alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Hovudside

Utvald artikkel veke 

Dagens skandinaviske artikkel

Systerprojekt
Dagen i dag
 .  
 har namnedag

Visste du at …

Temasider

Om Wikipedia

Wikipedia på andre språk

Wikipedia/Hovudside
Sekken

Sekken er ei øy i Molde kommune i Møre og Romsdal. Ho er 18,45 km² stor, har om lag 150 innbyggjarar (2005), og ligg ca 40 minutts ferjetur frå Molde by.

Det høgste punktet på øya er Tranhaugen på 304 meter. Det går ein 20 kilometer lang grusveg rundt øya, som har barne- og ungdomsskule og barnehage, samt daglegvarebutikken Samsen, bygd på dugnad. Andreas Lunnans programserie Rundt neste sving på NRK hadde i 2003 ein dokumentar frå Sekken.

Namnet Sekken har ikkje noko med ein sekk å gjere, men kjem frå norrønt /sæ-kinn/, som tyder noko slikt som «det bratte landet som stig opp frå sjøen». Denne eigentlege tydinga visest òg i måten den opphavlege lokalbefolkninga uttalar namnet på øya, /sekkjinn/. Sekken er nemleg den brattaste og høgste øya i Romsdalsfjorden, mens dei andre, som Veøya og Bolsøya, er relativt flate.

Historie 
Håkon Herdebrei skal ha vorte drepen av Erling Skakke i eit sjøslag utanfor Sekken i 1162, og det blir kvart år skipa til ein turmarsj på øya for å minnast dette, attåt ein bautastein som står attmed kyrkja på øya.

Nedlegging og oppbygging 

I 1997 vart den førre butikken på Sekken lagd ned. Tre år seinare, i februar 2000, vart det skipa eit aksjeselskap som skulle starte ny daglegvarebutikk. Det vart selt aksjar for over 400 000 kronar, og ein butikk vart reist på dugnad.

Skulen og barnehagen har fleire gonger vore trua av nedlegging som følgje av nedskjeringar i det kommunale budsjettet, men dette har kvar gong møtt motstand og demonstrasjonar frå folket på øya, og har framleis ikkje fått gjennomslag.

Bakgrunnsstoff 
 sekken.no
 Øya spleiset på ny butikk (Aftenposten)

Øyar i Romsdal
Øyar i Molde
Busetnader i Molde
Norsk språkråd

Norsk språkråd var eit statleg rådgjevande organ i spørsmål som galdt norsk språk — både bokmål og nynorsk — overfor offentlege institusjonar så vel som overfor ålmenta. Rådet vart skipa i 1972 og avløyste Norsk språknemnd, som vart oppretta i 1952.

Norsk språkråd hadde i oppgåve å verne om den kulturarven som norsk skriftspråk og talespråk representerer, fremje tiltak som kunne auke kunnskapen om norsk språk, fremje toleranse og gjensidig respekt mellom alle som bruker norsk språk i ulike variantar, og verne om rettane til det enkelte mennesket når det galdt bruken av språket. Mellom dei viktigaste oppgåvene til rådet var normering av bokmål og nynorsk, språkleg rådgjeving og språkleg kvalitetssikring av lærebøker. Frå 1994 hadde rådet i oppgåve å føre tilsyn med statsorgan under departementsnivå når det galdt  gjennomføringa av mållova. Og frå 2000 hadde rådet i oppgåve også å arbeide med norsk språk og informasjonsteknologi. Norsk språkråd registrerte nyord, foreslo  avløysarord i staden for engelske importord og fremja tiltak for å sikre språkleg likestilling mellom bokmål og nynorsk. Rådet gav frå 1973 ut tidsskriftet Språknytt og frå 1994 bulletengen Statsspråk. Norsk språkråd hadde dei siste åra ca. 20 tilsette.

Stortinget slutta seg i 2003 til eit forslag om å omdanne Norsk språkråd til eit nasjonalt kompetansesenter for norsk språk som skulle føre vidare mange av dei gamle arbeidsoppgåvene. Ved brev frå Kultur- og kyrkjedepartementet  18. mai 2005 vart det fastsett at namnet skulle vere Språkrådet.

Bakgrunnsstoff
 Nettstaden til Språkrådet

Norsk språk
Språkrøkt
Norsk språkpolitikk

no:Norsk språkråd
en:Norsk språkråd
Verdas land

Liste over de facto eller offisielt uavhengige statar:



A 
 Abkhasia
 Afghanistan
 Albania
 Algerie
 Andorra
 Angola
 Antigua og Barbuda
 Argentina
 Armenia
 Aserbajdsjan
 Austerrike
 Australia 
 Aust-Timor

B 
 Bahamas
 Bahrain
 Bangladesh
 Barbados
 Belarus
 Belgia
 Belize
 Benin
 Bhutan
 Bolivia
 Bosnia-Hercegovina
 Botswana
 Brasil
 Brunei
 Bulgaria
 Burkina Faso
 Burma (Myanmar)
 Burundi

C 
 Canada
 Chile
 Colombia
 Costa Rica
 Cuba

D 
 Danmark
 Dei sameinte arabiske emirata
 Den dominikanske republikken
 Den sentralafrikanske republikken
 Djibouti
 Dominica

E 
 Ecuador
 Egypt
 Ekvatorial-Guinea
 Elfenbeinskysten
 El Salvador
 Eritrea
 Estland
Eswatini
 Etiopia

F 
 Fiji
 Filippinane
 Finland
 Frankrike

G 
 Gabon
 Gambia
 Georgia
 Ghana
 Grenada
 Guatemala
 Guinea
 Guinea-Bissau
 Guyana

H 
 Haiti
 Hellas
 Honduras

I 
 India
 Indonesia
 Irak
 Iran
 Irland
 Island
 Israel
 Italia

J 
 Jamaica
 Japan
 Jemen
 Jordan

K 
 Kambodsja
 Kamerun
 Kapp Verde
 Kasakhstan
 Kenya
 Kina
 Kirgisistan
 Kiribati
 Komorane
Kongo
 Kongo-Brazzaville
 Kosovo
 Kroatia
 Kuwait
 Kypros

L 
 Laos
 Latvia
 Lesotho
 Libanon
 Liberia
 Libya
 Liechtenstein
 Litauen
 Luxembourg

M 
 Madagaskar
 Malawi
 Malaysia
 Maldivane
 Mali
 Malta
 Marokko
 Marshalløyane
 Mauritania
 Mauritius
 Mexico
 Mikronesiaføderasjonen
 Moldova
 Monaco
 Mongolia
 Montenegro
 Mosambik
 Myanmar (Burma)

N 
 Namibia
 Nauru
 Nepal
 Nederland
 New Zealand
 Nicaragua
 Niger
 Nigeria
 Nord-Korea
 Nord-Makedonia
 Noreg

O 
 Oman

P 
 Pakistan
 Palau
 Panama
 Papua Ny-Guinea
 Paraguay
 Peru
 Polen
 Portugal

Q 
 Qatar

R 
 Romania
 Russland
 Rwanda

S 
 Saint Kitts og Nevis
 Saint Lucia
 Saint Vincent og Grenadinane
 Salomonøyane
 Samoa
 San Marino
 São Tomé og Príncipe
 Saudi-Arabia
 Senegal
 Serbia
 Seychellane
 Sierra Leone
 Singapore
 Slovakia
 Slovenia
 Somalia
 Spania
 Sri Lanka
 Storbritannia
 Sudan
 Surinam
 Sveits
 Sverige
 Syria
 Sør-Afrika
 Sør-Korea
 Sør-Ossetia
 Sør-Sudan

T 
 Tadsjikistan
 Taiwan (Kina)
 Tanzania
 Thailand
 Togo
 Tonga
 Transnistria
 Trinidad og Tobago
 Tsjad
 Tsjekkia
 Tunisia
 Turkmenistan
 Tuvalu
 Tyrkia
 Tyskland

U 
 Uganda
 Ukraina
 Ungarn
 Uruguay
 USA
 Usbekistan

V 
 Vanuatu
 Vatikanstaten
 Venezuela
 Vietnam

Z 
 Zambia
 Zimbabwe

Sjå òg 

 Verdas land etter flatevidd
 Verdas land etter folketal
 Verdas land etter folketettleik
 Verdas land etter bruttonasjonalprodukt
 Verdas land etter bruttonasjonalprodukt per innbyggjar

Bakgrunnsstoff 
 Statsnavn, hovedsteder og nasjonaldager frå Utanriksdepartementet.
 Fakta om alle verdas land 

 
Lister av land
Geografi
Fonetikk

Fonetikk (av gresk φωνή phōnḗ 'lyd'), òg kalla lydlære eller språklydlære, er ei grein av lingvistikken som omfattar læra om språklydar. Som vitskapleg disiplin freistar fonetikken å skildre og forstå fenomen og prosessar i tale som er aktive når menneske snakkar saman - eller freistar å snakke saman. Fonetikk er såleis studiet av korleis mennesket produserer språklydar, korleis desse språklydane breier seg som lydbølgjer og korleis mennesket oppfattar desse lydbølgjene. Fonetikken står i eit kryssingspunkt mellom lingvistikk, anatomi, fysiologi, aerodynamikk, akustikk og psykologi.

Hovudgreinene av fonetikken 
Sidan fonetikk er studiet av korleis mennesket produserer språklydar, korleis desse språklydane breier seg som lydbølgjer og korleis mennesket oppfattar desse lydbølgjene, er det vanleg å rekne med at fonetikken har tre hovudgreiner:
 Artikulatorisk fonetikk er studiet av taleproduksjonen, det vil seie korleis mennesket nyttar taleorgana for å frambringe språklydar
 Akustisk fonetikk er studiet av lydbølgjene som blir danna når mennesket nyttar taleorgana.
 Auditiv fonetikk er studiet av korleis desse lydbølgjene blir oppfatta med høyrsleorgana og hjernen.

Bibliografi
Religion

Religion (frå latin religio, 'age, gudsdyrking') er eit samanhengande trussystem som oftast inkluderer tru på ein eller fleire gudar og/eller overnaturlege fenomen. Religionar inneheld ofte ei spesifikk morallære og spesifikke seremoniar eller ritual for kontakt med det transcendente (overnaturlege). Myter og soger knytt til ein viss religion vert ofte klassifiserte som mytologi.

Dei store verdsreligionane 
Sjå òg verdsreligion.

 Bahai
 Buddhismen
 Hinduismen
 Islam
 Jødedommen
 Kristendommen
 Konfusianismen
 Paganisme
 Parsismen 
 Sikhismen
 Voodoo

Ein del eldre religionar som av ulike grunnar er utdøydde er framleis viktige for å forstå historia og eldre kulturar. Nokre av desse er i moderne tid vortne attoppliva i ny form: 

 Norrøn religion (åsatru) 
 Egyptisk religion 
 Gresk religion (Hellênismos) 
 Romersk religion (Religio Romana) 
 Wicca

Sjå òg 

 Gud
 Livssyn
 Trussamfunn
 Kyrkjesamfunn
 Mytologi
 Teologi
 Ateisme
 Profetar
 Profeti
 Heilage bøker
 Openberring
 Den gylne regelen
 Gudshus
 Sakralbygg
 Verdsreligion

Kjelder

«Religion» (11. oktober 2013), Store norske leksikon. Fri artikkel henta 25. mars 2015.

Bakgrunnsstoff 
 www.adherents.com Statistikk om ulike religionar 
 Verdensreligionanes Dag
Haggadá sjel pesah

(Seder) Haggadá sjel pesah (hebraisk הגדה של פסח) er den jødiske påskeforteljinga — ei bok som blir lesen ved påskemåltidet. Haggadá sjel pesah inneheld forteljinga om korleis israelittane forlét slaveriet i Egypt og vart eit fritt folk i Israel.

Namnet viser i praksis ofte til sjølve påskemåltidet på dei to første kveldane av pesah òg. Dette rituelle måltidet blir elles oftast omtala under dei tradisjonelle kortformene seder (blant askenasar) eller haggadá (blant sefardar).

Jødiske skrifter
Pesah
Sjabu‘ót

Sjabu‘ót (frå hebraisk שָׁבוּעוֹת, [šābu‘ōt])), òg kalla vekefesten eller jødisk pinse, er ei jødisk høgtid som finn stad sju veker (49 dagar) etter pesah. På det religiøse planet er sjabu‘ót ei feiring av at jødane tok imot Toráen på Sinaifjellet — men sjabu‘ót er òg ein innhaustingsfest for mellom anna kveite.

Sjabu‘ót blir feira i éin dag i Israel, i samaritansk religion, i karaittisk jødedom, i reformjødedommen og ofte òg i rekonstruksjonistisk jødedom. I konservativ og ortodoks jødedom og annan tradisjonell jødedom utanom Israel feirar ein sjabu‘ót i to dagar.

Ruts bok blir tradisjonelt lesen under sjabu‘ót.

Kva dagar fell sjabu‘ót på? 
 2014: Solndegang 3. juni–solnedgang 5. juni
 2015: Solndegang 23. mai-solnedgang 25. mai
 2016: Solndegang 11. juni-solnedgang 13. juni

Sjå òg 

 Pinse (kristen høgtid utsprungen av sjabu‘ót)
 Ruts bok

Bakgrunnsstoff

Jødiske høgtider
Haustfestar
Aukra kommune

Aukra er ein kommune i Romsdal i Møre og Romsdal. Kommunen ligg ved kysten og grensar til Molde kommune i sør, Hustadvika kommune i aust og til øyane i tidlegare Sandøy, no Ålesund kommune i vest. 

Det bor om lag 3500 menneske i kommunen. Størstedelen av desse bur på øya Gossa, medan om lag 600 bur på fastlandsdelen av Aukra, Julsundet.

Gossen har i den seinare tid opplevd ei stor industriell utbygging. Eit prosessanlegg for handsaming av naturgass ligg i Nyhamna på Gossa. Terminalen tar imot rikgass frå Ormen Lange og Aasta Hansteen-felta og eksporterer tørrgass gjennom gassrøyrleidninga Langeled til Easington i England via Sleipner.

Før gassen kom til Aukra, var dei største skatteinntektene der henta frå landbruk, fiskeindustri og skipsbygging.

Aukra kyrkje ligg på Gossa og er kyrkje for heile kommunen.

Kommune-historikk 
Aukra kommune, tidlegare skrive «Akerø», vart oppretta ved formannskapslovene av 1837, og var opphavleg ein kommune som omfatta Gossa, Otrøya, ein del av Midøya, øyane i Sandøy, samt Julsundet og Mordal på Romsdalshalvøya.

1. januar 1867 blei «Sandø» (Sandøy) skild ut som eigen kommune. 

I 1924 blei resten av kommunen delt i Nord-Aukra, som bestod av Gossa og fastlandsdelen, og Sør-Aukra, som bestod av Otrøya og ein del av Midøya i det som no er Midsund kommune. 

Aukra fekk noverande grenser ved avståing av Mordal krins til Molde 1. januar 1964. Kommunen har heitt Aukra sidan 1. januar 1965, samtidig som Sør-Aukra blei slått saman med resten av Midøya og Dryna frå Vatne kommune og bytte namn til Midsund.

Namnet Aukra, som er unikt i Noreg, kjem truleg frå Aukrin, ei samansetting av akr og vin: åker og eng. Frå 1600-talet til 1917 blei namnet feilskrive med endinga -ø(e) («Akerø»).

Folketalsutvikling 
Folketalsutvikling for Aukra kommune frå 1924:

a Talet omfattar området Mordal, som var del av gamle Nord-Aukra kommune fram til 1964, då det vart del av Molde kommune. Dette området hadde då 77 innbyggjarar.

Kjende folk frå Aukra 
Brit Bildøen (1962–), forfattar 
Iver Horrem (1977–), volleyballspelar

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Aukra kommune

 
Romsdal
Kommunar i Møre og Romsdal
Averøy kommune

Averøy er ein kommune på nordsmørskysten i Møre og Romsdal. Kommunen grensar i vest til Kristiansund og i sør til Gjemnes og Eide. Averøy kommune ligg på Averøya, den største øya i kommunen, som er skilt frå fastlandet og nabokommunane ved Bremsnesfjorden, Kvernesfjorden og Kornstadfjorden. Averøy femner også fleire mindre øyar og holmar nordvest for hovudøya.

Averøy kommune vart oppretta i 1964 etter samanslåing av den tidlegare kommunen Kvernes, og delane av dei tidlegare kommunane Bremsnes og Kornstad som låg på Averøya, i tillegg til dei mindre øyane på kysten utanfor. Ei mindre grensejustering var i 1983, då Eldhusøya på Atlanterhavsvegen vart overført frå Eide til Averøy.

Kjende folk frå Averøy kommune
 Ole Olsson Lindset (1847-1902), spelmann
 Erling Kristvik (1882–1969), rektor og professor.
 Leif Helge Kongshaug (1949-), politikar
 Erling Laugsand, leiar i Senterungdomen

Bilete

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell nettstad
 Historiske arkiv etter Averøy kommune, Bremnsnes kommune, Kornstad kommune og Kvernes kommune på Arkivportalen

 
Kommunar i Møre og Romsdal
Eide kommune

Eide er ein tidlegare norsk kommune på Nordmøre i Møre og Romsdal. Han grensa til Gjemnes i søraust og Fræna i sørvest, medan Averøy låg nord for Kornstadfjorden. 1. januar 2020 vart han slegen saman med Fræna kommune til Hustadvika kommune. 

Kommunen hadde rundt 3 400 innbyggjarar i 2018. Tettstaden Eide var administrasjonssenter i kommunen, og hadde  innbyggjarar per 1. januar 2018. 

Kommunevåpenet til Eide viser tre svaner. Kvar av svanene her sju fjører i vengene, ei fjør for kvar av bygdene eller skulekrinsane i kommunen.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

 
Nordmøre
Tidlegare kommunar i Møre og Romsdal
Norske kommunar skipa i 1897
Norske kommunar nedlagde i 2020
Frei

Frei er den største øya i Kristiansund kommune i Møre og Romsdal, med eit areal på 62,5 km². Største tettstad er Rensvik med 2118 innbyggjarar (2003). Det høgaste punktet på Frei er Freikollen, 629 moh.

Frei er òg ein tidlegare kommune. Han grensa til Kristiansund kommune i nord og var elles omgjeven av fjordar og sund. I søraust ligg Tingvoll kommune, i sør Gjemnes kommune og i vest Averøy kommune. 

Den 1. januar 2008 vart Frei kommune samanslegen med Kristiansund kommune. Dette vart vedteke i folkeavstemming der 1 330 stemte for og 1 252 stemte imot.

Innbyggjartalet i 2007 var ca 5 428. Administrasjonssenteret var Rensvik.

Folketalsutvikling 
Folketalsutvikling for tidlegare Frei kommune frå 1964 til 2007:

Natur

Topografi

Øyar og holmar 
 Flatsetøya
 Husøya
 Hansøya i Bolga
 Fugløya
 Rensvikholmen
 Amundøya
 Brattøya
 Flatøya
 Kattholmen
 Årholmen

Fjell og åsar 
 Freikollen
 Ørnlia
 Flåhylla
 Breilia
 Kistfjellet
 Midtfjellet
 Hysåsen
 Storskarven

Vatn 

 Bolgavatnet
 Rensvikvatnet
 Drabovatnet
 Kjerringvatnet
 Sætervatnet
 Litlvatnet («Lille Rensvikvatn»)

Kjelder 

 
Kristiansund kommune
Øyar på Nordmøre
Tidlegare kommunar i Møre og Romsdal
Norske kommunar skipa i 1838
Giske kommune

Giske kommune er ein øykommune på Sunnmøre i Møre og Romsdal, rett vestom byen Ålesund. Kommunen består av dei to flate øyane Giske og Vigra, og to meir ulendte, Godøya og Valderøya. Kommunesenteret ligg på Valderhaugstranda på Valderøya, medan Vigra er den største øya. 

Giske kommune har 4 tettstader:
 Valderøya på Valderøya med 
 Roald på Vigra med  
 Leitebakk på Godøya med 
 Giske på Giske med  

Hovudnæringar i kommunen er fiske og jordbruk, fiskeoppdrett og noko mekanisk industri.

Historie 
Skjonghelleren på Valderøya er eit verdifull fortidsminne med avleiringar som mellom anna viser korleis den magnetiske Nordpolen har endra seg. Ein har òg funne restar av fuglar og dyr som er om lag 30 000 år gamle. Ein har òg funne 10 000 år gamle spor etter menneske.

Øyane har òg fleire minne frå vikingtida. På Giske ligg ein av dei eldste herregardane i Noreg. Han var heimen til den mektige Giske-ætta eller Arnungane frå 900-talet til 1582. Giske kapell, kledd i kvit marmor, vitnar om rikdommen på øya på 1100-talet.

Folketalsutvikling 
Folketalsutvikling for noverande Giske kommune frå 1910:

Kommunikasjon 
Det er brusamband mellom Vigra og Valderøya på Gjøsund. Frå Valderøya går ein undersjøisk tunnel til Ålesund (via Kverve, Ellingsøya). Det er bru til Giske frå Valderøya og undersjøisk tunnel frå Giske til Godøya. Snøggbåtsambandet Hareid-Valderøy-Ålesund blir trafikkert av MS «Tideekspress» og går fleire gongar dagleg frå ferjekaia på Valderhaugstranda.

Ålesund lufthamn ligg på Vigra.

Kjende folk frå Giske kommune 
Både Ragnvald Mørejarl (800-talet) og normannarkongen Gange-Rolv (900-talet) var i følgje tradisjonen frå Giske
Ragna Marie Blindheim (1885–1952), lærar 
Severin Roald (1858–1898), skodespelar
Ørnulf Opdahl (f. 1944), biletkunstnar, fødd i Ålesund, busett på Godøya
Bjørn Brusdal (f. 1948), biletkunstnar
Olaf Leon Roald (f. 1952), biletkunstnar

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Giske kommune

 
Sunnmøre
Kommunar i Møre og Romsdal
Gjemnes kommune

Gjemnes kommune er ein kommune som ligg på Nordmøre i Møre og Romsdal fylke. Han grensar mot Hustadvika kommune i vest og mot Molde i sør. Nord for Gjemnes ligg Averøy og Kristiansund, og over Tingvollfjorden i aust ligg Tingvoll kommune.

Kommunesenteret i Gjemnes er Batnfjordsøra som ligg inst i Batnfjorden.

Det er to kyrkjer i kommunen; Gjemnes kyrkje som ligg i bygda Gjemnes, og Øre kyrkje i Skeisdalen.

Geografi 
Landskapet i Gjemnes varierer hovudsakleg mellom fjordar og fjell med toppar på kring 700-1000 moh. Det høgste punktet er Stortussen, lokalt kalla Snøtind, på 1027 moh, som ligg på grensa mot Eide. I kommunen ligg det to låge dalføre som strekkjer seg sørvestover til Fannefjorden; eitt frå Batnfjorden og eitt frå Tingvollfjorden. Busetnaden ligg for det meste langs Tingvoll- og Batnfjorden, med samlingar i Batnfjordsøra, Angvik, Flemma og Torvikbukt i tillegg til noko spreidd busetnad i dalføra i innlandet.

Næringsliv 
Jord- og skogbruk er viktigaste næringsvegen i Gjemnes og står for eit viktig grunnlag for sysselsetting og busetnad. Den dyrka jorda finn ein langs strendene og i dei låge eida, særleg kring og inn i frå Batnfjorden. Her vert det hovudsakleg dyrka fôr til mjølkeproduksjon. Kommunen har òg eit variert spekter av verksemder fordelt innanfor handverk, produksjon, handel- og finansnæring, fordelt på små og mellomstore føretak. Industrien utgjer me.a. ei møbelverksemd og ein måling- og lakkfabrikk. På Høgset attmed Gjemnessundet ligg meieri og betongproduksjon. Om lag 48 % av dei yrkesaktive har arbeid utanfor kommunegrensene, særleg i Molde.

Samferdsle 

E 39 (Molde- Trondheim) går igjennom Gjemnes over Bergsøya med bruer over Gjemnessundet og Bergøysunddet. Desse bruene utgjer ein del av Krifast. Freifjordstunnelen frå Bergsøya fører til Frei og Kristiansund via riksveg 70. Fylkesveg 665 ligg mellom Angvika og Isadlia i Molde og fylkesveg 666 kring halvøya mellom Tingvollfjorden og Batnfjorden. På Reinsfjellet står TV- og FM-sendar.

Kommunevåpen 
Kommunevåpenet til Gjemnes vart godkjent 1983. Våpenet synar på grøn botn framsida av eit hjortehovud i gull og viser til hjortestammen som held til i kommunen.

Det første leddet i namnet Gjemnes kjem truleg frå eit elvenamn som har samanheng med det norrøne ordet gíma, som tyder 'gime', 'munning'.

Kjelder 
 Gjemnes hjå SNL

Bakgrunnsstoff 
 Gjemnes kommune

 
Nordmøre
Kommunar i Møre og Romsdal
Halsa kommune

Halsa er ein tidlegare norsk kommune på Nordmøre i Møre og Romsdal. Han omfatta dei tidlegare herada Halsa og Valsøyfjord, og i tillegg Engdal krins, som tidlegare høyrde til Aure herad. Kommunesenteret låg på Liabøen, mellom Vågland og Betna. Nabokommunar var Aure i nord, Hemne i Sør-Trøndelag i aust, Rindal og Surnadal i sør og Tingvoll i vest. 1. januar 2020 vart han slegen saman med Hemne og delar av Snillfjord i Trøndelag til Heim kommune. 

Den høgaste toppen i kommunen var Hjelmen.

Kjende folk frå Halsa 
 Ingvar Hestnes, (1904–1990), spelemann
 Anne Karin Elstad, (1938–2012), forfattar
 Leif Halse, (1896–1984), forfattar

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Halsa kommune

Busetnader i Heim
Nordmøre
Tidlegare kommunar i Møre og Romsdal
Historie i Heim
Norske kommunar skipa i 1838
Norske kommunar nedlagde i 2020
Haram kommune

Haram er ein tidlegare norsk kommune på Sunnmøre i Møre og Romsdal. 1. januar 2020 vart kommunen del av nye Ålesund kommune.

Kommunen grensa i aust mot Vestnes kommune og i søraust mot Skodje kommune. Over Grytafjorden i sør ligg Ålesund  kommune, og mot vest ligg øykommunen Giske kommune. Mot nord ligg Sandøy kommune og Midsund kommune. Administrasjonssenteret i Haram er Brattvåg, med om lag 2300 innbyggjarar.

Geografi 
Mesteparten av innbyggjarane i kommunen bur på fastlandet, der dei tre største tettstadene også ligg. Frå sør mot nord ligg også øyane Lepsøya, Haramsøya, Flemsøya/Skuløya og Fjørtoft.

Tettstader 
Haram kommune har fire tettstader, innbyggjartal per 1.1.2009 i parentes:
 Kommunesenteret Brattvåg (2181)
 Vatne (1667)
 Søvik (636) 
 Austnes (391)

Kommunen 
Haram kommune vart oppretta ved formannskapslovene av 1837. Den 1. januar 1890 vart den dåverande kommunen delt, og Roald kommune med 794 innbyggjarar vart oppretta. Haram kommune hadde 1956 innbyggjarar etter delinga.

1. januar 1965 vart den noverande storkommunen oppretta, på følgjande vis:
 Dåverande Haram kommune, med unntak av Myklebustområdet på Harøya med øyane vestanfor (Uksøya, Storholmen m.fl.), som gjekk til Sandøy kommune, med 4689 innbyggjarar
 Dåverande Vatne kommune, med unntak av Dryna og området på Midøya, som gjekk til Midsund kommune, med 2260 innbyggjarar.
 Grytastranda, Søvik og Gamlem med øyane vestanfor dåverande Borgund kommune, med 1191 innbyggjarar.
Ved opprettinga hadde den nye storkommunen dermed 8140 innbyggjarar.

Næringsliv 
Kommunen har mykje industri, der dei største bedriftene er VARD i Brattvåg og Søvik, og Rolls-Royce i Brattvåg og på Longva.

Kjende folk frå Haram kommune 
 Olaus Alvestad (1866–1903), folkehøgskulelærar, avisredaktør og songbokredaktør
 Ingebrigt Davik (1925–1991), forfattar, kringkastingsmann og barneunderhaldar
 Ingebrigt Andreas Fjørtoft (1859–1927), døvelærar
 Lauritz Fjørtoft (1877–1941), døvelærar
 Olaus Fjørtoft (1847–1878),  journalist og politisk agitator
 Bjarne Flem (1914–1999), fiskar og politikar
 Per Oddvar Hildre (1950– ), kordirigent
 Knud Leem (1697–1774), prest, misjonær og språkforskar
 John O. Longva (1906–1988), fiskar og fabrikkskipspioner

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Haram kommune

 
Sunnmøre
Tidlegare kommunar i Møre og Romsdal
Norske kommunar nedlagde i 2020
Norske kommunar skipa i 1838
Hareid kommune

Hareid er ein kommune på øya Hareidlandet på Sunnmøre i Møre og Romsdal fylke. Vest på øya ligg Ulstein kommune. Elles er kommunen omgjeven av øykommunane Giske og Sula i nord og aust, og over Vartdalsfjorden av Ørsta. Administrasjonssenteret i kommunen er Hareid.
Dei andre krinsane i kommunen er:
 Bigset
 Brandal
 Hjørungavåg

Folketalsutvikling 
Folketalsutvikling for Hareid kommune frå 1917:

a Dette talet omfattar eit område som var del av Hareid kommune fram til 1958, då det overført til gammle Borgund kommune. Dette området hadde då 68 innbyggjarar.

Verdt å sjå 
 Ishavsmuseet i Brandal
 Nasjonalmonumentet ved Overåsanden
 Ved Grimstadvatnet er det observert over 250 fugleartar, og nær 100 artar hekkar der

Kjende folk frå Hareid kommune 
 Rasofiel Rise (1844-1929), lærar, komponist og songleiar
 Hans Peter Lie (1862-1945), lækjar og lepraforskar 
 Peter S. Brandal (1870–1933), selfangstpioner og forretningsmann
 Einar Hareide (1899–1983), fiskebåtreiar, organisasjonleiar og formann i Kristeleg Folkeparti
 Ivar Grimstad (1922–2006), journalist, lærar, forfattar og kåsør
 Johan H. Grimstad (1924–2006), komponist, lærar, kordirigent, solist og gardbrukar
 Solbjørg Pilskog (1930–2016), sjukepleiar og misjonær
 Ingolf Håkon Teigene (1949–2007), journalist og forfattar
 Åge Hareide, (1953–), fotballspelar og -trenar
 Gunn Berit Gjerde (1954–), politikar (Venstre)
 Oskar Grimstad (1954–), politikar (Framstegspartiet) 
 Edvard Moser (1962–), nobelprisvinnar i medisin
 Øystein Orten (1962–), forfattar

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Hareid kommune

 
Sunnmøre
Kommunar i Møre og Romsdal