alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Vianden

Vianden (luxembourgsk Veianen) er ein by nordaust i Luxembourg med om lag 1 500 innbyggjarar. Han er den minste kommunen med bystatus i landet. Vianden ligg ved elva Our, nær grensa til Tyskland i kantonen med same namn i Diekirch distrikt.

Historie 
Vianden sitt opphav går tilbake til den gallisk-romerske tida då det vart bygd ei borg der den noverande borga står. Det opphavlege namnet til Vianden var Viennensis eller Vienna, som truleg kom av det keltiske ordet vien som tyder «stein». Den første skriftlege kjelda om Vianden er frå 698. Vianden har ein av dei eldste byrettane i Europa, som han fekk i 1308 av Filip II, greve av Vianden, som familien Nassau-Vianden sprang ut frå. 

I mellomalderen var Vianden sine handverkarar kjende som dyktige garvarar, kleshandlarar, vevarar, tønnemakarar, murarar, låsesmedar og gullsmedar. I 1490 oppretta dei eit laug. I løpet av åra som gjekk vart produksjon av lærvarer ein storindustri og to garveri vart oppretta på slutten av 1800-talet og til slutt lagt ned i midten av 1950-åra. 
 

Borga vart bygd mellom 1000- og 1300-talet og vart sete for grevane av Vianden. Ho vart vidare utbygd i åra fram til 1700-talet, men då grevane av Luxembourg forsvann til Nederland og ho vart råka av både brann og jordskjelv forfall borga gradvis. I 1820 selde til slutt Vilhelm I av Nederland borga til ein lokal kjøpmann, som igjen selde stykke av ho og reduserte borga til ein ruin. Det vart gjort fleire forsøk på å restaurere borga, men forskjellige eigarskapsproblem stoppa forsøka. Det var først i 1977, då storhertug Jean av Luxembourg avstod borga til staten at det vart mogelege å setje i gang eit restaureringsprosjekt for fullt. I dag er borga gjenoppretta slik ho ein gong var. 

Vianden var den siste byen i Luxembourg som vart frigjort frå tyskarane under den andre verdskrigen i februar 1945.

Bakgrunnsstoff 
 Turistinformasjon 
 Vianden borg 
 Turistattraksjonar i Vianden

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Vianden» frå , den 30. januar 2008. 
 

Byar i Luxembourg
Hundedagane

Hundedagane, også kalla røtmånad, er tida mellom 23. juli og 23. august. Hundedagane stammar frå oldtida i Egypt, men har funnest i europeisk folketru frå romersk tid. Opphavet til namnet skal vera at hundestjerna (Sirius) var synleg på himmelkvelvinga i denne perioden. Etter som dette er den varmaste perioden av året har hundedagane vore forbundne med at mat lett vert skjemt. Det er òg knytt mykje overtru til hundedagane.

I det gamle Egypt fann ein ut at hundestjerna tok til å stiga på himmelen samtidig som regntida tok til og Nilen byrja å stiga og den varmaste tida på året tok til. Ein meinte stjerna stod bak naturendringa, og kalla tida ho bar bod om for hundedagane.

Folketru 
Det var vanleg å spå om vêr i hundedagane, der den første hundedagen avgjorde, anten med at vêret ville vera like fint eller stygt i heile perioden, eller i andre område, at det ville bli motsett frå slik det var den første dagen. Nokre stader i Noreg heitte det at regn den siste hundedagen, Zakæus, ville vara i fire veker.

Folketrua sa også at mat oftare blei dårleg i denne tida og i Sverige vert hudedagane kalla rötmånaden. Mellom anna skulle ein unngå å eta fisk (med r i namnet), og det kunne vera vanskeleg å vispa fløyte til krem. 

På Vestlandet meinte ein at lik av drukna flaut til overflata i hundedagane.
Hundar skulle også lettare bli ville på denne tida.

Sjå òg 
 Marit vassause
 Jakob våthatt

Kjelder 
 Hansen, L., Hundedagene , Salten Museum. (vitja 30/1-2008)
 Weldeghebriel, L.H., I dag avgjøres sommerværet, Aftenposten (nettutgåva), 23/7-2003.
 Delar av denne artikkelen bygger på «Hundedagene» frå , den 30. januar 2008. 
 

Folketru
Sommar
Norske merkedagar
Avatar

Sjå og Avatar (fleirtyding)

Avatar (sanskrit अवतार, avatāra) er eit hinduisk omgrep som viser til lekamleggjering av gudar. Som regel vil dette seia at ein gud tek menneskeleg form, men det finst òg avatarar som er heilt eller delvis dyr.

Omgrepet blir særleg brukt om inkarnasjonane av guden Visjnu. Talet på visjnuavatarar varierer frå rundt ti til tallause.
Dei best kjende avatarane er Rama og Krisjna. Desse to avatarane blir tilbedne i eigne tempel og sekter, og blir av nokre hinduar rekna som den høgaste guddommen. Hinduar reknar ofte Buddha som ein avatar av Visjnu. Andre avatarar verd å merka seg er Vyasa, som skal ha skrive ned fleire hinduskrifter, grunnleggjaren av ayurvedamedisin Dhanvantari, og Mohini, einaste kvinnelege avataren av Visjnu.

I samband med Rama og hovudforteljinga om livet hans, Ramayana, opptrer fleire figurar som tidvis blir rekna som avatarar av gudelege vesen – Sita, ein avatar av Laksjmi, Laksjmana, ein avatar av slangen Visjnu søv på, og Hanuman, ein avatar av Sjiva.

Guden Dattatreja er rekna som ein avatar av den hinduiske treeininga Brahma, Visjnu og Sjiva saman.

Linga Purana nemner ni ulike avatarar av Ganesja. Ho fortel også om 28 avatarar av Sjiva. Innan sjivadyrking er likevel ideen om at Sjiva skal ha avatarar omstridd.

Også innan devidyrking er det usemje om gudinna har avatarar. Devi-Bhagavatapurana fortel at avatarar av gudinna kjem til jorda for å slost mot dei vonde og verna dei rettskafne. Gudinnar rekna som avatarar av Devi er mellom anna Mahalaksjmi og Mahasaraswati, medan Sita og Radha er inkarnasjonar av gudinna Laksjmi. Puranakommentatoren Nilakantha frå 1700-talet rekna også Krisjna og Rama som avatarar av gudinna.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Avatar» frå , den 30. januar 2008. 
 Denne artikkelen bygger på «Avatar» frå , den 11. juli 2010.

Bakgrunnsstoff 

Hinduisme
Ord frå sanskrit
Lauk

Lauk kan visa til ein rund planteknoll frå planter i laukslekta, men blir i daglegtala hovudsakleg brukt om kepa- eller vanleg lauk (Allium cepa). Lauk finst berre som kulturplante, men det finst nærskylde villaukar i Sentral-Asia. 

Den vanlege lauken er utbreidd over heile verda. Han blir brukt rå, steikt, kokt i sausar og supper, sylta og på ei rekkje andre vis. Lauk er særs viktig i indisk matlaging, men blir ikkje rekna som vegetarisk av strenge hinduar og djainar, ettersom å hausta ein lauk drep planta.

Bakgrunnsstoff

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Onion» frå , den 31. januar 2008. 

Amaryllisfamilien 
Grønsaker
Laukslekta
Folden

Folden var frå 1837 til 1887 eit herad i Nordland, oppretta som Folden formannskapsdistrikt i 1837. 1. januar 1887 vart heradet delt i Sørfold og Nordfold-Kjerringøy herad. Folden herad hadde ved delinga 3 293 innbyggarar.

Namnet kjem frå eit opphavleg fjordnamn, «Fold». Folda er no ytterdelen av fjorden som delar seg i armane Sørfold og Nordfold.

Kjelder 
 O. Rygh: Gaardnavne i Nordlands amt 1905
 Tilsvarande artikkel på bokmålswikipedia

Tidlegare kommunar i Nordland
Historie i Steigen
Historie i Sørfold
Norske kommunar skipa i 1838
Norske kommunar nedlagde i 1887
Sirona

Sirona (namnet er blitt tolka som 'guddommeleg stjerne'), truleg den same som Dirona og Divona, var ei gudinne dyrka av keltarar i fastlandseuropa frå Ungarn til Bretagne. Ho blei sett i samband med heilage kjelder og kunne lækja og gje grøde. 

Sirona blei avbilda åleine eller saman med Apollo Grannus. Statuar av henne kan til dømes vera saman med ein hund, ein slange, egg, korn, druer og anna frukt.

Sirona blei særleg dyrkar av treveriane i Moseldalen. Det er mellom anna gjort funn som har med Sirona å gjera mellom anna i Hochscheid mellom Mainz og Trier, i Sainte-Fontaine nær Freyming, og i Mainz. 

Gudinna blei erstatta med Borvo, som er omtalt som sonen hennar, i fleire stader av den keltiske verda.

Sjå òg
Damona
116 Sirona, ein asteroide oppkalla etter gudinna

Kjelder

Bakgrunnsstoff
Presentasjon av Sirona-tempel i Alzey  (tysk)
Sirona på tempelsøyle i Vienne-en-Val (fransk)

keltiske gudar
gudar for liv og lyst
lækjargudar
vassgudar

ca:Mitologia celta#Déus
Ramslauk

Ramslauk (Allium ursinum) eller bjørnelauk er ein plante i laukslekta i påskeliljefamilien som veks vilt i Noreg. 
Han veks helst i skuggefull lauvskog langs kysten. For å få nytte ut lyset i skogbotnen startar veksten tidleg om våren. Plantane visnar gjerne tidleg då det om sommaren vert lite lys i skogen.

Blomane er samla i ein stor rund skjerm på toppen av stengelen. Dei er kvite med seks spisse kronblad. Lauken er samansett av berre to blad. Dei held fram å vekse over jorda. Dei får lang stilk. Blada har sterkare grønfarge enn andre laukplanter. Den runde frukta har seks frø.

Tradisjonelt har ramslauken vorte lite brukt. I seinare tid vert han, tilliks med andre laukplanter, brukt til å setje smak på matrettar. 

Ramslauken har gitt namn til mange lokale stader. Planten har vore godt kjend fordi han set smak på mjølka når dyr, kyr og geiter, et han under beiting. Det kan føre til av mjølka må kasserast. 

Ein kjenner til at ramslauk har vorte brukt mot innvolsorm hjå folk og dyr.

Kjelder 
 Høeg, Ove Arbo: Planter og tradisjon. Universitetsforlaget, 1975
 Rolf Jonsson: Ville blomster i skog og mark 1975 ISBN 82-05-09285-0

Bakgrunnsstoff 

Ramsløk - gammel tradisjon tas opp igjen , skogoglandskap.no
 

Laukslekta
Viltveksande plantar i Noreg
Takson namngjevne av Carl von Linné
Anomali

Anomali er eit gresk ord som tyder «noko som vik frå det normale». 

Innan anatomien seier ordet ikkje noko om kor alvorleg avviket er. Til dømes kan den medfødde hjartefeilen anomal innmunning av lungevenene til hjartet vera akutt livstrugande eller utan særleg betydning, avhengig av tilhøva rundt. Ein kan òg bruka ordet abnormitet om misdanningar.

I meteorologi vil ein anomali vera eit lokalt avvik frå eit større mønster over ein lengre periode, t.d. temperaturanomali, som vil seia at temperaturen skil seg vesentleg frå det som er forventa i det aktuelle området og tidsrommet.

Innan religion vil ein anomali vera om lag det same som eit mirakel.

Sjå òg
Gjennomsnittleg anomali

Kjelder 
  caplex.no

Denne artikkelen bygger på «Anomali» frå ,  den 31. januar 2008.  

Vitskaplege uttrykk
Greske ord og uttrykk
Abolisjonisme

Abolisjonisme er politisk kamp for å oppheva slaveri. Ordet kjem frå ei gruppa som kalla seg abolisjonistar i Nord-Amerika og jobba for å oppheva slaveriet. Seinare er ordet brukt generelt om kampen mot slaveri og slavehandel, men også kamp mot prostitusjon og dødsstraff.

Kjelder 
 caplex.no
 Wikipedia på engelsk

Slaveri
Fjell i Nord-Makedonia

Nord-Makedonia er hovudsakleg eit fjelland. Den gjennomsnittlege høgda i landet er 850 meter over havet. Om lag 80 % av landet består av åsar og fjell. Fjella er delt inn i to hovudgrupper. Dei dinariske Alpane og Rodopifjella. Fjella i Rodopi er eldre fjell. Dei dekkjer dei austlege områda av Nord-Makedonia. Dei dinariske fjella er yngre fjell som ligg i vestlege og sentrale område av landet. Dei er delt inn i tre undergrupper, eit område rundt elvar Vardar, eit anna i Pelagoniadalen og eit område nordvest i landet. 

Det er tre nasjonalparkar som vernar ein del av fjella i Nord-Makedonia, Pelister, Mavrovo og Galičitsa.

Dei viktigaste fjella i Nord-Makedonia er: 
 Korab (2764 m)
 Šar Planina (2747 m)
 Baba (2601 m)
 Jakupitsa (2540 m)
 Nidže (2521 m)
 Desjat (2373 m)
 Galičitsa (2288 m)
 Stogovo (2273 m)
 Jablanitsa (2257 m)
 Osogovo (2252 m)
 Kožuf (2166 m)
 Bistra (2163 m)
 Tseloitsa (2062 m)
 Belasitsa (2029 m)
 Plakenska planina
 Konetsjka planina
 Malesjevski planini
 Platsjkovitsa
 Busjeva planina
 Babuna
 Ograzden
 Seletsjka planina
 Skopska Crna Gora

Bakgrunnsstoff 
 Fjelltoppar i Nord-Makedonia 
 Pelister 
 Nordmakedonske fjell og nasjonaparkar

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «List of mountains in Republic of Macedonia» frå , den 31. januar 2008.
Vasskilje

Eit vasskilje er ei grense mellom to nedslagsfelt. I eit ås- eller fjellandskap ligg skilje på toppane og ryggane av fjella og åsane, men i flate område eller på høge platå (særleg i myrlendte område) kan skilje vere usynleg.

Vasskilje er viktige geografiske, og ofte òg politiske grenser. Vegar og jernbanelinjer følgjer ofte desse skilja for å minimere stigningsgraden og behovet for bruer.

Typar vasskilje 
Vasskilje kan delast inn i tre typar: 
 Kontinentalt vasskilje — eit skilje der vatnet på kvar side renn ut i forskjellige storhav (t.d. skiljet mellom Nilen og Kongoelva, trippelskiljet i Lunghinpasset)
 Store vasskilje — Vatnet på kvar side av skiljet møter ikkje kvarandre igjen, men renn ut i same hav (t.d. skiljet mellom Huang He og Chang Jiang)
 Små vasskilje — Vatnet på kvar side av vasskiljet møter kvarandre igjen ved at elvane renn i hop (t.d. Mississippielva og Missourielva)

Vasskilje er eit hinder for elvefart. I førindustriell tid vart vasskilja kryssa ved at ein bar båtane over land ved visse stader . Seinare vart det bygd kanalar for å binde saman tilstøytande nedslagsfelt.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Drainage divide» frå , den 31. januar 2008. 
 

Hydrologi
Fysisk geografi
Baba i Nord-Makedonia

Baba er eit fjell nær byen Bitola i Nord-Makedonia. Den høgaste toppen er Pelister på 2 601 meter over havet. Baba er det tredje høgaste fjellet i Nord-Makedonia etter Korab og Šar Planina. Andre toppar bortsett frå Pelister er Dva Groba (2 514 moh), Veternitsa (2 420 moh), Muza (2 350 moh), Rzana (2 334 moh), Sjiroka (2 218 moh), Kozji Kamen (2 199 moh), Griva (2 198 moh), Golema Tsjuka (2 188 moh), Skrkovo (2 140 moh), Babin Zab (1 850 moh) og mange fleire. Babamassivet er eit vasskilje i området mellom Adriahavet og Egearhavet.

Pelister nasjonalpark har eit rikt plante- og dyreliv. Av planteliv finn ein mellom anna ei spesiell femnåla furu (Pinus peuce) som ein berre finn på nokre få fjell på Balkan. Av dyreliv finn ein bjørn, rådyr, ulv, gemse, hjort, villsvin, kanin, fleire ørneartar, raud rapphøne, raudnebba kaie og den endemiske makedonske pelagoniaauren.

Pelister er den eldste og nest største nasjonalparken i Nord-Makedonia etter Mavrovo. Det er eit av dei viktigaste turistområda i landet og har eit kjent skisenter. 

Frå Peliste kan ein sjå Pelagoniadalen, Prespasjøen fjella Nidzhe, Galitsjitsa, Jakupitsa og Bitola. Pelister er eit av dei sørlegaste fjella på Balkan som har ein alpin utsjånad. 

Pelister er òg kjend for dei to fjellvatna som ligg her. Dei vert kalla «Augo til Pelister». Det største vatnet ligg 2 218 meter over havet, medan det mindre vatnet ligg 2 180 meter over havet. Her finn ein kjeldene til fleire elvar. 

På toppane er det snø sjølv midt på sommaren og enkelte stader ligg snøen året gjennom.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Baba Mountain» frå , den 31. januar 2008. 
 

Fjell i Nord-Makedonia
Bistra

Bistra (makedonsk Бистра) er eit fjell i Nord-Makedonia. Fleire av toppane er over 2 000 meter over havet og den høgaste er Medenitsa på 2 163 meter over havet. 

Erosjon av kalksteinen i fjellet har danna kalksteinssletter. Det finst fjorten kalksteinsfelt på Bistra, Tonivoda, Govedarnik, Bardaš, Sultanitsa, Solomunitsa, Suvo Pole, Store og Litle Brzovets, Čukni Topanitsa, Nedre og øvre Poljtse, Tri Bari, Tri Groba og Lazaropole. Dei mest populære grottene i fjellet er Alilitsa and Kalina Dupka.

Ein stor del av fjellet er ein del av Mavrovo nasjonalpark.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Mount Bistra» frå ,  den 31. januar 2008.  
 

Fjell i Nord-Makedonia
Tseloitsa

Tseloitsa (ofte kalla Dobra Voda etter den høgaste toppen) er ein del av ei fjellkjede i Nord-Makedonia, inkludert fjella Osoj, Suva Gora og Pesjak, som strekkjer seg frå nord til sør. Den høgaste toppen er Dobra Voda på 2 062 meter over havet. Fjellet vert ikkje ofte vitja og har ingen turistfasilitetar. Det er berre ei hytte ved landsbyen Zelezna Reka og ein overnattingsstad ved klosteret St. Nicola.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Celoica» frå , den 31. januar 2008. 
 

Fjell i Nord-Makedonia
Desjat

Desjat er eit fjell på grensa mellom Nord-Makedonia og Albania. Fjellet har bratte fjelltoppar som Mal og Golem Krtsjin og Velivar. Det høgaste punktet er Velivar med 2 375 meter over havet. Andre toppar er Deli Senitsa og Suva Bara. Desjat har djupe elvedalar, omfattande skogområde og små brevatn. Den næraste byen på nordmakedonsk side er Debar.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Deshat» frå , den 31. januar 2008. 
 

Fjell i Nord-Makedonia
Fjell i Albania
Internasjonale fjell i Europa
Den albansk-nordmakedonske grensa
Folda

Folda (norrønt Fold eller Foldin, 'den breie fjorden') er eller har vore namnet på fire norske fjordar:

Folda og Oslofjorden 
Fold, frå sogetida Folda, var den historiske nemninga på Ytre Oslofjord, frå Drøbaksundet til Færder, og landområda omkring, særleg Vestfold og Follo. Namnet Follo kjem frå 'Fold-lo', «Foldsletta». Namnet lever òg att i fylksnamnet Østfold.

Oslofjorden var frå gamalt nytta om fjorden innanfor, frå Drøbak opp til gamle Oslo .

Folda på Møre 
Fold var det gamle namnet på Foldfjorden på Ertvågøya på Nordmøre.

Folda i Namdalen 
Folda er ytterdelen av den store fjorden i Namdalen. Lenger inn vert fjorden kalla 'Foldfjorden'.

Folda i Salten 
Folda er ytterdelen av fjorden som delar seg i armane Sørfold og Nordfold. Namnet vart tidlegare òg bruka om bygdene omkring fjorden.

Lenkjer

Kjelder 
 O. Rygh: Gaardnavne i Nordlands amt 1905
 Leiv Heggstad, Finn Hødnebø og Erik Simensen: Norrøn ordbok Det Norske Samlaget 1990 ISBN 82-521-3493-9
 Redaksjonell fotnote til Ynglinge-soga i Snorres Kongesoger, Det Norske Samlaget 1979 ISBN 82-525-0657-7.
 Østfold i Store Norske Leksikon

Fjordar i Noreg
Oslofjorden
Dobra Voda

Dobra Voda er eit fjell i Nord-Makedonia nær byen Kičevo. Det er det høgaste fjellet i Tseloitsa-fjella med ei høgd på 2 062 meter over havet. På grunn av tektoniske rørsler stig framleis toppen og omgjevnadene, og dette er årsaka til at det er moderat jordskjelvsaktivitet i området. 

Frå toppen kan ein sjå fleire omliggande byar som Gostivar, Kičevo, Tetovo og nærliggjande landsbyar. Hovudkjelda til elva Treska ligg i dette området.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Dobra Voda» frå , den 31. januar 2008. 

Fjell i Nord-Makedonia
Grand Banks

Grand Banks er ei gruppe undervassplatå sørvest for Newfoundland. Området er relativt grunt med 25 til 100 meter djupne. Den kalde Labradorstraumen blandar seg her med det varme vatnet frå Golfstraumen. Blandinga av vatnet frå desse to straumane og forma på botnen løfter næringsstoff frå botnen opp til overflata. Dette området er difor eit av dei beste fiskeområda i verda. Her er også svært mykje sjøfugl. 

Blandinga av varme og kalde straumar gjer også at dette er ei av dei stadene i verda med mest tåke.

Fiskebankar
Kanadisk geografi
Newfoundland og Labrador
Marine økoregionar
Galitsjitsa

Galitsjitsa (makedonsk Галичица) er eit fjell på grensa mellom Nord-Makedonia og Albania. Den nordmakedonske sida av fjellet er ein del av ein nasjonalpark. Fjellet ligg mellom dei to største innsjøane i landet, Ohridsjøen og Prespasjøen. Fjellet dekkjer eit areal på 227 km².

Plantelivet i nasjonalparken Galitsjitsa har over tusen artar, opptil elleve av dei endemiske. 

Den høgaste fjelltoppen i fjellet er Magaro på 2 254 meter over havet.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Galičica» frå , den 31. januar 2008. 

Fjell i Nord-Makedonia
Fjell i Albania
Internasjonale fjell i Europa
Den albansk-nordmakedonske grensa
Jablanitsa i Nord-Makedonia

Jablanitsa (makedonsk Јабланица) er eit fjell i Nord-Makedonia og Albania. Fjellryggen er høgare enn 2 000 meter over havet over eit stykke på om lag 50 km og den høgaste toppen ligg på midten med ei høgd på 2 257 meter over havet. Ein kan nå fjellet frå landsbyen Vevtsani som ligg ved foten av fjellet, 14 km frå Ohridsjøen og byen Struga.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Jablanica, Republic of Macedonia» frå , den 31. januar 2008. 

Fjell i Albania
Fjell i Nord-Makedonia
Jakupitsa

Jakupitsa (makedonsk Јакупица) er ei fjellkjede i Nord-Makedonia. Den høgaste toppen er Solunska Glava på 2 540 meter over havet. Andre store toppar er Karadzitsa (2 473 m), Popovo Brdo (2 380 m), Ostar Breg (2 365 m), Ubava (2 353 m), Ostar Vrv (2 275 m) og Dautitsa (2 178 m). 

Fleire små stryk renn ned frå fjellet. Store område er dekte av bøk, eik og barskog. Det er òg tydelege spor etter tidlegare isbreaktivitet. Det er gjort fleire framlegg om å omgjere området til ein nasjonalpark. 

Ein kan lett nå fjellet frå hovudstaden Skopje eller frå byen Veles og mange landsbyar i området. 

På klåre dagar kan ein frå Solunska Glava sjå byen Thessaloníki i Hellas og dette har gjeve fjelltoppen namnet sitt. Solun tyder Thessaloníki og Glava tyder «hovud» på makedonsk, «hovudet til Thessaloníki»).

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Jakupica» frå , den 31. januar 2008. 

Fjell i Nord-Makedonia
Dari

Dari er eit språk som blir tala i Afghanistan og i delar av Iran og Pakistan. Det blir tala av rundt ein tredel av innbyggjarane i Afghanistan, og er eitt av dei to offisielle språka i landet, saman med pasjto. 
Dari har rundt 7 600 000 talarar i Afghanistan (folketeljing 2011) og 9 600 000 totalt.

Dari liknar på farsi, og blir ofte rekna som ein variant av dette. Talarar av dei to språka kan forstå kvarandre utan større problem. Språka har ganske lik syntaks og morfologi, men har større skilnader i fonologien. Til dømes har dari dei to lange vokalane o og e som ikkje finst i farsi. Dari er også i slekt med balutsji, kurdisk og gilaki.

Språket blir skrive med det persiske alfabetet, ein variant av det arabiske. Rundt 28 % av talarane kan skriva språket. Dari blir brukt i media, både skriftleg og munnleg. I radio bruker ein typisk ein standardisert uttale som byggjer på skriftspråket og tradisjonell, arkaisk uttale.

Bakgrunnsstoff 
 Dari  - UCLA Language Materials Project, University of California Los Angeles (UCLA)
 Dari hos Ethnologue
 Dari-alfabetet  ved www.afghan-web.com
 Dari-bøker og software til sals ved www.kodakan.se

Kjelder

 dari (28.02.2013) i Store norske leksikon
 Dari hos Ethnologue
 Dari  hos UCLA Language Materials Project, University of California Los Angeles

Indoiranske språk
Språk i Afghanistan
Einskildspråk
Miguel de Cervantes Saavedra

Miguel de Cervantes Saavedra () var ein spansk forfattar, best kjend for verket Don Quixote, som mange reknar som den første moderne romanen. Cervantes skreiv også dikt, skodespel og andre roman, og verka hans er rekna blant dei viktigaste i verdslitteraturen.

Cervantes blei fødd i Alcalá de Henares, 35 km aust for Madrid. Far hans var lege og familien levde eit omflakkande liv som er dårleg kjend av ettertida. Før 1570 hadde Cervantes gått inn i den spanske hæren, stasjonert i Napoli, og blei såra i slaget ved Lepanto i 1571. Cervantes var infanterist fram til 1575, då han blei fanga av sjørøvarar og halde i fangenskap i Algier i fem år.

I 1584 gifta Cervantes seg med Catalina de Salazar y Palacios  i Toledo. Året etter gav han ut den første romanen sin, La Galatea, som fekk ei grei mottaking, utan at ho blei nokon stor suksess. Samstundes skreiv han skodespel som blei spelte i Madrid. Bortsett frå El trato de Argel, som handla om kristne slavar i Algiers, og El cerco de Numancia, er desse stykka gått tapte.

Dei neste tjue åra reiste Cervantes rundt i Spania som proviantør for den spanske armadaen og seinare som skatteoppkrevar. Han hadde pengeproblem som førte til at han gjekk konkurs ein gong og blei fengsla minst to gonger (i 1597 og 1602) for bokføring som ikkje stemde. Frå 1596 til 1600 budde Cervantes hovudsakleg i Sevilla. I 1605, då han var i Valladolid, gav han ut førstedelen av Don Quixote. Dette verket var nyskapande i det at det brukte vanleg daglegtale i ei litterær ramme, og blei godt likt også internasjonalt. 

I 1606/7 slo Miguel de Cervantes seg ned i Madrid, der han blei buande til han døydde. I dei siste ni åra av livet sitt bygde han seg ein sterk posisjon som ein respektert forfattar, med Novelas ejemplares i 1613, Viaje del Parnaso i 1614, og Ocho comedias y ocho entremeses og den andre og siste delen av Don Quixote i 1615.

Dagen Cervantes skal ha døydd, 23. april, er også dødsdatoen til Shakespeare (sjølv om dei ikkje døydde same dagen, ettersom England framleis følgde den gamle julianske kalenderen på denne tida). Samantreffet har gjort denne datoen til den internasjonale bokdagen.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Miguel de Cervantes Saavedra» frå ,  den 8. juni 2008.

Bakgrunnsstoff 

Spanske forfattarar
Spanskspråklege forfattarar