alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Lady Madonna

«Lady Madonna» er ein song av The Beatles tilskriven Lennon/McCartney. I mars 1968 vart songen gjeven ut som singel med «The Inner Light» som B-side. Songen vart spelt inn i Abbey Road Studios frå 3. til 6. februar 1968 før the Beatles reiste til India. Singelen var den siste bandet gav ut på Parlophone i Storbritannia, der han gjekk til førsteplassen og av Capitol Records i USA, der han nådde fjerdeplasen. Alle seinare utgjevingar av The Beatles vart gjeve ut på deira eige Apple Records, distribuert av EMI. I Noreg nådde songen andreplass på VG-lista, berre slått av Anna-Lena Löfgren og hennar «Lyckliga gatan» Songen låg 8 veker på Topp 10.

Inspirasjon 
Pianospelinga på songen var inspirert av pianisten Fats Domino frå 1950-åra. McCartney fortel at han prøvde å skrive ei blues-aktig boogie-woogie-sak og at det minte han om Fats Domino Domino sjølv spelte inn ei utgåve av songen i 1968.

Songen, og særleg introduksjonen, er ganske lik Humphrey Lyttelton sin «Bad Penny Blues» frå 1956. John Lennon medverka til teksten.

Saksofonsolo 

Saksofonsoloen vart spelt av den britiske jazzmusikaren og klubbeigaren Ronnie Scott. I miksen som vart nytta på singelen er soloen nesten borte, men på utgåver på samleplater er soloen mykje tydlegare.

Medverkande
I følgje Ian MacDonald:

The Beatles
Paul McCartney – solovokal, piano, bass, klapping
John Lennon – korvokal, sologitar, klapping
George Harrison – korvokal, sologitar, klapping
Ringo Starr – trommer, trommer med visp, klapping

Andre musikarar og produksjon
Ronnie Scott – tenorsaksofon
Bill Povey – tenorsaksofon
Harry Klein – barytonsaksofon
Bill Jackman – barytonsaksofon
George Martin – produksjon
Ken Scott – lydteknikaring
Geoff Emerick – lydteknikar

Salslister og salstrofé

Vekeslister

Årslister

Salstrofé

Andre versjonar 
Fleire andre artistar har spelt songen, anten på plate eller på konsertar, mellom anna Fats Domino, Phoenix, Steve Miller Band, Lenny White, Øystein Sunde og Aretha Franklin,

Bakgrunnsstoff 
 Alan W. Pollack om «Lady Madonna»

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Lady Madonna» frå , den 9. februar 2009. 
  oppgav desse kjeldene:

Songar frå 1968
Singlar frå 1968
Songar skrivne av Lennon–McCartney
The Beatles-songar
Songar produserte av George Martin
Nummer-ein-singlar i Storbritannia
Nummer-ein-singlar i Sveits
Capitol Records-singlar
Parlophone-singlar
Songar om foreldrestand
Songar om kvinner
Fats Domino-songar
Elvis Presley-songar
Aretha Franklin-songar
Gary Puckett & The Union Gap-songar
Richie Havens-songar
José Feliciano-songar
Junior Parker-songar
Buck Owens-songar
Wings-songar
The Flying Pickets-songar
Allan Toussaint-songar
Rare Earth-songar
Paul McCartney-songar
Tom Jones-songar
Jools Holland-songar
Chris de Burgh-songar
Chet Atkins-songar
Booker T. & the M.G.'s-songar
Øystein Sunde-songar
Tommy Emmanuel-songar
Engesetfonna

Engesetfonna var ei snøfonn som råka bustadområdet Engeset nær Ørsta sentrum 10. februar 1979. Tre menneske, av dei to barn, miste livet.

Bakgrunn 
Etter snøver i desember 1978 vart det fleire veker med sterk kulde. Mange stader vart snøen omdanna til skare og rennsnø. I byrjinga av februar kom fleire dagar med nordleg vind og sterkt snøfall. Særleg i nordvende lesider samla det seg store snømengder. 

9. og 10 februar gjekk det fleire snøfonner i Ørsta. Om morgonen fredag 9. februar vart ein brøytebil teken av ei fonn ved Skarbø ytst på Hjørundfjordstranda. Sjåføren vart ikkje funnen trass i at det vart leita med mannskap på land og dykkarar i fjorden.

Om lag klokka 4.30 natt til laurdag 10. februar vart ein trakkemaskin med to mann teken på Bondalseidet. Den eine kom seg fri og fekk varsla. Den andre vart funnen i live av hjelpemannskap etter om lag 3 timar.

Engesetfonna 
Klokka 7.45 trefte fonna dei øvste husa på Engeset. 
Ni bustadhus vart råka og meir eller mindre knuste. Nede på flata var fonna om lag 150 meter brei, og 300 - 500 meter lang. Eit svært omfattande redningsarbeid vart sett i gang. Mellom 800 og 1000 personar tok del i leitearbeidet. På det meste grov 500 personar i dei 4-5 meter høge snømassane. Redningsarbeidet var vanskeleg, då det låg mykje bygningsrestar i snøen.
Etter vel 14 timar vart den siste av dei omkomne funnen.

Engesetfonna var i røynda to store mjellsnøfonner som losna om lag samstundes øvst i fjellsidene mellom Engesethornet, Kyrkjetinden og Saudehornet. Dei kom ned gjennom det same gjelet. Brotkanten var om lag 1000 meter lang og truleg nærmare 2 meter høg. Skredforskarar har rekna snømengda til minst 500 000 m³, kanskje det største kjende snøskredet i Noreg.

Kjelder 
 Magne Ivar Sætre: Fonnulukkene i 1979. Ørsta Røde Kors Hjelpekorps 50 år Ørsta 1992

Ørsta kommune
Ras i Noreg
Hendingar i 1979
Mons Mjelde

Mons Mjelde () var ein skeiselaupar frå Haus på Osterøy. Han flytta som 8-åring til Kongsberg. Mons Mjelde var medlem i Kongsberg IF og vart m.a. nr. 6 i Allround verdsmeisterskapen i Davos 1928 og nr 7 i Allround VM 1933. Han vart nummer 2 i Noregsmeisterskapen i 1933.

Mjelde var også dansk skeisetrenar ei tid. Han budde mykje av livet i Larvik og gjorde ein stor jobb for å få den andre kunstisbana i Noreg til Larvik.

Kjelde 
 "Mål og Miljø", 1994

Norske skeiseløparar
Folk frå Osterøy
Firkant

Ein firkant er ein polygon med fire kantar. 

Dersom to av sidene er parallelle er firkanten ein trapes, og dersom det andre sideparet òg er parallelle så er firkanten eit parallellogram. Om alle sidene er like lange vert firkanten kalla ein rombe. Ein firkant der alle vinklane er rette vert kalla eit rektangel og dersom alle sidene i tillegg er like lange er ein regulær firkant eller eit kvadrat.

Arealet av eit rektangel eller eit kvadrat er

der a og b er to sider ståande vinkelrett på kvarandre.

Polygonar
Pentagon

Ein pentagon er ein samanhengande geometrisk figur som er sett saman av fem sider, dvs. ein geometrisk figur med fem sider. I matematikken seier vi ein femsida polygon eller mangekant.

Sidene i denne polygonen treng ikkje å vere like lange.

Arealet av ein likebeina pentagon, der sidene har lengda a er:

Konstruksjon av ein likesida pentagon med passar og linjal 

Vi kan konstruere ein femkant eksakt med passarog linjal (fargane er nemnde berre for å hjelpe til ved forklaringa):
 Teikn ein sirkel (blå) omkring eit punkt M.
 Teikn ein diagonal og ein annan diagonal vinkelrett på denne i M (raud strek) 
 Halvér den eine radien (gul strek), punkt D. 
 Teikn ein boge (grøn) med radien DE med sentrum i punkt D. Han kryssar lina AM i punkt F. Lina EF gjev sidelengda i pentagonen.
 Teikn ein boge med sentrum i E med radius EF (oransje). Bogen kryssar den store (blå) sirkelen i G. Flytt passarspissen frå E til G og teikn den neste sida, o.s.v.

Vinkelen EMG er 72 gradar.

Sjå òg 
 Pentagram

Polygonar
Talet 5
Heptagon

Ein heptagon er i geometri ein polygon med sju rette sider. I ein regulær heptagon, der alle sider og vinklar er like, der vil sidene møtest med ein vinkel på 5π/7 radianar, omtrentleg 128,571 gradar. Schläfli-symbolet er {7}. 

Arealet til ein regulær heptagon med sidelengde a er gitt av

Bakgrunnsstoff 
  Definisjon og eigenskapar til eit heptagon med interaktive animasjonar (på engelsk)
  ein tilnærma konstruksjonsmetode (på engelsk)

Polygonar
Talet 7
Oktogon

Ein oktogon er ein polygon med åtte hjørne og åtte rette sider.

Oktogon i arkitektur 

Ein oktogon er i arkitekturen ein sentralbygning, ofte med interiør eller grunnriss som ein likesida oktogon.

Kjente oktogonar 
 Vindtårnet i Athen (2. hundreåret f. Kr)
 Baptisteriet ved Laterankyrkja i Roma (Reist i 315 som rundbygning)
 San Vitale i Ravenna (526-547)
 Klippedomen i Jerusalem 
 Aachenkatedralen (700-talet)
 Mettlacher gravkyrkje, ca. 990
 Abteikirche Ottmarsheim (1020-1030)
 Essener Dom, Westwerk (tidleg på 1000-talet)
 Baptisterium San Giovanni, Firenze (1000-talet)
 I Nidarosdomen, Trondheim (1200-talet)
 Castel del Monte, Apulien (1200-talet)
 Karlshofskirche, Praha (1300-talet)
 St. Blasiuskirche i Balve, 1100-talet, ombygd 1910

Sjå og 

 Åttekantkyrkjer i Noreg.

Bakgrunnsstoff 
  Kunsthistorisches Museum Vienna 
  Arcinform

Arkitektur
Geometri
Polygonar
Nikant

Nikant, enneagon eller nonagon er i geometrien ein nisida polygon. 

Namnet enneagon kjem frå gresk enneagonon, (εννεα, 'ni' og γωνον (gonon), 'hjørne'). Nonagon er eit hybridord med førsteleddet frå latin (nonus, «niande») og sisteleddet frå gresk. brukt likt. «Nonagon» er kjend brukt på 1500-talet i fransk (nonogone) og i engelsk frå 1600-talet. «Enneagon» vart først brukt i engelsk i Isaac Barrow si omsetjing frå 1660 av Elementene av Euklid. «Enneagon» er kanskje teknisk rettare, men «nonagon» er typisk meir utbreidd. 

Ein regulær enneagon har interne vinklar på 140°. Arealet til ein regulær enneagon med sider med lengde a er gitt av
 -->

Sjølv om ein regulær enneagon ikkje kan konstruerast med passar og linjal, finst det metodar for å konstruere det tilnærma.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
  Eigenskapar til eit nonagon med animasjoner

Polygonar
Talet 9
Dekagon

Ein dekagon er i geometrien ein polygon med ti sider og ti vinklar. I ein regulær dekagon har alle sider lik lengd og alle vinklar er lik 144°. Schläfli-symbolet er {10}.

Arealet til ein regulær dekagon med sider med lengde a er gitt av

Konstruksjon 
Ein regulær dekagon kan ein konstruere med passar og linjal. Ein metode er å ta utgangspunkt i konstruksjonen av ein pentagon, og trekke ei line frå kvart hjørne av pentagonen, gjennom sentrum (M) i sirkelen, og ut til sirkelbogen. Slik får vi markert fem nye punkt på sirkelen, og vi kan gjere femkanten om til ein tikant.

Bakgrunnsstoff 
  Definisjonar og eigenskapar til ein dekagon med interaktive animasjonar

Geometeri
Polygonar
Hendekagon

Ein hendekagon (også undecagon) er i geometri ein polygon med elleve sider og elleve vinklar. I ein regulær handekagon har alle sider lik lengd og alle vinklar er lik 147,272727...°. Namnet undecagon vert rekna på som feil, ettersom prefikset skal vere "hen" (gresk for elleve) og ikkje "un" (latin for elleve). 

Arealet til ein regulær hendekagon med sider med lengde a er gitt av
 

Ein regulær hendekagon kan ikkje konstruerast med passar og linjal.

Bruk i valuta 
Den kanadiske dollarmynten og den indiske to-rupi er trykka på eit regulært hendekagonalprisme.

Sjå òg 
 Hendekagram

Bakgrunnsstoff 
  Properties of an Undecagon (hendecagon)

Polygonar
Triskaidekagon

Ein triskaidekagon er i geometrien ein polygon med 13 sider og 13 vinklar. I ein regulær triskaidekagon har alle sider lik lengd og alle vinklar er lik ca. 152.308°. 

Ein regulær triskaidekagon kan ikkje konstruerast med passar og linjal, men ein kan konstruere figuren ved hjelp av Neusis konstruksjon.

Polygonar
Geometri
Pentadekagon

Ein pentadekagon er i geometrien ein polygon med femten sider og femten vinklar. I ein regulær pentadekagon har alle sider lik lengd og alle vinklar er lik 156°. 

Arealet til ein  regulær pentadekagon med sider med lengd a er gitt av

Konstruksjon 
Ein regulær pentadekagon kan konstruerast med passar og linjal.
Animasjonen under viser konstruksjonen av ein pentadekagon. Det er viktig at passarradiusen vert halde konstant i stega 14 til 21.

Polygonar
Geometri
Heksadekagon

Ein heksadekagon er i geometrien ein polygon med seksten sider og seksten vinklar. I ein regulær heksadekagon har alle sider lik lengd og alle vinklar er lik 157,5°.

Vinkel summen av eit heksadekagon er 2520°.

Ein regulær dekagon kan ikkje konstruerast med passar og linjal.

Polygonar
Icosagon

Ein icosagon er i geometrien ein tjuesida polygon. 

Den indre vinkel av ein regulær icosagon er 162°. 

Summen av dei indre vinklane i ein icosagon er 3240 gradar.

Polygonar
Chiliagon

Ein chiliagon er i geometrien ein polygon med 1000 sider. Kvar vinkel i ein likesida chiliagon er 179,64°.

René Descartes brukte chiliagon som døme i Meditationes de prima philosophia for å demonstrere skilnaden mellom rein intellektualisering og førestilling. 

Polygonar
Myriagon

Ein   myriagon er ein  polygon med ti tusen  sider. I ein  regulær myriagon er kvar vinkel 179,964 grader. Namnet er utleidd frå det klassiske greske ordet «myriade», som tyder 10 000.

I John C. Wright sin roman Orphans of Chaos frå 2005 er Myriagon er namnet på den fleirdimensjonale verda som er heimen til Amelia Armstrong Windrose (eller prinsesse Phaethusa, dotter til Titan (Helios)).

Polygonar
Dodekagon

Ein dodekagon er ein tolvkant. Ein regulær dodekagon har tolv like lange sider, som alle skjer av ein sirkelboge på 30°.

Om kvar side i tolvkanten er s, er arealet A av tolvkanten gjeve av formelen 

Vi kan konstruere ein regulær dodekagon med passar og linjal med utgangspunkt i ein regulær heksagon, eller ved å teikne hjørnepunkta ved å trekkje ein sirkelboge på 30° tolv gonger på ein sirkel, og trekkje tolv liner mellom hjørnepunkta.

Australia har gjeve ut ein 50-cent som er prega på ein dodekagon.

Uregelrette tolvkantar 
I prinsippet er ein latinsk eller gresk kross òg ein tolvkant.

Kjelder 
 www.dodeka.se

Polygonar
Katet

Katet (frå gresk kathetos, loddline) er namnet på dei to korte sidene i ein rettvinkla trekant. Dei to katetane dannar ein rett vinkel (90°) på kvarandre.

Sjå òg 
 Hypotenus
 Trigonometri

Elementær geometri
Trekantar
Metrostasjonen Pyramides

Pyramides er ein stasjon på metroen i Paris. Stasjonen blei opna i 1916 og tener linje 7 og 14. Han er namnsett etter Rue des Pyramides. Denne er igjen namnsett etter sigeren til Armée d’Orient til Napoleon Bonaparte over mamelukkane til Murad Bey i Slaget om pyramidane i 1798. 

Metroen i Paris
Metrostasjonen Saint-Lazare

Saint-Lazare er ein stasjon på metroen i Paris, namnsett etter Gare Saint-Lazare. Stasjonen er den nest mest trafikkerte i metrosystemet og er endestasjon på linje 14. Han blei opna 19. oktober 1904

Ein kan bytte til andre transportsystem her:
 Gare Saint-Lazare (SNCF)
 Haussmann - Saint-Lazare (RER E) og austover
 Metrostasjonen Saint-Augustin

Metroen i Paris
Poverty Bay

Poverty Bay er den største av fleire mindre havbukter på austkysten til Nordøya på New Zealand, nord for Hawke Bay. Ho strekkjer seg to km frå Young Nick's Head i sørvest til Tuaheni Point i nordaust. Byen Gisborne ligg i nordenden av bukta. Dette namnet vert ofte brukt på heile området som ligg kring byen Gisborne og på regionen Gisborne (East Coast).

Den første europearen ein veit om som sette foten sin på New Zealand, kaptein James Cook, kom hit 7. oktober 1769. Det første møtet med dei innfødde førte til at seks lokale māoriar vart drepne, ved at engelskmennene misforstod den tradisjonelle maorihelsinga. Cook var ikkje i stand til å få tak i nokon av dei forsyningane han og mannskapet hans trong her, og kalla derfor denne bukta for «armodsbukta» (Poverty Bay). Somme māoriar har teke til orde for å gje bukta māorinamnet Tūranganui-a-Kiwa til ære for māorioppdagaren Kiwi.

Poverty Bay er eit av dei mest grøderike områda på New Zealand, kjend for drueslaget Chardonnay, frukt, grønsaker og avocado som veks i dette området med rikeleg solskin og den grøderike avsetjingsjorda.

Nedslagsfelt og tilførsel av sediment 
Bukta tek mot elva Waipaoa River, som har ein nedslagsfelt på 2205 km² – stort nok til at einskildstormar og andre større miljøhendingar ikkje har stor verknad på dei sedimentære tilførslene. Utsleppa frå elva er små, 95% av sedimenta vert fanga opp langs strandlinja til bukta. Dette har ført til at Poverty Bay har vorte eit eigna område for sedimentære studiar.
Sedimenta i bukta gir opplysingar om forandringar som har kome i stand ved verknadane av El Niño, koloniseringa av New Zealand av polynesiarar (med påfølgjande avskoging), deretter avskoging av vestlege innvandrarar og Hatepeutbrotet.

Massakren i Poverty Bay 
I 1868 landa «opprørsleiaren» Te Kooti ved Whareongaonga Bay, nær Young Nick's Head i Poverty Bay, med vel 300 menneske, for det meste krigarar frå Hauhau-rørsla med kvinner og born, i skonnerten «Rifleman». Dei hadde overmanna mannskapet utan blodspille, og rømt frå Chatham Islands der han og desse Hauhau-maoriane hadde vorte internerte utan rettargang. Derifrå drog han inn i landet for å føre geriljakrig mot væpna politistyrkar saman med maorisympatisørar i fleire år, såvel som overfall på nybyggjarar og maorilandsbyar som ikkje støtta han. Den 10. november 1868 gjekk Te Kooti og styrkane hans til åtak på busetnaden Matawhero i utkanten av Gisborne. Om lag 54 menneske vart slakta ned, medrekna kvinner og born. Talet på døde omfattar òg 22 lokale māoriar så vel som europeiske nybyggjarar.

Kjelder

 Denne artikkelen bygger på «Poverty Bay» frå , den 9. februar 2009.

Bakgrunnsstoff 
 /NZETC Chapter 27: THE POVERTY BAY MASSACRE (Massaskren i Poverty Bay)

Gisborne
Bukter på New Zealand
Tuaheni Point

Tuaheni Point er eit framspring eller nes på austkysten til Nordøya på New Zealand. Det er det nordlegaste punktet i Poverty Bay, og ligg nær byen Gisborne. Den vesle busetnaden Wainui Beach ligg like nord for Tuaheni Point.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Tuaheni Point» frå ,  den 9. februar 2009.  

Gisborne
Nes på New Zealand
Young Nick's Head

Young Nick's Head er eit framspring eller nes i den sørlege enden til havbukta Poverty Bay på austkysten til Nordøya på New Zealand. Det er fullt synleg frå den nærliggjande byen Gisborne.

Neset var det første stykke land som vart sett av mannskapet på kaptein James Cook sitt skip, «Endeavour» den 7. oktober  1769. Cook hadde lova ei påskjøning til den første av mannskapet som såg land. Denne gjekk til den 12 år gamle Nicholas Young, assistenten til skipslækjaren, i form av ein gallon (om lag fire liter) rom og at han fekk gje namnet sitt til neset.

På maorispråk vert framspringet kalla Te Kuri o Paoa, eller omsett 'Hovudet til Paoa sin hund', fordi fasongen på neset likna på hunden til den kjende maorioppdagaren Paoa.

Referanse 

Nes på New Zealand
Gisborne
Øyvind

Øyvind eller Øivind er eit mannsnamn av urnordisk opphav. Nokre har same uttalen av namnet og brukar skrivemåten Eyvind. Ein annan variant av namnet er Eivind.

Namnet kjem av det norrøne namnet Eyvindr, med usikker tyding. Nokre forslag er at ey kjem frå auja («gåve») og wandia: («vendt mot», - for å få eller gje) - eller øy («gåvmild» eller «lykke, hell») og vindr («krigar»). Altså den gåvmilde eller den som får gåver eller heldig krigar. Andre forslag er at ey tyder «øy», «ein som bur på ei øy», og vindr tyder «stridsmann» eller «sigerherre», altså «ein heldig krigar som bur på ei øy». Eller at eit norrønt ei som tyder «alltid» og vind som då tyder «vind, pust, pågangsmot», gjev omsetjinga: «ein som alltid har pust igjen til ny dyst».

Kjende namneberarar

Øyvind Finnson Skaldespille, norsk skald
Øyvind Dybvad (1908-1989), norsk teikneserieskapar
Øyvind Bjorvatn (f. 1931), norsk politikar
Øyvind Nordsletten (f. 1944), norsk diplomat
Øyvind Myhre (f. 1945), norsk science fiction-forfattar
Øyvind Stene (f. 1947), generalsekretær i Redningsselskapet
Øivind Blunck (f. 1950), norsk skodespelar og komikar
Øyvind Halleraker (f. 1951), norsk politikar (H)
Øyvind Vaksdal (f. 1955), norsk politikar (FrP)
Øyvind Berg (f. 1959), norsk dramatikar og forfattar
Øyvind Korsberg (f. 1960), norsk politikar (FrP)
Øyvind Jørgensen (f. 1960), norsk dansar
Øyvind Alsaker (f. 1965), norsk sportskommentator
Øyvind Mund (f. 1965), norsk programleiar
Øyvind Rimbereid (f. 1966), norsk lyrikar
Øyvind Skaanes (f. 1968), norsk langrennsløpar
Øyvind Fjeldheim (f. 1969), norsk programleiar
Øyvind Håbrekke (f. 1969), norsk politikar (KrF)
Øyvind Brække (f. 1969), norsk jazzmusikar
Øyvind Leonhardsen (f. 1970), norsk fotballspelar
Øyvind Vågnes (f. 1972), norsk forfattar
Øyvind Sauvik (f. 1976), norsk rappar i Paperboys
Øyvind Bolthof (f. 1977), norsk fotballspelar
Øyvind Rafto (f. 1978), norsk komikar frå Raske Menn

Mannsnamn
Førenamn av norrønt opphav
Austaper

Austaper, òg kalla dyreaper eller smalnaseaper, er dei ekte apene som finst i Afrika, Asia og Europa, noko òg namnet viser til («aust for Atlanteren»).
Mennesket er den einaste arten av austapene som òg finst i Amerika og Australia.

Det vitskaplege namnet på gruppa, Catarrhini eller Catarhini (gresk κατά [kata], 'nedover', ρις [rhis], 'nase'), viser til at nasebora i dei smale nasene viser nedover.

Eit anna avleidd fellestrekk er at austapene mista éin premolar, slik at tannformelen er 2-1-2-3 (og dermed totalt 32 tenner). Medan menneskeapene manglar hale, har dei fleste dyreapene framleis hale, sjølv om ingen av dei har gripehale. 

Namnet på gruppa framhevar skilnadane mellom austapane og vest- eller breinaseapene.
Aust- og vestapene sine stamartar skilde lag for 100 millionar år sidan, då kontinentaldrifta skilde Afrika og Sør-Amerika.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Østaper» frå , den 9. februar 2009.

Bakgrunnsstoff 

Primatar
Oersted

Oersted eller Ørsted (forkorta Oe) er ei gammal eining for magnetfelt (òg kjend som magnetfeltstyrke eller intensitet) i CGS-systemet for einingar. Han er definert som 1000/4π (≈79.5774715) ampere per meter fluksbane i SI-systemet. Oersted er nært knytt til eininga gauss, CGS-eininga for magnetisk induksjon eller magnetfelt. I vakuum er 1 G = 1 Oe, medan forholdet i eit medium med permeabilitet  vert G =  Oe. Ein oersted er òg lik ei magnetomotorisk kraft (mmf) på 1 gilbert per centimeter fluksbane. 

Eininga vart oppretta av IEC i 1930 til ære for Hans Christian Ørsted, som oppdaga elektromagnetismen i 1820. Frå Standard Handbook of Electrical Engineers; «Han er ein magnetisk storleiksvektor til eit punkt i eit magnetfelt som måler emna elektriske straumar eller magnetiske lekamar har til å produsere magnetisk induksjon i eit visst punkt»

 I SI-systemet er 1 gilbert = 10/4π ampereviklingar = om lag 0,7958 amperevikling.
 Den lagra energien i ein magnet, kalla magnetyteemne, eller «magnetisk energiprodukt», er typisk målt i eininga megagauss-oersted (MGOe). Eininga MGOe er lik megajoule per kubikkmeter.

Sjå òg 
 CGS-systemet

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Oersted» frå , den 9. februar 2009. 
 oppgav desse kjeldene:

CGS-einingar
Måleiningar for elektromagnetisme
Kaare Ørnung

Kaare Alexander Ørnung () var ein norsk pianist og musikkpedagog. Han var særleg mykje nytta som akkompagnatør, og mykje nytta innan radio og fjernsyn. I tillegg hadde han ein lang karriere som solist både i Noreg og i utlandet. Han var amanuensis ved Norges musikkhøgskole frå 1973.

Ørnung medverka med Arve Tellefsen på albuma Du milde Mosart! (1977) og Serenade (1980). Sistnemnde låg 12 veker på VG-lista i 1980 og 1981 og nådde 15. plass som beste plassering.

Kjelder 

 «Ørnung, Kaare» i Caplex

Bakgrunnsstoff 
 Intervju med Kaare Ørnung i Romerikes Blad 8. juli 2008

Norske pianistar
Stein Ørnhøi

Stein Ørnhøi () er ein norsk politikar for SV. Han vart vald inn på Stortinget frå Oslo i 1977 og på ny i 1981.

Ørnhøi er utdanna frå Levanger lærarskule (1958), tok handelsskuleeksamen i 1959 og gjekk i 1982 sjefskurs ved Forsvarets Høgskule. Han var lærar i Oslo og Tune frå 1956 til 1963. 

Frå 1961 til 1963 var han produsent for fleire barneprogram for TV og vart tilsett som produksjonssekretær i NRK frå 1963 til 1965. I åra frå 1965-1973 og 1975-1977 var han programsekretær i NRK. Etter nokre år som stortingspolitikar har han så vore frilansar i NRK frå 1985 til 1992. I 1994-1995 var han teatersjef ved Teater Ibsen.

Ørnhøi var nestleiar i Nei til EF i perioden 1992–1993 og leiar i Nei til EU frå 1995 til 1997. Han var i fleire år politisk ekspert og kommentator i både NRK og seinare i TV2. 

Ørnhøi hadde tillitsverv i SF/SV frå 1961 til 1987.

Stortingskomitear 
 1977–1981 - medlem i Finanskomiteen
 1977–1981 - varamedlem i Valkomiteen
 1981–1985 - sekretær i Forbruker- og administrasjonskomiteen
 1981–1985 - medlem i Den utvida utanriks- og konstitusjonskomiteen
 1981–1985 - varamedlem i Valkomiteen

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Stein Ørnhøi» frå , den 9. februar 2009.

Bakgrunnsstoff 
 Stortinget.no - Biografi

Stortingsrepresentantar 1977-1981
Stortingsrepresentantar 1981-1985
Stortingsrepresentantar frå SV
Nei til EU
Folk frå Trondheim