alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Flora Lapponica

Flora Lapponica  er rekna som det viktigaste av dei tidlege verka til den svenske naturvitskapsmannen Carl von Linné.  Verket gav kjennskap til plantelivet i trakter som var nesten ukjende for vitskapen og verda utanfor.  Verket vart utgjeve i 1737.  

Carl von Linné foretok sommaren 1732 ei reise til Lappland for å studere og samle inn plantar. Ein av lærarane hans, Olof Rudbeck d.e., hadde foretatt ei liknande reise i 1695, men den store brannen i Uppsala i 1702 hadde øydelagt det meste av samlingane og notata til Rudbeck.  I samtalar med Rudbeck fekk Linné etter det han sjølv seier «ei utrueg lengt etter dei lapplandske fjella».  Med stød i frå Rudbeck  søkte Linné  Vitskapsselskapet i Uppsala om middel til ei ny lapplandsreise. Linné gjorde flittige notat på reisa og desse vart utgjevne første gong i engelsk omsetjing i 1811. 

I denne framande verda samla han inn ei mengd til då ukjende plantar, som skulle bli materialet til Flora Lapponica, det kanskje mest betydelege av dei tidlege verka til Linné, og det første verket som gjorde greie for den lapplandske floraen.  Verket vart likevel ikkje trykt og utgjeve før i 1737.

Bakgrunnsstoff
Nettutgåve av Flora Lapponica
Linnés reise til Lappland
 Naturhistoriska riksmuseet om Linné 

Botanikk
Carl von Linné
Biologibøker
Bøker frå 1737
Olof Rudbeck d.e.

Olof Rudbeck d.e., fødd januar 1630 i Västerås, død 17. september 1702, var ein svensk naturforskar og historikar; medisinsk professor i Uppsala. Han var son till biskopen i Västerås Johannes Rudbeckius (d.e.) og hans andre hustru Magdalena Hising. Han var far till Olof Rudbeck d.y..

Olof Rudbeck oppdaga allereie som 20-åring dei fine årene som inneheld lymfe; ei av dei første viktige naturvitskaplege oppdagingane i Sverige. Han fekk òg bygd ein botanisk hage ved Svartbäcken i Uppsala, gav ut ein katalog over vekstane i hagen, og fekk slik studentane ut i naturen. Han var ein inspirator for Carl von Linné.

Namnet hans er òg knytt til hans forherleggjering og fantasifulle skildring av Sveriges stordomstid i verket Atlantica. Her søker han ved hjelp av fantasifull etymologi og samanblanding av soge og historisk kunnskap å prove at Sverige var det første dyrka landet i verda, «Platos sagoland, Atlantis -- den västerländska, jafetiska kulturens vagga», gudanes bustad og opphavet til alle store folkeslag. Rudbeck var ein av dei fremste forkjemparane for dette historiesynet, som svenskane kallar göticism.

Kjelder: 
Artikkelen byggjer på ei omsetjing av innleiinga på tilsvarande artikkel på svensk wikipedia.

På nettet: 
 Prosjekt Runeberg: Nordisk familjebok, Uggleupplagan 1904-26
 Svenska Familj-Journalen, Band X, årg. 1871
 Prosjekt Runeberg: Svensk litteraturhistoria i sammandrag

Rudbeck, Olof
Rudbeck, Olof
Rudbeck, Olof
Rudbeck, Olof
Artsskildring

Artsskildring er ei vitskapleg skildring av ein art, til dømes av ein plante eller eit dyr. Skildringa skal utførast etter visse fastsette regelar, og fortel om den ytre utsjånaden til arten, funnstaden hans, særtrekk, levevis og anna. Alle nye artar må skildrast i ein trykt publikasjon og namnet må vurderast av ein nomenklatorisk kommisjon, for at han skal vera gyldig. 

Ei artsskildring må oppfylla desse krava:
 Arten må ha eit vitskapleg namn med to ledd; eit slektsnamn og eit artsnamn (artsepitet). Namnet skal vera godkjent av ein nomenklatorisk kommisjon.
 Alle nye artar må skildrast i ein trykt publikasjon.
 Skildringar av nye artar skal visa til ein type, det vil seia eit konservert eksemplar, som finst på ein viss stad (vanlegvis ei naturhistorisk samling ved eit museum), som kan undersøkast av andre systematikarar.
 Arten skal klassifiserast etter evolusjonært slektskap. Ein klassifiserar òg i konstruerte, høgare taksa som orden og familie.

Systematisk biologi
Mika

Sjå òg artisten Mika

Mika (hebraisk מִיכָה) var ein profet verksam i Israel kring 735-700 f.Kr. Profetia hans er grunnlaget for Mikas bok, ein av dei såkalla mindre profetane i det gamle testamentet i Bibelen. Bibelforskarar meiner Mika sjølv skreiv kapittel 1-3, kanskje også kapittel 6 og delar av 7. 

Profetar
Personar i Den hebraiske bibelen
Lindau

Lindau er ei øy og ein by i den austlege delen av Bodensjøen i Tyskland. Ho ligg i den tyske delstaten Bayern, og er hovudstad i landkreis Linadau. Den historiske byen Lindau ligg på den litle øya med same namn, og ho er forbunde til fastlandet via ei bru og ein jernbanefylling.

Historie 
Det er funne restar etter ein tidleg romersk busetnad frå det første århundret i området. Namnet Lindau vart først nemnd av ein munk i St. Gallen i eit dokument i 882, som sa at Grev Adalbert von Rätien hadde grunnlagd eit nonnekloster på øya. 

I 1180 vart kyrkja St. Stephan grunnlagd, og i 1224 grunnla fransiskanarar eit kloster på øya. I 1274/75 vart Lindau ein fri keisarby under Kong Rudolf I. I 1528 aksepterte Lindau den protestantiske reformasjonen. Etter trettiårskrigen i 1655 vart den første Lindauer Kinderfest (barnefestival) halde til minne om krigen. 

Etter oppløysinga av Det tysk-romerske riket mista Lindau statusen sin som fri keisar by i 1802. Byen kom inn under Karl August von Bretzenheim, som gav byen og klosteret til Kongeriket Austerrike i 1804. I 1805 gav Austerrike byen til Bayern.

I 1853 vart jernbanedemningen bygd ut til øya, og tre år seinare vart det bygd ei ny hamn med dei karakteristiske landemerkene som fyret og løveskulpturane. 

I 1922 vart dei sjølvstendige landkreisa Aeschach, Hoyren og Reutin ein del av byen. Etter den andre verdskrigen var byen under fransk administrasjon, og i 1955 vart Lindau returnert til Bayern. 

I dag ligg Lindau nær dei tre grensene mellom Austerrike, Tyskland og Sveits. Han ligg nedanfor fjellet Pfänder i Alpane. På grunn av det historiske sentrumet frå mellomalderen og den vakre plasseringa i Bodensjøen, er Lindau ein populær turiststad. Kvart år møtes nobelprisvinnarar og ein kongress innan medisin vert halde i byen. Ein annan attraksjon er kasinoet som er eigd av delstaten Bayern.

Kjelde 

Øyar i Tyskland
Byar i Bayern
Lühesand

Lühesand er ei lita øy i elva Elbe i Tyskland. Ho har eit areal på 1,24 km² og ligg 8 km aust for Stade i Niedersachsen. Ein kan berre nå øya med båt og her ligg ein stor campingplass. Sør på øya står ei 189 meter høg høgspentmast, som tar ei høgspentlinje over elva. 

Øyar i Tyskland
Niedersachsen
Mainau

Mainau er ei øy i Bodensjøen nær byen Konstanz i Tyskland. Ein stor hage dekkjer det meste av øya. 

Øya høyrer til Lennart Bernadotte-Stiftung (Lennart Bernadotte-stiftinga), som vart oppretta av Lennart Bernadotte, tidlegare prins av Sverige og hertug av Småland. . Det er ein av dei største turistattraksjonane i Bodensjøen. Bortsett frå blomar har øya eit flott parklandskap med vakkert utsyn over innsjøen. Her finst òg eit drivhus med tropisk klima og tusenvis av sommarfuglar. 

I Mainaubukta ligg det ein segleklubb, og i området kan ein derfor sjå mange små seglbåtar om sommaren. 

Fram til den napoleonske mediatiseringa og sekulariseringa av små tyske len, høyrte øya til Den tyske riddarordenen. Ho vart seinare seld som ein privat eigedom. I 1853 kjøpte Storhertug Fredrik I av Baden øya som sin personlege eigedom, og bygde eit sommarslott der. På slutten av den første verdskrigen vart Baden ein republikk der Storhertug Fredrik II, son av Fredrik I, sa frå seg trona. Den tidlegare storhertugen fekk framleis ha sine tidlegare eigedomar, inkludert Mainau. Då han døydde utan born i 1928, gjekk øya vidare til søstera hans, Victoria av Baden, kona til Kong Gustav V av Sverige. Då ho døydde to år seinare testamenterte ho øya til den andre son hennar, Prins Wilhelm, hertug av Södermanland, og etterfølgjarane hans. I 1932 gav Prins Wilhelm Mainau til sitt einast born, Grev Lennart Bernadotte, som eigde øya fram til 1974, då han overførte øya til ei stifting. Grev Bernadotte oppretta Insel Mainau GmbH i 1991, som eit privat selskap for å styre øya til fordel for Lennart Bernadotte-Stiftung. Greven var aktivt med i styret over Mainau fram til han døydde i 2004, men utpeikte kona si, Sonja, som medbestyrar i 2001. I dag driv Sonja, hertuginne Bernadotte af Wisborg, og borna hennar både stiftinga og styret av selskapet.

Galleri

Bakgrunnsstoff

Kjelde 

Øyar i Tyskland
Espen Knutsen

Espen «Shampo» Knutsen () er ein norsk tidlegare ishockeyspelar og -trenar fødd i Oslo, sett på som eitt av dei største norske talenta innan idretten. 

Knutsen har spelt for norske Vålerenga i Oslo, svenske Djurgården og amerikanske Mighty Ducks og Columbus Blue Jackets i NHL-serien. Han har også merka seg ut ved å spela på det norske ishockeylandslaget. Vinteren 2002 spelte han for verdslaget i NHL All-Star-kampen. Verdslaget vann 8-5 mot Nord-Amerika der Shampo laga 4-5-målet. Han er ein av få nordmenn med erfaring frå den amerikanske NHL-serien, der han spelte til saman 207 kampar. Då han spelte for Djurgården blei han utnemnd til den beste norske spelaren i svensk eliteserie.

Ein nakkeskade gjorde at han måtte avslutta spelarkarrieren, og han blei i staden hovudtrenar for Vålerenga Ishockey i sesongen 2006/07.

Bakgrunnsstoff 
 Norske NHL-rekordar

Norske ishockeyspelarar
Norske trenarar
Norske deltakarar under vinter-OL 1994
Ishockeyspelarar under vinter-OL 1994
Ishockeyspelarar for Vålerenga
Idrettsutøvarar frå Oslo
Memmert

Memmert er den minste av Dei austfrisiske øyane utanfor kysten av Tyskland. Memmert er ikkje busett og det einaste huset på øya vert brukt til observasjon av dyreliv. Stundom vitjar innbyggjarar frå naboøyane Memmert for rekreasjon. Memmert er offisielt eit verna områda. 

Memmert ligg like sør for Juist og aust for Kachelotplate.

Otto Leege, d.e. var i 1888 den den første som gjekk i land på øya.

Dei frisiske øyane
Øyar i Tyskland
Niedersachsen
Neuwerk

Neuwerk er ei øy i Vadehavet i Nordsjøen utanfor kysten av Tyskland. Ho ligg nordvest for Cuxhaven, mellom elvemunningane til Weser og Elbe. Neuwerk er ein del av Dei austfrisiske øyane, er 3 km² stor og har 36 innbyggjarar (2006). Administrativt høyrer Neuwerk til Hamburg, sjølv om avstanden til byen er om lag 120 km. 

Ved fjøre er det mogeleg å gå til øya frå Cuxhaven, elles må ein nytte båt. 

Dei mindre øyane Scharhörn og Nigehörn nær Neuwerk er fuglereservat, som er stengd for publikum. Alle dei tre øyane og Vadehavet rundt dei dannar Schleswig-Holsteinisches Wattenmeer nasjonalpark.

Historie 

Det eldste dokumentet som nemner Neuwerk er ein frisisk kontrakt frå 1316, der det gamle namnet Nige O er brukt. 

Sidan Elbe var svært viktig for Hansaen i Hamburg vart det i 1299 reist eit 35 meter høgt tårn som fyr og vern mot sjørøvarar. Fyret som står der i dag vart bygd frå 1367 til 1369 etter at ein brann øydela det første. Det er den eldste bygningen i Hamburg og det siste festningsverket som vart bygd. 

Tidleg på 1900-talet byrja turisme å verte viktig for Neuwerk.

Som følgje av Groß-Hamburg-Gesetz vart Neuwerk ein del av Preussen i 1937, og etter den andre verdskrigen vart han ein del av den nye delstaten Niedersachsen. I 1969 sa Hamburg frå seg gamle rettar om hamneeigedomar i Cuxhaven til fordel for Neuwerk og Scharhörn.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Neuwerk» frå ,  den 1. juni 2007.

Bakgrunnsstoff 

Dei frisiske øyane
Hamburg
Øyar i Tyskland
Nonnenwerth

Nonnenwerth er ei øy nær Bad Honnef i Rhinen i Tyskland. Ho er administrativt del av Remagen i Rheinland-Pfalz.

Klosteret 
Øya er hovudsakleg kjend for benediktinarnonnklosteret, og seinare fransiskanarklosteret, som låg her.

Første grunnlegging 
I 1126 vart det grunnlagd eit nonnekloster med benediktinarar her av erkebiskopen av Köln, Fredrik I, og abbed Kuno av Siegburg. I 1465 vart det med i reformrørsla Bursfeldekongregasjonen, men vart nesten heilt øydelagd i 1477 under kampar mot Burgund. Det vart òg hardt råka av svenske troppar i 1632 under trettiårskrigen.

I 1773 vart klosteret øydelagd av brann og bygd opp att i barokkstil. I 1802 vart nonneklosteret lagt ned som del av sekulariseringa av kyrkjelege eigedomar. I 1821 vart eigedomen seld på auksjon og nytta som eit gjestgivari. Dette vart vitja av Franz Liszt, som komponerte stykket «Die Zelle in Nonnenwerth» om det.

Andre grunnlegging 
I 1854 vart bygningane kjøpt av fransiskanarar, som starta eit nytt kloster her. Under den første verdskrigen byrja nonnene å undervise jenter, og ein skule vart snart oppretta. Denne er framleis aktiv.

Kjelde 

Øyar i Tyskland
Norderney

Norderney er ei av dei sju busette austfrisiske øyane i Nordsjøen utanfor kysten av Tyskland, og ein kommune i landkreis Aurich i Niedersachsen.

Øya er 14 km lang og om lag 2,5 km brei, har eit totalt areal på 26,4 km², og er med det den tiande største øya i Tyskland. Norderney har om lag 6 200 innbyggjarar: I 1946 fekk Norderney kommunestatus. På nordsida av øya ligg det ei 14 km lang strand. 

Naboøya i aust er Baltrum, som ligg 800 meter borte. 3 km mot vest ligg Juist.

Heile den austlege halvdelen av Norderney høyrer til Wattenmeer nasjonalpark. Det er avgrensa tilgang til for å verne dyrelivet. 

Frå Norderney er det ferjesamband til byen Norden på fastlandet. Norderney har òg ein flyplass med ei 1 000 meter lang rullebane.

Historie 
Norderney er den yngste av dei sju austfrisiske øyane med busetnad. Øya har berre eksistert slik ho er i dag sidan midten av 1500-talet, og er den austlege resten av den større øya Buise. Buise vart delt i to under flaumen Grote Mandrenke i 1362. Den austlege halvdelen vart først kalla Ostrende. Det som var igjen av Buise forsvann gradvis gjennom åra og vart til slutt borte i Nordsjøen under Petriflaumen i 1651. Ostrende voks derimot og vart under ei folketejling i 1550 kalla Norder neys Oog (Nordleg ny øy), og hadde ei kyrkje og 18 hus. Innbyggjarane på denne tida var hovudsakleg fiskarar. På den andre halvdelen av 1700-talet var sjøhandel ein viktigare industri, og etter kvart vart òg turisme ein viktig del av økonomien på øya. I 1797 vart Norderney den første tyske feriestaden ved Nordsjøen.

Ymse 
 Lager Norderney, ein nazistisk arbeidsleir på Alderney vart kalla opp etter øya.

Kjelde 

Øyar i Tyskland
Dei frisiske øyane
Dei frisiske øyane

Dei frisiske øyane er ei øygruppe søraust i Nordsjøen som går frå aust mot vest langs kysten av Nederland og Tyskland. 

I lag med fastlandet rundt Tyskebukta dannar Dei frisiske øyane regionen Friesland, tradisjonelt heimland for frisarar. 

Stundom vert og dei danske Vadehavsøyane rekna som ein del av Dei frisiske øyane. Dei ligg litt lenger nord på vestkysten av Jylland i Danmark, sjølv om dei ikkje er med i regionen Friesland. 

Dei fleste av Dei frisiske øyane er verna gjennom eit internasjonalt naturreservat som vert samordna mellom Nederland, Tyskland og Danmark. Naturgass og olje vert derimot framleis vunne ut i havområda utanfor øyane, og elvemunningane til Ems, Weser og Elbe estuaries skipstrafikken her skapar stundom gnisningar mellom dyrelivsvern og økonomi.

Sjå òg 
 Friesland
 Tyskebukta
 Vadehavet
 Jylland
Pellworm

Pellworm (dansk Pelvorm, frisisk Polweerm eller Pälweerm) er ei av Dei nordfrisiske øyane i Nordsjøen ved kysten av Tyskland. Ho er ein del av landkreis Nordfriesland i delstaten Schleswig-Holstein, og har eit areal på 37 km² og om lag 1 100 innbyggjarar. 

I mellomalderen var Pellworm del av ei større øya kalla Strand, som vart delt i fleire delar av Burchardiflaumen i 1634. Andre restar av Strand er Nordstrand og Halligen.

Pellworm har ferjesamband med naboøya Nordstrand, som igjen er forbunde til fastlandet via ei vegfylling.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Pellworm» frå ,  den 1. juni 2007.  
 

Dei frisiske øyane
Øyar i Tyskland
Schleswig-Holstein
Pfaueninsel

Pfaueninsel ('Påfugløya') er ei øy i elva Havel nær Wannsee i Berlin i Tyskland. Øya er ein populær feriestad. 

Fram til 1689 stod glasverket til glasmakaren Johannes Kunckel på øya. På denne tida vart øya kalla «Kaninchenwerder» ('Kaninøya'). Aust for øya ligg det ei mindre øy kalla Schwanenwerder ('Svaneøya').

I 1793 kravde den prøyssiske kongen Fredrik Vilhelm II øya som ein del av Hohenzollern-dynastiet og bygde eit menasjeri og ein dyrehage her, der ein mellom anna hadde påfugl. Mot slutten av 1700-talet fekk han bygd eit slott på Pfaueninsel for grevinna Wilhemine von Lichtenau.

Palmenhaus ('Palmehuset') tok fyr av ukjende årsaker i 1880 og brann ned. Ein meinte at brannårsaka kunne ha vore ein gneiste frå skorsteinen sidan Palmenhaus var bygd av tre. Det vart ikkje bygd opp att, og i dag står berre grunnmuren att. 

I etterkrigstida høyrte Pfaueninsel til Vest-Berlin i bydelen Zehlendorf, som i dag vert kalla Steglitz-Zehlendorf. Øya er framleis rik på natur og har frittgåande påfuglar, medan andre eksotiske fuglar sit i bur. Heile øya er rekna som eit naturreservat, og sidan [990 har ho stått på UNESCO si verdsarvliste i lag med slottet og parkane i Potsdam-Sanssouci og Berlin-Glienicke.

Bakgrunnsstoff 
 Omfattande skildring med mange bilete av Palmenhaus
 Bilete av Pfaueninsel

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Pfaueninsel» frå ,  den 1. juni 2007.  

Øyar i Tyskland
Verdsarv i Tyskland
Poel

Poel er ei øy i Austersjøen i Wismarbukta ved kysten av Tyskland. Ho er ein kommune i landkreis Nordwestmecklenburg, og består av Kirchdorf, den største byen, og dei mindre Timmendorf, Fährdorf, Kaltenhof, Vorwerk og Gollwitz. Øya har eit areal på 36,02 km² og 2 800 innbyggjarar. Med sine fine strender er øya ein populær turiststad. 

Namnet på øya kjem frå den germanske lysguden Phol, betre kjend som Balder. I 1612 starta Adolf Friedrich I av Mecklenburg-Schwerin byrjinga av ei festning på øya og i 1619 stod han ferdig. Han var derimot ikkje sterk nok sidan svenskane okkuperte øya i 1631, under trettiårskrigen. I 1903 vart øya gjeven tilbake til Mecklenburg av Sverige. Sidan 1927 har øya vore forbunden til fastlandet via ei vegfylling. 

Det er òg bygd festningsverk på den nærliggande øya Walfisch.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Poel» frå ,  den 1. juni 2007.  
 

Øyar i Tyskland
Øyar i Austersjøen
Øya Reichenau

Reichenau er ei øy Bodensjøen sør i Tyskland. Ho ligg mellom Gnadensee og Untersee, nesten rett vest for byen Konstanz. Øya er forbunde til fastlandet via ei kunstig vegfylling. 

I 2001 vart øya ein del av verdsarvlista til UNESCO på grunna av klosteret her. Klosterkyrkja er tileigna Jomfru Maria og St. Maruks. To andre kyrkjer er bygd på øya, den eine tileigna St. Georg, og den andre til St. Peter og Paulus. Dei kjende kunstverka på Reichenau er mellom anna dei unike ottoianske veggmåleria av mirakla til Jesus frå 900-talet. Abbeden budde i ein toetasjars steinbygning som vart heva med to ekstra etasjar av bindingsverk på 1300-talet, eit av dei eldste bindingsverksbygga sør i Tyskland. 

Klosteret eigde mellom anna landsbyen Reichenau, som ligg i kommunen Tamins i kantonen Graubünden i Sveits, og som er kalla opp etter klosteret. 

I dag er øya kjend for grønsaksgardane og vingardane. Wollmatinger Ried ved sida av øya er eit stort naturreservat, eit våtmarksområde med halmstrå der mange trekkfuglar har stoppestad.

Historie 

Det alemanniske namnet på øya var Sindleozesauua, men ho vart òg berre kalla Ow, Auua, som tyder «øy».

Benediktinarklosteret Reichenau vart grunnlagd i 724 av den omvandrande St. Pirmin, som skal ha flykta frå Spania før maurarane invaderte landet, og vart verna av Karl Martel og grev Berthold av Ahalolfinger og Hertugen av Schwaben Santfrid I. Pirmin kom i konflikt med vernarane sine og han reiste frå Reichenau i 727. Under Hatto, ein slektning av Greven av Hohenzollern, byrja klosteret å bløme. Det fekk innverknad på det karolingiske riket under abbed Waldo av Reichenau (740-814) ved at dei utdanna sekretærar som var tilsett i kanselliet. Abbed Walahfrid Strabo (842-849) var ein kjend poet. 

Klosteret låg ved ein av hovudvegane mellom Tyskland og Italia, og husa ein skule, eit scriptorium og ein verkstad for kunstnarar, og skal ha vore eit av dei største og kulturelt viktigaste sentera som produserte handskrivne manuskript i Europa seint på 900-talet og tidleg på 1000-talet. Eit døme på kva sciptoriumet produserte var Pericopes av Henry II, laga for keisaren. Dette ligg i dag i München. Reichenau har bevart sine verdifulle lekamar, som mellom anna inkluderer krus frå bryllaupet i Kanan.

Klostret nådde toppen under abbed Berno av Reichenau (1008-1048). Under hans tid levde og arbeida lærde som Hermanus Contractus i Reichenau. Under andre halvdelen av 1000-talet vart klosteret kulturelt viktigare før det avtok på grunn av pave Gregorius VII sin restriktive reformer og på grunn av klosteret si rivalisering med det nærliggande klosteret Sankt Gall. Etter kvart vart klosteret lite viktig. Då området rundt klosteret vart avkrista og klosteret var oppløyst under Napoleon, vart delar av Reichenau sitt vidkjende bibliotek flytta til det statlege Landesbibliothek i Karlsruhe.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Reichenau Island» frå ,  den 1. juni 2007.

Bakgrunnsstoff 
 Reichenau: klosterøya
 Historie og bilete
 Klosterkyrkja Reichenau
 Katolsk leksikon: Reichenau

Øyar i Tyskland
Verdsarv i Tyskland
Ruden

Ruden er ei lita øy i Austersjøen mellom Rügen og Usedom utanfor kysten av Tyskland. Øya er ein del av delstaten Mecklenburg-Vorpommern. Før ei stormflod allehelgensdag i 1304 var øya ein del av ei landbru mellom Usedom og halvøya Mönchgut på Rügen. I dag er Ruden eit naturreservat.

Øyar i Tyskland
Øyar i Austersjøen
Rügen

Rügen (lat. Rugia) er ei øy i Austersjøen utanfor kysten av Mecklenburg-Vorpommern i Tyskland. Ho har eit areal på 935 km² og 73 000 innbyggjarar (2001), og er den største øya i landet. I lag med naboøyane Hiddensee og Ummanz dannar ho landkreis Rügen.

Geografi 
Rügen har brusamband, Rügendamm som tar både bilar og jernbane, til byen Stralsund på fastlandet. Det går òg ferjer frå Stralsund, Greifswald og Wolgast. Øya har vorte overfylt med turistar langs austkysten, men har rolegare område i vest. Fleire feriestader er tilgjengeleg med smalsporsjernbane, der det går damplokomotiv, kalla Rügensche Kleinbahn.

Den største byen på øya og sete i landkreiset er Bergen auf Rügen, som ligg om lag midt på øya. 

Det er tre naturreservat på øya: 
 Vorpommersche Boddenlandschaft nasjonalpark. Vestkysten av Rügen og øya Hiddensee er delar av denne store nasjonalparken.
 Jasmund nasjonalpark; er ein liten park som inneheld vidkjende kalksteinsklipper (Königsstuhl). 
 Søraust-Rügen biosfærereservat; eit naturreservat som består av halvøyane i søraust.

Historie 
Rügen vart først busett rundt 4000 fkr. Desse første innbyggjarane kom sannsynlegvis frå Traktbegerkulturen, som utnytta flintførekomstane her. 

Ho var seinare busett av immigrantar frå Skandinavia, ei germansk stamme kalla rugiarar, som gav namn til øya. På 600-talet kom slavarar og slo seg ned her. Dei vart kalla Rojane. Ein kan finne mange spor av livet deira i dag. Rügen vart eit slavisk fyrstedøme med politisk og kulturelt senter i festningstempelet Swietowit ved Kapp Arkona, det nordlegaste punktet på Rügen. I 1168 vart området sterkt tynna ut av danske åtakarar. Det då svakare fyrstedømet vart så kristna. Eit monarki vart oppretta på Rügen med påverknad frå Danmark. I 1325 vart Rügen erobra av Hertugane av Pommern, som oppretta sitt eige fyrstedøme. 

Rügen var ein del av Svensk Pommern frå 1648 til 1815, og vart så ein del av Preussen. I 1816 vart den første badebyen grunnlagd ved Putbus. Seinare vart det oppretta fleire feriestader, og Rügen vart ein av dei mest kjende feriestadane i Tyskland fram til den andre verdskrigen.

I 1936 vart brua som knyter Rügen til fastlandet konstruert. Nazistane planla å bygge ein stor ferieby kalla Prora, som ein del av verksemda til organisasjonen Kraft durch Freude («Kraft gjennom glede»), for å innta fritida til folk. Planane vart derimot aldri ferdigstilt. 

I Aust-Tyskland var Rügen ein stor feriestad, og har i dag igjen tatt over for Sylt som den mest populære tyske ferieøya.

Fugleinfluensa 
I februar 2006 vart det funne døde svaner på Rügen, som testa positiv for viruset H5N1 (fugleinfluensa). Ein huskatt vart funne død med H5N1, og vart dermed det første kjende tilfellet med H5N1 hos eit pattedyr i EU.

Bakgrunnsstoff 

 Rügen

Kjelde 

Øyar i Austersjøen
Øyar i Tyskland