alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
USS «Lexington» (CV-2)

'USS «Lexington» (CV-2) var eit amerikansk hangarskip av Lexington-klassen. Skipet var det fjerde amerikanske krigsskipet som fekk namnet «Lexington» og vart opphavleg bygd som slagkryssar (CC-1), men vart konvertert og fullførd som USAs andre hangarskip.

Ved åtaket på Pearl Harbor den 7. desember 1941 leverte «Lexington» fly til Midway Islands og slapp dermed unna det japanske angrepet. Den første operasjonen til skipet var eit forsøk på å støtte styrkane på Wake og i januar 1942 gav «Lexington» flystøtte til et raid mot Marshall-øyane. Den 8. mai 1942 deltok skipet i slaget i Korallhavet. Stupbombefly vart sende ut for å gå til åtak på dei japanske hangarskipa «Shokaku» og «Zuikaku» , men samtidig vart skipet sjølv angripe av japanske fly. «Lexington» vart treft av to torpedoar og to bomber, eksplosjonane skapte lekkasjar i drivstofftankane til skipet. Brannen som oppstod om bord klarte ein først å sløkkje, men ein time etter åtaket starta brannen på nytt og ei rekkje eksplosjonar fylgde. Seks timar etter det japanske åtaket på «Lexington», vart det gjeve ordre om å forlate skipet. 216 av mannskapet omkom.

USA-amerikanske skip frå andre verdskrigen
USA-amerikanske hangarskip
Skip frå 1925
Forlis i 1942
Forlis i Korallhavet
Hangarskip søkkte av flyåtak
USS «Akron» (ZSR-4)

USS «Akron» var eit amerikansk luftskip som vart bygd for den amerikanske marinen. Saman med søsterskipet USS «Macon» vart USS «Akron» utstyrt som flygande hangarskip.

Luftskipet var utstyrt med hangar for fire Curtiss F9C Sparrowhawk jagarfly og ein trapésanordning som flya hekta seg på under innhenting. Sjølv om flya var klassifisert som jagarfly var den primære rolla rekognosering, og luftskipet vart først og fremst sett på som eit langtrekkande rekognoseringsplattform.

USS «Akron» gjekk tapt med 73 av mannskapet under ein storm natt til den 4. april 1933.

USA-amerikanske hangarskip
USA-amerikanske luftskip
Skip frå 1931
Luftfartsulukker i 1933
Flygande hangarskip
Det tyske krosstoget

Det tyske krosstoget (òg kalla krosstoget i 1197 eller krosstoget til Henrik VI) var ei krosstog som keisar Henrik VI av Det tysk-romerske riket sette i gang etter det mislukka krosstoget til Fredrik I, som òg vert kalla «keisarkrosstoget» Krosstoget enda totalt mislukka. Henrik VI døydde av feber i Messina i oktober 1197 og mange av kommandantane reiste attende til Tyskland for å verne om sine interesser føre det neste keisarvalet. Dei gjenverande adelege i krosstoget erobra Sidon og Beirut før dei reiste attende til Tyskland.

Bakgrunn 
I 1187 erobra Saladin Jerusalem frå krossfararstatane. I eit forsøk på å ta byen tiblake vart det tredje krosstoget sett i gang av kong Filip II August av Frankrike, kong Rikard Løvehjarta av England og den tysk-romerske keisar Fredrik I Barbarossa. Fredrik Barbarossa døydde etter å drukna i Anatolia og det tyske krsstoget, som kan ha bestått av mellom 100 000 og 150 000 mann, vendte heim att Det heilage landet vart verande ein sterk muslimsk skanse. 

Den eldre son til Fredrik, Henrik VI, erklærte eit nytt krosstog og håpte at den massive slagkrafta til det tredje krosstoget framleis kunne utnyttast, og mange mann svarte:
 To erkebiskopar
 Ni biskopar
 Fem hertugar

Mange lågadelege vart òg med i krosstoget og etter kvart var ein mektig arme på veg søraustover.

Det tyske krosstoget 
Henrik VI valde å utnytte faren sin trugsel om å ta Austromarriket og sendte ei trugande brev til den austromerske keisaren Isak II Angelus. Isak hadde vorte styrta i april 1195 av broren Aleksius III Angelus. Aleksius underla seg kravet til Henrik VI med ein gong og samla inn høge skattar frå sine undersåttar for å betale krossfararane 5000 pund gull. Før Henrik kom seg vidare døydde han, men då var alt ein stor del av tyskarane på veg mot Palestina. Krossfararane gjekk i land ved Akko i september 1197 og erobra Sidon og Beirut. Då meldinga om at keisaren var død nådde krossfararane returnerte dei heim att utan fleire sigrar.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Crusade of 1197» frå , den 1. januar 2009. 
  oppgav desse kjeldene: 
 
 
 

Tyske
Tyske krosstoget
Hendingar i 1197
FA Premier League 2008/09

FA Premier League 2008/09 var den 17. sesongen av Premier League. Ligaen begynte laurdag 16. august og vart avslutta i mai. Terminlista vart offentleggjort måndag 16. juni. 

Manchester United var regjerande meister og dei nyopprykte laga var West Bromwich og Stoke City som kom på høvesvis 1. og 2. plass i Football League Championship. Hull rykte opp etter å ha slege Bristol City i play-off-finalen på Wembley 24. mai 2008.

Klubb- og stadionoversikt 

Fotball i England
Andy Warhol

Andy Warhol () var ein amerikansk kunstnar. Han blei raskt den leiande skikkelsen blant popkunstnarane på 1960-talet, og er i dag rekna som ein av dei mest sentrale kunstnarane frå førre hundreåret. Warhol henta inspirasjon frå reklame- og moteverda, alminnelege gjenstandar i amerikansk kultur, og i dei seinare år også frå fotografi.

Litteratur 
 Lynton, Norbert; The story of modern art, Oxford 1982, ISBN 0-7148-1848-8

USA-amerikanske kunstnarar
Folk frå Pittsburgh
Popkunst
Designarar av plateomslag
Oslo universitetssykehus HF

Oslo universitetssykehus HF, som ligg under Helse Sør-Øst RHF, blei oppretta 1. januar 2009 som ei samanslåing av dei tidlegare Aker universitetssykehus HF, Rikshospitalet HF og Ullevål universitetssykehus HF. 

Skipingar i 2009
Sjukehus i Oslo
Ljubertsy

Ljubertsy (russisk Люберцы́) er ein by i Moskva oblast i Russland med om lag 160 000 innbyggjarar (2007). Ljubertsy vart nemnd første gong i 1623 og fekk bystatus i 1925. Byen dekker eit areal på 12 km².

Ljubertsy er eit stort industrisenter. Det er over 25 industrielle verksemder og eit stort jernbaneknutepunkt i byen. Dei viktigaste industriane er mekanisk industri, metallhandsaming,, produksjon av byggematerial, treindustri og næringsmiddelindustri.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Ljubertsy» frå , den 1. januar 2009.
Kovrov

Kovrov (russisk Ковро́в) er ein by i Vladimir oblast i Russland med om lag 150 000 innbyggjarar (2007). Han ligg på høgresida av elva Kljazma, rundt 60 km aust for Vladimir.

Historie 
Byen var frå 1100-talet og gjennom mellomalderen overskugga av den nærliggande Starodub-na-Kljazme, men Kovrov fekk omsider byrettar i 1778. På 1700-talet vart det etablert tekstilfabrikkar i Kovrov og med bygginga av jernbanen mellom Moskva og Nizjnij Novgorod, som er ein av dei eldste i Russland, kom ein økonomisk oppsving. Den store industrialiseringa følgde først i den kommunistiske epoken.

Økonomi og næringsliv 
Byen er eit større senter for forsvarsindustrien i Russland, med hovudvekt innan mekaniske konstruksjonar, metallhandsaming, tekstil- og lettindustri, samt bygningsindustri.

Bakgrunnsstoff

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Kovrov» frå , den 1. januar 2009. 
 

Busetnader grunnlagde på 1100-talet
Nakhodka

Nakhodka (russisk Нахо́дка) er ein hamneby i Primorskij kraj i Russland med om lag 170 000 innbyggjarar (2007). I tida mellom 1950–1991, då den nærliggande store hamnebyen Vladivostok var stengd for utlendingar og utanlandsk skipsfart, vart Nakhodka den viktigaste djuphavshamna i Russisk fjerne austen.

Næringa i byen, som hovudsakleg er basert på hamna og hamnerelatert aktivitet som fiskeindustri, har hatt problem etter 1991, då Vladivostok igjen vart opna for utanlandsk aktivitet. Den lokale industrien fekk seg òg eit slag i 1998 under den russiske finanskrisa. Men framtida ser no lysare ut, då Nakhodka er vorte erklært som «økonomisk frisone» og styresmaktene i både Moskva (føderalt) og Vladivostok (regionalt) har verka interessert i å opne byen ytterlegare opp for utanlandske investeringar.

Nakhodkabukta, som byen ligg ved, vart oppdaga i 1859 av den russiske korvetten «Amerika», som søkte ly i bukta under ein storm. Frå dette kjem namnet på Nakhodka, som på russisk tyder «eit heldig funn». Før 1950 var Nakhodka ein liten fiskerlandsby, men alt det endra seg då dei sovjetiske styresmaktene stengde Vladivostok for utanlandsk skipsfart, etter at det vart avgjort at den sovjetiske Stillehavsflåten skulle baserast der. Nakhodka voks raskt. Mange av bygningane i byen er frå 1950-talet, då japanske krigsfangar vart nytta som tvangsarbeidarar for å bygge bustader for dei kommande hamnearbeidarne. «Gullalderen» til byen var tydelegvis på 1970- og 1980-talet, da han nøyt godt av å vere den einaste stillehavshamna som var heilt open for utlendingar. På den tida fungerte han òg som det austlege endepunktet for passasjerdelen av den transsibirske jernbanen.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Nakhodka» frå , den 1. januar 2009.

Bakgrunnsstoff 

Busetnader grunnlagde i 1940
Balasjikha

Balasjikha (russisk Балашиха) er ein by i Moskva oblast i Russland med om lag 180 000 innbyggjarar (2007). Han ligg ved elva Pekhorka, 25 km aust for Moskva. Byen er kjent for sitt unike system av elvar og vassvegar. Elvesystemet til Pekhorka dekker eit område som strekkjer seg 40 km nord-sør og 20 km aust-vest og mange små innsjøar og dammar vart bygt for å gje vasskraft for bomullsfabrikkane på 1800-talet.

Historie 
Balasjikha er ein relativt ung by og vart grunnlagd i 1830. Først i 1928 fekk han bystatus, sjølv om fleire gamle grender hadde eksistert lenge før den moderne byen. 

Byen er kjend for Vladimirka-vegen, som førte austover frå Moskva. Dette var ruta dei kriminelle måtte gå til arbeidsleirane i Sibir. Vegen vart kalla Gorkijvegen i sovjettida. 

Mellom 1830 og 1870 vart det drive ein bomullsfabrikk i området. Ein jernbanestasjon vart bygt mot slutten av 1800-talet. Etter kvart som byen voks absorberte han andre landsbyar, som Gorenki, ein bustad for grev Andreas Razumovskij. Her står òg ei steinkyrkje bygt mellom 1777 og 1782.

Bakgrunnsstoff 
 [www.balashiha.ru/ Offisielt nettstad for Balasjikha ]
 [www.balinfo.ru/ Balashikha.info - informasjonsportal]

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Balashikha» frå , og «Balasjikha» frå  den 1. januar 2009. 
 

Busetnader grunnlagde i 1830
Elektrostal

Elektrostal (russisk Электроста́ль) er ein by i Moskva oblast i Russland med like under 150 000 innbyggjarar (2007). Han ligg 58 km aust for Moskva. Fram til 1938 hadde byen namnet Zatisje (russisk: Зати́шье).

Industri 
Elektrostal er eit senter for metallurgi og bygging av tungt maskineri. Dei viktigaste føretaka er:
 Elektrostal metallurgiske fabrikk
 Elektrostal kjemisk-mekaniske fabrikk
 Elektrostal Heavy Machine Building Plant, JSC.
 Machine Building Plant (MSZ), òg kjent som Elemasj, produserer utstyr til kjernekraftverk, med eksport til mange land i Europa.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Elektrostal» frå , den 1. januar 2009. 
 

Busetnader grunnlagde i 1916
Koroljov

Koroljov (russisk Королёв) er ein by i Moskva oblast i Russland. Han ligg rundt 20 km nordaust for Moskva og har om lag 175 000 innbyggjarar (2007). 

Byen er kjent som staden der den russiske romfarten starta. Byen vart grunnlagt i 1938 under namnet Kaliningrad, som det førande sovjetiske senter for produksjon av antistridsvogn- og luftforsvarsartilleri. Etter den andre verdskrigen vart derimot artillerifabrikken ombygd for produksjon av rakettar og romfartøy, under leiing av den russiske vitskapsmannen og akademikaren Sergej Pavlovitsj Koroljov. Fabrikken vart seinare kjent som RKK Energija. I juli 1996 vart bynamnet endra til Koroljov, for å unngå forveksling med den meir kjente byen Kaliningrad. 

Rakett- og romfartskomplekset «RKK Energija» er den største arbeidsgjevaren i byen, i tillegg finst det fleire andre industriar i Koroljov. Det russiske kontrollsenteret for romferder (russisk: Центр Управления Полётами (ЦУП) – Tsentr Upravlenija Poljotami (TsUP)) ligg òg i Koroljov. Dette svarar til NASA Mission Control Center i Houston i Texas.

Historie 
På 1100-talet låg ein slavisk busetnad på staden der Koroljov ligg i dag. Busetnaden låg ved ein stad der fleire handelsvegar mellom fyrstedøma Moskva og Vladimir-Suzdal møttest. Etter mongolinvasjonen av Russland gjekk regionen tilbake. På 1700-talet vart ein dei første tekstilfabrikkane i Russland etablert her.

På slutten av 1800-talet og fram til revolusjonen i 1917 låg det mange datsjaer for velståande moskovittar i Koroljov. Mange kjende personar, som Konstantin Stanislavskij, Anton Tsjekhov, Valerij Brjusov, Boris Pasternak, Anna Akhmatova, Isaak Levitan, Pavel Tretjakov, Marina Tsvetajeva og Vladimir Lenin budde her.

Bakgrunnsstoff 
 Uoffisielt nettstad for Koroljov (russisk)

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Koroljov» frå , den 1. januar 2009. 
 

Busetnader grunnlagde i 1938
Khimki

Khimki (russisk Химки) er ein by i Moskva oblast i Russland med om lag 180 000 innbyggjarar (2007). Han ligg om lag 20 km nordvest for Moskva sentrum, ved sidan av Moskvakanalen.

Byen Khimki vart offisielt grunnlagd i 1939 rundt ein jernbanestasjon med same namn som hadde eksistert sidan 1850 på ruta mellom St. Petersburg og Moskva. Khimki ligg no direkte ved grensA til byen Moskva.

Etter den andre verdskrigen vart Khimki vertsby for fleire sovjetiske utviklingssentera innan romfart og forsvar, som var dei primære arbeidsgjevarar for størsteparten av innbyggjarane. Av denne grunnen var Khimki utilgjengeleg for alle utlendingar som vitja Sovjetunionen, trass i at byen låg ved hovudvegen mellom Moskva og den viktigaste internasjonale lufthamna. Nokre romfartsbaserte utviklingssentera i Khimki bidrar for tida til eit program for den internasjonale romstasjonen ISS.

I dei siste åra har innbyggjarane i Khimki helde fram å vokse raskt, på grunn av massiv bustadbygging drive av nærleiken til Moskva, som er tett folkesett og treng nye område å ekspandere på.

Byen nyt godt av mykje handelsverksemd på grunn av plasseringa mellom Moskva og ein av hovudflyplassane, Sjeremetjevo. I Khimki ligg eit av dei to største kjøpesentera i Russland, med den franske handelskjeda Auchan og den svenske møbelkjeda IKEA.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Khimki» frå , den 1. januar 2009. 
 

Busetnader grunnlagde i 1850
Pjatigorsk

Pjatigorsk (russisk Пятиго́рск) er ein by i Stavropol kraj i Russland med om lag 140 000 innbyggjarar (2007). Han ligg ved elva Podkumok, rundt 150 km søraust for Stavropol. 

Namnet Pjatigorsk tyder «fem fjell» på russisk og har namnet frå dei fem toppene i Besjtau (som òg tyder «fem fjell» på dei tyrkiske språka i Kaukasus. Byen vart grunnlagt i 1780 og har vore ein kurstad med mineralvasskjelder sidan 1803.

Historie 
Den første gongen mineralkjeldene vart nemnt i historiske kjelder er i dokument frå den arabiske oppdagaren frå 1300-talet, Ibn Battuta. Vitskapeleg interesse for dei vart først vist av tsar Peter I, men informasjonen som vart innsamla på ekspedisjonen hans har sidan gått tapt. Interessa vart vekka igjen på slutten av 1700-talet, då den første russiske busetnaden vart grunnlagt – festninga Konstantinogorskaja, som vart bygt ved Masjukfjellet i 1780.

Dei verdifulle kaukasiske mineralkjeldene førte til at det vart bygt ein feriestad her i 1803 og dei første studiane av vatnet sine medisinske eigenskapar starta etter dette. Den 24. april skreiv Aleksander I under på eit dekret som gjorde mineralvasskjeldene til statleg eigedom. Mange busetnader vart danna ved kjeldene. Den første busetnaden var Gorjatsjevodsk (no ein del av Pjatigorsk) ved foten av Masjukfjellet, så Kislovodsk, Jessentuki og Zjeleznovodsk.

Økonomi og næringsliv 
Næringslivet i Pjatigorsk er hovudsakleg orientert mot mineralvasskjeldene og kurbada ved dei. Det finst òg ein næringsmiddelindustri (eit slakteri, eit vintapperi, eit meieri og eit bryggeri), tekstilindustri, ein skofabrikk og ein teppefabrikk, maskinindustri og metallarbeid, ein kjemisk fabrikk og ein keramikkfabrikk (TEMP Ceramics ) som har spesialisert seg på porselen og keramiske gaveartiklar som samovarar, figurinar, vasar og dekorative keramiske veggpanel.

Bakgrunnsstoff 
 Informasjonsnettstad om Pjatigorsk (russisk)
 Om Pjatigorsk (engelsk)

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Pjatigorsk» frå , den 1. januar 2009. 
 

Busetnader grunnlagde i 1780
Almetjevsk

Almetjevsk (russisk Альме́тьевск, tatarisk (kyrillisk): Әлмәт, tatarisk (latinsk): Älmät) er ein by i Republikken Tatarstan i Russland med om lag 140 000 innbyggjarar (2007). Han ligg ved elva Zaj (ei sideelv til Kama), rundt 230 km søraust for Kazan. 

Han vart grunnlagt som ein busetnad ved eit anlegg for handsaming av råolje. Bystatus vart innvilga i 1953. 

Almetjevsk er eit viktig senter for den russiske oljeindustrien. Han er eit av startpunkta for den store Druzjba-røyrleidninga mot vest. Andre røyrleidninger fører til Nizjnij Novgorod, Samara og Subkhankulovo.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Almetjevsk» frå , den 1. januar 2009.
Odintsovo

Odintsovo (russisk Одинцо́во) er ein by i Moskva oblast i Russland med om lag 130 000 innbyggjarar (2007). Byen fekk bystatus i 1957.

Historie 
Landsbyen Oditsovo vart grunnlagd seint på 1300-talet av Andrej Ivanovitsj Domotkanov. Han fekk landområde sørvest for Moskva av Dmitrij Donskoj etter å ha gjort han ei teneste.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Odintsovo» frå , den 1. januar 2009. 
 

Busetnader grunnlagde på 1300-talet
Norilsk

Norilsk (russisk skrift Норильск) er ein by i Krasnojarsk kraj i Russland med om lag 210 000 innbyggjarar (2007). Han er den nordlegaste byen i verda med meir enn 100 000 innbyggjarar. Byen har òg ein av dei største førekomstane av nikkel i verda og vart grunnlagd i 1935. 

MMC Norilsk Nikel er eigarane av nikkelførekomstane, og ei hjørnesteinsbedrift i byen. Dette er det same firmaet som eig smelteverket i Nikel ved grensa til Noreg. På grunn av at malmen frå Norilskgruvene er særs urein, har dette ført til at byen er rekna som ein av dei mest forureina i verda. I følgje enkelte estimat kan så mykje som 1 % av all utslepp av svoveldioksid kome frå denne byen. Jordsmonnet ved byen er så forureina at det er økonomisk forsvarleg å vinne ut førekomstane av platina og palladium frå jorda.

Norilsk er ein lukka by for utlendingar (bortsett frå kviterussarar).

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 MMC Norilsk Nickel  (engelsk)

Busetnader grunnlagde i 1935
Lukka byar
Cheyenne

Cheyenne er hovudstaden og den største byen i delstaten Wyoming . I 2000 vart det estimert at Cheyenne hadde 53 011 innbyggjarar, med 81 607 menneske som bur i storbyområdet. Han er òg hovudsete for fylket Laramie.

Bakgrunnsstoff 

 Offisiell nettstad

Byar i Wyoming
Busetnader grunnlagde i 1867
Metrostasjonen La Défense

La Défense er eit stasjonskompleks for metroen i Paris, RER, og regionjernbanen Transilien plassert under Grande Arche-bygget i La Défense, forretningsområdet med høghus i kommunen Puteaux vest for sentrum av Paris, i Hauts-de-Seine. Stasjonen er endestasjon for metrolinje 1 og har sidan 1992 forbunde denne linja med RER linje A, og sida 1994 med trikkelinja T2 og jernbanen SNCF Transilien. Det er au bygd eit kjøpesenter i samband med stasjonen.

Stasjonen hadde fyrst namnet «La Défense», fekk deretter namnet «Grande Arche de La Défense», og så det noverande namnet La Défense att.

På bakkenivå ved stasjonen ligg den moderne «triumfbogen», bygningen Grande Arche, som kan sjåast frå sentrum av Paris gjennom Triumfbogen på Place Charles-de-Gaulle, skyskraparane til store franske og utanlandske verksemder, og gatekunst som Le Pouce av César Baldaccini. Denne delen av La Défense hadde eit informasjonssenter (for Europaparlamentet) om Europaunionen fram til 1994.

Metroen i Paris
RER
Jernbanestasjonar i Frankrike
La Défense
Førde kyrkje i Sunnfjord

Førde kyrkje står på Skei i Førde i Sunnfjord kommune i Vestland, og er ei langkyrkje bygd i tre i 1885.

Bygget vart ført opp etter teikningar av arkitekt Jacob Wilhelm Nordan og har sitjeplassar til 600 personar.

Førde kyrkje er soknekyrkje i Førde sokn i Sunnfjord prosti. 
Det har vore kyrkje på staden sidan 1100–1200-talet.

Altartavla 
Altartavla er frå 1643 og er av dei aller mest verdfulle barokktavlene ein har i Noreg. Tavla vart skjenka av sokneprest og prost Peder J. Finde.
Ho vart ikkje sett inn i kyrkja då ho stod ny i 1885, for planen var å få laga ei ny altartavle. Barokktavla var i staden lagra på skuleloftet. Det gjekk heilt til 1925 før ho kom på plass i kyrkja, og då var det ukjende personar som på eiga hand flytte henne dit utan at presten og kyrkjelyden elles visste noko om det før dei kom i kyrkja og fann altartavla der.

Sjå òg 
 Kyrkjebygga til Den norske kyrkja i Sogn og Fjordane

Kjelder 
 Margrethe Henden Aaraas og Sigurd Vengen: «Førde kyrkje» på nettstaden til Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane
 «Førde kyrkje» i NRK Sogn og Fjordane Fylkesleksikon

Fotnotar

Bakgrunnsstoff 
 Om Førde sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
 Kart frå 1979 som viser soknegrenser og kyrkjestader, på nettstaden til Universitetet i Bergen/Digitalarkivet
 «Kirkebøker, Sogn og Fjordane» på nettstaden til Arkivverket
 Skanna kyrkjebøker frå Sogn og Fjordane på nettstaden til Arkivverket
 Oversikt over gravminne i Førde kommune på nettstaden disnorge.no

 

Kyrkjer i Sunnfjord
Kyrkjer i Sunnfjord prosti
Langkyrkjer i Bjørgvin
Jacob Wilhelm Nordan
Norske kyrkjer frå 1880-åra
Kulturminne i Sunnfjord
1885 i Noreg
Språkmodell

Ein statistisk språkmodell tilordnar sannsynet til ein sekvens av m ord  med hjelp av ei sannsynsfordeling.

Språkmodellering er i bruk i mange ulike typar av program for prosessering av naturleg språk slik som taleattkjenning, maskinomsetjing, ordklassetagging, parsing og informasjonssøk. 

I taleatkjenning og i datakomprimering prøver ein slik modell å fange eigenskapene til språket, og å spå neste ord i ein ordsekvens.

I informasjonssøk blir det laga ein språkmodell for kvart dokument i ei dokumentsamling. Med eit søk S som input blir innfanga dokument rangert basert på sannsynet for at språkmodellen M for kvart einskild dokument vil generere termane i søket, P(S|Md). 

Å estimere sannsynet til sekvensar er vanskeleg i korpora der fraser eller setningar kan vere svært lange, og visse sekvensar ikkje er observert i treningsfasen til språkmodellen (problemet med for få data). Derfor er slike modellar ofte gjort med tilpassa N-gram-modellar.

N-gram modellar 

I ein n-gram-modell er sannsynet  for å observere sekvensen w1,...,wm estimert til

Her går vi ut frå at sannsynet for å observere det i-te ordet wi i konteksthistoria til det føregåande i-1-ande ordet kan bli estimert av sannsynet for å sjå det i den forkorta historia til det føregåande n-1 ordet (n-te ordens Markoveigenskap).

Vilkårssannsynet kan bli estimert frå n-gram-frekvensteljingar:

Bigrams og trigrams språkmodeller refererer til n-gram-modellar der n=2 and n=3.

Eksempel 
I ein bigrams språkmodell (n=2) er sannsynet for setninga Eg såg det raude huset estimert som 

P(Eg,såg,det,raude,huset) ≈ P(Eg) P(såg|Eg) P(det|såg) P(raude|det) P(huset|raude)

mens i ein trigrams språkmodell (n=3) er estimeringa

P(Eg,såg,det,raude,huset) ≈ P(Eg) P(såg|Eg) P(det|Eg,såg) P(raude|såg,det) P(huset|det,raude)

Kjelde 

Engelsk wikipedia

Litteratur 
 J M Ponte and W B Croft (1998). "A Language Modeling Approach to Information Retrieval ". Research and Development in Information Retrieval: 275-281.
 F Song and W B Croft (1999). "A General Language Model for Information Retrieval ". Research and Development in Information Retrieval: 279-280.

Språkteknologi
Amen

Amen (hebraisk , arabisk , ; , 
; arameisk/, 'amīn) ) er ein liturgisk sluttformel som tyder 'det står fast'. 

Ordet vert bruka til å avslutte bøner, som i Salmane 41,14: «Lova vere Herren, Israels Gud, frå æve til æve! Amen, amen.» Ordet kan stå uomsett i Bibelen, eller det kan vere omsett med 'sanneleg', som når Jesus innleier ei utsegn med eitt eller to amen: «Sanneleg, sanneleg, eg seier deg: Den som ikkje blir fødd på nytt, kan ikkje sjå Guds rike.»

Innanfor kristen liturgi vert ordet bruka til å avslutte Fadervår og når kyrkjelyden skal slutte seg til ei bøn eller velsigning. 

I eit folkeleg munnhell heiter det «sikkert som amen i kyrkja» om ting vi kan kjenne oss sikre på at vil inntreffe.

Referansar 

Liturgi
Bibelske ord og uttrykk
Interjeksjonar