alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Heilage Stefan

Den heilage Stefan, død omkring år 35 i Jerusalem, er ein kristen helgen rekna som ein protomartyr eller den første martyren i kristendommen. Han var etter Bibelen diakon. Festdagen hans er den 25. desember i armensk kristendom, 26. desember (2. juledag) i vestleg kristendom og 27. desember i austleg kristendom.

Liv 

Stefan eller Stefanos var den første kristne martyren og vert difor kalla protomartyr. Ifylgje Apostelgjerningane var han leiar for dei gresktalande medlemene av kyrkjelyden. Han vart dømd til døden ved steining av det jødiske rådet, og Saulus, den seinare Paulus, samtykte til steininga.

Stefanos var den førte diakonen i kyrkja. Embetet vart innført for å avhjelpe apostlane med materielle tenester, som å dele ut mat til dei fattige.

Den heilage Stefan er vernehelgen for hestar, kuskar, stalledrengar, steinhoggarar, skreddarar, vevarar og tømmermenn. 

I kalkmålingar og på altarskap i svenske kyrkjer er Stefan måla på kalkveggar og blir framstilt i diakondrakt med tre steinar.

Sjå òg
Staffan stalledräng

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Stefanos» frå , den 26. desember 2008. 
  oppgav desse kjeldene: 
Farmer, David Hugh, The Oxford Dictionary of Saints. 3rd ed. Oxford: Oxford University Press 1992. ISBN 0-19-283069-4 The Book of Saints: A Dictionary of Servants of God. 6th ed. London: Cassell 1994. ISBN 0-304-34357-9

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Catholic Encyclopedia: St. Stephen

Personar i det nye testamentet
Helgenar
Exilles

Exilles (latinsk Scingomagus) er ein kommune i provinsen Torino i regionen Piemonte i Italia, om lag 60 km vest for Torino på grensa til Frankrike. I 2005 hadde han 285 innbyggjarar og eit areal på 44,4 km².

Exilles består av frazionane (landsbyar og grender) Deveys, Cels, San Colombano og Champbons.

Exilles grensar til kommunane Bardonecchia, Bramans (Frankrike), Chiomonte, Giaglione, Oulx, Pragelato, Salbertrand og Usseaux.

I antikken vart Exilles rekna som den første staden i Italia når ein kom frå Gallia over fjellovergangane i Alpane. Exilles vart først nemnd av den greske historikaren Strabius, som døydde i det første hundreåret.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Exilles» frå , den 26. desember 2008. 
  oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff 

Byar i Piemonte
Stavspiralgalakse

Stavspiralgalaksar eller stangspiralgalaksar er spiralgalaksar som på tvers over galaksekjernen i skiveplanet har eit band av stjerner. Sterke stavar er med i Hubble-klassifiseringa. Svakare stavar er meir vanlege mellom spiralgalaksar, og rundt 60 % av spiralgalaksane har stavar. Infraraude observasjonar, mindre sensitive til støvabsorpsjon og påverknad frå unge stjerner, indikerer at kanskje ein enno større del av spiralgalaksane har stavar; mellom dei Mjølkevegen. 

Stjernedynamikken i ei galakseskiva kan oppretta ein stav grunna ustabilitet. Staven kan so seinare bli til ein ringstruktur over tid; mange stavar har selskap av ringar av stjerner.

Stavar kan endra den kjemiske samansetnaden til gassen i ein galakse ved at strøyming gjennom staven blandar gass som opphavleg låg ved forskjellige radiusar og soleis starta med ulik kjemisk samansetnad.

Bakgrunnsstoff

Kjelder 

 Denne artikkelen baserer seg på artikkelen «barred spiral galaxy» s. 48 i Phillip's Astronomy Encyclopedia utgjeven i 2002.

 

Galaksetypar etter morfologi
Andvake

Andvake (norrønt andvaka) er etter Sverressoga namnet på stridsluren til kong Sverre. 

Ordet har opphav i norrønt, der substantivet andvaka kunne tyde både 'nattevak', 'søvnløyse', 'aktsemd' og ' vaktsemd' (bm. «årvåkenhet»).

Kjelder 

Ord frå norrønt
Norrøn litteratur
Namngjevne ting
Zarathustra

Zarathustra, grunnleggjaren av parsismen, var ein persisk profet som truleg verka på 1000-talet f.Kr. Han er også kjend under det greske namnet Zoroastres (Ζωροάστρης) og Zoroaster.

Namnet hans er kjend i Vesten gjennom verket Also sprach Zarathustra av Friedrich Nietzsche og orkesterstykket med same namn av Richard Strauss.

Lite er kjend om livet til Zarathustra, men han er skildra i ein del heilage songar (gatha) som truleg er skrivne av han sjølv. Her går det fram at han tilhøyrer presteklassen (zaotar).

Ahura Mazda, den største guddommen, skal ha openberra seg til Zarathustra då han var tretti. Han blei forfølgd av tilhengjarar av den tradisjonelle offerreligionen etter at han byrja forkynna, men fann tryggleik og tilhengjarar hjå høvdingen Vishtaspa. Religionen voks, og han blei æra som ein ekte profet. På 200-talet blei parsismen statsreligion i Persia under sasanidane.

Kjelder 

Zarathustra (15. februar 2009), Store norske leksikon. Henta 28. desember 2013.

Bakgrunnsstoff

Parsisme
Religionsstiftarar
Iranske religiøse leiarar
Andvaka

For andre tydingar, sjå Andvake (fleirtyding) 
«Andvaka» er namnet på eit kvede av Snorre Sturlason, nemnt i Sturlunga soga. Snorre dikta kvedet til fru Kristina Nilsdotter, dotterdotter av Erik den heilage, då han i 1219 vitja henne og mannen hennar, lagmann Aksel i Gautland.

Det norrøne ordet andvaka kunne tyde både 'nattevak', 'søvnløyse', 'aktsemd' og 'vaksemd' (bm. «årvåkenhet»).

Kjelder 

Norrøn litteratur
Snorre Sturlason
Aleutisk

Aleutisk er eit språk i den eskimoisk-aleutiske språkfamilien. Det er språket til aleutane (unangax̂), som bur på Aleutane og Pribilof-øyane i Alaska i USA og Kommandørøyane i Russland. I 1995 var det 305 aleutisktalarar.

Den mest respekterte eksperten på aleutisk var den norske lingvisten Knut Bergsland.

Bakgrunnsstoff 
Nettstader
 List of Unangan language resources - døme på aleutisk ved uaf.edu
 Aleutiske tekstar for den ortodokse kyrkja ved asna.ca

Litteratur
 Berge, Anna; & Moses Dirks (2006). Niiĝuĝis Mataliin Tunuxtazangis: How the Atkans Talk (A Conversational Grammar). Fairbanks, AK: Alaska Native Language Center, University of Alaska. [Forthcoming, Fall 2006]. 

 Bergsland, Knut (1994). Aleut Dictionary = Unangam Tunudgusii: an unabridged lexicon of the Aleutian, Pribilof, and Commander Islands Aleut language. Fairbanks, AK: Alaska Native Language Center, University of Alaska. ISBN 1-55500-047-9. 

 Bergsland, Knut (1997). Aleut Grammar = Unangam Tunuganaan Achixaasix̂. Fairbanks, AK: Alaska Native Language Center, University of Alaska. ISBN 1-55500-064-9. 

 Sadock, Jerrold M. (2000). "Aleut Number Agreement". Presented at Berkeley Linguistic Society 26th Annual Meeting.

 Taff, Alice; Lorna Rozelle; Taehong Cho; Peter Ladefoged; Moses Dirks; & Jacob Wegelin (2001). "Phonetic structures of Aleut". Journal of Phonetics 29: 231–271. doi:10.006/jpho.2001.0142 (inactive 20 June 2008). ISSN 0095-4470.

Kjelder 

Aleutisk språk
Eskimoisk-aleutiske språk
Aleutane
Språk i USA
Einskildspråk
Natalie

Natalie og Nathalie kjem frå det latinske kvinnenamnet Natalia, som er avleidd frå (dies) natalis, 'fødselsdag'. Namnet er gjerne sett i samband med jul, som heiter natale domini på latin og er kjend under liknande namn på fleire romanske språk.

Bruk 
Nathalie er eit svært vanleg kvinnenamn i i Belgia og Frankrike. Namnet er nokså sjeldan i Noreg, men har hatt ein aukande bruk sidan 1980-talet.

Det var 1330 kvinner som heitte Natalie og 1225 som heitte Nathalie i Noreg i 2008.

Kjende namneberarar 
 Nathalie Sarraute (1900–1999), fransk forfattar
 Natalie Wood (1938–1981), amerikansk skodespelar
 Natalie Cole (f. 1950), amerikansk jazzsongar og skodespelar
 Nathalie Holland (f. 1962), russisk-norsk kunstmålar
 Natalie Imbruglia (f. 1975), australsk songar og skodespelar
 Natalie Portman (f. 1981), israelsk-amerikansk skodespelar
 Nathalie Nordnes (f. 1984), norsk musikar og songar

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Natalie» frå ,  den 26. desember 2008.  

 

Kvinnenamn
Førenamn av latinsk opphav
Heilag

Heilag viser til noko som er tett knytt til ein guddom, ein religion eller til religiøs utøving. Det heilage er ofte skild frå det vanlege verdslege. Ein kan mellom anna rekna gudshus og pilegrimsmål som heilagdomar.

Ordet er avleidd frå norrønt heilagr som opphavleg kom frå eit subst som tydde 'lykke', og er i slekt med ordet «heil» (norr. heill). Namn som Helga og Helge har tydinga 'heilag'.

Som bibelsk uttrykk viser ordet heilag til Guds grunnhått og eigenart, åtskilt og opphøgd frå alt som er ureint. Etter gammeltestamentleg lære måtte ingen komme nær det heilage utan å vere reinsa eller vigsla.

Kjelder 
 
 Ordforklaring i Bibelen, Det Norske Bibelselskap 1978

Bakgrunnsstoff 
 «Heilage rom»  på Møtepunkt himmel & jord

Ord frå norrønt
Religion og livssyn
Bibelske ord og uttrykk
Sergej Kirov

Sergej Mironovitsj Kirov () var ein sovjetisk kommunistisk politikar. Han gjekk inn i det russiske arbeidarpartiet i 1904. Det er ikkje klart om han tok parti for bolsjevikane mot mensjevikane før etter revolusjonen. I åra fram til den russiske revolusjonen var han i fleire periodar arrestert for den politiske verksemda si.

Etter revolusjonen deltok han i den russiske borgarkrigen. I 1921 vart han leiar for kommunistpartiet i Aserbajdsjan. I 1926 vart han leiar for partiet si avdeling i Leningrad, mellom anna for å få orden på partiavdelinga. I 1930 vart han medlem av politbyrået. I denne perioden markerte Kirov seg som ein sterk tilhengar av Stalin. Mange hevdar at Kirov begynte å markere usemje med Stalin sine til tider brutale metodar utover på trettitalet, men dette er ikkje dokumentert.

Kirov vart myrda i 1934, og omstenda rundt mordet har vore gjenstand for mykje spekulasjon. Dette sidan mordet danna grunnlaget for Moskvaprosessane. Stalin meinte at det dreia seg om ein trotskistisk konspirasjon. Kritikarar av Stalin og Sovjetunionen meinte på den andre sida at det var Stalin som stod bak fordi Kirov representerte ein trussel mot Stalin si makt. Denne teorien har blitt støtta også av Khrusjtsjov og Gorbatsjov. Opninga av dei sovjetiske arkiva har ikkje kunna gitt noko avklaring på saka. Den tidlegare sovjetiske etterretningsagenten Pavel Sudoplatov meiner at det rett og slett dreia seg om eit sjalusidrap som Stalin såg sitt snitt til å utnytte til sin fordel.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Sergej Kirov» frå , den 27. desember 2008. 
 

Kommunistiske politikarar
Sovjetiske politikarar
Lakselus

Lakselus er ein art i gruppa hoppekreps.
Ho lever som parasitt på laks. Ho lever av slimet, huda og blodet til fisken.

Hovudbryststykket er breitt og skjoldforma, og brukast som sugekopp. Bakkroppen er smalare, og hos hoene fylt med egg. Hoenes bakkropp har òg to lange eggsekker. Lakselusa nyttar føtene til å flytte seg rundt på verten eller symje.

Livssyklusen består av ti trinn, med hudskifte imellom. I det frittsvømmande nauplius-stadiet har ho ei lengde på 0,54 til 0,85 mm. I copepodit-stadiet er ho ca. 0,7 mm lang og angrip fisken. I chalimus-stadiet er ho 1,2 til 2,8 mm lang. 

Lakselusa sug næring hjå fisken og veks til 5 mm lengde for hannane og 10 mm for hoene. 
Kvar generasjon tek ca. 6 veker ved ein temperatur på 10–12 °C

Det har vorte forska på arten i samanheng med problema den skapar i akvakulturen, men me veit lite om livet til lakselusa i naturen. Det har vorte synt at lakselus-infeksjonar i oppdrettsanlegg kan skape epizootiar hos ville fisk.

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Lakselus – årsaker til økte forekomster og mulige konsekvenser på villfisk - regjeringen.no
 Liten fisk gjør stor nytte - sabima.no
 Ecological Genetics of Parasitic Sea Lice - st-andrews.ac.uk

Krepsdyr
Parasittar
Sande kyrkje i Sunnfjord

Sande kyrkje står på Sande i Sunnfjord kommune i Vestland, og er ei langkyrkje bygd i tre i 1864. 

Ein trur at ho tilliks med nabokyrkja i Bygstad er ført opp etter typeteikningar laga av Hans Ditlev Franciscus Linstow.
Kyrkja vart restaurert, påbygd og ombygd på fyrste del av 1940-talet.
Dette arbeidet vart leia av arkitekt Johan Lindstrøm.

Den noverande kyrkja er den tredje kjende på staden. 
Den fyrste var truleg ei stavkyrkje frå 1100-1220-talet. 
Den andre var ei tømra kyrkje som stod frå 1620 til dagens kyrkje vart reist. 
Mykje av vyrket frå gamlekyrkja vart brukt oppatt i den nye.

Sande kyrkje er soknekyrkje i Sande sokn i Sunnfjord prosti. 
Sande og resten av Gaular høyrde til Holmedal prestegjeld til 1755, då vart Gaular skild ut som eige prestegjeld under namnet Indre Holmedal prestegjeld. 
Prestegjeldsnamnet vart endra frå Indre Holmedal til Gaular i 1911.

Fotnotar

Bakgrunnsstoff 
 Eldre fotografi av Sande kyrkje på nettstaden til Nasjonalbiblioteket
 Om Sande sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
 Kart som viser utstrekkinga til prestegjelda i 1801, på nettstaden www.digitalarkivet.no 
 Kart frå 1979 som viser soknegrenser og kyrkjestader, på nettstaden til Universitetet i Bergen
 Skanna kyrkjebøker frå Sogn og Fjordane på nettstaden til Arkivverket
 Oversyn over gravminne i Gaular kommune på nettstaden disnorge.no
  
 

Kyrkjer i Sunnfjord
Kyrkjer i Sunnfjord prosti
Langkyrkjer i Bjørgvin
Norske kyrkjer frå 1860-åra
Kulturminne i Sunnfjord
1864 i Noreg
Hestad kapell


For Hæstad kapell i Dønna, sjå Hæstad kyrkje

Hestad kapell, lokalt òg kalla Øyrakyrkja, står på den smale Øyratangen som skil Hestadfjorden frå Viksdalsvatnet i Sunnfjord kommune i Vestland, og er ei lita langkyrkje frå 1805. Delar av den førre kyrkja, ei stavkyrkje frå mellomalderen, vart brukt då kapellet vart sett opp.

Skipet og koret er lafta medan våpenhuset er stavbygd. 
Kapellet er truleg sett opp på dugnad av bygdefolket.

Det tidlegaste ein finn Hestad-kapellet nemnd i kjeldene er 1327. 
Då vert det omtald som Capella de herstadum i eit paveleg rekneskap. 
I Bergen Kalvskinn frå kring 1350 står Hedinstada kirkia nemnd.

Kapellet har sidan 1917 vore eigd av Fortidsminneforeninga, og det fungerer som museumskyrkje i tillegg til at det plar verte halde nokre få faste gudstenester i det om året. 
Det kan òg haldast bryllaup og dåpsgudstenester der.

Sjå òg 
 Kyrkjebygga til Den norske kyrkja i Sogn og Fjordane

Kjelder 
 Jan Anders Timberlid: «Hestad kapell» på nettstaden til Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane
 Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen
 Kart over som viser grensene til prestegjelda i 1801, på nettstaden digitalarkivet.no

Fotnotar

Bakgrunnsstoff 
 Om Hestad kapell på nettstaden til Gaular kommune 
 «Hestad kapell» i NRK Sogn og Fjordane Fylkesleksikon
 Eldre fotografi av Hestad kapell på nettstaden til Nasjonalbiblioteket
 Oversyn over gravminne i Gaular kommune på nettstaden disnorge.no
 Skanna kyrkjebøker på nettstaden til Arkivverket

 

Kyrkjer i Sunnfjord
Kyrkjer i Sunnfjord prosti
Langkyrkjer i Bjørgvin
Norske kyrkjer frå 1800-åra
Fortidsminneforeningens eigedommar
Kulturminne i Sunnfjord
1805 i Noreg
Vassenden kyrkje

Vassenden kyrkje står på Vassenden i Sunnfjord kommune i Vestland, og er ei arbeidskyrkje frå 2001.

Kyrkja er teikna av arkitekt Per W. Skarstein og vart sett opp på dugnad av Stiftinga Vassenden kapell/kyrkjesenter 
Ho er bygd i kvitpussa lecastein, og taket har form som ein skeiv pyramide med tårn over over austre enden. 
Kyrkja vart vigsla 22. september 2002, og har status som kapell i Ålhus sokn.
Det har vore kyrkjegard på staden sidan 1930.

Altartavla viser Jesu himmelferd og Jerusalem og er måla av Jørleif Uthaug. 
Ho var eigentleg tinga til Holsen kyrkje i Førde, men der ville ikkje kyrkjelyden ha henne då det kom til stykket, og difor fekk dei overta henne på Vassenden.

Fotnotar

Bakgrunnsstoff 
 
 «Vassenden kyrkje» i NRK Sogn og Fjordane Fylkesleksikon 
 Kyrkja i Jølster

Kyrkjer i Sunnfjord
Arbeidskyrkjer
Kyrkjer i Sunnfjord prosti
Norske kyrkjer frå 2002
Gassmotor

Gassmotor er ein forbrenningsmotor som nyttar gass som drivstoff. Nokre typar gass gjev reinare eksos enn flytande drivstoff og verd difor nytta når det er naudsynt å nytta køyretøy innomhus.

Skilnadar frå forgassarmotorar 
Gassmotorar skil seg lite frå forgassarmotorar, men ettersom drivstoffet alt er i gassform trengst det ingen forgassar. I staden har dei eit blandekammer (blandebatteri) på innsugingsmanifolden, som syter for rett tilhøve mellom drivstoff og luft. Om gassen som vert soge inn i sylinderen ikkje har rett blandingsforhold får ein dårleg forbrenning. Gassen som vert nytta som drivstoff vert lagra under trykk på ein gasstank og på grunn av det høge trykket er han i flytande form. Det trengst likevel ingen forgassar, ettersom veska går over i gassform når gassen vert slepp ut og trykket vert redusert.

Termodynamsik er den ingen skilnad på gassmotorar og forgassarmotorar. Begge arbeider etter Beau de Rochas-syklusen.

Drivstoff 
Den vanlegaste drivstofftypen har vore ulike typar naturgass, men i dei siste åra har det vorte aktuelt å nytta ulike former for biogass, frå til dømes søppelfyllingar og husdyrgjødsel.

Bruksområde 
Gaffeltruckar som vert nytta både utandørs og i lagerbygningar nyttar ofte propan som drivstoff, men elektrisk drift er òg utbreidd. 
Industrielle gassmotorar vert òg nytta der det er lett tilgang på gass. Typiske bruksområde er drift av generatorar, pumpeer, og liknande. Dei vert produserte i storleikar frå 50 kW og opp til nokre MW.

Soge 

Med unnatak av tidlege eksperiment med krutmotorar nytta dei fyrste motorane med innvendig forbrenning gass som drivstoff. Barsanti og Matteucci nytta hydrogen og Lenoir nytta lampegass. I 1863 laga Lenoir ein forgassar og dei fleste som eksperimenteret med «motorvogner» gjekk over til å nytta flytande drivstoff. Men vidare ut over siste halvdel av 1800-talet vart det installert mange stasjonærmotorar som nytta lampegass . Denne trenden heldt fram etter hundreårsskiftet og framleis vert det produsert stasjonære gassmotorar.
 
Under andre verdskrigen vart mange forgassarmotorar, og nokre glødehovudmotorar, ombygde til å nytta vedgass som drivstoff. Vedgass er ikkje like bankefast som bensin, så topplokket på dei fleste bensinmotorar måtte skiftast for å redusera kompresjonsforholdet. Parafinmotorar, derimot, hadde ofte låg nok kompresjon til at dei kunne køyrast på vedgass.

Produsentar 
 Caterpillar
 Cummins
 Deutz AG
 MWM
 Wärtsilä
 Rolls-Royce

Kjelder

Sjå òg 
 Forgassarmotor
 Bensinmotor
 Parafinmotor
 Innsprøytingsmotor
 Gassturbin

Forbrenningsmotorar
Apostelen Johannes

Apostelen Johannes (død omkr. år 100) var ein av dei tolv utvalde læresveinane til Jesus.

Johannes og broren Jakob var sønene til Sebedeus og Salome, sistnemnde var syster til jomfru Maria. Dei arbeidde som fiskarar ved Genesaretsjøen i lag med Andreas og Peter då Jesus kalla dei til seg.

Johannes seiest å vere den disippelen som Jesus hadde kjær.
I lag med Peter og Jakob følgde han Jesus til berget då han møtte Moses og Elia, og den same kretsen av læresveinar følgde Jesus for å be med han i Getsemane.
	

Etter den fyrste pinsa, vart Johannes, Jakob og Peter leiarar for dei jødekristene i Jerusalem. Johannes vart seinare forvist til øya Patmos. Her skal han etter tradisjonen ha skrive ned Johannes’ openberring. Dei siste åra av livet sitt budde han i Efesos i Vesleasia. Etter tradisjonen skreiv han her ned evangeliet om Jesus.

Johannes skal vere den einaste av apostlane som ikkje leid martyrdøden, men fekk ein naturleg død.
Evangelisten Johannes vert symbolisert ved ei ørn fordi han opnar evangeliet sitt med ei ørneflukt. Det visast òg ofte til at Johannes er den av evangelistane som har oversikt, og som ikkje er oppteken av detaljar.

Kjelder 
 Margaret Mulvihill (2000): Helgener og martyrer, Luther forlag ISBN 82-531-4521-1

Referansar 

Personar i det nye testamentet
Katolske helgenar
Kristne apostlar
Forkynnaren

Forkynnaren (i dei gamle bibelomsetjingane kalla Preikaren)  er ei bok i Det gamle testamentet.  Boka har det greske namnet Ecclesiastes og det hebraiske namnet Kohleleth - begge orda tyder 'talaren'.

Boka er truleg notat skrivne til bruk ved offentlege talar. Forfattaren presenterer seg som son åt David og konge i Jerusalem, og skal etter tradisjonen vere kong Salomo. Men boka viser eit heilt anna bilete av Salomo enn det tradisjonelle biletet av kongen. «Berre fåfengd, seier Forkynnaren, berre ideleg fåfengd!  Kva vinning har mennesket av alt sitt strev, som det møder seg med under sola?» Dette pessimistiske livssynet tyder på at boka er skriven i hellenistisk tid, omkring år 200 f.Kr. 

Boka har parallellar i kulturen i Det nære austen i oldtida, der tema som at livet er eit strev og at døden er uungåeleg, går att.

Kjelder 

 Verdens litteraturhistorie, Cappelens forlag 1971
 J.R Porter: Illustrert nøkkel til Bibelen Grøndahl og Dreyer Forlag 1996 ISBN 82-504-2321-6

Det gamle testamentet
Sukkót
John Barber

John Barber () var ein britisk oppfinnar som i 1791 fekk patent på ein dampturbin.

Barber var fødd i Nottinghamshire, men flytta til Warwickshire i 1760-åra for å leia kolverksarbeid ved Nuneaton. Mellom 1766 og 1792 tok han fleire patent, mellom anna ein dampturbin. Medan oppfinninga hans ikkje fekk praktisk nytte, var det den første skildringa av prinsippet, og ein har i seinare år konstruert ein fungerande turbin etter skissene til Barber.

Kjelder 

 Delar av denne artikkelen bygger på «John Barber» frå , den 27. desember 2008. 
 

Forbrenningsmotoroppfinnarar
Engelske oppfinnarar
Den industrielle revolusjonen
Britar frå 1700-talet
Lingua franca

Lingua franca er latin for frankisk språk. Omgrepet blir i dag mest brukt om språk blir nytta som fellesspråk for ein større region med fleire innbyrdes uforståelege språk. Det opphavlege lingua franca var eit kunstig språk som vart nytta som handelsspråk i middelhavsområdet frå 1300-talet. Spor etter dette språket eksisterer framleis i dag.

Den opphavlege tydinga 

Lingua franca utvikla seg blant handelsmenn i middelhavsområdet som eit verktøy for å omgå språkbarrierar. I si eldste form var språket sterkt påverka av italienske dialektar. Fleire versjonar utvikla seg, blant anna ei portugisisk form som vart nytta på portugisiske skip og i koloniane. 

I dag finn ein spor etter språket særleg i algirsk slang. Også i britisk engelsk finn ein enkelte ord frå lingua franca, då mange engelske sjømenn tenestegjorde på skip der språket vart nytta.

Tydinga 'fellesspråk' 

Funksjonen lingua franca hadde som handelsspråk, har ført til at ein også nyttar omgrepet om eit fellesspråk i ein region med fleire språkgrupper, spesielt i samband med uoffisielle språk. Ein finn til dømes hausa i Vest-Afrika, hindi i det meste av India og swahili i Aust-Afrika. Språkforma som vert nytta som lingua franca, skil seg ofte frå den som vert nytta som morsmål, da ho vert påverka av dei ulike morsmåla i regionen. Eit land sitt offisielle språk kan også fungere som lingua franca, men blir då gjerne kalla nettopp 'offisielt språk'. Dette er eit vanleg fenomen særleg i tidlegare koloniar, der kolonimakta sitt språk vert nytta i offentlege samanhengar, medan innbyggjarane ofte har andre morsmål.

I Europa har fleire språk gjort teneste som fellesspråk i dei øvre samfunnslaga. Spesielt har latin utmerka seg som akademisk og kyrkjeleg språk gjennom mange hundreår.

Konstruerte språk som esperanto, ido, interlingua og volapük har vore meint å skulle fylle ein funksjon som globalt fellesspråk.

I våre dagar blir engelsk rekna som verdas lingua franca.

Språk
Internasjonale forhold
Ord av latinsk opphav
Robert Street

Robert Street var ein engelsk oppfinnar som 1794 fekk patent på ein forbrenningsmotor (utan kompresjon) som nytta terpentin- eller oljedamp som drivstof. Han eksperimenterte fyrst med å nytta kolstøv som drivstoff og seinare med kolgass. 

Forbrenningsmotoroppfinnarar
Engelske oppfinnarar
Slang

Slang  (uttalt slæng) er språkbruk som skil seg frå normalspråk ved å ha eit meir uformelt preg (lågstil). Slang kan nyttast av ei gruppe som bevisst avvik frå normal språkbruk. Det skil seg frå dialekt ved at det ikkje er avgrensa til eit visst geografisk område, og frå fagspråk og sjargong ved at det ikkje er knytt til ei viss faggruppe. Slang kan derimot ofte knytast til ungdomsmiljø og ungdomskulturar.

Kjelder

 
Sosiolingvistikk
Luigi de Cristoforis

Luigi de Cristoforis () var ein italiensk oppfinnar som i 1859 eksperimenterte med ein forbrenningsmotor i Milano.

Kjelder 

de Cristoforis|Luigi
Italienske oppfinnarar
Ægidius Elling

Jens William Ægidius Elling () var ein norsk oppfinnar. I 1884 fekk han patent på ein gassturbin og i 1903 laga han den fyrste gassturbinen som fungerte.

Kjelder 

 Dødsdato frå NBL-artikkel om Elling, skriven av Dag Johnson.

Forbrenningsmotoroppfinnarar
Norske oppfinnarar
Folk frå Oslo