alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Fylkesveg 402 (fleirtyding)

Fylkesveg 402 finst i fleire fylke i Noreg:

Fylkesveg 402 (primær fylkesveg i Aust-Agder)
Fylkesveg 402 i Akershus
Fylkesveg 402 i Hordaland
Fylkesveg 402 i Møre og Romsdal
Fylkesveg 402 i Nordland
Fylkesveg 402 i Oppland
Fylkesveg 402 i Rogaland
Fylkesveg 402 i Telemark
Fylkesveg 402 i Vest-Agder
Fylkesveg 402 i Østfold

Fylkesvegfleirtyding
Fylkesveg 404 (fleirtyding)

Fylkesveg 404 finst i fleire fylke i Noreg:

Fylkesveg 404 (primær fylkesveg i Aust-Agder)
Fylkesveg 404 i Hedmark
Fylkesveg 404 i Hordaland
Fylkesveg 404 i Møre og Romsdal
Fylkesveg 404 i Nordland
Fylkesveg 404 i Rogaland
Fylkesveg 404 i Telemark
Fylkesveg 404 i Vest-Agder

Fylkesveg 404
Fylkesveg 230 i Møre og Romsdal

Sjå òg fylkesveg 230 (fleirtyding).
Fylkesveg 230 i Møre og Romsdal går mellom Sylte og Dale i Fræna kommune. Vegen er 5,3 km lang.

Kommunar og knutepunkt

 Sylte
 Dale

Bakgrunnsstoff

 230
Vegar i Hustadvika
Busetjinga Ariel

Ariel (hebraisk אֲרִיאֵל‎, arabisk اريئيل‎) er ei israelsk busetjing på den okkuperte Vestbreidda. Busetjinga vart etablert i 1978 og fekk bystatus av israelske styresmakter i 1998. Folketalet er 16 700.(2008) Ariel er den femte største israelske busetjinga på Vestbreidda og vert, saman med dei andre busetjingane, rekna som ulovleg etter folkeretten. Ariel ligg i Salfit-provinsen.

Geografi
Ariel ligg om lag 17 kilometer aust for grensa mellom Israel og Vestbreidda og 34 km vest for Jordanelva, som er grensa til Jordan. Den næraste palestinske byen er Salfit, Nablus ligg litt lenger unna mot nordaust. Avstanden til Tel Aviv er 42 km og til Jerusalem 60 km.

Historie
Busetjinga Ariel vart grunnlagd våren 1978, då ei gruppe busetjarar sette opp telt på ein bakketopp, som var vald ut fordi han låg strategisk til langs ei mogleg jordansk invasjonsrute  i retning Tel Aviv. I august 1978 busette 40 israelske familiar seg her. Telta vart etter kvart bytte ut med prefabrikerte betonghus, og busetjinga fekk lagt inn vatn, elektrisitet og anna infrastruktur. 

I 1982 vart det oppretta ei avdeling av Bar-Ilan-universitetet her. Denne institusjonen vart ein frittståande høgskule i 2004, under namnet Ariel universitetssenter i Samaria (המרכז האוניברסיטאי אריאל בשומרון‎) og søkte om universitetsstatus, men har per 2010 ikkje fått dette. 

Israelske styresmakter gav busetjinga Ariel bystatus i 1998. Det var opphavleg meininga at den israelske sperringsgjerdet/-muren skulle byggjast ut frå grensa til Israel og austom Ariel, men dette vart i første omgang stoppa i påvente av handsaming av israelsk høgsterett. I mellomtida har busetjinga blitt omringa av eit elektrisk piggtrådgjerde. Den israelske statsministeren Ehud Olmert, frå partiet Kadima, sa under valkampen i 2006 at Israel aldri ville gi frå seg Ariel. Statsminister Benjamin Netanyahu, frå Likud-partiet, gjentok under ein seremoni i Ariel i januar 2010 dette standpunktet, og sa at uansett framtidige forhandlingar og avtalar vil Ariel alltid vera ein integrert del av staten Israel. 

I mars 2008 vart det bygd nye bustader i Ariel for å gi husrom til israelske busetjarar som hadde vorte tvinga til å flytta frå Gazastripa då Israel trekte seg ut derifrå. I juni 2008 var den israelske presidenten Shimon Peres til stades i Ariel under feiringa av 30-årsjubileet for busetjinga. Peres var med i regjeringskomiteen som godkjende opprettinga av Ariel i 1978.

Etter planen skal eit teatersenter opna i Ariel 8. november 2010. 60 framståande israelske skodespelarar, forfattarar og regissørar har kunngjort at dei vil nekta å opptre på dette teateret, fordi dette ville ha styrkt dei israelske busetjingane på Vestbreidda.

Venskapsbyar
Ariel er venskapsby med: 
 Heredia i Costa Rica
 Mobile i Alabama i USA

Bakgrunnsstoff
Ariel si offisielle nettside  på engelsk.

Kjelder

Fotnotar

Ariel
Byar på Vestbreidda
Blanda israelske busetjingar
Busetnader grunnlagde i 1978
Lesekunne

Lesekunne er evna til å lesa og skriva. I noko utvida forstand kan lesekunne òg omfatta evna til å forstå eit språk ved lytting og å tale språket. Lesekunne er innfallsporten til vidare utdanning, som er rekna som ein av SN sine menneskerettar.

I moderne samanheng reknar me nokon for å ha lesekunnskap om dei er ein funksjonell lesar, det vil seie er i stand til å lesa og skriva på eit nivå som tillèt normal kommunikasjon og som gjer det mogleg å forstå og kommunisera tankar og delta i eit skriftbrukande samfunn. Til motsats er ein som har lita eller inga lesekunne ein (funksjonell) analfabet. Mellom det å vere ein funksjonell lesar og å vere analfabet finst det ei gruppe som er i stand til å lesa enkle tekstar, men som ikkje vil kunne handtera vanskelege tekstar og som har problem med å sjølv uttrykkje seg skriftleg.

Lesekunne blir gjerne rekna som ein viktig del av menneskeleg kapital, både i arbeidslivet og i samfunnet generelt, fordi dei generelt har høgare sosio-økonomisk status og betre helse enn analfabetar.

Historisk utvikling 
Lenge var det berre eliten som kunne lesa og skriva. Lesekunne var berre utbreidd blant rike eller visse religiøse, medan fattigare folk og gjerne også kvinner ofte var analfabetar.

I Europa kan auka lesekunne sporast tilbake til utviklinga av boktrykkarkunsten på 1400-talet. Massetrykking gjorde det mykje lettare å produsera og spreia tekstar, og skikkelegare typografi gjorde truleg også tekstane lettare å lesa.

Reformasjonen førte også med seg auka vektlegging på lesekunne blant allmugen, som skulle lesa Bibelen og katekismen. Den dansk-norske Kirkeordinansen frå 1537 (og seinare) la vekt på leseundervising for barn, og innføringa av obligatorisk konfirmasjon i 1736 og skule med leseundervising i 1739 skulle gjera at alle fekk ein viss lesedugleik. Det var likevel ikkje alle som blei funksjonelle lesarar av denne undervisinga. 

Frå midten av 1800-talet byrja lesekunne og skikkelege skulesystem for alvor å bli utbreidd i den vestlege verda, og samfunna blei samstundes meir tekstbaserte. Fleirtalet av dei som bur i industriland no er lesekunnige, og dei få som ikkje er det kan ha problem som dysleksi eller manglande skulegang. I utviklingsland er talet på analfabetar høgare, særleg blant kvinner. Kampanjar for å auka lesekunne har gjort at mange fleire har blitt lesekyndige i løpet av 1900-talet.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Lesekyndighet» frå , og «Läskunnighet» frå  den 1. oktober 2010. 
 
 Skole og konfirmasjon i Noreg ved samlaget.no 
 Hur har läsandet utvecklats över seklen?  ved forskning.se
 Den danske Kirkeordinans af 1539 ved lutherdansk.dk

Bakgrunnsstoff 
 Ei innføring i literacy/skriftkunne for lærarstudentar.  Video ved youtube.com

 
Lesing
Menneskerettar
Utdanning
Granulitt

Granulitt er ein middels- til finkorna, metamorf bergart som i hovud sak består av kvarts og feltspat. Han inneheld to forskjellige pyroksenar kalla hypersthen og augitt, samt at han kan innehalde granat, biotitt, sillimanitt og cordieritt. Granulitt har liknande struktur som gneis og har oppstått i såkalla granulittfacies under tørre vilkår ved relativt høge temperaturar (700-900 ºC) og trykk 3000–12 000 atm). 

Over heile verda finn ein granulitt i skjoldområde frå prekambrium. I Noreg finn ein bergarten knytt til anortosittar i Egersundfeltet ved Arendal samt i Lofoten.

Kjelder

Metamorfe bergartar
Metamorf petrologi
Gråstein

Gråstein er eit ikkje-fagleg omgrep som vanlegvis vert nytta om gneis og granitt. Begge desse er solide steinar med grå overflatefarge. Lav som veks på overflata vil òg ofte medverke til å gje steinen grå farge, og slik sett kan omgrepet nyttast om alle typar bergartar.

Kjelder

Granittar
Djupbergartar
Gråvakke

Gråvakke er ein sedimentær bergart som er ein variant av sandstein og er hard med ein mørk farge. Han består av kvarts, feltspat og bergartsfragment på storleik med sand som er kitta saman av ein leirgrunnmasse. Gråvakke vert danna ved rask nedbryting og avsetning, og er særleg kjent i fjellkjeder, ofte frå paleozoikum. Ein finn han òg i området som har hatt kaldt klima. 

I Noreg er dei fleste sparagmittane gråvakke. Andre gråvakker er kjende frå den kaledonske fjellkjeda

Ein forstod lenge ikkje heilt korleis gråvakken kunne oppstå, fordi i normal sedimentering, så blandar ikkje grus, sand og gjørme seg i lag. Ein veit no at slamstraumar kan medføre desse blandingane, anten gjennom kraftige straumar eller undersjøiske ras. 

Dei kan innehalde mange forskjellige mineral, men hovudsakleg kvarts, ortoklasfeltspat og plagioklasfeltspat, kalkspat, jernoksid og grafittisk, karbonhaldig stoff, i lag med fragment av bergartar som felsitt, chert, skifer, gneis, forskjellige glimmerskiferar og kvartsitt. Av andre mineral ein kan finne i dei har ein biotitt, kloritt, turmalin, epidot, apatitt, granat, hornblende, augitt, titanitt og pyrittar. 

Vanlegvis inneheld ikkje gråvakke fossil, men kan innehalde restar av organisk materiale.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Greywacke» frå ,  den 1. oktober 2010.

Bakgrunnsstoff

Sedimentære bergartar
Greisen

Greisen (av tysk «grå» eller «sølvgrå») er ein bergart som hovudsakleg består av kvarts og glimmer, samt noko topas, fluoritt og stundom turmalin. 

Bergarten vert danna under påverknad av fluorhaldige gassar på granitt, slik at feltspaten i granitten vert omdanna til glimmer. Førekomstar av kassiteritt eller tinnstein på stader som i Cornwall i Storbritannia og wolframitt på stader som Erzgebirge i Tyskland er knytt til danning av greisen. 

Greisenar ser ut til å berre verte danna i intrusjonar høgt i jordskorpa, hovudsakleg på ei djupne mellom 0,5 og 5 km.

Kjelder

Vulkanske bergartar
Økonomisk geologi
Griffelskifer

Griffelskifer er ein leirskifer med to spalteretningar. Dette gjer at skiferen sprekk opp i lange, tynne brotstykke. 
Griffelskifer er mjuk og gråblå på farge. Han let seg lett kløyva, og har historisk vore brukt til å laga griflar.

Griffelskifer finst mellom anna i Fichtelgebirge i Bayern og i England.

Kjelder

«Griffelskifer» i Salmonsens konversationsleksikon, Anden Udgave, Bind X: Gradischa—Hasselgren. 126 (1915-1930).

Skifer
Skrivereiskapar
Fylkesveg 242 i Møre og Romsdal

Sjå òg fylkesveg 242 (fleirtyding).
Fylkesveg 242 i Møre og Romsdal går mellom Skotten i Fræna kommune og Vevang i Eide kommune. Vegen er 5,0 km lang.

Kommunar og knutepunkt

 Skotten

 Vevang

Bakgrunnsstoff

 242
Vegar i Hustadvika
Fylkesveg 242

Fylkesveg 242 finst i fleire fylke i Noreg:

Fylkesveg 242 i Buskerud
Fylkesveg 242 i Hedmark
Fylkesveg 242 i Hordaland
Fylkesveg 242 i Møre og Romsdal
Fylkesveg 242 i Nordland
Fylkesveg 242 i Rogaland
Fylkesveg 242 i Sogn og Fjordane
Fylkesveg 242 i Sør-Trøndelag
Fylkesveg 242 i Vest-Agder
Fylkesveg 242 i Østfold

Fylkesveg 242
Fylkesveg 276 i Møre og Romsdal

Sjå òg fylkesveg 276 (fleirtyding).
Fylkesveg 276 i Møre og Romsdal går mellom Eide sentrum og Lyngstad i Eide kommune. Vegen er 10,7 km lang.

Kommunar og knutepunkt

 Eide
 frå Bolliskiftet til  Oselvskiftet (2,7 km)
 Lyngstad

Bakgrunnsstoff

 276
Vegar i Hustadvika
Fylkesveg 277 i Møre og Romsdal

Sjå òg fylkesveg 277 (fleirtyding).
Fylkesveg 277 i Møre og Romsdal går mellom Bolliskiftet og Oselvskiftet i Eide kommune. Vegen er 2,7 km lang.

Kommunar og knutepunkt

 Bolliskiftet
 Oselvskiftet

Bakgrunnsstoff

 277
Vegar i Hustadvika
Fylkesveg 277

Fylkesveg 277 finst i fleire fylke i Noreg:

Fylkesveg 277 i Akershus
Fylkesveg 277 i Aust-Agder
Fylkesveg 277 i Hordaland
Fylkesveg 277 i Møre og Romsdal
Fylkesveg 277 i Nord-Trøndelag
Fylkesveg 277 i Sør-Trøndelag
Fylkesveg 277 i Troms

Fylkesvegfleirtyding

nb:Fylkesvei 277 (andre betydninger)
Fylkesveg 241 i Møre og Romsdal

Sjå òg fylkesveg 241 (fleirtyding).
Fylkesveg 241 i Møre og Romsdal går mellom Nås i Eide kommune og Tverrfjella i Fræna kommune. Vegen er 9 km lang.

Kommunar og knutepunkt

 Nås
 frå Oselvskiftet til  Bolliskiftet (2,7 km)

 Tverrfjella

Bakgrunnsstoff

 241
Vegar i Hustadvika
Fylkesveg 241 (fleirtyding)

Fylkesveg 241 finst i fleire fylke i Noreg:

Fylkesveg 241 (primær fylkesveg i Oppland og Buskerud)
Fylkesveg 241 i Akershus
Fylkesveg 241 i Aust-Agder
Fylkesveg 241 i Finnmark
Fylkesveg 241 i Hedmark
Fylkesveg 241 i Hordaland
Fylkesveg 241 i Møre og Romsdal
Fylkesveg 241 i Nordland
Fylkesveg 241 i Rogaland
Fylkesveg 241 i Sogn og Fjordane
Fylkesveg 241 i Sør-Trøndelag

Fylkesveg 241
Fylkesveg 279 i Møre og Romsdal

Sjå òg fylkesveg 279 (fleirtyding).

Fylkesveg 279 i Møre og Romsdal går mellom Høgset i Gjemnes kommune og Rabben i Hustadvika kommune. Vegen er 21,7 km lang.

Kommunar og knutepunkt

 Høgset

 frå Sørsetbrua til  Halåsen (5,8 km)
 Rabben

Bakgrunnsstoff

 279
Vegar i Gjemnes
Vegar i Hustadvika
Fylkesveg 279

Fylkesveg 279 finst i fleire fylke i Noreg:

Fylkesveg 279 i Akershus
Fylkesveg 279 i Møre og Romsdal

Fylkesvegfleirtyding
Fylkesveg 278 i Møre og Romsdal

Sjå òg fylkesveg 278 (fleirtyding).
Fylkesveg 278 i Møre og Romsdal går mellom Halåsen og Sørsetbrua i Eide kommune. Vegen er 5,8 km lang.

Kommunar og knutepunkt

 Halåsen
 Sørsetbrua

Bakgrunnsstoff

 278
Vegar i Hustadvika
Fylkesveg 278

Fylkesveg 278 finst i fleire fylke i Noreg:

Fylkesveg 278 i Akershus
Fylkesveg 278 i Aust-Agder
Fylkesveg 278 i Møre og Romsdal
Fylkesveg 278 i Nord-Trøndelag

Fylkesvegfleirtyding

nb:Fylkesvei 278 (andre betydninger)
Fylkesveg 195 i Møre og Romsdal

Sjå òg fylkesveg 195 (fleirtyding).

Fylkesveg 195 i Møre og Romsdal går mellom Tjelle (tidlegare i Nesset kommune) og Sølsnes i Molde kommune. Vegen er 24,7 km lang.

Kommunar og knutepunkt

 Tjelle
 Sølsnes

Bakgrunnsstoff

 195
Vegar i Molde
Fylkesveg 410 i Møre og Romsdal

Sjå òg fylkesveg 410 (fleirtyding).
Fylkesveg 410 i Møre og Romsdal går mellom Skytterhuset og Sørnesje i Molde kommune. Vegen er 3,4 km lang.

Kommunar og knutepunkt

 Skytterhuset
Nesjestranda
Kommunal veg frå Sørnesje til Nordnesje (0,9 km) og Vevarneset (1,7 km)

Bakgrunnsstoff

 410
Vegar i Molde
Fylkesveg 410 (fleirtyding)

Fylkesveg 410 finst i fleire fylke i Noreg:

Fylkesveg 410 (primær fylkesveg i Aust-Agder)
Fylkesveg 410 i Hedmark
Fylkesveg 410 i Hordaland
Fylkesveg 410 i Møre og Romsdal
Fylkesveg 410 i Oppland
Fylkesveg 410 i Rogaland
Fylkesveg 410 i Sør-Trøndelag
Fylkesveg 410 i Vest-Agder
Fylkesveg 410 i Vestfold
Fylkesveg 410 i Østfold

Fylkesveg 410
Fylkesveg 406 i Møre og Romsdal

Sjå òg fylkesveg 406 (fleirtyding).

Fylkesveg 406 i Møre og Romsdal går mellom Kleive og Røvika i Molde kommune. Vegen er 23,1 km lang.

Kommunar og knutepunkt

 Kleive
 frå Osen til  Gussiåsbrua (4,7 km)
 Røvika

Bakgrunnsstoff

 406
Vegar i Molde
Fylkesveg 406 (fleirtyding)

Fylkesveg 406 finst i fleire fylke i Noreg:

Fylkesveg 406 (primær fylkesveg i Aust-Agder)
Fylkesveg 406 i Hedmark
Fylkesveg 406 i Hordaland
Fylkesveg 406 i Møre og Romsdal
Fylkesveg 406 i Nordland
Fylkesveg 406 i Rogaland
Fylkesveg 406 i Vest-Agder

Fylkesvegfleirtyding
Fylkesveg 407 i Møre og Romsdal

Sjå òg fylkesveg 407 (fleirtyding).

Fylkesveg 407 i Møre og Romsdal går mellom Osen og Gussiåsbrua i Molde kommune. Vegen er 4,7 km lang.

Kommunar og knutepunkt

 Osen
 Gussiåsbrua

Bakgrunnsstoff

 407
Vegar i Molde
Fylkesveg 407 (fleirtyding)

Fylkesveg 407 finst i fleire fylke i Noreg:

Fylkesveg 407 (primær fylkesveg i Aust-Agder)
Fylkesveg 407 i Hedmark
Fylkesveg 407 i Hordaland
Fylkesveg 407 i Møre og Romsdal
Fylkesveg 407 i Oppland
Fylkesveg 407 i Rogaland
Fylkesveg 407 i Vest-Agder
Fylkesveg 407 i Østfold

Fylkesvegfleirtyding
Funksjonshemming

Funksjonshemming, funksjonsnedsetting eller handikap viser til ulike former for nedsett arbeids- eller funksjonsevne på grunn av psykiske, fysiske eller sosiale årsaker hos eit individ eller i omgjevnadene. Funksjonshemmingar kan vera lett synlege, som når ein kan sjå at ein lem manglar eller manglar funksjon, men mange er vanskelege å merka, til dømes når det gjeld astma, dysleksi og mange psykiske lidingar. 

Funksjonshemmingar er også avhengige av situasjon. Lese- og skrivevanskar er ikkje synlege der ein ikkje bruker skrift. Blinde kan snakka på telefon utan at ein merkar at dei er blinde. Om nokon ikkje kan gå treng dei ikkje ha problem når dei sit eller køyrer. Behandling av funksjonshemming kan dermed føregå på to måtar: Ein kan prøva forbetra evnene dei funksjonshemma manglar gjennom hjelpemiddel eller terapi (til dømes briller, høyreapparat eller proteser), eller å gjera eit samfunn meir tilpassa ulike funksjonshemmingar, til dømes gjennom universell utforming.

Typar 
Ein kan dela inn funksjonshemmingar på ulike måtar. Ein vanleg måte er denne:
 rørslehemming
 dysleksi
 hørselshemming
 psykisk funksjonshemming
 skjult funksjonshemming (t.d. astma, allergi, diabetes, epilepsi)
 synshemming

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Funksjonshemning» frå ,  den 1. oktober 2010.  
 
 Fra bruker til borger. NOU 2001: 22 ved regjeringen.no
 Om funksjonshemmig  ved HiO

Bakgrunnsstoff 
 Funksjonshemming  ved forskning.no
 Disapedia Wiki for funksjonshemma

Organisasjonar 
 Funksjonshemmedes Fellesorganisasjon
 Unge funksjonshemmede
 Norges Handikapforbund
 Ryggforeningen i Norge
 Handicapsiden.no Portal for handikappede og funksjonhemmede og for folk flest
 Frambu-Senter for sjeldne funksjonshemninger
 Folk med funksjonshemninger, EU-OSHA
 Integrering og rehabilitering av folk med funksjonshemninger , EU-OSHA
 Disability Help Site
 Arbeids- og velferdsforvaltningen - NAV

 
Helse
Leksandsbröd

Leksandsbröd vart grunnlagt på 1920-talet og ligg i Häradsbygden i Leksands kommun, Dalarna. 

Det heilsvenske familieforetaket er Sveriges nest største tilverkar av knekkebrød etter Wasabröd, og har eit 20-tal variantar i produktspekteret.

Bakgrunnsstoff 
Offisiell heimeside

Knekkebrød
Svenske bakverk
Vikabröd

Vikabröd er eit knekkebrød som blir bakt av Vika Bröd. Bakeriet er frå 2005 eigd av Leksandsbröd. Vikabröd blir bakt på tradisjonelt vis i vedfyrte bakomnar.

Den som starta bakeriet i 1923 i Kniva, Vika soknen, utanfor Falun heitte Karl-Oskar Andersson. Bakarstova finst enno og ein kan sjå denne på høgre side frå vegen mot Vika kyrkby. All tilverking vart flytta til Stora Skedvi i 1975. I dag er Vikabröd eit mykje oppskatta brød som blir seld nasjonalt og lokalt kan ein kjøpe "sekunda" og brot(som i gamle dagar) i kartongar.

Produksjonen er i dag 600 tonn i året.

Kjelder
Vika Bröds heimeside 
Dalarnas tidningar 2004-11-30: Nytt Vikabröd testas 

Knekkebrød
Svensk mat
Haustlong

Haustlong (norrønt haustlǫng) er eit kvad frå norrøn litteratur, dikta av Tjodolv frå Kvine. Diktet har 20 strofar, kvar av dei på åtte liner. Forma følgjer dei gamle episke heltekvada. Haustlong og Ynglingatal er dei einaste kvada som er attgjevne i heilskap etter Tjodolv, saman med nokre få kvadbrot.

«Haustlong» er bevart i Skaldskaparmål i Den yngre Edda, som siterer to vers. Kvadet er ei av dei eldste skriftlige kjeldene som omtalar Loke.
Kvadet er primærkjelde for soga om Tjatse og Idunn, og er nemnd i Den yngre Edda som kjelde til den same forteljinga.

Kjelder

Bakgrunnsstoff
Litteratur
 Holtsmark, Anne (1956): «Myten om Idunn og Tjatse i Tjodolvs Haustlong», Studier i norrøn diktning, Oslo, ss. 96-161
 Richard North (1997): The Haustlǫng of Þjóðólfr of Hvinir. Enfield Lock: Hisalik Press. ISBN 1874312206.

Nettstader
 Haustlǫng, norrøn tekst. Den norsk-islandske skjaldedigtning av Finnur Jónsson 1912-1915 
 Þjóðólfr ór Hvini: Haustlöng , to utgåver av den norrøne teksten
 Haustlöng, den norrøne teksten med engelsk omsetjing

 Norrøn litteratur
Norrøn mytologi 
Eddadikting
Skaldekvad
Wasabröd

Wasabröd AB er eit matvarekonsern med marknadskontor i Stockholm. Det er eigd sidan 1999 av det italienske matvareforetaket Barilla. Foretaket er verdas største tilverkar av knekkebrød.

Historie
Foretaket vart grunlagt i Skellefteå i 1919 av Karl Edvard Lundström under namnet AB Skellefteå Spisbrödsfabrik. I 1931 vart det flytta til Filipstad og bytte i 1957 namn til AB Wasa Spisbrödsfabrik og i 1964 til Wasabröd AB etter kongeætta Vasa. I 1967 gjekk ein saman med Borden Foods i New York og danna OLW (Old London Wasa) etter Bordens fabrikk som heitte Old London. I 1982 vart foretaket seld til det sveitsiske legemiddelsforetaket Sandoz AG (som seinare kom til å inngå i konsernet Novartis AG), for å i 1999 å seljes til det italienske matvareforetaket Barilla. Wasa sel knekkebrød og andre bakerprodukt i 40 land, m.a. i Skandinavia, Tyskland, Frankrike, Italia og USA. Wasa har tre bakeri som ligg i Filipstad, Hamar (Noreg) og Celle (Tyskland).

Sjå òg 
 Filipstad

Bakgrunnsstoff 

Knekkebrød
Svenske bakeri
Varemerke for daglegvarer
Skipingar i 1919
Svenske føretak
Svensk mat
Falu råg-rut

Falu råg-rut er eit varemerke for eit knekkebrød frå Wasabröd. Brødet vart tidlegare tilverka i Falun, men blir no laga i Filipstad. Det er eit hardt rugbrød i form av små «kuddar», noko som gjer det lett å bryte opp i delar. Brødet er populært rundt om i Sverige. Det blir oftast ete som smørbrød men er òg populært å bryte i bitar og ha i filmjølk, ein type kulturmjølk.

Ingrediensar i Falu råg-rut er rugmjøl (fullkorn), havregryn (8,5%), vatn, gjær, surdeigspulver, bakemalt og salt.

Bakgrunnsstoff 
 Falu råg-rut 

Knekkebrød
Varemerke for daglegvarer
Svenske brød
Svensk mat
Kratthumleblom

Kratthumleblom, benediktinarrot eller nellikrot er ei fleirårig urt i rosefamilien. Arten er utbreidd i Europa, Vest-Asia og Nord-Afrika.

Skildring og veksestad
Planta vert kring 30-70 cm høg og har ein mjukhåra stengel med sprikjande greiner. Han har grøne begerblad og gule kronblad. Den nedre griffeldelen er fire gonger så lang som den øvre dunhåra delen. Frukta er ei slag lita nøtt med lange, krøkande hår som kan festa seg i pels og klede, slik at frøa blir spreidde.

Kratthumleblom blomstrar kring juni-juli i ur, turre stader i skogen og elles på solrike stader. 

Planta finst i Noreg nord til Lofoten, og er funnen opp til 1000 m i Valdres. Ho er sjeldan i innlandet.

Kratthumleblom i kulturen
Planta er blitt dyrka som nytteplante sidan mellomalderen. Kratthumleblom blei kalla benedicta ('den signa') av Hildegard av Bingen på 1100-talet, og blei rekna både som ei lækjande plante og ein amulett som kunne forvisa djevelen - rota til all sjukdom. Urtemedisinsk har planta mellom anna vore brukt ved problem med fordøyingssystemet.

Både rot og plantedelar blir brukte som ingrediensar i matlaging og brygging. Rota minner om kryddernellik i smak og lukt. Ho kan sankast om våren når ho inneheld mykje eterisk olje og brukast til avkok eller ekstrakt. Kratthumleblomrot har vore brukt til å smaksetja både øl, vin, snaps og likør. Plantedelane kan sankast i juli. Blada kan gje ein svak smak til salatar, supper eller stuingar.

Sjå òg
Enghumleblom

Kjelder 
«KRATTHUMLEBLOM», Urtekildens planteleksikon. Henta 22. juli 2014.
Geum urbanum, artsdatabanken.no
 Johannes Lid: Norsk-svensk-finsk flora. Det Norske Samlaget, 1985.
 Svensk Wikipedia.
Referansar

Bakgrunnsstoff

Viltveksande plantar i Noreg
Urtemedisin
Nytteplantar
Rosefamilien
Stabburet

Stabburet AS er ein norsk matvareprodusent som produserer mange kjente merkevarer, for eksempel frossenpizzaene Grandiosa og Big One. I tillegg produserer Stabburet merkevarer som Nora syltetøy, saft og grønsaker, Stabburmakrell, Nugatti, Fun Light og Idun. Stabburet vart etablert av Gunnar Nilsen i 1943, og er no ein divisjon av Orkla Foods. Denne forretningseininga er ein del av Orkla Brands (Orklas merkevareverksemd). I 2007 var Stabburets driftsinntekter på 2.783 millionar kroner. Dei to markedsområda Daglegvare og Storhushalding stod for 72 % og 28 % av omsettinga.

Hovudkontoret ligg på Kolbotn i Akershus, og foretaket har om lag 1000 tilsette.

Daglegvareområdet er ansvarleg for sal og marknadsføring mot norsk daglegvarehandel, medan Storhushalding arbeider mot bensinstasjonar, storkioskar, gatekjøkken, kantiner, kafeteriaer/kroer og hotell. Bedrifta har òg fagfunksjonar for innkjøp, produktutvikling, produksjon/logistikk, forretningsutvikling/IS, økonomi, personal og informasjon.

Stabburet har totalt åtte produksjonsanlegg i Sør-Noreg. I tillegg kjem dei regionale salskontora.

Norske næringsmiddelprodusentar
Skipingar i 1943
Orkla ASA