegen Clemens von Pirquet.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
«allergi» i Store Medisinske Leksikon
Norges astma- og allergiforbund (NAAF)
Allergiviten for alle (NAAF oppslagsverk)
NHI.no om allergi 
NHI.no animasjon om høysnue 
Helsenett 
Lommelegen.no
Forskning.no 
Helsenytt.no 

Allergologi
Immunologiske sjukdommar
Nils Olsson Villand

Nils Olsson Villand () var den tredje av sønene til Blank-Ola og Ragnhild Ellingsdotter Villand. Han budde på garden Noss i Ål, og er ofte hugsa som Nils Noss. Garden fekk han av Tolleiv Rikandsrud, søskenbarn av Blank-Ola.

Tingbøkene kan fortelja at han Nils var trettekjær og lett hamna i tvistemål med grannar. I 1745 vart han soleis stemna av grannen Klaus Noss for å ha brote husfreden. Det er meldt at broren Torkjell Olsson Villand førte saka for Nils den gongen. Tinget vart halde på Sundre. 
Seinare vart han og stemna inn av futen i Hallingdal for å ha gått laus på Ola Noss med eit grev, og skadd han i hovudet. Det er og meldt at det vart slagsmål på Noss julaftan 1748.

Segnene har ikkje teke fatt i desse hendingane, etterdi dei ikkje hadde nok av segnstoff i seg.

I dei store sinna blir det strid for striden si eiga skuld og ikkje for småtings skuld. Nils Villand hadde ingenting av denne stordomen i sinnet. Slagsmålsrogsterne hans lyfter seg ikkje på nokon måte opp over det vanlege, endå om han slo av armen på ein og skadde ein annan i hovudet med grev. (Reinton: Villandane).

Kjelder

Lars Reinton: Villandane

Folk frå Ål
Lars Olsson Villand

Lars Olsson Villand, fødd 1731, var sjette son av Ragnhild Ellingsdotter Villand, og andre son av Ola Larsson Fossgard. Han sat på garden Grøvo, og er ofte omtala som Lars Grøvo. Han Lars skal ha vore korporal, og kjøpte Grøvo i 1765. 

Lars vart gift med Gro Tomasdotter Røo, ætling av Sander Sanderson. Etter kjeldene har Lars vore lite blanda opp i reine slagsmål, men har ofte vore på tinget i pengeærend. Han var ofte formyndar for dei yngre jentene i ætta når fedrane deira var avlidne eller sett fast. 

I 1772 stemna han inn Nils Holto til tings, fordi Nils hadde krenkt han i ein smørhandel. Kjelda fortel: 

«Lars Willand "skjød herpaa til skields". Men Nils Holo skjød derpaa selv til skields, og igjentog atter sin forrige utladelse med tillæg: "fordie de ikke brugte rættens middel."» 

I denne kjelda finn ein prov på at Lars, som fleire av villandane, synte at dei ville bruke sin eigen rett. «Ein ser av tingbøkene korleis folk her uppe gong på gong måtte brenne seg, før dei lærte at det no stod ein rett over deira nevarett.» (Reinton). Slik kan ein og rekne at vørdnaden for Christian den femtes norske lov av 1685 ikkje hadde festa seg heilt i fjellbygdene. 

Segnene fortel at Lars kom i trette med lensmannen i Ål, Erik Nerolshaugen. Eit år skal Erik ha teke pant i køyretøyet til Lars, noko som førte til at Lars dreiv på han med kniv. Lars Reinton er inne på at ære og eiga rettsoppfatting er sentrale punkt i segnene og sogene om Lars Grøvo.

Kjelde 

 Lars Reinton: Villandane.

folk frå Ål
fødde i 1731
Ullasundbrua

Ullasundbrua er ei bjelkebru på fylkesveg 150 i Haram kommune i Møre og Romsdal. Brua kryssar Ullasundet mellom Haramsøya og Flemsøya. Den opphavlege brua blei opna i 1969.

Mange bruer må reparerast fordi saltet i sjøvatnet øydelegg betongen og armeringsjernet i bruene. Den gamle Ullasundbrua var så skada at den måtte rivast og bli erstatta av ei ny bru. Dette skjedde i 1998, då brua berre hadde stått der i 29 år.

Ulla fyr ligg like nordvest for brua på Haramsøya.

Sjå også 

 Bruer i Noreg
 Bruer i Noreg etter lengd

Bakgrunnsstoff 
Bilde av Ullasundbrua
Bilde av sundet mellom øyane

Bjelkebruer
Vegbruer i Møre og Romsdal
Vegar i Ålesund
Bruer opna i 1969
1969 i Noreg
Betongbruer