alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Treblåseinstrument

Treblåseinstrument ei gruppe musikkinstrument av blåseinstrument-familien. Instrumenta skil sig frå messingblåseinstrumenta ved at dei normalt er laga av tre (det finst treblåseinstrument laga av metall). Mellom instrumenta i denne gruppa kan ein nemne klarinett, saksofon, tverrfløyte, blokkfløyte, fagott, engelsk horn, obo og sekkepipe.

Konstruksjon 
Det som seier at eit blåseinstrument er eit messinginstrument eller treblås er kva materiale det opphavleg blei laga i. Treblåseinstrumenta har som regel eit munnstykke der vibrasjonen frå eitt eller to røyrblad i vibrasjon skaper lyden.
Fløyter har derimot ikkje denne konstruksjonen, desse gir lyd ved å få lyden til å vibrere ved å blåse inni ein skarp kant.

 Fløyteinstrument
 Tverrfløyte
 Blokkfløyte
 Enkeltrøyr
 Saksofon
 Klarinett
 Dobbeltrøyr
 Obo
 Fagott
 Engelsk horn
 Sekkepipe

Bruksområde 
Treblåseseksjonen er ein viktig del av symfoniorkesteret, men er òg vanleg i kammerorkester. I slike orkester er saksofonen uvanleg. Til liks med tverrfløyta eignar saksofonen seg som soloinstrument. Saksofonen er ofte å finne i storband og andre jazzorkester. Fagotten blir mest brukt i klassiske orkester og vart konstruert som eit bassinstrument i treblåsefamilien. Med wienerklassisismen sitt inntog fekk fagotten òg solististiske oppgåver.

Sjå òg 
 Blåseinstrument
 Messingblåseinstrument

Bakgrunnsstoff

Blåseinstrument
Rovpattedyr

For «rovdyr» i tydinga «predator», sjå predasjon.

Rovpattedyr eller rovdyr (Carnivora) er ein orden av pattedyr som hovudsakleg jagar og et andre dyr. Det finst om lag 260 slag rovpattedyr. Alle stammer frå eitt dyreslag, kalla Miacis, som levde for om lag 50 millionar år sidan. Dei har liknande hovudform, rundt med ein kjegleforma snute og tydelege hjørnetenner og rovtenner.

Tidlegare pleide ein å dela rovpattedyra inn i to underordenar, Fissipedia, eller dei som stort sett levde på land, og Pinnipedia, av kjøtetande havpattedyr. Nyare klassifiseringssystem som ser meir på det genetiske slektskapet mellom dyra har delt dei inn i to nye grupper, katteaktige rovpattedyr (Feliformia) og hundeaktige rovpattedyr (Caniformia).

Dei fleste rovpattedyra er som sagt kjøtetarar, men mange kan òg ta til seg annan kost.
Kjempepandaen et berre plantar. 
Fordelen med å eta kjøt er at dei utnyttar ei nisje av næringsrike bytte. Ulempa er at å fanga og drepa desse dyra krev mykje energi. Rovdyra må altså alltid vurdera om det å jaga eit byttedyr vil føra til at det vinn eller tapar energi. 

Det er ganske sjeldan at rovdyr jagar andre rovdyr. For det første finst det alltid færre kjøtetarar enn planteetarar i eit område, og for det andre er rovdyr utstyrte til å forsvara seg. For mange rovdyr kan sjølv små skader vera livstrugande, ettersom dei hindrar dyra frå å jakta.

Oversyn over rovpattedyra 
 Feliformia (katteaktige)
 Kattedyr (Felidae)
 Hyenar (Hyaenidae)
 Mungoar (Herpestidae)
 Snikekattar (Viverridae)
 Afrikansk palmesivett (Nandiniidae)
 Falske sabeltanndyr  (Nimravidae) (utdøydd)

 Caniformia (hundeaktige)
 Hundefamilien (Canidae)
 Halvbjørnar (Procyonidae) 
 Bjørnar (Ursidae)
 Mårdyr (Mustelidae)
 Skunkar (Mephitidae)
 Selar (Phocoidea)

Kjelder

Bakgrunnsstoff

 
Pattedyr
Igesund

Igesund er ein grunnkrins i Herøy kommune på Sunnmøre og er rekna som ein del av Fosnavåg by. Igesund er òg ein matrikkelgard.

Krinsen strekkjer seg frå Fosnavåg slik at Huldalen høyrer til Igesund, vidare forbi Kleivavika og rundt Bergsøy, forbi Leitet, til Vikane. Grensa mellom Igesund og Vikane kan berre kryssast til fots, eit område som tidlegare vart mykje brukt til sauebeite, medan det no er mest utmark. Langs vegen gjennom Igesund er det dyrka mark som hovudsakleg vert brukt til produksjon av dyrefôr. Nerlandsøybrua fører hovudvegen, fylkesveg 20, frå Igesund og over Søre Vaulen til Kvalsund på Nerlandsøya.

Igesund har også gitt namn til Igesundshetta og Igesundsvatnet. Igesundshetta er det høgste punktet på sørsida av Bergsøya med 217 meter, medan Igesundsvatnet er drikkekjelda til dei ytste husa i Igesund. Etter oppdemming er der vanlegvis ikkje noko skilje mellom Igesundsvatnet og Vikavatnet i Herøy på Sunnmøre.

Innanfor grensene til grunnkrinsen finn ein mellom anna Huldal grus (ei av grusbanene til Bergsøy IL), GeVo-anlegget og hovudkontoret til Vestlandsnytt.

Igesund som slektsnamn 
Det er 129 personar i Noreg som har Igesund som etternamn per mars 2005.

Kjende namneberarar 
 Alf Igesund - vann 3 gull i Veteran-VM i Puerto Rico 2003
 Gordon George Igesund - fotballtrenar i Sør-Afrika
 Grant Igesund - profesjonell fotballspelar i Sør-Afrika

Grunnkrinsar i Herøy i Møre og Romsdal
Matrikkelgardar i Herøy i Møre og Romsdal
Norske slektsnamn
Palmesundag

Palmesundag eller palmesøndag innleier den stille veka i den kristne påskefeiringa. Dagen har fått namn etter skildringa av Jesus sitt inntog i Jerusalem, ridande på eit esel medan folk la palmegreiner på vegen framfor han.

Historisk utvikling 

På 500-talet samla kristne i Jerusalem seg på Oljeberget på palmesøndag. Etter å ha høyrt evangelielesing gjekk dei i prosesjon inn til byen. Tradisjonen spreidde seg nokså raskt til heile austkyrkja.

I det sjuande og åttande hundreåret byrja skikken i vest med å ta med palmegreiner til kyrkja, og i det niande hundreåret blei dette innført som ein fast del av liturgien. Festen kan reknast som fullt innført også i vest frå denne tida.

Feiring av dagen 
Den liturgiske fargen for dagen er raud fordi Palmesøndag er den første festen for Kristi liding.

I den katolske kyrkja er dei truande pålagt å ta vare på greinene dei har brukt på palmesundag. Oskeonsdag året etter blir dei så brende, og oskar deira brukt til utdelinga av askekrossar.

Palmesundag er ei av dei tolv store høgtidene i den ortodokse kyrkja.

Palmesundag i Noreg 
Palmesundag er i norsk tradisjon ein merkedag mellom anna for vêr og årsvekst. 

I Noreg er er seljetreet knytt til denne dagen i nokre område. Det er vanleg å ta inn seljegreiner med «gåsungar» slik at dei har grøne blad til palmesundagen, og dei kan òg brukast til å dekorera kyrkjene, i mangel på norske palmetre. Andre typar tre ein har teke i bruk i moderne tid er tuja.

Påske
Sundag
Kyrkjeåret
Kjøtetande plante

Ein kjøtetande plante er ein plante som får næringa si ved å fanga og bryta ned dyr, som regel insekt. Desse plantane veks særleg i tynt eller næringsfattig, særleg nitrogenfattig, jordsmonn. Dei uvanlege plantane har fascinert forskarar sidan Charles Darwin skreiv den første avhandlinga om dei i 1875.

Plantane kan fanga dyr på ulike måtar. 

Dei mest kjende er kanskje klappfellene, ei felle av to blad med hår på utsida som kan minna om eit munngap. Inni fellene skil plantane ut ei raudleg nektar som luktar søtt og trekker til seg insekt. På innsida har dei òg små hår som merkar seg kontakt og rørsle frå andre. Ved kontakt klappar fella halvvegs igjen, og dersom insektet byrjar å kava for å koma seg ut registrerer fella dette og går heilt igjen.

Nokre plantar bruker klister som insekta sit fast på, og kan deretter rulla blada sine rundt dei, eller halda dei fast med slimete hår.

Nokre har traktforma kanne-feller som byttet dett nedi og ikkje kan koma seg ut av, fordi trakta er for glatt, bratt eller hårete.

Vassplantar kan bruke blærer til å trekka inn vatn og uheldige insekt i eit lite dragsug.

Etter at dei har fått tak i byttet sitt, et plantane det ved hjelp av nedbrytande enzym.

Ulike kjøtetande plantar:
«Klappfeller»
 Venus fluefangar (Dionaea muscipula) 
 begerplantar (Sarracenia)
 kannebærarar (Nepenthes)
Aldrovanda
Darlingtonia
Heliamphora
australsk kannebærar (Cephalotus)
Brocchinia reducta

«Fluepapir»
soldogg (Drosera)
tettegras (Pinguicula vulgaris)
Drosophyllum
Triphyophyllum
Byblis

«Blærefeller»
blærerot (Utricularia)
Polypompholyx
Genlisea

Bakgrunnsstoff

Plantar
Hundefamilien

Hundefamilien (Canidæ) er ein rovdyrfamilie med relativt få og like medlemmer. Dyra i denne familien er sjeldan spesialiserte, men kan klara seg på mange vis. Hovudstyrken deira er at dei kan springa langt og lenge. Mange av dei lever i flokkar.

Hundefamilien

Revar (Vulpini)

Alopex 
 Fjellrev (Alopex lagopus)

Urocyon spp. 
 Øyrev (Urocyon littoralis)

Vulpes spp. 
 Raudrev (Vulpes vulpes)
 Kitrev (Vulpes macrotis)
 Prærierev (Vulpes velox)
 Fennek eller ørkenrev (Vulpes zerda, tidlegare Fennecus zerda)
 Vulpes corsac
 Vulpes chama
 Vulpes pallida
 Vulpes bengalensis
 Vulpes ferrilata
 Vulpes cana
 Vulpes rueppelli

Hundedyr

Atelocynus 
 Kortøyra hund (Atelocynus microtis)

Canis (Hundeslekta) 
 Gråulv (Canis lupus)
 Underartar:
 Polarulv (Canis lupus arctos) 
 Hund (Canis lupus familiaris)

 Prærieulv (Canis latrans)
 Raudulv (Canis rufus)
 Etiopisk ulv (Canis simensis)
 Svartrygga sjakal (Canis mesomelas)
 Stripesjakal (Canis adustus)
 Gullsjakal (Canis aureus)
 Himalayaulv (Canis himalayeansis) — nyleg oppdaga art
 Indisk ulv (Canis indica) — nyleg oppdaga art

Chrysocyon 
 Mankeulv (Chrysocyon brachyurus)

Villhundar, mårhundar og hyenehundar 
 Asiatisk villhund eller raudhund (Cuon alpinus)
 Afrikansk villhund eller hyenehund (Lycaon pictus)
 Mårhund (Nyctereutes procyonoides)
 Skoghund (Speothos venaticus)

Rovdyr
Kanoriket

Kanoriket var eit kongedøme som eksisterte frå rundt år 1000 til staten Nigeria blei til. Det har fått namn etter byen Kano, som i dag er administrasjonssenter i den nigerianske staten Kano.

I følgje Kanokrøniken var den trettisjuande sarkin kano eller kongen av Kano Mohammed Sharef (1703–1731). Kumbari dan Sharefa (1731–1743) etterfølgde han og førte langvarig krig mot naboriket Sokoto.

Nigeriansk historie
Tidlegare land i Afrika
Kano by
Buskhund

Buskhund (Speothos venaticus) er eit dyr i hundefamilien, det einaste i slekta Speothos. Hunden veg 5-7 kg. Han har ei lengd på 57-75 cm med ein hale på 12,5-15 cm. Pelsen er tjukk og mjuk, lyst brunfarga med ein raud let, og ein lysare del på undersida av halsen.

Dyret lever i eit stort område i austre Sør-Amerika som omfattar Panama, Colombia, Venezuela, Bolivia, Peru vest for Andes, Ecuador, Guiana, Paraguay, nordaustre Argentina (Misiones-provinsen) og Brasil (frå regnskogen Amazonas til staten Amazonas). Likevel er buskhunden sjeldan, og arten er klassifisert som sårbar. Lenge trudde ein at det var ein utdøydd art, ettersom det berre var funne fossil av han i brasilianske grotter.

Buskhunden er eit rovdyr som helst jakter i flokk. Hovudbyttet er den store gnagaren paka (Agouti paca), men ein flokk på 10-12 hundar kan òg leggja ned større byttedyr. Dei er dyktige til å symja, og har utvikla symjehud mellom tærne.

Ein buskhund kan bli om lag ti år. Han blir kjønnsmoden i eittårsalderen. Eit svangerskap tek 63 dagar, og ei mor kan få opptil seks kvalpar.

Namn

Dyret går under mange namn. Han blir kalla eddikhund (portugisisk: cachorro-vinagre, spansk: perro vinagre) og eddikrev (sp. zorro vinagre), villhund (port. cachorro-do-mato), vasshund (sp. perro de agua) og fjellhund (sp. perro de monte)

Hundefamilien
Søramerikanske pattedyr
Dyr i Panama
Dyr i Colombia
Dyr i Venezuela
Dyr i Bolivia
Dyr i Peru
Dyr i Ecuador
Dyr i Guiana
Dyr i Paraguay
Dyr i Argentina
Dyr i Brasil
Eliza

Eliza er ei engelsk kortform av kvinnenamnet Elizabeth som etter kvart er blitt eit namn i sin eigen rett. Det er mykje brukt i heile den engelsktalande verda, men er uvanleg i Noreg, der Elisa og Elise dominerer.

Kjende namneberarar
Eliza er namnet på ein opera av Thomas Augustine Arne
Eliza  er ei slaveheltinne i romanen Hytta hans farbror Tom
Eliza Doolittle er heltinne i skodespelet Pygmalion av George Bernard Shaw og musikalen My Fair Lady

Dataprogrammet ELIZA, som simulerer ein samtaleterapeut, er kalla opp etter Eliza Doolittle.

Bakgrunnsstoff

Kvinnenamn
Førenamn av engelsk opphav

fr:Elsa (prénom)
Grunnkrins

Grunnkrins er ei eining brukt for å gruppere bustadar og innbyggjarar i Noreg.

Grunnkrinsar er den minste geografiske eininga Statistisk sentralbyrå fører statistikk over, til bruk for kommunal og regional analyse, forvalting og planlegging. Kommunane i Noreg er såleis delte inn grunnkrinsar, og ein eller fleire grunnkrinsar utgjer eit delområde.

Grunnkrinsar skal vere stabile over ei rimeleg tidsperiode, og dei skal bestå av geografisk samanhengande område. Dei bør også vere mest mogleg einsarta når det gjeld natur og næringsgrunnlag, kommunikasjonstilhøve og bygningsmessig struktur. 

Ein eller fleire grunnkrinsar utgjer delområde, som altså er ei geografisk eining som ligg mellom kommune og grunnkrins. Dette slik at data som blir for detaljerte på grunnkrinsnivå kan løftast opp eit nivå. Det er lagt vekt på at delområda høyrer naturleg saman kommunikasjonsmessig, og gjerne er ei naturleg eining.

Kvar grunnkrins har ei åttesifra talkode, der dei fire første siffera er kommunenummeret, dei to neste siffera er nummeret for delområde, og dei to siste er nummeret for grunnkrinsen.

I 2008 var det registrert 13965 grunnkrinsar i Noreg, fordelt på om lag 1543 delområde.

Bakgrunnsstoff 

 Statistisk sentralbyrå sin grunnkrinskatalog pr 1. januar 2008

Geografiske einingar
Statistikk
Norsk Landmandsforbund

Norges Landmandsforbund vart skipa i 1896 for å verne om interessene til bønder og bygdene i Noreg. I 1920 vedtok landsmøtet i forbundet å stifte eit eige politisk parti, Bondepartiet. I 1922 endra Norges Landmandsforbund namn til Norges Bondelag. Landmandsforbundet førte til dels vidare tradisjonane frå den første veljarforeininga i Noreg, Bondevenane til Søren Jaabæk

Sjå òg 
 Norges Bondelag
 Senterpartiets historie.

Landbruksorganisasjonar
Norsk landbruk
Norske fagrørsler
Skipingar i 1896
Åslaug Haga

Åslaug Marie Haga () i Nes på Romerike er ein norsk diplomat, politikar og tidlegare leiar i Senterpartiet. Ho er utdanna cand.mag. og har erfaring frå Utanriksdepartementet (UD). Haga var statsråd i regjeringa Stoltenberg II, fram til 19. juni 2008. Ho valde å gå av etter ei massiv mediedekning rundt små og store lovbrot i samband med forvalting av eigen eigedom. Det var til dømes ulovleg utleige av eigen eigedom i tillegg til ei uanmeld bryggebygging. 

Åslaug Marie Haga er dotter til Hans Haga, leiar i Norges Bondelag frå 1974 til 1980 og generalsekretær frå 1980 til 1988. Ho voks opp på garden Henni saman med ei eldre syster. 

Cand.mag.-graden til Haga er frå Universitetet i Oslo og er sett saman av faga statsvitskap, historie og sosiologi. I 1989 gifta ho seg med diplomatkollega Bård Hopland. Etter å ha budd i Oslo og i utlandet i fleire år kjøpte dei to i lag småbruket Sandli (Holstad i Ås). Saman har dei to born.

Ho var stortingsrepresentant i stortingsperiodane 2001-2005 og 2005-2009. I samband med at stortingsperioden hennar gjekk ut 1. oktober 2009 og at ho ikkje stilte til attval, annonserte ho at ho skulle byrje i ny jobb som miljølobbyist for arbeidsgjevarorganisasjonen Norsk Industri.

Karriere 

 Attaché FN-delegasjonen i New York frå 1987 til 1989
 Personleg sekretær for bistandsministeren frå 1989 til 1990 
 Ambassadesekretær ved ambassaden i New Dehli frå 1991 til 1994 
 Byråsjef, underdirektør og statssekretær i Utanriksdepartementet frå 1994 til 1999 
 Statssekretær ved Statsministerens kontor i 1999 
 Nestleiar i Senterpartiet frå 1999 til 2003 
 8. oktober 1999–13. mars 2000: Kulturminister i regjeringa Bondevik I.
 Stortingsrepresentant frå 2001 
 Leiar i Senterpartiet frå 2003 til 19. juni 2008
 17. oktober 2005–21. september 2007: Kommunal- og regionalminister i Regjeringa Stoltenberg II
 21. september 2007 til 19. juni 2008: – Olje- og energiminister i Regjeringa Stoltenberg II
 1. oktober 2009– : Miljølobbyist for Norsk Industri

Kjelder

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Åslaug Haga sin tale 19. juni 2008 

Leiarar for Senterpartiet
Norske kulturministrar
Norske kommunalministrar
Norske olje- og energiministrar
Statsrådar i Regjeringa Bondevik I
Statsrådar i Regjeringa Stoltenberg II
Senterpartistatsrådar
Statssekretærar frå Sp
Stortingsrepresentantar 2001-2005
Stortingsrepresentantar 2005-2009
Stortingsrepresentantar frå Sp
Stortingsrepresentantar for Akershus
Folk frå Nes
Norske diplomatar
Høgre

Høgre (H) er eit liberalkonservativt politisk parti i Noreg. Høgre er den nest eldste partiorganisasjonen i landet, og blei skipa den 25. august 1884 som De Conservative Foreningers Centralstyre. Partiet set folkestyret, eigedomsretten, og den personlege fridomen høgt. Partiet identifiserer seg sjølv som eit borgarleg parti.

Leiaren i Høgre er Erna Solberg (2004-). Partiet har to nestleiarar; Bent Høie og Jan Tore Sanner.

I perioden 2013–2017 har Høgre 48 representantar på Stortinget. Trond Helleland og Nikolai Astrup er høvesvis parlamentarisk leiar og nestleiar. Høgre er det nest største partiet på Stortinget, etter Arbeiderpartiet. Etter stortingsvalet i 2013 danna partileiar Erna Solberg ei regjering saman med Framstegspartiet.

Partiet har tre sideorganisasjonar: Unge Høgres Landsforbund, Høgres Studenter og Senior Høyres Landsforbund

Historie 
De Conservative Foreningers Centralstyre vart skipa den 25. august 1884, etter innføringa av parlamentarismen i Noreg. Emil Stang vart vald til fyrste formann i partiet. I 1913 endra det namn til Høgre (Høire).

Oppsluttinga om Høgre har variert mykje. Størst del av røystene hadde Høgre i 1894 då 49,4 % røysta på Høgre. Høgre har aldri hatt reint fleirtal på Stortinget. Høgre gjekk attende i mellomkrigstida, mellom anna av di nye parti kom til. Frå 1945 til 1970 auka oppslutninga om partiet, og skaut fart etter valet i 1973. Valet i 1981, der Høgre fekk 31,7 % oppslutnad var det beste valet sidan 1924. Kåre Willoch stod i spissen for Høgrebølgja i norsk politikk. Ved valet i 1997 fekk Høgre 14,3 % av røystene, det dårlegaste valresultatet til då etter 1945. Partiet gjorde eit godt val i 2001, og kom i regjering saman med Kristeleg Folkeparti og Venstre. Stortingsvalet i 2005 vart eit nytt dårleg val for Høgre, som vart passert av Framstegspartiet og dermed vart berre tredje størst på Stortinget.

Ved fylkestingsvalet 2007 fekk partiet 18,8 % av røystene.

Valhistorikk 

¹ Ved desse vala stilte Høgre felleslister med eit eller fleire av partia Kristeleg Folkeparti, Venstre eller Bondepartiet, dette talet er eit overslag med røystene til felleslistene fordelt på dei einskilde partia.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Høgre sin nettstad
 Valresultat for Høgre i kommune- og fylkestingsvalet 2013 (NRK)

 
Norske politiske parti
Høgreparti
Liberalkonservative parti
Politiske parti skipa i 1884
1884 i Noreg
Liv Signe Navarsete

Liv Signe Navarsete () er ein norsk Senterpartipolitikar. Ho var leiar i Senterpartiet frå 2008 til 2014 og kommunal- og regionalminister i regjeringa Stoltenberg II. Frå 2005 til 2009 var ho samferdsleminister.

Navarsete har vore gruppeleiar for Senterpartiet i fylkestinget i Sogn og Fjordane, vararepresentant til Stortinget 2001–2005, og var med i distriktskommisjonen. Ho har hatt styreverv i mellom anna Gjensidige Nor Forsikring, i Vestlandsforsking og har vore sjølvstendig næringsdrivande. Navarsete er ei av berre seks kvinner frå Sogn og Fjordane som har representert fylket på Stortinget. 

Ved stortingsvalet 2005 vart Navarsete vald inn på Stortinget som fast representant frå Sogn og Fjordane. 17. oktober 2005 vart ho utnemnd til samferdsleminister i den raudgrøne regjeringa. Ved valet i 2009 vart ho attvald til Stortinget. Ved omrokkeringa i regjeringa etter valet vart ho utmend til kommunal- og regionalminister.

Etter at Åslaug Haga trekte seg som partileiar i 2008 (og Lars Peder Brekk hadde fungert mellombels i vervet i nokre månader), vart Navarsete vald til leiar for Senterpartiet 12. september 2008.

Navarsete er opphavleg frå Sogndal og vart som tobarnsmor i 1992 enkje då ektemannen brått døydde grunna hjarteinfarkt. Ho har no vaksne ungar. Frå år 2000 har ho budd i Lærdal, der ho vart sambuar med Lars Petter Nesse, som no er varaordførar i Lærdal. På skotårsdagen 29. februar 2008 fridde ho til han, og 17. mai 2008 gifta dei seg i den norske sjømannskyrkja i London.

Ho har vorte tildelt Storegutprisen for god og levande nynorsk.

Kjelder 

 

Norske kommunalministrar
Norske samferdsleministrar
Statsrådar i Regjeringa Stoltenberg II
Senterpartistatsrådar
Leiarar for Senterpartiet
Politiske rådgjevarar frå Sp
Stortingsrepresentantar for Sogn og Fjordane
Stortingsrepresentantar frå Sp
Stortingsrepresentantar 2005-2009
Stortingsrepresentantar 2009-2013
Stortingsrepresentantar 2013-2017
Stortingsrepresentantar 2017-2021
Lokalpolitikarar i Sogndal
Lokalpolitikarar i Lærdal
Sp-politikarar i Sogn og Fjordane
Kvinner frå Sogn og Fjordane
Folk frå Sogndal
Lars Peder Brekk

Lars Peder Brekk () er ein norsk embetsmann og tidlegare politikar. Han var fyrste nestleiar i Senterpartiet og landbruks- og matministeren i regjeringa Stoltenberg II. Brekk var fiskeriminister i Sentrumsregjeringa. Han kjem opphavleg frå Vikna kommune i Nord-Trøndelag fylke, der han var ordførar frå 1992 til 1997 og varaordførar fram til 1999.

Frå 2013 er han direktør ved Brønnøysundregistra.

Han er utdanna cand.oecon. frå Universitetet i Oslo, 1982. Brekk er fiskar, men har også drive med jakt. Han eig eit fiskevêr og starta yrkeskarrieren sin i Norges Fiskarlag. Han har også hatt ei rekkje styreverv i fiskeriverksemder og vore dagleg leiar i Innovasjon Rørvik A/S. Han var personleg sekretær i Fiskeridepartementet i 1985. Etter å ha vore vararepresentant i periodane frå 1989 til 1997 og 2001 til 2005, vart han innvald på Stortinget frå Nord-Trøndelag i 2005.

Brekk har også tidlegare vore nestleiar i Senterpartiet, då i perioden 1993–1997. I dag driv han ei eiga verksemd innan næringsutvikling i heimkommunen Vikna. Han har vore leiar av Stortingets næringskomité. Frå hausten 2007 til juni 2008 var han parlamentarisk leiar for Senterpartiet. Og frå 19. juni 2008 til 12. september 2008 var Lars Peder Brekk fungerande partileiar for Senterpartiet etter Åslaug Haga sin avgang. 20. juni 2008 vart han utnemnd til ny landbruks- og matminister i Stoltenberg-regjeringa. Han gjekk ut av regjeringa 18. juni 2012.

Kjelder 
 
 Artikkelen «Lars Peder Brekk» på Wikipedia på bokmål og riksmål.

Norske fiskeriministrar
Norske landbruksministrar
Statsrådar i Regjeringa Bondevik I
Statsrådar i Regjeringa Stoltenberg II
Senterpartistatsrådar
Politiske rådgjevarar frå Sp
Leiarar for Senterpartiet
Stortingsrepresentantar 2005-2009
Stortingsrepresentantar 2009-2013
Stortingsrepresentantar frå Sp
Stortingsrepresentantar for Nord-Trøndelag
Ordførarar i Vikna
Sp-ordførarar i Nord-Trøndelag
Direktørar for norske offentlege organ
Folk frå Vikna
Desentralisering

Desentralisering er eit uttrykk for utflytting av makt og kapital frå sentrale område.

Tanken om fordeling av makt (til dømes maktfordelingsprinsippet) har vore nytta i mange samanhengar, både geografisk og sosialt, men når ein snakkar om desentralisering i vanleg språkbruk er det oftast snakk om ei omfordeling av makt frå sentrale geografiske område til mindre sentrale område (Uttrykket er med andre ord oftast geografisk betinga). Ei slik fordeling skal hindre at det oppstår maktmisbruk og korrupsjon i sentrale område med sterk maktsamling.

Tyskland er kjend for å ha lagt stor vekt på ein desentralisert maktstruktur då landet vart bygd opp att etter krigen. Her desentraliserte ein makt ved å plassere viktige delar av statsapparatet utover heile landet. Det vart gjort av di Nazi-partiet langt på veg tok makta grunna det svært sentraliserte maktapparatet i Tyskland etter den første verdskrigen.

Noreg er ein av dei mest sentraliserte nasjonane i Europa, då dei fleste maktsentera (Både media og statsforvalting) ligg i hovudstaden, Oslo. Den norske grunnlova beskyttar ikkje dei lokale forvaltingsnivåa (kommunar og regionar/fylker) i landet, slik som grunnlover i mange andre europeiske land gjer.

I den pågåande regiondebatten er eit av dei avgjerande spørsmåla kor mykje makt dei nye regionane skal få. I kjølvatnet av denne debatten har det komme fram krav om at dei komande region- og kommunenivåa må grunnlovfestast.

Senterpartiet er det partiet i norsk politikk som fokuserer sterkast på desentralisering av makt og kapital.

Organisasjonsteori
Administrasjon