alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Gisle

Gisle er eit mannsnamn, av norrønt Gísli. Namnet kan vere ei kortform av namn som Torgils, eller det kan ha samanheng med eit ord som tyder 'gissel, fange'. Det kan òg komme frå norrønt geisli, som tyder 'stav' eller 'stråle'. Andre hevdar at det mest sansynlege opphavet er langobardisk gisil, som tyder 'pileskaft'.

Gisle har i Noreg namnedag 13. januar.

Bruken av namnet i Noreg 
Bruken av namnet steig janmt i etterrigstida mot ein topp i 1970. Sidan har bruken av namnet gått attende.

 I folketeljinga frå 1801 var det 62 som hadde namnet Gisle, dei fleste budde i Aust-Agder, Telemark og Buskerud. 
 I 1900 var 92 listeførte med namnet Gisle , flest i Hedmark og Rogaland. 
 I 2008 hadde 1 258 menn Gisle til første fornamn.

Kjende namneberarar 
 Gisle Sursson islandsk sogeskrivar
 Gisle Straume (1917 - 1988) norsk skodespelar
 Gisle Hannemyr (f. 1953), norsk forskar
 Gisle Fenne (f. 1963) norsk skiskyttar
 Gisle Aas (f. 1964), norsk IT-gründer
 Gisle Kverndokk (f. 1967), norsk komponist
 Gisle Børge Styve (f. 1970), norsk pianist og vokalist

Kjelder 
 Olav Veka: Namneboka, Det Norske Samlaget 1991

Bakgrunnsstoff

 Folketeljingar i Digitalarkivet

Mannsnamn
Førenamn av norrønt opphav
Gislaug

Gislaug eller Gitlaug er eit kvinnenamn, av norrønt Gísl-, med ukjent tyding (kanskje av geisli, som tyder 'stav' eller 'stråle' – ei våpennemning?) og -laug, 'lova, vigd til'.

Gisle har i Noreg namnedag 13. januar.

Bruken av namnet i Noreg 
Bruken av namnet steig janmt i etterrigstida mot ein topp i 1970. Sidan har bruken av namnet gått attende.

 I folketeljinga frå 1801 var det 114 som hadde namnet, i formene Gislau, Gislauv, Gislev, Gislou, Gisloug, Gislov, Gisløv, Gisløw, Gitlau, Gitlaug, Gitlev, Gitlou, Gitloug, Gitlow, Gitlu, Gitløv, flest i Rogaland og Sogn og Fjordane.
 I 1900 var 44 listeførte med namnet i formene Gislau, Gislaug, Gitlau, Gitlaug, Gitlauv, flest i Rogaland. 
 I 2008 hadde 78 kvinner Gislaug til første fornamn, 6 heiter Gitlaug

Kjende namneberarar

I litteraturen 
 Gislaug er døypenamnet til hovudpersonen i Haugtussa av Arne Garborg

Kjelder 
 Olav Veka: Namneboka, Det Norske Samlaget 1991

Bakgrunnsstoff

 Folketeljingar i Digitalarkivet

Kvinnenamn
Førenamn av norrønt opphav
Elva Tambo

Tambo er eit kort elvstrekk i Peru, ein del av systemet Apurímac - Ene - Perené - Tambo - Ucayali. Tambo fører vatn mot aust i austskråninga av Andes i Junín-regionen sentralt i landet. 

Vassvegen har namnet Tambo frå staden der Ene møter Perené. Her ligg landsbyen Puerto Prado ca. 300-400 moh.  Tambo renn 70 kilometer søraust gjennom Gran Pajonal, deretter nord til staden der Tambo møter Urubamba og dannar Ucayali. Her ligg byen Puerto Atalaya . Total lengd er 159 km.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Tambo River» frå ,  den 10. januar 2009.  
 

Elvar i Peru
Landsmoder

Landsmoder er eit omgrep som vert nytta om ei politisk sterk kvinne som har leia landet sitt gjennom ein lengre periode og som på godt og vondt har påverka utviklinga av landet sitt. Somme landsmødrer kan vera omdiskuterte og treng ikkje nødvendigvis å ha støtte frå heile folket.

Døme på landsmødre 
 Vigdís Finnbogadóttir (Island)
 Indira Gandhi (India)
 Gro Harlem Brundtland i (Noreg) 
 Golda Meir i (Israel)

Sjå òg 
 Landsfader

Statsleiarar
Morskap
Verktøykasse

Verktøykasse er ein kasse eller eit skrin for å ha verktøy i. Tidlegare var det vanleg å laga verktøykassar av tre, men moderne verktøykassar er som oftast laga av stålplater eller plast.

Ilåt
Verktøy
Bereutstyr
Månefisk

Månefisk er ein stor fastkjevefisk i månefiskfamilien. Han førekjem sporadisk i norske farvatn, men er hovudsakleg knytt til tropiske eller tempererte hav. Den store, runde og flate kroppen er tilpassa å driva passivt med straumen i den pelagiske sona, noko som har gjeve arten kallenamnet «verdas største plankton». Han er ein treig rovfisk som lever av større virvellause dyr som manetar, salpar og blekksprut, samt noko fisk.

Kjelder 
 Jonsson, Bror: «Månefisk»; s. 267-268 i Bror Jonsson & Arne Semb-Johansson (redaktørar): Norges Dyr - Fiskene 2. J.W. Cappelens Forlag, 1992. ISBN 82-02-13564-8
 Fishbase

Fastkjevefisk
Lorgnett

Ein lorgnett er briller med handtak som vert halde i handa i staden for at brillene vert festa ved øyrene. Dei vart funne opp av engelskmannen George Adams. Lorgnetten vart på 1800-talet ofte nytta som ei utsmykking og ikkje berre for å forsterke synet. Moteriktige kvinner nytta ofte lorgnettar i staden for briller. Lorgnetten vart etter kvart mykje nytta av publikum i operaen eller teateret og utvikla seg seinare til teaterkikkerten.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Lorgnette» frå ,  den 10. januar 2009. 
 oppgav desse kjeldene:

Optiske instrument
Franske ord og uttrykk
Sundbåt

Sundbåt ein passasjerbåt som går mellom dei fire bydelane («landa») Gomalandet, Kirkelandet, Nordlandet og Innlandet i Kristiansund.

Kristiansund kommunale sundbåtvesen trafikkerer i dag sunda i byen med sundbåtane «MS Rapp» og «MS Angvik». Trafikkgrunnlaget er ikkje så stort lenger, etter som mange har gått over til å nytta bil. Men somme tek sunnbåtane for å sleppa unna kø, eller av di dei likar det. I turistsesongen er det større aktivitet og båtane er mellom kommunen sine største turistattraksjonar.

Soge 
Sundbåttrafikken starta den 18. november 1876. Båtruta vart starta av lokale kjøpmenn i Kristiansund som hadde bruk for å frakta varer og kundar mellom øyane i byen. Dei stifta Kristiansund dampbåtlag i 1875 og trafikken tok til året etter. 

Under 1. verdskrig vart kostnadene for store for Kristiansund dampbåtlag og Kristiansund kommunale sundbåtvesen overtok drifta av sundbåtane.

Under bombinga av byen i april 1940 vart ein av sundbåtane senka. Passasjerrekorden på eit år vart sett i 1943-1944 med 2 635 900 passasjerar. I 1997 valde innbyggarane i Kristiansund sundbåtane til kommunen sitt kulturminne. 

Alle sundbåtane hadde tidlegare ein plikthoggar om bord, som hadde som oppgåve å hogga tak i kaia og halda sundbåten inntil når passasjerane gjekk om bord og i land. Namnet «plikthoggar» kjem frå forsvaret og tyder 'å ha plikten', som er den første delen av ordet, og han «høgg» fast til kaia.

Billettane til sundbåtane var frå gamalt av ovalmyntar som måtte kjøpast før ein gjekk om bord. Dei fleste familiane i Kristiansund har eit par eksemplar av desse liggande.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Sundbåten» frå , den 10. januar 2009.

Bakgrunnsstoff 
 Sunnbåten (vitja 10/1-2009)
 Sundbåten , Kristiansund kommune. (vitja 10/1-2009)
 Sundbåt og stormflo, Mediabasen. (vitja 10/1-2009)

Skipingar i 1876
Sjøfart i Møre og Romsdal
Samferdsle i Kristiansund
Kong Øysteins hamn

Kong Øysteins hamn på Agdenes ligg ytst i Trondheimsfjorden. Anlegget er ført opp tidleg på 1100-talet for militære formål. Annlegget er omtala i Håkon Håkonsons soge og i Snorre Sturlasons kongesoger. I soga etter Magnussonene står det at Kong Øystein (1088 - 1123) let bygge «ei hamn der det før var hamnlaust».

Området vart opna for publikum i 2001

Bakgrunnsstoff 
 Gerhard Schøning forsøkte å sammle informasjon i 1773 omtalt i Reise gjennom en deel af Norge.
 Sverre Marstrander. «Kong Øysteins havn på Agdenes». Trondhjemske samlinger 1967
 Marek E. Jasinski. «Kong Øysteins havn på Agdenes: forskningsstatus og revurderte problemstillinger». Viking 1995
 Kåre Rokoengen og Marek E. Jasinski. «Sagakongens byggeaktivitet på Agdenes: spor etter Kong Øysteins havn i ord, jord og fjord». Årbok for Fosen 1996
 Kåre Rokoengen mfl: Naturvitenskapelig undersøkelser av grøft og voll ved Kong Øysteins havn på Agdenes. (NTNU, 1996)
 NTNU Vitenskapsmuseet

Vikingtida
Kulturminne i Orkland
Tele

Tele er frose jordlag som oppstår når temperaturen ligg under frysepunktet lenge nok til at jordlaget frys. Djupna til telen avheng av kor lenge temperaturen ligg under frysepunktet, og kor mykje under han ligg. Om det ligg laussnø på bakken, isolerer han for varmetap frå bakken til lufta, og telen vert ikkje så djup som om bakken hadde vore berr.

Fyljer for næringsverksemd 
Tele kan påverka ymse typar næringsverksemd på ulike måtar.

Jordbruk 

Innan jordbruket fører telen i nordlege strøk til ei ikkje uvesentleg avkorting av vekstsesongen, som i sin tur går ut over lønsemda. Han kan og hindra arbeid som i mange land vert utført utanom vekstsesongen, som pløying, slik at dette arbeidet må utførast om hausten før telen set inn, eller på våren etter at telen er gått. Der telen vanlegvis kjem seint, og det er vanleg å lata forrotvekstar stå i jorda til dei skal nyttast, kan tidleg tele både hindra hausting og føra til at vekstane vert øydelagde.

Skogbruk 
For skogbruket kan telen ha ei positiv side ved ved at bereevna til marka aukar, slik at ein kan nytta traktor og tunge skogsmaskinar utan å gjera skade på skogbotnen. Ved å driva fram tømmer når det er tele kan ein i somme høve spara utgifter til skogsvegar. I tidlegare tider då ein nytta hest i skogen var òg telen ein viktig faktor der ein laut kryssa myrer, men òg for å hindra at tømmeret vart flidd til med jord og sand, som skjemmer sagene.

Bygg og anlegg 
Innan bygg og anlegg er telen mest til bry og fører ofte til ekstra utgifter, ved at gravearbeid vert vanskelegare og difor dyrare. Ved god planlegging kan ein unngå å utføra større gravearbeid når det er kraftig tele, men reparasjonar må likevel utførast om vinteren. Det er då ofte naudsynt å nytta hydraulisk hammar eller å varma opp marka og tina telen før ein tek til med gravinga.

Samferdsel 

Når marka frys utvidar ho seg med om lag 10% , så om vegbotnen er sett saman av både jod og sand oppstår det humpar i vegbanen, kalla telehiv. Frostsikkre vegar har redusert problemet med telehiv, men framleis er telehiv og andre skadar eit problem etter vintrar med lange kuldeperiodar, som til dømes vinteren 2010-2011  , spesielt for tungtransporten.

Når telen går om våren fører det til at den tettpakka vegbanen ikkje drenerer bort overskotsvatnet. Bereevna vert då dårlegare og det oppstår lett skadar på vegen. Tidlegare var dette eit stort problem i Noreg og det var vanleg med nedsett aksellast i vårløysinga. Nokre vegar har framleis så dårleg underlag at det er naudsynt å redusera aksellasta om våren. På grunn av dei store skadane som for stor aksellast fører til er det store bøter for å overskrida tillate akseltrykk. Etter som redusert aksellast reduserer nyttelasten kan dette føra til inntektstap for dei som driv med transport. 

I tidlegare tider, før det kom vegar, kunne telen letta samferdsla, ved at myrar fraus til slik at det vart mogleg å kryssa dei med hest og slede.

Kjelder

Sjå òg 
 Permafrost

Fysisk geografi
Landbruk
Vegar
Kamensk-Sjakhtinskij

Kamensk-Sjakhtinskij (russisk Ка́менск-Ша́хтинский) er ein by i Rostov oblast i Russland med om lag 95 000 innbyggjarar (2007). Han ligg ved elva Donets, rundt 130 km nord-nordaust for Rostov-na-Donu. 

Han vart grunnlagt av kosakkar i 1686 og fekk bystatus i 1927. 

Byen var tidlegare eit større kolgruvesenter i den austlege delen av Donetsbekkenet. I dag er dei viktigaste næringane i byen produksjon av kunstfiber, gruvemaskineri og glas.

Bakgrunnsstoff 
Historie og informasjon om byen (russisk)

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Kamensk-Sjakhtinskij» frå , den 11. januar 2009. 
 

Busetnader grunnlagde i 1686
Byar i Rostov oblast
Tsjapajevsk

Tsjapajevsk (russisk Чапа́евск) er ein by i Samara oblast i Russland med om lag 75 000 innbyggjarar. Han ligg ved elva Tsjapajevka, ei sideelv til Volga, rundt 40 km sørvest for Samara.

Busetnaden Ivasjtsjenkovo (russisk Иващенково) vart grunnlagt i 1909 etter eit dekret frå Nikolaj II om at ein militær sprengstoffabrikk skulle byggast på staden. I 1927 fekk busetnaden bystatus og namnet vart endra til Tsjapajevsk etter Vasilij Tsjapajev.

Byen fungerte etter kvart som ein base for hemmeleg militær produksjon og då Sovjetunionen kollapsa i 1991 låg det fire slike fabrikkar i byen.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Tsjapajevsk» frå , den 11. januar 2009. 
 oppgav desse kjeldene:

Busetnader grunnlagde i 1908
Kopejsk

Kopejsk (russisk Копе́йск) er ein by i Tsjeljabinsk oblast i Russland med om lag 135 000 innbyggjarar (2007). Han ligg 15 kilometer aust for Tsjeljabinsk. Folketalet i byen har auka kraftig i 2000-åra på grunn av nærliggande busetnader som er slått saman med byen.

Bakgrunnsstoff 

Busetnader grunnlagde i 1907
Tsjernogorsk

Tsjernogorsk (russisk Черного́рск) er ein by i Republikken Khakasia i Russland med om lag 75 000 innbyggjarar. Han ligg rundt 20 km nordvest for Abakan. 

Tsjernogorsk vart grunnlagt i 1936 då fleire mindre busetnader vart slått saman. Under sovjettida låg det ein gulag-arbeidsleir her.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Tsjernogorsk» frå , den 11. januar 2009. 
 

Busetnader grunnlagde i 1936
Tsjekhov i Moskva oblast

Tsjekhov (russisk Че́хов) er ein by i Moskva oblast i Russland med om lag 75 000 innbyggjarar. Han ligg rundt 80 km sør for Moskva.

Byen oppstod som ein handelsbusetnad på 1700-talet. Mellom 1920 og 1954 skifta busetnaden namn fleire gonger. Før 1920 heitte han Lopasnja (russisk Лопасня) (etter elva Lopasnja), mellom 1920 og1936 Tsjornoje Ozero (russisk Чёрное Озеро) og frå 1936-1954 igjen Lopasnja. I 1954 fekk busetnaden bystatus og det noverande namnet sitt, til ære for den russiske forfattaren Anton Tsjekhov. Femten kilometer frå Tsjekhov, i landsbyen Melikhovo, ligg eit Anton Tsjekhov-museum.

I utkanten av Tsjekhov ligg Davidov-klosteret, etter sigande det rikaste klosteret i Russland. Det inneheld mange kyrkjer frå 1600- og 1700-talet.
 
Nær Tsjekhov ligg krigshovudkvarteret til Russland sin generalstab, gravlagd djupt under bakken, og truleg direkte knytt til Kreml via ein undergrunnsbane– Moskva Metro 2, drive av den russiske føderale tryggingstenesta (FSB).

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Tsjekhov i Moskva oblast» frå , den 11. januar 2009. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff 

 Davidov-klosteret 

Busetnader grunnlagde på 1700-talet
Minusinsk

Minusinsk (russisk Минуси́нск) er ein historisk by i Krasnojarsk kraj i Russland med om lag 65 000 innbyggjarar. Han ligg rundt 275 km sørvest for Krasnojarsk. 

Minusinsk ligg midt i Minusinsksenkinga, som truleg er det viktigaste arkeologiske området nord for Pazyryk. Det er assosiert med Afanasjevokulturen, Tasjtykkulturen og Tagarkulturen - alle kalla opp etter busetnader nær Minusinsk.

Den russiske busetnaden Minjusinskoje (russisk: Минюсинское) vart grunnlagt i 1739, på staden der elva Minusa renn saman med Jenisej. Stavinga vart endra til Minusinskoje (russisk: Минусинское) i 1810. 

Innan 1822 hadde busetnaden vorte eit regionalt senter for jordbruk og transitthandel og fekk byrettar og det nye namnet Minusinsk. På 1800-talet var han eit senter for kulturelle aktivitetar i eit særs stort område. Martjanov Naturhistoriske Museum vart opna i byen i 1877. 

Byen var òg ein stad for politisk eksil. Vladimir Lenin vitja Minusinsk ved fleire høve då han var i eksil i den nærliggande landsbyen Sjusjenskoje mellom 1897 og 1900. Under den russiske borgarkrigen var Minusinsk åstad for Minusinskopprøret i 1918.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Minusinsk» frå , den 11. januar 2009. 
 

Busetnader grunnlagde i 1739
Kjevemøll

Kjevemøll eller kjevesommarfuglar (Micropterigidae) er ein familie med primitive sommarfuglar. Gruppa er lita; på verdsbasis finst det berre 120 skildra artar og rundt 60 kjende artar som ikkje er skildra enno. I Norden finst det sju artar, alle i slekta Micropterix.

Ein reknar kjevemøllen til å vera den mest basale gruppa i sommarfuglane sitt evolusjonstre; tidlegare rekna ein dei tilmed som nærare i slekt med vårfluger. Dei manglar nemleg mange av trekka som er typiske for dei fleste andre sommarfuglar, til dømes manglar dei sugesnabel som vaksne og spinnkjertlar som larvar.

Utsjånad 
Kjevemøll har store mandiblar (bitande munndelar) som er ledda inn mot hovudkapselen. Dei manglar sugesnabel, men har til gjengjeld særs lange maxillarpalpar. Eit viktig kjenneteikn for gruppa er at heile oversida av hovudet er dekt med hårliknande skjel som står oppreist, i motsetnad til mange andre sommarfuglar som har dei liggande flatt. 

Framvengene har ein metallisk glans: som regel i bronse eller purpur, men stundom òg med flekkar eller band i gull- eller sølvfarge. Båe vengepara er forma som breie lansettar, med litt mindre bak- enn framvenger. For nordiske artar er vengespennet mellom 6 og 11 mm.

Fullt utvikla hannar manglar herding (sklerotisering) på undersidan av det åttande bakkroppsleddet, kor dei i staden har ein mjuk membran. Genitalklaffane er velutvikla, og ein kan skilja ulike artar på kor dei små gruppene av tynne og/eller grove børstar sit. Hoa har ei felles opning for kjønnsorgan og utskiljingsorgan, og er generelt sett dårleg studerte.

Larvane er breie og relativt korte, om lag dobbelt så lange som dei er breie. Følehorna er uvanleg lange til sommarfuglar å vera, og hovudet kan trekkast heilt inn i mellomkroppen. Alle kroppssegmenta har kraftige børster, og dei tre brystsegmenta ber kvart sitt par med korte, treledda bein. Som andre sommarfuglar har dei òg føter på bakkroppen; desse er uledda, kjegleforma og spisse.

Egga er òg unike for familien, og kan ofte identifiserast til art. Dei er nesten heilt kulerunde, med små stokkeliknande utskot.

Økologi 
Kjevemøll er dagaktive og kan treffast om våren og tidleg på sommaren. Dei nyttar kjevane sine til å tygga i seg pollen frå fleire slags blomar; lenger sør i Europa finst det òg artar som et bregnesporer.

Micropterix calthella er ein kjevemøllart kor livssyklusen er godt kjend. Her legg hoa egga sine i levermose i grupper på 10 til 20. Larvane lever på mosen og er avhengige av fukt heile året. Andre artar kan eta mellom anna sopphyfer og daudt plantemateriale. Larvane overvintrar, før dei forpuppar seg tidleg på våren i ein oval kokong med innvove jord. Både antenner, venger, bein og bakkropp er rørleg i puppestadiet.

Artar i Noreg 
 Micropterix tunbergella
 M. mansuetella
 M. aruncella
 M. aureatella
 M. calthella

Kjelder 
 Bengtsson, Bengt Å. 2008. «Micropterigidae, käkmalar», s. 44-56 i Nationalnyckeln till Sveriges flora och fauna. Fjärilar: Käkmalar-säckspinnare. Lepidoptera: Micropterigidae-Psychidae. ArtDatabanken, SLU, Uppsala

Sommarfuglar
Pusjkino

Pusjkino (russisk Пу́шкино) er ein by i Moskva oblast i Russland med om lag 100 000 innbyggjarar. Han ligg der elvane Utsja og Serebrjanka renn saman, rundt 30 km nordaust for Moskva. 

Landsbyen Pusjkino vart først dokumentert i 1499, då han høyrte til Grigorij Morkhinin «Pusjka», ein bojar som mellom anna Aleksandr Pusjkin ættar frå, ein dikter som det i dag står statue av på eit av hovudtorga i byen. Dei neste hundreåra utvikla nabolaget seg til ein føretrekt sommartilhaldsstad for russisk adel. I 1678 vart det bygt ei femkupla kyrkje til St. Sergius på Komjagino-godset. Eit anna notabelt gods er Muranovo, der dei russiske diktarane Jevgenij Baratynskij og Fjodor Tjutsjev brukte å vere om somrane. Ein datsja som høyrte til Vladimir Majakovskij, der han var somrane 1920-1928 er i dag eit museum. Pusjkino fekk bystatus i august 1925. I dag er byen kjend på grunn av Instituttet for Skogsvitenskap, eit av dei få i Russland.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Pusjkino» frå , den 11. januar 2009.

Bakgrunnsstoff
Purpurmøll

Purpurmøll (Eriocraniidae) er ei særs lita familie sommarfuglar som finst i tempererte område på den nordlege halvkula. På verdsbasis er det skildra 24 artar, kor 8 førekjem i Norden. Larvane deira er parasittar på lauvtre, kor dei minerar særeigne gangar i blad.

Utsjånad 
Purpurmøll er små møll; hjå dei nordiske artane varierer vengespennet frå 8 til 16 mm. Forvengene er metalliske og er spragla eller marmorert i gull, purpur, bronseraude og/eller blå fargar. Hovudet og framkroppen er dekt med tjafsute, hårliknande skjel. Ein kan best skilja dei frå kjevemøll på at dei har ein kort sugesnabel og treledda labialpalpar.

Artane liknar mykje på kvarandre, og ein må så godt som alltid sjå på kjønnsorgana for å kunne identifisera dei. Hoene er det stundom umogleg å bestemma, trass i at mange artar har særskilde kjenneteikn på undersida av bakkroppen: Fjerde segment ber to gjennomsiktige flekkar ein kallar «vindauge», og på femte segment har hoene tuberklar dei skil ut feromon gjennom.

Larvane er lange, tynne og kvite til gråaktige med mørkt farga munndelar. Dei har små hovud dei kan dra halvveges inn i mellomkroppen, og ein bakkropp som vert smalare lenger bak. Stundom kan ein identifisera ein art ut frå larven sin utsjånad kombinert med opplysingar om vertsplante.

Levesett 
Purpurmøll er aktive om morgonen og om kvelden på våren og tidleg på sommaren. Hoene legg dei ovale, glatte egga sine på unge blad om lag på den tida lauva til vertsplanten sprett. Typiske vertsplantar kan vera bjørk, hassel eller eik, avhengig av art. Larven et i vevet på innsidan av bladet, og grev miner som er synlege frå begge sider av bladet. Det er lett å sjå at ei mine er frå purpurmøll på dei spiralforma eller snirklute ekskrementrestane som ein ser tydeleg gjennom det nesten glasklare lauvet.

Larven et i berre to til tre veker, før han firer seg ned til bakken. Her grev han seg ned og lagar ein hard kokong til å overvintra i før han forpuppar seg til våren. Puppen kan røyra seg, og nyttar dei lange mandiblane til å ta seg ut av kokongen. Når han er ute klatrar han opp til overflaten, der den vaksne sommarfuglen klekker.

Livssyklusen kan ta eitt til to år.

Artar i Noreg 
 Eriocrania subpurpurella
 E. unimaculella
 E. sparrmannella
 E. salopiella
 E. cicatricella
 E. sangii
 E. semipurpurella

Kjelder 
Bengtsson, Bengt Å. 2008. «Eriocraniidae - purpurmalar», s. 57-72 i Nationalnyckeln till Sveriges flora och fauna. Fjärilar: Käkmalar-säckspinnare. Lepidoptera: Micropterigidae-Psychidae. ArtDatabanken, SLU, Uppsala

Sommarfuglar
Bygg og anlegg

Bygg og anlegg er eit samleomgrep for byggeverksemd og anleggsarbeid. Desse næringane har mykje til felles, som at det ofte er entreprenørar som tek på seg og utfører eit bygge- eller anleggsprosjekt. Mykje av grunnarbeidet for byggeverksemd er anleggsarbeid, som tomtegraving, planering og opparbeiding av tilførselsvegar, graving av grøfter for kloakkavløp, vatn og kabel for teletenester som telefon og breiband. Arbeid som bygging av bruer og støyping av grunnmurar kan sjåast på både som byggearbeid og som anleggsarbeid.

Sjå òg 
 Anleggsmaskin

Bygg og anlegg
Erling Myhre

Erling Myhre, () var ein norsk sjakkspelar. 

Erling Myhre vart norsk meister i sjakk 3 gongar, i 1946, 1950 og 1955.

Han deltok på det norske landslaget i sjakk-OL (lag-VM i sjakk) i 1950, 1952 og 1960, på høvesvis første og andre bord, og som andre reserve..

Erling Myhre var medlem av Oslo Schakselskap.

Bakgrunnsstoff 
 Nokre av Erling Myhre sine parti hos www.chessgames.com
 Erling Myhre sine parti hos NorBase

Kjelder 
 Øystein Brekke: Norges sjakkforbund 75 år 1914-1989, Norges Sjakkforbund 1989, ISBN 82-991916-0-2
 Olimpbase, database over sjakk-olympiadar mv

Fotnotar 

Myhre, Erling
Noregsmeistrar i sjakk
Fødde i 1903
Døde i 1971
Sjakkolympiadedeltakarar
Anleggsarbeid

Anleggsarbeid er arbeid som planering of transport av jord, grus, stein, og liknande, vegarbeid, tomtegraving og så vidare. 

Anleggsarbeid vart tidlegare utført manuelt, men det vart ofte nytta hest til transport av masse. I dag vert arbeidet utført med anleggsmaskinar, noko som har gjort det mogleg å utføra store prosjekt innan rimeleg tid.

Sjå òg 
 Anleggsmaskin
 Anleggsreiskap
 Bygg og anlegg
 Vegarbeid
 Gruvedrift

Bygg og anlegg
Lysva

For elva med same namn, sjå Lysvaelva

Lysva (russisk Лысьва) er ein by i Perm kraj i Russland med om lag 70 000 innbyggjarar. Han ligg ved elva Lysva, rundt 100 km aust for Perm. 

Byen vart grunnlagt i 1785 som ein busetnad for industriarbeidarar. Den viktigaste verksemda i byen er gruvedrift.

Bakgrunnsstoff 
 Uoffisiell portal  (russisk)
 Lysva på MojGorod.ru (russisk)

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Lysva» frå , den 11. januar 2009. 
 

Busetnader grunnlagde i 1785