alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Si Du-brua

Si Du-brua (kinesisk: 四渡河特大桥) er ei 1 222 m lang hengebru over elva Si Du nær Yesanguan i fylket Badong i provinsen Hubei i Folkerepublikken Kina. Ho vart opna i november 2009, og var då den høgaste brua i verda, 496 meter over dalbotnen ho spenner over. 

Brua er ein del av Riksveg 318 i Kina som går frå Shanghai i aust til grensa mot Nepal i vest.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Sidu River Bridge» frå ,  den 18. januar 2014. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff
Høgkvalitetsbilete hos Panoramio

Hengebruer i Kina
Bruer i Hubei
Bruer opna i 2009
2009 i Kina
Grimstad kyrkje

Grimstad kyrkje er ei krosskyrkje i Grimstad kommune i Agder.

Grimstad by fekk si første kyrkje i 1849, men ho vart snart for lita og vart flytta til Nedenes ved Arendal. Der står ho i dag som Engene kyrkje.

Ny kyrkje vart teikna av Henrik Thrap-Meyer og oppført av Johan Gottlieb Heinecke. Då kyrkja vart innvigd i 1881, var ho med sine 1125 sitjeplassar den tredje største trekyrkja i landet (etter Mandal og Vågan). I dag opererer Kyrkjesøk med 1000 plassar.

Altartavla har det opphavelege biletet frå 1864, et Getsemane-bilete måla av Otto Mengelberg, men ramma er nyare. Også klokkene vart overførte frå gamlekyrkja. Elles fekk den nye kyrkja nytt inventar.

Kyrkjegarden var tidleg full, og i 1872 vart det opna ny kyrkjegard for byen ved Frivoll. Han er framleis i bruk, og området rundt Grimstad kyrkje er meir som ein park.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 
 

Kyrkjer i Grimstad
Kyrkjer i Vest-Nedenes prosti
Norske kyrkjer frå 1881
Krosskyrkjer i Noreg 
Kulturminne i Grimstad
Henrik Thrap-Meyer
Risør kyrkje

Risør kyrkje er ei krosskyrkje i Risør kommune i Agder.

Kyrkja vart innvigd som Den hellige ånds kirke i 1647. Ho var i byrjinga prega av barokk stil, men endra i løpet av 1700-talet karakter til rokokko gjennom ei rekkje ombyggingar og ominnreiingar. Tårnet er frå 1733 og sakristiet frå 1739. Også på 1800-talet vart det uført mykje arbeid i kyrkja, og interiøret slik det no framstår, er eit resultat av ei restaurering i 1928. Kyrkja er freda.

Kyrkjerommet er stemningsfullt med sine galleri og lukka stolar, med måleri på himlingen og galleribrystningane. Risør kyrkje står som eit minnesmerke over ei anna tid og er ei populær konsertkyrkje, ikkje minst under Risør kammermusikkfest.

På kyrkjegarden attmed kyrkja finn ein nokre gamle gravminne, men kyrkjegarden for Risør by er ved kapellet, nokre hundre meter frå kyrkja.

Kjelder 
 
 
 
 Kyrkjesøk

Bakgrunnsstoff 
 Risør kyrkjelege fellesråd
 Agderkultur
 
 

Kyrkjer i Risør
Norske kyrkjer frå 1640-åra
Kyrkjer i Aust-Nedenes prosti
Krosskyrkjer i Noreg
Kulturminne i Risør
Valkyrkjer i 1814
Dypvåg kyrkje

Dypvåg kyrkje er ei krosskyrkje i Tvedestrand kommune i Agder.

Den nordre krossarmen er av stein og vart oppført på 1200-talet. I 1759–61 vart kyrkja utvida til krosskyrkje av Lars Albretsen Øvernes med nye delar av tre. Interiøret vart måla over i 1885, men restaurert i 1921–23. På veggane har ein måla etterlikningar av søyler og på korveggen draperi.

Kyrkjegarden er nokså kupert, og delar av han er terrassert. Dypvåg prestegard ligg aust-nordaust for kyrkja.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Agderkultur
 Kunsthistorie.com
 
 

Kyrkjer i Tvedestrand
Norske kyrkjer frå 1640-åra
Kyrkjer i Aust-Nedenes prosti
Krosskyrkjer i Noreg
Kulturminne i Tvedestrand
Valkyrkjer i 1814
Freda bygg i Agder
Sandviklia Alpinsenter

Sandviklia Alpinsenter er eit er skisenter som ligg i Senja kommune i Troms og Finnmark. Anlegget har 1 skitrekk og 2 nedfartar.

Sandviklia alpinanlegg er drive av Finnsnes Skiklubb. Skiklubben har årleg med seg rundt 60 personar som gjer ein frivillig innsats i styret, som heisvakter, kafevakter, sportsleg eller som driftspersonell. Finnsnes Skiklubb er medlem av Norges Idrettsforbund.

Bakgrunnsstoff 
 Sandviklia alpinanlegg hos Alpinanleggenes Landsforening 

Idrett i Senja
Byggverk i Senja
Skisenter i Noreg
Målselv fjellandsby

Målselv fjellandsby, også kjent lokalt som Fjellandsbyen, er eit skisenter som ligg i Målselv kommune i Troms og Finnmark
. Anlegget har 3 heisar, 13 kilometer nedfartar, langrennsløyper, sportsbutikk, kafé og pub. Her er det også sal av tomter, ferdige leilegheiter og hytter til privatpersonar.

Fjellandsbyen vart slått konkurs i mai 2013, men fekk nye eigarar oktober same året.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell nettside
 Offisiell Facebook-side

Idrett i Målselv
Skisenter i Noreg
Grefsen Folkesanatorium

Grefsen Folkesanatorium var eit sanatorium i Kristiania skipa i 1858 som det private kaldvassbadet Grefsen Vandcuranstalt, òg kalla  Grefsen Bad. Sanatoriet ligg i Kjelsåsveien 49 og 51 på Grefsen i Oslo og er samansett av av fleire bygningar. Alle er kommunalt verna og er eit kulturminne.

Det private badet vart lagt ned i 1898 og same år tok dr. John Fredrik Tank Mjøen over og dreiv staden som eit privat sanatorium for tuberkuløse. Frå 1902 til 1908 var overlege Olaf Tveten leiar og i 1909 tok Kristiania sanitetsforening over og stifta  Grefsen Folkesanatorium med 120 sengeplassar. I 1916 fekk sanatoriet eiga avdeling for born med 18 sengar, kapasiteten for dei vart seinare bygd ut til 40.

Grefsen Folkesanatorium blei drive fram til det vart lagt ned i 1970.

Referansar

Sjukehus i Oslo
Skipingar i 1858
Kulturminne i Oslo
Norges kirker

Norges kirker er eit dokumentasjonsprosjekt for kyrkjebygg innanfor Den norske kyrkja. Prosjektet vart sett i gang av Riksantikvaren og er no knytt til Norsk institutt for kulturminneforskning. Resultata vart frå byrjinga på 1950-talet publisert i bokserien Norske Minnesmerker utgitt av Riksantikvaren. Frå 2003 har materialet blitt publisert på internett.

Sjå også
Kyrkjebygg i Noreg

Kjelder

Kulturminne i Noreg
Norske nettstader
Arild Østin Ommundsen

Arild Østin Ommundsen () er ein norsk filmregissør.

Arild Østin Ommundsen debuterte med Mongoland i 2001, og dette vart starten på den såkalla Stavanger-bølgja for norsk film. Ommundsen fylgde på med Monstertorsdag (2005) og Rottenetter (2009) samt Eventyrland (2013). I alle filmane er det brukt skodespelarar frå Rogaland, m.a. Pia Tjelta, Kristoffer Joner, Terje Torkildsen og Silje Salomonsen, kona til regissøren.  Arild Østin Ommundsen regisserte sin fyrste barnefilm med Knerten i knipe i 2011. Både denne og Rottenetter vart nominerte til Amandaprisen. Monstertorsdag vart handplukka til å delta i Sundance Film Festival og nominert til Grand Jury Prize.

Filmografi 

 1995: Hatari: Ufo!, kortfilm. 
 1997: Hevnens demon, kortfilm.
 1999: Før solen står opp, kortfilm.
 2001: Mongoland 
 2003: Hjemsøkt, kortfilm.
 2004: Monstertorsdag 
 2006: Edderkoppfesten, novellefilm.
 2008: Plis, kortfilm.
 2009: Rottenetter 
 2011: Knerten i knipe
 2013: Eventyrland

Prisar og utmerkingar 

 1999: Gullstolen på Kortfilmfestivalen i Grimstad for Før solen står opp.
 2001: Gullklapperen for Mongoland under utdelinga av Amandaprisen
 2005: Publikumsprisen for Monstertorsdag under filmfestivalen i Mannheim/Heidelberg
 2012: Publikumsprisen for Knerten i knipe under Warsawa Internasjonale Filmfestival
 2013: Rogaland fylkeskommunes kulturpris 
 2013: Amandaprisen for beste foto til Eventyrland
 2013: Aamot-statuetten 
 2013: Stavanger kommunes stipend til manusutvikling for film

Fotnotar 

Folk frå Stavanger
Norske regissørar
Vinnarar av Amandaprisen
Arne Kaupang

Arne Kaupang () er ein norsk grafisk designar, oppvaksen på Geilo, som arbeider med visuelle filmeffektar og animasjon. Den fyrste filmen han arbeidde med, var Hellboy II: The Golden Army (2008) der han samarbeidde med regissør Guillermo del Toro.  Seinare har han hatt stor suksess med spesialeffektar i dei norske storfilmane Kon-Tiki (2012) og Gåten Ragnarok (2013). 

I 2013 vann han Amandaprisen for beste visuelle effektar for sitt arbeid med Kon-Tiki.

Filmografi 

 Hellboy II: The Golden Army (2008)
 Knerten (2009)
 Paul (2011)
 Kon-Tiki (2012)
 Gåten Ragnarok (2013)
 Doktor Proktors prompepulver (2014)

Kjelder 
 Profil på The Internet Movie Database

Fotnotar

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell nettside
 Intervju med Kaupang hjå Grafill.no

Vinnarar av Amandaprisen
Norske grafikarar
Norske formgjevarar
Norske animatørar
Folk frå Hol
Siwalik

Siwalik (kalla Manak Parbat i eldre tider) er ei fjellkjede i ytre Himalaya. Fjellkjeda strekkjer seg kring 2400 km kring eit område som startar nesten frå Induselva til Brahmaputra, med eit gap på kring 90 km mellom elvene Teesta og Raidak i Assam. Breidda på Siwalik er frå 10 til 50 km og middelhøgada er frå 1500 til 2000 meter over havet.

Geologi

 
Siwalik er den sørlegaste og geologisk yngste aust-vestgåande fjellkjeda i Himalaya. Siwalik er delt inn i fleire mindre område. Dei strekkjer seg vestover frå Arunachal Pradesh gjennom Bhutan til Vest-Bengal, og vidare vestover gjennom Nepal og Uttarakhand, og inn i Himachal Pradesh og Kashmir. Fleire store elvar skjer seg gjennom fjella på veg sørover frå Himalaya. På sørsida av fjella finst eit netteverk av små riller og kanalar, der det oppstår elva under monsunen. 

Siwalik består hovudsakleg av sandstein og konglomerat, som er forsteina detritus. Restane av magnetiseringa av silsteinar og sandsteinar indikerer at dei vart avsett for 16-5,2 millionar år sidan og Karnalielva har grave fram dei eldste delane av Siwalik i Nepal.

Førhistorie 

Sivapithecus (ein type ape, tidlegare kalla Ramapithecus) er av dei mange fossila ein har funne i Siwalik-området.

Siwalik er òg av dei rikaste fossilområda i heile Asia. Her har ein funne alle slags dyr, mellom anna dei tidlegaste slektningane til dovendyret, sivatherium, ein tidleg sjiraff og Colossochelys atlas, ei enorm skjelpadde. 

Ein har funne restane av soan-kulturen frå eldre steinalder (ca. 500 000 til 125 000 år sidan) i Siwalik-regionen. Denne kulturen bestod av Homo erectus.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Sivalik Hills» frå ,  den 18. januar 2014. 
 oppgav desse kjeldene: 

 

Fjell i Pakistan
Fjell i India
Fjell i Nepal
Himalaya
Slesse

Slesse (engelsk Slesse Mountain eller Mount Slesse) er eit fjell like nord for grensa mellom Canada og USA i Kaskadefjella i British Columbia, nær byen Chilliwack. Det er kjend for dei høge, bratte fjellsidene og vestsida har eit fall på over 1950 meter ned til Slesse Creek over ei lengd på berre 3 km. Han er òg kjend for den nordaustlege knausen. Namnet tyder «hoggtann» på halqemeylem. Av andre kjende fjell i nærleiken finn ein Mount Rexford og Canadian Border Peak i British Columbia, og American Border Peak, Mount Shuksan og Mount Baker i den amerikanske delstaten Washington.

Geologi

Det meste av Slesse består av granittar knytte til Chilliwack-batolitten, som var ein intrusjon i området for 26 til 29 millionar år sidan etter ein stor fjellkjedefolding i området. Denne er ein del av Pemberton vulkanbelte, som er eit erodert vulkanbelte som oppstod som følgje av subduksjon av Farallonplata som starta for 29 millionar sidan. Hovudbergarten som utgjer Slesse er grå dioritt frå batolitten. Sjølve toppen og vestsida består av fylitt, ein metamorf bergart skapt av kontaktmetamorfose med stein i batolitten og med ein intrusjon av granodioritt.

Historie
Mount Slesse vart først klatra 10. august 1927 av Stan Henderson, Mills Winram og Fred Parkes, via ei rute som starta frå Slesse Creek. Standardruta i dag er sørvestruta, som omfattar ei stiging på kring 1650 høgdemeter, mykje kravling og somme delar med teknisk fjellklatring opp til klasse 5,6. Slesse er mest kjend for nordaustknausen, som først vart klatra 28. august 1963 av Fred Beckey, Steve Marts og Eric Bjornstad. De er ei særs vanskeleg klatrerute som tar fleire dagar (grad V) med teknisk vaskegrad opp til 5,8 eller 5,9. 

Den 9. desember 1956 styrta Trans-Canada Air Lines Flight 810, eit North Star-fly, i fjellsida på fjellet og alle dei 62 ombord mista livet. Dette var ei av dei verste flyulukkene i verda fram til då. Fleire spelarar på toppnivået i kanadisk fotball var blant dei omkomne.  Eit minnesmerke over dei døde finst ved vegen like ovanom Chilliwack River Road. Sjølve staden vart funnen mange år seinare med restane av flyet og levningar etter dei omkomne, som vart flytta i ei massegrav. Området er i dag verna.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Slesse Mountain» frå ,  den 18. januar 2014. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff
 Steve Roper and Allen Steck, Fifty Classic Climbs of North America, Sierra Club Books, 1996, ISBN 0-87156-884-5.
 
 Trip report by George Bell
 British Columbia Hansard debate on Slesse Commemorative Site 

Fjell i British Columbia
Dei kanadiske Kaskadefjella
Intrusjonar
Sanatorium

Sanatorium (frå  latin sanare, ‘lækja’) er ein kuranstalt for folk med tuberkulose, nervøse og andre sjukdomar, der det samstundes blir gitt langvarig medisinsk handsaming.
Sanatorium var vanlege frå 1800-talet til byrjinga av 1900-talet. Det er no mest vanleg nytta som namn på tuberkuloseinstitusjoner som ikkje lenger er i bruk som det.

Sanatorium bygde på ideen om at frisk luft, kvile og sunt kosthald kunne hjelpa mot sjukdom. På ei tid då ein ikkje visste kva som forårsaka tuberkulose, og heller ikkje hadde behandling i form av antibiotika, var dette den beste løysinga ein kom fram til. Folk med milde sjukdomstilfelle kunne bli betre etter sanatoriumopphald, medan mange framleis døydde.

Historie
Den første ideen om moderne sanatorium blei truleg fremja av George Bodington, som opna eit sanatorium i Sutton Coldfield i 1836 og publiserte artikkelen «On the Treatment and Cure of Pulmonary Consumption» i 1840. 
Ideen hans blei forkasta som uraffinert og utan vitskapleg grunnlag i Lancet, og sanatoriet hans blei kort tid etter gjort om til eit asyl. I 1863 opna Hermann Brehmer Brehmersche Heilanstalt für Lungenkranke i Görbersdorf (Sokołowsko) i Silesia (i noverande Polen) for å lækja tuberkuløse. Pasientane levde i høgda med frisk luft og godt kosthald. Deretter blei det bygd ei rekkje sanatorium ulike stader ved kysten og på fjellet.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Sanatorium» frå ,  den 4. april 2019.  
 

Sjukehus
Tuberkulose
Johnstonebreen

Johnstonebreen er ein liten isbre som ligg kring 2 km aust for Zenithbreen, og som flyt frå sørenden av Lanterman Range i Bowers Mountains i Antarktis. Han vart namngjeven av geolog-gruppa frå New Zealand nord i Victoria Land i 1967–68 etter Ian Johnstone, sjefsforskar ved Scott-basen det året.

Kjelder

Isbrear i Victoria Land
Pennell Coast
Joycebreen

Joycebreen er ein isbre like nord for Pewe Peak, som flyt frå firnområdet nordaust for Catacomb Hill og endar 3-4 km opp i dalen (vest) for snuten av Garwoodbreen, som han har vore ein sidebre til i periodar med større nedising. Han vart namngjeven av New Zealand Bluebreen Party (1956-57) etter Ernest Joyce, eit medlem av britiske ekspedisjonar i Antarktis i 1901-04, 1907-09 og 1914-17.

Kjelder

Isbrear i Victoria Land
Scott Coast
Jutlandbreen

Jutlandbreen er ein brei sidebre, 28 km lang og 7 km brei, i Victory Mountains i Victoria Land. Han flyt nordvest frå skiljet ved Midwaybreen og saman med Greenwellbreen nordvest for Boss Peak. Han vart kartlagt av US Geological Survey (USGS) frå landmålingar og flyfotografi tekne av U.S. Navy i 1960-63. Han vart namngjeven av det nordlege laget til den newzealandske ekspedisjonen som utforska området, 1962–63 og følgde tradisjonen med å kalle stader i området opp etter kjende slag.

Kjelder

Isbrear i Victoria Land
Borchgrevink Coast
Jezekbreen

Jezekbreen er ein isbre ved søraustsida av Platform Spur, som flyt nordaust og ut i Emmanuelbreen i Royal Society Range i Victoria Land i Antarktis. Han vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names i 1992 etter Kenneth C. Jezek, ein geofysikar ved Cold Regions Research and Engineering Laboratory og National Oceanic and Atmospheric Administration i 1983–89. Han hadde 12 reiser til Arktis og Antarktis der han gjorde geofysiske under ved hjelp av fjernmålingsteknikkar på land- og havis ved Dome Charlie, Rossisen og Weddellhavet. Frå 1989 var han direktør i Byrd Polar Research Center.

Kjelder

Isbrear i Victoria Land
Scott Coast
Halden sjukehus

Halden sjukehus er eit sjukehus i Halden. Det er teikna av Ole Øvergaard og innvia 11. november 1952. Da sjukehuset opna hadde det 60 sengar på indremedisinsk avdeling og 60 på kirurgisk. Halden sjukehus var det første nye sjukehuset som vart bygd i Noreg etter andre verdskrig. Det fekk fødeavdeling i 1955.

Sjukehuset er freda av Riksantikvaren.

Referansar

Bakgrunnsstoff

Sjukehus i Viken
Kulturminne i Halden
Freda bygg i Viken
1952 i Noreg
Byggverk i Halden
Marble Bar i Vest-Australia

Marble Bar er ein by og ein fjellformasjon i regionen Pilbara nordvest i Vest-Australia. Han er kjend for det ekstremt varme vêret.

Historie
Byen vart offisielt grunnlagd i 1893 etter at det vart oppdaga gull i området i 1890 av gullgravaren Francis Jenkins, som har fått ei av gatene i byen kalla opp etter seg. Namnet Marble Bar kjem av eit stykke jaspis i elva Coongan i nærleiken, som ein feilaktig trudde var marmor (marble på engelsk).

I 1891 hadde byen over 5000 innbyggjarar då gullrush i området starta.

I 1895 hadde byen fått rådhus og desse er i dag verna. Dei vart laga av lokal stein og står framleis. 

Den kanskje mest kjende bygningen i byen er Ironclad hotell, som vart bygd i 1890-åra, av bølgjeblikk, og det fekk dette namnet av amerikanske gruvearbeidarar som syns dei minna om panserskipa (ironclad på engelsk) frå USA. I 2006 vart Ironclad hotel verna.

Det vart funne fleire store gullklumpar under gullrushet. Den største av dei vog 11,7 kg og vart kalla Bobby Dazzler. To andre på opp mot ti kilogram vart òg funne. 

Under andre verdskrigen var bombefly frå United States Army Air Forces og Royal Australian Air Force stasjonerte kring 25 km frå byen ved Corunna Downs Airfield. Allierte fly gjekk til åtak på japanske styrkar så langt borte som Borneo frå denne basen.

Byen hadde ein smalsporsjernbane til Port Hedland fram til tidleg i 1950-åra.

Klima
Marble Bar har eit tørt klima med særs varme somrar og milde til varme vintrar. Byen har verdsrekorden i mengda dagar på rad med 100 ºF (37,8 ºC) eller meir, med 160 dagar frå 31. oktober 1923 til 7. april 1924.

I desember og januar er temperaturar over 45 ºC vanleg og den gjennomsnittlege maks. temperaturen går over den normale kroppstemperaturen til mennesket seks månader av året. Nedbøren kjem hovudsakleg om sommaren i form av regnbyer.

Nordpolen
Ein stad i nærleiken har fått det ironiske namnet Nordpolen (North Pole) på grunn av varmen. Her finst steinformasjonar som ein trur er av dei første spora etter liv på jorda på grunn av stromatolittar i steinane her. Desse er daterte til 3,4 til 3,5 milliardar år sidan. Dette er derimot omstridd og det vert hevda at stromatolittar som er eldre enn 3,2 mrd. år, ikkje kjem av levande organismar men at dei små kjegleform strukturane i Strelley Pool-formajsonen vart danna av fordamping og ein dom-struktur av chert danna av deformasjon av mjuke sediment.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Marble Bar, Western Australia» frå ,  den 19. januar 2014. 
 oppgav desse kjeldene:

Gruvebyar i Vest-Australia
Byar i Vest-Australia
Pilbara
Busetnader grunnlagde i 1893
1893 i Australia
Tvedestrand kyrkje

Tvedestrand kyrkje er ei krosskyrkje i Tvedestrand kommune i Agder.

Kyrkja vart teikna av Georg Andreas Bull og oppført i teglstein av byggmeister Martin Pedersen, i ei tid då byen Tvedestrand vaks fram m.a. som utskipingshavn for produkta frå Næs Jernverk. Interiørfargane er frå ei restaurering i 1950.

Kyrkjegarden for Tvedestrand er eit stykke vest for Fjæretjønn, nokre hundre meter frå kyrkja.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Fotnotar 

Kyrkjer i Tvedestrand
Norske kyrkjer frå 1861
Kyrkjer i Aust-Nedenes prosti
Langkyrkjer i Agder og Telemark bispedømme
Kulturminne i Tvedestrand
Bygningar teikna av Georg Andreas Bull
Laget kyrkje

Laget kyrkje er ei langkyrkje frå 1908 i Tvedestrand kommune i Agder.

Det kom kyrkjagard på staden i 1877, og kyrkjeklokka er frå den tida. Kyrkja vart teikna av Henrik Nissen og oppført av byggmeister Theodor Christensen. Ho vart pussa opp til jubilea i 1958 og 2008, og i 1967 måtta ho vølast på grunn av husbukkangrep.

Kyrkja vart titulert som kapell i byrjinga, og vert det ofte framleis, men i jubileumsboka frå 2008 vert ho titulert som kyrkje.

Kjelder

Bakgrunnsstoff
 
 

Kyrkjer i Tvedestrand
Norske kyrkjer frå 1908
Kyrkjer i Aust-Nedenes prosti
Langkyrkjer i Agder og Telemark bispedømme
Kulturminne i Tvedestrand
Henrik Nissen
Taitaohalvøya

Taitaohalvøya (spansk Península de Taitao) er ei halvøy som strekkjer seg vestover frå fastlandet i Chile, som ho er knytt til via det smale Ofquieidet. Innfødde og tidlege misjonærer brukte å bere båtane sine over dette eidet mellom Moraledakanalen og Penasbukta. Halvøya ligg i regionen Aysén del General Carlos Ibáñez del Campo og ein del av halvøya høyrer til Laguna San Rafael nasjonalpark. Presidente Ríos-sjøen, med eit areal på 352 km², ligg midt på halvøya. Ei søroverretta halvøy på Taitaohalvøya er Tres Montes-halvøya.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Taitao Peninsula» frå ,  den 19. januar 2014. 
 oppgav desse kjeldene:

Halvøyar i Chile
Geografi i Aysén
Terai

Terai (nepali तराई, tarāī) er eit belte med myrlendte grassletter, savannar og skogar sør i dei ytre lågberga i Himalaya, Siwalik og Det nordindiske låglandet kring Ganges, Brahmaputra og sideelvane deira. Terai ligg innanfor økoregionen Terai-Duar savanne og grassletter. I det nordlege India spreiar Terai seg austover frå Yamunaelva over Himachal Pradesh, Haryana, Uttarakhand, Uttar Pradesh og Bihar. Områda i Vest-Bengal, Bangladesh, Bhutan og Assam aust for Brahmaputra vert kalla Dooars. Dei lågtliggande slettene i Terai ligg i ei høgd mellom 67 og 300 meter over havet. Nord for Terai stig Bhabhar, eit smalt men samanhengande skogbelte som er kring 8-12 km breitt.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Terai» frå ,  den 19. januar 2014. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff 
 WWF: Map of ecological divisions of Nepal, som syner Terai

Sletter i Nepal
Sletter i India
Grassletter i India
Grassletter i Nepal
Grassletter i Bhutan
Geografi i Uttarakhand
Våtmarksområde i Nepal
Himalaya
Brunkol

Brunkol eller lignitt er ein sedimentær bergart som er ein mellomting mellom torv og steinkol. Kolet har relativt høgt vassinnhald.

Brennverdien av brunkol er ca. 21 000 kJ/kg. Det blir brukt som brensel i form av brikettar og er viktig i Tyskland. Bruker kan også brukast til framstilling av olje og gass. Det finst store mengder brunkol i grunnen i  Russland og USA.

Kjelder

Brunkull (14. februar 2009), Store norske leksikon. Fri artikkel henta 19. januar 2014.

Kol
Terevaka

Ma′unga Terevaka er den største, høgaste (507 moh.) og yngste av dei tre utdøydde vulkanane som utgjer Rapa Nui på Påskeøya, ei chilensk øy i Stillehavet. Fleire mindre vulkankjegler og krater ligg i fjellsida på fjellet, mellom anna eit krater som inneheld ein av dei tre innsjøane på øya, Rano Aroi.

Terevaka utgjer størstedelen av Påskeøya, men øya har to eldre vulkanske fjell: Poike på austsida og Rano Kau på sørsida. Terevaka hadde det siste utbrotet sitt i pleistocen og er yngre enn 400 000 år gammal. Lavaslettene ved Roiho er daterte til å vere mellom 110 000 og 150 000 år gamle. Terevaka er heller vanskeleg å klatre, og er berre tilgjengeleg til fots eller på hest. Det er vindfullt på toppen.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Terevaka» frå ,  den 19. januar 2014. 
 oppgav desse kjeldene:
 
 Kaneoka I, Katsui Y, 1985. K-Ar ages of volcanic rocks from Easter Island. Bull Volc Soc Japan, 30: 33-36.
 Vezzoli L, Acocella V, 2009. Easter Island, SE Pacific: an end-member type of hotspot volcanism. Geol Soc Amer Bull, 121: 869-886.

Bakgrunnsstoff
 Guide til Påskeøya  frå Easter Island Foundation
 Gamle foto av Rano Aroi (oppe til høgre)

Utdøydde vulkanar
Vulkanar i pleistocen
Kratersjøar
Vulkanar på Påskeøya
Skjoldvulkanar