alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Isambard Kingdom Brunel

Isambard Kingdom Brunel () var ein britisk ingeniør. Brunel var med på ei rad byggjeprosjekt i Storbritannia. Mellom anna bruer, dampbåtar, jarnvegar og tunnelar. Han er mest kjend for bygginga av Great Western Railway, den store vestjarnvegen, mellom vestre England og Wales og London.

Brunel var ein nyskapar som ikkje alltid lukkast, men likevel var først ute med mange løysingar på gamle byggeproblem. Han bygde den første tunnelen under ei farbar elv og utvikla den første propelldrivne dampbåten, som òg
var det største skipet bygd til då.

Brunel vart i ei kåring organisert av BBC kåra til den nest viktigaste briten gjennom tidene (etter Winston Churchill).

Kjelder

Bakgrunnsstoff
Structurae: Isambard Kingdom Brunel
The Atmospheric Railway

Litteratur
L. T. C. Rolt Isambard Kingdom Brunel ISBN 0-582-10744-X, ISBN 0-14-007986-6, ISBN 0-14-011752-0 (Fantasticfiction )
R. Angus Buchanan Brunel:The Life and Times of Isambard Kingdom Brunel, Hambledon and London, 2002, 294pp, 22pl and 11 text illus, ISBN 1-85285-331-X
Adrian Vaughan Isambard Kingdom Brunel: Engineering Knight-Errant, John Murray, 1991, ISBN 0-7195-4636-2
Nick Walters Reckless Engineering, BBC Books, ISBN 0-563-48603-1
Steven Brindle Paddington Station: Its history and architecture , English Heritage, 2004, ISBN 1-873592-70-1
Andrew Mathewson and Derek Laval Brunel's Tunnel... and where it led, Brunel Exhibition Rotherhithe, 1992, ISBN 0-9504361-1-9

Engelske arkitektar
Engelske ingeniørar
Engelske oppfinnarar
Folk frå Portsmouth
Døde av nyrebetennelse
Mette Karlsvik

Mette Karlsvik () er ein norsk forfattar som debuterte i 2005 med romanen Vindauga i matsalen vender mot fjorden. Ho vart tildelt Tarjei Vesaas' debutantpris for 2005. Andre romanen hennar heiter Flytårn og kom ut i 2007. 

Karlsvik har biletkunst-, journalistikk-, og illustrasjonsutdanning, arbeider som frilansjournalist, og har skrive, fotografert og teikna for diverse tidsskrift og andre publikasjonar. Ho er oppvaksen i Frei kommune på Nordmøre.

Bøker 
 2005 – Vindauga i matsalen vender mot fjorden (roman, Samlaget)
 2007 – Flytårn (roman, Samlaget)
 2008 – Pol (roman, Samlaget)
 2009 – 1-2-TRE (barneroman, Samlaget)
 2011 – Bli Björk (roman, Samlaget)
 2011 – Post Oske. Dagar og netter i Reykjavik (dokumentar, Flamme Forlag)
 2012 – Vis meg ditt bibliotek (intervjubok, for Bergen Offentlige Bibliotek / Bergen Leser 2012)
 2012 – Prinsland (roman, Magikon Forlag)
 2013 – Øy/Ey (dikt, House of Foundation)
 2013 – Vekstvilkår (essay, Spriten Forlag)
 2013 – Dyrebar (roman, Magikon Forlag)
 2014 – Den beste hausten er etter monsun (roman, Samlaget)
 2015 – UR (dikt, Spriten Forlag)
 2016 – Varmá (roman, Samlaget)
 2017 – Mørkerom (roman, Samlaget)
 2018 – Kjøt (teikneserieroman, Magikon Forlag)
 2019 – Meieriet (roman, Samlaget)
 2021 – Same tid neste veke : samtaler med Thorvald Steen (Pax)
 2022 – Surtsey (Roman, Samlaget)

Prisar og stipend 
 2005 – Tarjei Vesaas' debutantpris for Vindauga i matsalen vender mot fjorden.
 2011 – Sigmund Skard-stipendet
 2012 – Bokhandlarstipendet
 2012 – Nordmøre Mållag sin Målprisen
 2012 – Stig Sæterbakkens minnepris
 2013 – Skien Kommune sitt Kunstnarstipend

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Om Mette Karlsvik - heimeside
 «Mette Karlsvik» av Vibeke Lauritsen på Allkunne
 Om Mette Karlsvik på nettstaden til Det Norske Samlaget
 Mette Karlsvik i Forfatterkatalogen
 Bloggen til Mette Karlsvik 

Forfattarar frå Møre og Romsdal
Norske barnebokforfattarar
Norske romanforfattarar
Frei
Folk frå Kristiansund
Norske skjønnlitterære debutantar i 2005
Nynorskforfattarar
Vinnarar av Tarjei Vesaas' debutantpris
Vinnarar av Stig Sæterbakkens minnepris
Fylkeslistene for Miljø og Solidaritet

Fylkeslistene for Miljø og Solidaritet stilte til val ved stortingsvalet i 1989 i Noreg. Listene var eit samarbeid mellom Noregs Kommunistiske Parti, Raud Valallianse og andre krefter på venstresida. Fylkeslistene fekk 22 126 røyster og oppnådde dermed 0,8 % oppslutning på landsbasis. Dei fekk ikkje vald inn nokon stortingsrepresentantar.

Tidlegare norske politiske parti
1989
Hutaheiti

Hutaheiti er ei forvansking av det tahitiske ordet Otaheiti, som er namnet på øya Tahiti. Hutaheiti blir nytta som eit namn på ei plass langt burte, langt frå sentrale strok. Antakelig er det sjømenn som har tatt med ordet heim.

Kjelde 

 Norgesglasset på NRK

Lånord
Fransk Polynesia
Selskapsøyane
Oksavik

Oksavik, òg skrive Oksavika, tidlegare skrive Oksevik, er ein matrikkelgard på Gurskøya i Sande i Møre og Romsdal. Garden ligg ved Rovdefjorden og høyrde fram til 1964 til Rovde kommune.

Stadnamnet kan ha samanheng med ordet ups, som tyder loddrett eller bratt bergvegg.

Gardsnamnet i forma Oksavik vert også nytta som etternamn.

Fotnotar 

Norske slektsnamn
Sande kommune i Møre og Romsdal
Gardar i Møre og Romsdal
Nils Skandfer

Nils Skandfer () var ein norsk båtbyggjar kjent for sine Skandferbåtar, ein variant av kuttarar. Skandfer var fødd og voks opp på Rensaa i Ibestad. Han gjekk i lære hos Colin Archer i Larvik, og hos Kristian Dekke ved Georgernes Verft i Bergen. Han kjøpte den gamle handelsstaden Kulstadsjøen i Vefsn, og starta og dreiv sitt eige båtbyggjeri, Skandfers baadbyggeri.

I dag er det berre fire eller fem av dei kring 300 fartøya konstruert av Skandfer som fortsatt flyt, alle av dei er kuttarar. Tre av desse båtane som han bygde, MK «Hermes II» (1917), MK «Faxen» (1916) og MK «Folkvang» (1911) er restaurerte. Bygderutebåten MK «Reidulf II» (1914) ligg i naudhamn på Hardanger fartøyvernsenter.

Kjelder 
 Tom Rasmussen: Kravellteknikkens vei til Norge i Kravellbygging i Norge. Hardanger Fartøyvernsenter og Norsk Sjøfartsmuseum 2008

Folk frå Vefsn
Norske båtbyggjarar
Folk frå Ibestad
Norske båtkonstruktørar
Margherita

Margherita er ein enkel italiensk, vegetarisk pizza laga med tomat, mozzarella, basilikum og olje.

Pizza
Fotosyntese

Fotosyntese er ein biokjemisk prosess der planter, alger og nokre bakteriar utnyttar energien i sollyset til å produsere glukose av vatn og karbondioksid. Fotosyntesen er den viktigaste kjemiske reaksjonen på kloden. Utan fotosyntesen kunne det ikkje ha vore liv på jorda slik vi kjenner det i dag. Ordet fotosyntese tyder 'å setje saman ved hjelp av lys'. Det er som regel sollyset som er drivkrafta i fotosyntesen, som føregår i kloroplastane i dei grøne blada. 

Det finst mange variantar av fotosyntetiske prosessar som varierer mellom ulike artar. Likevel er det ein del elemente som går i gjen. Lys blir absorbert i klorofyllhaldige protein, fotosyntetiske reaksjonsentarar. Hjå plantar finn ein desse i kloroplasten, og hjå bakterier finn ein de i cellemembranen. Lysenergien blir brukt til å redusera vatn, og utnytta den frigjorte energien til å syntetisere ulike organiske samaband slik som adenosintrifosfat (fotofosforylering) og glyseraldehyd 3-fosfat (calvinsyklus).  

I fotosyntesen blir energien i lyset brukt til å gjere vatn og karbondioksid om til sukker og oksygen.

Bakgrunnsstoff 
 UiO om fotosyntese

Botanikk
Agronomi
Biologiske prosessar
Celleanding
Stoffskiftet
Fotosyntese
Plantefysiologi
Økosystem
Hals

Halsen er den kroppsdelen som bind saman kroppen og hovudet hjå dei fleste virveldyr. «Hals» blir òg brukt i overført tyding om noko langt og smalt, til dømes båthals, flaskehals, lårhals.

Anatomi 
I halsen sit strupen og skjoldbruskkjertelen, medan luftrøyret, matrøyret, ryggraden, blodårer, nerver og musklar går gjennom han.

Kultur 
Halsen blir ofte brukt til å henga smykke rundt, eller han kan dekkast til med ein krage. 

Det burmesiske padaungfolket er kjende for å «forlenga» halsen hjå kvinner ved å dekka han med tunge massingringar]]. Det er ikkje eigentleg halsen som blir lengre, men ribbeina som blir klemde ned.

Lang hals 
Nokre dyr er kjende for å ha lange halsar, til dømes sjiraffar og vadefugl.

Kroppsdelar
Anna Bogalij-Titovets

Anna Ivanovna Bogalij-Titovets, russisk Анна Ивановна Богалий-Титовец, () i Vozjega i Vologda oblast) er ein russisk skiskyttar. Ho er olympisk meister i stafett.

Anna Ivanovna Bogalij vart fødd i landsbyen Vozjega i Vologda oblast, men då ho var fem år flytta familien til Murmansk. Ho begynte tidleg med skiskyting og oppnådde gode resultat som junior. Allereie i første sesongen hennar som senior, 2000/01-sesongen, vart ho verdsmeister med det russiske stafettlaget i VM i Pokljuka. OL i Salt Lake City året etter vart ein nedtur for Bogali, men i 2004 kom ho sterkt tilbake i VM i Oberhof med sølv på sprinten og bronse på jaktstarten. 2003/04-sesongen vart hennar beste so langt, og ho vann òg sine to første verdscuprenn. I OL i Torino i 2006 fekk ho berre gå ein distanse, 15 km, individuelt, men ho var med på stafettlaget til Russland og var der med å vinna olympisk gull.

Den 9. september 2004 gifta Anna Bogalij seg med Maksim Titovets. Dei bur i Novosibirsk.

Kortfatta merittliste 
(pr. 26. februar 2006)
 Verdscupen samanlagt:
 5. plass (2003/04)
 Verdsmeisterskap:
 1 gull, 3 sølv, 2 bronse (beste individuelt: sølv på sprinten, 2004)
 Olympiske leikar:
 1 gull (beste individuelt: 18. plass, sprint 2002) 
 Verdscuprenn:
 3 gull, 3 sølv, 4 bronse

Russiske skiskyttarar
Verdsmeistrar i skiskyting
Olympiske meistrar for Russland
Russiske deltakarar under vinter-OL 2002
Skiskyttarar under vinter-OL 2002
Medaljevinnarar under vinter-OL 2006
Russiske deltakarar under vinter-OL 2006
Skiskyttarar under vinter-OL 2006
Medaljevinnarar under vinter-OL 2010
Russiske deltakarar under vinter-OL 2010
Skiskyttarar under vinter-OL 2010
Olga A. Zajtseva

Olga Aleksejevna Zajtseva () er ein russisk skiskyttar. Ho er olympisk meister på stafett frå OL i Torino i 2006.

Zajtseva voks opp i Moskva der ho tidleg begynte med langrenn. Ved ei tilfeldigheit fekk ho prøva skiskyting, og gjekk i 1994 fullstendig over til denne idretten. Etter gode resultat som junior og i europacupen fekk ho prøva seg i verdscupen for første gong i 2001/02-sesongen, og klarde å koma på laget til OL i Salt Lake City, der ho fekk gå ein distanse, 15 kilometer. 2002/03-sesongen begynte bra, då Zajtseva vann sitt første verdscuprenn i første sprinten for sesongen, i Östersund. Seinare har ho vist jamn framgang. I VM i 2005 i Hochfilzen vann ho sine første medaljar i store meisterskap med gull på stafetten, sølv på sprinten og bronse på jaktstart. I OL i Torino i 2006 var ho med på det russiske stafettlaget som vann gull.

Ho bur i Moskva, der ho jobbar i det føderale anti-narkotikabyrået, med kapteins grad. Ho er interessert i musikk, særskilt russisk rock og Rammstein.

Kortfatta merittliste 
(per 28. februar 2006)
 Verdscup samanlagt:
 4. plass (2004/05)
 Verdsmeisterskap:
 1 gull, 2 sølv, 1 bronse (beste indivuduelle: sølv på sprinten, 2005)
 Olympiske leikar:
 1 gull (beste individuelle: 9. plass, sprinten 2006)
 Verdscuprenn:
 6 gull, 6 sølv, 5 bronse

Merknadar

Bakgrunnsstoff

 

Russiske skiskyttarar
Verdsmeistrar i skiskyting
Olympiske meistrar for Russland
Olympiske sølvmedaljevinnarar for Russland
Russiske deltakarar under vinter-OL 2002
Skiskyttarar under vinter-OL 2002
Medaljevinnarar under vinter-OL 2006
Russiske deltakarar under vinter-OL 2006
Skiskyttarar under vinter-OL 2006
Medaljevinnarar under vinter-OL 2010
Russiske deltakarar under vinter-OL 2010
Skiskyttarar under vinter-OL 2010
Russiske deltakarar under vinter-OL 2014
Skiskyttarar under vinter-OL 2014
Katrin Apel

Katrin Apel () er ein tysk skiskyttar. Ho er to gonger olympisk meister og fleire gonger verdsmeister på stafett med det tyske laget.

Apfel vart fødd i Erfurt i Thüringen i DDR. Ho gjekk på sportsskule (Kinder- und Jugendsportschule) i Oberhof. Frå 1989 til 1993 tok ho lærarutdanning i Schmalkaldehn. Deretter gjekk ho inn i idrettsgruppa i den tyske hæren, Bundeswehr. Ho bur med sambuaren Thomas Burmann i Gräfenroda nær Oberhof.

Apel starta idrettskarrieren sin som langrennsløpar. Etter at ho ikkje klarde å kvalifisera seg til OL på Lillehammer i 1994 gjekk ho over til skiskyting. Allereie i VM i 1996 i Ruhpolding vann ho gull med stafettlaget og i lagkonkurransen. Ho har seinare vore med på to VM-stafettgull til, og OL-gull i stafett i både 1998 og 2002. Individuelt har ho to VM-sølv, og ein OL-bronse. 2001/02-sesongen var Apel sin beste sesong så langt, då vann ho sine tre første verdscuprenn, og kom på 5. plass i verdscupen samanlagt.

Kortfatta merittliste 
(per 26. februar 2006)
 Verdscupen samanlagt:
 5. plass (2001/02)
 Verdsmeisterskap:
 4 gull, 5 sølv, 1 bronse (beste individuelt: 2 sølv, på sprint i 2000 og fellesstart i 2004)
 Olympiske leikar:
 2 gull, 1 sølv, 1 bronse (beste individuelt: bronse, sprint 1998) 
 Verdscuprenn:
 4 gull, 5 sølv, 8 bronse

Bakgrunnsstoff 
 

Tyske skiskyttarar
Verdsmeistrar i skiskyting
Olympiske meistrar for Tyskland
Olympiske sølvmedaljevinnarar for Tyskland
Olympiske bronsemedaljevinnarar for Tyskland
Medaljevinnarar under vinter-OL 1998
Tyske deltakarar under vinter-OL 1998
Skiskyttarar under vinter-OL 1998
Medaljevinnarar under vinter-OL 2002
Tyske deltakarar under vinter-OL 2002
Skiskyttarar under vinter-OL 2002
Medaljevinnarar under vinter-OL 2006
Tyske deltakarar under vinter-OL 2006
Skiskyttarar under vinter-OL 2006
Deltakarar under VM i skiskyting 1996
Deltakarar under VM i skiskyting 1997
Deltakarar under VM i skiskyting 1998
Deltakarar under VM i skiskyting 1999
Deltakarar under VM i skiskyting 2000
Deltakarar under VM i skiskyting 2001
Deltakarar under VM i skiskyting 2002
Deltakarar under VM i skiskyting 2003
Deltakarar under VM i skiskyting 2004
Deltakarar under VM i skiskyting 2005
Paavo Puurunen

Paavo Puurunen () er ein finsk skiskyttar. 

Puurunen har drive med skiskyting sidan han var ni år gamal, og har no begynt så smått som trenar òg. Han jobbar ellers som snikkar.

Puurunen har vore med i verdscupen sidan 1995/96-sesongen. Den beste sesongen hans samanlagt var 1997/98-sesongen då han kom på 13. plass samanlagt. Han vann sitt einaste verdscuprenn i Pokljuka i 2001, i sjølvaste verdsmeisterskapen, på 20 km. Den einaste andre verdscupmedaljen hans, ein bronse på jaktstart, kom òg i VM, i Khanty-Mansijsk i 2003. I OL i Torino i 2006 tok han fjerdeplass på fellesstarten, det beste olympiske resultatet hans. Puurunen er ein mann for store anledningar, i vanlege verdscuprenn har han aldri kome betre enn 6. plass. Han la opp etter 2005/06-sesongen.

Kortfatta merittliste 
 Verdscupen samanlagt:
 13. plass (1997/98)
 Verdsmeisterskap:
 1 gull (20 km, 2001), 1 bronse
 Olympiske leikar:
 Beste plassering: 4. plass, fellesstart i 2006 
 Verdscuprenn:
 1 gull, 1 bronse

Bakgrunnsstoff 
 

Finske skiskyttarar
Verdsmeistrar i skiskyting
Finske deltakarar under vinter-OL 1998
Skiskyttarar under vinter-OL 1998
Finske deltakarar under vinter-OL 2002
Skiskyttarar under vinter-OL 2002
Finske deltakarar under vinter-OL 2006
Skiskyttarar under vinter-OL 2006
Finske deltakarar under vinter-OL 2010
Skiskyttarar under vinter-OL 2010
Deltakarar under VM i skiskyting 1996
Deltakarar under VM i skiskyting 1997
Deltakarar under VM i skiskyting 1998
Deltakarar under VM i skiskyting 1999
Deltakarar under VM i skiskyting 2000
Deltakarar under VM i skiskyting 2001
Deltakarar under VM i skiskyting 2002
Deltakarar under VM i skiskyting 2003
Deltakarar under VM i skiskyting 2004
Deltakarar under VM i skiskyting 2005
Deltakarar under VM i skiskyting 2009
Deltakarar under VM i skiskyting 2011
Heiltal

Eit heiltal eller ein integer er eit tal i mengda .
Mengda av heiltal blir skrive som  eller  (tysk Zahl), og omfattar talet 0 og alle naturlege tal
 og deira negative verdiar .

I likskap med dei naturlege tala og dei rasjonale tala er heiltala ei telbar mengd.

Heiltala dannar under addisjon ei abelsk gruppe.

Kjelder 

<div class="references-small">
Denne artikkelen bygger på «Heltall» frå ,  den 25. februar 2006.  
 

 
Elementær matematikk
Gruppeteori
Ringteori
Talteori
Algebraisk talteori
Reisande

Reisande kan visa til nokon som er på reise, til dømes ein pilegrim, ein turist eller ein handelsreisande. Omgrepet kan også visa til fleire grupper av folk som har reise som livsstil; slike samfunn finn ein ei rekke stader i verda. Nomade er eit nærskyld omgrep som i større grad er knytt til folk som vandrar med husdyra sine.

Reisande i Europa

Skandinaviske reisande 
I Skandinavia finst fleire grupper reisande som kallar seg romanifolk. Dei er blitt omtala av fastbuande mellom anna som fantar, tatrar, skøyarar eller splintar.

Britiske reisande 
Reisande i engelsktalande land blir gjerne omtala som travellers eller gypsies (som eigentleg viser til sigøynarar). Døme på folkegrupper er dei engelske romanichals og irske paveefolk.

Kontinentaleuroeiske reisande 
I tyskspråklege land bruker ein uttrykket fahrendes volk både om sinti og jenischefolket.

Nomadar
Reise
Nostradamus

Miquèl de Nòstra Dama (), kjend som 
Nostradamus, var ein fransk apotekar kjend for ettertida for ein serie spådommar. Den best kjende boka hans, Les Propheties ('Profetia'), kom ut i 1555 og har seinare stort sett ikkje gått ut av trykk. Ei rekkje tilhengjarar har knytt profetia hans til seinare hendingar. Dei aller fleste akademiske studie av spådommane hans held føre at dei fleste tolkingane er gjort gjennom misforståingar eller omsetjingsfeil av versa hans, eller at dei er så vage at dei kan tolkast stort sett som ein sjølv vil. 

[[fil:|mini|

Tidleg liv 
Miquèl de Nòstra Dama vart fødd i Saint-Rémy-de-Provence sør i Frankrike. Som femtenåring byrja han ved Universitetet i Avignon, men måtte reisa heim etter eit drygt år då universitetet stengde i samband med pest. Deretter reiste Nostradamus, i følgje sine eigne oppteikningar, rundt i landet i åtte år og studerte urtemedisin og arbeidde som apotekar. I 1529 tok han til å studera medisin ved Universitetet i Montpellier, men blei utvist då det blei kjend at han hadde vore apotekar, eit «handverk» som var forbode ifølgje statutta der. Seinare blei han likevel ofte kalla «doktor». Nostradamus blei vidkjend for å ha utvikla ei «rosepille» som skulle hjelpa mot pest. 
Nostradamus gifta seg i 1531, men kona og to barn døydde i 1534, moglegvis av pest. I 1547 gifta han seg på nytt, med den rike enkja Anne Ponsarde, og dei fekk seks barn.

Nostradamus 

Frå midten av 1500-talet vende Nostradamus seg meir mot det okkulte. Han gav ut ein almanakk for 1550 under det latiniserte namnet som gjorde stor lukke. Nostradamus følgde opp med fleire almanakkar, som til saman inneheld 6 338 vers, og minst 11 årkalendrar. Han byrja også storverket Les Propheties, samansett av verd på fire linjer, gruppert i grupper på 100. For å verna seg mot religiøse fanatikarar skjulte han tydinga av dikta gjennom ein Vergil-aktig stil, ordspel og framande språk som gresk, italiensk, latin og provensalsk.

Medan samtidige kunne sjå på Nostradamus som ein sjarlatan, galning eller tenar av djevelen, fekk han også mange tilhengjarar, særleg blant øvre lag i samfunnet, som såg på spådommane hans som andeleg inspirerte. Den franske dronninga Katharina de' Medici var ein stor beundrar, og bodsende han etter almanakken for 1555, som hinta om farar for kongefamilien. Medan Nostradamus frykta han skulle drepast, ønska dronninga at han skulle forklara dei og stilla horoskop for kongebarna. Han blei etterkvart utnemnd til rådgjevar og lege for kongen.

Død 
I 1566 utvikla Nostradamus si urinsyregikt til ødem. Seint i juni bodsende han advokaten sin og sette opp testamentet for dei store rikdommane sine. Om kvelden den 1. juli skal han ha sagt til sekretæren sin at han ikkje ville finna han i live ved neste soloppgang. Han blei funnen død neste morgon.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Nostradamus» frå , den 2. juli 2009. 
  oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff 

Franske legar
Franske matematikarar
Spåfolk
Matematikarar på 1500-talet
Døde av ødem
Fnugg

Eit fnugg (frå dansk) er ein partikkel av støv eller snø som kan sveva. Ordet vert også nytta i uttrykk og tyder då noko lite eller at noko ikkje finst.

Kabelovergangar til PC-kort vert også omtalt som fnugg eller fnutt.

Kjelder

Danske ord og uttrykk
Månsing

Månsing er eit svensk og norsk løynspråk med hovudsakleg norsk grammatikk og ordtilfang, men òg med vesentlege innslag av lånord frå romani rakripa, rodi, jenisch, samisk og ymse andre språk. Dette løynspråket har tradisjonelt først og fremst vore bruka av sosiale utgrupper, inkludert tiggarar og småkriminelle, i byane i Sverige og på Austlandet. Månsing blir ikkje tradisjonelt rekna som eit eige språk, men heller som sosiolektar av svensk og norsk.

Bibliografi 
 Bergman, Gösta: Rotvälska : rommani, månsing, förbrytarspråk och slang. Stockholm : Wahlström & Widstrand, 1931. 
 Iversen, Ragnvald: The Månsing in Norway. (Secret languages in Norway: 2) Oslo : I kommisjon hos Dybwad, 1950. ,  
 Ribsskog, Øyvin: Hemmelige språk og tegn : taterspråk, tivolifolkenes språk, forbryterspråk, gateguttspråk, bankespråk, tegn, vinkel- og punktskrift. Oslo : Tanum, 1945.

Kjelder 
 BIBSYS 

løynspråk
norske sosiolektar
Nordgermanske språk
Swing-jazz

Swingjazz eller berre swing, er ein musikksjanger innanfor jazzen som ofte vert framført av band med 10-15 musikarar og ein bandleiar. Swingen utvikla seg i Sambandsstatane på 1930-talet.

Nokre kjende bandleiarar og musikarar innanfor swing-sjangeren:

 Count Basie
 Duke Ellington
 Benny Goodman
 Glenn Miller
 Louis Armstrong
 Robert Normann
Swing må ikkje forvekslast med det som ofte blir kalla swingmusikk, som er den musikken det blir dansa swingdans til. Swingdansen oppstod saman med swingjazzen, men blir no for tida dansa til mange typar musikk, mellom anna rock and roll og dansemusikk i danseband-tradisjonen.

Jazzsjangrar
Engelske ord og uttrykk
Escherichia coli

Escherichia coli (ofte forkorta som E. coli) er ein gram-negativ bakterie som er fakultativt anaerob. Enkelte patogene E. coli-stammar produserer enterotoksin. E. coli finst òg i vanleg tarmflora i tykktarmen. Han er ein vanleg patogen tarmbakterie ved infeksiøse gastroenterittar. E. coli er truleg den bakterien som er best dokumentert i den vitskaplege litteraturen.

Våren 2006 vart E. coli godt kjent for folk flest i Noreg, da mange ungar vart lagt inn på sjukehus med nyresvikt etter å ha vorte utsett for giftige stammar av bakterien.

E. coli i vassreinsing og kloakkbehandling 
Innan vassreinsing og kloakkbehandling vart E. coli tidleg vald som ein indikator på forureiningsnivået i vatn. Høgt tal på E. coli i ein prøve vil vanlegvis bety store mengder avføring i vatnet. Grunnen til at E. coli er godt eigna til dette, er at det er mange fleire koliforme bakteriar i menneskeleg avføring enn det er patogenar (slik som Salmonella Typhi - som gjev tyfus) og ettersom E. coli som oftast er harmlaus, kan dei ikkje «sleppe laus» i labben og skade nokon. Nokre gonger kan likevel E. coli ikkje brukast som indikator på menneskeleg avføring - f.eks. i miljø der E. coli gror godt - slik som ved papirfabrikkar.

E. coli og sjukdom 
Det er tre moglegheiter for at den elles harmløse E. coli kan forårsake sjukdom:
 Når bakteriar kjem ut frå tarmane og inn i urinrøret kan dei forårsake ein infeksjon som nokre gonger blir kalla «bryllupsreise-blærekatarr» fordi seksuell aktivitet kan transportere tarmbakteriar til urinrøret. Sjølv om dette er mest vanleg hos kvinner, skjer det hos begge kjønn. Hos eldre er kjønnsfordelinga lik. Dårleg toaletthygiene kan vera ei årsak til denne sjukdommen, men det er òg andre faktorar som er viktige: graviditet, forstørra prostata og analsex.
 Når bakterien kjem ut ifrå tarmen gjennom ei perforering (hol eller rift - f.eks. fra ein svulst) og inn i bukhula, vil han vanlegvis forårsake ein infeksjon kalla peritonitt, som kan vera dødeleg. E. coli er ekstremt følsam for antibiotika slik som streptomycin eller gentamycin og dermed er behandling med antibiotika av denne tilstanden suksessfull.
 Nokre stammar av E. coli er giftige og kan forårsake matforgiftning. Dette får ein som oftast ved å eta kjøt som er utsett for E. coli i slakteprosessen. Omfanget av sjukdomen varierer - han kan vera dødeleg for ungar, eldre eller andre med svakt immunforsvar, men er som oftast ikkje veldig farleg.

Bakgrunnsstoff 
Om E. coli på forskning.no 

Gram-negative bakteriar
Modellorganismar
Tarmflorabakteriar
Bakteriar med sekvenserte genom