Kosovokrigen

Kosovokrigen var ein krig som blei utkjempa frå 1998 til 1999 i Kosovo og andre delar av dåverande Jugoslavia som ein del av Jugoslavia-krigane. Styresmaktene i dåverande Jugoslavia kjempa på den eine sida og kosovoalbanske geriljastyrkar og etterkvart også NATO-land og militære frå Albania kjempa på den andre. Krigen ende med at det serbiske militæret trekte seg ut av Kosovo, at Kosovo erklærte sjølvstende frå Jugoslavia og Serbia og blei stilt under internasjonal administrasjon.

Bakgrunn
1980-åra var prega av uro i Jugoslavia, også i Kosovo, der det blei reist krav om  full republikkstatus. Etter store streikar og demonstrasjonar blei parlamentet i Kosovo omringa av stridsvogner, og forsamlinga blei tvinga til å godta endringar i grunnloven som Serbia kravde. Då nasjonalforsamlinga i Kosovo fremja krav om sjølvstende, blei ho oppløyst av dei serbiske styresmaktene. Frå 1990 var området fullt underlagt serbisk styre og kalla Kosovo-Metohija, som under kommunisttida.

I løpet av 1990-åra utvikla kosovoalbanarane eigne parallelle statsinstitusjonar, og innbyggjarane boikotta serbiske val. Kosovo erklærte seg ein suveren stat og danna ei provisorisk regjering i 1991. Dette året blei også Frigjeringshæren for Kosovo (albansk Ushtria Çlirimtare e Kosovës, UÇK) skipa.
Denne gruppa opererte i og utanfor Kosovo på 1990-talet, og byrja i 1995 å utføra åtak og sabotasje mot ordensmakta i Kosovo, som politistasjonar. Etter eit opprør i Albania i 1997 fekk UÇK tilgang på store mengder våpen derfrå, og trappa opp verksemda si.

Krigsutbrot

Geriljakrigen førte til ei aukande mengd serbiske militære og paramilitære styrkar i Kosovo, som byrja ein gjengjeldingskampanje mot UÇK-sympatisørar og andre politiske motstandarar i 1998. Mellom 1 500 og 2 000 stridande og sivile blei drepne i Kosovo i denne kampanjen, medan totalt 370 000 måtte flykta. Rapportar om overgrep og etnisk reinsing gjorde at det internasjonale samfunnet og særleg NATO engasjerte seg.  Etter at forsøk på å få til ei diplomatisk løysing feila, gjekk NATO inn i konflikten i det alliansen kalla ein «humanitær krig».
Frå 24. mars til 10. juni byrja NATO-operasjonen Allied Force å bomba større byar i Jugoslavia. Samstundes blei serbiske overgrep mot sivile kosovoalbanarar forsterka, og over ein million menneske blei drivne på flukt.

Bombekampanjen heldt fram fram til juni. 3. juni blei det rapportert av den jugoslaviske nasjonalforsamlinga og president Slobodan Milošević gjekk med på ein internasjonal fredsplan støtta av USA, Russland og andre europeiske land. Avtalen omfatta avslutting av krigshandlingar, tilbaketrekking av alle jugoslaviske styrkar og spesialpoliti frå Kosovo, ei internasjonal fredsstyrke i Kosovo og framtidig sjølvstyre for området.
 NATO ratifiserte avtalen den 10. juni og avslutta bombekampanjen.

Etter krigen 

Den NATO-leidde fredsbevarande styrken Kosovo Force (KFOR) gjekk inn i Kosovo 12. juni. Norske styrkar frå Hærens Jegerkommando og Forsvarets Spesialkommando var tidleg inne i landet, og skal ha vore blant dei første utanlandske styrkane i Priština. Britiske, franske, tyske og amerikanske styrkar var dei største i KFOR. Styrkane var ikkje i stand til å oppretthalda ro og orden frå byrjinga av, og i maktvakuumet som oppstod blei det no utført omfattande overgrep mot kosovoserbarar, og mange av desse flykta frå Kosovo.

Slobodan Milošević blei avsett som president i 2000 og seinare utlevert til Det internasjonale krigsforbrytartribunalet for det tidlegare Jugoslavia skulda for brotsverk mot menneskja i Kosovo. Han døydde i løpet av den fleire år lange rettsprosessen.

Etter langvarige internasjonale forhandlingar erklærte nasjonalforsamlinga i Kosovo sjølvstende den 17. februar 2008.  Serbia meinte erklæringa var ulovleg, og Russland la fram saken for Tryggingsrådet i SN. Dei fleste andre europeiske land og USA støtta likevel sjølvstendet.

Kjelder

 

Delar av denne artikkelen bygger på «Kosovokriget» frå , og «Kosovo War» frå  den 27. april 2015.

Bakgrunnsstoff
Kosovo. Oversyn over konflikten ved Globalis.no, drive av FN-sambandet.
«Slutten for FN og folkeretten?» . Ljubisa Rajic i Dag og Tid, 1999.

Serbisk historie
Kosovo
Konfliktar i 1999
Konfliktar i 1998
Europeiske krigar