alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Sarpsborg

Sarpsborg ein by og administrasjonssenter i Sarpsborg kommune i Viken fylke. Byen utgjer den nordaustre delen av tettstaden Fredrikstad/Sarpsborg, som har  og er den femte største tettstaden i Noreg. Sarpsborgdelen av tettstaden har 54 678 innbyggjarar (2016).

Bysenteret i Sarpsborg er prega av eit rektangulært gatenett med hovudgata, St. Marie gate, langs toppen av raet. Denne går over Øvre Torg, som er byens handelstorg, og inntil dette ligg Nedre Torg med rutebilstasjon. Sør for torga ligg Sarpsborg kyrkje frå 1863 og den nesten 100 mål store naturparken Kulås med fleire gravminne frå tida rundt Kristi fødsel. Ved Hornes finst helleristningsfelt frå bronsealderen, som er om lag 3000 år gamle. I sentrum er mange eldre trehus skifta ut med moderne forretningsgardar. Industrien er dominert av anlegga til Borregaard langs elva nedanfor fossen. Heilt i sørvest er det hamneområde på Melløs og i Sannesund.

Byen har kontor for fylkeskommunens administrasjon. Utdanningstilbod omfattar vidaregåande skole med fleire studieretningar og Høgskolen i Østfold med avdelingar for ingeniør- og realfag. Ved «Olavsvollen» ligg Borgarsyssel Museum, som er fylkesmuseum for Østfold. Sykehuset Østfold har avdeling i Sarpsborg.


Historikk 
Byen blei grunnlagt 1016 av Olav II Haraldsson. Av landets nåverande byar er berre Tønsberg og Trondheim eldre. Byen var den første tida sete for Borgarting, og distrikta aust for Oslofjorden (Borgarsyssel) blei styrt herfrå. Kongane budde ofte i Borg om vinteren. På 1200-talet blei det stadig meir vanleg å kalle byen Sarpsborg. Etter at svenskane svidde av byen i 1567 under den nordiske sjuårskrigen, blei han flytta til munningen av Glomma og fekk namnet Fredrikstad etter kongen, Frederik II. Sarpsborg fekk i 1839 igjen sine kjøpstadsrettar.

Vennskapsbyar

Sjå òg 
 Sarpsborg kommune
 Fredrikstad/Sarpsborg
 Tettstader i Østfold

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
VisitSarpsborg
Nettsidene til Sarpsborg kommune

Sarpsborg kommune
Byar i Viken
Kommunesenter i Viken
Kristiansand

Kristiansand er ein by og administrasjonssenter i Kristiansand kommune i Agder med . Byen er sete for fylkesadministrasjonen i Agder fylkeskommune.

Kristiansand er kjent som ein sommar- og ferieby. I tillegg til varmt sørlandsklima og eit triveleg bysentrum har byen fleire populære trekkplaster. Kristiansand Dyrepark, med leikeland og Kardemomme by, trekker til seg mange vitjande barnefamiliar. Den årlege Quart-festivalen gjer at også mykje ungdom kjem til byen.

I Kristiansand ligg Universitetet i Agder og på Kjevik ligg Luftforsvarets befalsskole. Byen har også ei rekke vidaregåande skolar og ein maritim skole.

I Kristiansand kjem avisa Fædrelandsvennen ut dagleg.

Historie 
Byen vart grunnlagt av og kalla opp etter den dansk-norske kongen Christian IV i 1641. Sidan byen vart bygd på ein sandbanke, fekk han namnet Christianssand. I 1682 flytta kongen bispesetet hit frå Stavanger og kalla bispedømet for Kristiansand stift.

Den siste store bybrannen skjedde i 1892 og mange trehus brann ned. Denne delen av byen vart reist opp att i mur. Den eldste delen av byen er kalla Kvadraturen og har hatt same dei gatelinjene fram til i dag.

Busetnaden som har vakse ut over bykjernen består i hovudsak av bustadområde. Vest for sentrum er Tinnheia og Hellemyr, og i aust er områda Gimlekollen, Lund, Kongsgård, Randesund og Tveit. I sørvest er bydelane Flekkerøy, Vågsbygd og Slettheia.

Samferdsel 
Kristiansand er eit regionalt knutepunkt for transport og kommunikasjon, med samband både innan- og utanlands. Byen er norsk ende- og startpunkt for E 18, E 39 og riksveg 9 gjennom Setesdal. Byen har jernbanesamband til Stavanger og Oslo via Sørlandsbanen. Kristiansand Havn er ei av Noregs største hamner og har hurtigbåt- og ferjesamband til Hirtshals. Kristiansand lufthamn, Kjevik ligg 16 kilometer nordaust for byen og har direkte samband med Oslo, Stavanger, Bergen, København, London, Aberdeen og Amsterdam.

Vennskapsbyar

Sjå òg 
 Kristiansand kommune
 Tettstader i Vest-Agder

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Visit Kristiansand
 www.kristiansand.no - Kristiansandsportalen
 www.kristiansand.kommune.no - Nettsidene til Kristiansand kommune

Busetnader i Kristiansand
Byar i Agder
Tettstader i Agder
Kommunesenter i Agder
Pellucid marginal degenerasjon

Pellucid marginal degenerasjon (PMD, keratotorus) er ei degenering av hornhinna. PMD er ein variant av keratokonus. Oftast opptrer PMD i begge augene, men det finst rapportar på tilfelle der sjukdomen berre råkar eine auget. Sjukdommen vart oppdaga i 1957. PMD er ein sjeldan sjukdom, men det er ukjent kor mange tilfelle som dukkar opp kvart år.

Symptom 

Synet vert gradvis forverra, ettersom hornhinna vert tynnare og endrar form. Hornhinna skal normalt ha jamn krumming, slik at lyset blir brote symmetrisk mot linsa i auget og vidare mot netthinna. Ved PMD vert hornhinna svakare, slik at forma vert meir kjegleforma. Synet blir dårlegare som følgje av at hornhinna får ei meir ujamn form, og dette fører til astigmatisme og skuggebilete. Synsforverringa kan bli svært alvorleg over tid.

Årsaker 
Årsakene til at sjukdommen oppstår er ikkje kjende. Det er mogleg at det finst ein samanheng mellom PMD og sklerodermi. Faktorar som rase, kjønn eller alder korrelerer ikkje med sjukdommen, sjølv om symptoma oftast oppstår i 20-40 års-alderend. 80 % av dei som får sjukdommen har ein IQ på over 130.

Behandling 
På grunn av at hornhinna vert tynnare, er behandlingar som LASIK og PRK ikkje mogleg.  Synet kan ofte korrigerast ved hjelp av korrigerande linser, ofte med harde kontaktlinser med overrefraksjon. Pasientar som nyttar slike linser har stundom fått problem med blending og med kontrastkjensle, men det er uklart om dette kjem av hornhinnesjukdomen eller sjølve kontaktlinsa.

Intacs 
Bruken av intacs implantat har vorte prøvd som behandling for PMD, med betring av synet etter elleve månader som resultat.

Corneal cross-linking 
Corneal cross-linking (CXL) er ei behandlingsform som ikkje bidrar til noko større synsforbetring, men låser hornhinna i den tilstanden ho er i ved behandlinga. Ved CXL vert riboflavin nytta saman med med UV-lys. Denna kombinasjonen forsterkar bindevevstrådane i hornhinna.

Kjelder

Sjukdommar i senehinne, hornhinne, regnbogehinne og strålelekam
Idiopatiske sjukdommar
Raumabana

Raumabanen er ei 114,2 kilometer lang einspora jernbane mellom Åndalsnes ved Romsdalsfjorden i  Rauma kommune i Møre og Romsdal fylke og Dombås stasjon i Dovre kommune i Oppland fylke, der bana er tilkopla Dovrebanen mellom Oslo og Trondheim. Bana går soleis opp Romsdalen og gjennom fjellbygda Lesja kommune øvst i Gudbrandsdalen.

Raumabanen er ikkje elektrifisert, men er planlagt automatisert med ERTMS i 2030. Bana har både person- og godstrafikk med godsterminal på Øran på Åndalsnes.

Dette er den einaste jernbana i Møre og Romsdal fylke.

Historie

Vedtaket om bygging av bana vart gjort av Stortinget i 1908, og arbeidet byrja 12. januar 1912. I 1921 var strekninga mellom Dombås og Bjorli i Lesja kommune ferdig og opna for trafikk. Heile strekninga fram til Åndalsnes var ferdig og vart offisielt opna av kong Haakon 29. november 1924. I byrjinga var det til saman tolv stasjonar og haldeplassar på strekninga, no er det fem.

Bana vart i si tid rekna som eit framifrå døme på godt ingeniørarbeid. I ei 1396 meter lang vendetunnel i Romsdalen, Stavem vendetunnel, snur bana 180 grader inne i fjellet for overvinne høgdeskilnaden ved å gå i slyng ned dalsida, for etter ein ny tunnel i kurve å krysse elva Rauma over den imponerande steinkvelvbrua Kylling bru over til den andre sida av dalen.

Bana vart ei viktig kommunikasjonsåre for distriktet og byane Ålesund og Molde som med Raumabanen vart knytt til det nasjonale og internasjonale jernebanenettet ved rutebilar og ved båtar på Romsdalsfjorden fram til stasjonen på Åndalsnes. Tidlegare hadde mykje av trafikken austover gått sjøvegen til Trondheim og derifrå med Rørosbanen. Då Gudbrandsdalsbana (Dovrebana) nådde fram til Dombås i 1913 byrja passasjertrafikken om sommaren å gå over Lesja og Åndalsnes, medan gods fortsatt gjekk om Trondheim. Då Raumabana opna i 1924 vart transportmønsteret snudd heilt om. Statsbanen gav tilskot til bygging av Trollstigen for å lette tilkomsten til Raumabanen frå indre Sunnmøre.

Raumabanen har vore og er framleis ei viktig turistbane, då Romsdalen er rekna som ein av dei venaste av alle dalane i Noreg. Ein jernbanerestaurant med plass til så mange som 700 gjestar bygd på Bjorli i åra 1925–1927 for å ta imot dei som kom inn Romsdalsfjorden til Åndalsnes med turistskip og ville sjå dalen frå toget. Denne restauranten brann under krigen i 1940 etter å ha vorte råka av ei bombe, og vart ikkje bygd opp att.

Kjelder 

 
Jarnbanestrekningar i Møre og Romsdal
Jarnbanestrekningar i Innlandet
Jarnbanestrekningar i Noreg med persontrafikk
Jarnbanestrekningar opna i 1924
1924 i Noreg
Samferdsle i Dovre
Samferdsle i Rauma
Samferdsle i Lesja
Regina i Saskatchewan

Regina er hovudstaden i provinsen Saskatchewan i Canada. Byen vart grunnlagt i 1882 og hadde  innbyggjarar i 2006. Han er den nest folkerikaste byen i Saskatchewan etter Saskatoon, og er eit kulturelt og økonomisk senter for den sørlege delen av provinsen. Fram til 1980-åra var Regina den folkerikaste byen i provinsen.

Det ridande politiet i Canada har hovudkvarter i Regina. Politiet er ein nasjonal institusjon og ein turistattraksjon, og held jamleg oppvisingar under turistsesongen.

Bakgrunnsstoff

Byar i Canada
Busetnader grunnlagde i 1882
Saskatchewan
Gino Scarpa

Gino Scarpa () er ein norsk-italiensk biletkunstnar, skulptør og grafikar frå Venezia. 
Scarpa har vore busett i Oslo sidan 1970, og fekk norsk statsborgarskap i 1978.

Norske biletkunstnarar
Italienske kunstnarar
Folk frå Venezia
Hildegun Riise

Hildegun Riise () er ein norsk songar og skodespelar frå Strandebarm i Hardanger.

Karriere
Riise utdanna seg ved Statens teaterhøgskule i åra 1983-86, og debuterte som skodespelar ved Det norske teatret same året som ho var ferdigutdanna. Ho har vore tilsett ved teateret sidan då, og har mellom anna utmerka seg i stykke av Jon Fosse.

Med filmen Landstrykere frå 1989, basert på boka av Knut Hamsun, fekk Riise den fyrste filmrolla si. På fjernsyn gjorde ho stor suksess i dramaserien Vestavind. Ho har også gjeve stemme til fleire teiknefilmseriar, m.a. Flukta frå Dyreskogen.

I 1993 gav ho ut cd-en Vår fattige Gud der ho syng tekstar av Edvard Hoem til melodiar av Henning Sommerro. Ho har også opptrått i ein litterær konsert som bestod av dikt av Olav H. Hauge.

Roller

Teater
 Jesus Christ Superstar (2009) ved Det norske teatret som Pontus Pilatus.
 Agota Kristofs Tvillingar (2007) ved Det norske teatret som Bestemor. dramatisering og regi ved Torkil Sandsund.

Film og fjernsyn  
 Landstrykere - (1990) Film. Jomfru Ellingsen
 Hvitsymre i utslåtten (1991) Kortfilm.
 For dagene er onde (1991) Film. Kjersti
 Flaggermusvinger (1992) Film. Gertrud
 Giftige løgner (1992) Film. Åsa
 Vestavind (1994) TV-serie. Agnes Nedrebø
 Søndagsengler (1996) Film. Fru Tunheim
 Detektor (2000) Film. Camilla
 Husa i ein by (2000) Kortfilm.
 Turbulent sone (2000) TV. Mor
 Det største i verden (2001) Film. Petras mor
 Himmelfall (2002) Film. Vigdis
 Mens du står utenfor (2002) Kortfilm.
 Suzannah (2003) TV. Suzannah, midt i livet
 Min misunnelige frisør (2004) Film. Susie
 Ekko av Ibsen - Kjøter (2006) Novellefilm.
 Krapp sving (2006) Kortfilm.
 Sejer - Svarte sekunder (2006) TV-serie. Ruth
 De gales hus (2008) Film. Engelen

Stemme i teiknefilmseriar 

 Eventyrstund med Janosch (1986) Forteljar 
 Flukta frå Dyreskogen (1993) 
 Kisten (1997)
 Balanse (2001) (Ikkje teiknefilm) Forteljar.
 Katteprinsen (2002) Harus distre mamma

Utmerkingar 
 I 2001 vann ho Amanda-prisen for beste kvinnelege skodespelar for rolla si som Camilla i filmen Detektor.
 I 2003 vann ho Aksel Waldemars minnepris under utdelinga av Heddaprisen.
 I 2007 vann ho Heddaprisen i klassen Beste kvinnelege birolle for rolla som Bestemor i Agato Kristofs Tvillingar.
 I 2015 vart ho tildelt "Aase Byes Legat"

Kjelder 

 Artikkelen byggjer på Allkunne om Hildegun Riise.
 Filmografien er henta frå Wikipedia Bokmål om Hildegun Riise.
 Hildegunn Riise på Filmweb.no
 Hildegun Riise på Filmfront.no

Norske skodespelarar
Norske songarar
Folk frå Kvam
Vinnarar av Amandaprisen
Vinnarar av Heddaprisen
Shakira

Shakira Isabel Mebarak Ripoll, kjend som Shakira () er ei colombiansk komponist, plateprodusent og songar. 

Shakira debuterte allereie i 1991 hjå plateselskapet Sony BMG med cd-en Magia. Salstala var beskjedne, men etter fleire cd-utgjevingar opparbeidde ho seg eit stort publikum i den spansktalande verda.

I 2002 gav ho ut sin fyrste cd på engelsk, Laundry Service. Denne vart ein av dei mestseljande platene det året, og Whenever, Wherever vart ein stor hit. Ho har vunne fleire Grammy-prisar i løpet av karrieren sin. I 2010 spelte ho inn den offisielle supportar-songen til VM i fotball 2010. Songen fekk namnet Waka Waka (This Time for Africa), og vart ein stor suksess.

Diskografi 

 1991 – Magia
 1993 – Peligro
 1996 – Pies Descalzos
 1997 – The Remixes
 1998 – ¿Dónde Están Los Ladrones?
 2000 – MTV Unplugged
 2001 – Laundry Service
 2002 – Grandes Éxitos
 2004 – Live & Off the Record
 2005 – Fijación Oral Volumen 1
 2006 – Oral Fixation Volume 2
 2007 - Oral Fixation & Fijación Oral dubble pack m dvd
 2009 - She Wolf
 2010 - Sale El Sol

Kjelder 

 Artikkelen er basert på delar av Engelsk Wikipedia sin artikkel om Shakira.
 Diskografien er henta frå Wikipedia Bokmål.

Colombianske songarar
Grammy-vinnarar
Ivor Novello-prisvinnarar
USA-amerikanske The Voice-dommarar
Kvinnelege rockesongarar
Popgitaristar
Anders Kirkhusmo

Anders L. Kirkhusmo () var ein norsk pedagog og fagleg tillitsvald, mellom anna som formann i Noregs Lærarlag i 16 år. Han var med på å grunnleggja Noregs Unge Venstre og var den første leiaren i organisasjonen. 

Kirkhusmo hadde lærarutdanning frå Klæbu seminar 1885–87. Han arbeidde som kyrkjesongar i Røros frå 1889 til 1892, og underviste deretter i folkeskulen i Tolga, Brekken, Os og Nord-Odal. Han var lærar ved Elverum seminar 1896–1902. Etter dette arbeide han i skulane i hovudstaden. Han var overlærar ved Vaterland skole frå 1917 og ved Majorstua skole frå 1927 til 1935. Han var òg engasjert ved Norsk Korrespondanseskole.

Kirkhusmo hadde ei rekkje faglege tillitsverv. Han var formann for Oslo lærerforening, og seinare for Noregs Lærarlag (1917–33). Han bidrog sterkt til å modernisera organisasjonen, og under leiinga hans brukte lærarlaget middel som boikott og blokade i lønskampen. Då han gjekk av som formann, blei han utnemnd til æresmedlem av laget.

Han sat i fleire offentlege utval om skulespørsmål og medverka slik til at einskapsskulen blei lovfesta på 1930-talet. Han leia òg arbeidet med å utforma framhaldsskulelova. Han var òg ein forkjempar for å utvikla lærarutdanninga. 

Kirkhusmo var med å stifta både Kristiania Unge Venstre og Noregs Unge Venstre, og han var formann for Noregs Unge Venstre frå 1909 til 1912. Han var engasjert i partiet sitt avisarbeid gjennom Dagbladet og Østlendingen.

Også i den frilynde ungdomsrørsla var han aktiv. I 1892 var han første formann i Breidablikk, som var ein samorganisasjon for ungdomslag i Nordøsterdalen og Sør-Trøndelag. Seinare var han i mange år nestformann i Bondeungdomslaget i Kristiania.

I 1945 gav han ut memoarane Minner fra et langt arbeidsliv. 

Lærarlaget har reist ein minnestein over han i Ålen.

Kjelder 

  
Denne sida begynte med ei omsetjing frå bokmålswikipediaen 5. august 2010.

Leiarar i Unge Venstre
Norske pedagogar
Norske fagforeiningsleiarar
Folk frå Holtålen
Nordpadde

Nordpadde, vanleg padde eller berre padde (Bufo bufo) er eit amfibium, og den einaste arten i paddefamilien som finst i Noreg. 

Padda er brungrå og vortete med flatt, breitt hovud og store augo. Ho kan bli opp til 12 cm lang, og hoa er størst. Mesteparten av kroppen til padda skil ut gift, men særskilt mykje frå dei store kjertlane i nakken. Gifta vernar paddene mot å bli eten av rovdyr, og kan truleg også vera til vern mot infeksjonar. På grunn av gifta har padda få naturlege fiendar. Viss padda kjenner seg truga, vil ho ikkje hoppa vekk, slik som frosk gjer. Padda bles seg heller opp for å sjå større ut, og går roleg. 

Padda skil seg elles frå frosk ved at ho er noko større, og at fotrots-knuten på bakfoten er blaut og mindre enn halvparten så lang som inste tåa. Snuten til padda er meir avrunda enn froskesnuten, og buken har flekkar. Padder går dessutan meir enn dei hoppar, i motsetnad til frosk.

Padder er vekselvarme, og lever både på land og i vatn. Vaksne padder pustar stort sett med lunger, og må opp av vatnet for å pusta innimellom. Dei kan også pusta litt gjennom huda. Føda til padda er insekt, ormar m.m. Padda overvintrar nedgravd i jorda eller på frostfrie stader, som i holer eller under vedstablar. Ho legg egg i lange snorer i ferskvatn i mai, med to til fire egg i breidda. Padda er utbreidt i det meste av Europa, i Nord-Afrika og i Asia til Japan og Kina. I Noreg finst ho i heile Sør-Noreg heilt nord til polarsirkelen.

Sjå òg 
 Paddene i Austefjorden, eit prosjekt for å bevare paddebestanden ved Litlevatnet.

Kjelder 

 Store Norske Leksikon om padde
 Delar av artikkelen er omsett frå Wikipedia Bokmål om nordpadde.

Bakgrunnsstoff

Padder
Dyr i Noreg
Henrik Laurentius Helliesen

Henrik Laurentius Helliesen () var ein embetsmann, stortingsrepresentant og statsråd. Han var son av Henrik Helliesen.

Helliesen var fødd i Bodø, og vart student frå Fredrikshalds skole i 1842. I 1847 vart han cand. jur., og to år etter tilsett i finansdepartementet. Han vart der byråsjef i 1853, og eksepedisjonssjef året etter. 1860-63 var han amtmann i Nedenes amt.

1862-63 representerte Helliesen Arendal og Grimstad på Stortinget, han var medlem av tollkomiteen. I tida frå 22. juni 1863 til 1884, med enkelte korte avbrot, veksla han mellom å vere finansminister og å vere medlem av den norske statsrådsavdelinga i Stockholm. Han leia arbeidet med myntreforma, overgangen til kroner og øre som mynteining, i 1875. 1871 var han nokre månader leiar av indredepartementet, og i 1884 var han kyrkje- og undervisningsminister i drygt tre veker. Han var ein av statsrådane som, 22. mars 1884, vart felt av riksretten i saka mot Selmer-ministeriet.

Helliesen vart vald inn på Stortinget for perioden 1886-88, då tilslutta det nye partiet Høgre. Valet vart forkasta med 76 røyster mot 34.

1884 vart Helliesen tollkasserar i Arendal, frå 1885 var han tollskrivar i Christiania.

Helliesen vart 1876 tildelt storkorset av St. Olavs Orden.

Kjelder 
Lindstøl, Tallak:Stortinget og Statsraadet 1814-1914. Kristiania, 1914
 

Norske statsrådar 1814-1884
Norske finansministrar
Norske kyrkje- og undervisningsministrar
Stortingsrepresentantar 1862-1864
Stortingsrepresentantar 1886-1888
Stortingsrepresentantar frå Høgre
Norske amtmenn
Fylkesmenn i Aust-Agder
St. Olavs Orden
Nordstjerneordenen
Folk frå Bodø
Aimar Sørenssen

Aimar August Sørenssen () var ein norsk gardbrukar, jurist og politikar for partiet Venstre. Christian Sørenssen var farbror hans.

Sørensen var fødd i Christiania, faren var professor. Sjølv vart han student i 1841 og tok juridisk embetseksamen i 1846. Han arbeidde som kopist i kyrkjedepartementet i fleire år. Deretter var han i mange år gardbrukar på Gipsund i Rygge. Frå 1874 var han fut i Rakkestad, og i perioden 1881-84 var han sorenskrivar i Moss.

Sørenssen var medlem av hovudmatrikuleringskommisjonen 1872, og formann i tilsynskommisjonen for Ås landbruksskule og 1892-93 formann i fylkesskulestyret i Smaalenene.

Perioden 1862 til 1879 representerte Sørenssen Smaalenenes amt på Stortinget. Han var sekretær i Odelstinget 1865-66, i Stortinget 1868-73, og odelstingspresident frå 1874 til 1879. 1862-63 var han medlem av protokollkomiteen, 1865-66 sekretær og 1868-76 formann i same komiteen. Han var medlem av røysterettskomiteen 1868-69 og 1875-77, formann i protokollkomiteen 1871-76, skattekomiteen 1875-79 og vegkomiteen 1877-78.  Medlem av både valkomiteen og fullmaktskomiteen 1871-79, jarnbanekomiteen 1874, samt av konstitusjonskomiteen 1879. I 1872 var han medlem av deputasjonen til tusenårsminnet i Haugesund og året etter av kroningsdeputasjonen til Stockholm.

Sørenssen var statsråd og sjef for justis- og politidepartementet frå 26. juni 1884 i Johan Sverdrups regjering, Noregs første parlamentariske regjering. Frå september 1887 til juli året etter var han medlem av statsrådsavdelinga i Stockholm, avbrote av perioden 17. februar-4. mars 1888, då han fungerte som sjef for arbeidsdepartementet.

Han vart i 1876 utnemnd til riddar av St. Olavs Orden. Han var også innehavar av den svenske Nordstjerneordenen.

Sørenssen døydde på garden sin i Rygge i 1908.

Kjelder 
Lindstøl, Tallak:Stortinget og Statsraadet 1814-1914. Kristiania, 1914

Bakgrunnsstoff 
 

Norske statsrådar 1884-1905
Norske arbeidsministrar
Norske justisministrar
Venstrestatsrådar
Stortingsrepresentantar 1862-1864
Stortingsrepresentantar 1865-1867
Stortingsrepresentantar 1868-1870
Stortingsrepresentantar 1871-1873
Stortingsrepresentantar 1874-1876
Stortingsrepresentantar 1877-1879
Stortingsrepresentantar for Smaalenenes amt
Ordførarar i Rygge
Norske sorenskrivarar
St. Olavs Orden
Nordstjerneordenen
Folk frå Rygge
Niels Rye

Niels Mathias Rye () var ein norsk embetsmann, stortingsrepresentant og statsråd.

Rye var fødd i Bø i Telemark, far hans var offiser. Sjølv vart han student i 1841 og cand. jur. i 1846. Frå 1847 arbeidde han i indredepartementet, siste tre åra, 1857-60, var han byråsjef i generalpostdireksjonen. Deretter var han tilsett i marine- og postdepartementet, ekspedisjonssekretær frå 1863. År 1869 vart han amtmann i Søndre Bergenhus. Frå 1877 var han amtmann i Bratsberg og i perioden 1880-1905 stiftamtmann i Kristiania. Han var i 1877 formann i ein kongeleg kommisjon om «abnormskolevæsenet».

1877-79 var Rye stortingsrepresentant for Bergen. Han var medlem av vegkomiteen.

I fem døgn var Rye statsminister i Noreg, i overgangen mellom Selmer-regjeringa og Schweigaard-regjeringa, frå 29. mars til 3. april 1884.

Kjelder 
 Lindstøl, Tallak:Stortinget og Statsraadet 1814-1914. Kristiania, 1914
 regjeringen.no

Norske statsministrar
Norske statsrådar 1814-1884
Norske amtmenn
Stortingsrepresentantar for Bergen
Stortingsrepresentantar 1877-1879
Fylkesmenn i Bergen og Hordaland
Fylkesmenn i Telemark
Folk frå Bø i Telemark
Bygningsfysikk

Bygningsfysikk er dei fysiske prosessane knytte til varme-, luft- og fukttransport i ein bygning. Typiske bygningsfysiske problemstillingar er varmeisolering av bygningar, lufttettleik og fuktsikring mot vassdamp og fritt vatn. Akustikk og brann er også fysiske prosessar som høyrer inn under bygningsfysikk, men desse faga er vanlegvis skilde ut som eigne fag sidan dei er forholdsvis kompliserte og omfattande. Føremålet med bygningsfysikk som fag er å auke kompetansen omkring dei ulike fysiske prosessane i ein bygning blant anna for å redusere risikoen for byggskadar.

Bygg og anlegg
Tverrfagleg fysikk
Energibevaring
Ingeniørfag
Miljødesign
Miljøfag