alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Rubeus Gygrid

Rubeus Gygrid, (på engelsk Rubeus Hagrid) (f. 6. desember 1928) er ein litterær figur, ein trollmann som bur i utkanten av den forbodne skogen ved trollmannsskulen Galtvort i bøkene om Harry Potter. Han er dobbelt så lang som andre menn.
 
Hagrid var son til ho-kjempa Fridwulfa og ein trollmann. Han vart oppfostra av faren, men er altså halvt kjempe. Kjemper er kjende for å vera svært brutale, i tillegg til at dei tidlegare var allierte med Voldemort, så familiebakgrunnen prøver Gygrid så godt han kan å skjula.

Han vart utvist frå Galtvort etter å ha vorte skulda for å ha opna Mysteriekammeret trass i at det eigentleg var Tom Venster som gjorde det. Rektor Albus Humlesnurr, som visste at han ikkje hadde gjort det, ordna det slik at Gygrid fekk bli på skulen som skogvaktar, nøkkelvakt og eigedomsforvaltar. Men Gygrid fekk aldri fullført utdanninga si, og har difor ikkje lov til å bruka trolldom.

Når Harry Potter og venene hans kjem til Galtvort, vert Gygrid snart ein god ven og viktig støttespelar for dei.

I Harry Potter-filmane vert Gygrid spelt av Robbie Coltrane.

Gygrid på andre språk er;
 Rubeus Gygrid
 Engelsk: Rubeus Hagrid
 Bulgaria: Рубеус Хагрид (Rubeus Hagrid)
 Kinesisk (PRC): 魯伯．海格
 Kinesisk (Taiwansk): 海格
 Dansk: Rubeus Hagrid
 Nederlandsk: Rubeus Hagrid
 Fransk: Rubeus Hagrid
 Tysk: Rubeus Hagrid
 Gammelgresk: Ἁγριώδης
 Moderne gresk: Ρούμπεους Χάγκριντ"
 Italiensk: Rubeus Hagrid Japansk: Rubeus Hagrid (Rubius Haguriddo, ルビウス・ハグリッド)
 Latin: Rubeus Hagrid (gen. Rubei Hagridi)
 Latvisk: Rubeuss Hagrids Polsk: Rubeus Hagrid Portugisisk(Brasil): Rúbeo Hagrid Russisk: Рубеус Хагрид (Rubeus Khagrid)
 Slovakisk: Rubeus Hagrid Thai: รูเบอัส แฮกริด Walisisk: Rubeus Hagrid''

Kjæledyr 
Gygrid er svært glad i magiske vesen, spesielt farlege.

Hogg 
Hogg er ein villsvinshund som dukkar opp i den fyrste boka. Når Gygrid, Harry, Hermine, Nilus og Draco er i den forbodne skogen, avslører Gygrid at Hogg er ein feiging.

Andre 
 Nussi (Kerberosen). 
 Norbert (Norsk kamrygg). 

Personar i Harry Potter-serien

de:Figuren der Harry-Potter-Romane#Rubeus Hagrid
fr:Personnages secondaires de l’univers de Harry Potter#Rubeus Hagrid
tr:Hogwarts kadrosu#Rubeus Hagrid
Lidl

Lidl Stiftung & Co KG er ein tysk lågpriskjede med om lag 5000 butikkar. Lidl blei grunnlagt som Lidl & Schwarz Lebensmittel-Sortimentsgroßhandlung på 30-talet. Dei første filialane opna i Ludwigshafen tidleg på 70-talet. I 2004 opna dei første Lidl-butikkane i Noreg.

Butikkane vert oftast lagt utanfor bysentrumet i bygningar som er særskilt oppførte for Lidl, alle med lik utforming. Lidl lohnt sich (Lidl løner seg) er føretaket sitt motto. Lidl har som policy å ikkje uttale seg i massemedia.

Lidl etablerte seg i Noreg med ein målsetnad om å etablera 100 nye butikkar. Etter om lag 4 år avslutta dei drifta og butikkane vart overtekne av Rema 1000.

Tyske føretak
Patentstyret

Patentstyret er ein statleg, norsk etat som er underlagt Nærings- og handelsdepartementet. Hovudoppgåva til Patentstyret er å handsame søknadar om patent, varemerke (trademark) og designregistrering. Direktør i 2011 var Toril Foss. Patentstyret har hovudkontor i Oslo.

Patentstyret har om lag 270 tilsette innan fagområder som juss, teknikk, økonomi/administrasjon, informasjon og marknadsføring.

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell nettstad

Patent
Norske statsetatar
Åndsrett
LOT Polish Airlines

LOT (Polskie Linie Lotnicze) er eit polsk flyselskap. Selskapet har 4 200 tilsette og flyg til 49 destinasjonar i 31 land.

Bakgrunnsstoff 

 LOT
 LOT Jet Fleet Detail
 LOT Passenger Opinions

Skipingar i 1929
Polen
Polske flyselskap
Hardangerkutter

Hardangerkutter er nemninga på ein lokal variant av båttypen kutter som særleg vart bygd i Hardanger og Sunnhordland. Hardangerkutterane skil seg frå mørekutterane ved meir utlagd hekk, flatare botn og meir langsmal skrogform.

Mange kutterar vart innførte frå England og var eit førebilete for dei norske skipsbyggjarane. Men det var òg folk frå Noreg som fekk stipend og vart sende til Holland for å læra å byggja sluppar slik dei bygde dei der.

Dei eldre norske kuttarane eller sluppane som dei òg vart kalla i Hardanger og Sunnhordland var frå gamalt av «dryge» i skroget, men etterkvart vart dei smekrare akter og til sista vart dei òg smekrare i baugen. Desse fartøya utvikla seg jamt med jakta, truleg frå 16–1700-talet.

Spesielt for kutterane frå Sunnhordland og Hardanger den siste tida var at dei var bygde for rask seglas, «sildasegling», i motsetnad til t.d. mørekutterane som vart bygde for å tola meir grov sjø, med brattare hekk og meir spring og gjerne meir kubben form. I Sunnhordland og Hardanger var hovudtrekka at hekken låg meir utover og botnen/botnreiset flatare og meir strekt i lengda. Bakdelen med desse skroga var at dei slo meir både framme og akter i grov sjø; dei dreiv òg meir enn mørekutterane og dei engelske kutterane når dei låg «bakka på» i dårleg vêr.

Dei fleste hardangerkutterane vart bygde i Sunnhordland. Nokre av dei mest kjende stadene er Ølve, Rosendal, Sunde, Halsnøy, Sagvåg og Jondal. Men det vart bygt fartøy ved kvar strand der dei hadde tilgjenge på materiell og fagfolk til å leia arbeidet. Desse reiste mykje rundt i byrjinga.

Bakgrunnsstoff 
 Om hardangerkutteren M/K «Vikingen» hjå Hardanger Fartøyvernsenter 

Norske seglskip
Båtar frå Vestland
Hardanger
Sunnhordland
Hallarøya

Hallarøya er eit stadnamn som finst fleire stader langs kysten av landskapa Nordmøre og Fosen:

 Hallarøya på Frøya
 Hallarøya på Hitra
 Hallarøya på Smøla
 Hallarøya på Tustna

Norske stadnamn
Hallarøya på Tustna

For andre øyar med namnet «Hallarøya», sjå fleirtydingssida Hallarøya.

Hallarøya er ei øy i Aure kommune på Nordmøre.

Tustna
Øyar på Nordmøre
Hallarøya på Hitra

For andre øyar med namnet «Hallarøya», sjå fleirtydingssida Hallarøya.

Hallarøya er ei øy i Hitra kommune i landskapet Fosen i Trøndelag fylke.

Geografi i Hitra
Øyar i Trøndelag
Hallarøya på Frøya

For andre øyar med namnet «Hallarøya», sjå fleirtydingssida Hallarøya.

Hallarøya er ei øy i Frøya kommune i landskapet Fosen i Trøndelag fylke.

Geografi i Frøya
Øyar i Trøndelag
Quechuaer

Quechuaer er ei folkegruppe av amerikanske urfolk og utgjer eit etnisk mindretal i Sør-Amerika som snakkar quechua. Dei er etterkommarar etter inkafolket.

Amerikanske urfolk
Line

Line og Lina er kvinnenamn som opphavleg var kortformer for
Karoline og Karolina. Namna har dermed same tyding som mannsnamnet Karl, altså «fri» eller «kraftfull». Dei har begge norsk namnedag den 20. januar.

Bakgrunnsstoff 

Kvinnenamn
Centrum

Centrum var eit norsk politisk parti som stilte til val 1894–1900. Ofte sett på som ein austnorsk avleggjar av Moderate Venstre. Ideologisk var partiet nært knytt til den konservative delen av folkehøgskulerøyrsla. Formann var Frits Hansen. Etter 1900 gjekk partiet inn i Høgre.

Tidlegare norske politiske parti
Katla

Sjå òg Katla (fleirtyding).

Katla er ein islandsk vulkan som er kjend som ein av dei farlegaste på øya. Han ligg nord for Vík í Mýrdal og aust for den vesle isbreen Eyjafjallajökull. Vulkantoppen er på 1 512 meter, medan breen Mýrdalsjökull som ligg over han har ein flatevidd på 595 km². Vulkankrateret har ein diameter på 10 km. Katla har vist teikn på uro den siste tida og geologar fryktar at eit utbrot er i vente i nær framtid.

Vulkanen har utbrot med rundt 40 til 80 års mellomrom. Det siste utbrotet var i 1918, men det kan ha vore eit lite eitt i 1955, så vulkanen blir nøye vakta for teikn på eit nytt. Sidan 930 har ein dokumentert 16 utbrot. Eldgjá og Lakagigar er med i det same vulkanske systemet, slik at det kan reknast som eitt av dei kraftigaste i verda.

Før hringvegur (den islandske ringvegen) vart bygd frykta folk å reise over sletta føre vulkanen fordi det ofte oppstår jökulhlaup og det er djupe elvar som må kryssas. Særleg farleg var jökulhlaupen etter utbrotet i 1918. Då utbrotet i 1755 var på sitt verste vart flaumvassføringa estimert til mellom 200 000–400 000 m³/s. Til samanlikning er den samanlagte middelvassføringa til Amazonaselva, Mississippielva, Nilen og Chang Jiang om lag 290 000 m³/s.

Referansar

Bakgrunnsstoff 

 Det geovitskaplege instituttet på Island om Katla
 Webkamera frå Katla 

Vulkanar på Island
Fjell på Island
Subglasiale vulkanar
Aktive vulkanar
VEI-5-vulkanar
Karoline

Karolin, Karoline og Karolina, som òg kan ha C som første bokstav, er kvinnenamn som kjem frå det norrøne mannsnamnet Karl gjennom latin Carolus. Carola er eit tilsvarande namn. Namna har same tyding som Karl, altså «fri» eller «kraftfull». 

Namna har kortformer frå begge endar av namnet. Caro er særleg brukt på tysk og Carol eller Carrie på engelsk, medan Line og Lina er skandinaviske kortformer.

Karoline har norsk namnedag den 28. januar. Karolina har svensk namnedag 20. mai.

Kjende namneberarar 
 Caroline av Ansbach (1683-1737),  dronning av Storbritannia og Irland 
 Caroline Mathilde (1751-1775), dronning av Danmark-Noreg
 Caroline av Braunschweig-Wolfenbüttel (1768-1821), dronning av Storbritannia 
Karoline Pichler (1769–1843), austerriksk forfattar
Karoline von Günderrode (1780–1806), tysk diktar
Karoline Seidler-Wranitzky (1790–1872), tsjekkisk operasopran
Caroline Pierson (1811-1899), tysk forfattar
Caroline Klauhold (1812-1867), tysk kunstnar
Karoline Bjørnson (1835–1934), norsk skodespelar
 Tove Karoline Knutsen (f. 1951), norsk kunstnar og politikar
 Karoline Frogner (f. 1961), norsk dokumentarfilmskapar
 Karoline Krüger (f. 1970), norsk songar og musikar
 Karoline Dyhre Breivang (f. 1980), norsk handballspelar

Stader
Caroline-øya i Kiribati
 Karolinane vest i Stillehavet

Annan bruk
Karolineprisen er ein norsk pris for vidaregåande skular

«Caroline» er brukt i tittelen til fleire songar, som:
Caroline av Status Quo
Caroline av Fleetwood Mac på Tango in the Night

La Caroline, eit klassisk pianostykke av Carl Philipp Emanuel Bach
Sweet Caroline av Neil Diamond

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

Kvinnenamn
Førenamn av latinsk opphav
Førenamn av norrønt opphav
Asiana Airlines

Asiana Airlines er eit av Sør-Korea sine to store flyselskap. Det er både mindre og yngre enn Korean Air. Asiana sitt hovudkvarter og internasjonale hub er Incheon International Airport, og innanlandsknutepunktet er Gimpo. Asiana har floge sidan 1988. Per 31. desember 2003 eig Kumho Asiana Group 46,33 prosent av Asiana via sine dotterselskap.

Flåte 

Asiana Airlines har fylgjande fly (per mars 2005):
 1 Airbus A320-200 (1 til er bestilt)
 2 Airbus A321-100
 13 Airbus A321-200
 1 Airbus A330-300 (2 til er bestilt)
 12 Boeing 737-400
 3 Boeing 737-500
 13 Boeing 747-400
 11 Boeing 767-300
 5 Boeing 777-200

Bakgrunnsstoff 

 Offisiell nettstad

Sør-Korea
Skipingar i 1988
Sørkoreanske flyselskap
Spanair

Spanair S.A. er eit spansk flyselskap som vart danna i desember 1986. 51 % av selskapet er eigd av Spanair Holding (10 % Teinver S.A. og 90% SAS) og 49 % er eigd av SAS.

Flyselskapet har hovudkvarter i Palma de Mallorca og starta med flygingar i 1988. Selskapet er medlem av Star Alliance og er majoritetseigar i Aerolineas Argentinas.

Fakta 
Per. februar 2004 hadde selskapet:
 49 fly
 2610 tilsette
 346 daglege flygingar
 8 128 143 passasjerar (i 2001)

Flåte 
Spanair-flåten inneheldt fylgjande fly per mai 2005:

 14 Airbus A320-200 (eit til på bestilling)
 5 Airbus A321-200
 3 McDonnell Douglas MD-81
 10 McDonnell Douglas MD-82
 20 McDonnell Douglas MD-83

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Spanair
 Spanair Fleet Detail
 Spanair Passenger Opinions 

Spania
Skipingar i 1986
Spanske flyselskap
United Airlines

United Airlines er eit amerikansk flyselskap med IATA-koden UA og ICAO-koden UAL.  Det er verdas største om ein tel talet på destinasjonar. 
Hovudkontoret er i Willis Tower (tidlegare Sears Tower) i Chicago i Illinois. Selskapet har rundt 88 500 tilsette og opererer over 715 fly. United Airlines var ein av grunnleggjarane av Star Alliance, den første og største flyselskapalliansen i verda. 

Hovudflyplassane selskapet bruker er O'Hare, Washington Dulles, Denver, San Francisco og Los Angeles internasjonale lufthamn. Hovudkonkurrentane til selskapet er American Airlines, Delta Air Lines og Southwest Airlines.

To fly frå United Airlines vart kapra og brukt under terroråtaka 11. september 2001. UA var tidlegare eit dotterselskap av Boeing.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Nettstaden til United Airlines
 United Airlines Fleet Detail 

Føretak skipa i 1934
USA-amerikanske flyselskap
1934 i USA
Malawi

Malawi er eit land i Aust-Afrika som grensar til Tanzania, Zambia og Mosambik. Landet er prega av Malawisjøen, som utgjer ein femdel av flatevidda. Det malawiske flagget viser sola som går ned over denne sjøen.

Historie 
Malawi var britisk protektorat med namnet Nyasaland frå 1891. I 1953 blei Nyasaland med i ein føderasjon med Rhodesia (seinare Zimbabwe og Zambia). Landet fekk fullt sjølvstyre i 1963. Føderasjonen med Rhodesia vart oppløyst i desember 1963, og 6. juli 1964 blei Malawi ein sjølvstendig stat.

Økonomi 
Malawi er eit av dei minst utvikla landa i Afrika økonomisk sett. Gjennomsnittsinntekta per innbyggjar er mellom dei aller lågaste i verda. Jordbruksprodukt utgjer heile 90 prosent av landets samla eksport. Tobakk er viktigast, og står for tre firedelar av Malawis samla valutainntekter.

Klima 
Forholda i Shiredalen er tropisk med høge temperaturar året rundt og ein ubehageleg kombinasjon av varme og fukt i regntida. 

Det høgareliggande Lilongwe har derimot eit meir behageleg klima og lågare temperaturar. I perioden november til februar kan derimot både temperaturen og fukta bli så pass høg at ein kan få ubehagelege forhold. Over 1500 m er det ikkje uvanleg med frost i perioden frå april til august, og det kan òg vere kjølig på dagtid om det er skya vêr. Mykje av regnet som kjem i samband med den intertropiske konvergenssona kjem i form av kraftige torebyer, men ein kan òg ha regnvêr som varer to til tre dagar. 

Fjellområda sør og nord i Malawi er blant dei våtaste områda i denne delen av Afrika med ein årleg nedbørsnormal mellom 1500 og 2000 mm. Den kraftigaste nedbøren kjem derimot i mars eller april, noko som er uvanleg for denne delen av Afrika, men ein har som regel litt nedbør året rundt. Det meste av landet har ein årleg nedbørsnormal mellom 875 og 1250 mm.

Bakgrunnsstoff 

 Folkevett 2002 - om svolt og dårleg styring i Malawi

 
Land i Afrika
Kystlause land
AU-land
Austrian Airlines

Austrian Airlines (Österreichische Luftverkehrs AG) er det internasjonale flyselskaper i Austerrike. Sidan 2003, har Austrian Airlines operert som Austrian. The airline flies out of Vienna International Airport in Vienna, Austria.
Dei brukar IATA-koden OS og ICAO-koden AUA

Flåte 

I juli 2009 hadde flyselskapet desse flya:

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Austrian Airlines
 Austrian Airlines Passenger Opinions

Transport i Austerrike
Skipingar i 1957
Austerrikske flyselskap
Fyrstikk

Fyrstikker er pinnar med brennbare kjemikalier i eine enden. Desse tek lett fyr, slik at ein kan starta ein eld med ei fyrstikk. Fyrstikker kan òg brukast som lyskjelde, men slokner så snart pinnen er oppbrunnen.

Historie 
Ei tidleg fyrstikk blei utvikla i Kina i 577. Dette var små svovelimpregnerte furupinnar.

Den første moderne fyrstikka blei laga i 1805 av K. Chancel, som var assistent til professor L. J. Thénard i Paris. Fyrstikkhovudet var laga av ei blanding av natriumklorat, svovel, sukker og gummi. Ein sette fyr på dei ved å dyppa dei i ei lita asbestflaske fylt med svovelsyre. Ettersom fyrstikken var dyre og farlege å bruka, blei dei aldri mykje brukte.

Det var den engelske kjemikaren John Walker som laga dei første fyrstikkene som blei tende ved friksjon i 1827. Arbeidet hans bygde på det Robert Boyle hadde gjort med svovel og fosfor. Walker oppdaga at ei blanding av antimon(III)sulfid, natriumklorat, gummi og stive kunne ta fyr om ein slo det mot ei ru overflate. Kjemikaren kalla oppfinninga si congreves, men ho Samuel Jones tok seinare patent på henne og selde fyrstikkene som lucifers. 

Dei første fyrstikkene hadde ein ustø flamme som var svært sterk i byrjinga og gav frå seg ei vond lukt. Likevel blei dei mykje brukte, og førte til ein tydeleg vekst i talet på røykarar. Kvit fosfor, innført i 1831 for å redusera lukta, viste seg å føra til farlege knokkelmisdanningar og blei forbode.

Trygge fyrstikker 
Eit tiår seinare, i 1844, kom svensken Gustaf Erik Pasch på å skilja dei brennbare ingrediensane, slik at nokre av dei sat i fyrstikkhovudet og nokre på ein særskild tennoverflate. Johan Edvard Lundström forbetra oppfinninga ti år seinare. Fyrstikka inneheldt no antimon(III)sulfid og natriumklorat, medan tennoverflata hadde knust glas og raud fosfor. Varme frå friksjonen når ein dreg fyrstikka over tennoverflata gjer den raude fosforen om til kvit; denne tek fyr som raskt går over til å brenna treet i fyrstikka. 

Særskilde fyrstikkesker med fyrstikker inni og ein særskild tennoverflate på sida blei først laga rundt 1890 av amerikanaren Joshua Pusey.

Fyrstikker i kulturen 

Sjølv om moderne fyrtøy som lighterar er funne opp, bruker ein fortsatt fyrstikker, særleg til å tenna bål eller levande lys. 

Det vesle mirakelet det er å laga ny eld har gjort fyrstikka til eit slags symbol på liv, men det at elden er så kortliva gjer henne mindre eigna til å stå for håp og ettertanke på same måte som levande lys. Fyrstikkene i eventyret «Den lille pige med svovlstikkerne» av H.C. Andersen gjev dermed berre svært kortvarig lindring.

Kjelder 
 «Match» på engelsk Wikipedia

Bakgrunnsstoff 

Eldtenning
Lyskjelder
Blome

Blom, blome eller blomster er ein plantedel brukt til forplanting av frøplantar. Blomar har ofte fine, fargerike kronblad eller god lukt for å lokka til seg  pollinerande insekt og andre dyr. Etter at ein blome er blitt pollinert kan han omdannast til ei frukt.

I daglegspråket kan blome visa berre til dei vakre, fargerike delane av ein plante, medan mindre imponerande, grønare blomar ikkje blir rekna med. Dersom ein plante berre har stengel og blad og ein fin blome på toppen, kan ein òg kalla heile planten ein blome. Har ein plante fleire små blomar tett saman, som i korgplantefamilien, blir ofte heile blomesamlinga rekna som éin blome.

Bruk 

På grunn av utsjånaden og den gode lukta blir mange ulike blomar brukte til å pynta med, inne som ute, som gåver og til seremoniar. Dei har òg inspirert ei rekke kunstnarar, særleg innan biletkunst og litteratur.

Ein del blomar kan også brukast til å laga mat og drikke. Nokre matblomar er hyll, løvetann, stemorsblom og syrin.

Oppbygging 

Ein typisk blome er sett saman av desse delane:

 begerblad, calyx, som regel ufarga, det vil seia grøne
 kronblad, corolla, som regel farga, det vil seia med andre fargar enn grønt
 støvblad, androecium (frå gresk andros, 'mann') som inneheld støvtråden som ber støvknappen
 fruktblad, gynoecium (frå gresk gyne, kvinne') med ein griffel som leier til frøanlegga. Spissen på griffelen heiter støvfangar.

Bakgrunnsstoff 

Plantemorfologi
Frøplantar
 
Planteformeiring
Frukt

Omgrepet frukt har ulik tyding i daglegtale og i botanikken.

I daglegtale er frukt ein ting som veks på tre eller andre plantar, og som kan etast med svært lite førebuing. Frukter inneheld gjerne mykje sukker og kan hende også syrer. Dei blir hovudsakleg etne fordi dei er søte og smaker godt, og ikkje først og fremst for å metta. Ei frukt er gjerne så lita at vi kan halde ei med ei hand, men så stor at det er vanskeleg å halde fleire.

Botanisk sett er frukt ei vid tyding som omfattar den mogne fruktknuten til ein blome og frøa hans. Det me i daglegtale kallar frukt er også frukter biologisk, men det er også bær, nøtter, belgar, og i tillegg mykje anna som ikkje kan etast.

Ulike slag frukt i botanikken 
Botanisk skil ein mellom to hovudtypar, ekte frukt og falsk frukt. Desse siste inneheld fleire delar av blomen enn berre fruktemnet.

Frukt i skjæringspunktet 

 Ting som er frukt etter daglegspråksdefinisjonen men ikkje etter den botaniske definisjonen
 rabarbra
 Ting som er frukt etter den botaniske definisjonen men ikkje etter daglegspråksdefinisjonen
 agurk, squash, graskar, mais, tomatar, grønpepper, allehånde
 nøtter 
 bær

Bakgrunnsstoff

 
Botanikk
Mat
Planteformeiring
Vokalharmoni

Vokalharmoni er eit fonologisk fenomen som krev at alle vokalane innanfor eit domene, til dømes innanfor same ordform, skal vere av same slag. 

Nesten alle uralske og altaiske språk har vokalharmoni. I tillegg er fenomenet dokumentert i fleire bantuspråk, akanspråk, yokutsanspråk, maiduanspråk, utianspråk, coosanspråk, dusunspråk, nilotiske språk, og i enkeltspråka telugu, koreansk takelma, nez percé og coeur d'alene.

Omlyd, som ein finn i dei fleste nolevande germanske språka, er eit liknande fenomen. Andre språk har også konsonantharmoni, men det er mykje mindre vanleg på verdsbasis.

Typar av vokalharmoni 

Det er to hovudtypar av vokalharmoni, velar vokalharmoni og labial vokalharmoni.

Velar vokalharmoni 

I velar vokalharmoni kan alle vokalane vere berre fremre eller berre bakre. Eit døme på eit slikt system er finsk. Her kan ordet ha dei bakre vokalane /a, o, u/, som i kalu «reiskap; penis» eller dei fremre vokalane /ä, ö, y/, som i käly «ektefelles søster; brors kone, ektefelles brors kone», men ikkje begge delar. *kaly og *kälu er dermed umoglege finske ord. Merk at vokalane /i, e/ i finsk er nøytrale, og kan opptre i lag med bakre vokalar (som i Suomi «Finland»), men ord med berre nøytrale vokalar i stammen krev fremre vokalar i suffiksa, dvs. vi har tili «konto», og tilillä (men ikkje *tililla) «på kontoen».

På grunn av dette kan finsktalarar ha problem med å uttala utanlandske ord som ikkje har vokalharmoni. «Olympia» blir til dømes «olumpia», medan lånord kan takast inn på ulike vis, anten ustandardisert (som chattailla/chättäillä), eller utan vokalharmoni (som polymeeri, autoritäärinen).

Labial vokalharmoni 
I labial vokalharmoni kan alle vokalane vere berre runda eller berre urunda.

Blanda system 
Det finst også blanda system, som tyrkisk. I rota må vokalane harmonere både etter aksen fremre/bakre og etter aksen runda/urunda. Døme...

Andre system 
Det finst også andre vokalharmonisystem.
Aqua

Aqua (tidlegare Joyspeed) er ei dansk-norsk pop/dance gruppe.

Gruppa blei kjend over heile verda for songen «Barbie Girl» og har totalt seld rundt 28 millionar album og singlar. Dei song i pausen under Eurovision Song Contest 2001.

Utgjevingar 
Album 
 1997: Aquarium
 1998: Mania Remix
 2000: Aquarius
 2009: Greatest hits
 
Singlar (under namnet Joyspeed)
 1995: Itzy Bitzy Spider 

Singlar 
 1996: Roses Are Red
 1997: My Oh My
 1997: Barbie Girl
 1997: Doctor Jones
 1997: Lollipop (Candyman)
 1998: Turn Back Time
 1998: Goodmorning Sunshine
 1998: Didn't I
 2000: Cartoon Heroes
 2000: Around The World
 2000: Bumble Bees
 2000: We Belong To The Sea
 2009: Back To The 80's
 2009: My Mamma Said
 2009: Spin Me A Christmas
 2011: How R U Doin?

Bakgrunnsstoff 
 Offisiel nettstad
 Aqua facebook
 Offisiel Aqua Twitter
 Offisiel Aqua MySpace

Danske musikkgrupper
Norske popgrupper
Musikkgrupper frå 1980-talet
Musikkgrupper skipa i 1989
Elektrisk dobbeltlag

Det elektriske dobbeltlaget er ei samling av ion rundt suspenderte partiklar i ei løysning. Partiklane har lada overflate. Denne tiltrekk ion med motsett ladning. Dobbeltlaget består av sternlaget, der iona følgjer partikkelrørslene og det diffuse laget. I det diffuse laget vert iona både tiltrekte av partikkelen og fråstøytte av sternlaget. Dette vert gradvis tynnare til ionekonsentrasjonen er som i resten av løysninga, og ion med same ladning som partikkelen kan finnast her. 

Fysikalsk kjemi