alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Lixoúri

Lixoúri (gresk Ληξούρι) er ein distriktsby og ein kommune heilt vest på øya Kefaloniá i periferieininga Kefaloniá i periferien Dei joniske øyane i Hellas. 

Fram til 2011 var Lixoúri hovudsete i den tidlegare kommunen Palikí, som då vart ei kommunaleining i kommunen Kefaloniá. Frå 2019 vart storkommunen delt opp att, og den opphavlege kommunen Palikí vart eigen kommune med namn Lixoúri.

Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:

Småøyar i kommunen:
 Vardiáni (0)

Referansar 

Lixouri
Lixouri
Lixouri
Pýlaros

Pýlaros (gresk Πύλαρος) er ein tidlegare kommune nord på øya Kefaloniá i periferieininga Kefaloniá i periferien Dei joniske øyane i Hellas. Pýlaros vart innlemma i kommunen Kefaloniá i 2011, men inngår frå 2019 som ei kommunaleining i kommunen Sámi.

Referansar 

Pylaros
Pylaros
Ajía Evfimía

Ajía Evfimía (gresk Αγία Ευφημία) er ein landsby nord på øya Kefaloniá i periferieininga Kefaloniá i periferien Dei joniske øyane i Hellas. Ajía Evfimía var hovudsete i den tidlegare kommunen Pýlaros, som no er ei kommunaleining i kommunen Sámi.

Referansar 

Ajia Evfimia
Sámi

Sámi (gresk Σάμη) er ein landsby og ein kommune aust på øya Kefaloniá i periferieininga Kefaloniá i periferien Dei joniske øyane i Hellas. Sámi hadde vore eigen kommune fram til 2011, men vart då ei kommunaleining i kommunen Kefaloniá. Frå 2019 vart storkommunen delt opp att, og dei opphavlege kommunane Sámi, Érisos og Pýlaros vart kommunaleiningar i den nye kommunen Sámi.

Ved folketeljinga i 2011 var det 5 204 innbyggjarar i det som no er kommunen Sámi. Kommunaleininga Sámi hadde 2 341 innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 1 025 innbyggjarar.

Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:

Småøyar i kommunen:
 Asterí (0)
 Ápasa (0)
 Jiróvaris (0)
 Kalójiros (0)
 Lambrinós (0)
 Módio (0)
 Petalás (0)
 Pístros (0)
 Práso (0)
 Sofía (0)
 Sorós (0)
 Tsakalonísi (0)
 Fílippos (0)

Referansar 

Sami
Sami
Sami
Sami
Skallar

Skallar (nordsamisk gállohat eller nuvttohat) er tradisjonelt samisk vinterfottøy av reinsdyrskinn der håra vendar ut. Ein bruker helst skallar i tørr snø og innandørs.

Framstilling og bruk

Skallar er laga av reinbellingar, altså hud frå føtene til reinsdyr, i nokre høve også skinn frå dyret sin skalle. Ein treng typisk skinn frå fire bein  og ein skalle til eit par skallar. 

Den tradisjonelle tillaginga går ut på at ein gnir lêrsida med seljebork dyppa i seljeborkekstrakt. Dette gjer lêret haldbart og noko stivt, slik at det held fasongen. Det får også ein raudbrun farge. Skorne blir sydd for hand med senetråd frå rein. Skorne kan dekkja ankelen eller gå noko høgare. Tåtuppen stikk gjerne ut og krøllar seg litt tilbake, som ein snabelsko.

Skallane kan pyntast rundt kanten med skinn- eller tekstilband. Ein kan også ha farga kledestrimlar i saumane. Skorne kan ha snøring øvst, gjerne av tvinna garn. Dei pleier også ha hemper der ein kan festa skalleband.

Inni skallen legg ein tradisjonelt sennegras rundt heile foten, slik at han held seg tørr. I moderne tid er det vanleg å bruka 
kartanka, tova filttøflar, i staden. Ein bruker å bytta skorne mellom høgre og venstre fot for å halda på forma.

Bellingskallar har sole med to skinnstykke der håra er vendt mot kvarandre slik at ein ikkje så lett skal gli på underlaget.

Biletdøme

Sjå og
 Kommagar eller bieksu, tradisjonelt samisk sommarfottøy
 Kamikkar, inuittiske tradisjonelle skinnstøvlar
 Samedrakt

Bakgrunnsstoff

Kjelder

 

Denne artikkelen bygger på «Skaller» frå ,  den 18. mai 2013.  
 
Samiske klede
Fottøy
Fottøy

Fottøy eller fotbunad er utstyr ein bruker til å kle føtene. I første omgang viser omgrepet til sko, støvlar, tøflar og liknande, men ein kan også ta med mjuke klede som sokkar og strømper. Fottøy kan brukast til å verna føtene, hjelpa ein til å røra seg som ein vil, eller dei kan brukast som pynt eller symbol. Alternativet til å bruka fottøy er å gå berrføtt. Tradisjonelt er fottøy blitt laga av brukarane sjølv, eller av skomakarar. I dag blir det meste framstil industrielt.

Typar

Hovudtypar
Sandalar
Sko
Støvlar
Tøflar

Fottøy av særskilde materiale
Tresko
Lakksko

Fottøy til særskilt bruk
Joggesko
Rulleskeiser
Ski og skisko
Skeiser
Truger
Vernesko

Tilbehøyr
Kalosje
Gamasje
Fotklutar
Sennegras

Fottøy for dyr
Hestesko
Hundesko

Sjå og 
 Leist
 Skonummer

Kjelder

Fodtøj i Den Store Danske

Bakgrunnsstoff 

Fodtøj i Den Store Danske
ShoeGuide.Org – A footwear encyclopedia
Harirud

Harirud (òg kalla Heray Rud og Heray Rūd eller Tejen og Tedzhen) er ei elv som renn frå fjella i sentrale Afghanistan til Turkmenistan, der ho forsvinn i Karakom-ørkenen. Rud betyr 'elv' på persisk, slik at elva også kan kallast Hari-elva. Det turkmenske namnet er Tejen eller Tedzhen. På latin blei ho kalla Arius.

Harirud er rundt 1100 km lang. Ho oppstår i Baba-fjella, ein del av Hindukush . Elva følgjer ei relativt rett rute mot vest. Ho renn nord for Chaghcharan og sør for Herat, som er opphav til namnet hennar. Elva renn saman med Jamrud ved minareten i Jam.

Etter Herat svingar elva mot nordvest og så nord, og utgjer ein del av grensa mellom Afghanistan og Iran. Vidare nord utgjer ho den søraustlege delen av grensa mellom Iran og Turkmenistan.

I Turkmenistan, der elva er kjend som Tedzhen, passerer elva nær byen Tedzhen. Deretter renn ho ut i Karakom-ørkenen og fordampar.

Elva vatnar ein god del dyrka mark i Afghanistan. Særleg Herat-dalen er kjend for å vera fruktbar og tett dyrka. I 2000 tørka elva heilt ut, etter tørke som varte i 10 månader.

Kjelder

Delar av denne artikkelen bygger på «Hari Rud» frå ,  den 18. mai 2013.

Bakgrunnsstoff

Kart over elva i Afghanistan ved lib.utexas.edu

Elvar i Afghanistan
Elvar i Turkmenistan
Elvar i Iran
Internasjonale elvar i Asia
Grenseelvar
Den afghansk-iranske grensa
Den iransk-turkmenske grensa
Geografi i Bamyan-provinsen
Geografi i Herat-provinsen
Geografi i Ghor-provinsen
Kjeglependel

Ein kjeglependel eller konisk pendel er ein pendel der loddet rører seg langs ein horisontal sirkel, medan snora som loddet er festa til, skildrar ei kjegleflate.

Kjeglependelen vart først studert av den engelske forskaren Robert Hooke kring 1660  som ein modell for banerørsla til planetar.  I 1673 rekna den nederlandske forskaren Christiaan Huygens ut perioden til pendelen og nytta eit nytt omgrep han kalla sentrifugalkraft. Seinare vart pendelen nytta for å ta tida i enkle mekaniske klokker.

Analyse
Ta utgangspunkt i ein kjeglependel med eit lodd med masse m som roterer utan friksjon i ein sirkel med ein konstant fart v på ei snor med ei lengd L og ein vinkel θ ut frå vertikalen. 

Det er to krefter som verkar på loddet:  
trekkspenninga T i snora, som fungerer langs same linja som snoar og mot opphengpunktet. 
vekta til loddet mg, der m er massen til loddet og g er den lokale tyngdeakselerasjonen.

Krafta som vert utøvd av strengen kan skrivast med ein horisontal komponent, T sin(θ), mot midten av sirkelen, og ein vertikal komponent, T cos(θ), i retning oppover. Frå Newtons andre lov gjev den horisontale komponenten til spenninga i snora loddet ein sentripetalakselerasjonen mot midten av sirkelen: 

 
Sidan det ikkje er noko akselerasjon i den vertikale retninga, er den vertikale komponenten av spenninga i snora lik og motsett retta vekta av loddet: 

    

Desse to likningane kan løysast for T/m og utlikna slik at ein kan eliminere T og m:

Sidan farten til loddet er konstant, kan han uttrykkast med omkrinsen 2πr dividert på tida t det tar for loddet å ta ein runde rundt sirkelen: 

Ved å erstatte høgresida i denne likninga for v i den førre likninga får vi: 

Ved å nytte den trigonometriske identiteten tan(θ) = sin(θ) / cos(θ) og løyse for t, tida det tar loddet å gjere ein runde er 

I eit praktisk eksperiment varierer r og det er ikkje lett å måle. r kan eliminerast frå likninga ved å sjå at r, h og L dannar ein rettvinkla trekant, der θ er vinkelen mellom h og hypotenusen L (sjå figuren).  Derfor, 

Ved å setje inn for r får ein ein formel der den einaste varierande parameteren er vinkelen θ:

For små vinklar θ, cos(θ) ≈ 1, og perioden t til ein kjeglependel er lik perioden til ein vanleg pendel med same lengd. Perioden for små vinklar er òg tilnærma uavhengig av endringar i vinkelen θ.  Dette tyder at rotasjonsperioden er tilnærma uavhengig av krafta som vert nytta til å halde han roterande. Denne eigenskapen, kalla isokronisme, har òg vanlege pendlar og dette gjer at begge er nyttige for tidtaking.

Sjå òg
Newtons rørslelov
Pendel
Pendel i matematikk

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Conical pendulum» frå ,  den 18. mai 2013. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff
Ein interaktiv java-simulering av kjeglependel.

Pendlar
Kompensasjonspendel

Ein kompensasjonspendel er ein pendel nytta i nøyaktige pendelur. Han er sett saman av metall med ulik utvidingskoeffisient på ein slik måte at den effektive pendellengda ikkje er avhengig av temperaturen.

Kjelder
kompensasjonspendel. (27.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/kompensasjonspendel

Pendlar
Horologi
Konservativ kraft

Ei konservativ kraft er ei kraft med den eigenskapen at arbeid utført på ein lekam som flyttar seg mellom to punkt er uavhengig av kva veg lekamen tar mellom dei to punkta. På same måte vil nettoarbeidet utført på ein lekam som går i ein lukka bane av ei konservativ kraft vere lik null.

Ei konservativ kraft er berre avhengig av posisjonen til lekamen. Om ei kraft er konservativ er det mogeleg å gje ein numerisk verdi til potensialet til eit punkt. Når ein lekam flyttar seg frå ein stad til ein annan, endrar krafta den potensielle energien til lekamen med ei mengd som ikkje er avhengig av vegen lekamen tar. Om krafta ikkje er konservativ, så er det ikkje mogeleg å definere eit skalarpotensial, fordi forskjellige vegar då ville ført til forskjellige potensial. 

Gravitasjon er eit døme på ei konservativ kraft, medan friksjon er ei ikkje-konservativ kraft.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Conservative force» frå ,  den 18. mai 2013. 
 oppgav desse kjeldene:

Kraft
Levkáda by

Levkáda (gresk Λευκάδα) er hovudstaden på øya Levkáda i periferieininga Levkáda i periferien Dei joniske øyane i Hellas. Levkáda by var tidlegare eigen kommune, men inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Levkáda. Byen ligg nordaust på øya.

Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunaleininga Levkáda by 13 490 innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 8 673 innbyggjarar.

Referansar 

Levkada
Levkada
Levkada
Levkada
Levkada
Apollónii

Apollónii (gresk Απολλώνιοι) er ein tidlegare kommune sørvest på øya Levkáda i periferieininga Levkáda i periferien Dei joniske øyane i Hellas. Apollónii inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Levkáda.

Referansar 

Apollonii
Apollonii
Kraftpar

Eit kraftpar er to like store krefter med innbyrdes parallelle, men motsette verkeretningar som ikkje fell saman. Verkar eit kraftpar på ein lekam, vil det søkja å dreie, men ikkje forskyve det, men eit kraftpar som verkar i lag må ikkje forvekslast med dreiemoment.

Kjelder
 kraftpar. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/kraftpar

Kraft
Mekanikk
Vasilikí

Vasilikí (gresk Απολλώνιοι) er ein landsby sørvest på øya Levkáda i periferieininga Levkáda i periferien Dei joniske øyane i Hellas. Vasilikí var hovudsete i den tidlegare kommunen Apollónii, som no er ei kommunaleining i kommunen Levkáda. Byen ligg nordaust på øya.

Referansar 

Vasiliki
Elloménos

Elloménos (gresk Ελλομένος) er ein tidlegare kommune aust på øya Levkáda i periferieininga Levkáda i periferien Dei joniske øyane i Hellas. Elloménos inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Levkáda.

Referansar 

Ellomenos
Ellomenos
Kraftparallellogram

Eit kraftparallellogram er ein geometrisk konstruksjon for å finne vektorsummen av to krefter. Viss to krefter F1 og F2 verkar i éit og same punkt P på ein lekam, kan dei framstellast som piler teikna ut frå P. Pilene har same retning som kreftane, og pile-lengdene svarar til storleikane til kreftene. Diagonalen i det parallellogrammet som kan konstruerast på pilene til F1 og F2 blir kalla resultanten til dei to kreftene, Fnet, og det kan bevisast at denne resultanten erstattar F1 og F2 i éit og alt. Dette er lova om kraftparallellogram, som vart oppstilt av Simon Stevin i 1586.

Kjelder
kraftparallellogram. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/kraftparallellogram

Kraft
Vektorrekning
Nydrí

Nydrí (gresk Νυδρί) er ein landsby aust på øya Levkáda i periferieininga Levkáda i periferien Dei joniske øyane i Hellas. Nydrí var hovudsete i den tidlegare kommunen Elloménos, som no er ei kommunaleining i kommunen Levkáda.

Referansar 

Nydri
Karyá

Karyá (gresk Καρυά) er ein landsby og ein tidlegare kommune sentralt på øya Levkáda i periferieininga Levkáda i periferien Dei joniske øyane i Hellas. Karyá inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Levkáda.

Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunaleininga Karyá 871 innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 589 innbyggjarar.

Referansar 

Karya
Karya
Karya
Kritisk snøggleik

Kritisk snøggleik er den farten der ei rørsle kan verte farleg for ein teknisk konstruksjon. På grunn av resonans kan ein særskild fart eller eit særskild turtal av ein roterande aksel skape svingingar som kan føre til brot. 

Kritisk fart vert òg nytta om straumfarten som endrar ein straum frå laminær til turbulent straum, det vil sei frå reit straumlinje forma til straum med virvlar. 

Farten der eit fly går frå underlydssnøggleik til overlydssnøggleik, altså i det flyet «passerer lydmuren», vert òg kalla kritisk fart. Kreftene som verkar på flyet aukar då kraftig, samtidig som dette byrjar å sende ut ein skarpt avgrensa konisk bølgjefront, ei sjokkbølgje, omtrent som frå baugen av eit skip på vatn. Han gjev det karakteristiske smellet frå lekamar som rører seg med overlydsfart (geværkule, supersonisk fly).

Kjelder
 kritisk fart – mekanikk. (27.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/kritisk_hastighet/mekanikk

maskinteknikk
Væskedynamikk
Sfakiótes

Sfakiótes (gresk Σφακιώτες) er ein tidlegare kommune på den nordlege delen av øya Levkáda i periferieininga Levkáda i periferien Dei joniske øyane i Hellas. Sfakiótes inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Levkáda.

Referansar 

Sfakiotes
Sfakiotes
Lazaráta

Lazaráta (gresk Λαζαράτα) er ein landsby på den nordlege delen av øya Levkáda i periferieininga Levkáda i periferien Dei joniske øyane i Hellas. Lazaráta var hovudsete i den tidlegare kommunen Sfakiótes, som no er ei kommunaleining i kommunen Levkáda.

Referansar 

Lazarata
Katoméri

Katoméri (gresk Κατωμέρι) er ein landsby på øya Meganísi i periferieininga Levkáda i periferien Dei joniske øyane i Hellas og hovudsete i kommunen Meganísi.

Referansar 

Katomeri
Lagrangemekanikk

Lagrangemekanikk er ei formulering av klassisk mekanikk introdusert av Joseph Louis Lagrange i 1788. Saman med Hamiltonmekanikk vert dette òg kalla analytisk mekanikk. Formuleringa er meir abstrakt enn newtonsk mekanikk og skildrar fysiske system ved hjelp av lagrangefunksjonen som er ein funksjonal av eit sett variablar og deira deriverte. Rørslelikningane (Euler-Lagrange-likningane) til systemet vert avgjort ved å minimere verknaden, dvs. minimere integralet av lagrangefunksjonen langs ein gjeven veg. 

Lagrangemekanikk fungerer i alle system der den mekaniske energien er bevart, til dømes klassisk gravitasjon og elektromagnetisme, men må modifiserast visst det er varmetap til dømes ein bil som bremsar.

Lagrangemekanikk fungerer i vilkårlege koordinatsystem, medan Newtons lover i utgangspunktet berre gjeld i ikkje-akselererte koordinatsystem. Lagrangeformalisme er òg sentral i kvantemekanikk og er eit bindeledd mellom klassisk mekanikk og kvantemekanikk. Viktige er òg bevaringslovene som kan vert utleidd ved hjelp av Noethers teorem.

For kontinuerlege system vert lagrangefunksjonen generalisert til ein lagrangetettleik.

Euler-Lagrange-likningane 
Lagrangefunksjonen er definert som 

der T er kinetisk energi, V er potensiell energi, q er ein generalisert koordinat og  er den tidsderiverte. Variabelen og den deriverte til denne definerer ein veg i faserommet, dvs. . Verknaden langs denne vegen er gjeven ved

Rørslelikningane til systemet finne in ved at verknaden er minimal (òg kalla Hamiltons prinsipp). Vi krev at den funksjonalderiverte av verknaden med respekt på koordinatane er null, dvs.

Dette gjev for systemet med n friheitsgradar Euler-Lagrange-likningane 

For ei mengd generaliserte koordinatar q = (q1, q2, ..., qn) får ein éi likning per koordinat, qi. Desse likningane skildrar den klassiske rørsla til systemet.

Kvantemekanikk 
Kvantemekanikk kan òg formulerast ved hjelp av Lagrangefunksjonen. Richard Feynmans vegintegralformalisme bygger på verknaden som den sentrale storleiken. Men i staden for å krevje minimal verknad, som ville gjeve klassiske rørslelikningar, summerast det over all mogelege vegar. Dette kallast kvantisering ved hjelp av vegintegral. Fordelen med Lagrangefunksjonar er at dei er lorentzinvariante, dvs. dei er kompatible med relativitetsteorien til Albert Einstein. For kvantiseringa i krumme rom, dvs. generell relativitetsteori, er veigintegraler einaste mogelegheit.

Sjå òg 
 Analytisk mekanikk
 Hamiltonmekanikk
 Lagrangefunksjon
 Euler-Lagrange-likning
 Hamiltons prinsipp
 Noethers teorem

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Lagrangemekanikk» frå ,  den 18. mai 2013.
Loddsnor

Ei loddsnor eller perpendikkel (av latin perpendiculum = lodd) er ein reiskap som viser ei loddrett linje, ei loddlinje, og som nedfeller ein normal frå eit høgdeplan til eit anna.

Prinsipp og utforming
Prinsippet bygger på gravitasjonen til jorda. 

Prinsippet fungerer ved at eit lodd med lite volum og stor masse vert festa i enden på ei lang snor med minst mogeleg volum og masse. Enden av loddet er forma som ein spiss. Ved å feste øvre enden av snora i eit punkt, vil loddet bli trekt mot tyngdepunktet til jorda av gravitasjonskrafta. Spissen av loddet vil derfor vere eit punkt som ligg i ein nedfelt normal frå festepunktet til loddsnora mot ei horisontal vassflate, og snora vil danne ei linje i den nedfelte normalen. Denne loddlinja er ikkje identisk med normalen på den teoretiske ellipsoiden for jorda. Avviket frå denne retninga vert kalla loddavviket på staden. 

I motsetning til ein vaterpass, eit optisk lodd, eller eit laser-lodd, krev loddsnora inga justering eller kalibrering for å vise riktig loddlinje. Føresetnaden er derimot at loddsnora ikkje blir påverka av ytre krefter (vind eller magnetisme).

Historie og bruk
Det enkle prinsippet til loddsnora trur ein har vore kjend sidan sivilisasjonen byrja og har vorte nytta til ulike konstruksjonar. Særleg i samband med bygningar, anleggskonstruksjonar og landmåling, har loddsnora vore brukt heilt opp til våre dagar, og han er framleis ein handelsvare.

Sjå òg
 Loddline
 Pendel
 Foucaults pendel
 Vater
 Vinkelrett – ortogonal

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Loddlinje» frå ,  den 18. mai 2013.  

inklinometer
Måleinstrument
Landmålingsinstrument
Trearbeidsverktøy
Orientering
Snikkarreiskapar
Logaritmisk dekrement

Logaritmisk dekrement er eit mål for kor fort dempa svingingar minkar. Han er lik den naturlege logaritmen til forholdet mellom to suksessive utslag til same side:

 

der x(t) er amplituden ved tida t og x(t+nT) er amplituden ved tida n periodar unna, der n er eit heiltal som syner til kor mange suksessive utslag ein har hatt til same side. 

Dempingsforholdet finn ein så frå det logaritmiske dekrementet: 

 

Dempingsforholdet kan så nyttast til å finne den naturlege frekvensen ωn til vibrasjonen til systemet frå den dempa, naturlege frekvensen ωd:

 
 
der T, er perioden til bølgjeforma, tida det tar mellom to suksessive utslag i eit underdempa system. 

Metoden med logaritmisk dekrement vert mindre og mindre nøyaktig når dempingsforholdet passerer kring 0,5. Han gjeld ikkje i det heile for dempingsforhold større enn 1,0 fordi systemet då er overdempa.

Sjå òg 
 Demping
 Dempingsfaktor
 Q-faktor

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Logarithmic decrement» frå ,  den 18. mai 2013. 
 oppgav desse kjeldene:
 

 

Dekrement
Massepunkt

Eit massepunkt er ein idealisert lekam utan utstrekking, men med masse.

Kjelder
massepunkt. (27.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/massepunkt

Masse
Matematisk pendel

Ein matematisk pendel er ein idealisert pendel som består av eit massepunkt i enden av ei snor utan masse.

 
For ein matematisk pendel tenkjer ein seg følgjande idealiserte eigenskapar: 
 Snora som loddet eller massepunktet heng i er masselauset og kan ikkje strekkjast. 
 Rørsla skjer berre i to dimensjonar, t.d. følgjer ikkje loddet ein ellipsebane, men ein boge.
 Rørsla tapar ikkje energi i form av friksjon eller luftmotstand.

Differensiallikninga som skildrar rørsla til ein enkel pendel er 

der  er tyngdeakselerasjonen,  er lengda til pendelen, og  er vinkelutslaget.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Pendulum (mathematics)» frå ,  den 18. mai 2013.  
 
 matematisk pendel. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/matematisk_pendel

Horologi
Matematisk fysikk
Pendlar
Mekanisk energi

Mekanisk energi er eit omgrep innan fysikken, som omfattar både kinetisk energi (rørsleenergi) og potensiell energi (stillingsenergi). Den mekaniske energien til ein lekam er altså summen av den kinetiske og potensielle energien til ein lekam. I klassisk mekanikk har ein samanhengen: 

Det er viktig å merke seg at denne formelen berre gjeld så lenge ein held seg innanfor eit område der verdien for g er tilnærma konstant gjennom heile rørsla. 

Mekanisk energi vert òg kalla totalenergi. Totalenergi kan og få ein annan formel, da omgrepet rommar andre former for potensiell energi.

Mekanisk energi står i kontrast til termisk energi.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Mekanisk energi» frå ,  den 18. mai 2013.  
 

Mekanikk
Energi
Kaarlo Maaninka

Kaarlo Hannes Maaninka () er ein finsk tidlegare friidrettsutøvar som hevda seg på langdistansane. Han er kjend for sølvmedaljen på 10 000 meter og bronsemedaljen på 5 000 meter, begge frå sommar-OL 1980  i Moskva.

Aktiv
Maaninka tok steget inn i den nasjonale eliten av langdistanseløparar i 1977-sesongen. Han fekk då sølvmedaljen på 10 000-meteren under den nasjonale meisterskapen, bakom Martti Vainio. Året etter måtte han nøye seg med bronsemedalje på det nasjonale milløpet, men i 1979 vart han finsk meister ipå 10 000 m, med sterke karar som Lasse Virén og Martti Vainio på dei neste plassane.

I den finske meisterskapen 1980 kom han på sølvplassen på både 5 000 m og 10 000 m, begge gongane vart han slått av Vainio. Under dei olympiske leikane i Moskva kring månadsskiftet juli og august 1980 vart han grundig slått på spurtrunda av Miruts Yifter frå Etiopia, men klarte å halde dei to andre etiopiske løparane bak seg i kampen om sølvmedaljen. Tida 27.44,2 er identisk med hans personlege rekord på distansen. Også på 5000 meter gjorde han sitt livs løp og fekk notert tida 13.22,0, som heldt til OL-bronse. Han var slått med eit sekund av Yifter og fire tidelar av Suleiman Nyambui frå Tanzania.

Maaninka fortalde seint i 1981 at han var bloddopa under sommarleikane i Moskva, noko som den gongen ikkje var ulovleg. Han heldt fram å tevle til 1987, men prestasjonane låg etter 1980 på eit lægre nivå. Ein bronsemedalje på 10 000 m under den finske meisterskapen i Björneborg i 1983 raga høgst.

Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
OL 1980 i Moskva: Sølvmedalje på 10000 m – 27.44,2, og bronsemedalje på 5000 m – 13.22,0

Kjelder

 
 
 
Denne artikkelen bygger på «Kaarlo Maaninka» frå ,  den 18. mai 2013.  
 

Finske langdistanseløparar
Olympiske sølvmedaljevinnarar for Finland
Olympiske bronsemedaljevinnarar for Finland
Finske deltakarar under sommar-OL 1980
Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1980