alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Danilo Türk

Danilo Türk () er ein slovensk politikar og diplomat som var president i Slovenia frå 23. desember 2007 til 22. desember 2012.

Danilo Türk vart fødd og oppvaksen i Maribor, i det dåverande Jugoslavia. Han studerte jus ved universitetet i Ljubljana, og fullførte magistergraden der i 1978. Han fullførte doktorgraden ved same universitetet i 1982, innan internasjonal rett. I 1984 vart han medlem i SN sin subkommisjon for vern mot diskriminering mot minoritetar, og har sidan hatt mange posisjonar i internasjonale organ. Türk sine handlingar under prosessen som førte til slovensk sjølvstende i 1991 vart eit tema under valkampen i 2007. Motkandidaten hans skulda han for å ha heldt fram å representera Jugoslavia i internasjonale organ under krigen heime. Sjølv viste han til at han arbeidde for å oppnå internasjonal anerkjenning av Slovenia på denne tida, mellom anna med å skriva artiklar i vestlege media. Då Slovenia hadde vorte internasjonalt anerkjend som sjølvstendig stat vart Türk i 1992 utnemnd til slovensk SN-ambassadør. Han hadde denne stillinga til 2000. Frå 2000 til 2005 var han politisk assistent for generalsekretær Kofi Annan. Deretter vart han professor i internasjonal rett ved universitetet i Ljubljana.

Ved presidentvalet i 2007 stilte han som kandidat. Han var ikkje sjølv medlem av eit politisk parti, men kandidaturet hans vart støtta av Sosialdemokratane (Socialni demokrati), det sosialliberale partiet Zares, pensjonistpartiet DeSUS, og mindre parti. I første valrunden, 21. oktober, kom han på andre plass med 24,5 % av røystene. Han slo dermed den liberale kandidaten Mitja Gaspari med færre enn 4000 røyster og gjekk vidare til andre valrunden mot den konservative Lojze Peterle, som fekk 28,7 % i første runde. I andre valomgangen, 11. november, vann han klart, med 68,0 % av røystene.

Han tapte presidentvalet i 2012 mot den sosialdemokratiske kandidaten Borut Pahor.

Danilo Türk er gift med Barbara. Dei har dottera Helena (fødd 1980).

Slovenske presidentar
Folk frå Maribor
Mjølkekake

Mjølkekake er ei tefatstor, tynn pannekake. Mjølkekaker vert ofte serverte kalde, samanrulla eller samanbretta med gomme inni.

Mjølkekaka vert steikt på takke av ei tynn røre laga av ei mjølk og ei blanding av kveitemjøl og byggmjøl, dessuten er det vanleg å ha eit egg, litt sukker og litt salt i røra. Mjølkekake er tradisjonsmat blant anna i Vefsn.

Kjelde 
 Ardis Kaspersen: Tradisjonsbakst fra Helgeland

Pannekaker
Rørebakst
Mellomkrigstida

Mellomkrigstida er i den vestlege verda ei nemning på perioden mellom slutten av første verdskrigen i 1918 og byrjinga av andre verdskrigen i 1939, meir spesifikt mellom den 11. november 1918 og 1. september 1939. 

Perioden var markert av uro i store delar av verda, og Europa strevde med etterverknadene av den første verdskrigen. 

I Nordamerika var den første delen av mellomkrigstida prega av stor økonomisk framgang, men dette endra seg drastisk med den store depresjonen og verdskrisa, etter krakket på Wall Street (børsen i New York i 1929.

Mellomkrigstida var i mange land kjenneteikna av svært sterke sosiale og politiske motsetningar, og både kommunismen og fascismen oppstod og fekk stor oppslutning mange plassar. 

Men siste del av mellomkrigstida er òg prega av ein kriseløysingspolitikk på demokratisk grunn, til dømes både i Skandinavia, med mellom anna den norske Nygaardsvoldsregjeringa, og i USA med Roosevelt sin administrasjon.

Kjelder 
 Wikipedia på bokmål

Bakgrunnsstoff 

 Artikkel på Lokalhistoriewiki om mellomkrigstida i Noreg

 
Etterverknader av fyrste verdskrigen
1920-åra
1930-åra
Den store depresjonen

Den store depresjonen var ein verdsomfattande økonomisk nedgang som starta med det amerikanske børskrakket i 1929 og varte gjennom 1930-talet. Dei sentrale landa der depresjonen vart utløyst var USA og europeiske land, men følgjene vart merka over heile verda. Byar vart hardt ramma, spesielt dei som var bygde opp rundt tungindustri og bygg- og anleggsverksemd stoppa heilt opp i mange land. Bønder og landsbygda vart òg ramma, då prisane på jordbruksvarer fall med opp til 50%.

Gruvedrift og skogbruk var likevel kanskje dei bransjane som vart hardast råka, då etterspurnaden fall drastisk og det var få andre sjansar til sysselsetjing for dei som hadde arbeidd der. Depresjonen enda på ulike tidspunkt i dei involverte landa, men generelt ser ein den andre verdskrigen som absolutt sluttpunkt.

Den store depresjonen fekk store politiske følgjer. Mellom anna bidrog den internasjonale økonomiske krisa til sterk vokster i oppslutninga om det tyske nazistpartiet ved valet i 1930. 

Også demokratiske regjeringar tok i bruk nye verkemiddel i økonomisk og sosial politikk for å motverke krisa, såleis bruka til dømes både den norske Nygaardsvoldregjeringa og den amerikanske Roosevelt-administrasjonen ein meir eller mindre keynesiansk økonomisk politikk i andre halvdel av 1930-talet.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Den store depresjonen» frå ,  den 28. desember 2007.  
 

Økonomisk historie
1930-åra
Børskrakket i 1929

Børskrakket i 1929, også kjent som den svarte torsdagen, er eit av dei mest kjende børskrakka i historia. Krakket er også kjent som den svarte tysdagen, noko som viser til tysdagen i veka etter at krakket starta, då det var den dagen panikken braut ut for alvor og «alle» prøvde å selje seg ut av aksjemarknaden samtidig. Børskrakket på Wall Street i 1929 kom etter ein lang oppgangsperiode i amerikansk økonomi, og innleidde den store depresjonen på 1930-talet.

Hendingar 
Den 3. september 1929 sette børsen i USA ny rekord med 381,17 poeng. Etter denne toppen gjekk det nedover, kursen gjekk ned totalt 17 % i løpet av den neste månaden. I dei første vekene av oktober gjekk kursane først opp, før dei igjen gjekk nedover. Den svarte torsdagen viser til torsdag 24. oktober 1929, ein dag der totalt 12,9 millionar aksjar bytta eigar. Tysdag 29. oktober 1929 vart i ettertid kalla den svarte tysdagen, og rekordmange 16,4 millionar aksjar bytta eigar denne dagen. Denne rekorden vart ikkje slått før i 1969. I første omgang vart botnen nådd 13. november 1929 med 196,8 poeng. Børskursen auka noko i løpet av 1930, men i 1931 gjekk det nedover, botnen vart nådd 8. juli 1932 med 41,22 poeng. Børsen hadde dermed falle med 89 % sidan toppen i 1929.

Børskrakket utløyste ei internasjonal økonomisk krise med massearbeidsløyse i mange land. Dette fekk òg store politiske konsekvensar mange stader.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Børskrakket i 1929» frå ,  den 28. desember 2007.

Bakgrunnsstoff

USA-amerikansk historie
Økonomisk historie
Hendingar i 1929
Nordamerikansk pannekake

Nordamerikanske pannekaker er pannekaker av egg, mjølk, smør, kveitemjøl, sukker og bakepulver. Dei blir etne til frukost og middag i USA og Canada. Ein har gjerne lønne-sirup eller smør over.

Ingrediensane blir rørte snøgt saman til ei tjukk røre, som blir steikte rundt eitt minutt på kvar side. Pannekaka skal vera rundt 15 cm i diameter og luftig, og bør etast med ein gong.

Variasjonar er bruk av bygg- eller rugmel saman med kveiten og skumma mjølk. Ein kan òg ha i fyll som bananar, jordbær, ost og sjokolade.

Kjelde 
 Baird, Elizabeth: The complete Canadian Living cookbook. Random House Canada, 2001. ISBN 0-679-31117-3

Pannekaker
Nordamerikansk mat
Monza

Monza  (Munscia på vestlombardisk) er ein by i Italia. Han er hovudstad i provinsen Monza og Brianza i regionen Lombardia og har om lag 125 000 innbyggjarar. Byen ligg ved elva Lambro, ei av sideelvane til Po, om lag 15 km nordaust for Milano. Byen er mest kjend for bilbanen som ligg her, Autodromo Nazionale Monza.

Monza vart offisielt hovudstad i provinsen 11. juni 2004. Monza er den tredje største byen i Lombardia og det viktigaste økonomiske, industrielle og administrative senteret i Brianza-området.

Historie 
Ein har funne spor etter busetnadar i Monza-området sidan bronsealderen, der folk budde i pålelandsbyar over elvane og myrene. Omkring 200-talet fvt. la romarane under seg insubrarane, gallarar som hadde kryssa Alpane og busett seg rundt Mediolanum (i dag Milano). Ei gallisk-keltisk stamme, som truleg var insbruarane, grunnla så ein landsby ved Lambro og i dag finst det ruinar av ei bru over elva frå denne tida. Under Romarriket vart byen kalla Modicia.

Langobardane invaderte Italia etter Vestromarriket sitt fall og den lombardiske kongen Autari gifta seg med Theodelinda dottera til Garibald I av Bayern i byen.

Den nye dronninga gav ordre om å byggje ei lita kyrkje ved elva, som i dag er ein del av basilikaen St. Johannes. 

I mellomalderen var kommunen Monza til tider sjølvstendig, og i periodar underlagt Milano og Huset Visconti. 

Den første jernbanen i Nord-Italia vart bygd mellom Milano og Monza og opna 17. august 1840.

29. juli 1900 vart kong Umberto I av Italia mydra i Monza av anarkisten Gaetano Bresci.

Bakgrunnsstoff 
 Monza Duomo
 Ac Monza Brianza

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Monza» frå ,  den 28. desember 2007.  
 

Byar i Lombardia
Byar i Italia
Takke

Ei takke/takka, òg kalla bakstehelle og bakstehylle, er ei plate til å steike mat på. Takker kan brukast i lag med open eld, komfyrar og elektrisk straum, og er kjende frå store delar ar verda. Ein kan bruka dei til steiking med eller utan feitt.

Ei tradisjonell norsk takke er ei støypejernsplate med diameter 35-70 cm til å setje inn i gruva og fyre innunder med småved. Moderne takker er laga av aluminium eller stål. Dei er laga slik at ein anten kan setje takka på komfyren slik at ho får varme frå platene, eller dei har innebygd varmeelement.

I norsk mattradisjon bruker ein mellom anna takke til å steika flatbrød, potetkake, lefse og mjølkekaker.

Sjå og 
 Teppanyaki

Bakgrunnsstoff 
 Høyang-Polaris
 Meteor steiketakke

Kjøkenutstyr
Steiking
Ting av metall
Månane til Mars

Marsmånane er dei to naturlege satellittane til planeten Mars, Phobos og Deimos, som sannsynlegvis er innfanga asteroidar. 

Sett i frå eit område nær ekvator på Mars, vil ei full Phobos-skive sjå omtrent éin tredjedel så stor ut som ein fullmåne her på jorda. Phobos-skiva har ein vinkeldiameter på mellom 8' (stigande) og 12' (høgst på himmelen). Den vil sjå mindre ut når observatøren er lengre borte frå Mars’ ekvator, og er usynleg frå iskalottane av di den alltid er under horisonten. Deimos ser meir ut som ei lys stjerne eller ein planet for ein observatør på Mars, litt større enn det Venus verkar på jorda; vinkeldiameteren er på omtrent 2'. I samanlikning er vinkeldiameteren til sola på Mars omtrent 21'. Slik er det ingen totale solformørkingar på Mars, sidan månane er for små til å heilt formørka solskiva. Derimot skjer det totale måneformørkingar nesten kvar natt.

Phobos og Deimos sine rørsler over nattehimmelen tar seg ut mykje forskjellig frå dei til vår eigen måne. Phobos står opp i vest og går ned i aust på berre elleve timar, medan Deimos, som er rett utanfor i ein synkron bane, står òg opp i aust, men går ned sakte. Trass i ein omløpsperiode på 30 timar, brukar Deimos 2,7 dagar på å gå ned i vest.

Begge månane har bunden rotasjon og vender alltid den same sida mot Mars. Sidan Phobos kretsar rundt Mars fortare enn planeten sjølva roterer, vil tidevasskrefter sakte men sikkert redusera baneradiusen. Ein gong i framtida vil Phobos nå roche-grensa og bli brekt opp i bitar av desse tidevasskreftane. Fleire ”snorer” av krater på marsoverflata, inklinerte meir frå ekvator dess eldre dei er, hintar til at det har eksistert fleire små marsmånar tidlegare i historia; samt at marsoverflata i ein heilskap har flytta seg mellom desse hendingane. I motsetning til Phobos, går Deimos i bane langt nok unna Mars til at baneradiusen blir stadig større, det same som skjer med jordas måne. 

Begge satellittane blei oppdaga i 1877 av Asaph Hall, og fekk namn etter figurane Phobos og Deimos som i gresk mytologi følgde faren sin, krigsguden Ares, i strid. Ares var kjent som Mars for romarane.

Det har blitt gjort søk etter fleire satellittar. Nyleg søkte Scott S. Sheppard og David C. Jewitt gjennom nesten heile hill-sfæren til Mars for småmånar. Spreidd lys frå Mars ekskluderte dei inste få bogeminutta der Phobos og Deimos held til. Inge nye satellittar blei funne. Søket kunne finna objekt ned til 0,09 km ved ein albedo på 0,07.

Banedetaljar

Sjå òg 
 dei naturlege satellittane til Jorda · Jupiter · Saturn · Uranus · Neptun
 namngjeving av naturlege satellittar

Fotnotar 

Mars
Proteksjonisme

Proteksjonisme er ein økonomisk politikk der ein ved ulike middel avgrensar handel mellom land. 

Proteksjonistiske handelshindringar kan vere høge tollsatsar, kvoteavgrensingar, og forskjellige statlege reglar som favoriserer innanlands produksjon. 

Proteksjonisme står i motsetning til frihandel, der det ikkje blir etablert nokon hinder for handel mellom landa.

Proteksjonisme blir ofte assosiert med økonomiske teoriar som merkantilisme, idéen om at det er gunstig å ha eit handelsoverskot med andre land; og at ein for å nå det må avgrense importen. 

Dei to hovudtypane av proteksjonisme er tradisjonell proteksjonisme, der ein toll blir innkrevd på vara; eller proteksjonisme ved andre middel - moderne proteksjonisme.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Proteksjonisme» frå ,  den 28. desember 2007.  

Økonomiske ideologiar
Handelspolitikk
Proteksjonisme
Det puertoricanske sjølvstendepartiet

Det puertoricanske sjølvstendepartiet (spansk Partido Independentista Puertorriqueño) er eit politisk parti i Puerto Rico, formelt grunnlagt etter valet i 1946. Partiet står for sosialdemokratiske prinsipp og sjølvstende for Puerto Rico frå USA.

Historie 

PIP vart danna ut frå Movimiento Soberania, ei rørsle som arbeidde for sjølvstende, og som vart grunnlagt av Gilberto Concepcion de Gracia.

Partileiarar 

 Ruben Berrios 
 Fernando Martin
 Maria de Lourdes Santiago
 Juan Dalmau
 Manuel Rodriguez Orellana
 Victor Garcia San Inocencio
 Edwin Irizarry Mora
 Jessica Martinez
 Jorge Fernandez Porto

Kjelder 
 Svensk wikipedia

Puerto Rico
Politiske parti i Puerto Rico
Sosialdemokratiske parti
Magdalena

Magdalena og Magdalene er eit kvinnenamn avleia av bynamnet Magdala, etter ein by ved Geneseratsjøen. Magdala skal tyde 'tårn', på hebraisk Migdal. Namnet skriv seg frå Maria Magdalena i Bibelen. 

Namnet har gjeve opphav til mange kortnamn, blant dei Malene, Magda, Malin og Lena. Andre variantar er til dømes Madeleine og Madalena.

Namnet Magdalenius er òg kjend som mannsnamn i Troms.

Den fulle forma av namnet var noko utbreidd i Noreg i 1900, men i dag er det mange fleire som brukar ei av kortformene av namnet:
 I 1801 var det etter folketeljinga nær 560 som het Magdalena/Magdalene.
 I 1900 var det etter folketeljinga om lag 2240 som het Magdalena/Magdalene.
 I 2007 var det vel 360 med namnet Magdalena, medan knapt 100 hadde Magdalene til første fornamn.

Kjende namneberarar
 Maria Magdalena, kvinne som følgde Jesus i Nytestamentet og i kristen førestilling
 Anna Magdalena Bach (1701–1760), tysk songar
 Magdalena Suarez Frimkess (fødd 1929), venezuelansk keramikar
 Magdalena Abakanowicz (fødd 1930), polsk bilethøggar
 Magdalena Frackowiak (fødd 1984), polsk modell
 Magdalena Neuner (fødd 1987), tysk skiløpar
 Magdalena Berny, polsk fotograf
 Magdalena Bors, australsk kunstnar
 Magdalena Wosinska, amerikansk fotograf

Kjelder 
 Olav Veka 1991: Namneboka (Det Norske Samlaget)
 Folketeljingar på Digitalarkivet
 Luk. 8,2

Bakgrunnsstoff 

Kvinnenamn
Førenamn av hebraisk opphav
Pål Steigan

Pål Steigan () frå Oslo, er tidlegare leiar av det «marxistisk-leninistiske» kommunistpartiet AKP(m-l) og forfattar, sidan forlagsredaktør og sjølvstendig næringsdrivande innan områda kultur og informasjonsteknologi.

Mellom bøkene han har gjeve ut er På den himmelske freds plass - Om ml-bevegelsen i Norge (1985), Veiskille - Finnes det en vei ut av miljøkrisa? (1990), Vargtid - eller myten om en fredelig verdensorden (1992) og Sammenbruddet (2011)

Blogg
I 2017 skreiv Klassekampen at den "tidligere AKP(m-l)-formann Pål Steigan ... står bak bloggen steigan.no".

AKP-politikarar
Norske forfattarar
Politikarar frå Oslo
Strategisk allianse

Ein strategisk allianse er eit samarbeid mellom to eller fleire partnarar. Samarbeidet kan formast av uformelle og formelle avtalar, gjennom fellesføretak og felles eigarskap.

Ein kjend motivasjon for å opprette strategiske alliansar er tilgang på ressursar som verksemder ikkje kan skaffe seg i ein open marknad. I tillegg kan strategiske alliansar vere eit godt alternativ til koordinering av aktivitetar mellom føretak i felles prosjekt.

Strategiske alliansar veks i popularitet, og studiar frå den nordamerikanske marknaden indikerer at talet på strategiske alliansar har vakse med 25 % årleg dei siste åra .

Trass føremona med strategiske alliansar, viser det seg at mange alliansar feilar, og ein feilrate i området 40-60 % er funnen.
. Vanlege grunnar til vanskane er kommunikasjonsproblem, frykt for å dele kritiske ressursar, mistydingar og huga etter profitt.

Kjelder
 Artikkelen er ei omsetjing av artikkelen «Strategisk allianse» på bokmålswikipediaen slik han var den 28. desember 2007

Fotnotar

næringsliv

de:Unternehmensverbindung#Strategische Allianz
Sesto San Giovanni

Sesto San Giovanni er ein by i provinsen Milano i regionen Lombardia i Italia med om lag 85 000 innbyggjarar.

Sesto San Giovanni var lenge berre ei uviktig lita grend, men utover 1800-talet og tidleg på 1900-talet voks han kraftig og fleire industriselskap slo seg ned her som Falck, Campari, Marelli og Breda. I denne perioden steig folketalet frå 5 000 innbyggjarar i 1880 til 14 000 i 1911. Etter den andre verdskrigen flytta mange frå Sør-Italia til Sesto og folketalet auka til 95 000 i 1981. Sesto var lenge kjend som Italia sitt svar på Stalingrad sidan partiet PCI, det italienske kommunistpartiet stod sterkt her. 

I 1990-åra vart Sesto San Giovanni råka av ei økonomisk krise og alle dei historiske selskapa la ned kontora sine i byen. Byen klarte å kome seg ut av krisa med å satse på andre industriar enn produksjon av stål og klarte dermed å unngå skjebnen til mange andre stålproduserande byar som Sheffield i England og Flint i Michigan . Arbeidsløysa er låg sidan store selskap har opna kontor i Sesto, som ABB Group, Wind, Impregilo og Oracle Corporation.

Kjelder 

Byar i Lombardia
Byar i Italia
Rho i Italia

Rho er ein by i provinsen Milano i regionen Lombardia i Italia med om lag 50 000 innbyggjarar.

Historie
Rho vart først nemnd i skriftlege kjelder i 846 og vart berre referert til som ei gruppe hus under namnet Vicus Raudus. 

Etter år 1000 blømde byen som ein fri kommune, og i 1004 heldt keisar Henrik II av Det tysk-romerske riket til her. I 1160 vart byen rasert av Fredrik Barbarossa som straff for eit opprør mot Det tysk-romerske riket. Byen kom seg raskt att, men i 1313 vart han omleira av troppar frå Milano og innbyggjarane vart slakta eller tvinga bort. Ei anna plyndring av byen blei utført i 1511 av landsknecht-troppar.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Rho (Italy)» frå ,  den 29. desember 2007.  
 

Byar i Lombardia
Byar i Italia
Rasmus Meyer

Rasmus Meyer () var ein norsk forretningsmann og mesen frå Bergen. Rasmus Meyer gav den store kunstsamlinga si til Bergen kommune. Samlinga fekk namnet Rasmus Meyers Samlinger, som seinare har vorte ein del av KODE Kunstmuseene i Bergen.

Frå 1905 vart Rasmus Meyer ein kunstsamlar i stor stil då han kjøpte verftseigaren Ananias Dekke si etterlatne privatsamling. Han hadde mål om å samle kvar kunstnar som hadde vore viktig for norsk målarkunst og som synte utviklinga til måleriet gjennom tidene. Samlinga hans inneheld verk av dei fleste store målarane frå I.C. Dahl til Matisse-elevane sitt gjennombrot i 1914. Vekta ligg på Edvard Munch med ei eineståande samling av måleri og grafiske blad. Samlinga inneheld også ein stor del av Theodor Kittelsen sine arbeid, og alle teikningane og skissene Gerhard Munthe laga til det store arbeidet med dekor av Håkonshallen. Dette vart øydelagt under eksplosjonsulykka på Vågen i Bergen i 1944.

Rasmus Meyer vart utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden i 1911. Han døydde i 1916 i Bærum.

Litteratur 
 Arntzen, Jon Gunnar (red.); Bergensere i tusen år, Oslo 2005, ISBN 82-573-1652-0

Norske forretningsfolk
Norske velgjerarar
St. Olavs Orden
Forretningsfolk frå Bergen
Vigevano

Vigevano er ein by i provinsen Pavia i regionen Lombardia i Italia med om lag 60 000 innbyggjarar. Byen har mykje flott kunst og er eit stort industri- og jordbrukssenter i området kalla Lomellina.

Historie 

Dei første kjeldene frå Vigevano er frå 900-talet då den langobardiske kongen Arduin heldt til her for å kunne jakte i nærleiken. 

Vigevano støtta Ghibellini og keisaren i Det tysk-romerske riket og vart derfor tatt av Milano i 1201 og igjen i 1275. I 1328 overgav byen seg omsider til Azzone Visconti og frå den tid deler byen historie med Milano. Kyrkja S. Pietro Martiere vart bygd ved dominikanarklosteret, av Filippo Maria Visconti i 1445. Dei siste åra under Visconti-styret vart han omleira av Francesco Sforza. Då Sforza fekk makta i Lombardia vart Vigevano eit bispesete som gav byen gode inntekter.

Landemerke 

 Castello Sforzesco ligg oppfor byen og vart bygd i åra 1492-1494 av Ludovico Sforza, hertugen av Milano som bygde om ei tidlegare festning, som igjen stamma frå ei tidlegare langobardisk festning. Festninga vart gjesta av mellom andre Leonardo da Vinci og Donato Bramante. Bramante ferdigstilte tårna i festninga som var starta alt i 1198.

 Piazza Ducale vert rekna som ein av dei flottaste plassane i Italia, ein rektangulær og rettvinkla renessanseplass i proposisjonene 1:2.  Arkitekten skal ha vore Filarete og Bramante skal ha sørgt for at han vart bygd. Dette skjedde i alle fall da Ludovico il Moro leidde byen og plassen skal ha vorte fullført på rekordtid i åra 1492-1493.

 Katedralen er ein konkav bygning med barokk fasade ut mot plassen og er justert i formene slik at fasaden skulle passe inn langs linjene og sentrere plassen. Katedralen vart starta i 1532 og stod ferdig i 1606.

Kjende personar 

 Skodespelaren Eleonora Duse vart fødd her i 1858 og matematikaren Gian-Carlo Rota i 1932.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Vigevano» frå , og «Vigevano» frå  den 29. desember 2007.  
 

Byar i Lombardia
Byar i Italia
Sondrio

Sondrio (latin Sundrium, lombardisk Sùndri, romansk Sunder) er ein by i Italia. Han er hovudstad i provinsen Sondrio i regionen Lombardia og har om lag 20 000 innbyggjarar. Byen ligg nord i regionen midt i Valtellina.

Historie

Området rundt Sondrio var busett alt i antikken av ligurarar og frå 400-talet fvt. av keltarar. Sondrio vart grunnlagd av langobardar der det tidlegare hadde vore ein romersk militærleir. På deira språk tydde Sundrium «eksklusive eigedom» og refererte til innbyggjarane sin status som frie menn (arimanni).

Etter fallet til det lombardiske kongedømet i Italia vart Sondrio ein del av Det tysk-romerske riket. Capitanei av Vizzola, som kontrollerte mykje av Valtellina tok byen frå Henrik II i 1040. Frå 1310 til 1335 vart byen involvert i striden mellom Welf og Ghibellini i den nærliggande byen Como, og krigen mot Milano. Etter å ha stått imot fleire åtak frå Como i 1335 vart Sondrio og Valtellina ein del av Visconti-familien og Milano.

Frå andre halvdel av 1500-talet til 1700-talet vart Sondrio styrt av Tre Leghe Grigie i Graubünden, som hovudstad i Valtellina. Etter reformasjonen var Sondio åstad for kraftige kampar mellom dei katolske innbyggjarane i Valtellina og dei protestantiske innbyggjarane i Graubünden. I 1620 tok innbyggjarane leia av Giacomo Robustelli livet av 180 protestantar og erklærte sjølvstende for Valtellina.

Etter napoleonskrigane, der Sondrio vart ein del av Den cisalpinske republikken kjempa Sondrio tappert med det austerrikske Kongedømet Lombardia-Venetia for sjølvstendet sitt.

Bakgrunnsstoff

Kjelder 

Byar i Lombardia
Byar i Italia