alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
New Democratic Party

New Democratic Party NDP er eit politisk parti i Canada med sosialdemokratiske og demokratisk-sosialistiske tendensar. Den demokratisk-sosialistiske venstresida i partiet er organisert i NDP Socialist Caucus. 

NDP blei danna i 1961 av Cooperative Commonwealth Federation CCF og Canadian Labour Congress CLC. NDP representerer venstresida i kanadisk politikk, mens Det liberale partiet representerer sentrum og Det konservative partiet høgresida. 

NDP har røter i både bondepopulisme og sosialisme, er nært knytt til fagrørsla, og sjølv om partiet er sekulært, er det kjent for sitt langvarige tilhøve til kristne venstrekrefter. Føderal leiar for NDP er for tida Nycole Turmel etter at den førre leiaren Jack Layton frå Toronto døydde av kreft. Turmel er mellombels leiar, fram til nytt val i mars 2012.

Partiet har aldri hatt føderal regjeringsmakt, men har hatt innverknad på liberale mindretalsregjeringar, og har fått gjennom slike ting som rett til offentleg helsestell for alle, utvida arbeidsløysetrygd og indeksregulering av pensjonsutbetalingar.

NDP har derimot styrt fleire provinsar. Medlemmer av NDP er også aktive lokalt, og er blitt valde til ordførarar og allslags andre lokale verv. Eit døme er ordføraren i Toronto, David Miller. 

Ved parlamentsvalet i 2004 fekk NDP tredje flest stemmer, etter dei konservative og dei liberale. Men partiet lir under valsystemet, som liknar på det britiske og dermed diskriminerer det tredje (eller fjerde) partiet, særleg viss stemmene deira er fordelte utover landet. Kampen for proporsjonal representasjon er eit viktig spørsmål for partiet.

Bakgrunnsstoff 
 Dei offisielle heimesidene til NDP
 NDP Socialist Caucus

Kanadiske politiske parti
Sosialistiske parti
Sosialdemokratiske parti
Skipingar i 1961
Pensjonistpartiet

Pensjonistpartiet vart danna i 1985 som ein protest mot at saker som var viktige for pensjonistar og eldre ikkje var dominerande nok i samfunnsdebatten og at det var for få eldre i avgjerande politiske stillingar.

Partiet byggjer på eit kristent grunnlag og fokuserer sterkt på å betre livssituasjonen til eldre og andre svake grupper i samfunnet.

Partiet har 15 fylkeslag (pr. 2005) og 42 lokallag spreidde omkring i landet. Pensjonistpartiets Ungdom starta i 2009, med eit lokallag i Vest-Agder.

Pensjonistpartiet var det første norske politiske partiet som sende politisk reklame på fjernsyn, sjølv om dette er ulovleg i Noreg.

Representantar frå pensjonistpartiet har aldri blitt valde inn til Stortinget, men dåverande stortingsrepresentant Arne Haukvik melde overgang til Pensjonistpartiet då han ikkje blei renominert for Senterpartiet i 1997.

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell nettstad

Norske politiske parti
Skipingar i 1985
Pensjonering i Noreg
Side Brok

Side Brok er ei hip-hop-gruppe frå Hovdebygda i Ørsta kommune på Sunnmøre. Namnet Side Brok, ‘sid brok’, spelar på den vide «saggebuksa» som vert nytta i hip-hop-kulturen.

I bandet spelar Sjef R, Skatebård og Thorstein Hyl III.

I 2003 blei gruppa kåra til Årets Urørt av NRK P3.

Gruppa fekk prisen Årets nynorskbrukar frå Nynorsk kultursentrum i 2004.

Side brok fekk Storegutprisen saman med Runar Gudnason i 2021.

Diskografi 
 2002 - Side Brok EP
 2004 - Høge Brelle
 2005 - Side Brooklyn EP
 2006 - Kar Me Kjøme Frå
 2009 - Ekte Menn
 2013 - H.O.V.D.E.B.Y.G.D.A.

Kjelde

Bakgrunnsstoff 

Side Brok sine offisielle heimesider

Nynorskmusikk
Ørsta kommune
Norske hiphopgrupper
Musikkgrupper skipa i 1999
Vinnarar av Storegutprisen
Skorpa i Herøy i Møre og Romsdal

Skorpa er ei øy i Herøy kommune på Sunnmøre.

Skorpa ligg rett vest av Nerlandsøya, skilt av Skorpesundet. Terrenget er bratt og ulendt, med Keipen på 431 meter som det høgste punktet. Det er ikkje lenger fast busetnad på øya, og i dag vert Skorpa hovudsakleg nytta til fritidsbustadar og beite for ein stamme villgeiter.

Matrikkelgarden Skorpa hadde gardsnummer 1. Skorpa er òg ein grunnkrins.

Andre verdskrigen 
Skorpa var eit viktig kontaktpunkt for Shetlandsbussen og anna alliert, militær trafikk under andre verdskrigen. Øya var òg ein stad der agentar og motstandsfolk både møttest og søkte dekning. For mange som rømte til Storbritannia, var dette siste stoppestaden, og første for mange agentar på veg inn i Noreg.

I 1940 vart engelske soldatar gøymde, før dei vart ført til Shetland i fiskebåtar. 1941 var første året norske båtar gjekk mellom Noreg og Shetland, og desse var òg innom. 17. november 1943 gjekk første turen til KNM «Hitra» til Noreg og Skorpa, der dei skulle hente 10 rømlingar som gøymde seg i sommarfjøsen i Skorpesundet. Og i 1943, etter at båten «Bergholm» forliste utanfor Kristiansund med mellom andre Shetlands-Larsen om bord, kom etterkvart både han og fylgjet til sommarfjøsen i Skorpesundet.

Dei fleste allierte gøymestadane langs norskekysten vart avslørt etter 7–8 månader, men Skorpa heldt heile krigen gjennom. Tyske soldatar heldt fleire husransakingar, men trass i at dei var svært nære, fann dei aldri illegale radioar. Nokre av innbyggjarane var ekstra aktive i motstandskampen, og Gerhard og Sina Skorpen måtte rømme til England under dekkje av at dei hadde drukna. Gerhard vart etterkvart mannskap på KNM «Vigra» der Leif Larsen var skipper. Mot slutten av krigen var dei òg nokre gongar innom Skorpa.

Sjå òg 
 Skorpa som etternamn
 Skorpen som etternamn

Bakgrunnsstoff
 O. Rygh: Norske Gaardnavne

Grunnkrinsar i Herøy i Møre og Romsdal
Matrikkelgardar i Herøy i Møre og Romsdal
Herøy i Møre og Romsdal under andre verdskrigen
Øyar på Sunnmøre
Sorbarar

Sorbarar (òg kjend som vendarar) er ei vestslavisk folkegruppe som for det meste bur i Tyskland, hovudsakleg i delstatane Sachsen og Brandenburg.

Folkegruppa er berekna til å utgjera ca. 60 000 menneske, medan rundt 20-30 000 av desse snakkar sorbisk, som finst i to variantar, oversorbisk og nedersorbisk. Sorbisk er rekna som eit minoritetsspråk i Tyskland. Det høyrer til same språkgruppe som polsk, tsjekkisk, slovakisk og kasjubisk.

I løpet av mellomalderen kom sorbarane under tysk herredømme, og dei vart i stor grad germanisert. Nesten heile den sorbiske folkegruppa bur i Tyskland. Filosofen Gottfried Wilhelm von Leibniz, oppdagaren Ludwig Leichhardt og Stanislaw Tillich, som er sjef for statskanselliet i Sachsen, er alle kjende sorbarar.

Slaviske folkegrupper
Skorpa

Skorpa er namnet på fleire stadar i Noreg.

 Store Skorpa er ei øy i Austevoll kommune i Hordaland.
 Skorpa er ei øy i Gulen kommune i Sogn og Fjordane.
 Skorpa er ei øy i Hyllestad kommune i Sogn og Fjordane.
 Skorpa er ei øy i Herøy kommune i Møre og Romsdal.
 Skorpa er ei øy i Flora kommunei Sogn og Fjordane.
 Skorpa er ei øy i Kristiansund kommune i Møre og Romsdal.
 Skorpa er ei øy i Dønna kommune på Helgeland i Nordland.
 Skorpa er ei øy i Steigen kommune i Nordland.
 Skorpa er ei øy i Kvænangen kommune i Troms.
 Skorpa er eit fjell i Bykle kommune i Aust-Agder.
 Skorpa er eit fjell i Suldal kommune i Rogaland.
 Skorpa er eit fjell i Hol kommune i Buskerud.
 Skorpa fuglereservat er eit naturreservat som omfattar holmane vest for Harpunodden på Danskøya nordvest på Svalbard. 

Skorpa òg namn på fleire gardar og på fleire holmar.

Tyding av namnet 
Skorpa finst som øynamn mange stader langs kysten, i nokre tilfelle også som fjellnamn inne i landet. I nokre tilfelle går namnet attende til mellomalderen, det er nemnt av Snorre i Soga om Magnus Erlingsson, i Aslak Bolt si jordebok og i skattelistene for tiendpengeskatten. Namnet kan opphavleg ha vore Skarpa og ha samanheng med adjektivet skarp.

Etter Norsk Ordbog av Hans Ross 1895 tyder ei skorpa ei skarp arrig og vrangvillig kvinne.

Skorpa som slektsnamn 
Skorpa er eit slektsnamn som 21 hadde per mars 2005.

Sjå òg 
 Skorpen
 Skorpo

Bakgrunnsstoff 

 Forklaring til namnet Skorpen i Kinn etter O. Rygh Norske Gaardnavne

Norske stadnamn
Norske slektsnamn
Skorpen

Skorpen er eit norsk slektsnamn.

Skorpen er avleia av Skorpa og er mellom anna nytta av personar med tilknyting til øya Skorpa i Herøy kommune på Sunnmøre og fleire øyar med namnet Skorpo i Hordaland, vidare personar med tilknyting til Skorpa i Kvænangen i Troms og Skorpa i Dønna på Helgeland. 

492 personar hadde Skorpen som etternamn per mars 2005, 482 i 2009.

Bakgrunnsstoff 

Norske slektsnamn
Øyar, holmar og skjer i Herøy i Møre og Romsdal

Øyar, holmar og skjer i Herøy er ei oversikt over øyar, holmar og skjer øykommunen Herøy i Møre og Romsdal.

 Bergsøya
 Flåvær
 Geitmaren - eit skjer der Arisan gjekk på grunn.
 Gurskøya
 Herøy - øya kommunen er oppkalla etter
 Husholmen
 Leinøya
 Nautøya
 Nerlandsøya
 Remøya
 Runde
 Skorpa
 Svinøya
 Torvholmen
 Varholmen
 Vågsholmen

Geografi i Herøy i Møre og Romsdal
Lengst sitjande norske statsministrar

Lengst sitjande norske statsministrar er ei liste over norske statsministrar med meir enn tre års regjeringstid.

Einar Gerhardsen sat lengst, i like mange dagar som år. Gro Harlem Brundtland sat berre tre dagar meir enn Johan Nygaardsvold, medan Odvar Nordli held den same rekorden i høve til Johan Sverdrup.

Per Borten venta med å gå av til onsdag 17. mars 1971, då han hadde sete i akkurat 5 år, 5 månader og 5 dagar. 

 Einar Gerhardsen (Ap): 17 år og 17 dagar
 Gro Harlem Brundtland (Ap): 10 år, 3 mnd. og 8 dagar
 Johan Nygaardsvold (Ap): 10 år, 3 mnd. og 5 dagar
 Jens Stoltenberg (Ap): 9 år, 7 mnd. og 1 dag
 Gunnar Knudsen (V): 9 år, 3 mnd. og 4 dagar
 Erna Solberg (H): 7 år, 11 måneder og 28 dager 
 Johan Ludwig Mowinckel (V): 6 år, 10 mnd. og 21 dagar
 Kjell Magne Bondevik (KrF): 6 år og 5 mnd. og 29 dagar
 Johannes Steen (V): 6 år, 3 mnd. og 30 dagar
 Per Borten (Sp): 5 år, 5 mnd. og 5 dagar
 Odvar Nordli (Ap): 5 år og 20 dagar
 Johan Sverdrup (V): 5 år og 17 dagar
 Kåre Willoch (H): 4 år, 6 mnd. og 25 dagar
 Emil Stang (H): 4 år, 1 mnd. og 2 dagar
 Trygve Bratteli (Ap): 3 år og 10 mnd.
 Francis Hagerup (H): 3 år, 8 mnd. og 22 dagar
 Otto Albert Blehr (V): 3 år, 2 mnd. og 13 dagar
 Oscar Torp (A): 3 år, 2 mnd. og 3 dagar

Lista er oppdatert per regjeringsskiftet 2021.

Sjå også 
 Norske regjeringar
 Norske statsministrar

Norske regjeringar
Norsk politikk
Norske statsministrar, Lengst sitjande
 Lengst
Johannes Steen

Johannes Vilhelm Christian Steen () var ein norsk politikar for Venstre. Han var statsminister i tidsromma 1891-93 og 1898-1902.

Steen blei stortingsrepresentant første gong i 1859, og utmerkte seg tidleg som en leiande politikar, og en av dei beste talarane på Stortinget. Han var odelstingspresident 1871–73 og 1877–81, og stortingspresident 1881–88 og 1895–98. 

I byrjinga var Johannes Steen ein ihuga tilhengar av Johan Sverdrup, men utover i 1860-åra voks det fram motsetningar mellom desse to. Dette førte til at Venstre blei splitta i «Moderate Venstre» (Sverdrup) og berre «Venstre» (Steen).

Sjå òg 
 Norske statsministrar
 Lengst sitjande norske statsministrar

Bakgrunnsstoff 
 Johannes Steen på allkunne.no
 Johannes Steen på regjeringen.no

Norske statsministrar
Regjeringa Steen I
Regjeringa Steen II
Norske finansministrar
Norske revisjonsministrar
Venstrestatsrådar
Leiarar for Venstre
Stortingspresidentar
Stortingsrepresentantar 1859-1861
Stortingsrepresentantar 1862-1864
Stortingsrepresentantar 1865-1867
Stortingsrepresentantar 1868-1870
Stortingsrepresentantar 1871-1873
Stortingsrepresentantar 1877-1879
Stortingsrepresentantar 1880-1882
Stortingsrepresentantar 1883-1885
Stortingsrepresentantar 1886-1888
Stortingsrepresentantar 1895-1897
Stortingsrepresentantar 1898-1900
Stortingsrepresentantar frå Venstre
Stortingsrepresentantar for Trondheim og Levanger
Ordførarar i Tromsø
Ordførarar i Stavanger
Venstreordførarar i Troms
Venstreordførarar i Rogaland
Medlemmar og varamedlemmar i Nobelkomiteen
Nordnorske målfolk
Gravlagde på Vår Frelsers gravlund
Hovdebygda

Hovdebygda er ei bygd i Ørsta kommune på Sunnmøre. Herfrå kjem mellom anna Ivar Aasen, Anders Hovden og hiphopgruppa Side Brok. Her ligg òg Ivar Aasen-tunet til minne om nynorskskaparen, og Ørsta/Volda lufthamn, Hovden.

Geografi i Ørsta
Bygder i Møre og Romsdal
Havørnulukka

Havørnulukka, 16. juni 1936, var den første ulukka innan sivil ruteflyging i Noreg. I sjutida om morgonen flaug flyet Havørn inn i fjellet Lihesten i Hyllestad kommune, på nordsida av munningen på Sognefjorden,  og vart knust. Alle som var om bord, eit mannskap på fire og tre passasjerar, mista livet. 

Denne morgonen var Lihesten dekt av lokal skodde. På ulukkestidspunktet heldt Havørn, som var på veg nordover langs Vestlandskysten, ein kurs som låg for langt mot aust.  Flyet flaug inn i skoddebanken som dekte Lihesten, for kort tid etterpå å verte knust mot fjellveggen om lag 100 meter nedanfor toppen av den 777 meter høge Risnesnipa.

I flyhistorisk samanheng er denne ulukka viktig, for pionerar i sivil norsk luftfart var både mellom dei omkomne og dei som hadde ansvaret for redningsarbeidet. Bernt Balchen leidde arbeidet med å få vrakdelar og fleire av dei omkomne ned frå den bratte og utilgjengelege fjellsida.

Då ulukka hende, flaug Havørn i Det Norske Luftfartselskap si post- og passasjerrute langs kysten mellom Bergen og Tromsø. Havørn var ein Junker av typen Ju-52/3M. Eit slikt luftfartøy kunne ta 15–17 passasjerar. Denne flytypen, som vart rekna for å ha stor lasteevne og gode kortbaneeigenskapar, var 19 meter langt og vengespennet målte 29 meter. 

Laurdag 14. juni 2008 vart Havørn-ulukka markert ved avduking av ein minnestein til ære for dei omkomne og deltakarane i det vanskelege hjelpe- og identifiseringsarbeidet. Ulrik Andrew Smith foretok avdukinga. Han er slektning av fyrsteflygaren på Havørn, Ditlef Pentz Smith. Minnesteinen er fire meter høg og står på ei utsiktshøgd under den steile Risnesnipa (Lihesten) der flyet havarerte. Eit lite hefte, Havørn-ulukka som skaka fly-Noreg i 1936, forfatta av Ingemar Nordstrand, vart utgjeve til markeringa. Ei lokal arbeidsgruppe, «Havørns Minne», er ansvarleg for minnesteinen.

Bakgrunnsstoff 
 Norges første flyulykke
 Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane, Kulturhistorisk leksikon
 Sogeskrift frå Hyllestad 2006, red. Finn Borgen Førsund, ISSN 0802-6041
 Havørnulukka 16. juni 1936, utgjeve av Havørnprosjektet, 6859 Sørbøvåg, november 2001

Hyllestad kommune
Flyulukker i Noreg
1936 i Noreg
Luftfartsulukker i 1936
Olav Scheflo

Olav Scheflo () var ein norsk politikar og journalist, opphavleg frå Steinkjer. 

Han blei etter sigeren til den radikale fløya i Det norske Arbeidarpartiet (DNA) på landsmøtet i 1918 redaktør i hovudorganet Social-Demokraten (no Dagsavisen) i Oslo. Scheflo var tilhengar av den Tredje Internasjonalen(Komintern), og støtta både medlemskap for DNA i denne, og dei 21 opptaksvilkåra («Moskva-tesene»). I 1921 måtte Scheflo gå av som redaktør i hovudorganet, men blei i staden DNA sin medlem i leiinga for Komintern. Frå 1922 var han også stortingsrepresentant, og parlamentarisk leiar for DNA. 

Ved partikløyvinga i 1923 gjekk han med i Norges Kommunistiske Parti NKP, der han blei vald inn i partileiinga, som Kominternrepresentant (til 1927) og til redaktør i hovudorganet Norges Kommunistblad. Scheflo var politisk relativt moderat, og blei rekna til høgrefløya i NKP. Den indre striden i partiet førte til at han trekte seg som redaktør av hovudorganet i 1926. 

I mars 1928 gjekk Scheflo ut av NKP i protest mot partiet si negative haldning til regjeringa Hornsrud. Frå 1929 var han medlem i DNA, og frå 1931 var han redaktør i partiavisa Sørlandet i Kristiansand.  

Han forsvarte offentleg Lev Trotskij mot åtaka frå både borgarleg og stalinistisk hald da den gamle bolsjeviken hadde tilhald i Noreg i 1935-1936, mens mange i DNA elles var uklare og vaklande, såleis til dømes Martin Tranmæl i hovudorganet Arbeidarbladet. Scheflo var likevel ikkje «trotskist» i tydinga samd med Trotskij i alt. 

Scheflo si bok Den røde tråd i Norges historie gjer greie for hans politiske ståstad, midt i den folkeleg-radikale tradisjonen i Noreg.

Bakgrunnsstoff 
 

Stortingsrepresentantar frå Ap
Stortingsrepresentantar frå NKP
Stortingsrepresentantar for Hedmark
Stortingsrepresentantar 1922-1924
Stortingsrepresentantar 1928-1930
Norske journalistar
Folk frå Steinkjer
Trotskisme

Trotskisme er ei retning innan kommunismen. Dei som kallar seg trotskistar ser på Lev Trotskij som ein stor ideolog. Trotskismen som omgrep oppstod i samband med Trotskij sin kritikk av Stalin sitt styre i Sovjetunionen, og vart først teke i bruk av Trotskij sine motstandarar i interne partikampar i bolsjevikpartiet i andre halvdel av 1920-åra. Trotskisme var òg ei av dei vanlegaste skuldingane mot dei tiltalte under Moskvaprosessane i siste halvdel av 1930-åra. 

Etter at Trotskij vart utvist frå Sovjetunionen i 1929 byrja trotskismen å ta form som ei eiga retning og ein ideologi som skilde seg frå den offisielle sovjetiske marxismen-leninismen. Trotskistane meinte det var dei som representerte den ekte marxismen-leninismen. Det som kjenneteikna dei trotskistiske rørslene var opphavleg analysen av Sovjetunionen som ein degenerert arbeidarstat, Trotskij sin teori om permanent revolusjon og motstanden mot nasjonalisme i sosialistiske parti og kommuniststyrte statar. Opprettinga av Den fjerde internasjonalen i 1938 var eit forsøk på å samla og styrkja desse partia.

På Sri Lanka og i Sør-Amerika har trotskistiske parti fått ein viss storleik og tyngd, og i Brasil er det trotskistiske Democracia Socialista med i regjeringspartiet PT. I Europa er Frankrike det landet der trotskistiske parti har fått størst oppslutnad ved val, med partiet Ligue Communiste Revolutionnaire. Den største trotskistgruppa i Noreg er Internasjonale Sosialister, som i 2008 vedtok å gå inn i Raudt. IS er systerpartiet til det britiske Socialist Workers Party. Dette partiet meiner mellom anna at Sovjetunionen etter at Stalin tok makta - og andre kommuniststyrte land som kom til - vart «statskapitalistiske», og ikkje (lenger) «degenererte arbeidarstatar». 

Ingen trotskistiske parti har vore statsberande eller stått i spissen for ein revolusjon.

Alle trotskistar ser som Trotskij positivt på bolsjevikane sin revolusjon i Russland i 1917, men svært negativt på utviklinga i Sovjetunionen frå midten på 1920-talet, då Josef Stalin samla stadig meir makt i sine hender. Det same gjeld dei fleste andre land der kommunistparti har eller har hatt makta. Etter at Trotskij døydde har trotskismen utvikla seg i ulike retningar, med til dels motstridande synspunkt i sentrale spørsmål. Felles for alle trotskistiske organisasjonar er at dei har opphav i Den fjerde internasjonale. Det er òg skilnader mellom ulike trotskistiske grupper i synet på korleis eit revolusjonært parti bør vera organisert og i synet på samarbeid med andre parti og grupperingar. Dei fleste viktige trotskistiske grupperingar er no opne for samarbeid med andre.

Sjå òg
Stalinisme

Kjelder 
Delar av denne artikkelen bygger på «Trotskisme» frå ,  den 18. februar 2008.  
 
Artikkel i IS-bladet Gnisten , skriven av Tony Cliff 1999

Sosialisme
Politisk filosofi
Kommunisme
Marxisme
Marxistisk teori
Jan P. Syse

Jan Peder Syse () frå Nøtterøy var norsk politikar for Høgre. Han var statsminister for ei koalisjonsregjering saman med Kristeleg Folkeparti og Senterpartiet mellom 1989 og 1990.

Bakgrunnsstoff 
 Kjell Colding, Kjell Hanssen og Lars Roar Langslet (red.). «Vilkår for vekst». Festskrift til Jan P. Syses 60-årsdag. Oslo, 1990.
 

Norske statsministrar
Regjeringa Syse
Norske industriministrar
Statsrådar i Regjeringa Willoch
Høgrestatsrådar
Statssekretærar i Regjeringa Borten
Statssekretærar frå Høgre
Stortingsrepresentantar frå Høgre
Stortingsrepresentantar for Oslo
Stortingsrepresentantar 1969-1973
Stortingsrepresentantar 1973-1977
Stortingsrepresentantar 1977-1981
Stortingsrepresentantar 1981-1985
Stortingsrepresentantar 1985-1989
Stortingsrepresentantar 1989-1993
Stortingsrepresentantar 1993-1997
Leiarar i Unge Høgre
Leiarar for Høgre
Norske advokatar
Norske redaktørar
Formenn av Det Norske Studentersamfund
Gravlagde på Vår Frelsers gravlund
Folk frå Nøtterøy
Sisít

Ein sisít (hebraisk צִיצִת el. צִיצִית [ṣīṣīt]; fleirtal sisijót), òg skrive tsitsit og tzitzis, er ei hjørnefrynse på ein jødisk tallét (bønesjal).

Tekhélet 
Fram til 800-talet hadde sisijót, som generelt er kvite, éin tråd farga med det blåe fargestoffet tekhélet. Etter den tid er tilverkingsmåten for tekhélet vorten gløymd, og rabbanittisk jødedom meiner at ein ikkje kan bruke andre fargestoff for blåfargen i sisijót enn den originale tekhélet. Det er derfor vanlegast i nyare tid å sjå einsfarga kvite sisijót. Etter karaittisk jødedom kan kva blått fargestoff som helst som er lys- og vaskeekte bli bruka til tekhélet. To mindre grupper av rabbanittiske jødar brukar i dag tekhélet i sine sisijót, men båe dei to variantane er sterkt omstridde.

Sjå òg 
 Tallét
 Tekhélet

Jødedom
Birkat hammazón

Birkat hammazón er ei bøn med fire hovudbolkar som blir lesen etter brødmåltid etter jødisk tradisjon.

Bakgrunnsstoff 
 Birkat hammazón på hebraisk med nynorsk omsetjing

Jødiske bøner
Jødisk mat
Bordbøn
Haustjamdøgn

Haustjamdøgn eller haustjamdøger er saman med vårjamdøgn dei døgna då natt og dag er like lange overalt på jorda. Etter haustjamdøgn vert dagane kortare og nettene lengre på den nordlege halvkula, der dagen ofte har markert byrjinga på hausten.

Haustjamdøgn fell ein dag frå 22. til 24. september, alt etter kvar ein er. I regelen er det 23. september, men på ein tidlegare dato mot vest og seinare mot aust.

Markeringar 
Det er vanleg å halda haustfestar rundt denne tida, til dømes hausttakkefest. Ifølgje den gamle norske primstaven fall mattismesse om hausten på 21. september. I wicca feirar ein mabon rundt haustjamdøgn. 

I den franske revolusjonskalenderen, i bruk frå 1793 til 1805, var haustjamdøgn nyttårsdagen. Dette fordi den første franske republikken vart erklært 21. september 1702, og den nye kalenderen med eit nytt år vart rekna for å ha byrja dagen etter.

I austleg asiatisk tradisjon innleier haustjamdøgn ein av 24 delar på lunisolarkalenderen. Denne delen er kjend som qiufen (kinesisk), chubun (koreansk), shubun (japansk) og thu phân (vietnamesisk), som tyder 'haustjamdøgn' eller 'senter'. I Japan er dagen ein offisiell høgtidsdag (秋分の日, shūbun no hi) der ein vitjar familiegravstader og held familieselskap.

Kjelder 
 «Autumnal equinox» på engelsk Wikipedia

Dagar
Haust
Dynamikk i solsystemet
Tid i astronomi
Oktober
Sola i kulturen