alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Hovudtelefon

Hovudtelefonar eller øyretelefonar er små høgtalarar som enten er plasserte rett utanpå det ytre øyret, eller sette eit lite stykkje inn i øyregangen. Når ein brukar øyretelefonar kan ein høyra på til dømes musikk, nyhende, osb., utan å forstyrra andre. Dei vert òg nytta for å høyra på musikk medan ein går, spring eller syklar, eller medan ein nyttar offetnlege transportmiddel som tog, buss og fly.

Utanpåliggjande hovudtelefonar 
Hovudtelefonar av den utanpåliggjande typen delast inn i tre klassar: Lukka, halvopen og open.

Opne øyretelefonar

Den heilopne typen er open både mot øyret og utover. Høgtalarelementa heng da litt utanfor øyret. Ny teknikk har løyst det tidlegare problemet med nivåfall i bassen på opne hovudtelefonar. Desse heilt opne løysningane kan gje ein meir naturleg lyd. Den opne typen slepp gjennom lyt frå/til utsida, og høver best i støyfrie omgjevnadar og/eller når det ikkje er andre til stades. Den typen vert som oftast rekna for å gje noko beter lydkvalitet, og vert ofte nytta av av lydteknikarar, som miksar lyd i samband med til dømes kringkasting, men òg av andre som set pris på god lydkvalitet. Det finst òg ein mellomting, i form av sokalla halvopne øyretelefonar.

Lukka øyretelefonar
Den lukka typen har den fordelen at dei isolerer lyd bra. Dei hindrar lyd i å trenga inn og forstyrre lyttaropplevinga, og dei hindrar samstundes lyden i å lekka ut og forstyrre dei rundt. Ein annan føremon med den lukka konstruksjonen er den gode attgjevinga av bass den kan gje. Ulempa er at lyden ofte blir mindre open.

Halvopne øyretelefonar

Den halvopne typen har ein pute som sluttar tett rundt eller mot det ytre øyret, med ein kappe som er open utover. Denne typen har blitt veldig vanleg i seinare tider. Puta er med på å gje god attgjevinga av bassområdet, samtidig som den opne konstruksjonen bidreg til ein open og luftig lyd.

Øyreproppar 

Små øyretelefonar plasserte i øyrekanalen vert gjerne kalla «øyreproppar». Denne typen vert ofte nytta av dei som lyttar på musikk medan dei går, syklar eller reiser med offentleg transport, som tog og buss. Det finst eit utal med forskjellige variantar, brå billige versjonar med hus av plastikk, til profesjonale versjonar, laga av ulike materialar. På grunn av at øyrekanalen vert stengd av frå omverda dempar dei støy, men samstundes kan det vera eit problem at brukarane ikkje får med seg sirener og andre varsellydar. Etter som dei stenger av øyregangen er dei i stand til å gje att kraftig bass. Lydtrykket kar bli svært stort og mange har fått nedsett hørsel etter å ha spela for høg musikk.

Arbeidsprinsipp 
Det finst fleire typar hovudtelefonar til ulike høve. Dynamiske element er vanlegast, medan dyrare elektrostatiske hovudtelefonar er sjeldnare.

Bakgrunnsstoff 

 
Audioteknologi
Lyd
Truls Graff

Truls Johannesen Wiel Graff () var ein norsk embetsmann som verka som amtmann i Hedmark og Finnmark.

Graff var fødd 16. april 1851 på garden Øhr i Idd i Østfold. Han blei gift med Benta T.M.C. Baastad i 1882. Dei fekk sju ungar.

I 1890 var Graff konstituert amtmann i Hedmark ei tid, etter at Ludvig Kyhn døydde i stillinga. Seinare var han amtmann i Finnmark frå 1896 til 1906.

Fotnotar 

Folk frå Halden
Norske embets- og tenestefolk
Norske amtmenn
Augestikkarar

Augestikkarar eller augnestingarar (Odonata) er ei gruppe flygande rovinsekt som finst i samband med ferskvassystem over heile verda. Det er beskrive 5000 nolevande artar i tillegg til ei lang fossilrekkje som går attende til karbontida. 45 artar er registrerte i Noreg.

Me reknar med to viktige undergrupper av augestikkarane; libellar og vassnymfer. Desse skil seg frå kvarandre ut frå korleis dei ber vengjene når dei sit.

Namn 
Det norske namnet tilsvarar det tyske «augenstecher» og viser til folketrua om at augestikkarar kan stikke ut augo på mennesker.  Også andre namn viser til ulike oppfattingaromat augestikkarar skal vera farlege for menneske. I tilegg til å kunna flyga etter augo for å stikke, skulle dei kunna leggja egg i øyro. I Nordland blei augestikkarar nokre stader kalla «ørsnik», «ørsnegl», «ørsnell» eller «ørsnil». Frå Rogaland kjenner ein namnet «helvedesnaver». Denne trua spegler ikkje røyndommen - ikkje berre er augestikkarar heilt harmlause for menneske, dei kan ikkje ein gong stikka.

Kjenneteikn 
Vaksne augestikkarar har store fasettaugo og lange, trådforma antenner. Munndelane har kraftige mandiblar og er av tyggje-typen. Labium (underleppa) er modifisert til eit klyngjeorgan som grip tak i maten.

Vengjene til augestikkarane er avlange og fest direkte til vengjemuskulaturen. Det er alltid fire av dei, og samspelet mellom dei hjelpar dyret å manøvrera. Den spesielle oppbygnaden deira gjer at dei mellom anna kan stå stille i lufta.

Bakkroppen til ein augestikkar er tynn og avlang, og består av ti segment. Hannen har kjønnsdelar på andre og tredje sternitt. Hjå dei vasslevande nymfane sit det traké-gjeller på dei siste kroppssegmenta eller i rektum.

Levesett 
Augestikkarar er, både som nymfer og som vaksne, aggressive rovdyr. I nymfestadiet et dei ymse botnlevande virvellause dyr, i særskilde høve òg fiskeyngel og rumpetroll, medan dei vaksne fangar flygande insekt i lufta. Dei er såleis særs nyttige dyr sett frå ein menneskeleg ståstad; sidan dei et så store tal på skadedyr (til dømes mygg). 

Hannane hevdar revir. Paring skjer i lufta.

Freda artar i Norge 
Nokre av dei norske artane av augenstikkar er freda: 

 Grå torvlibelle,  Leucorrhinia albifrons (Burmeister, 1849)
 Vassliljetorvlibelle, Leucorrhinia caudalis (Carpentier, 1840) 
 Stor torvlibelle, Leucorrhinia pectoralis (Carpentier, 1825)

Galleri

Kjelder 

 Brusca & Brusca: Invertebrates Sinauer Associates 2003
 Norsk entomologisk forening om tal på augestikkarartar i Noreg
 Greve, Lita. 1995. Insekter og kulturhistorie – noen smakebiter fra et «mangeslungent» område.  Insekt-Nytt 20 (1/2) side 52-56.

 
Insekt
Romsonden Dawn

Dawn er ein romsonde som har gått i bane kring protoplaneten og asteroiden Vesta, og som no går i bane kring dvergplaneten Ceres. Han vart skoten opp 27. september 2007 og er den fyrste romsonden som har gått i bane rundt ein himmellekam for deretter å reisa vidare og gå i bane rundt ein annan.

Dawn drog frå Vesta i september 2012 og nådde Ceres 6. mars 2015. Dawn vart då den fyrste romsonden til å gå i bane kring ein dvergplanet.

Vitskaplege mål 

Målet med Dawn er å få greie på forholda og prosessane som fann stad i byrjinga på solsystemet ved å studera to av dei største protoplanetane som framleis er intakte etter danninga. Ceres og Vesta har motståande karakteristikkar som truleg skriv seg frå at dei vart danna to ulike plassar i solsystemet. Ein trur at Ceres inneheld ein god del is, medan Vesta skal vera sett saman mest av stein og har kan henda hatt vulkansk aktivitet på overflata.

Dawn har med seg kamera for observasjon og navigasjon, visuell- og infraraudspektrometer i tillegg til eit gamma- og nøytronspektrometer. Ved å studera radiosignala sende frå Dawn vil ein òg kunna nytta seg av hovudantenna som eit vitskapleg instrument.

Fem prosent av alle meteorittane funne på jorda, sokalla HED-meteorittar, går ein ut frå at ættar frå Vesta. Dawn vil vera i stand til å stadfesta dette, og dessutan om nokon meteorittar skulle stamma frå Ceres.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Nettstad for Dawn hjå JPL.

Romsondar
Discovery-programmet
Romutforsking i 2007
Ordførarar i Vefsn

Ordførarar i Vefsn har, sidan Vefsn kommune vart etablert i 1838, vore:

Kjelder 
 Drevja.com
Kvås

Kvås er ein tidlegare kommune i Vest-Agder. I 1909 vart Kvås og Austad skilt ut frå Lyngdal som eigne kommunar.

Frå 1837 var Kvås, Austad og Å ein del av Lyngdal formannskapsdistrikt. Frå 1. januar 1963 gjekk Austad og Kvås inn i Lyngdal igjen. 

I Kvås ligg Kvås videregående skole, som er ein kristen internatskole som vart oppretta i 2005. Kvås Folkehøgskole låg òg i bygda i meir enn 80 år, men vart nedlagt i 2006. Kvås kyrkje ligg òg her.

Elva Lygna renn gjennom Kvås, og dannar Kvåsfossen.

Bakgrunnsstoff 
 SSB: Folketal i Kvås 1951-1962

Tidlegare kommunar i Vest-Agder
Norske kommunar skipa i 1909
Norske kommunar nedlagde i 1963
Historie i Lyngdal
Geografi i Lyngdal
Ordførarar i Drevja

Ordførarar i Drevja var tida 1927-1962, då Drevja var eigen kommune atskilt frå Vefsn:

Kjelder 
 Drevja.com
 Møteprotokollar Drevja Formannskap
Ordførarar i Mosjøen

Ordførarar i Mosjøen var i 1875-1962, den tida byen Mosjøen var eigen kommune, atskilt frå Vefsn:

Referansar

Kjelder 
 Drevja.com

 

no:Politikk i Mosjøen#Liste over ordførere
Ordførarar i Elsfjord

Ordførarar i Elsfjord var, frå Elsfjord vart utskilt frå Hemnes som sjølvstendig kommune i 1929 til han vart innlemma i Vefsn i 1962:

Kjelder 
 Drevja.com
Elvemusling

Elvemusling eller elveperlemusling (Margaritafera margaritafera) er ein ferskvasslevande musling som finst i temperert, rennande vatn på den nordlege halvkula. Arten er truga av utrydjing, hovudsakleg på grunn av forsuring av vassdrag. I tidlegare tider var han òg ein viktig ressurs som produsent av perler.

Elvemuslingen heldt til i låglandet i elvar med stille til middels straum. Dei finst på dei fleste typar substrat, og lever av mikroorganismar dei filtrerer or vatnet med gjellene sine. Larvane lever parasittisk i gjellene til laks eller aure.

Bestanden i Noreg er mellom dei sterkare i verda, men han er likevel rekna som sårbar av norsk raudliste. Særleg sør for Dovre er bestanden på veg ned; mykje fordi det ikkje skjer formeiring i nokon særleg grad. Dette kan ha fleire årsaker, mellom anna endringar i vertsdyrbestandane eller at dei individa som finst er over formeiringsdyktig alder.

Raudlistevurdering 
Muslingane flyttar seg i lita grad etter at dei har etablert seg på elvebotnen. Spreiing innover i vassdrag og mellom vassdrag skjer derfor medan muslinglarvane er festa til vertsfisken. Dyra blir normalt 150–200 år gamle i Noreg, men det er funne dyr i Sverige som er rundt 280 år gamle. I raudlistesammenheng blir likevel nytta ei antatt generasjonstid på 33 år. Tidlegare var perlefiske ei viktig årsak til tilbakegang, men dette har no opphøyrt, sjølv om det framleis slår noko ulovleg plukking. No er faktorar som eutrofiering, erosjon frå lands- og skogbruksområde, forsuring, utrydding av vertsfisk, vassdragsregulering, kanalisering, bekkelukking, drenering av myrar og anna utmark, snauhogst og giftutslepp m.m. viktigare.

Vassdragsreguleringar påverkar i stor grad den naturlege vassføringa i elvar og bekker og vil derfor kunna endra habitatet til muslingane ved at variablar som flaum, vassfart, vanndekt areal og substratkvalitet blir påverka. På grunn av elvemuslingens strenge habitatkrav kan vasskraftreguleringar derfor potensielt føra til betydelege forstyrringar.

Konklusjon: Trass i at nokre bestandar synest å ta seg sakte opp, blir det forventa framleis bestandsnedgang på grunn av diverse truslar mot leveområda til arten, og arten vart sett på raudlista i 2021 som Sårbar (VU) grunna ein forventa nedgang i førekomstarealet til arten og/eller redusert kvalitet på levestadane. Noreg har eit betydeleg ansvar for å ta vare på elvemuslingen i Europa.

Fotnotar

Bakgrunnsstoff 
 Verdt å vite om elvemuslingar
 Handlingsplan for elvemusling

Muslingar
Dyr i Noreg
Dawn

Sjå romsonden Dawn for romsonden med same namn.

Dawn er engelsk for 'morgongry'. Det er eit engelsk slektsnamn, og blei teke i bruk som kvinnenamn i engelsktalande delar av verda på 1900-talet.

Namneberarar 
 Dawn Evelyeen Paris (1918–1993), kjend som Dawn O'Day og Anne Shirley, amerikansk skodespelar
 Dawn Black (f. 1943), kanadisk parlamentsmedlem
 Dawn Butler (f. 1969), britisk parlamentsmedlem
 Dawn French (f. 1957), britisk skodespelar
 Dawn Penn (f. 1952), jamaikansk songar
 Dawn Primarolo (f. 1954), britisk parlamentsmedlem

Slektsnamn 
 Marpessa Dawn (f. 1934), amerikansk skodespelar

Annan bruk 
 Dawn, ei pakistansk riksavis
 Asteroiden Dawn
 Romsonden Dawn

Sjå òg 
 Namn med liknande tyding: Alba, Gry

Bakgrunnsstoff 

Kvinnenamn
Førenamn av engelsk opphav
Engelske ord og uttrykk
Engelske førenamn
Namn knytte til tid
Muslingar

Muslingar er ei klasse blautdyr med todelte, symmetriske skal som er hengsla ved ryggen. Gruppa omfattar over 20 000 artar som finst både i ferskt, brakt og salt vatn. I Noreg kjenner me litt over 220 artar.

Muslingar skil seg frå andre blautdyr mellom anna gjennom at hovudet er sterkt redusert og manglar augo og raspetunge. Dei lever av plankton og detritus dei filtrerer or vatnet med gjellene sine, og fører det til munnen med ein rad flimmerhår. Muslingar som ligg på botnen tek vatnet inn gjennom skalopningane sine, medan gravande muslingar pumpar det gjennom gjellene med to frie eller samanvaksne siphonar («sugesnablar»).

Evolusjonshistoria til muslingane er særs uklar, og har vore gjenstand for debatt i over 50 år. I dag brukar ulike kjelder ulike klassifiseringssystem å dela gruppa inn etter. Nokre brukar fysiske karakterar i skjelet som basis for klassifisering, andre meiner indre organ eller økologi er dei viktigaste trekka ein bør setja opp systematikken etter.

Muslingar er vanlegvis særkjønna, det vil seia at det finst ulike hann- og hoindivid.

Kjelder 
 Moen, Frank Emil & Svensen, Erling: Dyreliv i havet - Nordeuropeisk marin fauna Kom forlag 2003
 Brusca & Brusca: Invertebrates Sinauer associates 2003

 
Blautdyr
Néstor Kirchner

Néstor Carlos Kirchner () var ein argentinsk politikar, som var president i Argentina frå 25. mai 2003 til 10. desember 2007.

Kirchner vart fødd i Río Gallegos i Santa Cruz-provinsen sør i Argentina. Han avslutta jus-studiar ved Universidad Nacional de La Plata i 1976. Han var tidleg aktiv i peronist-partiet Partido Justicialista. Frå 1991 til 2003 var han guvernør i Santa Cruz-provinsen. Han stilte til val som president ved valet den 27. april 2003, som kandidat for Frente para la Victoria (Fronten for siger), som formelt var ein fraksjon av Partido Justicialista. Dette var det første presidentvalet etter den økonomiske krisa som ramma Argentina i 2001. I første valrunde kom han på andreplass med 22,2 % av røystene, litt over 2 prosentpoeng bak den tidlegare presidenten Carlos Menem. Men Menem valde å trekkja seg frå andre valrunde grunna den relativt låge oppslutninga han fekk i første valrunde, og Kirchner vart dermed automatisk president.

Kirchner vart rekna som moderat venstreorientert. Landet har opplevd kraftig økonomisk vekst i presidentperioden hans, riktignok frå eit svært lågt utgangspunkt etter krisa i 2001.

Néstor Kirchner valde å ikkje stilla til val for ein ny presidentperiode ved valet den 29. oktober 2007. I staden støtta han kandidaturet til kona si, Cristina Fernández, som vann.

Argentinske presidentar
Tabaré Vázquez

Tabaré Ramón Vázquez Rosas () var ein uruguayansk politikar og var president i Uruguay frå 1. mars 2005 til 1. mars 2010.

Tabaré Vázquez vart fødd i Montevideo. Han fullførte medisinsk utdanning som onkolog i 1972.

Frå 1990 til 1995 var han ordførar i Montevideo, for den breie sentrum-venstre-koalisjonen Frente Amplio (Breid front). Han stilte til val som Frente Amplio sin kandidat ved presidentvalet i 1994 og 1999. I 1999 vann han første valomgang, men vart slått i andre runde. Ved presidentvalet den 31. oktober 2004 var han igjen Frente Amplio sin kandidat. Denne gongen vann han valet i første valomgang med 50,45 % av røystene. Han vart dermed den første presidenten i Uruguay frå venstresida, og gjorde slutt på topartisystemet til Partido Nacional og Partido Colorado, som hadde dominert uruguayansk politikk sidan 1830. Valet av Vázquez som president vart sett som del av den større venstrebølga i Latin-Amerika, der Vázquez vert sett som ein av dei moderat venstreorienterte leiarane.

I 2008 la Vazquez ned veto mot ei lov som ville avkriminalisera abort under visse omstende dei første 12 vekene av svangerskapet. I desember same året melde han seg ut av Sosialistpartiet, som er ein del av koalisjonen Frente Amplio, grunna motstanden i partiet mot det restriktive abortsynet hans.

Tabaré Vázquez var gift og hadde fire born, ein av dei adoptert. Presidentperioden hans gjekk ut i 2010, og han stilte ikkje til val igjen.

Referansar 

Uruguayanske presidentar
Folk frå Montevideo
Krøkle

Krøkle er ein fisk i loddefamilien. Han finst både i anadrome og ferskvasstasjonære bestandar i Europa frå Biscaya til Russland. I Noreg finn me arten utelukkande som ferskvassfisk frå Mjøsa og sørover på Austlandet til Skiensvassdraget.

Krøkla er for lita til å bety noko særleg som matressurs for menneske i Noreg, men ho er særs viktig som byttedyr for aure og annan rovfisk.

Kjenneteikn 

Krøkla er lita og sølvblank med mørk rygg og lys buk. Kroppen er særs slank, med rygg- og bukfinnar plassert om lag midt mellom hovud og hale. Mellom rygg- og halefinnen har ho ei lita feittfinne utan strålar. Snuta er spiss med svakt underbitt gap. Gjellegitteret er særs tett, noko som er typisk for planktonetarar, men ho har òg kraftige tenner. I gytesesongen har dei små vortar som gjer at huda kjennest ru ut, særleg hjå hannar.

Norsk krøkle er vanlegvis opp til 15 cm lang, sjeldan meir enn 20 cm. Anadrome variantar kan bli så mykje som 45 cm.

Krøklekjøt luktar ikkje så ulikt agurk.

Levesett 
Krøkla er ein altetar som ofte lever pelagisk. Mellom anna i Mjøsa og Tyrifjorden lever dei òg som botnfisk. I levesett er dei særs mangfaldige gjennom livet, og har fleire ulike stadium.

Nyklekt krøkle på om lag 6 mm tek med ein gong til å eta planteplankton. Ho tek snart til å innlemma planktondyr som hjuldyr og ung hoppekreps i kosthaldet, før ho gradvis går heilt over på ymse planktonkreps. I vatn kor desse dyra finst tek ho til å beita på større krepsdyr som Mysis relicta og Pallasea quadrispinosa ved ei lengd på om lag 6 cm. Frå ho er 9 cm lang et ho òg mykje fiskeyngel, gjerne artsfrendar.

Krøkle gyter om våren i elveos eller i strandsona. Egga er særs små og klistrar seg fast på botnen. Kvar ho produserer særs mykje rogn; ofte heile 22-25 % av kroppsvekta hennar. Dette tyder i praksis 2500-30 000 egg per ho. Det tek om lag 3 veker før larvane klekker, dei er då 6 mm lange og tek til å ta til seg føde med ein gong. Yngelen lever pelagisk i stim, og vert vanlegvis kjønnsmogne i sitt tredje leveår.

Krøkla er ein utprega stimfisk om dagen for å beskytta seg mot rovfisk. Stimane kan bli særs store, men løyser seg vanlegvis opp når det vert mørkt om kvelden.

Kjelder 
 Sandlund, Odd Terje & Næsje, Tor F.: «Komplekse, laksefisk-dominerte fiskesamfunn på Østlandet» i Borgstrøm, Reidar & Hansen, Lars Petter (red): Fisk i ferskvann - et samspill mellom bestander, miljø og forvaltning Landbruksforlaget 2000
 Næsje, Tor Fredrik: «Krøkle» i Norges dyr - fiskene 1
 FishBase
Referansar

Ferskvassfisk
Sik

Sik (Coregonus lavaretus) er ein ferskvassfisk i laksefamilien. Han finst i innsjøar og store elvar over nesten heile den nordlege halvkula frå Sentral-Europa og nordover. I Noreg finst arten på Austlandet, langs sørlandskysten, på Jæren og i Nord-Noreg.

Kjenneteikn 
Siken er slank med sølvblanke sider, mørk rygg og kvit buk. Halefinnen er djupt kløfta, og skjela ganske store. Munnen sit ytst på snuta, og er svakt overbitt. Hannen har vorter på hovudet og ryggen i gytetida.

Vanlegvis har siken færre enn 40 gjellestavar. Han kan bli opp til 70 cm lang og 8-10 kg tung, men vert sjeldan meir enn 1 kg. Dei ulike bestandane varierer sterkt i storleik, ofte kan òg ulike variantar opptre innanfor same bestand.

Levesett 
Sik lever i innsjøar og store elvar, somme av dei kan òg gjennomføra næringsvandringar ut i brakkvatn. I store innsjøar er det ofte fleire gytebestandar av sik som har liten eller ingen omgang med kvarandre. Dei lever på ulike måtar; såkalla siksild sym til dømes i dei frie vassmassane og beitar på krepsdyrplankton medan botnsik er botnlevande og et ymse bentiske virvellause dyr. Stor sik tek òg fiskeyngel.

Gytetida er om hausten og vinteren, over fast botn. Dei kan gyta både i elvar og innsjøar, frå strandsona og ned til nærare 50 m. Yngelen klekker om våren og er då om lag 15 mm lang. Korleis livet går vidare varierer frå bestand til bestand, men vanleg storleik ved kjønnsmodning er mellom 15 og 40 cm. Når dei er så store er dei 2-10 år gamle.

Kjelder 
 Sandlund, Odd Terje: «Sik» i Norges dyr - Fiskene 1 Cappelen 1992
 Sandlund, Odd Terje & Næsje, Tor F.: «Komplekse, laksefisk-dominerte fiskesamfunn på Østlandet» i Borgstrøm, Reidar & Hansen, Lars Petter (red): Fisk i ferskvann - et samspill mellom bestander, miljø og forvaltning Landbruksforlaget 2000
 FishBase

Laksefiskar
Ferskvassfisk
Tangstikling

Tangstikling (Spinachia spinachia) er ein stiklingfisk som finst i salt- og brakkvatn frå Biscaya til Nord-Noreg, i tillegg til sørkysten av Island og i Austersjøen. Han er sjeldan nord for Lofoten.

Kjenneteikn 
Tangstiklingen er ein relativt avlang fisk med slank kroppsbygnad. Både snuta og halen er lang. Langsetter kroppssida har han lengdekjølar som består av 40-50 beinplater. Framfor ryggfinnen har han 14-17 frittståande piggar som peikar vekselvis til høgre og venstre. Gattfinnen og ryggfinnen er heilt symmetriske og dannar ei «vifte».

Hannen og hoa skil seg på at brystfinnane til førstnemnde når heilt bak til dei særs reduserte bukfinnane.

Tangstiklingen er som regel 8–14 cm lang, men kan i sørlege delar av utbreiingsområdet bli så lang som 20 cm.

Levesett 
Tangstiklingen lever, som namnet tilseier, mellom tang og ålegras ned til om lag 10 m djup. Han er godt kamuflert når han står stille i vatnet. Arten er ein rovfisk som et små virvellause dyr, egg og fiskeyngel.

Som andre stiklingar har tangstiklingen ein avansert gytebiologi. Hannen byggar eit reir i ei tangkvase av algetråder han syr saman med eit klebrig limstoff han skil ut or nyrene. Gytesesongen er frå april til juni, og fiskane er monogame. Etter ein spesiell paringsdans lokkar hannen hoa inn i reiret, kor ho legg 150-200 egg. Kort tid etter døyr ho. Hannen heldt vakt over egga til dei vert klekte etter eit par vekers tid, og vert ofte verande og halda vakt over yngelen vidare. Hannane døyr som regel etter 4-5 veker med total vakttid. Dette fell ganske godt saman med tida yngelen har brukt opp plommesekken sin.

«Vêrfisken» 
I gamle dagar nytta ein gjerne tangstiklingen til å spå vêret. Ein tørka fisken og hang han i vassrett stilling etter ei tynn snor.

Sidan fisken trekte til seg fukt i fuktig luft og vice versa, endra han tyngd ut frå luftfukta. Tyngdendringane førte til at snora vart dreidd i ulike retningar, noko som igjen førte til at sjølve fisken endra retning. Ein brukte himmelretninga fisken peikte mot til å avgjera om ein kunne venta regn eller ikkje.

Kjelder 
Moen, Frank Emil & Svensen, Erling: Dyreliv i havet - nordeuropeisk marin fauna KOM forlag 2003
Dolmen, Dag: «Tangstikling» i Norges dyr - Fiskene 2 Cappelen 1992

Stingsild
Stikling

Stikling (frå tysk Steckling, av stecken, 'putte, stikke') er ein plantedel som kan danna ein ny plante etter å ha blitt lausriven frå morplanten. Ulike plantedelar kan danna stiklingar, til dømes kvistar, blad eller røter. Den nye planten kan etablera seg i jord eller i vatn.

I hagebruk er stiklingr ein vanleg metode til å utføra vegetativ formeiring av plantar.
Formeiringsmåten er ei form for kloning, slik at ein får ein ny plante med same arvestoff som morplanten. For nokre plantetypar kan dette vera den einaste måten å formeira dei på, fordi kjønna formeiring vil gje noko ulike eigenskapar til avkommet.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Hagebruk
Planteformeiring
Ukjønna formeiring
Cseszneky

Cseszneky (på ungarsk: cseszneki és milványi gróf Cseszneky) er ei ungarsk adelsslekt. Ætta er ungarsk ur-adel som stamma frå klanen Bána av Petsjeneg-ætta.

Kjende ætlingar 

 Jakab Cseszneky
 György Cseszneky 
 Mihály Cseszneky 
 Benedek Cseszneky 
 Erzsébet Cseszneky 
 Gyula Cseszneky

Ungarsk adel
Garai

Garai (Garay, Gorjanski) var ei ungarsk adelsslekt, og stamma frå klanen Dorozsma.

Ungarn
Ungarsk adel