alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Christlich Demokratische Union

CDU (Christlich Demokratische Union Deutschlands) er eit tysk kristeleg-konservativt politisk parti, som har sete med regjeringsmakta i store delar av etterkrigstida. Partiet har røtene sine i Det katolske senterpartiet, skipa i 1870 for å tryggja rettane til katolikkane i Tyskland.

Kanslarar frå CDU etter krigen 
 1949-1963: Konrad Adenauer
 1963-1966: Ludwig Erhard
 1966-1969: Kurt Georg Kiesinger
 1982-1998: Helmut Kohl
 sidan 2005: Angela Merkel

Tysklands presidentar frå CDU etter krigen 
 1959-1969: Heinrich Lübke
 1979-1984: Karl Carstens
 1984-1994: Baron Richard von Weizsäcker
 1994-1999: Roman Herzog
 2004-2010: Horst Köhler
 2010-2012: Christian Wulff

Leiarar 
 Konrad Adenauer (1950-1966)
 Ludwig Erhard (1966-1967)
 Kurt Georg Kiesinger (1967-1971)
 Rainer Barzel (1971-1973)
 Helmut Kohl (1973-1998)
 Wolfgang Schäuble (1998-2000)
 Angela Merkel (2000-2018)
 Annegret Kramp-Karrenbauer (2018-)

Leiarar for CDU/CSU-fraksjonen 
 Heinrich von Brentano di Tremezzo (1949-1955)
 Heinrich Krone (1955-1961)
 Heinrich von Brentano di Tremezzo (1961-1964)
 Rainer Barzel (1964-1973)
 Karl Carstens (1973-1976)
 Helmut Kohl (1976-1982)
 Alfred Dregger (1982-1991)
 Wolfgang Schäuble (1991-2000)
 Friedrich Merz (2000-2002)
 Angela Merkel (2000-2005)
 Volker Kauder (2005-2018)
 Ralph Brinkhaus (2018-)

Bakgrunnsstoff 
 http://www.cdu.de
 http://www.cducsu.de

Tyske politiske parti
Konservative parti
Kristeleg-demokratiske parti 
Skipingar i 1945
Brød

Brød er ein matvare laga av deig som er blitt steikt eller dampa. Det finst ei rekkje ulike brødslag frå heile verda. Dei kan etast varme som kalde, vera ferskvare som varer éin dag eller tola langvarig lagring.

Ingrediensar 
Ein kan laga brød av så lite som mjøl og vatn, men salt høyrer òg som regel med, og andre væsker kan brukast. Ein kan bruka mjøl frå ein type korn eller fleire. Kveite er eit særs vanleg kornslag til å laga brød av, ettersom det har eit høgt gluteninnhald som gjer at det lett heng saman. Brød kan òg lagast av til dømes rug eller mais som einaste kornslag.

Frø, nøtter eller krydder kan brukast for å setja smak på brødet. Feittstoff, egg og honning er andre ting ein kan ha i brøddeigen. Mange brød hever ved hjelp av eit stoff som utviklar gass i brødet, kan henda gjær, men det finst òg mange typar flatbrød som ikkje hever.

Brødmaking 

For å laga eit brød må ein blanda til ein deig, forma han, og så steika brødet. Skal det heva må ein i kalde klima syta for at det står varmt nok. For at deigen skal få dei rette eigenskapane må ein kna eller elta han akkurat nok.

Der brød er hovudmat er brødbaking ofte blitt rekna som heilag arbeid, gjerne berre for kvinner. Andre stader tok profesjonelle bakarar over det viktige arbeidet med å laga brød. I moderne tid har me fått brødmakarmaskinar som kan baka eit brød over natta.

Servering 

Som regel blir brød servert attåt noko anna, ettersom det i seg sjølv kan vera noko keisamt å eta. Eit norsk uttrykk om fengselslivet seier at ein et vatn og brød der, noko som ikkje er meint å vera forlokkande. Kva ein et brødet med finst det nesten ikkje grenser for. Det kan serverast med pålegg, frå ost til rekesalat, eller til hovudrettar, som suppe eller karri. Brødet kan fyllast, anten før steiking, som pizza eller croissantar, eller etterpå, som tortillaer eller lomper.

Brød kan vera store eller små. Dei små blir serverte som dei er medan store brød kan skjerast, brekkast eller rivast i mindre delar. Ferdigoppskorne brød blir skorne opp på særskilde maskinar før dei blir selde, og er populære i land der ein gjerne ristar brødet før ein et det. Ulempen med slike brød er at dei fort blir gamle.

Bakgrunnsstoff 

 
Mat
Dyirbal

Dyirbal er eit australsk språk i den pama-nyunganske språkfamilien. På grunn av R.M.W. Dixon si doktoravhandling frå 1968 er dyirbal svært godt kjend blant lingvistar, og det blir ofte brukt som døme på australske språk. Genussystemet i dyirbal har gjeve namnet til George Lakoff si kjende bok Women, fire and dangerous things, eit av dei sentrale verka innanfor kognitiv lingvistikk.

Avleidde språk 
Tradisjonell dyirbal hadde eit avgrensa språk, eit såkalla svigermorspråk, som vart brukt når talarane var innom høyrevidde til personar i slekta dei ikkje kunne snakke til, som svigermor, svigerbarn, barna til fars søster eller morbror. Dyirbal sitt svigermorspråk vart kalla dyalŋuy, mens «vanleg» dyirbal vart kalla guwal. I følgje Dixon 1983 har dyalŋuy ikkje vore i bruk sidan 1930-talet.

Lydsystem

Vokalar

Konsonantar

Fonologi

Historiske lydendringar

Grammatikk 
Dyirbal er kjend for det ergative kasussystemet sitt.

Ordforråd

Genussystem 
Tradisjonell dyirbal har 4 genera, som blir markert ved at talaren sett ein variant av eitt av dei fire orda, bayi, balan, balam, bala foran substantiv. Genus I (bayi) er for menneske av hankjønn og levande vesen som ikkje er menneske, genus II (balan) for menneske av hokjønn, vatn, eld og slagsmål, genus III (balam) for etande frukt og grønsakar, og genus IV (bala) for alt
anna. For å vere i stand til å gi rett genus til orda i dyirbal må ein kjenne
tradisjonell dyirbalmytologi. Ord for fuglar får til dømes genus II, fordi
mytologien seier at fuglane er sjelene til døde kvinner. Månen og sola er i
mytologien mann og kone, og dermed er ordet for måne, gagara, genus I og ordet for sol, garri, genus II

I moderne dyirbal er balam-genus forsvunne, orda herfrå er no i bala-genus IV. Genus I, bayi, er som før, balan-genus er berre for menneske av hokjønn, og bala-genus er som før genus for alt anna.

Historie 
I starten av 1800-talet var det sannsynlegvis minst 5000 dyirbal-talarar.

I 1963, då R.M.W. Dixon starta arbeidet sitt med dyirbal, var det sneisvis med talarar, også barn. I løpet av tiåra etterpå har talet på talarar gått drastisk ned, og det er i dag berre eit par att. Allereie i starten av 1980-talet var dyirbal-grammatikken drastisk endra samanlikna med det Dixon kunne dokumentere i 1963.

Litteratur 
 Dixon, Robert Malcolm Ward (1972): The Dyirbal Language of North Queensland. Cambridge et al.: University Press, 1972 (PhD-Thesis, Univ. London, 1968)
 Dixon, Robert Malcolm Ward (1983): Searching for Aboriginal Languages. Memoirs of a field worker. St Lucia: University of Queensland Press, 1983
 Schmidt, Annette (1980): "Young people's Dyirbal. An example of language death from Australia"

 Ethnologue report for Language

Bakgrunnsstoff 

Australske språk
Dyir
Einskildspråk
Konrad Adenauer

Konrad Adenauer () var tysk kanslar i perioden 1949-1963.

Konrad Adenauer var ein djupt truande katolikk, noko som vart ein stor fordel i den politikken som skulle gjere samarbeidet, og oppmjuking i tilhøvet til Frankrike lettare, ettersom Charles de Gaulle også var katolikk. 

Adenauer var jurist av yrke. Han vart politisk aktiv, og vart mellom anna borgarmestar i Köln og president for det prøyssiske statsrådet, men sidan han arbeidde mot nazistane vart han sett i fengsel under den andre verdskrigen. 

Adenauer dreiv eit stort sjansespel i tida like etter andre verdskrigen. Han begynte å bli gammal, og satsa alt på samarbeid med dei allierte, altså okkupantane i Tyskland. Dette var risikabelt, då han var konfrontert med at han var ein landsforrædar. Trass i dette fekk Adenauer den største draumen sin oppfylt, eit fritt og etterkvart uavhengig Tyskland som var integrert og samarbeidde med dei andre nasjonane i Europa.

Adenauer, Konrad
Adenauer, Konrad
CDU-politikarar
Tyske kanslarar

Kanslaren er leiaren for den tyske sentralregjeringa. Kvar delstat har òg si eiga regjering, leidd av ein statsminister.

Kanslarposisjonen har ein lang tradisjon og går tilbake til det tysk-romerske riket. Ei stilling som forbundskanslar (Bundeskanzler) blei oppretta allereie med det nordtyske forbundet i 1867. Etter at nasjonalstaten Tyskland blei samla i 1871 blei den offisielle nemninga rikskanslar (Reichskanzler), og posisjonen fekk stort sett den forma han har hatt sidan. Sidan 1949 har den offisielle nemninga igjen vore forbundskanslar.

Liste over tyske kanslarar 

Keisertida
 1871–1890 Fyrst Otto von Bismarck
 1890–1894 Grev Leo von Caprivi
 1894–1900 Fyrst Chlodwig zu Hohenlohe-Schillingsfürst
 1900–1909 Fyrst Bernhard von Bülow
 1909–1917 Theobald von Bethmann-Hollweg
 1917 Georg Michaelis
 1917–1918 Grev Georg von Hertling
 1918 Prins Maximilian von Baden
 1918 Friedrich Ebert (SPD) 

Weimarrepublikken
 1919 Philipp Scheidemann (SPD) 
 1919–1920 Gustav Bauer (SPD)
 1920 Hermann Müller (SPD) 
 1920–1921 Konstantin Fehrenbach (Det katolske senterpartiet)
 1921–1922 Karl Joseph Wirth (Det katolske senterpartiet)
 1922–1923 Wilhelm Cuno
 1923 Gustav Stresemann (DVP) 
 1923–1925 Wilhelm Marx (Det katolske senterpartiet)
 1925–1926 Hans Luther
 1926–1928 Wilhelm Marx (Det katolske senterpartiet)
 1928–1930 Hermann Müller (SPD)
 1930–1932 Heinrich Brüning (Det katolske senterpartiet)
 1932      Franz von Papen (Det katolske senterpartiet)
 1932–1933 Kurt von Schleicher (upolitisk)

Tredje riket
 1933–1945 Adolf Hitler (NSDAP)
 1945      Joseph Goebbels (formelt ein dag) (NSDAP)
 1945 Grev Lutz Schwerin von Krosigk (upolitisk)

Etterkrigstida
 1949–1963 Konrad Adenauer (CDU)
 1963–1966 Ludwig Erhard (CDU)
 1966–1969 Kurt Georg Kiesinger (CDU)
 1969–1974 Willy Brandt (SPD)
 1974–1982 Helmut Schmidt (SPD)
 1982–1998 Helmut Kohl (CDU)
 1998–2005 Gerhard Schröder (SPD)
 2005–     Angela Merkel (CDU)

 
Politiske verv
Tysk samfunn

sv:Lista över Tysklands regeringschefer
be:Канцлер Германіі
it:Cancelliere federale (Germania)
Gerhard Schröder

Gerhard Fritz Kurt Schröder () var tyske kanslar frå 1998 til 2005. Han representerer det sosialdemokratiske partiet SPD.

Schröder er utdanna jurist, og jobba i mange år som advokat, før han blei politikar. Mellom 1990 og 1998 var han statsminister i Niedersachsen. 27. oktober 1998 vart han innsett som kanslar, og avløyste då Helmut Kohl.

I Forbundsdagsvalet 2005 fekk han sterk konkurranse om kanslarvervet frå Angela Merkel. Etter eit jamt val, tok ho over som kanslar i november 2005.

Bakgrunnsstoff

Tyske kanslarar
Tyske politikarar
Korvetten KNM «Sleipner»

Sjå Sleipner for andre båtar med Sleipner i namnet.

KNM «Sleipner» var ein korvett i Sleipner-klassen og vart teke i bruk (heiste kommando) 29. april 1965 med Orlogskaptein Axel R. Haglund som skipssjef. 

KNM «Sleipner» var det første fartøyet i den nye Sleipner-klassen, og vart bygd på Nylands mekaniske verksted. Båten vart nytta fram til det vart utfasa i 1992. Etter dette gjekk båten i opplag, før den vart senka i 2002 i ei øving med overflatemål. Missiltorpedobåten KNM «Jo» stod for senkinga med ein torpedo av typen TP 613. Vraket av KNM «Sleipner» ligg no på djupt hav ved Trænabanken vest for Nordland.

Fakta 
 Deplasement: 780 tonn
 Toppfart: 20 knop
 Besetning: 63 mann

Ved utfasinga var KNM «Sleipner» væpna med
 1 3” kanon
 1 40mm Bofors kanon
 Anti-ubåt-torpedoar
 TERNE III A/U-raketter

Sjå òg 
 KNM «Sleipner», ein jagar frå andre verdskrigen
 KNM «Æger», søsterskipet åt KNM «Sleipner»

Norske korvettar
Skip frå 1965
Skip sluttsegla i 2002
Fyrstehuset Sachsen-Coburg-Gotha

Sachsen-Coburg-Gotha er namnet på eit tysk fyrstehus, som regjerar eller har regjert i fleire land, mellom anna hertugdømma Sachsen-Coburg og Gotha og kongerika Belgia, Portugal, Bulgaria, Storbritannia og Irland.

Huset Sachsen-Coburg-Gotha

Hertugar av Sachsen-Coburg og Gotha, 1826 - 1918

Ernst I 1826-1844
Ernst II 1844-1893
Alfred 1893-1900
Carl Eduard 1900-1918

Overhovud for huset Sachsen-Coburg og Gotha frå 1918

Carl Eduard 1918-1954
Prins Friedrich Josias 1954-1998
Prins Andreas 1998-

Kongar av Belgia av huset Sachsen-Coburg og Gotha 

Leopold I (1831-1865)
Leopold II (1865-1909)
Albert I (1909-1934)
Leopold III (1934-1951)
Baudouin I (1951-1993)
Albert II (1993- )

Kongar av Portugal av huset Sachsen-Coburg og Gotha 

Pedro V (1853-1861)
Louis (1861-1889)
Carlos (1889-1908)
Manuel II (1908-1910) (d.1932)

Tsarar av Bulgaria av huset Sachsen-Coburg og Gotha 

 Ferdinand (1887-1918)
 Boris III (1918-1943)
 Simeon II (1943-1946) - seinare statsminister i Bulgaria (2001-2005)

Kongar og dronningar av Storbritannia og Irland (til 1927) og Storbritannia og Nord-Irland av huset Sachsen-Coburg og Gotha 

Albert av Sachsen-Coburg-Gotha vart gift med dronning Victoria av Storbritannia den 10. februar 1840, og då ho døydde etterfylgde den fyrste mannen av ætta Sachsen-Coburg-Gotha henne på den britiske trona.

Sachsen-Coburg-Gotha vart nytta som dynastisk namn fra 1901 (og avløyste då Hannover) til 1917 (medan dei kongeleges personlege namn var Wettin), men i samband med fyrste verdskrigen vart namna endra til Windsor av Georg V.

 Edward VII (1901-1910)
 George V (1910-1936
 Edward VIII ((1936)
 Georg VI (1936-1952)
 Elisabeth II (1952-2022)

Etter dronning Elizabeth II vil trona gå over til fyrstehuset Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg. Tronarvingen prins Charles av Wales er medlem av fyrstehuset til faren, prins Filip av Hellas. 

Europeiske adelsfamiliar
Tyske fyrstehus

no:Sachsen-Coburg-Gotha
sv:Sachsen-Coburg-Gotha
bg:Сакс-Кобург и Гота
fr:Duché de Saxe-Cobourg et Gotha
id:Sachsen-Coburg-Gotha
pl:Saksonia-Coburg-Gotha
simple:Saxe-Coburg and Gotha
th:ซัคเซิน-โคบูร์กและโกทา
Hausa

Hausa er eit tsjadspråk i den afroasiatiske språkfamilien. Det blir snakka som førstespråk av 24 millionar menneske, og som andrespråk av ca. 15 millionar.

Geografisk område 
Hausa blir snakka i Niger og nord i Nigeria, men det blir brukt som lingua franca i store delar av Vest-Afrika, spesielt blant muslimar.

Offisiell status 
Hausa er offisielt språk i den nordlege delen av Nigeria.

Lydsystem

Vokalar 

Hausa har eit klassisk femvokalsystem,  / i, e, a, o, u /, der alle vokalane kan vere lange eller korte. I tillegg har hausa diftongane /ai, au/.

Konsonantar 
Tabellen viser konsonantane i hausa. Når den ortografiske representasjonen avvik frå IPA, er IPA-symbolet sett til i parentes.

Fonologi 

Hausa er eit tonespråk, med tre tonar, høg, låg og fallande tone.

Ordforråd

Lånord 
Hausa har mange arabiske lånord.

Genustilordning 
Hausa har to genera, maskulinum og femininum. Der språket har ulike ord for referentar med biologisk hankjønn og hokjønn, er dei maskulina eller feminina, som yáròo «gut» og yáarínyàa «jente». Frå denne semantiske kjernen har hausa eit fonologisk basert genustilordningssystem: Ord på -aa er feminina, alle andre ord er maskulina.

Skriftsystem 
Hausa har vore skriftfesta i meir enn 200 år, først med ein variant av det arabiske alfabetet (ajami), men deretter med det latinske alfabetet, som vart innført i byrjinga av 1900-talet. Dette alfabeter er kjend som boko (frå engelsk book), og blei offisiell skrift for hausa i 1930. 

Hausa har 3 konsonantar i tillegg til dei vanlege latinske: ɓ, ɗ og ƙ.

Ord frå grunnordforrådet

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

 Ethnologue-rapport for Hausa

Språk i Benin
Språk i Burkina Faso
Språk i Kamerun
Språk i Ghana
Språk i Niger
Språk i Nigeria
Språk i Togo
Afroasiatiske språk
Tsjadspråk
Einskildspråk
Heinrich von Brentano di Tremezzo

Dr. jur. Heinrich von Brentano di Tremezzo () var ein tysk konservativ politikar for CDU og advokat. Han høyrde til skiparane av CDU i Hessen og var medlem av det tyske parlamentet frå 1949. Han var her parlamentarisk leiar for CDU/CSU-fraksjonen. Han var òg medlem av Europarådets parlamentariske forsamling (som visepresident) og av Europaparlamentet frå starten av. Dessuten var han medlem av landdagen i Hessen. Frå 1955 til 1961 var han tysk utanriksminister. Heinrich von Brentano di Tremezzo spelte ein stor rolle i skipinga av det europeiske økonomiske fellesskapet, forløparen til EU.

Han høyrde til ein familie av italiensk opphav som slo seg ned i Hessen på 1600-talet og vart anerkjend som hessisk adel. Familien inkluderte mellom anna diktaren Clemens von Brentano og var knytt til ein krets under den tyske romantikken som inkluderte personar som Goethe, Arnim og Savigny.

Bakgrunnsstoff 

Tyske politikarar
John William Waterhouse

John William Waterhouse () var ein engelsk målar kjend for ei rekkje vakre tablå av tragiske eller vondskapsfulle kvinner frå legender og historie. Han blir ofte kalla ein prerafaelitt, men høyrer like gjerne heime i den romantiske rørsla, og kan reknast som ein klassisist for motivvala sine.

Liv 
Waterhouse var sonen til William og Isabela Waterhouse, som begge var målarar. Han blei fødd i Roma, men familien flytta til London då han var fem. John studerte kunst med far sin og blei oppmuntra til å vitja kunstmusea i området. Her trente han seg opp til å teikna opp att vakre måleri frå minnet, noko som seinare ville hjelpa han til å hugsa scenar som målar. Waterhouse ville først bli bilethoggar, men via seg seinare til målarkunsten.

I 1870 blei den unge kunstnaren teken opp ved Royal Academy of Arts, det kongelege akademiet. Han viste fram verka sine på fleire av sommarutstillingane det heldt, og fekk sin første store suksess med allegorien Sleep and His Half-Brother Death i 1874. Etter dette stilte han ut ved Royal Academey nesten kvart år fram til han døydde. Han fekk den prestisjefylte statusen som fullverdig medlem av akademiet i 1895. Han blei etter kvart medlem i akademirådet og underviste ved St. John's Wood Art School.

I 1883 gifta Waterhouse seg med Esther Kenworthy, som òg var kunstmålar. Paret fekk ingen born. Waterhouse fortsette målargjerninga si fram til han døydde i 1917. Han er gravlagd i Kensal Green Cemetery i London.

Kunst 

Bileta til Waterhouse er prega av naturtru, men romantiserte skikkelsar, hovudsakleg kvinner med flagrande langt hår og klede. Målaren var opptatt av fargar, og arbeidde ofte ute for å få dei så naturlege som mogleg.

Nokre av verka til Waterhouse er svært velkjende, ettersom dei blitt reproduserte fleire gonger. Dette gjeld mellom anna The Lady of Shalott (1888), inspirert av diktet til Tennyson, og Hylas and the Nymphs frå den greske gudeverda.

Waterhouse måla òg portrett som er mindre påakta enn dei litterære og mytologiske verka hans.

Bakgrunnsstoff 
 http://www.johnwilliamwaterhouse.com med informasjon om kunstnaren og dei fleste bildene hans

Engelske målarar
Britiske målarar
Prerafaelittane
Romantiske målarar
Symbolistiske målarar
Impresjonistiske målarar
Lysøen

Lysøen er ei lita øy, Lysøya, i Lysefjorden i Hordaland, som Ole Bull kjøpte i 1872. Her bygde han sitt eige fabelhus, eit byggverk i nymaurisk stil. Frå 1974 er øya og huset museum og konsertlokale, eigde og drivne av Fortidsminneforeningen, og frå 1. januar 2007 vart det under namnet Ole Bull Museum Lysøen lagt inn under kunstmuseet KODE i Bergen.

Bakgrunnsstoff 
 Museet Lysøen

Kunstnarheimar
Geografi i Bjørnafjorden
Byggverk i Bjørnafjorden
Fortidsminneforeningens eigedommar
Pentagram

Pentagram eller pentalpha (fem A-ar) er namnet på ein regulær femtakka stjerneform, som gjennom historia har vorte nytta som ikon i diverse religiøse og okkulte samanhengar. Stjerna kan teiknast i ein fortløpande strek, og linene dannar eit pentagon (femkant) i midten av symbolet. Penta er gresk og tyder «fem».

Bruk 
Gjennom tidene har pentagrammet vorte sett på som eit magisk teikn, og har mellom anna vorte nytta som
 Vern mot vonde ander, då oftast nytta ved inngongspartia til hus og liknande, målt på dører og dørtersklar, til dømes.
 Påkalling og fasthalding av ander. Om spissen er retta oppover kallar ein på andene frå oververda, og om spissen er vendt nedover kallar ein på andane frå underverda.

I dag vert femkanta stjerne, men ikkje teikna i ein strek, nytta i fleire flagg, til dømes i USA og EU sine, der dei symboliserer medlemsstatane. Flagget til Marokko har pentagram i ein strek.

Symbolisme 

Pentagrammet kan symbolisere mennesket med utstrakte armar og bein, samstundes som det viser dei fem sansane våre. Er symbolet vend oppover viser ein til det medvitne mennesket, medan ein viser til det omvendte om ein snur stjerna.

For pythagoristane var pentagrammet eit symbol på helse. Dei teikna bokstavane S, A, L, U, S i spissane, noko som opphavleg har vore sett på som eit lukkebringande teikn.

I kristendommen symboliserer pentagrammet dei fem såra til Jesus Kristus.

Pentagrammet har òg vorte sett på i samband med planeten Venus sin konjunksjon med sola, som i ein periode på åtte år dannar eit heilt presist pentagram.

Den femkanta stjerna inneheld det gylne snittet, eller talet phi, og symboliserer på det viset venleik i skapinga.

Pentagrammet var attributtet til Sir Gawain

I tarot symboliserer pentagrammet elementet jord.

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Engelsk side om pentagram og matematikk
 Skeptics dictionary

Polygonar
Etiopiske nasjonalsymbol
Marokkanske nasjonalsymbol
Religiøse symbol
Magiske symbol
Stjernesymbol
Talet 5
Molotovcocktail

Molotovcocktail eller brannflaske er eit primitivt sprengvåpen som består av ei flaske med brennbar væske, som olje eller bensin, og ei seintbrennande lunte. Ettersom molotovcocktailar er raske, enkle og billige å framstilla er dei vanlege å bruka ved gatekampar, opptøyar, geriljaverksemd og liknande. 

Molotovcocktailar blei brukt av finske soldatar mot sovjetiske stridsvogner under Vinterkrigen 1939–40. Dei har namn etter Vjatsjeslav Mikhajlovitsj Molotov, den sovjetiske folkekommisæren for utanrikssaker på denne tida.

Kjelder

«Brannflaske» (30. oktober 2014). Store norske leksikon. Fri artikkel henta 9. juni 2015.
«Molotovcocktail» (30. oktober 2014). Store norske leksikon. Fri artikkel henta 9. juni 2015.

Bakgrunnsstoff

Bomber
Granatar
Improviserte våpen
Vinterkrigen
Nettlesaren Opera

Opera er ein nettlesar som vert utvikla av det norske selskapet Opera Software ASA. Selskapet tek sikte på -og gjennomførar- full kompatibilitet med dei fleste nemneverdige system og platformar, og dei seinare åra har dei i følgje delar av media vunne eit teknisk føresprang i kampen om nettlesarmarknaden for handheldte datamaskiner (til dømes Palm).

Til Mac OS X/PC kjem nettlesaren på eit utal språk (men ikkje lenger nynorsk).

Opera var tidlegare reklamefinansiert, men frå september 2005 har Opera vore gratis (utan reklame). Kundar som ønskjer støtte kan kjøpe det frå selskapet.

Opera har òg, i tillegg til å vere ein nettlesar:
 Epost- og Nyhendelesaren M2 (han les òg Atom og RSS)
 Adressebok
 IRC-klient (prateprogram)
 Nedlastingshandsamar

Kort historie 
Opera starta som eit utviklingsprosjekt i Telenor i 1992, med Jon S. von Tetzchner (Noverande sjef i Opera Software ASA) og Geir Ivarsøy. Sidan Telenor ikkje såg seg tent med å utvikle ein eigen nettlesar vart Opera Software tufta i 1995 for å vidareutvikle programvaren.

Selskapet dreiv på lenge i det små, men sidan 1999/2000 har selskapet satsa for fullt med utviding av staben, hard konkurranse på handheldt-marknaden og opne konfrontasjonar med Microsoft, som hittil har dominerer nettlesarmarknaden for PC.

Marknadsandel 
I fylje har Opera har ein marknadsandel på rundt 2 % på verdsbasis, men på grunn av at eldre versjonar av Opera var innstillte til å identifisera seg som MS Internet Explorer er dette talet truleg for lågt. Grunnen til dette er at Microsoft aktivt har motarbeidd Opera ved å blokkera tilgang til mellom anna nettstaden MSN for andre nettlesarar enn sin eigen. Ved å identifisera seg som MS IE kan andre nettlesarar omgå denne sperringa. Problemet med dette er at i oversyn over kva for nettlesarar som er mest populære ser ut som MS Explorer er meir populær enn han i røynda er. Operabrukarar kan endra innstillingae slik at nettlesaren identifiserer seg som Opera i menyen Verktøy | Snøgginstillingar. Nyare versjonar av Opera er innstilte til å identifisera seg som Opera.

Kjelder 

Nettlesarar
Nynorsk programvare
Windows-program
Mac OS-program
Linux-program