alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Vesteraalens Dampskibsselskab

Vesteraalens Dampskibsselskab (VDS) var eit reiarlag som vart stifta i 1881 på Stokmarknes i Nordland. Føretaket dreiv med lokal rutetransport, samt at det starta den første Hurtigruta i 1893.

Selskapet fusjonerte i 1987 med Ofotens Dampskipsselskap, det nye føretaket fekk namnet Ofotens og Vesteraalens Dampskibsselskab (OVDS). I 2006 fusjonerte OVDS med Troms Fylkes Dampskibsselskap (TFDS) og danna Hurtigruten Group, som seinare vart omdøypt til Hurtigruten ASA.

Skip 

Nokre av reiarlaget sine eksisterande skip:
 MS «Vesterålen» – I hurtigruta
 MS «Lofoten» – I hurtigruta
 MS «Finnmarken» (frå 1956) – Museumsskip
 DS «Børøysund» – I drift som veteranskip
 DS «Hestmanden» – Bevart

Bakgrunnsstoff 
 digitalarkivet Reklameplakater for Vesteraalens Dampskibsselskab fra 1930-tallet.
 Riksarkivet - Prisliste frå 1917: «Vesteraalens Dampskibsselskab (Hurtigruterne) 2den Plads Priskurant»

Hurtigrutereiarlag
Tidlegare norske reiarlag
Hadsel kommune
Vesterålen
Skipingar i 1881
Jan Oddvar Skisland

Jan Oddvar Skisland () er ein norsk lokalpolitikar som var ordførar for Kristiansand kommune 2003-2007, og blei gjenvald for «nye» Kristiansand kommune frå 2020.

Skistad blei først vald til ordførar i 2003 for Kristeleg Folkeparti. Han etterfølgde Bjørg Wallevik frå Høgre. Wallevik fekk flest personlege stemmer ved valet, medan Skisland kom på andreplass. Han blei vald til ordførar i eit valteknisk samarbeid med SV og Arbeidarpartiet, som fekk varaordføraren, Bjarne Ugland.
Ved kommunevalet i 2011 gjorde Skisland comeback som lokalpolitikar, denne gong som representant for Arbeiderpartiet. 

Ved kommmunevalet i 2019 var han ordførarkandidat for Arbeidarpartiet i den nye storkommunen Kristiansand. Skisland er ordførar i kommunen frå 1. januar 2020.

Skisland er cand.theol. og har hovudfag frå Norges Idrettshøgskole i tillegg. Før ordførarvervet i 2003 var han tilsett på Høgskolen i Agder. Skisland tok ikkje attval som ordførar, og gjekk av den 10. oktober 2007. Då blei han toppsjef i Idrettsklubben Start frå 1. januar 2008.

Som ordførar har Skisland særleg vore oppteken av trafikk i Kristiansand, der han har prøvd å finne løysingar for sykkel og kollektivtrafikk.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Skisland på tredje plass
 Intervju i Absolutt KRS 

Ordførarar i Kristiansand
Det Stavangerske Dampskibsselskab

Det Stavangerske Dampskibsselskap AS (DSD) er et reiarlag med base i Stavanger. Føretaket er eigd av familien til Stavangermannen Folke Hermansen.

Reiarlaget har stor kystflåte som driv ferjetransport og lokaltrafikk i Rogaland og tilstøytande område. Frå 1919 og til 1978 da selskapets einaste hurtigruteskip (MS «Kong Olav») vart seld, var Stavangerske og ein del av hurtigruta. Med dotterselskap har DSD omtrent 1000 tilsette i Noreg, i tillegg til tilsette i ein rekke andre land. Føretaket består av Stavangerske AS, Nor Lines AS (tidlegare Nor Cargo) og DSD Shipping AS.

DSD vart etablert i 1855, og er med det eit av de eldste reiarlag i Noreg. 150 årsjubileet vart feira den 12. februar 2005.

Hurtigrutereiarlag
Sjøfart i Stavanger
Norske reiarlag
Skipingar i 1855
Willi Graf

Willi Graf () var ein tysk medisinstudent og medlem av Den kvite rosa.

Willi Graf vart fødd i i Kuchenheim utanfor Euskirchen. Familien hans flytta til Saarbrücken i 1922. Elleve år gammal blei han med i Bund Neudeutschland, ein katolsk organisasjon for ungdomar som gjekk på finare skular. Organisasjonen blei ulovleg då Adolf Hitler kom til makta i 1933. I 1934 blei han med i Grauer Orden, ein annan ungdomsorganisasjon som også var ulovleg, og kjend for å vere antinazistisk. Denne organisasjonen var derfor inndelt i små grupper.

I 1937 gjorde han riksarbeidsteneste, og etter dette begynte han på medisinstudium. I 1938 blei han tiltalt for ulovlege aktivitetar, men fekk amnesti grunna feiringa av Anschluss.

Frå 1940 til 1942 tenestegjorde han fleire stader i Europa. I 1942 blei han med i Den kvite rosa.

Den 18. februar 1943 blei han og systera, Annelise, arrestert i München. 19. april 1943 blei dømd til døden av Folkedomstolen. Han blei avretta i München den 12. oktober 1943 etter at han hadde vore gjennom mange avhøyr utan å røpe nokon namn.

Sju skular i Tyskland er oppkalla etter han, og i 2003 fekk han posthumt status som æresborgar av Saarbrücken.

Bakgrunnsstoff 
 Ei side om Willi Graf og den kvite rosa (engelsk)

Folk avretta ved halshogging
Tyskarar i andre verdskrigen
Rolls-Royce Silver Shadow

Silver Shadow (frå engelsk sølvskugge ) er namnet på ein bilmodell bygd av den britiske produsenten Rolls-Royce mellom 1965 og 1980. Formgjevinga er det John Blatchley som har sytt for.

Kjelder

Rolls-Royce
Bekkestua

Bekkestua er ein tettstad i Bærum kommune i Akershus fylke. Bekkestua, som er nest største senter i Bærum (etter Sandvika), ligg der Bærumsveien tidlegare kryssa Gamle Ringeriksvei. Etter at Bærumsveien vart lagd i tunell under Bekkestua, er det no berre lokaltrafikk i sentrum.

Bekkestua har alle sentrumsfunksjonar, som bibliotek, brannstasjon, utsal for Vinmonopolet osb. På Bekkestua ligg idretts- og symjehallen Nadderudhallen, rullebretthallen (skeitehallen) Arena og fotballbanen Nadderud stadion, heimebanen til Stabæk fotballklubb, med fleire øvingsbanar ikring.

Samferdsel 
Kolsåsbanen, ein grein av T-banenettet i Oslo, har stasjon på Bekkestua. Trikkelina Lilleakerbanen over Skøyen i Oslo og Jar i Bærum følgjer T-banelina på stekninga frå Jar fram til T-banestasjonen, som er endestasjonen for trikkelina. Det er dessutan busstasjon på Bekkestua knytt til T-banestasjonen, med mellom anna ein flybussrute direkte til Oslo Lufthamn på Gardermoen.

Historie 
Mykje av Bekkestua ligg på jorda til Gjønnes gard. Namnet har staden etter ei gammal tømmerstove som låg ved ei lita sildre som no for lengst er drenert. Bekkestua var tidlegare kjent for Statens husstellærerhøgskole på Ringstabekk rett i nærleiken.

Strøk i Bærum
DS «Sirius»

DS «Sirius» var eit dampskip bygd i 1885 av Flensburger Schiffbau Gesellschaft i Tyskland som passasjer- og lasteskip for Det Bergenske Dampskibsselskab i Bergen. Då Bergenske fekk kontrakt på hurtigruta i 1893 vart DS «Sirius» det skipet som vart valt til å ein gong i veka gå rundturen Trondheim-Tromsø i vinterhalvåret og til Hammerfest i sommarhalvåret. Den 3. juli 1894 gjekk DS «Sirius» sin første tur nordover.

I 1927 fjerna ein alle lugarane i skipet og nytta det som lastebåt i godsruta Oslo-Finnmark. 

Den 18. mai 1940 vart «Sirius» senka av tyske fly utanfor Dyrøy. Sju av mannskapet som var om bord omkom, medan folk på land greidde å redde elleve personar som hadde klamra seg til diverse vrakgods.

Historie 

DS «Sirius» vart overlevert i april 1885 til ein kostnad på 350 000 kroner, og starta karrieren som turistskip i Bergenske si Hamburg-rute. Den 3. juli 1894 vart DS «Sirius» sett inn i hurtigrutetrafikk og vart dermed det andre skipet i hurtigruta si historie. I 1896 fekk skipet innlagt elektrisk lys, og i 1899 vart innreiinga i akterskipet forandra. I 1901, 1909 og 1920 vart nye donkeykjelar lagt inn. 

I 1908 vart DS «Sirius» bygd om ved Laxevaag Maskin & Jernskibbyggeri i Bergen. Skroget vart forlenga med 5 meter, og ein ny tresylindra trippel ekspansjonsdampmaskin vart installert. I 1912 hadde skipet lugarplass til 60 på 1. plass og 22 på 2. plass. 

Mellom 1921 og 1925 gjekk skipet i rutetrafikk til Island. I 1927 vart DS «Sirius» ombygd til lasteskip for 108 000 kroner. Etterpå vart skipet sett inn i godsrute mellom Oslo og Finnmark. I 1930 vart det sett inn straumlinjeforma ror. 

Under det tyske åtaket på Noreg den 9. april 1940, var DS «Sirius» i Nord-Norge og vart sett inn i forsyningsteneste for dei norske forsvararane. Den 18. mai 1940 var DS «Sirius» på veg frå Tromsø til Risøyhamn, då skipet vart angripe av tyske bombefly. DS «Sirius» vart treft fleire gonger forut og midtskips, og brekte i to og sokk ved Finnlandsnes. Dei overlevande vart skoten etter med maskingevær. 11 personar redda seg i land, men kapteinen, styrmannen og fem av besetninga omkom da skipet gjekk ned.

Litteratur 
 Dag Bakka Jr. Hurtigruta - Sjøvegen mot nord ISBN 82-91258-08-2

Norske dampskip
BDS-eigde fartøy
Skip bygde i Tyskland
Skip frå 1885
Krigsforlis i 1940
Skip søkkte av tyske flyåtak i andre verdskrigen
Hurtigruteskip
Krigsforlis i Noreg
Forlis i Troms og Finnmark
1940 i Noreg
Historie i Dyrøy
Andakt

Andakt er ei enkel form for gudsteneste som kristne, enkeltvis eller i gruppe, er oppfordra til å halde dagleg.

Ordsoge
Ordet andakt kan brukast i norsk i hankjønn eller hokjønn (ein eller ei). Det har komme frå tysk andenken (tenkje på) via dansk til norsk. Ordet andakt kan brukast i to tydinger: Om ei enkel gudsteneste eller bønestund som omtalt her, eller om ei stemning av alvor og høgtid.

Innhald
Ein typisk andakt inneheld bønn, bibellesing og meditasjon. Andakt er ei kjelde til ro og ein moglegheit til å ta ein pause.

Andakt i media
«Andakten» er eit radioprogram i NRK som har ein særs stabil lytterskare. I 2001 hadde programmet dagleg 430.000 lyttarar. Norea radio sender andaktsserien Over en åpen Bibel til ei rekke lokalradioar, som sender daglege andaktar fem dagar i veka.

Litteratur
For enkle andaktar finst ein særskilt litterær genre av sokalla andaktsbøker.

Noreg
Nokre kjende norske forfattarar av andaktsbøker er Fredrik Wisløff, Hans Edvard Wisløff, Ludvig Hope, Ole Hallesby og O. Dahl Goli

Sverige
Nokre kjende svenske forfattarar av andaktsbøker er Torgny Wirén, Carl Olof Rosenius, Magnus Malm, Wilfrid Stinissen og Aurore Tisell.

Kjelder
NRKs årsmelding for 2001

Bakgrunnsstoff
Andakten hos NRK

Kristen utøving
Tyske ord og uttrykk
Tunhovd

Tunhovd (helst uttala Tunn`høvd) er ei grend øvst i Nore og Uvdal kommune i Viken fylke. Grenda har frå gamalt av vore bygd med fjellgardar, og ligg på vegen mellom Rukkedalen i Nes og Skurdalen i Hol kommune. Tunhovdfjorden høyrer til Numedalsvassdraget og tek opp i seg vatn frå Skurdalen lenger opp. 

Geografi i Nore og Uvdal
Bygder i Viken
Passasjerskip

Eit passasjerskip er eit skip som er konstruert heilt eller delvis for å transportere passasjerar. Den Internasjonale Sjøsikkerhetskonvensjonen (SOLAS) dannar grunnlaget for Sjøfartsdirektoratet sine reglar for norsk skipsfart.  I denne konvensjonen er eit passasjerskip definert som et skip som fraktar meir enn 12 personar som ikkje er engasjert i drifta av skipet.

Båttypar
Ragnhild Ellingsdotter Villand

Ragnhild Ellingsdotter Villand () var ei norsk gardkjerring frå Hovet i Hol kommune. Ho var mor til dei åtte villandskarane og dotter av bygdehovdingen Elling Nilsson Villand.

Familie 
Ragnhild vart gift med Ola Tolleivson Uppsata, kjend som Blank-Ola, i 1716 og fekk fire søner med han. Den første, Tolleiv, vart fødd utanfor ekteskap i 1714, medan far hennar sat på Akershus festning. For dette vart ho og Ola dømd til å gifte seg. Sønene Ragnhild hadde med Blank-Ola var dei fire eldste villandskarane:

 Tolleiv Olsson Villand, fødd 1714
 Nils Olsson Villand, fødd 1717
 Torkjell Olsson Villand, fødd 1719
 Elling Olsson Villand, fødd 1721.
 Margit Olsdotter Villand, fødd 1724

Lars Reinton skriv at Ragnhild nok var meir storvaksen enn andre kvende på den tid. Attåt sat ho som arving til ein av dei største og rikaste gardane i Hol, og ervde det meste av sølvet etter Blank-Ola, første mannen, som døydde i 1724. I 1729 gifte ho seg oppatt med Ola Larsson Fossgard, og han vart far til dei fire yngste villandskarane:

 Ola Olsson Villand, fødd 1729
 Lars Olsson Villand, fødd 1731
 Svein Olsson Villand, fødd 1733
 Knut Olsson Villand, fødd 1741

Rettssak 
I 1749 stemnde Ragnhild Ola Fossgard for retten, og saka avslørde at tilhøva for ekteparet ikkje var av dei beste. Vitneavhøyra avdekte at dei hadde kjekla meir enn godt var, og to av sønene. Ola og Svein, laut vitne i saka. Det kom òg fram at Ragnhild ikkje hadde vore grei mot første mannen sin. 

Lars Reinton skriv om Ragnhild: 

«Etter alt å døme var Ragnhild endåtil ei meir enn vanleg dugande kone. Ho hadde eit utstyr og eit husstell å stelle med som var større enn vanleg der uppe. Det viser bl.a. skiftet etter henne...I millom sakene hennar ved skiftet finn ein òg meir enn vanleg av husflitssaker, garn strie, smettebandgrind, ymse fargar til leting m. m. Gangklædutstyret hennar, som vart rekna upp i skiftet, var so uvanleg rikt, at det står heilt for seg sjølv millom skifta i øvre Hallingdal. I dei tider laga dei vel mest alt utstyret sitt sjølve på gardane. Ein kan då gå ut frå at Ragnhild hadde laga det meste sjølv.»

I januar 1752 laut Ragnhild roe ei trette mellom Tolleiv, eldste son av Blank-Ola, og OIa, eldste son av Ola Fossgard. Tolleiv truga bror sin med øks, men Ragnhild stilte seg mellom dei og stirde Tolleiv ned med orda "Akta du å drepa bror din, fær du fysst hogge te me!" Tolleiv slengde øksa i veggen, tok eit vedtre og skauv mor si ut døra "for å hemne sin harm", seier kjeldene. Ragnhild fall og braut hofta.

Ragnhild døydde hausten 1752, truleg etter skaden ho fekk i tretta med sonen Tolleiv. Saka med Ola Fossgard var heller ikkje løyst.  Ola døydde halvåret etter, i februar 1753. Tolleiv kom på festningen for skadeverket sitt.

Kjelder 
 Lars Reinton: Villandane, 1939.

Folk frå Hol
Norske gardkoner
Kvinner på 1700-talet
Flugesmekkar

Ein flugesmekkar er ein reiskap for å ta livet av fluger og andre insekt gjennom å slå dei flate.

Tradisjonelt ser flugesmekkaren ut som ein liten badminton- eller tennis-racket, med eit lite, flatt og nettmønstra hovud festa til eit lengre skaft. 

Brukaren bruker flugesmekkaren ved å halde i skaftet, for så med hjelp av ei svingande rørsle å slå til målet sånn at det blir råka av hovudet. Det er som regel enklare å få ønskt resultat vha. ein flugesmekkar når målet sitt i ro på ei fast overflate.

Nettmønsteret på hovudet hjelper det til å få ei stor overflate, som gjer det enklare å treffe målet (som har ein tendens til å merke at noko er på ferde og derfor prøver å slippe unna, og som fører til at det ofte er i rørsle idet ein prøver å treffe det), men samstundes minskar luftmotstanda sånn at hovudet kan få større fart. Skaftet er ofte elastisk for å auke svingfarta, à la racket-ar eller golfkøller. Flugesmekkarar er laga både i plastikk, metall og tre.

I det siste har det og komme remedie som blir selt under omgrepet «Elektrisk Flugesmekkar». Dette er batteridrivne, elektriske innretningar som mest liknar på ein liten plast-racket, og som drep målet ved at ho transformerer opp ei høg elektrisk spenning som lammar og drep ved direkte kontakt. Desse remedia egnar seg lite til å slå med, spesielt mot faste overflater.

Hushaldsreiskapar
Insekt
Våpen
MS «Midnatsol»

MS «Midnatsol» er eit av elleve skip som går i trafikk for Hurtigruta langs norskekysten mellom Kirkenes og Bergen. MS Midnatsol er Hurtigrutens nest nyeste skip og vart sett i drift i mai 2003.

Skipet har fleire restaurantar og konferansesalar, i tillegg til eit bibliotek. Det har dessutan to utandørs boblebad på dekk 9. MS «Midnatsol» er sertifisert for 1000 passasjerar i passasjertrafikk, og 650 passasjerar i cruisetrafikk. Det er systerskipet til MS «Trollfjord».

Galleri

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 MS «Midnatsol» på hurtigruta sine heimesider 

Hurtigruteskip
Skip frå 2002
Skip bygde i Noreg
MS «Trollfjord»

MS «Trollfjord» er eit skip i Hurtigruten ASA, og seglar for Hurtigruta langs norskekysten mellom Bergen og Kirkenes. Skipet vart bygd i 2002, og er systerskipet til den eit år yngre MS «Midnatsol». MS «Trollfjord» er sertifisert for 822 passasjerar i passasjertrafikk, og 652 passasjerar i cruisetrafikk.

Ulukker 
Laurdag 9. april 2011, då skipet låg til kai i Tromsø, fall ei 70 år gammal kvinne ned heile gangbrua mot kaia. Ho blei frakta medvitslaus til sjukehus og døydde nokre dagar seinare. Dette var den første slike dødsulukka i historia til Hurtigruten,.

Kjelder

Fotnotar

Bakgrunnsstoff 
 Hurtigruten pusser opp skip for over en milliard kroner. 19. august 2019. E24

Hurtigruteskip
Skip frå 2002
MS «Nordlys» (1994)

MS «Nordlys» er et skip i Hurtigruten ASA, og siglar hurtigruta langs norskekysten. Skipet vart bygd på Volkswerft GmbH i Stralsund i Tyskland i 1994, er 121,8 meter langt og 19,2 meter breitt og har ein marsjfart på 18 knop. Skipet har 226 passasjerlugarer, inklusive seks såkalla suiter. 

MS «Nordlys» er systerskip til hurtigruteskipa MS «Kong Harald» og MS «Richard With», og erstatta MS «Nordstjernen», som byrja å gå i turisttrafikk til Svalbard.

Ulukke 
Torsdag 15. september 2011 byrja skipet å brenne ca. 10 nautiske mil frå Ålesund. Brannen starta i maskinrommet og vart snøgt svært stor med veldig røykutvikling. Kjølevassinntaka i maskinrommet vart ståande opne og båten byrja ta inn vatn. Skipet mista motorkrafta og ei redningsskøyte taua skipet til kai i Ålesund, og brannen kunne sløkkast av brannvesenet i byen. Den enorme røykutviklinga gjorde det uråd for mannskapet å gå over og sjekke alle kahyttane slik rømingsplanane seier dei skal. At ulukka skjedde ved frukosttid og like før båten var inne ved kai i Ålesund gjorde at dei fleste passasjerane var på høgare dekk, noko som letta berginga av passasjerane. Alle passasjerane vart berga trygt i land. Då skipet la til kai var eit stabiliseringsstag ute, og det vart pressa inn i skipssida og laga eit hol på 38 gonger 8 cm. Det tok ei tid før ein oppdaga denne skaden. Skipet fekk etterkvart sterk slagside, og det var ei tid fare for at det skulle kantre før det lukkast å tette lekkasjane og pumpe ut vatnet.

To av mannskapet omkom under ulukka, ni vart sende til Ålesund sjukehus og to alvorleg skadde til Haukeland Universitetssjukehus i Bergen. Til saman kom 16 personar til skade.

Bakgrunnsstoff 
 MS «Nordlys» på Hurtigruten sine heimesider 
 Hurtigruten i brann
 Brann om bord i Hurtigruten: Politiet bekrefter at to er omkommet
 Hurtigruten tar inn vann og har fått slagside

Det Bergenske Dampskibsselskab
Troms Fylkes Dampskibsselkap
Hurtigruteskip
Skip frå 1994
Koral

Sjå òg «korall».
Koral er eit fleirtydig omgrep knytt til kyrkjeleg song og musikk. Ordet kjem frå latin choralis, gresk khoros, jamfør kor.

Den opphavlege tydinga 
Etter den opphavlege tydinga er koral den einstemmige, rytmisk frie songen nytta for framføring av liturgiske tekstar, spesielt i Den katolske kyrkja , hos oss nå vanlegvis kalla gregoriansk song.

Gammal avvikande tyding 
Det første hundreåret etter reformasjonen vart gammal koralsong (gregoriansk song) enno bruka i evangelisk-lutherske kyrkjer. På denne tida vart ordet koral òg bruka om koralsongarane.

Moderne tyding 
I moderne terminologi vert ordet koral i lutherske kyrkjer på germansk språkområde bruka om den einstemmige songen på morsmålet i kyrkjelyden, enkelt sagt alminneleg salmesong.

Martin Luther bruka uttrykket geistliche Lieder (åndelege viser) om denne songen. I den lutherske gudstenesta vart songen på morsmålet sentral, og i løpet av 1600-talet si form i salmesongen under nemninga koral.

Melodiar til salmar er samla i ei koralbok.

Kjelder 
 Kristen sang og musikk, Runa Forlag 1965

Kyrkjemusikk
Hymnologi
Kurt Huber

Kurt Huber () var ein medlem av Den kvite rosa. 

Kurt Huber vart fødd i byen Chur i Graubünden, Sveits, av tyske foreldre. Han voks opp i Stuttgart og, etter farens død, i München. Han viste talent for musikk, filosofi og psykologi, og blei professor i 1920.

Han kom i kontakt med den Den kvite rosa gjennom Sophie og Hans Scholl, som deltok på forelesningane hans. Huber skreiv den kvite rosa sine to siste pamflettar.

Huber blei arrestert 27. februar 1943, og dømd til døden 19. april av Folkedomstolen. Den 13. juli 1943 blei han avretta i München ved giljotinering.

Bakgrunnsstoff 
 Biografi

Fødde i 1893
Døde i 1943
Folk avretta ved halshogging
Folk frå andre verdskrigen
Mykorrhiza

Mykorrhiza eller sopprot er ei symbiose mellom ein soppart og røtene til ein planteart. Dette er svært vanleg i naturlege plansamfunn.

Ordet mykorrhiza kjem av gresk mykes, 'sopp' og rhize, 'rot', og det betyr altså 'sopprot'. 

Det viktigaste for planta er eit auka opptak av mineral og vatn frå jorda. Den største fordelen er auka opptak av fosfor. Men det gjeld og nitrogen, kalsium, magnesium, kalium og ymse viktige sporstoff. Dette er stoff som i lita grad er løyselege i vatn. I tillegg vert planterøtene verna mot angrep frå insekt, bakteriar og skadelege soppar. 

Til motyting brukar soppen mellom 5 og 20 % av planta sin nettoproduksjon frå fotosyntesen. Soppen verkar som eit transportsystem for utveksling av sukker, vitaminar og plantehormon mellom individ av ulike artar.
Det kan vere grunn til å sjå på eit plantesamfunn, som til dømes ein skog, som eit samanhengande system med dei felles mykorrhizaforbindelsane som bindeled.

Ein skil mellom to hovudtyper av mykorrhiza. Når soppen lagar ei kappe rundt planterøtene, vert det kalla ektomykorrhiza. Det er vanleg hjå fleire av dei vanlege skogstrea våre, men ikkje hjå ask.
Når soppen veks inn i rota og forgreinar seg inne i rotcellene, snakkar vi om endomykorrhiza. Soppane som lagar mykorrhiza er ofte matsoppar som kantarell og risker, til liks med giftsoppar som flugesopp.

Kjelder 
 Wikipedia på dansk
 Sopp og nyttevekster, nummer 1 2007. Klaus Høiland: Mykorrhiza - samspillet mellom trær og sopp.

Røter
Jordbiologi
Symbiose
Oligotrofe organismar
Soppøkologi
Statssekretær

Statssekretær er eit politisk lønna verv i ei rekkje land, mellom anna Noreg, Sverige og Tyskland.

Statssekretær i Noreg 
Ein statssekretær er rangert umiddelbart etter statsråden i vedkomande departement, og verkar i realiteten som vise-statsråd i det daglege arbeidet når det gjeld handsaming av politiske saker.  Ofte vil statsråden og ein eller fleire statssekretærar seg imellom dele dei saksområda departementet har ansvar for, og statsekretæren vil kunne uttale seg offentleg om politiske saker, men statsråden er politisk ansvarleg for alt. 

Ein statsekretær har ingen formell rolle som del av regjeringa, møter aldri i statsråd på Slottet og fungerer aldri som formell vikar i statsrådens fråvær. Dersom ein statsråd er forhindra frå å vareta embetet på grunn av fråvær eller 
inhabilitet, vert det oppnemnt ein sette-statsråd mellom dei andre statsrådane for ein periode, eller for handsaming av den aktuelle saka.

Historikk 
Etter andre verdskrigen kom spørsmålet om avlasting av statsrådane opp, og ei saksutgreiing foreslo å opprette politiske stillingar som statssekretærar som kunne ta noko av arbeidsbøra i nokre av departementa. Dette vart også vedteke, og dei første 6 statssekretærane vart utnemnde 11. juli 1947. I ettertid har alle departementa fått statssekretær, og dei største departementa og statsministeren sitt kontor har fleire statssekretærar.

1814–1925 

Då prins Christian Frederik 2. mars 1814 oppnemnde eit regjeringsråd, blei det det også oppretta eit embete som sekretær for rådet. Innehavaren fekk tittelen regjeringssekretær. Grunnloven av 17. mai 1814 fastsette at kongen sitt råd skulle heite «statsrådet», og sekretærembetet for statsrådet fekk deretter namnet statssekretær. 

Under unionen mellom Sverige og Noreg var statssekretæren sekretær for statsrådsavdelinga i Christiania. Etter kvart utvikla det seg til eit sekretærkontor med fleire tilsette, men leiaren hadde framleis tittelen statssekretær. Det var også eit sekretærembete ved statsrådsavdelinga i Stockholm. Innehavaren av embetet hadde mesteparten av tida tittelen ekspedisjonssekretær, men hadde frå 1822 til 1841 tittelen statssekretær.

Ordninga med statssekretær heldt fram etter unionsoppløysinga i 1905, men tittelen blei i 1926 endra til statsrådssekretær.

Andre tydingar

I mange engelsktalande land er Secretary of State tittelen til ein minister som leiar eit departement eller ministerium. I USA er dette tittelen til utanriksministeren. I Vatikanstaten er Segretario di Stato eit embete som tilsvarar statsminister.

Fotnotar 

Embetstitlar
Politikarar

nl:Staatssecretaris (Nederland)
Sognefjord Lerum Cup

Sognefjord Lerum Cup er ei fotballturnering på gras for born og unge frå 11 år og oppover. Turneringa vart arrangert for første gong i 1989. Kampane vert spela på Hafslo, Sogndal og Kaupanger. Turneringa vert arrangert av Sogndal Fotball med Lerum Fabrikker som hovudsamarbeidspartnar. Turneringa heitte tidlegare Sognefjord Pepsi Cup, men fekk sitt noverande namn i 1998. 

Fotballturneringar i Noreg
Skipingar i 1989
Idrett i Vestland