alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Titlis

Titlis er eit 3 238 m høgt fjell i Uri-Alpane i Sveits. Fjellet ligg på grensa mellom kantonane Obwalden og Bern i Sveits, nær ved Engelberg (Obwalden). Verdas fyrste tovegs kabelvogn vart oppført til fjellet Titlis. Systemet med kabelvogner knyter Engelberg saman med toppen Klein Titlis (3028 m) gjennom tre strekningar. Den fyrste vogna går frå Gerschnialp (1262 m), den neste frå Trübsee (1796 m) og den siste frå Stand (2428 m). Fjellet er det høgaste punktet i Obwalden.

Geografi 
Titlis ligg mellom kommunen Engelberg i nord og kommunen Gadmen i sør. Den fyrstnemnde kommunen ligg i Obwalden, den sistnemnde i kantonen Bern.

Titlis er det høgste fjellet i ei vel 20 km lang fjellrekke som ein svak boge strekker seg frå vest-sørvest til nordaust mellom Haslital i Bern på den eine sida og Reusstal med elva Reuss på den andre. Mot sør og aust reiser Titlis seg med store, bratte fjellveggar. I vestleg retning leier ei smal, hakkete egg over til grannetoppen. Einast mot nord, til Engelberg, fell landskapet relativt moderat nedover fordelt på to større terrassar.

Geologi 
Berggrunnen består i hovudsak av kalksediment, så geologisk høyrer Titlis til Aar-massivet.

Toppen og området under er dekt av ein isbre. Isbreen har i den seinaste tid minka så mykje at dei lokalkjente ser tilbakegangen, skilnaden frå år til år.

Historie 
Titlis skal ha vore klive av ein (namnlaus) munk frå klosteret i Engelberg i året 1739. Ei anna kjelde seier at eit taulag beståande av fire personar i 1744 var dei aller fyrste som nådde toppen. Sidan fjelltoppen er rimeleg greitt tilgjengeleg kan det godt tenkast han har vorte kliven enno tidlegare.

21. januar 1904 vart dei to engelbergarane Joseph Kuster og Willi Amrhein dei fyrste som gjekk på ski heilt til topps på Titlis.

Galleri

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Titlis» frå , den 23. oktober 2009. 
 

Fjell i Alpane
Fjell i Sveits
Fjell i Bern
Fjell i Obwalden
Wendenstöcke

Wendenstöcke er eit 3 042 meter høgt fjell i Uri-Alpane i Sveits. Grensa mellom kantonane Bern og Obwalden går over toppen. Fjelltoppen ligg vest for grannefjellet Reissend Nollen.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Wendenstöcke» frå , den 23. oktober 2009. 
 

Fjell i Alpane
Fjell i Sveits
Fjell i Bern
Fjell i Obwalden
Sustenhorn

Sustenhorn er eit 3 503 m høgt fjell i Uri-Alpane i Sveits. Fjellet ligg i kantonen Uri, sør for Sustenpasset.

7. august 1841 var Gottlieb Studer og nokre fjellførarar dei fyrste på toppen.

Ruter 
Saman med grannefjellet i vest, Gwächtenhorn, dannar Sustenhorn søraustsida i ei gryte der Steingletscher ligg. Over denne breen går normalruta frå Tierberglihütte til fjelltoppen. 

Ei mindre brukt rute til Sustenhorn går langs austryggen. Turen, som startar frå Voralphütte på kring 1 900 moh, tek seks-sju timar. Klatringa er til dels krevjande, men fjellet består for det meste av fast gneis.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Sustenhorn» frå , den 23. oktober 2009. 
 

Fjell i Alpane
Fjell i Sveits
Fjell i Uri
Trombe

Trombe kan vise til: 

 det same som tornado. 
 ei proppdanning inne i ei blodåre, ein blodpropp.
Romvinkel

Romvinkel  er ein todimensjonal vinkel i eit tredimensjonalt rom, som svarar til overflatearealaet av den radiale projeksjonen på overflata av ei kule med radius r, dividert med kvadratet av radiusen. Divisjon med kvadratet av radiusen fører til at romvinkelen vert dimensjonslaus (m / m). Men romvinkelen vert ofte gjeve namninga steradian, forkorta til sr, som er ei blanding av det greske ordet steros (rom) og det latinske ordet radius (stråle). 

Ein sr er ein romvinkel som har eit projisert areal på  på overflata til ei kule med radius r, som illustrert i Fig. 1. Sidan overflata til ei kule er , er ein romvinkel som dekkjer heile kula  sr, ein romvinkel som dekkjer ei halvkule er  sr og så vidare. Det projiserte arealet på overflata til kula treng ikkje vera sirkulært, men kan ha ei vilkårleg form. 

Vinkel
Geometri
Gwächtenhorn

Gwächtenhorn er eit 3 420 m høgt fjell i Uri-Alpane i Sveits, nær Sustenpasset. Grensa mellom kantonane Bern og Uri går over fjelltoppen i lengderetninga aust-vest. Sjølve fjelltoppen er bredekt.

Vest for hovudtoppen ligg Tierberglimmi (eller Chelenlücke), over dette skaret reiser Hinter Tierberg seg. Austryggen fell slakt ned mot 3 159 meter, for vidare å stige lett til Rot Stock (3 183 m). Fjellryggen går vidare i austleg retning til grannefjellet Sustenhorn. Hovudtoppen på Sustenhorn 3 503 m er nord for Gwächtenhorn.

På sørsida er ein bratt fjellvegg som fell ned mot Chelengletscher i Göschenertal. Nordsida er dominert av Steingletscher. Isbreen flyt ned frå toppen i nordaustleg retning. Nord for ein isfri bergrygg renn den breen saman med breen frå Chelenlücke. To breie bergryggar går opp frå nordsida og dannar etter kvart Tierberg og Bockberg. 

For ein klatrar er fjelltoppen ganske enkel å nå frå nordsida.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Gwächtenhorn» frå , den 24. oktober 2009.

Bakgrunnsstoff 
 Gwächtenhorn på SummitPost

Fjell i Alpane
Fjell i Sveits
Fjell i Bern
Fjell i Uri
Hinter Tierberg

Hinter Tierberg er eit 3 447 m høgt fjell i Uri-Alpane i Sveits. Grensa mellom kantonane Uri og Bern går over fjelltoppen. Han ligg oppfor Triftbreen på vestsida og Chelenbreen på austsida. 

Tierberg-massivet består av fleire toppar som frå nord til sør er Vorder Tierberg (3 091 moh), Mittler Tierberg (3 418 moh) og Hinter Tierberg.

Hinter Tierberg er knytt i sør til det høgare Dammastock via ein rygg der sadelpunktet er kring 3 260 moh.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Hinter Tierberg» frå , den 24. oktober 2009, og «Hinter Tierberg» frå , den 7. februar 2012 

Fjell i Alpane
Fjell i Sveits
Fjell i Bern
Fjell i Uri
Galenstock

Galenstock er eit 3 586 m høgt fjell i Uri-Alpane i Sveits. Fjellet er det fjerde høgste i Uri-Alpane. Grensa mellom kantonane Uri og Valais går over fjelltoppen.

Geografi 
Galenstock ligg i den sørlege delen av Uri-Alpane, nord for Furkapasset. Fjellet ligg omgjeve av Rhonebreen (i vest), Sidelengletscher (i søraust) og Tiefengletscher (i nordvest). I nord ligg fjellrekka Tiefenstock, Rhonestock og Dammastock.

Fyrsteklatring 
Galenstock vart klive fyrste gongen den 18. august 1845 av Eduard Desor, Daniel Dollfuss (far), Daniel Dollfuss (son), leia av dei lokale fjellførarane H. Währen, M. Bannholzer, P. Brigger og H. Jaun.

Ruter 
Lettaste ruta går frå Hotel Belvédère over Rhonegletscher og så vestsida av Galensattel (3 113 moh). Derifrå går turen vidare over snøbre, seinare årsgammal is, til topps.

Normalruta frå vest går forbi Albert-Heim Hütte (2 543 moh), over Tiefengletscher opp på nordegga og vidare lett klatring til fjelltoppen. 

Begge rutene kan gjennomførast som skiturar om vinteren.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Galenstock» frå , den 24. oktober 2009. 
 

Fjell i Alpane
Fjell i Sveits
Fjell i Valais
Fjell i Uri
Gross Spannort

Gross Spannort er ein 3 198 m høg fjelltopp i Uri-Alpane i Sveits.

Geografi 
Toppen av Gross Spannort ligg på fjellrekka som dannar vasskilje mellom dalen der Engelberger Aa renn og dalen som elva Reuss renn gjennom. 

Heilt i nærleiken, mindre enn ein kilometer unna i sørsørvestleg retning, er den 3 140 m høge Chli Spannort. Knapt to kilometer mot nord ligg den 3 133 m høge hovudtoppen på Schlossberg.

Frå Herrenrütialp ved Engelberg går toppturen fyrst langs ei mykje nytta vandrerute. Denne går langs med Engelberger Aa til Stäfeli, som sommarstid tek imot fjellturistar. Vegen vidare er ei alperute som ein ikkje må leggje ut på utan fjellførar eller lang erfaring frå fjellklatring. Ruta går til Spannorthütte, som ligg i Schlossberglücke mellom Schlossberg og Gross Spannort, derifrå vidare til fjelltoppen.

Geologi 
Det markante, taggete fjellet består av kalkstein og brunleg Jura på eit underlag av gneis.

Historie 
Gross Spannort vart klatra fyrste gongen i 1867. Britane John Sowerby, Waldemar Mansell, F. E. Thompson og Robert Spankie hadde fylgje med dei lokale fjellførarane Josef Maria Tresch-Exer og Ambros Zgraggen. Gruppe klatra til topps frå sørsida.

I august 1928 klarte eit taulag beståande av Werner Weckert, Paul Bootz, Mathis Margadant og Fitz Bieri å klatre den vanskelege nordveggen av toppen.

Natta til 28. desember 1961 gjekk det eit stort steinras frå Chli Spannort. Meir enn ein million m³ stein styrta ned fjellsida mot dalbotnen. Lufttrykket åleine øydela mykje skog på motsett side av dalen.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Gross Spannort» frå , den 24. oktober 2009. 

Fjell i Alpane
Fjell i Sveits
Fjell i Uri
Edvard Befring

Edvard Befring () i Stardalen i Jølster) er ein norsk pedagog og professor i spesialpedagogikk. 

Han blei dr.philos. i 1972. Han var professor i pedagogisk psykologi ved Aarhus Universitet 1972-76, rektor ved Statens spesiallærarhøgskole 1976-87, professor same stad 1987-91, Noreg sin første professor i spesialpedagogikk ved Universitetet i Oslo frå 1991. Edvard Befring blei i 1998 tildelt Formidlingsprisen, i 1990 riddarkorset av Den islandske falkeorden, i 2005 Den Kongelige Norske St. Olavs Orden, og i 2007 blei han tildelt Jonas-prisen. 

Befring har gitt ut 21 fagbøker og vel 200 artiklar og avhandlingar om læring, oppvekst, pedagogiske teoriar- og idéar, spesialpedagogikk, førebygging av problemåtferd og nye faglege perspektiv, vitskapleg metode og etikk. 
Han har mellom anna skrive Ungdom i et bysamfunn (doktoravhandling 1972), Skole- og atferdsproblem i omsorgspedagogisk perspektiv (1983), Læring og skole for eit verdig liv (1993), Barnevernet i Norge (2002) og Skolen for barnas beste (2004).

I perioden 1998 - 2007 var Edvard Befring professor II ved Høgskulen i Sogn og Fjordane. 

Han var redaktør av bokverka «Barnehagepedagogikk» og «Liv og læring på landsbygda». Befring var initiativtakar til Høgskuleutdanninga på Sandane (frå 1981) og var her styreleiar i ti år. Han var også ein sentral aktør for planlegginga av United World College i Fjaler og Chairman of Education Committee i tolv år. 

Som rektor ved Statens spesiallærarskole medverka Befring til at spesialpedagogikk fekk eit akademisk løft gjennom etableringa av eit spesialpedagogisk hovudfag, cand.paed.spec., som frå 1980 blei sidestilt med andre akademiske embetseksamenar som cand. paed. og cand. psychol..  . 

Edvard Befring har dominert norsk pedagogikk og lærarutdanning gjennom 1970-, 1980- og 1990-talet, og har gjennom 35 år utdanna lærarar, skulebyråkratar, pedagogar, spesialpedagogar og forskarar. Bøkene hans har vore pensum på alle universitet og lærarskuler i landet, og han har leia ei rekkje offentlege utval.  

Edvard Befring er bror til Ottar Befring.

Litteratur 

Folk frå Jølster
Norske pedagogikkprofessorar
Professorar ved Universitetet i Oslo
St. Olavs Orden
Den islandske Falkeorden
Statens spesiallærarhøgskole

Statens spesiallærerhøgskole er ein tidlegare høgskule for spesialpedagogikk. Skolen blei etablert i Bærum i 1961 som Statens spesiallærerskole; og er sidan 1990 tilknytt Universitetet i Oslo som Institutt for spesialpedagogikk.

Før etableringa fanst nokre etterutdanningstilbod ved somme lærarskular. Skulen hadde frå starten eit toårig vidareutdanningstilbod for lærarar. Etter at Edvard Befring tok over som rektor blei studia frå 1976 utvida med hovudfag i spesialpedagogikk, grada cand. spes. paed..

Den første rektoren ved skulen var Hans Jørgen Gjessing.

Bakgrunnsstoff 
 Om instituttet, historie ved isp.uio.no

Tidlegare høgskular i Noreg
Utdanning i Akershus
Universitetet i Oslo
Skipingar i 1961
Nedleggingar i 1990
Byggverk i Bærum
Spesialpedagogikk

Spesialpedagogikk er eit fagområde som har fokus på menneske som fell utanfor dei normale rammene til pedagogikken. Det dreiar seg om tilnærming til lærevanskar av ulike slag, til dømes barn og vaksne med lese- og skrivevanskar (for eksempel dysleksi), matematikkvanskar, sosiale og emosjonelle vanskar, språk- og talevanskar, syns- og hørselsvanskar. Spesialpedagogikken rettar seg også mot menneske med ulike typar fysiske og psykiske funksjonshemmingar. 

Som fagfelt er spesialpedagogikk samansett av fleire fag, blant anna medisin, psykologi, logopedi, sosiologi, idehistorie og pedagogikk.

Bakgrunnsstoff 
 Utdanning.no sin yrkesbeskriving av spesialpedagog
 Statped - Statleg spesialpedagogisk støttesystem
 NordSpes - Nordisk nettverk for spesialpedagogikk
 Tidsskriftet Spesialpedagogikk
Merete

Merete, Merethe og Mereta er opphavleg danske kvinnenamn danna som kortformer av Margareta. Merete har norsk namnedag den 25. oktober.

Namnet stammar opphavleg frå det greske margarites, 'perle'. Liknande kortformer av namnet er Marit, Marte og Märtha, ei svensk namneform danna gjennom det svært nærskylde Märetha. Mette er igjen danna som ei kortform av Merete.

Namneberarar
 Merete Skavlan (f. 1920), norsk skodespelar og instruktør
 Merete Wiger (f. 1921), norsk forfattar
 Merete Mazzarella (f. 1945), finlandssvensk forfattar og litteraturforskar
 Merete Moen (f. 1945), norsk skodespelar
 Merete Armand (f. 1955), norsk skodespelar
 Merete Junker (f. 1959), norsk skribent
 Merete Smith (f. 1960), norsk jurist
 Merethe Lindstrøm (f. 1963), norsk forfattar
 Merete Nesset Andersson (f. 1963), norsk forfattar og aktivist
 Merete Morken Andersen (f. 1965), norsk forfattar, litteraturkritikar og redaktør
 Merete Pryds Helle (f. 1965), dansk forfattar
 Merete Agerbak-Jensen (f. 1967), norsk politikar
 Merete Fjeldavlie (f. 1968), norsk alpinist 
 Merethe Trøan (f. 1970), norsk artist og skodespelar
 Merete Myklebust (f. 1973), norsk fotballspelar
 Merethe Wessel-Berg (f. 1973), norsk fotograf

Kjelder

Kvinnenamn
Kortnamn
Danske førenamn

ca:Llista de personatges de la mitologia egípcia#M
Vigo

Vigo er den største byen i Galicia i Spania, og ligg i provinsen Pontevedra.

Han har opp mot 300 000 innbyggjarar og eit storbyområde på kring 470 000 innbyggjarar, som er det fjortande største i Spania. Vigo er den største byen i Spania som ikkje er provinshovudstad.

Etymologi 
Byområdet til Vigo er bygd over eit åsfort (castro) og ein romersk busetnad. Ein meiner at namnet Vigo kjem frå det latinske ordet Vicus

Historie 
I mellomalderen var den vesle landsbyen Vigo ein del av området til dei omliggande byane, særleg Tui og han vart råka av fleire åtak frå vikingar. Innbyggjartalet var derimot så lågt at Vigo ikkje vart rekna som ein verkeleg landsby før rundt 1400-talet, då dei første nedskrivne kjeldene nemnde staden. 

På 1500- og 1600-talet vart byen angripe fleire gonger. I 1585 og 1589 plyndra Francis Drake byen og okkuperte han ei kort stund. Mange av bygningane vart då brend ned. Fleire tiår seinare prøvde ein tyrkisk flåte å angripe byen. Som følgje av dette vart det bygd bymurar i 1656 under regjeringstida til Filip IV av Spania. Dei er framleis delvis bevarte. 

I løpet av denne tida, og trass i alle åtaka, utvikla byen Vigo seg ved hjelp av handel og fekk mange privilegia av kongane av Spania.

I 1702 fann slaget ved Vigobukta stad og i 1719 vart han okkupert i ti dagar av ein britisk styrke sidan ein spansk flåte hadde reist ut frå Vigo i eit forsøk på å invadere Skottland for å støtte jakobittane. 

I 1808 annekterte ein fransk arme Spania til Frankrike under Napoleon, men Vigo vart ikkje erobra før januar 1809. Vigo var òg den første byen i Galica som vart frigjort frå franskmennene under den spanske sjølvstendekrigen. 

Byen voks raskt på 1800- og 1900-talet. Dette førte til vedvarande endring i byplanlegginga og Vigo er derfor mindre strukturert enn mange andre byar i Galicia.

Andre verdskrigen 
Fleire tyske ubåtar skal ha vorte søkkte nær hamna i Vigo: U-523 den 25. august 1943 (17 døde og 37 overlevande) og U-506, søkt 12. juli 1943 (48 døde og seks overlevande).

Klima 
Vigo har eit maritimt klima (Köppen Cfb). Den gjennomsnittlege årstemperaturen er 15 °C. I motsetnad til mange andre galiciske byar har Vigo høge sommartemperaturar og milde vintrar. Dette kjem av ei verna plassering, omgjeve av innlandsfjell og øyane Illas Cíes i bukta ut mot havet.

Bakgrunnsstoff 

 Offisiell turistside for heile Galicia 
 Byrådet
 Bilete
 Bilete av Vigo
 Offisiell byside
 Universitetet i Vigo
 Kart over Vigo

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Vigo» frå , den 24. oktober 2009. 
 oppgav desse kjeldene:

Spanske hamnebyar ved Atlanterhavet
Byar i Galicia
Busetnader grunnlagde på 1400-talet
Rav

Sjå og Kveiterav
Rav er eit materiale danna gjennom forsteining av kvae. Materialet er som regel gul- eller oransjefarga, men det finst også blå rav. Rav kan vera gjennomskinneleg og i nokre tilfelle gjennomsiktig.
Rav har vore verdsett for venleiken sin sidan steinalderen, og har vore brukt som smykkestein og til fleire andre typar pynt.

Danning 
Rav blir danna gjennom at kvaa ligg i havet i minst 30–50 millionar år. Etter denne lange tida utan oksygen, og under trykk, forandrer plantesafta seg, oljeinnhaldet minkar, og det blir danna rav. Ei overgangsform mellom kvae og rav som er meir porøs, blir kalla «kopal».

Bruk 
Materialet har vore brukt i Skandinavia sidan steinalderen, særleg til smykker og spelebrikker. I bronsealderen var rav etterspurt i heile Europa, men dei einaste funnstadene låg ved Vesterhavet og Austersjøen. Ein har funne bronsealderrav frå Austersjøen i Hellas, Italia og på Balkan. I Skandinavia brukte folk ravet mindre sjølv, ein sjeldan gong som handtak på ei lita syl, eller som pynt på ein bronsegjenstand. Grunnen kan vera at materialet hovudsakleg blei sett på som eit byttemiddel for å få tak i bronse. 

Rav kan også brennast, og gjev då frå seg ei god lukt. Det er nært i slekt med røykjelse.

Eigenskapar 
Når ein gnir på rav, blir det danna statisk elektrisitet. Orda «elektron» og «elektrisitet» er avleidde frå det greske ordet for rav, ēlektron (ήλεκτρον). På islandsk er òg ordet for elektrisitet (rafmagn) avleidd av rav.

Sjå òg 
 Perle

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Rav» frå , og «Amber» frå  den 24. oktober 2009.

Bakgrunnsstoff 

 Rav ved netleksikon.dk (dansk)
 Fossiler.dk: Rav

Fossil
Edelsteinar
Gijón

Gijón (asturisk Xixón) er ein kyst- og industriby i den autonome regionen Asturias i Spania. 

I tidlege mellomalderdokument vert byen omtalt som Gigia. Han var ein viktig regionsby i Romarriket. Namnet vart opphavleg nytta om den vesle halvøya som i dag heiter Cimadevilla, og som tyder «toppen av landsbyen», mellom to strender. Hovudhamna, ei av dei største nord i Spania, heiter «El Musel». Gijón har kring 280 000 innbyggjarar.

Geografi 
Byen ligg på kysten i det sentrale Asturias og strekkjer seg frå havnivå og opp til 513 meter over havet ved Picu Samartín og 672 meter over havet ved Peña de los Cuatro Jueces. Han grenser i vest til Carreño, i aust til Villaviciosa og i sør til Siero og Llanera

Klima 
Gijón har eit atlantisk fuktig maritimt klima med milde temperaturtilhøve og høg luftfukt året gjennom. Somrane er varme med både overskya og solrike dagar, medan vintrane er kalde og regnfulle. Gijón har i snitt ti dagar med snø i året.

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell side
 Offisiell turistside

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Gijón» frå , den 24. oktober 2009. 
 

Byar i Asturias
Spanske hamnebyar ved Atlanterhavet
L’Hospitalet de Llobregat

L'Hospitalet de Llobregat, eller berre L'Hospitalet, er ein by som ligg like sørvest for Barcelona i Catalonia i Spania. Ut frå folketal er han den nest største byen i Catalonia med kring 260 000 innbyggjarar. L'Hospitalet de Llobregat er kjend for å vere den mest folketette byen i heile Spania og i heile Den europeiske unionen med nesten 21 000 innbyggjarar per kvadratkilometer.

Historie 
Ein har funne spor etter folk i området frå steinalderen. Det er òg funne spor etter romarane frå 100-talet f.Kr., som ein gravdekorasjon av hovudet til Medusa som i dag er utstilt på arkeologisk museum i Barcelona. Det var først på 900-talet at det dukka opp skriflege kjelder til Provençana, som var det opphavlege namnet på byen. Det noverande namnet kjem frå katalansk og kjem av eit herberge ved kyrkja Santa Eulalia de Provençana, som vart nytta av pilegrimar i mellomalderen. Byen vart verande ein landsby fram til 1800-talet då dei første tekstilfabrikkane vart bygd og folketalet auka. I 1960- og 1970-åra opplevde byen ein ny stor folkeauke då folk flytta hit frå fattiga område i Spania. Nødvendige tiltak for å byggje ut skular, bustader og infrastruktur vart derimot ikkje gjennomført før i 1990-åra. 

Den svenske målaren og anarkisten Ivan Aguéli, som konverterte til islam og sufisme, døydde her, påkøyrt av eit tog i 1917.

Bakgrunnsstoff 

 
 Historiske byggverk i Hospitalet de Llobregat

Byar i Catalonia
Landnåmabok

Landnåmabok (Landnámabók) er ei forteljing som vart skriven på slutten av 1100-talet om busetjinga av Island, med eit oversyn over alle landnåmsfolka og slektene deira, omkring 3 000 personnamn og 1 400 stadnamn. Av landnåmsfolka var 13 kvinner og 412 menn. Ei av landnåmskvinnene var Åsgerd Asksdotter, som hadde drepe ein av mennene til kongen i Noreg og drog med borna sine og halvbroren sin til Island og busette seg der.

Landnåmaboka fortel om korleis Island vart busett frå omkring 870. Det byrjar med Ingolf Arnarsson som buset seg i Reykjavík og krava hans om land i nord, vest, aust og sør. Boka inneheld ei rekkje ættelister som fører spora tilbake til Noreg, men òg mindre forteljingar om livet på Island i den første tida. Enno i dag er boka ei uvurderleg kjelde til både historie og genealogi for islendingar. Boka fortel at av dei 425 landnåmsfolka kom rundt 130 direkte frå Noreg. Av desse kom rundt 40 frå Frostatingslov-området, om lag 85 frå Gulatingslov-området, og rundt 10 frå Austlandet. Frå området ved Irskesjøen kom 50–60, og resten hadde ukjent heimland. Dei fleste av dei med ukjent opphav hadde skandinaviske namn eller høyrde til ei skandinavisk ætt. DNA-analysar stadfestar at dei fleste islandske mennene stammar frå Noreg, medan fleirtalet av kvinnene kom frå Irskesjø-området, og kan ha vore slavar.

Forskarane meiner Kolskeggr hinn vetri (eller fróði) var ein som var med å skrive Landnåmaboka, men det blir òg spekulert i om Are Torgilsson Frode har bidrege. På 1200-talet vart boka utvida av andre forfattarar.

Det er tre overleverte versjonar av Landnåmaboka:

 Sturlubok av Sturla Tordsson
 Hauksbok av Hauk Erlendsson, basert på Sturlubok og ei tapt utgåve ved Styrmir Kárason
 Melabok

Sjå òg 
 Landnåm
 Landnåmstida

Kjelder 
 Titlestad, Torgrim (red.), Landnåmabok: etter Hauksbók, Erling Skjalgssonselskapet, 2002. ISBN 82-91640-17-3
 Jakob Benediktsson. «Landnámabók som historisk kilde». Saga-Book, Vol. XVII. London, 1969.

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Landnámabók frå heimskringla.no
 Landnåmsboken : beretningen om landnåmet på Island ca. 870-930 Omsett av Liv Kjørsvik Schei (Oslo 1997) ISBN 8203177530 

Islandsk historie
Landnåmabok
Norrøn litteratur
Opphavleg omsett med Apertium
Ingolv Arnarson

Ingolv Arnarson (norrønt Ingólfr Arnarson, også kalla Ingolv Ørnsson) er halden for å vere den første norrøne busetjaren på Island. I fylgje dei islandske kjeldene hadde han reist ut frå «Fjalir» i Fjordane i Noreg.

Nordmannen Ingolv var ikkje den første frå Norden som vitja og levde på Island. Landnåmaboka hevdar at den første norrøne mannen som sette beina sine på Island var ein nordmann frå Agder ved namn Naddodd. Men Naddodd vart berre ei kort tid på øya, og då han drog attende til Noreg kalla han øya for «Snølandet» (Snæland). Ei tid etter kom ein svenske, Gard Svavarsson, ein gong rundt 860 då ein storm bles skipet hans så langt nord at han nådde den austlege kysten av Island.

Ingolv busette seg sør for Reykjavík, seier Íslendingabók, i 874. Det markerte byrjinga på landnåmstida som varte til rundt år 930, ein periode der mange norrøne menn og kvinner busette seg på Island.

Då Ingolv nådde den ubebudde øya kasta han i følgje Íslendingabók ættestolpane over bord og på den staden der dei vart skylt i land av bølgjene bestemte han seg for å setje bu. Dette var den første permanente busetjinga på Island.

I 1907 vart det reist ei statue av han i Reykjavík, utforma av Einarr Jonsson. I 1961 vart ein kopi av monumentet sett opp i Rivedal langs fylkesveg 609 på nordsida av Dalsfjorden i Askvoll kommune i Sogn og Fjordane.

Kjelder 

Islandsk historie
Islendingar frå norrøn tid
Nordmenn frå norrøn tid
Opphavleg omsett med Apertium