alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Utkantfestivalen

Utkantfestivalen er ein norsk populærmusikkfestival som vert halden om sommaren på Skjerjehamn i Gulen kommune i Vestland. Festivalen vart arrangert fyrste gong 3.-5. august 2007. Den gongen var festivalen meint som ei festramme rundt avdukinga av Knut Steen si kontroversielle statue av Kong Olav V.

Artistar 2007 

 Nora Brockstedt
 Oddvar Torsheim
 Transjoik
 Lars Martin Myhre
 The Raggle Taggle Gypsies
 Kasterosa

Artister 2008 
 Datarock
 Britt Pernille Frøholm
 Sanjally Jobarteh
 Bjørn Berge
 3-11 Porter
 Jan Eggum
 Nils Petter Molvær
 Bøygard
 The Micropops
 Mambo Compañeros
 Flare
 Ole Staveteig
 Sissy Wish
 The Royalties
 Irene Tillung

Artistar 2009 

 Bjørn Jensen
 Tom Tveits & the Seven Dwarf Orchestra
 The Alexandria Quartet
 Halvdan Sivertsen
 Black Debbath
 El Cuero
 Petter Carlsen
 The Young Fogertys
 Dark Side of The Wall
 Josefin Winther
 Fenrik Lane
 Fjorden Baby!
 Gest & Piddi
 Mange Schmidt
 Karpe Diem
 Lars Vaular
 Surferosa
 ORBO & The Longshots
 Anne Hvidsten
 Anne Grete Preus
 Salvador Bahia

Artistar 2010 

 Ole Paus
 Bergen Mandolinband
 Veronica Maggio
 The Cumshots
 Bjørn Hellfuck
 TYYL!
 Samora
 Bergtatt
 John Olav Nilsen og gjengen
 Skambankt
 Ralph Myerz and the Jack Herren Band
 The Grand
 Jorunn Torsheim

Artistar 2011
 Hoola Bandoola Band
 Hanne Bergheim Trio
 Lars Martin Myhre
 Empty Bottles Broken Hearts
 deLillos
 El Cuero
 Jaa9 & OnklP
 Vreid
 Vidar Busk
 Vishnu
 Valkyrien Allstar
 Major Parkinson
 Kvelertak
 Datarock
 Rednumb
 Orbo & the Longshots
 Forza
 Narrowhead

Artistar 2012 
 Bjørn Eidsvåg
 Daniel Norgren
 Staut
 Sigurd Julius
 Raga Rockers
 Highasakite
 El Doom & the Born Eletric
 Wilfred
 Ingenting
 Spitfire
 Marit Larsen
 Ferdarhag
 Samsaya
 Seven Impale
 Casiokids
 Pirate Love
 Fagernes Yacht Club
 Tyyl!

Artistar 2013 
 Turboneger
 Bigbang
 Karpe Diem
 Black Debbath
 Mikhael Paskalev
 Jonas Fjeld
 Real Ones
 Rammsund
 Oslo Ess
 Rune Berg
 Death By Unga Bunga
 Last Heat
 Mhoo
 The South
 Bushman´S Revenge
 Honky Tonk Angels Hedvig Mollestad
 Svölk
 Kystfolket
 Drømmere Og Drankere
 Thea Hjelmeland
 Fröder

Artister 2014 
 Kari Bremnes
 Aurora Aksnes
 Jonas Alaska
 CC Cowboys
 Violet Road
 Robert Moses & the Harmony Crusaders
 Anton Ruud i Terapi
 Phone Joan
 Stein Torleif Bjella
 Sivert Høyem
 Sweden
 Yuma Sun
 Slegest
 Thulsa Doom
 Tiger Bell
 Òsk
 Erlend Ropstad
 Grace & Menace
 Lars Vaular
 Deathcrush
 Ida Maria
 Backstreet Girls

Artister 2015 
 Ida Jenshus
 Bob Geldof
 Kystfolket 
 Helt Vanlige Menn
 Bendik Brænne
 Beth Hart 
 Humming People
 Tiebreaker 
 MK’s Marvellous Medicine
 Orango 
 Monica Heldal 
 Marit Larsen 
 Shining 
 Kvelertak 
 Graveyard 
 Drusar 
 Pixel 
 Daniel Eriksen 
 Friendship 
 The Megaphonic Thrift
 Sondre Lerche 
 Razika 
 Fröder
 Iceage
 Woodland
 Ocean of Lotion 
 DumDum Boys

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Utkantfestivalen» frå ,  den 13. juni 2022.  

 Utkantfestivalen sine nettsider.

Bakgrunnsstoff
 Utkant.com – Offisiell nettstad

Kultur i Gulen
Musikkfestivalar i Vestland
Skipingar i 2007
Innandørs sykling

Innandørs sykling er ei form for kondisjonstrening der utøvaren syklar på ein spesiallaga, stilleståande «sykkel». Ein kan utføra slik sykling åleine eller på eit lag med instruktør på eit treningssenter. Slik lagsykling med musikk er kjend under varemerket spinning.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Spinning» frå ,  den 10. november 2010.

Bakgrunnsstoff

trening
Sellevåg Treskofabrikk

Sellevåg Treskofabrikk er ein tidlegare treskofabrikk som ligg i Sellevåg i Gulen kommune i Vestland. Fabrikken vart starta opp i 1899 og produserte tresko fram til 1975. Fabrikken vart freda av Riksantikvaren i 2012.

Historie og produksjon 

Det var Endre Torkjelsson som kjøpte Sellevåg i 1870 og starta med å nytta Sellevågelva til mølledrift. Han dreiv mølla fram til 1899, då Jon Arnoldsson Kahrs kjøpte rettane i området og starta treskoproduksjon der. Kahrs oppretta Bergens Træskofabrik Ltd. Treet, fin, kvistfri furu, fekk dei frå Indre Sogn og Hardanger. Dei brukte to ulike skomodellar: strilemodellen og sognemodellen. Til slutt vart det strilemodellen som vart einerådande. Skoa vart skorne ut og pussa maskinelt, og til slutt lakka for hand.

Dei ferdige treskoa blei frakta til Bergen, då det var stor etterspurnad etter tresko rundt hundreårsskiftet. På det meste produserte dei over 60.000 par tresko i året. Også under andre verdskrigen var det stor etterspurnad etter tresko.

Nedgang i etterspurnaden 

Son til Endre Torkjelsson, Torkjel Olai busette seg på Sæternes og vart formann på fabrikken. Son hans att, Joakim, arbeidde på fabrikken og tok over drifta og eigedomen i 1952. Då tresko etter kvart vart mindre etterspurt, la ein større vekt på sagbruksdrift. Ei stund vart det laga ulike typar skaft som økseskaft, hamarskaft, sleggeskaft etc. Slike vart levert til både Vegvesenet og Televerket. Ein periode laga dei både tresko og skaft, men dette tok slutt i 1960-åra, bortsett frå eit lite oppsving då det vart etterspurt tresko nytta til rosemåling. I 1975 tok treskoproduksjonen heilt slutt, men damanlegget, røyrgata og treskofabrikken står framleis som det var, med alt produksjonsutstyret intakt. Sagbruket er framleis i drift, og Magne Sellevåg, eldste son til Joakim, står i dag for drifta.

Kjelder 
 Delar av artikkelen er omsett frå bokmålswikipedia.
 Magnor Midttun om treskofabrikken på scandion.no
 Histos.no om fabrikken.
 NRK Sogn og Fjordane: Halv million til treskofabrikk.

Bakgrunnsstoff
 

Næringsliv i Gulen
Skipingar i 1899
Nedleggingar i 1975
Kulturminne i Gulen
1899 i Noreg
1975 i Noreg
Freda bygg i Vestland
Giskespelet

Giskespelet er ei lokal og regional teaterframsyning med historisk innhald som vert framført i friluft ei helg annankvar sommar på øya Giske på Sunnmøre i Møre og Romsdal. Handlinga i spelet er henta frå vikingtida og fortel om møtet mellom den mektige Giske-ætta Arnungane og Olav Haraldson. Spelet starta opphavleg som eit teaterprosjekt ved Giske barne- og ungdomsskule, men har utvikla seg til eit prosjekt for heile øya og eit besøksmål for heile regionen. Manuskriptet til skodespelet er skrive av Johannes Heggland, og musikken er av Terje Skytterholm. 

Stiftinga Giskespelet blei oppretta i 1995. Giskespelet er blitt framført åtte gonger sidan starten og skal neste gong framførast sommaren 2011.

Kultur i Giske
Følblomslekta

Følblomslekta er ei planteslekt i korgplantefamilien. Følblomartane er fleirårige rosettplantar med buktfinna eller heile blad og bladlaust skaft med ei eller eit par korger som minner om hieracium og hypochoeris. Dei har taklagde svartgrøne korgdekkblad, gule blomstrar utan agner mellom og frukter utan nebb. 

Leontodon tuberosus blir brukt som matplante på Kreta. Røtene kan etast råe og blada kan dampast. Elles er frøa til ulike følblomartar viktige matkjelder for fleire fuglar.

Norske artar i følblomslekta 
I Noreg veks to artar:
 Følblom (Leontodon autumnalis)
 Lodnefølblom (Leontodon hispidus)

Kjelder

Johannes Lid: Norsk-svensk-finsk flora. Det Norske Samlaget, 1985.

Delar av denne artikkelen bygger på «Leontodon» frå ,  den 2. februar 2015.  
 

Denne artikkelen bygger på «Borst» frå ,  den 10. november  2010.

Bakgrunnsstoff

Viltveksande plantar i Noreg 
Korgplantefamilien
Det indiske flagget

Det indiske flagget vart offisielt teke i bruk som nasjonalflagg av India den 22. juli 1947, like før landet fekk sjølvstende. Flagget har tre like breie, horisontale felt i safrangult, kvitt og grønt frå topp til botn. Midt i det midterste feltet er eit hjul i marineblått med 24 eiker, Asjokahjulet. 

Flagget blei teikna av Pingali Venkayya og var, i noko anna utforming, i bruk i sjølvstendekampen i 1930-åra. Dette flagget hadde den tradisjonelle rokken (tsjarka) brukt av Gandhi og khadirørsla.  I den grunnleggjande forsamlinga like før India fekk sjølvstende blei rokken erstatta av hjulet (tsjakra) frå Asjoka sin løvekapitél.

Ein eigen flagglov spesifiserer at tøyversjonar av flagget berre må lagast av handspunnen og handvevd khadi-duk av bomull, silke eller ull. Det er for tida berre éin fabrikk i landet som har lisens til å laga flagg. 

Tidlegare blei flagget hovudsakleg brukt berre av offentlege institusjonar; vanlege borgarar hadde berre løyve til å flagga på spesielle nasjonale høgtidsdagar. Etter ei lovendring i 2002 har ein òg hatt høve til å bruka flagget i private samanhengar, så lenge det skjer med «vørdnad, lojalitet og respekt». Kvart år blir selt rundt 40 millionar flagg i India.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

India
Flagg
Hella Wuolijoki

Hella Maria Murrik Wuolijoki () var ein estisk-finsk forfattar og politikar. 

Ho var fødd i Estland og studerte i Tartu, men flytta til Helsingfors i 1904. 

I 1920- og 1930-åra var ho ein av dei leiande politikarane på den venstresosialistiske sida og ho var medlem av Riksdagen frå 1946 til 1948. Frå 1945 til 1949 var ho kringkastingssjef. 

Som forfattar skreiv Wuolijoki om lag 20 naturalistiske skodespel og dei fleste av dei omhandla livet på landet. I tillegg tok ho ofte opp kvinneproblem, mellom anna i Kvinnene på Niskavuori (1936). Ho er mest kjend for Niskavuori-serien som framleis vert spelt og som er filma fleire gonger. 

Bertolt Brecht budde hos henne då han var på flukt, og saman skreiv dei Herr Puntila und sein Knecht Matti (1940).

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Estiske forfattarar
Finske forfattarar
Finske politikarar
Finske sosialistar
Wilhelm Wundt

Wilhelm Wundt () var ein tysk fysiolog, filosof og psykolog. Han vert gjerne rekna for grunnleggjaren av ein ny vitskapleg psykologi.

Wundt var Helmholtz sin assistent i Leipzig då han skreiv programmet sitt for den nye psykologien. Den «nye» psykologien skulle i motsetnad til den «gamle», vere basert på ei empirisk tilnærming.

Men han var ikkje, som mange kanskje trur, den første som hevda dette. Ein gjengåande kritikk mot psykologien, som ein eigen naturvitskapleg retning, gjekk ut på han berre bygde seg på teoriar og «logisk» tenking. Slik Poppar sa kunne ikkje ein teori vere vitskapleg, så lenge han ikkje var falsifiserbar.

Wundt var til gjengjeld den første som klarte å leve opp til tanken sin om empirisk forsking og reknast difor som grunnleggjaren av den «nye» psykologien. Etter meininga hans skal eksperimentet gje målbare resultat. Han meinte vi studerte den umiddelbare røynsla, ikkje den indre. Tidlegare «vitskaplege» metodar for å finne ut meir om sjela, som er det psykologi i første instans handlar om, hadde vore ved hjelp av introspeksjon.

Wundts psykologi 
Wundt dreiv to former psykologi: eksperimentalpsykologi og folkepsykologi. Mest kjend var han for førstnemnte. Han grunnla sitt eige psykofysisk laboratorium i 1879, som var byrjinga på resten av interessa i verda for eksperimentalpsykologien. Byrjande psykologar, fysiologar eller berre interesserte, tok seg gjerne ei studiereise til Tyskland for å eksperimentere med Wundt. Namn som Hall, Cattell, Titchner, Lehman, Kraepelin, Kulpe, Munsterberg, Meumann, Lipps, for å nemne nokre. Alle fekk utdelt kvart sitt forskingsprosjekt der dei brukte både kvarandre og Wundt som forsøkspersonar. Sansepsykologi og psykofysikk var det mest populære forskingstemaet.

Eksperimenta som vart gjort forandra det eigne synet til Wundt radikalt. Det var difor vanskeleg for tilhengarane hans å hengje med. Dei fleste var med ei stund, men bygde så vidare på desse teoriane og starta sine eigne retningar.

Ein samtidig kritikar og konkurrent var William James.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «» frå , den 10. november 2010. 

Tyske psykologar
Folk frå Mannheim
Fritz Wunderlich

Friedrich Karl Otto Wunderlich () var ein tysk lyrisk tenor kjend som Fritz Wunderlich. Han var i si tid ein av dei mest kjende songarane og tolkarane av lieder i Tyskland og gjorde ei kjend innspeling av Dichterliebe.

Wunderlich døydde under tragiske omstende rett før han fylte 36 år etter ei ulykke der han fall ned ei trapp i feriehuset til ein ven.

I 2008 vart Wunderlich kåra til den fjerde beste tenoren gjennom alle tider av lesarar av BBC Music Magazine.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Fritz Wunderlich» frå ,  den 10. november 2010.

Bakgrunnsstoff

Fritz-Wunderlich-Gesellschaft

Tyske operasongarar
Tenorar
Yndesdalsvassdraget

Frøysetelva eller Yndesdalsvassdraget er ei elv i kommunane Gulen og Masfjorden i Vestland. Ho renn frå Yndesdalsvatnet til Frøyset ved Fensfjorden. Elva er  lang (medrekna Øyrelva), og har eit nedbørfelt på . Middelvassføringa ved munningen er .

Vassdraget vart i 1985 varig verna mot kraftutbygging gjennom Verneplan III for vassdrag. Det vart likevel gjort unnatak for nedbørfelta til dei to vatna Austgulstølvatnet og Transdalsvatnet, fordi vassføringa frå dei to vatna vart sett som naudsynt for ein lønsam utbygging av Kløvtveit kraftverk, som vart vurdert å «ha avgjerande tyding for distriktet si kraftforsyning i framtida». Dei to felta utgjer til saman 6% av dei totale areala til vassdraget. Dei to vatna vart overført til Klyvtveitvatnet i 2006, då Kløvtveit kraftverk vart sett i drift.

Sideelvar 
Vassdraget er forgreina, med mange sideelvar, der dei største er: 
 Kjerelva – 1 km nord for Frøyset
 Myrdalselva – i Sleirsvatnet ved Sleire
 Markhusdalselva – i Sleirsvatnet ved Saghaugen
 Steinsdalelva – i Vetlevatnet vest for Yndesdalsvatnet
 Furdalselva – i Yndesdalsvatnet frå nord
 Øyrelva – lengst aust i Yndesdalsvatnet

Kjelder 

Elvar i Gulen
Geografi i Masfjorden
Bjølle

Ei bjølle, av norrønt bjǫllu, ei oblik form av bjalla, er ei lita metallklokke med kolv i. Når klokka heng fritt, kan kolven slå mot klokka og gi ein ringelyd.

Dombjøller er runde, hole bjøller med kuler inni. Forstavinga dom''' siktar til at dei gir ein døyvd, i eldre språk dumb'', lyd.

Ordet bjølle kan også bli brukt om tilsvarande innretningar som gir lette plingelydar.

Bruk av bjøller
Bjøller blir hengde rundt halsen på husdyr som går på utmarksbeite slik at dei skal bli lettare å finne att. Dørbjøller ringer når ein opnar ei dør, og i butikkar kan ei bjølle på disken varsle personalet om kundar som ønskjer hjelp. 

Dombjøller vert brukte på hestar.

Referansar

Husdyrbruk
Ting av metall
Flatefjellet

Flatefjellet er eit fjell i Gulen kommune i Vestland. Det ligg mellom Klyvtveitvatnet i nord, Transdalsvatnet i sørvest og Steinsdalen i søraust. Største høgda er 642 meter over havet. Toppen av fjellet er, som namnet ymtar om, relativt flat. Fjellsidene rundt er som regel brattare, men har òg mange slakare parti, og fjellet er lett tilgjengeleg for fotturistar.

Fjell i Vestland
Geografi i Gulen
Vassbruksmiljø Takle

Vassbruksmiljø Takle ligg på Takle i Gulen kommune i Vestland like ved vegkrysset mellom  og . Det består av bygningar og reiskap som viser korleis vasskraft vart utnytta i tidlegare tider. Vassbruksmiljøet inneheld ei stampemølle, eit kvernhus og ein vassdriven slipestein som alle er i fullt operativ stand. Ei stampe er ein bygning som vart brukt til framstilling av filt eller vadmål. Det er også bygd ei informasjonsbu med som viser historia til anlegget.

Historie 
Stølsvatnet på Midttakle har frå gamalt av gjeve grunnlag for regulering og nytte av vassmengda i Takleelva. Nedanfor eit restaurert kvernhus nær brua på Midttakle er det reist ei operativ stampe. Ho vart truleg bygd av Bård Eivindson Takle i 1880 og var i bruk fram til 1945. Nær brua på Midttakle står eit kvernhus som i 1996–97 vart restaurert med ny kledning og torvtak, kvernkall og slok. I ein tømmerstokk i kvernhuset er årstalet 1785 rissa inn. Det er grunn til å tru at alle brukarane på Midttakle var saman om kverna.

Stampa vart bygd opp att på dei gamle murane i 1998–99 med stønad frå kommunen med midlar til spesielle tiltak i kulturlandskapet til landbruket. I august 1999 vart vassbruksanlegget og stampa på Takle opna under Kystsogevekene.

Stamping 
Stamping vart gjort om våren eller sommaren, for dei ferdig stampa vevstuane skulle bli bleika, og det vart gjort på bøen like ovanfor stampa. Ein kunne bruke bøen på denne måten før graset hadde vokse skikkeleg til, og når håa voks opp etter første slåtten. Den eine enden av vevstuen vart fest til marka med to pinnar, ein i kvart hjørne. Vevstuen vart så rulla ut og strekt og fest i andre enden på same måten. Så vart dei bleika i sola.

Stampa vart driven med vasskraft med et stort vasshjul. Det store hjulet gav jamn fart og trykk til krafta som vart brukt fire gonger for kvar omdreiing. Ein skulle lyfte to store trestokkar for kvar vevstu, og det var plass til tre stuar samtidig. Den høge stampestokken fekk plass oppe under mønet, og for kvart lyft fall han ned på stuen. Då gjekk vevstuane rundt og vart jamnt banka. Dei låg i kvart sitt kar fylt med varmt såpevatn under denne tovinga.

I stampehuset var det ei grue med ein stor kjel som vart brukt til oppvarming av vatn. I hellegolvet var der eit sluk, slik at det vatnet som var brukt gjekk rett i elva.
På Midttakle har ein restaurert ei stampe ut frå ein modell laga av Magnus Takle, for å vise korleis dette handverket vart utført tidlegare.

Bakgrunnsstoff 
 Riksantikvaren
 Vestafjells.no

Historie i Gulen
Kultur i Gulen
Tønjum stavkyrkje

Tønjum stavkyrkje var ei stavkyrkje i Lærdal i Sogn, som raste saman under ein storm 12. januar 1823. Fire portalar frå kyrkja er bevarte på Bergen museum.

Historie 
Stavkyrkja vart truleg bygd rundt år 1200. Første skriftlege kjelde som viser til ei kyrkje i Tønjum er frå 1305, då ein sira Gudleik i Tønjum er nemnt. Etter at kyrkja hadde rasa saman, vart det funne om lag 150 brakteatar. Dei eldste av dei kom frå perioden 1205 - 1263.

Utsjånad 

I ein rapport frå 1660-åra står det at svalgangen og "søndre side til kirkedøren, som er midt paa kirken" skulle fornyast. Dette viser at det var ei inngangsdør til kyrkja på sørsida, i tillegg til hovudinngangen i vest. Kunsthistorikaren Lorentz Dietrichson meiner at dette prova at kyrkja var treskipa med søylene gruppert omkring hjørna, slik som i stavkyrkjene i Borgund og Stedje, og truleg med inngang frå både nord og sør. Endå eit teikn på dette er at det er bevart heile fire portalar frå kyrkja. Dei kjem truleg frå ein hovudinngang i vest, ein korinngang, ein inngang midt på langveggen i nord og ein midt på langveggen i sør. Desse portalane vart oppbevarte i sakristiet på den nye kyrkja i Tønjum fram til 1885, då dei kom til Bergen museum. Det går òg fram av rapporten frå 1660-åra at kyrkja då hadde svalgangar, pulpitur og tårn.

I ein rapport frå 1722 står det at kyrkja i Tønjum er ei "smuk stavkirke med svaler rundt omkring, et rundt bygget kor og taarn fra grunden af, indvendig malet og vel kondisioneret." Dietrichson tolkar dette som at tårnet stod i vestenden av kyrkja og at kyrkja hadde avrunda apsis i aust.

Skipet i kyrkja var 36 fot gonger 30 fot langt (11 m x 9 m). Koret var 12 fot gonger 18 fot (4 m x 6 m).

Fotnotar

Kjelder 
 Lorentz Dietrichson, De norske stavkirker (Kristiania og Kjøbenhavn, 1892)

Bakgrunnsstoff 

Tapte stavkyrkjer
Kyrkjer i Lærdal
Kulturminne i Lærdal
Tidlegare kyrkjer i Noreg
Darvydas Šernas

Darvydas Šernas () er ein litauisk fotballspelar som har spela som spiss for FK Atlantas i den litauiske toppdivisjonen, og for Litauen sitt landslag.

Šernas forlét Litauen i 2008 etter fem år i Vilnius-klubben FK Vėtra Vilnius, og drog til Spartak Naltsjik i Russland. Etter tre månader gjekk han til den polske klubben Widzew Łódź og var med på å rykkja opp til den polske eliteserien med dei i 2010.

Šernas debuterte for Litauen sitt A-landslag som innbytar i ein privatlandskamp mot Estland 31. mai 2008. Han skåra det første landslagsmålet sitt 11. februar 2009 i ein privatlandskamp mot Andorra.

Bakgrunnsstoff 

Litauiske fotballspelarar
Spartak Naltsjik-spelarar
Midttunvågen

Midttunvågen (òg skriven Midtunvågen) er ei bukt i Gulen kommune i Vestland. Den ligg rundt 1 kilometer austom kommunesenteret Eivindvik, og er rundt 1,3 km lang og opptil 0,4 km brei. Den inste delen av våga blir kalla Pøyla, og her munnar Midttunelva ut. Fv7 kryssar over Midttunvågen ved innløpet til Pøyla.

Geografi i Gulen
Bukter i Noreg
Lussekatt

Lussekatt er eit gulfarga bakverk som vert brukt på Luciadagen 13. desember. For å få den gule fargen og den rette smaken, nyttar ein tradisjonelt krydderet safran. Ofte vert lussekattar forma som ein S og pynta med rosiner. Skikken med å bake lussekattar oppstod i  Sverige, der dei har ein sterk tradisjon for å feire Luciadagen. Han har sidan vandra inn til Noreg.

Bakgrunnsstoff

Oppskrift på Lussekattar frå wikibooks (svensk).
Svensk wikipedia om lussekatt

Julemat
Gjærbakst
Svenske ord og uttrykk
Safran

Safran er eit krydder laga av dei tørka arra frå safrankrokusen (Crocus sativus). Det har ein svært høg pris, og er eit av verdas mest kostbare krydder. Safran er tradisjonelt blitt brukt som legemiddel, seremonielt og i matlaging. Iran er eit viktig produksjonsland.

Matretter
Safran blir brukt i ei mengd matretter, til dømes i ris- og gryteretter. I asiatisk matlaging lager ein safranris i mange utgåver. I europeisk matlaging nyttar ein safran i fleire matretter, som i den franske fiskesuppa bouillabaisse, den italienske risotto alla milanese og i spansk paella.  Til dessertar som saffranis og panna cotta gjev det ein god smak og fin gul farge. I Norden er han mellom anna brukt i lussekatt.

Bakgrunnsstoff

Safran i Urtekildens planteleksikon

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Safran» frå ,  den 13. desember 2010.  
 

krydder
planteprodukt
Adventskalender

Adventskalender eller julekalender er ein kalender som viser dagane frå 1. desember og fram til julaftan 24. desember. Utforminga kan vere ulik, frå 24 små pakkar som skal opnast med små gåver for kvar dag, til nettsider som sender ein epost i døgnet. Program i radio og fjernsyn med ein episode kvar dag i adventstida, blir også kalla for julekalender.

Sjå òg
Adventsstake
Kalenderlys

Bakgrunnsstoff

advent
jul
kalendrar
Tyske oppfinningar
Adventskalendrar
Samferdsel i Gulen

Samferdsel i Gulen omfattar europa- og fylkesvegar med tunnelar, bruer og båttrafikk i Gulen kommune.

Stamvegen E39 går gjennom kommunen og er hovudferdselsåre saman med fylkesveg 57. Det finst tre ferjesamband, Leirvåg-Sløvåg-Skipavik, Rysjedalsvika-Rutledal-Krakhella-Losna og Oppedal-Lavik.

Fylkesveg 4 går over Mjømna, som har brusamband til Sandøya via Mjåsundbrua og til Byrknesøya via Mjømnesundbrua og Nappsundbrua. 4. november 2010 vart fastlandssambandet til Ytre-Gulen fullført med opninga av Brandangersundet bru frå Fivelsdal på fastlandet til Sandøya. Sandøya, Mjømna og Byrknesøya vart dermed landfaste og ferjestrekninga Leirvåg-Sløvåg-Skipavik vart omgjort til berre å trafikkera strekninga Leirvåg-Sløvåg.

Fylkesveg 57 går gjennom Gulen mellom Sløvåg og Rutledal. Leirvåg-Sløvåg er eit ferjesamband på fylkesveg 57 mellom Austrheim kommune i Nordhordland og Gulen kommune i Sogn og Fjordane.

Lavik-Oppedal er eit ferjesamband på europaveg 39 som kryssar Sognefjorden frå Lavik til Ytre Oppedal i Gulen.

Ekspressbåtane til Fjord1 Fylkesbaatane har daglege anløp på Mjømna på sine ruter mellom Bergen og Sogn/Nordfjord.
For meir om dette, sjå artikkelen hurtigbåtanløp i Gulen.

Kjelder 

 Artikkelen er omsett frå bokmålswikipedia.

Samferdsle i Gulen
Leversundbrua

Leversundbrua er ei bru som går over Leversundet i Gulen kommune i Vestland. 
Brua, som vart opna i 1964, er 152 meter lang og ein del av Fylkesveg 57. Saman med Undaltunnelen og Lundtunnelen førte ho til samanhengande riksveg frå Fensfjorden til ferjeleiet på Rutledal ved Sognefjorden. Strekninga Leversund-Austgulen-Takle vart også opna samtidig og gav vegsamband til Brekke. Under brua på nordsida av Leversundet finst det fleire jettegryter.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Leversundbrua» frå ,  den 11. november 2010.

Bakgrunnsstoff 

Bruer i Gulen
Bruer opna i 1964
1964 i Noreg
Fylkesveg 5 i Sogn og Fjordane

Sjå òg fylkesveg 5 (fleirtyding).
Fylkesveg 5 i Sogn og Fjordane går mellom fylkesgrensa Hordaland/Sogn og Fjordane ved Geirevatnet og Kringla i Gulen kommune. Vegen er 1,5 km lang.

Vegen var ein del av E 39 fram til Jernfjelltunnelen vart opna i 1989.

Kommunar og knutepunkt

Endepunkt fylkesgrensa ved Geirevatnet →  (Hordaland) til  Mollandseid i Masfjorden kommune (17,9 km)
 Kringla

Bakgrunnsstoff

 005
Vegar i Gulen