alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Wubboldbreen

Wubboldbreen er ein bratt isbre, 15 km lang, som flyt sør frå Havre Mountains nord på Aleksanderøya i Antarktis. Isbreen flyt ut i Lazarev Bay, nord for Mount Holt. Isbreen vart fotografert frå lufta av Ronne antarktiske forskingsekspedisjon i 1947 og vart kartlagt frå fotografi av Falkland Islands Dependencies Survey i 1960. Han vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names etter offiser J.H. Wubbold, i USCG, befalshavande på USCGC «Northwind» under U.S. Navy Operasjon Deepfreeze i 1977.

Sjå òg

 Isbrear i Antarktis
 Lennonbreen
 Palestrinabreen
 Transitionbreen

Kjelder

Isbrear på Aleksanderøya
Yozolabreen

Yozolabreen (bulgarsk ледник Йозола, ‘Lednik Jozola’) er ein 5 km lang og 1,7 km brei isbre i Sofia University Mountains som ligg nord på Aleksanderøya i Antarktis og som flyt nord-nordvestover mellom Mount Braun og Balan Ridge og ut i Palestrinabreen.

Isbreen er kalla opp etter Jozolasjøen i Rilafjella i Bulgaria.

Kjelder

 Yozola Glacier. SCAR Composite Gazetteer of Antarctica.

Isbrear på Aleksanderøya
Bulgaria og Antarktis
Forsteining

Forsteining eller petrifikasjon er ein prosess der organisk materiale vert omvandla til stein gjennom at det originale materiale og fyllingane mellom dei vert erstatta av mineral. Forsteina tre er eit vanleg resultat av denne prosessen, men alle organismar, frå bakteriar til virveldyr, kan forsteinast. Forsteininga skjer i ein kombinasjon av to liknande prosessar: permineralisering og erstatning. Desse prosessane skapar kopiar av det originale eksemplaret ned til mikroskopisk nivå. 

Permineralisering skjer når grunnvatnet inneheld oppløyste mineral og fyller porer og tomrom i eksemplaret, særleg bein, skjel og tre. To typar permineralisering er silisifisering og pyritisering.

Silisifisering eller silifisering er ein prosess der til dømes mineral eller fossil blir erstatta av silika i form av kvarts, kalsedon eller opal. Døme er silifisert eller forsteina tre og såkalla tigerauge. Pyritisering er ein prosess som minnar om silisifisering, men i staden for silika er det jern og svovel som fyller porene i organismen.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Petrifaction» frå ,  den 4. januar 2014. 
 oppgav desse kjeldene:

Botanikk
Fossil
Sedimentære bergartar
William Shatner

William Shatner () er ein kanadisk skodespelar, musikar og forfattar. Han var med i skrekkfilmen Incubus frå 1966, ein av dei første heilaftans spelefilmane på esperanto, der han spelte Marc, den mannlege hovudrolla.

I 2006 selde Shatner nyresteinen sin for 75 000 USD til GoldenPalace.com.

Shatner, William
Kanadiske songarar
Kanadiske forfattarar
Sill i geologi

Ein sill eller laggang er ein skjeveforma intrusjon, ein gangbergart, mellom parallelle, oftast sedimentære lag.

Kjelder 
Sill. (2011, 20. oktober). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/sill.

Vulkanologi
Intrusjonar
Sima i geologi

Sima er ei forkorting for silisium og magnesium og er ei eldre nemning på den djupare delen av jordskorpa. Dette laget er rikt på silisium og magnesium. Typisk når sima kjem til overflata er det basalt, så stundom vert dette laget kalla basaltlaget i jordskorpa. 

Sima har høgare tettleik enn sial, som er eit anna lag i jordskorpa.

Kjelder 
Sima: i jordskorpen. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/sima%2Fi_jordskorpen.

Petrologi
Strukturen til jorda
Sinter

Sinter (tysk for «slagg») er ei kjemisk utfelt, skorpeaktig og mineralsk avsetning frå kjelder, til dømes kalksinter som travertin og kalktuff, og kiselsinter.

Kjelder 
Sinter: geologi. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/sinter%2Fgeologi.

Geologiske prosessar
Sinterterrasse

Ein sinterterrasse er eit basseng- eller terrasseforma kjeldeavsetning. Dei er mellom anna kjend frå Pamukkale i Tyrkia, Spitsbergen og New Zealand. Materialen i sinterterrasser består anten av kalsiumkarbonat eller silika (kalk- eller kiselsinter).

Kjelder 
Sinterterrasse. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/sinterterrasse.

Sedimentære bergartar
Skarn

Skarn er ei uregelmessig masse av kalsiumsilikatrike mineral i kontaktsonen mellom ei djupbergart og ein tilgrensande karbonatrik bergart.
Skarn blir danna ved at kalksteinar eller dolomittar blir tilført gassar og løysingar frå framtrengande djupbergarter. Som reaksjonsprodukt blir ulike silikat danna av kalsium, magnesium, jarn og aluminium (skarnmineral), særleg granat, pyroksen, amfibol, epidot og vesuvian.

Oksidiske ertsmineral som magnetitt eller hematitt kan òg opptre. Ved tilførsel av svovel kan galenitt, sfaleritt og andre sulfidiske malm-mineral dannast i større mengder. Slike skarnmalmar er av stor økonomisk tyding. 

Namnet er eit gammal svensk bergmannsomgrep for verdilaus bergart i samband med einskilde malmar.

I Noreg finst skarnbergartar og skarnmalmar særleg i Oslofeltet med førekomstar av sink, bly, kopar, jarn og vismut og ved Arendal (jernmalmar av magnetitt).

Kjelder 
Skarn. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/skarn.

Metamorfe bergartar
Økonomisk geologi
Skjold i geologi

Eit skjold i geologi er eit stort område som består av hovudsakleg blottlagde grunnfjellsbergartar og som har vore relativt stabile sidan prekambrium. Ligg det yngre sedimentære bergarter ovanpå skjoldet, er dei i så fall særs tynne. Døme på slike skjold er det baltiske skjoldet og det kanadiske skjoldet.

Kjelder 
Skjold.: geologi. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/skjold.%2Fgeologi.

Kraton
Platetektonikk
Skriftgranitt

Skriftgranitt er regelmessig samanvoksing av kvarts og feltspat. Kvartsinneslutningane kan i visse snitt minne om kileskrift-teikn. Same fenomen i mikroskopisk målestokk blir kalla mikrografisk tekstur, sjå granofyr.

Skriftgranitt er vanleg i norske granittpegmatittar.

Kjelder 
Skriftgranitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/skriftgranitt.

Granittar
Skuringstripe

Ei skuringstripe er eit riss eller ei fure danna ved isskuring i fast fjell. Sandkorn og stein som blir transportert i bresålen (av ein bre eller innlandsis) lagar slike striper når isen rører seg over underlaget. Ut frå retninga og forma av stripene kan ein finne ut korleis isen har rørt seg, og korleis tilhøva under isen har vore.

På tvers av dei vanlege skuringsstripene kan ein av og til finne varianten sigdbrot.

Kjelder 
Skuringstripe. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/skuringstripe.

Erosjon
Glasiologi
Slamstein

Slamstein eller mudderstein er ein massiv, ikkje-skifrig sedimentær bergart som består av omtrent like mengder av partiklar i silt- og leirstorleik.

Kjelder 
Slamstein. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/slamstein.

Sedimentære bergartar
Slamstraum

Ein slamstraum er ein vassblanda, finkorna lausmasse som flyt nedover ein skråning. Han kan dannast i samband med vulkanutbrot ved blanding av vulkansk oske og vatn, eller i ørkenstrøk etter plutselege og valdsame regnskyll.

Slamstraumar kan òg oppstå under vatn som turbiditt.

Kjelder 
Slamstrøm. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/slamstr%C3%B8m

Geologiske farar
Ras
Uvêr
Sleping i geologi

Sleping i geologi er bøying og folding av bergarter nær eit forkastingsplan. Slepinga kjem av at bergartene er vorte drege med i rørsla langs forkastningsplanet.

Kjelder 
Slepning. (2011, 20. oktober). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/slepning.

Platetektonikk
Slickenside

Slickenside eller glidespegl (engelsk for 'glatt overflate') er ei glattpolert og tettstripa bergartsoverflate som er danna ved friksjonsrørsler langs eit forkastingsplan.

Kjelder

Bakgrunnsstoff
 

Pedologi
Strukturgeologi
Engelske ord og uttrykk
Slire i geologi

Ei slire er ein linseforma inneslutting eller eit uregelmessig område i berg- eller jordart, som skil seg frå omgivnadene ved skilnad i tekstur eller mineralsamansetnad. 

I skifrige bergarter ligg slirene nær parallelt med skifrigheita. I magmatiske og metamorfe bergarter blir slirer danna gjennom magmatisk differensiering eller delvis assimilasjon av inneslutningar.

Kjelder 
Slire: geologi. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/slire%2Fgeologi.

Petrologi
Sone i geologi

Ein sone er i geologi eit lag i sedimentær bergart som er karakterisert ved innhaldet sitt av fossil (biosone) eller ved at det er avsett i ei bestemd tid (kronosone).

Sjå òg  
 stratigrafi

Kjelder 
Sone: geologi. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/sone%2Fgeologi.

Stratigrafi
Geokronologi
Sparagmitt

Sparagmitt er ein feltspatrik sandstein, gjerne med dårleg runda, grove korn. Namnet vart innført av J. Esmark i 1829 for sandsteinar av eokambrisk alder frå Sør-Noreg. Som bergartsomgrep er sparagmitt ikkje brukt utanfor Skandinavia, ein tilsvarande internasjonalt brukt nemning er arkose.

Kjelder 
Sparagmitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/sparagmitt.

Sandstein
Spilitt

Spilitt er basalt som under påverknad av varme, vasne løysingar er vorte omdanna (spilittisert) slik at det opphavlege innhaldet til basalten av plagioklas er gått over i albitt, samstundes som det er danna kloritt, epidot, kalsitt og liknande. Spilittar finst ofte som submarine lavastraumar med putestruktur.

Kjelder 
Spilitt. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/spilitt.

Basalt
Stein som namn

Stein er mykje brukt i mannsnamn og stadnamn, både åleine og som del av eit samansett namn.

Stad- og gardsnamn
Namnet Stein på ein gard kan visa til ein stor kampestein eller bautastein som stod på garden.

Stein som personnamn 
Stein er særleg brukt i mannsnamn, og kan visa til det solide og vernande ved ein stein. Namnet var mest brukt i Noreg på 1950-talet.

Nokre namnesamansetjingar for menn er Arnstein, Torstein og Øystein.
Steinhild, Steinlaug og Steinunn er meir uvanlege kvinnenamn.

Kjende namneberarar 
 Stein Rokkan (1921-1979), norsk statsvitar og sosiolog
 Stein Johnson (f. 1921), norsk idrettsmann
 Stein Eriksen (f. 1927), norsk alpinist
 Stein Tveite (f. 1930), norsk historikar
 Stein Mehren (f. 1935), norsk forfattar og kunstnar
 Stein Ørnhøi (f. 1935), norsk politikar (SV)
 Stein Knutsen (f. 1946), ordførar i Vestre Toten
 Stein Ove Berg (1948-2002), norsk musikar
 Stein Buan (f. 1952), norsk forfattar
 Stein Erik Tafjord (f. 1953), norsk jazzmusikar
 Stein Iversen (f. 1957), ordførar i Flakstad
 Stein Versto (f. 1957), norsk forfattar
 Stein Erik Lauvås (f. 1965), ordførar i Marker
 Stein Rønning (1965-2008), norsk karateutøvar
 Stein Torleif Bjella (f. 1968), norsk musikar

Bakgrunnsstoff

Kjelder 
 Stein som gardsnamn i Stokke

Mannsnamn
Gardsnamn
Namnedelar
Førenamn av norrønt opphav
Charles Mathiesen

Charles Arthur Mathiesen () var ein norsk skøyteløpar, fødd og død i Drammen. Han vart olympisk meister på 1500 meter under vinter-OL 1936 og europameister på skøyter i 1938. Mathiesen var medlem av Drammens Skøiteklub.

Aktiv
Mathiesen var aktiv heilt frå 1930 til 1948. I 1934 vart han nummer to i noregsmeisterskapen på skøyter, same plasseringa fekk han i 1936, 1937, 1939, 1940 og 1946. 

Han vann 1500 meter under OL 1936 i Garmisch-Partenkirchen. Med tida 2.19,2 var han ein sekund føre Ivar Ballangrud i mål. I same OL vart Mathiesen nr 4 på 10 000 m og nr 7 på 5 000 m. Same sesongen kom han på andreplass i europameisterskapen. To år seinare, i 1938, vart Mathiesen europameister på skøyter på Frogner stadion i Oslo. Året etter var han tilbake med ein andreplass, denne og andre likelydande plasseringar gav han tilnamnet «den evige toar».

3. mars 1940 satte Mathiesen ny verdsrekord på 10 000 meter, da han på Hamar kom i mål  på tida 17.01,5. To år tidlegare var han nær ved å sette rekord på same distansen, da han i parløp med Ivar Ballangrud i Davos fekk same tid, 17.14,4, men vart dømd etter i mål.

Under vinter-OL 1948 i St. Moritz deltok Mathiesen på 5000 m, men fekk vanskar med høgda og kollapset under løpet.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Charles Mathiesen» frå ,  den 5. januar 2014.  
 

Norske skeiseløparar
Olympiske meistrar for Noreg
Olympiske meistrar i lengdeløp på skeiser
Europameistrar i lengdeløp på skeiser – Allround
Medaljevinnarar under vinter-OL 1936
Norske deltakarar under vinter-OL 1936
Skeiseløparar under vinter-OL 1936
Norske deltakarar under vinter-OL 1948
Skeiseløparar under vinter-OL 1948
Folk frå Drammen
Antrasitt

Antrasitt er naturleg førekomande kol og inneheld 92–98 % karbon. Fargen varierer frå djup svart til jarngrå. Antrasitt er vanskeleg å tenne, og brenn berre ved kraftig lufttilførsel, og med ganske kort flamme fordi han utvikla lite gass. Varmeverdien er større enn for andre kolsortar, frå 33 500 kJ til 37 700 kJ per kg (8 000 kcal til 9 000 kcal per kg).

Steinkol er ein mellomting mellom brunkol og antrasitt. Det inneheld 77–95 % karbon, medan innhaldet av flyktige hydrokarbon varierer mellom 10 og 40 %. Brennverdien er kring 28 000 kJ/kg. Glanskol er ein glinsande, beksvart varietet av steinkol.

På Svalbard finst steinkolførekomstar frå devon, karbon, jura, krit og tertiær.

Kjelder 
Antrasitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 5. januar 2014 frå http://snl.no/antrasitt.
Steinkull. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/steinkull.

Kol
Metamorfe bergartar
Organiske mineral
Kolgruvedrift
Steinras

Steinras eller steinsprang er ras der steinar fell fritt frå ein fjellskrent. Raset består av steinar som glir eller rullar ned fjellsida eller fell gjennom lufta, og stundom sprett steinane slik at dei flyg i ballistiske banar. 

Geologiske tilhøve og klima er dei viktigaste mekanismane som skapar steinras. Faktorar som spelar inn er mellom anna tilhøva til steinmassen, diskontinuitet i steinmasse, forvitring, grunn- og overflatevatn, frostsprenging, planterøter som kiler seg under steinane og ytre stress. Eit tre kan blåse overende av vinden, og føre til at røtene pressar på steinane rundt, slik at desse lausnar og fell. Steinar som samlar seg i botnen av ein fjellskrent lagar ei steinur. 

Ein delar førebygginga av steinras inn i to delar: anten passiv førebygging eller aktiv førebygging. Passiv førebygging er når berre effektane av steinraset vert dempa, som bruk av dekkande nett, samlenett, avleiingsdike osv. Det kan framleis gå ras, men ein har gjort eit forsøk på å kontrollere utfallet. Aktiv førebygging vert gjort i området der raset startar og ein prøver å hindre raset frå å starte i utgangspunktet. Dette kan vere bruk av fjellbolting, sprøytebetong osv.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Rockfall» frå ,  den 5. januar 2014.

Bakgrunnsstoff

Ras
Geologiske farar
Kaldhusseter

Kaldhusseter er ei sjølvbetjent DNT-hytte i Tafjordfjella med 18 senger. Kaldhussetra ligg i Kaldhusdalen i Tafjord ved nordenden av det regulerte Kaldhussetervatn. Hytta er knytt til hytte- og rutenettet i Tafjordfjella og er eit utgangspunkt for turar der. Ein kan også gå dagsturar i området og fiske i vatnet ved sidan av. Ein kan køyre bil heilt fram til hytta. Kaldhusseter vart nyrenovert i 2015, og den nyaste hytta fungerer som utleigehytte. Tøssebrobu er framleis sjølvbetjent heile året.

Kjelder 
 Om hytta hjå Ålesund og Sunnmøre Turistforening 

Turisthytter i Møre og Romsdal
Byggverk i Fjord
Samferdsle i Fjord
Stinkkalk

Stinkkalk, stinkstein eller antrakonitt er ein svart, bituminøs kalkstein som særleg finst som konkresjonar i svarte skifrar. Han luktar vondt når han blir slått i stykke, sidan han inneheld organiske svovelsambindingar som slepp ut. 

Stinkkvarts er ein ein mørk, bitumenhaldig kvarts med tilsvarande eigenskapar.

Kjelder 
Stinkkalk. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/stinkkalk.

Kalkstein
Stratiform

Stratiform vert nytta om noko som er lagdelt. 

Innan geologi gjeld det mineralførekomst eller bergartar som er lagdelt, anten av sedimentær eller magmatisk opphav.

Innan meteorologi snakkar ein om stratiforme eller lagdelte skyer, som vert  kalla stratus

Kjelder 
Stratiform. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/stratiform.

Stratigrafi
Stromatolitt

Stromatolittar eller algematter (frå gresk strōma, matte, lag, stratum, og lithos, bergart) er laminerte sedimentære strukturar danna ved lagvis binding av kalkslam på overflata av koloniar med blågrønbakteriar eller grønalgar. 

I dag blir dei danna i tidevassonen i grunne havområde, der det veks matter av samanfiltra algetrådar. Ofte opptrer stromatolittar i dag i saltsjøar og marine laguner der det finst lite av grasande organismar; til dømes Hamelin Pool Marine Nature Reserve i Shark Bay i Vest-Australia og Cuatro Ciénegas i Mexico.

Stromatolittar var meir utbreidd på jorda i prekambrium. Arkeiske fossil vert rekna å vere eincella koloniar av blågrøne algar, medan yngre (proterozoiske) fossil er prehistoriske former for grønalgar. Ein art av stromatolittar som var vanleg i geologihistoria er Collenia.

Førekomstar av stromatolittar
Gunflint Chert i Ontario i Canada (1900 millionar år gammal)
Chert frå Belcher-øyane i nordre Canada (1900 millionar år)
Bitter Spring Chert i Vest-Australia (800 millionar år)
Chert og dolomittstein frå California i USA (800 millionar år)
Chert og skifer frå Aust-Grønland

Stromatolittar i Noreg
Raipasgruppa i Alta (ca. 1800 millionar år gammal)
Porsangerdolomitt (700 millionar år gammal)
Yngre kalksteinar
Dolomitt frå seint i kambriumtida på Svalbard

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Stromatolitter» frå ,  den 5. januar 2014. 
 oppgav desse kjeldene: 
 Grotzinger and Knoll; Stromatolites in Precambrian Carbonates: Evolutionary Mileposts or Environmental Dipsticks? 1999.
 Allwood et al. (2006) Stromatolite reef from the early Archean era of Australia; Nature, 441 714-718.

Bakgrunnsstoff 

 Tidlegaste teikn til liv
 Australske stromatolittar 
 Nyare forsking av stromatolittar frå ScienceDaily
 Forsking på stromatolittar frå Bahamas

Cyanobakteriar
Sporfossil
Levande fossil
Strøk i geologi

Strøk syner i geologi til orienteringa til ei horisontal linje i ei flate, til dømes ei sedimentær lagflate, forkastingsflate, bergartsgrense eller ein metamorft danna bandstruktur, foliasjon eller skifrigheit,

Sjå òg 
 Fall

Kjelder 
Strøk: geologi. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/str%C3%B8k%2Fgeologi.

Strukturgeologi
Stylolitt

Stylolittar er uregelmessige, ofte takka, mørkfargea «saumer» i kalkstein og sjeldnare i sandstein og kvartsitt. Stylolittar blir danna ved selektiv trykkoppløysing av karbonatkorn og påfølgjande oppriking av uløyselege mineral. Desse minerala dannar ei tynn hinne som markerer kvar oppløysinga er skjedd.

Galleri

Kjelder 
Stylolitter. (2011, 20. oktober). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/stylolitter.

Kalkstein
Petrologi
Sedimentære bergartar
Strukturgeologi
Hedrum kyrkje

Hedrum kyrkje er ei langkyrkje frå mellomalderen i Lågendalen i Larvik kommune (Vestfold og Telemark). Som oftast vert kyrkja datert til om lag 1100. Det vart feira 950-årsjubileum i 2010, men dette gjeld truleg ei trekyrkje som skal ha vore der rundt 1060.

Skipet og koret er av stein med tre i gavlane. Korets apsis skal vere tilføyd seinare. Skipet vart utvida med fire meter mot vest i 1666, og vesttårnet vart reist i 1859. Sakristiet på nordsida av koret er frå 1920-åra, då kyrkja vart restaurert og gamal puss fjerna.

Sørvest for kyrkjegadern er Hedrum prestegard.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Kunsthistorie.com
 Vestfolds vakre middelalderkirker (PDF-bok)

Fotnotar

Kyrkjer i Larvik
Norske kyrkjer frå 1100-talet
Norske steinkyrkjer frå mellomalderen
Kyrkjer i Larvik prosti
Langkyrkjer i Tunsberg bispedømme
Kulturminne i Larvik
Valkyrkjer i 1814
Freda bygg i Vestfold og Telemark
Kvelde kyrkje

Kvelde kyrkje er ei langkyrkje i Lågendalen i Larvik kommune i Vestfold og Telemark. Kyrkja vart innvigd i 1871, medan dåpssakristiet på nordsida av kort kom til i 1930. Sør for koret er det prestesakristi. Bårehuset på kyrkjegarden (arkitekt: Bruun Trulsen) er frå 1960-åra.

Det har vore kyrkje på Kvelde sidan mellomalderen, men dei tidlegare kyrkjene stod andre stader i bygda.

Bakgrunnsstoff

Fotnotar 

Kyrkjer i Larvik
Kyrkjer i Larvik prosti
Norske kyrkjer frå 1870-åra
Langkyrkjer i Tunsberg bispedømme
Jacob Wilhelm Nordan
1871 i Noreg
Kulturminne i Larvik
Subduksjon i geologi

Subduksjon innan geologi er når ei jordplate vert pressa ned under ei anna jordplate og ned i mantelen. Områda mellom to slike plater vert kalla ei subduksjonssone. 

I subduksjonssoner vert det danna djuphavsgroper, øybogar og fjellkjeder. Subduksjonssoner er område som er geologisk aktive med mange jordskjelv og vulkanar.

Sjå òg
 Platetektonikk
 Havbotnspreiing
 Transformforkasting
 Jorda

Platetektonikk
Geologiske prosessar
Subduksjonssoner
Suevitt

Suevitt er ein breksje, brotstykke-bergart, som finst i samband med meteorittkrater. Bergartsfragmenta viser teikn på sjokk-metamorfose. 

Han vart først skildra frå Ries-krateret i Tyskland. Han er òg kjend frå Gardnos-strukturen i Hallingdal.

Namnet kjem frå det latinske namnet på Schwaben,  Suevia, der bergarten først vart skildra.

Kjelder
 Suevitt. (2009, 15. februar). I Store norske leksikon. Henta 5. januar 2014 frå http://snl.no/suevitt.

Breksje
Kollisjonsmineral
Suite i geologi

Suite er i geologi ei eining som syner til ein kartleggbar bergartsmasse med geografisk og kronologisk samanheng. 

Døme på suitar er permiske gang- og djupbergartar i Oslofeltet.

Kjelder
 Suite: geologi. (2009, 15. februar). I Store norske leksikon. Henta 5. januar 2014 frå http://snl.no/suite%2Fgeologi.

Petrologi
Supervulkan

Supervulkan er eit upresist namn på ein vulkan som har hatt eit svært stort utbrot, til dømes med styrke 8 eller meir vulkaneksplosivitetsindeksen.
Slike utbrot kan påverka heile eller store delar av verda. Når utbrotet er over, vil jamnast jorda over det enorme magmakammeret kollapsa og danna ein svær kaldera.

Den siste supervulkanen ein kjenner til som har hatt utbrot var Tobasjøen på Sumatra, som hadde eit digert utbrot for kring 74 000 år sidan. Utbrotet påverka klimaet på jorda i lang tid då store mengder svoveldioksid og vulkansk oske vart kasta opp i stratosfæren. Klimaet vart kaldare og mange livsformer døydde ut. Dei siste to millionar åra har òg supervulkanar i Yellowstone og det austlege California i USA, og Tauposjøen på New Zealand hatt utbrot. Supervulkanen i Yellowstone har hatt utbrot med mellomrom på kring 600 000 år. Sidan det er 640 000 år sidan siste utbrot der, fryktar mange ekspertar at det skal koma eit nytt utbrot i geologisk nær framtid. Mellom anna hevar grunnen seg over vulkanen med over 70 cm i året enkelte stader, noko som har auka frykta for eit nærståande utbrot.

I Noreg finst ein 40 x 50 km brei kaldera på Vøringsplatået, 300 km vest for Bodø. Denne vulkanen hadde eit utbrot for kring 50-55 millionar år sidan. I permtida, for kring 299–260 millionar år sidan, var det fleire utbrot frå supervulkanar i Oslofeltet.

Kjelder 

 
Vulkanologi
Geologiske farar
Vulkanske landformer
Suprakrustal

Suprakrustal vert nytta om bergarter som er danna på jordoverflata, det vil sei sedimentære bergartar og lavabergartar i motsetnad til djupbergarter.

Kjelder 
Suprakrustal. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/suprakrustal.

Metamorfe bergartar
Sedimentære bergartar
Sur bergart

Sure bergarter er magmatiske bergarter med meir enn 63 % silika (SiO2), til dømes granitt. Uttrykket blir òg brukt for omdanna, lyse bergarter med mykje kvarts og feltspat. Basiske bergarter inneheld mindre silika og er ofte mørke.

Kjelder 
Sure bergarter. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå http://snl.no/sure_bergarter.

Vulkanske bergartar
Steinformasjonar
Mineral
Geologi