alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Den kinesiske muren

Den kinesiske muren (kinesisk 萬里長城; forenkla 万里长城; pinyin Wànlĭ Chángchéng, 'den lange borga på 10 000 li¹), er ein 8 851,8 kilometer lang mur og er eit forsvarverk bygd av jord og stein. 

Muren ligg i det nordlege Kina. Han vert rekna som jordas største byggverk og vart bygd under Ming-dynastiet frå slutten av 1300-talet til byrjinga av 1600-talet. Muren skulle verna Kina mot plyndringar fra mongolske og tyrkiske stammer. Fleire andre murar vart påbyrja på 200-talet fvt. av Shi Huangdi, den første keisaren av heile Kina. 

Fleire delar av den kinesiske muren er øydelagt eller forsvunne med tida. Lokale innfødde har nytta steinen til byggemateriale. I dag er muren freda og vart oppført på verdsarvlista til UNESCO i 1987.

Bakgrunnsstoff 

 Julia Lovell: The Great Wall - China Against the World, 1000 BC-2000 AD. ISBN 1-84354-212-9 
 Jacquetta Megarry: Explore the Great Wall. ISBN 1-898481-17-2
 Arthur Waldron: The Great Wall of China - From History to Myth. ISBN 0-521-36518-X

 Offisiell heimeside
 Bilete av Den kinesiske muren i Simatai
 Side om Den kinesiske muren
 Bilete av Den kinesiske muren
 Hiking langs Den kinesiske muren
 CBC.ca News: «Den kinesiske muren er usynleg frå verdsrommet»
 Snopes.com: Legenda om Den kinesiske muren
 Side om Den kinesiske muren
 Kart over Den kinesiske muren

Fotnotar 
¹ 10 000 li = 5 760 km. 10 000 er eit bilete for uendeleg på kinesisk, slik at namnet på muren tyder «den uendeleg lange borga».

Kinesiske muren
Historiske byggverk
Kinesiske
Kina
200-talet fvt.
Anthony Hopkins

Sir Anthony Hopkins (fødd Philip Anthony Hopkins () er ein britisk skodespelar. Han er no busett i Sambandsstatane og har fått dobbelt statsborgarskap.

Hopkins har vunne Oscar-prisen, og har fått ei stjerne på Hollywood Walk of Fame.

Hopkins, Anthony
Oscarvinnarar
Hollywood Walk of Fame
Billy Crystal

Billy Crystal () er ein amerikansk filmskodespelar. Han har vore vert for oscarprisutdelinga ei rekke gonger, i 1991, 1992, 1993, 1997, 1998, 2000 og 2004.

Kjelder

USA-amerikanske skodespelarar
Folk frå New York
Anthony Quinn

Anthony Quinn () var ein meksikansk-fødd USA-amerikansk skodespelar, fødd Antonio Rudolfo Oaxaca Quinn. Quinn har vunne to oscarprisar, begge for beste mannlege birolle. Eine var for roll som Eufemio i filmen Viva Zapata! og andre var for Paul Gauguin i filmen Han som elsket Livet (Lust for Life). Quinn er også kjend for roll som tittelfiguren i Zorba the Greek (1964). 
Anthony Quinn har også fått ei stjerne på Hollywood Walk of Fame.

Quinn var fødd i byen Chihuahua i den mexicanske delstaten Chihuahua under den mexicanske revolusjonen. Mor hans, Manuela Oaxaca, var av aztekaravstamming, medan faren Francisco Quinn var halvt irsk og hadde kjempa for revolusjonsleiaren Pancho Villa. Familien flytta seinare til USA der dei først budde i El Paso i Texas og seinare Los Angeles i California. Anthony Quinn blei amerikansk statsborgar i 1947.

Quinn arbeidde først som profesjonell boksar før han studerte kunst og arkitektur under Frank Lloyd Wright.
Anthony Quinn spelte ei tid på teater, mellom anna i skodespelet Clean Beds sett opp av Mae West, og etter at han var blitt kjend gjennom film også på Broadway. Han filmdebuterte i Parole i 1936. Deretter spelte han ei rekkje «etniske» roller, mellom anna hawaiisk høvding, filippinsk fridomskjempar, kinesisk geriljasoldat og arabisk sjeik.

Kjelder 

 Actor Anthony Quinn Dies wired.com/Reuters

 Denne artikkelen bygger på «Anthony Quinn» frå , den 5. juli 2009. 

USA-amerikanske skodespelarar
Folk frå Chihuahua
Folk frå Los Angeles
Meksikanske skodespelarar
Hollywood Walk of Fame
Audrey Hepburn

Audrey Hepburn () var ein britisk filmskodespelar, fødd Audrey Kathleen Ruston i Brüssel og oppvaksen for det meste i Nederland, der ho under 2. verdskrigen gjekk under namnet Edda van Heemstra.

Britiske skodespelarar
Hollywood Walk of Fame
Oscarvinnarar
Bette Davis

Bette Davis (), fødd Ruth Elizabeth Davis, var ein nordamerikansk filmskodespelar. I løpet av ein karriere på 48 år spelte 101 filmar. Ho vann to Oscar-prisar, ein for rolla som Joyce Heath i Dangerous og ein for Julie Marsden i Jezebel. Ho har to stjerner på Hollywood Walk of Fame.

Ruth Elizabeth Davis var fødd i Lowell i Massachusetts i USA. Ho døydde i Neuilly-sur-Seine nær Paris i Frankrike.

Bakgrunnsstoff 
 Classic Movies (1939 - 1969): Bette Davis

Davis, Bette
Davis, Bette
Hollywood Walk of Fame
Døde av brystkreft
Bill Murray

William James Murray, betre kjend som Bill Murray (), er ein amerikansk filmskodespelar og komikar.

USA-amerikanske skodespelarar
USA-amerikanske komikarar
Folk frå Chicago
Bruce Lee

Bruce Lee (), på kantonesisk Lee Siulung, på mandarin Li Xiaolong («Lee Vesle Drake»), var ein nordamerikansk filmskodespelar som er mest kjend for dei mange kampsportsenene han var med i. Han har fått ei stjerne på Hollywood Walk of Fame.

USA-amerikanske skodespelarar
Hollywood Walk of Fame
Poets of the Fall

Poets of the Fall er eit rockeband som kjem frå Helsingfors i Finland. Medlemmer er Marko (vokalist), Olli (gitarist), og Captain (trommer, keyboard). Bandet vart starta i 2002 og vart verdskjend då dataspelet Max Payne 2 kom ut med singelen «Late Goodbye» ved dei.  Låten «Lift», som og har kome ut som cd-singel, kan høyrast i 2005-utgåva av dataprogrammet 3Dmark.

Diskografi

CDsinglar 
 ”Late Goodbye” (2004)
 ”Lift” (2004)
 ”Maybe Tomorrow is a Better Day” (2004)
 ”Illusion & Dream” (promo, 2005)
 ”Stay” (promo, 2005)
 ”Carnival of Rust” (2006)
 ”Sorry Go ’Round” (2006)
 ”Locking Up the Sun” (2006)
 ”The Ultimate Fling” (2008)
 ”Diamonds for Tears” (2008)
 ”Revolution Roulette” (promo, 2008)
 ”The Voice Studio Live Sessions” (2008)
 ”Dreaming Wide Awake” (2010)
 ”War” (2010)
 ”Given and Denied” (2010)
 ”Can You Hear Me” (2011)
 ”No End, No Beginning” (2011)
 ”Cradled in Love” (2012)
 ”The Happy Song” (2012)
 ”Kamikaze Love” (2012)
 ”The Lie Eternal” (2012)
 ”Daze” (2014)
 ”Love Will Come to You” (2015)
 ”Choice Millionaire” (2015)
 ”Drama for Life” (2016)
 ”Children of the Sun” (2017)
 ”False Kings” (2018)
 ”Dancing on Broken Glass” (2018)
 ”Partir avec moi” (2019)

Album 
 Signs of Life  (2005)
 Carnival of Rust  (2006)
 Revolution Roulette  (2008)
 Twilight Theater  (2010)
 Temple of Thought  (2012)
 Jealous Gods  (2014)
 Clearview  (2016)
 Ultraviolet  (2018)

Bakgrunnsstoff
 Offisiell nettstad
 Poets of the Fall Media 
 bilder, intervju og diverse anna 
 Poets of the Fall Fanside 

Finske rockegrupper
Musikkgrupper skipa i 2002
Skardørene

Skardørene er eit milelangt, djupt nedskore fjellpass på grensa mellom Noreg og Sverige i Søraust-Trøndelag. Passet ligg i beinvegen mellom Stockholm og Trondheim. Dei fleste og farlegaste svenske åtaka på Noreg gjennom tre hundre år, 1500-1800, kom difor
gjennom dette passet, som Olaus Magnus, siste katolske erkebispen i Sverige, hevda at «forne tidres fyrstar» hadde hogge ut i fjellet. 

Svenskane ville ta Trøndelag, kløyve landet i to, og så ta det bit for bit. Sjølve fjellet vert i dag kalla «Skardørsfjella», svensk «Skarvdörrfjällen», men det gamle folkelege namnet er Skardørene. Det var på dette fjellet at Carl Gustav Armfeldts finsk-svenske hær fraus i hel i 1718, vel den største militære katastrofen i Noreg nokosinne. Inkje difor å undrast at det var stor folkeleg mystikk knytt til Skardørene og Sylene like ved, der dei framleis reiser seg som ein kvit, langstrekt vegg mot grensa. Prost Stuevold Hansen, som knyt soga om Skardørene saman med det gamle regionsenteret Hov i Ålen, har og skrive vakraste stubben om fjellet: «Spurveguld», då morgonsola skein så vent på toppane, og prosten barnfødd like nedunder, i ungdomen skulle klatre til topps saman med brørne sine, sola gullglitra på snøen, og så ramla eine broren ned i skaret og slog seg ihel.

Bakgrunnsstoff 
 Olaus Magnus: Historia om dei nordiske folka, 1555. 
 Ole Stuevold Hansen: Bygdefortellinger fra Tydalen, 1870.

Fjellpass i Noreg
Geografi i Trøndelag
Bernt Lie

Bernt Lie () var ein norsk forfattar, i dag mest hugsa for gutebøkene Sorte Ørn, Svend Bidevind, Peter Napoleon og Guttedage. Han var far til Emil Lie, brorson til Jonas Lie den eldre og fetter av Erik Lie.

Bernt Lie vart fødd i Mandal då far hans var byfogd der. Han tok i 1891, som far sin tidlegare, juridisk embetseksamen. Året etter debuterte han med folkelivsskildringa Matje Kajsa, ei realistisk novelle om ei gammal kvenkone si skuffa kjærleik, hat og hemnlyst. Same år kom I Eventyrland. Fortælling fra det nordligste Norge, tileigna onkelen, om ein kunstmålar driven av lengt etter eit landskap som kunne gje svar på det han "kjendte seg inderst inde at være og vilde." Bernt Lie dikta på same spenninga mellom natur og kultur som er så særmerkt for Lie-ætta. Synsvinkelen hans ligg hos borgarlege miljø Ofte grip dei inn mot urett. Handlinga er like gjerne i Italia, der Lie budde i ei årrekkje, som i Nordland, ofte med grunntone av motsetnad nord/sør. Handlinga i dei meistarlege gutebøkene hans er i nord. Den autoritære embetsmannshaldninga er i gutebøkene mildna av skoleerindringane si sjarme, det er rektor si opphøygde rettvise, og byfogden som bankar i neven i bordet i harme over behandlinga av fatigguten, dei er draumen om den store europeiske historia i gutelesnad og klasserom, fri for den hardare tonen som til dømes i dramaet En racekamp, skrive i 1915 under fyrste verdskrig, året før Bernt Lie døydde.

Bakgrunnsstoff 
 omslaget på fyrsteutgåva av guteboka Svend Bidevind i 1897 
 Fødsels- og dødsdato frå NBL-artikkel om Lie, skriven av Nils Magne Knutsen.

Lie, Bernt
Folk frå Mandal
Einar Friis Skogstad

Einar Friis Skogstad () var ein norsk pengemann og bankier. Han var son av organisten i Mandal, Andreas Skogstad (1844-87), og Petra Caroline Friis.

Det var Skogstadættas musikalske åre som førte Skogstads far frå fødebygda Målselv i Troms til Mandal; nokre av slekta har og gripe til pennen, men for Einar Skogstad vart det pengane.

Etter mange læreår i utanlandske bankar vart han 1906-22 banksjef i Kredittkassen i Oslo. Etter det var han bankier, særleg som formidlar av offentlege lån. Han var medlem i representantskapet for Store Norske Spitsbergen Kullkompani frå 1917, og blei utnemnd til riddar av den franske æreslegionen. Interessa for musikk og litteratur følgde han heile livet.

Friis døydde i Oslo. Han var gammalonkel til næringslivsleiaren Unni Friis Skogstad (*1955).

Norske bankierar
Folk frå Mandal
San Salvador

San Salvador er hovudstaden i El Salvador. Byen har 525 990 innbyggjarar (januar 2005). Byen vart grunnlagt på 1600-talet.

Byar i El Salvador
Hovudstader i Mellom-Amerika og Karibia
Friis

Friis er fleire norske og danske ætter. 

Av dei norske: 
 Friis frå Landvik. Utdøydd 1727. 
 Friis frå Svendborg. Til denne ætta høyrer mellom anna politikaren Brynjulf Friis Bull (1906-93),ordførar i Oslo for Arbeidarpartiet i fjorten år. 
  Friis frå Rugsund. Ættar ned frå teologistudent Niels Friis. Han deltok i 1660 av forsvaret av Københamn, drog så til sjøs med admiral Cort Adelers nye flåte. Med admiralens vitnemål i handa kunne dei seinare ikkje godt nekta Friis eit prestekall i Noreg. Han vart sokneprest til Vanylven på Nordvestlandet og heilt visst den største teologiske katastrofen i den lange presterekka der. Han vart berga av son sin, som med medel frå morsætta, den rike presteslekta Bugge, i 1728 kjøpte øya og handelsstaden ved Rugsund ytst i Nordfjord. Dit berga han gamle far sin. Friisfolket herska der i fleire hundreår, eigde mykje jord, dreiv handel og brennevinsbrenneri (1857-93). I 1837 vart Henrik Didrik Eckhoff den første ordføraren i Davik kommune. Til denne ætta høyrer m.a. finansmannen Einar Friis Skogstad og Unni Friis Skogstad.

Nokre personar med Friis som etternamn 
 Peder Claussøn Friis (1545-1614) - norsk prest og forfattar
 Jens Andreas Friis

Bakgrunnsstoff 
 Valdemar Rørdam om dei danske studentane i forsvaret av Københamn 1660.

Norske slektsnamn
Danske slektsnamn
Dar kjem dampen

«Dar kjem dampen» er eit dikt skrive av døvepresten Ragnvald Hammer i 1953. I 1963 vart visesongaren Ivar Medaas landskjent då han sette tone til dette diktet. Medaas gav han ut på singlen Nor-Disc NOR 83. «Dar kjem dampen» er ei hyllest til dampskipet «DS Oster» som gjekk i rutetrafikk mellom Bergen og strilelandet frå 1906 til 1964. Songen er skrive på strilamål, talemålet til strilane. 

Fyrste vers i songen lyder: 
 Ve' Bryggja i Bergen dar ligg dar ein båt
 so blånkpust å fin at han lyse,
 me' sjikkelæ maste å pipa me' låt,
 å månge slags vare han hyse.

Ref.:
 Dar kjem dampen
 gamle dampen
 tak på deg triskona å spring
 Dar kjem dampen
 gamle dampen
 plingelingelingelingeling

Bakgrunnsstoff 
 Songteksten til Dar kjem dampen
 oster.no

Norske dikt
Norske songar
Songar frå 1963
Strilar
Ivar Medaas
Inge Krokann

Inge Krokann () var ein norsk forfattar frå Oppdal. 

Han skreiv nynorsk med sterke innslag av oppdalsmål. Frå 1954 var Krokann statsstipendiat.

Han skreiv både romanar og lyrikk. Mest kjend er kan hende romanen I Dovre-sno. Handlinga er lagd til mellomalderen. I Lo-ætta frå Oppdal står det strid mellom heimlege naturkrefter og kristelege impulsar utanfrå. Forteljinga skal byggje på munnleg tradisjon frå Krokanns eiga ætt. Boka var fyrste del av eit verk som fortsette med Gjennom fonna (1931), På linfeksing (1934) og Under himmelteiknet (1941).

Krokann er elles kjend for å vera opphavsmann til nemninga det store hamskiftet i bondesamfunnet, eller berre hamskiftet. Uttrykket skriv seg frå den høgt verdsette artikkelen Det store hamskiftet i bondesamfunnet frå 1942. Her drøfter Krokann omlegginga innan jordbruket i Noreg på 1800-talet frå sjølvberging (naturalhushald) til meir pengehushald.

Krokann var utdanna lærar, men var ufør mykje av livet. Han døydde i Gausdal i 1962.

Verkliste 
 1929 – I Dovre-sno – Roman
 1931 – Gjennom fonna – Roman
 1933 – Olav Aukrust. Eit folkeskrift
 1934 – På linfeksing – Roman
 1936 – Blodrøter – Roman
 1937 – Då bøndene reiste seg. Ein av førarane: Ingebrigt Sæther
 1941 – Under himmelteiknet – Roman
 1942 – «Det store hamskiftet i bondesamfunnet» i bind 5 av Norsk Kulturhistorie
 1947 – Dikt – Diktsamling
 1949 – Ut av skuggen – Roman
 1952 – Gravlagt av lynet – Roman
 1959 – Hammarslaga – Roman

Utmerkingar 
 Melsom-prisen 1942
 Gyldendals legat 1942
 Doblougprisen 1954
 Statsstipendiat frå 1954

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Bøker av Inge Krokann digitalisert hjå Nasjonalbiblioteket 
 Olav Dalgard, ''Inge Krokann : Liv og dikting, Gyldendal 1970.
 Ragna Myrstad Bjørkum og Ingeborg Donali (red.), Augo ser så mangt. Av og om Inge Krokan, 1993.
 Rolv Thesen m.fl. (red.), Festskrift til Inge Krokann på 60-årsdagen 19. august 1953, 1953.
 Geir Losnegård, «Inge Krokan», Allkunne.
 Johannes Andreasson Dale, «Krokann, Inge», Norsk allkunnebok, 1956.

Folk frå Oppdal
Forfattarar frå Sør-Trøndelag
Norske lyrikarar
Norske romanforfattarar
Norske skjønnlitterære debutantar i 1929
Nynorskforfattarar
Statsstipendiatar
Vinnarar av Doblougprisen
Vinnarar av Gyldendals legat
Vinnarar av Melsom-prisen
Mønshaugen-Bjørgum

Mønshaugen-Bjørgum er ein tettstad i Voss herad og ligg ved Riksveg 13. Staden har barneskule, daglegvareforretningar, bensinstasjon og verkstadar for bilar og landbruksmaskinar. Den tidlegare Hardangerbana hadde stoppestader i Mønshaugen og på Bjørgum. 

Tettstaden har .

Kjelder 
 SSB: «Tettsteder og sentrumssoner. 1. januar 2005. Hordaland»

Busetnader i Voss
Tettstader i Vestland
Count Basie

William «Count» Basie () var ein amerikansk jazzmusikar, pianist og orkesterleiar. Basie voks opp i fattige kår, men lærte seg likevel å spele piano. Tidlege førebilete var, i følgje han sjølv, Earl «Fatha» Hines og Thomas «Fats» Waller. I tjueårsalderen fekk han ymse jobbar som stumfilmpianist, vaudevillemusikar og akkompagnatør for ulike bluessongarar. I 1928 fekk han jobben som pianist i Walter Page sitt band Blue Devils, eit band med røtene i Kansas City i Missouri. Der fekk han året etter eit engasjement i Bennie Moten sitt orkester, som han overtok etter Moten sin død i 1935.

Basie skapte ein ny stil i storbandjazzen, som fram til då hadde vore prega av Fletcher Henderson og Duke Ellington sine meir raffinerte arrangement. Basie kunne òg bruke innvikla oppbygning på arrangementa sine, men det meste av musikken baserte seg på enkle tonegangar, såkalla riff, underbygd av ei sterk rytmekjensle. Musikken var òg prega av Basie sitt enkle og spaningsskapande pianospel. 

Utanom ein kort pause frå 1950-1952 heldt storbandet det gåande fram til slutten av 1970-talet. Då gjorde Basie si forverrande helse det vanskeleg å halde fram med å turnere. 

Mange framståande musikarar bidrog til å oppretthalde orkesteret sitt høge nivå. Ein kan nemne trompetarane Buck Clayton, Harry Edison og Thad Jones, tenorsaksofonistane Lester Young, Hershel Evans, Frank Wess, Frank Foster og Eddie «Lockjaw» Davis, gitaristen Freddie Green og trommeslagaren Jo Jones. Basie sin musikk var sterkt prega av blues, og han fekk med seg songarar som Helen Humes, Jimmy Rushing og Joe Williams.

Bakgrunnsstoff 
 Count Basie på the Duke Jazz Archives 

Folk frå New Jersey
USA-amerikanske jazzmusikarar
Vaudeville

Vaudeville (av fransk vaux de ville, byen sin lyd) er eit musikalsk teater, lystspel eller
syngespel. Underhaldningsforma er òg assosiert og forveksla med varieté, farse og revy. 

Vaudeville kom opphavleg frå Frankrike på 1700-talet.

Også i Noreg vart det skrive og framsynt vaudeville, mellom anna av Henrik Wergeland.
Etter 1920 vart denne underhaldninga etterkvart erstatta av kino,
radio og fjernsyn.

Skodespel
Revyar

en:Comédie en vaudeville
fr:Vaudeville (théâtre)
Bennie Moten

Bennie Moten eigentleg Benjamin Moten () var ein amerikansk pianist og orkesterleiar  fødd i Kansas City i Missouri.

Moten leia Bennie Moten's Kansas City Orchestra. Orkesteret turnerte over heile USA og hadde ein hit med låten South på plateselskapet Victor i 1928.

I 1929 byrja Count Basie og andre musikarar i orkesteret. Etter Bennie Moten sin død tok Basie over orkesteret.

Bakgrunnsstoff
Bennie Moten 
Bennie Moten's Kansas City Orchestra 

Folk frå Missouri
USA-amerikanske jazzmusikarar
Ted Joans

Ted Joans () var ein amerikansk trompetar, jazzpoet og kunstmålar.

Han vart fødd som Theodore Jones på ein elvebåt i Cairo i Illinois. Joans gjennomførte kunstutdanninga si på Indiana University. Han kom seinare i hop med forfattarar i den såkalla beatgenerasjonen i Greenwich Village og San Francisco. Han var ven med beat-ikona Jack Kerouac og Allen Ginsberg. Måleriet Bird Lives heng på De Young Museum i San Francisco.

Joans var òg opphavet til legenda «Bird Lives» (norsk: «Bird lever») som grafitti i New York by etter Charlie Parker sin død i mars 1955.

Verk
Funky Jazz Poems
Beat Poems
All of T.J. and No More
The Truth
The Hipsters
A Black Pow-Wow Of Jazz Poems (1969)
Afrodisia (1970)
Razzle Dazzle (1980-talet)

USA-amerikanske kunstmålarar
USA-amerikanske jazzmusikarar
USA-amerikanske diktarar
Afroamerikanarar
Folk frå Illinois
Anjelica Huston

Anjelica Huston () er ein USA-amerikansk filmskodespelar.

Huston kjem frå ein skodespelarfamilie. Då ho vann ein oscarpris for spelet sitt i Prizzi's Honor frå 1985, var ho den tredje generasjonen av familien som gjorde dette, etter faren John Huston  og bestefaren Walter Huston. Huston har òg vore nominert for rollene sine i Enemies, a Love Story (1989) og The Grifters(1990). Ho er også kjend for rolla si som Morticia Addams i The Addams Family (1991) og Addams Family Values (1993), som ho fekk Golden Globe-nominasjonar for.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Anjelica Huston» frå ,  den 28. juni 2009.  
 

USA-amerikanske skodespelarar
Folk frå California
Oscarvinnarar
Burt Lancaster

Burt Lancaster, fødd Burton Stephen Lancaster, () var ein amerikansk filmskodespelar og produsent. Gjennom ein 45 år lang karriere i film og fjernsyn vann han ein oscarpris som beste mannlege skodespelar (og fekk fire nominasjonar), to BAFTA-prisar og ein Golden Globe. 

Lancaster opptredde som  sirkusakrobat på 1930-talet. Etter å ha tent i militæret under andre verdskrigen fekk han som 32-åring ei rolle i eit skodespel på Broadway og blei oppdaga av ein agent frå  Hollywood agent. Han fekk eit gjennombrot med The Killers i 1946, ein  film noir der han spelte mot Ava Gardner. I 1953 spelte Lancaster elskaren til Deborah Kerr i det militære dramaet From Here to Eternity. I 1956 spelte han i The Rainmaker mot Katharine Hepburn, og i Gunfight at the O.K. Corral frå 1957 mot ein Kirk Douglas, som han kom til å opptre mykje i lag med.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Burt Lancaster» frå ,  den 20. august 2020.  
 

USA-amerikanske skodespelarar
Folk frå New York City
Buster Keaton

Buster Keaton, fødd Joseph Frank Keaton Jr., () var ein  populær stumfilmskodespelar og regissør frå USA. Han var kjend under tilnamnet «Stoneface» på grunn av det urørlege, men livfulle pokerfjeset sitt.

Keaton var fødd i Piqua i Kansas som barn av vaudevillestjernene Joe og Myra Keaton. Han fekk tilnamnet Buster då han deltok som barn i opptredenane til foreldra og blei kasta rundt.

Etter å ha delteke i første verdskrigen kom han til eit filmstudio i 1917 og laga sin første kortfilm, The Butcher Boy, instruert av Roscoe Arbuckle. Keaton lagde 15 kortfilmar for Arbuckle, men i 1920 laga han sin første spelefilm og i 1921 starta han selskapet Buster Keaton Productions der han frå då av skreiv, instruerte og spelte i sine eigne filmar. Filmane til Keaton er prega av slapstick-komikk blanda med lett tragiske element av ein ung mann som ofte må gå gjennom mykje for å få jenta han elskar. 

Som mange andre stumfilmstjerne klarte ikkje Keaton overgangen til lydfilm. Han hadde grov stemme og sleit med å seie replikkar.
I 1959 mottok han ein æresoscar for verket sitt. Han har òg fått to stjerner på Hollywood Walk of Fame. Keaton døydde av lungekreft i Los Angeles i California.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Buster Keaton» frå ,  den 5. mars 2009.

Bakgrunnsstoff

USA-amerikanske skodespelarar
Folk frå Kansas
Oscarvinnarar
Hollywood Walk of Fame
Danny DeVito

Daniel Michael DeVito, Jr. () er ein skodespelar, regissør og produsent frå Sambandsstatane
kjend som Danny DeVito. Han er særleg kjend frå fjernsynsserien Taxi, men har også spelt i filmar som Batman Returns, regissert Matilda og produsert Pulp Fiction og Erin Brockovich.

Daniel Michael DeVito blei fødd inn i ein italiensk-amerikansk familie i Neptune i New Jersey.

Kjelder
 Denne artikkelen bygger på «Danny DeVito» frå , den 8. oktober 2008.

Bakgrunnsstoff

USA-amerikanske skodespelarar
Folk frå New Jersey
Danny Kaye

Danny Kaye () var ein kjend komikar, skodespelar og songar frå USA.

David Daniel Kaminski blei fødd i Brooklyn i New York i USA til ukrainske innvandrarforeldre; faren var skreddar. Den unge Kaminski gjekk tidleg ut av skulen og arbeidde som underhaldar på hotell. Han blei oppdaga som skodespelar og gjorde etter kvart karriere både innan film og teater.

Broadwaydebuten kom i 1939 med The Straw Hat Revue. Ein av dei største suksessane hans der var Lady in the Dark frå 1941, der han i songen Tchaikovsky ramsa opp namna på 54 russiske komponistar på 38 sekund. Danny Kaye fekk i løpet av 1940-talet stjernestatus for mimikken og humortalentet sitt. Ein opptreden i London Palladium, der den britiske kongefamilien blei sagt å ha hylt av latter.

I 1944 kom den første spelefilmen hans, Up in Arms. Seinare spelte han i filmar som The Inspector General (1949), White Christmas (1954) og The Court Jester (1956). Fleire av filmane hans handla om dobbeltgjengarr, begge spelte av Kaye, som blei forveksla med kvarandre på underhaldande vis. Skodespelaren gjorde òg to biografiske rollar, som H. C. Andersen i filmen Hans Christian Andersen og som jazzpioneren Red Nichols i The Five Pennies.

Kjelder 
 Svensk Wikipedia
 Engelsk Wikipedia

USA-amerikanske skodespelarar
USA-amerikanske songarar
USA-amerikanske komikarar
Ukrainsk-amerikanarar
Musikarar frå New York City