alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Det lysnet i skogen

«Det lysned i Skoven», i moderne språkdrakt «Det lysnet i skogen», er eit dikt skrive av Jørgen Moe i 1850. I songbøker frå 1800-talets har det ein melodi som er lånt frå folkemelodien «Ack Värmeland, du sköna». Seinare sette komponisten Sigurd Islandsmoen (1861–1964) ny melodi til. Diktet er òg vorte sunge til «En liten vise» («Om kvelden når det mørkner») av Arnulf Øverland.

Songen har ofte vore spelt i Ønskekonserten på NRK, gjerne framført av Lommedalen sangkor, og han finst på plata Frem fra Glemselen  med Helge Borglund.

I songen skildrar Jørgen Moe korleis han i studietida si vandra gjennem Lommedalen, over Krokskogen og fram til «hvor bakkestupet skrånet» (Krokkleiva) der han såg «brede fjorder» (Tyrifjorden og Steinfjorden) og sitt «kjære hjem» (Mo).

Vegen Jørgen Moe gjekk var ein del av Den bergenske kongevegen mellom Kristiania og Bergen. Restar av vegen er enno godt synleg frå Steinskogen forbi Værtshuset Bærums Verk. Vidare er vegen fram til Sundvollen nesten slik Moe gjekk han.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Det lysnet i skogen» frå ,  den 8. oktober 2018.

Bakgrunnsstoff

Jørgen Moe
Norske dikt
Norske songar
Verk frå 1850
Værtshuset Bærums Verk

Værtshuset Bærums Verk er ein trebygning i Bærum kommune i Viken frå 1600-talet. Det vart oppført rundt 1640, ved det som den gongen heitte Bærums Jarn Werk.

Vertshuset er eit solid lafta tømmerhus. Det var ein samlingsstad for jernverksfolket og reisande bønder og handelsmenn gjennom fleire hundreår. Det ligg sentralt på Bærums Verk, rett ved elva Lomma og den bergenske kongevegen over Krokskogen, mellom Bærum og Ringerike. Vertshuset hadde òg ein funksjon for dei vanskeligstilte i lokalsamfunnet; avgifta frå brennevinsalet gjekk ikkje til kongen, men til verket si fattigkasse.

Etter 1890 blei lokala brukte som bustad for verkstadsfolkesetnaden. 

Seinare vart bygningen freda av Riksantikvaren etter lov om bygningsvern, og i 1987 vart den totalrestaurert og gjenopna som serveringsstad.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Værtshuset Bærums Verk» frå ,  den 20. oktober 2018.

Bakgrunnsstoff

 

Byggverk i Bærum
Freda bygg i Viken
Kulturminne i Bærum
Restaurantar i Noreg
De Historiske Hotel og Spisesteder
Den bergenske kongevegen

Den bergenske kongevegen, òg kjend som den bergenske hovudvegen, var den fyrste køyrevegen mellom Bergen og  Christiania (Oslo). Han opna i 1793 og var den fyrste køyrbare vegen over fjellet mellom Austlandet og Vestlandet. Dagens stamveg mellom Oslo og Bergen, E16, følgjer i stor grad same trasé som kongevegen mellom Fagernes og Lærdal.

Sjå òg 

 Kongevegen over Filefjell
 Det lysnet i skogen

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Den bergenske kongevei» frå ,  den 8. oktober 2018.

Bakgrunnsstoff

 «Kongevegen over Filefjell» , artikkel frå Staten sin vegvesen
 Vue dei Quamskleven  «Kvamskleiva og fjella vest for Vangsmjøse i Valdres», av Wilhelm Maximilian Carpelan ca 1819
 Kvamskleven, Axel Lindahls foto frå ca 1890 same stad som Carpelan.

 Litteratur 

Historiske vegar i Noreg
Maskinomsette artiklar som treng gjennomgang
Ønskekonserten

Ønskekonserten er eit radioprogram på NRK P1 som kvar veke sidan starten i 1950 har spelt plateønska til radiolyttarane. Programmet er det mest populære faste radioprogram i Noreg nokosinne.

Historikk 
Ønskekonserten hadde ifølgje Norsk Gallup ein lyttardel på opptil 75 % av folkesetnaden i landet i radioens gullalder på 1950-talet. Då sende anslagsvis 200 000 menneskje inn sina musikkynskje til programmet kvart år saman med ei pengegåve til Radiogavefondet. Fondet samla inn pengar til radio- og fjernsynsapparat for trengande, det vil seia sjuke, gamle og fattige, fram til 1992. Forfattaren og visediktaren Alf Prøysen har skildra innsamlingsiveren til Radiogavefondet og populariteten til Ønskekonserten i sin barnesong Basarvise.

Heilt sidan fyrste sending under namnet Ønskekonserten til radiolytterne 28. januar 1950 har Ønskekonserten formidla gratulasjonar og helsingar mellom slekt og venner i Noreg leidd av ei ønskeplate. Sjølv om fjernsynet kom til på 1960-talet, fleire radiokanalar på 1980-talet og andre musikk- og medietilbod sidan, er framleis Ønskekonserten eit omgrep for fleire generasjonar og vert send kvar veke som ein oppegående radioklassiker.

Kjenningsmelodien til Ønskekonserten har i alle år vore Bojarenes inntogsmarsj av Johan Halvorsen.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Ønskekonserten» frå ,  den 8. oktober 2018.

Referansar

Bakgrunnsstoff 

 Nettsidene til ønskekonserten med dei nyaste programma
 Mest spelte plater i Ønskekonserten
 NRK TV-presentasjon av veteranar frå Ønskekonserten i «Da capo»

Skipingar i 1950
Radioprogram i NRK
Maskinomsette artiklar som treng gjennomgang
Marthinius Skøien

Marthinius Skøien () var ein norsk fotograf.

Skøien var fødd på Gran på Hadeland. Han reiste tidleg til Christiania for å læra om fotografering. Han fotograferte i Christiania med skiftande adresser og var òg ofte i Lofthus i Hardanger. I 1896 køpte han ein eigedom ved Adamstuen i Ullevålsveien og kalla staden for «Skøienlund». På Skøienlund bygde han eit stort atelier og her utførte han alt fremkallingsarbeidet sjølv. Skøien fekk premiar på utstillingar i inn- og utland. Han fotograferte ein serie landskapsbilete på minst 234 motiv som vart selt gjennom bokhandlerne og var berekna på turistar. Skøien var den fyrste som anla eit lystrykkeri i Noreg. Han må ha fotografert vekselsvis i Christiania og Lofthus, det finst daterte bilete frå Lofthus frå 1883. Han overtok òg B. Schrøders plater frå Lofthus. I 1971 vart platene redda av Josef Lutro, som fann dem hos den skomakeren Skøien hadde losjert hos, og fekk dem plassert i Hardanger Folkemuseum i Utne. Den yngste dottera, Joron Margaretha vart buande på Adamstuen som gift. Ho tok hand om alt Skøiens utstyr og alle glasplatene. I 1955 gav ho platene til Riksantikvaren og sjølve fotoutstyret til Norsk Folkemuseum. Marthinius Skøien er òg representert i billedsamlingen ved Norsk Maritimt Museum og Nasjonalbiblioteket.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Marthinius Skøien» frå ,  den 8. oktober 2018.

Litteratur 

 Bonga, Susanne: Eldre norske fotografar, 1980
 Erlandsen, Roger: «Pas no paa! No tek eg frå holet!», 2000, ISBN 82-91780-02-1
 Hamrar, Trond B.: Landskapsfotograf Marthinius Skøien, Årbok for Valdres, 1986
 Larsen, Peter og Sigrid Lien: Norsk fotohistorie, 2007
 Meyer, Robert: Den glemte tradisjonen. Utstillingskatalog, Oslo Kunstnerforening, 1989

Bakgrunnsstoff 

  i .
 Digitaliserte bilete av Skøien hos Nasjonalbiblioteket.

Norske fotografar
Folk frå Gran
Adamstuen

Adamstuen er eit bustadsstrøk sørvest for Ullevål sykehus i Oslo som grensar til bustadsstrøka Fagerborg, Valleløkken og Lindern. Strøket høyrer til bydel St. Hanshaugen som ligg på Oslo Vest. Adamstuen haldeplass på Oslotrikken ligg på Adamstuen.

Opphavleg var Adamstue-området ein eigedom utskilt frå Store Ullevål gard som omtrent tilsvarer området mellom Ullevålsveien, Kirkeveien og Sognsveien.
Namnet kom frå kjøpmannen Adam R. Steen, som var eigar då han døydde i 1807. Eigedomen tilhøyrde seinare statsminister Emil Stang. Oslo kommune kjøpte han i 1911 for å betra tilkoma til sjukehuset. Nedre Adamstuen (Ullevålsveien 100, tidlegare 90B) er ei tømmerhytte frå ca. 1840 som framleis står att.

Veterinærhøgskulen låg lenge på Adamstuen, men blei vedteken flytta til Ås i Akershus av Stoltenberg II-regjeringa i 2008. Avgjerda var svært kontroversiell, og blei kritisert både av politikarar og forskarar. 
Til slutt blei flyttinga fastsett til våren 2020.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Adamstuen» frå ,  den 8. oktober 2018.

Referansar 

Strøk i Oslo
Bjørn Bjørnson

Bjørn Bjørnson () var ein norsk skodespelar, dramatiker, journalist og første teatersjef på Nationaltheatret i Oslo. Som skodespelar var Bjørnson først og fremst aktiv som teaterskodespelar, men han spelte òg i fleire stumfilmar. Han var son av forfattaren Bjørnstjerne Bjørnson.

Liv og virke

Bakgrunn 
Han var fødd i i Christiania som son av Bjørnstjerne og Karoline Bjørnson.

Teateret 

I Wien vart Bjørn Bjørnson elev av Julius Stern, og lærte musikk nokre månader før han gjekk over til å læra om skodespel. Han fekk endeleg debutera i Wien i 1880, då han fingerte ei rolle som seg sjølv i ein heksefortelljng. Etter å ha vore fast tilsett som statist ved hertug Georg II av Sachsen-Meiningen sitt hoffteater, hadde han strøjobbar i sveitsiske St. Gallen og i Paris, før han i 1883 fekk vera fire månader ved byteateret i Hamburg med Bernhardt Pollini som sjef

Frå 1885 til 1893 var han instruktør ved Christiania Theater og dessutan av og til med sjølv som skodespelar, som då han etterlikna faren i rollen som professor Tygesen i komedien «Geografi og Kærlighet» som faren skreiv i 1885.  Bjørnson sa opp stillinga i 1893 og jobba ved Dagmarteateret i København, i alle fall frå 1895 til 1896. Han var sentral i etableringa av Nationaltheatret, og var den første sjefen der frå 1899 til 1907 då han følte seg utsliten og gav seg. Etter å ha vore kulturjournalist rapporterande frå Mellom-Europa, var han atter sjef ved Nationaltheatret frå 1923 til 1927. Han gav seg ikkje som skodespelar før i 1929, igjen i rolla som Tygesen.

Ekteparet Bjørnson flytta i 1930 til sitt nybygde «Casa Bjørnson» i alpelandsbyen Siusi, der òg Sigurd Ibsen og systera til Bjørn, Bergljot Bjørnson, hadde budd sidan 1922 i sin «Villa Ibsen».  Bjørnson, som hadde treft frigjeringshelten Giuseppe Garibaldi som fjortenåring (då faren budde i Roma), vitja òg Mussolini (1883–1945) som ville treffa han. Bjørn og Eileen flytta attende til Oslo i 1939, i tide for åttiårsdagen hans, og rekte akkurat å få møblane over den italienske grensa før ho vart sperra.

Mellom 1899 og 1941 hadde han heile 143 roller berre på Nationaltheatret. Dessutan var Bjørnson å sjå i ei rekkje skandinaviske stumfilmar.

Ekteskap 
Bjørnson var gift 1886–1890 med pensjonateigaren Jenny Sandberg Bjørnson, så 1893–1909 med den norske operasongaren med artistnamnet Gina Oselio og frå 1909 med Eileen Bendix (fødd Cohn). Eileen hadde jødisk bakgrunn.  Broren Erling var elles aktiv NS-mann under andre verdskrigen.

Bjørn Bjørnson er gravlagd i æreslunden på Vår Frelsers gravlund saman med Eileen.

Galleri

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Bjørn Bjørnson» frå ,  den 8. oktober 2018.

Referansar 

Norske dramatikarar
Norske skodespelarar
Norske teatersjefar
Gravlagde på Vår Frelsers gravlund
Folk frå Oslo
Skodespelarar ved Nationaltheatret
Maskinomsette artiklar som treng gjennomgang
Blue Mountains på Jamaica

Blue Mountains er ei fjellkjede på Jamaica. Ho ligg aust i landet, 20 km nordaust for hovudstaden Kingston.

Geografi
Blue Mountains strekk seg  km i søraustleg-nordvestleg retning. Den høgaste toppen er Blue Mountain Peak på  meter over havet.

Topografisk er desse toppane del av Blue Mountains:

 Blue Mountain Peak
 Candle Fly Peak
 East Peak
 High Hill
 High Peak
 John Crow Peak
 Middle Peak
 Queensbury Ridge
 Silver Hill Peak
 Sir Johns Peak
 Stoddards Peak
 Sugar Loaf Peak

Området høyrer til den hemiboreale klimasona. Årleg gjennomsnittstemperatur er  °C. Den varmaste månaden er maj, då gjennomsnittstemperaturen er  °C, og den kaldaste Er januar med  °C. Gjennomsnittleg årleg nedbørsmengd er  millimeter. Det er mest nedbør i oktober, med i gjennomsnitt  mm nedbør, og minst i februari, med  mm nedbør.

Historie
Under slavetida var Blue Mountains tilhaldsstad for maroonar, rømde slavar og etterkomarane deira. Charles Town ved Buff Bay-elva, Moore Town og Scotts Hall er noverande maroon-busetnader i Portland Parish.  

Området er kjent for Blue Mountain-kaffi, ein kaffitype som blir seld for høge prisar på verdsmarknaden. Han blir dyrka mellom 600 og 1500 moh. Høgare område er framleis skog.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Blue Mountains (Jamaica)» frå , og «Blue Mountains (Jamaica)» frå  den 8. oktober 2018.  
 

Fjell på Jamaica
NM i roing 1976

Noregsmeisterskapen i roing 1976 fann stad på vatnet Årungen i Ås kommune helga 21. og 22. august 1976. Mennene tevla i sju ulike båtklassar og kvinnene i tre. Kongepokalen gjekk til Ingunn Brechan for hennar prestasjon i singlesculler.

Menn

Singlesculler

Dobbeltsculler

Toar utan styrmann

Firar utan styrmann

Firar med styrmann

Firar innriggar

Åttar

Kvinner

Singlesculler

Dobbeltsculler

Dobbeltfirar

Kjelder
Sportsboken 76. Dreyerbok Stavanger. 1976.

Noregsmeisterskap i 1976
Idrettstilskipingar i Viken
Noregsmeisterskap i roing
Idrett i Ås
Restaurant Schrøder

Restaurant Schrøder er ein såkalla «brun kafé» i Waldemar Thranes gate 8 på St. Hanshaugen i Oslo, i nærleiken av krysset mellom Waldemar Thranes gate og Ullevålsveien. Restauranten  har halde til på denne adressa sida 1956, frå då den noverande bygningen var ny. Tidlegare låg restauranten i Torggata.

Omgrepet «brun kafé» vert nytta om slike kafear og restaurantar som har eit gamaldags preg over interiøret, stilen og menyen. Restauranten lever mellom anna opp til dette ved at interiøret er uendra, at borda er dekka med ein raud duk med ein kvit, firkanta duk lagt diagonalt oppå, og at det vert servert tradisjonell norsk mat, med mellom anna ein tradisjonelle lutefiskmeny i samband med jola. Lutefisken før jol har gjort restauranten vidgjeten, og det same har forfattaren Jo Nesbø gjort ved å late den fiktive hovudpersonen Harry Hole i kriminalromanane sine velje seg Schrøder som sin stamstad. Forfattaren Bjørg Vik refererer òg til restauranten i eit par av bøkene sine.

Veggane i restauranten er pryda av måleri frå 1926 av Sigurd Fosnes med motiv frå stader i Oslo: Bergfjerdingen (trappa opp til Damstredet), Torggata med bygningen til det fyrste Torggata Bad og hjørnet av den bygningen der restauranten hadde tilhald før flyttinga til St. Hanshaugen, trehusa i Telthusbakken attmed Gamle Aker kyrkje, dei tidlegare trehusa på Enerhaugen og eit stor bilete med motiv frå Youngstorget.

Litteratur
Per-Erling Johnsen: Brune kafeer. Oslos uforanderlige møtesteder. Oslo 2005: Schibsted. ISBN 9788251621281

Restaurantar i Oslo
Cowboy

Ein cowboy er tradisjonelt ein kvegdrivar og -gjetar på ranchar i Nord-Amerika, som regel ridande til hest.

Den amerikanske cowboytradisjonen utvikla seg på 1800-talet frå vaquero-tradisjonar frå Nord-Mexico og med røter tilbake til Spania. Han fekk etterkvart ei viktig kulturell tyding. Liknande roller finst i andre delar av verda, som Sør-Amerika og Australia.

Folk med liknande roller har vorte kalla vaqueros eller charros i Mexico, llaneros i Venezuela, gauchos i Argentina og Uruguay, morochuco og piajenos i Peru, huasos i Chile og chargas i Ecuador.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Cowboy» frå , den 9. oktober 2018, og «Cowboy» frå , den 25. april 2020.  
Bibliografi
 Malone, John William. An Album of the American Cowboy. New York: Franklin Watts, Inc., 1971. SBN: 531-01512-2.

Gjeting
Kultur i USA
Historiske yrke
Lasso

Lasso er ein fangstreiskap i form av eit langt kastetau med ei renneløkke som skal enda rundt ein del av dyret ein skal fanga.

Ordsoge
Ordet «lasso» kjem frå spansk lazo, avleidd av latin laqueus som tyder 'snare' eller 'snor').
Andre spanske namn på reiskapen er lariat, riata og reata, frå spansk reatar, 'knytta oppatt'.

Det nordsamiske namnet på lasso er suohpan. 
Det lulesamiske er sjuohpan. Særskilde lassotypar kan ha andre namn, som gartsak for ein lasso av sener og skinne, dájvek for ein lasso av tæger (trerøter) og nuovvek, ein lasso av hamp.

Bruk

Lasso er kjend frå det gamle Egypt og den minoiske sivilisasjonen, der han blei brukt til jakt.
Han er kjend frå før-kolumbisk tid i Sør-Amerika. I nyare tid er han særleg brukt i samband med innfanging av kveg og hestar i Nord- og Sør-Amerika. Han er ofte knytt til cowboykulturen. Nord i Europa og Asia er lasso blitt mykje brukt innan reindrift til å fanga inn reinsdyr.

Ein variant av lasso er ei løkke på ei lang stong (nordsmisk njozon). Denne blir gjerne brukt til å fanga reinkalvar.

Skildring

Renneløkka på ein lasso kan vera danna ved hjelp av ein lassoknute, ein lassoring, skinn eller eit anna tau. Innan tradisjonell reindrift har lassoringen vore laga av geviret til eit reinsdyr, men i nyare tid blir han også laga av plast.

Tauet må i begge høve vera glatt og tungt nok til at kasta berar. Kasteteknikken er noko ulik, fordi ein i USA brukar ei lita løkke, og resten av tauet i ein kveil, medan samane lèt heile taulengda vera ei løkke, og vrir kastet slik at den siste vesle løkkedelen hamner der han skal.

Kjelder

Delar av denne artikkelen bygger på «Lasso» frå ,  den 9. oktober 2018.  

Fangstreiskapar
Reindrift
Kvegdrift
Spanske ord og uttrykk
Trollmannen frå Oz

Trollmannen frå Oz (engelsk The Wonderful Wizard of Oz) er første delen av ein bokserie skriven av den amerikanske forfattaren L. Frank Baum i 1900. 

Boka blei dramatisert som musikal i 1901, og filmatisert i 1939 med Judy Garland i hovudrolla.

Trollmannen frå Oz blei dramatisert på nynorsk for Det Norske Teatret av Rune Trondsen i 1995.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Troldmanden fra Oz» frå ,  den 9. oktober 2018.  

Barnebøker
Bøker frå 1900
Romanar frå USA
L. Frank Baum

Lyman Frank Baum () var ein amerikansk forfattar, skodespelar og filmprodusent, ofte kjend som L. Frank Baum. 

Baum skreiv ei rekkje bøker og korte historier, fleire under ulike pseudonym. Mest kjend er Trollmannen fra Oz (1900).

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Lyman Frank Baum» frå ,  den 9. oktober 2018.  
 

USA-amerikanske barnebokforfattarar
USA-amerikanske forfattarar
Anthony Kennedy

Anthony McLeod Kennedy () er ein amerikansk jurist. Han er tidlegare domar ved Høgsteretten i USA. Han vart utnemnd av president Ronald Reagan og tiltredde den 18. februar 1988. Han gjekk av i 2018.

Kennedy studerte ved Stanford University frå 1954 til 1958, og vart uteksaminert med ein bachelorgrad i statsvitskap, etter å ha hatt sitt siste studieår ved London School of Economics. Deretter studerte han ved Harvard Law School, der han vart utdanna jurist i 1961. Kennedy arbeidde så i ein privat praksis i San Francisco mellom 1961 og 1963. I 1963, etter at faren døydde, tok han over faren sin advokat-praksis i heimbyen Sacramento, der han var fram til 1975. Mellom 1965 og 1988 var Kennedy tilsett som professor ved McGeorge School of Law ved University of the Pacific. 

Etter at Sandra Day O'Connor trekte seg frå Høgsteretten, var Kennedy den såkalte vippestemma, altså dommaren som av og til røysta med dei liberale dommarane, og i Kennedys tilfelle, mest stemma med dei konservative dommarane. Særleg i avgjerder om likekjønna ekteskap var stemma til Kennedy viktig.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Anthony Kennedy» frå ,  den 9. oktober 2018.

Referansar 

USA-amerikanske høgsterettsdommarar
Folk frå Sacramento
Sonia Sotomayor

Sonia Sotomayor () er ein av ni dommarar i Høgsteretten i USA.

Ho var føderal domar i appelldomstolen i den andre kretsen då ho i 2009 vart nominert av president Barack Obama til Høgsteretten i USA. Ho vart utnemnd 6. august 2009 av det amerikanske senatet med 68 mot 31 stemmer. Sotomajor vart med dette historisk som fyrste høgsterettsdommar med spansktalende bakgrunn.  Ho var den tredje kvinna som vart utnemnd til dette dommarvervet.

Karriere 
Sotomayor er fødd i sørlege Bronx i New York. Ho er dotter av far og mor som flytte inn frå høvesvis San Juan og Lajas i det spansktalende amerikanske territoriet Puerto Rico. Ho er utdanna ved Princeton og Yale. Si gjerning som føderal domar innleidde ho i New York City i 1992 etter å ha vorte nominert av George Bush. Seks år etter vart ho den første kvinna av puertoricansk bakgrunn til å verta domar i ein føderal kretsdomstol etter å ha vorte nominert av Bill Clinton og approbert av senatet 2. oktober 1998.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Sonia Sotomayor» frå ,  den 9. oktober 2018.

Referansar 

USA-amerikanske høgsterettsdommarar
Folk frå New York City
San Juan på Puerto Rico

San Juan (frå spansk San Juan Bautista, 'Døyparen Johannes') er hovudstad på den karibiske øya Puerto Rico, som er eit ytre territorium og ein samveldestat til USA. Byen har 434 374 innbyggjarar etter den siste folketeljinga i 2000. San Juan er den eldste byen som vert styrt av Amerikas sameinte statar, den nest eldste er St. Augustine i Florida. San Juan er òg den nest eldste byen i Amerika som vart grunnlagt av europearar, etter  Santo Domingo i Den dominikanske republikken.

San Juan er i dag eit viktig transportknutepunkt i Karibia for gods, flytrafikk og sjøfart og har ein blomstrande cruisetrafikk. Samstundes er San Juan det industrielle, finansielle og kulturelle sentrumet på øya. Byen er hovudstad og sentrum i eit storbyområde som omfattar Bayamón, Carolina, Guaynabo, Cataño, Toa Baja og Trujillo Alto. Heile dette området utgjer ein folkesetnad på ca. to millionar innbyggjarar. Dette inneber at omtrent halvparten av folkesetnaden på Puerto Rico bur og arbeider innanfor dette storbyområdet. San Juan er tent av Luis Muñoz Marín internasjonale lufthamn.

Historie 
San Juan vart grunnlagd  i 1508 av den spanske conquistadoren Juan Ponce de León, på ordre frå den spanske kongen Ferdinand. Han vart den første utnemnde guvernøren av Puerto Rico etter kongeleg dekret. Den opphavlege busetjinga hans ligg i dag i nabokommunen til San Juan, Guaynabo, på staden Caparra. Her står enno grunnmuren av festningsverk og steinhuset som han fekk bygd til kona si og fire barn.

Kultur 
La Fortaleza og San Juan National Historic Site i San Juan er ein del av verdsarvlista til UNESCO.

Referansar 

Denne artikkelen bygger på «San Juan (Puerto Rico)» frå ,  den 9. oktober 2018.  

Hovudstader i Nord-Amerika
Puerto Rico
Skipingar i 1508
Bergfjerdingen

Bergfjerdingen er eit strok i indre Oslo, i skråninga aust for Akersveien ned mot Fredensborgveien, med dei bratte og smale gatene Dopsgate i sør og Damstredet i nord.  Stroket markerer seg i bybiletet ved dei gamle, små bustadhusa som er take vare på, og som for dei fleste er i bruk som bustader etter utbetringar. Dei eldste husa skriv seg frå 1700-talet.

Namnet Bergfjerdingen er kjent frå 1767. Opphaveleg var dette ein av forstadane til Christiania, med små og skrøpelege trehus i ei høgd, der småkårsfolk budde trangt og under dårlege livsvilkår. Til å byrje med var eigedomstilhøva uklåre, men i 1815 vart dette bøta på ved at det vart utskrive tomtebrev. Stroket vart likevel framleis unnateke frå dei regulerande tiltaka som galdt i sjølve byen, mellom anna krava til å byggje husa i mur, den såkalla murtvangen, som skulle redusere risikoen for bybrannar. Etter utvidinga av grensene for byen i 1857 vart òg eit større område både nordover og vest for Akersveien rekna med til Bergfjerdingen. Stroket ikring den steile gata Telthusbakken attmed Gamle Aker kyrkje vart då kalla Øvre Bergfjerdingen.

På plassen som ligg i krysset mellom Damstredet og Akersvegen låg det i si tid ein liten dam som fekk namnet Billedhuggerdammen etter bilethoggarfamilien Meyer, som budde her på 1700- og 1800-talet. Dammen vart fylt att i 1851-1852, men har i den seinare tida vorte gjenskapt i form av eit kunstig, grunt basseng som er ramma inn av ein låg mur.

Forfattaren Henrik Wergeland budde ei tid i Damstredet 1, og den stallen av lafta tømmer i Damstredet der han hadde hesten sin, står framleis.

Kjelder
Knut Are Tvedt (red), Oslo byleksikon, Kunnskapsforlaget, Oslo 2010, side 72, ISBN 978-82-573-1760-7

Strøk i Oslo