alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Frits

Frits og Fritz er mannsnamn opphavleg danna som kortform av Friedrich. Friz kan også vera eit slektsnamn. Frits har norsk namnedag den 10. oktober. 

Namnet Fritz er særs utbreidd i den tyskspråklege verda, og er blitt brukt som kallenamn på tyskarar generelt. Under første verdskrigen var det eit kallenamn på tyske troppar, slik Tommy var det for britiske. Etter andre verdskrigen sokk bruken av namnet i mellom anna Noreg, truleg som reaksjon på den tyske okkupasjonen.

I 2009 var det 621 nordmenn som heitte Fritz og 292 som heitte Frits.

Namneberarar
Fritz Arlberg (1830-1896), svensk songar, operaregissør og komponist
Frits Adam Fredrik Christian Hansen (1841-1911), norsk skulemann og politikar
Frits Thaulow (1847–1906), norsk målar
Fritz Wedel Jarlsberg (1855–1942), norsk jurist og diplomat
Fritz Haber (1868–1934), tysk kjemikar og nobelprisvinnar
Fritz Busch (1890-1951), tysk dirigent
Friedrich Christian Anton «Fritz» Lang (1890–1976), austerriksk-amerikansk filmskapar
Fritz Glarner (1899-1972), sveitsisk-amerikansk målar
Fritz Carl Rieber (1903-1978), norsk føretaksmann
Fritz Cremer (1906-1993), tysk bilethoggar
Fritz Geissler (1921-1984), tysk komponist
Fritz Røed (1928–2002), norsk kunstnar
Fritz Huitfeldt (f. 1939), norsk politikar

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Fritz» frå , og «Fritz» frå  den 9. oktober 2009.  
 

Mannsnamn
Førenamn av tysk opphav
Kortnamn

en:Fritz
es:Fritz
fr:Fritz
nl:Fritz
pt:Fritz
ru:Фриц
Altels

Altels er eit 3 629 m pyramideforma, høgt fjell i Bern-Alpane i Sveits. Grensa mellom kantonane Bern og Valais går over fjelltoppen. Fjellet ligg øvst i dalen Kandertal. Altels er knytt til det litt høgre Balmhorn over ein kvass isrygg. Ganske grei og kort oppstiging fører til at ein tur til Balmhorn gjerne vert kombinert med topptur til Altels òg.

Fjellsoge 
Fyrste stiginga av Altels fann stad 8. juli 1874. Eit klatrelag beståande av fem mann, Hans Hari, Hermann Löhnert, Fritz Ogi, Adolf von Steiger og Friedrich Wyss-Wyss nådde toppen.

Hengebreen på nordvestsida av fjellet, som ligg i ei 44°-skråning, har etter kalving minst to gongar dekt beitemarkane under med ismassar. Breen er det i dag berre restar av i områda kring toppen.

Både menneske og buskap har omkome i israsa:
 Ved brekalving 18. august 1792 miste fire menneske og om lag 100 dyr livet. 
 11. september 1895 styrta om lag 4 millionar kubikkmeter is ned bergsida og beitemarka. Under ismassane omkom 6 menneske (varaordføraren i Leukerbad var ein av dei), samt 158 storfe, 9 svin, eit muldyr og ein hund. Ein minnestein vart reist i beitemarka til minne om 1895-ulykka.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Altels» frå , den 9. oktober 2009. 
 

Fjell i Alpane
Fjell i Sveits
Fjell i Valais
Fjell i Bern
Fiescher Gabelhorn

Fiescher Gabelhorn er eit 3 876 m høgt fjell i Bern-Alpane i Sveits. Fjellet ligg i kantonen Bern.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Fiescher Gabelhorn» frå , den 9. oktober 2009.

Fjell i Alpane
Fjell i Sveits
Fjell i Bern
Bern-Alpane
Sjeminí ‘aṣéret

Sjeminí ‘aṣéret (hebr. שמיני עצרת, 'den åttande dagen', uttalt shemini atzeret i sefardisk tradisjon og shmini-atseres i askenasisk) er ei jødisk høgtid som fell like etter sukkót, den 22. tisjré.

Den viktigaste skikken på denne dagen er ei bøn for regn, teffilat gesjrem, under den særskilde gudstenesten for dagen. 

Dagen blir ofte rekna som ei eiga høgtid, skild frå sukkót. Han blir feira saman med simḥàt Torá i Israel og reformjødedom, medan denne høgtida kjem den neste dagen i den jødiske diasporaen.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Shemini Atzeret» frå , den 9. oktober 2009. 
 

Tisjré
Jødiske høgtider
Haustfestar
Namnet Roland

Roland er eit mannsnamn med tysk opphav, samansett av «Ro-» som tyder 'ære, ry' og eit etterland som tyder 'djerv'.

Bruken av namnet i Noreg 
I folketeljinga i 1801 vart 58 personar manntalsførte med namnet Roland, 40 av dei budde i Nord-Trøndelag.

I teljinga frå 1900 var det 82 personar som het Rolan(d), også då over halvparten i Nord-Trøndelag. 

I 2009 er det 202 menn som har Roland til første fornamn, 8 heiter Rolan.

Kjende namneberarar 
 Roland, figur i Rolandskvadet og i folkevisa Roland og Magnus kongjen.
 Roland Delattre (1532-1594), flamsk renessansekomponist
 Roland Garros (1899-1918), fransk pilot frå første verdskrigen
 Roland Barthes (1915-1980), fransk filosof og litteraturkritikar
 Roland Utbult (f. 1951), svensk musikar og riksdagsmann
 Roland Emmerich (f. 1955), tysk filmregissør
 Roland Ratzenberger (1960-1994), austerriksk Formel-1-førar

Sjå òg 

 Folketeljingar i Digitalarkivet

Andre kjelder 
 Olav Veka: Namneboka (Det Norske Samlaget, 1991) ISBN 82-521-3604-4

mannsnamn
 førenamn av tysk opphav
Lunningsplass

Lunningsplass, eller velteplass, er ein stad der ein mellomlagrar tømmer som vert køyrd fram etter hogst. Lunningsplassar ligg ofte ved ein offentleg veg eller ein skogsbilveg med stor nok bereevne til at tømmeret kan hentast med tømmerbil.

Når ein driv etter stammelunningsmetoden, som er ei vanleg driftsform i Noreg, vert tømmeret køyrt fram til ein lunningsplass med ein stammelunnar eller med ein landbrukstraktor utstyrt med vinsj. I flatt lende er det meir vanleg å nytta ein lastetraktor eller ein landbrukstraktor med tømmerhengar.

Tømmeret som vert henta ut gjennom vinteren vert ofte liggande på lunningsplassen til våren kjem. Men om bereevna til vegen fram til lunningsplassen er dårleg, lyt ein henta tømmeret før telen går om våren.

Skogbruk
Roland og Magnus kongjen

Roland og Magnus kongjen er ein norsk folkevisevariant av balladen «Rolandskvadet». Den originale balladen er dikta på 1100-talet, den norske varianten går attende til ei norrøn attdikting på prosa av dei franske kjempevisene om Karl den store, i Noreg kalla Karlamagnus saga. 

Visa tar utgangspunkt i ei historisk hending, om slaget på Roncevaux ved Pyreneane der markgreve Roland fall. I i den norske folkevisa er slagstaden kalla Ronsevollen, og Karl den store vert kalla Magnus kongjen. Dei historiske detaljane er for ein stor del blitt borte på vegen til den norske folkevisa. I visa får vi høyre om Roland som fer over havet for å slåst mot heidningane, vi får høyre mykje om slaget, om Roland som fell og om freistnaden på å taka sverdet or handa hans.

Visa er, slik ho vart nedskriven like etter år 1800, notert med 28 vers, kvart på fire liner, utan omkved. Versa er grupperte i sju bolkar.

Kjelder 
 Knut Liestøl og Moltke Moe (1920): Norske folkevisor

Norske folkeviser
Mellomalderballadar
Roland
Jordbor

Jordbor er ein bor som vert nytta for å bore i jord, for å laga hol for gjerdestolpar og liknande. 

Det finst ulike typar. Små jordbor, drevne med handmakt, vert nytta til lett hagearbeid og liknande. Ein kraftigare type er utstyrt med ein liten bensinmotor, slik at dei kan nyttast der ein ikkje kjem til med større maskinar. Traktormonterte jordbor vert nytta innan jordbruk, til arbeid i parkar og liknande. Den traktormonterte typen vert  dreven frå kraftuttaket på traktoten, eller men ein hydraulikkmotor. Det finst òg jordbor som vert monterte på gravemaskinar og sjølvgåande jordbor. Dei større typane vert nytta for å bora hol for fundamentpålar.

Sjå òg 
 Bor
 Fjellbor
 Isbor

Jordbruksmaskinar
Anleggsmaskinar
Kommunalmaskinar
Isbor

Isbor er ein bor som vert nytta til å bora hol i isen for å fiska. Tidlegare var det vanleg å hogga hol med ei øks eller ein barkspade. Føremone med å nytta isbor er at det går snøggare og lettare å koma gjennon isen. Isbor vert i stor grad nytta for isfiske på vatn, men òg i nokon grad for isfiske på tilfrosne fjordar.

Sjå òg 
 Jordbor
 Fjellbor

Borar
Fiske
Minebor

Fjellbor, eller minebor, er ein bor som vert nytta for å bora i stein og fjell. I fleire hundre år til langt inn på 1900-talet vart boring i stein og fjell utført manuelt, ved å slå på boret med ein feisel.
Ein laut vera to mann, ein til å slå og ein til å halda og snu boret. Då det på 1950-talet kom trykkluft- og bensindrivne fjellboremaskinar vart det slutt på å nytta feisel.

Kjelder

Sjå òg 
 Fjellboremaskin
 Fjellborerigg

Anleggsreiskapar
Gruvedrift
Uksenøya

Uksenøya, også kalla Oksnøya, ligg i Ålesund kommune på Sunnmøre, og har eit flatemål på om lag 108 kvadratkilometer. Den er den største av dei øyane som utgjer Ålesund. Ålesund sin vestlege del av øya er på om lag 62 km², og Skodje sin austlege del på om lag 46 km².

Øya er relativt lang og smal, om lag 26 km lang, frå Nørvasundet i vest til Dragsundet i aust.

Det om lag 7,48 km² store Brusdalsvatnet ligg om lag midt på øya. Brusdalsvatnet er langt og smalt, knapt 10 km langt og om lag 1,3 km breitt på det breiaste. Brusdalsvatnet er drikkevasskjelda til Ålesund kommune.

Øya har brusamband med fastlandet i Dragsundet, der E39 som går saman med E136 går over til fastlandsdelen av Skodje kommune. E39 og E136 skil lag på Moa i Ålesund, der E136 går vidare vestover til Ålesund sentrum, med bru over Nørvasundet til Nørvøya. På Moa går E39 sørover til Vegsundbrua over til Sula kommune, og med vidare samband sørover med ferje til Ørsta kommune. Frå Blindheim går Riksveg til Magerholm med ferjesamband til Ørsneset i Sykkylven kommune. Riksveg går vidare til Valle i Skodje nær Dragsundet, der det er kryss med E39/E136.

Den delen av øya som ligg i Ålesund kommune høyrde fram til 1968 til dåverande Borgund kommune, som då vart slått saman med Ålesund. Det har skjedd ei svært stor utbygging på øya, både når det gjeld bustader og næringsliv. Eit av dei største kjøpesentera i landet ligg på Moa.

Tre av dei 7 bydelane i Ålesund ligg på øya:
 Nørvasund ca. 4.000 innbyggjarar
 Spjelkavik og omland ca. 12.000 innbyggjarar.
 Indre Borgund: ca. 8.000 innbyggjarar. (Omfattar Blindheim, Flisnes, og Emblem, i tillegg til dei små øyane Humla og Tørla.)

Folketalet på den delen av Uksenøya som ligg i Ålesund kommune er såleis om lag 24.000.

Namnet 
Mange mindre øyar med namn som Usksnøya, Yksnøya eller Oksøy, har fått namnet fordi dei har vorte brukte til oksebeite. Denne øya er så stor at namnet må eit anna opphav. Hans Strøm skriv i Søndmørs Beskrivelsebeskrivelse at på garden Hesseberg «sees 3 store, runde og jevnsidesliggende stene, kaldt Øksne, av hvilke den store halvø hvorpaa gaarden ligger, har i gamle dage vært kaldt Øksenø, fordi den da blev anset som en ø.»

Fotnoteliste

Kjelder 
 Kristian Bugge: Om namnet "Yksnøy" (Oksenøen).Tidskrift for Sunnmøre historiske lag 1916 - 1917. 8-9de aargang.

Øyar i Ålesund
Øyar på Sunnmøre
Nesthorn

Nesthorn er eit 3 822 m moh høgt fjell i Bern-Alpane i Sveits. Fjellet ligg i kantonen Valais. Nesthorn ligg inneklemt mellom andre og høgre fjelltoppar, og er såleis lite synleg frå dalane i kring.

Geografi 
Nesthorn ligg i den sørlege delen av Bern-Alpane, mellom Lötschental i vest og dalen med Aletschgletscher i aust. Fjellet er i nord omkransa av Beichgletscher, ein bre som renn ned i Oberaletschbreen. Opp frå desse breane reiser Nesthorn seg i ein bratt fjellvegg, som er delvis bredekt. Mot vest fører ein fjellkam over Gredetschjoch til Breithorn ved Lötschental. Under sørskråninga ligg Gredetschgletscher. Nesthorn reiser seg opp for nordenden av dalen Gredetschtal. Denne u-dalen går ti kilometer beint mot sør og så fem kilometer mot vest, der han munnar ut ved Brig i Rhone-dalen. Noko nordaust for Nesthorn ligg Aletschhorn, ein vestleg granne er Bietschhorn.

Klatresoge 
Fyrste bestiginga av Nesthorn fann stad 18. september 1865. To britar, B. George og H. Mortimer hadde då fylgje med dei lokale fjellførarane Christian Almer og Ulrich Almer. Dei klatra vestegga til toppen av fjellet.

Normalruta til Nesthorn går nettopp langs vestegga, som ein når via Gredetschjoch (3508 moh). Til Gredetschjoch kjem ein antan frå Oberaletschhütte over Beichgletscher kryssande talrike bresprekker, eller frå Baltschiederklause over Baltschiederlicka. Denne kan ein nå over Gredetschgletscher.

Nordveggen på Nesthorn består for ein stor del av Aar-granitt. Noko som opnar for god sikring for klatrarar, i motsetning til det klatrarar opplever i mange andre nordveggar i dei sveitsiske Alpane.

Bietschhorn, Nesthorn og fjelltoppane i kring er lite besøkt, samanlikna med 4000-meters-toppane som ligg lenger nord.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Nesthorn» frå , den 10. oktober 2009. 
 

Bern-Alpane
Fjell i Alpane
Fjell i Sveits
Fjell i Valais
Sattelhorn

Sattelhorn er eit 3 745 m moh høgt fjell i Bern-Alpane i Sveits. Fjellet ligg i kantonen Valais, øvst i dalen Lötschental.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Sattelhorn» frå , den 10. oktober 2009. 
 

Fjell i Alpane
Fjell i Sveits
Fjell i Valais
Schinhorn

Schinhorn er eit 3 797 m høgt fjell i Bern-Alpane i Sveits. Fjellet ligg i kantonen Valais, øvst i dalen Lötschental.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Schinhorn» frå , den 10. oktober 2009. 
 

Fjell i Alpane
Fjell i Sveits
Fjell i Valais
Feisel

Feisel er ein mellomting mellom ein stor hammar og ei lita slegge, som vart nytta for å slå på minebor.

Kjelder 

Anleggsreiskapar
Anleggsreiskap

Anleggsreiskapar er reiskapar som vert nytta for anleggsarbeid. I eldre tid var dei fleste anleggsreiskapar handreiskapar og hestereiskapar, medan det i dag for det meste vert nytta anleggsmaskinar.

Sjå òg 
 Anleggsmaskin

 
Bygg og anlegg
Reiskapar
Greip

Greip er ein spadeliknande handreiskap med tindar istaden for tett blad, slik at reiskapen fungerer som ein gaffel. Han vert nytta innan jordbruk, hagebruk og gartneri for å for å løyse opp jorda, handsama husdyrmøkk, kompost og anna gjødning, for å grave opp og handsama potetar og liknande. Høygaffelen, som vert nytta til å handsame gras og høy, er ein liknande reiskap.

Dei eldste greipene var laga av tre, medan dei i dag vert laga av stål. Den eldste greipen i Noreg som er teke vare på, vart funne i vikingtidsgrava som romma Osebergskipet, og var skåre ut i eitt stykkje tre med to tindar.

Ordsoge 
Ordet greip kan brukast både i hannkjønn, hokjønn og i inkjekjønn - både ein, ei og eit greip er god norsk. Ordet greip har språkleg samanheng med ordet «å gripe».

Annan bruk av ordet 
Med uttrykket «det heng ikkje på greip» meiner vi at det ikkje er hald i ei utsegn.

Kjelder 

Landbruksreiskapar
Jordbruksreiskapar
Gartnarreiskapar
Hagereiskapar
Blekkbytte

Blekkbøtte, eller sinkbøtte, er ei bøtte laga av forsinka stålplater. 

Hushaldsreiskapar
Lagring
Hushald
Husdyrhald
Ilåt
Borerigg

Borerigg er utstyr som vert nytta for å bora i jord og fjell. Det finst mange ulike boreriggar, tilpassa ulike oppgåver. Boreriggar for laust fjell skil seg frå riggar for hardt fjell. Storleiken varierer kraftig etter bruksområdet, frå små transportable boreriggar til store stasjonære riggar bygde på staden. Oljeboreplattformene i Nordsjøen er i røynda ovstore boreriggar, som i noko grad er flyttbare. Boreriggar for boring etter vatn til dømes er ikkje større enn at dei kan transporterast på, eller slepast av, ein lastebil.

Fjellboreriggar 

Fjellboreriggar vert nytta for å bora i stein og fjell, i samband med vegarbeid, utspenging av tomter og liknande. Boret, som vert drive av hydraulikk, er plassert på ei hydraulisk manøvert arm. Moderne maskinar har vakuumavsug og oppsamling for borestøvet. Dei har ofte beltedrift for at dei skal kunna ta seg fram i ulendt terreng.

Tunnelboreriggar 

Tunnelboreriggar vert nytta for boring i samband med tunneldriving. Tidlegare vart det nytta manuelle fjellboremaskinar for å bora hol for dynamitt når det vart drive tunnellar gjennom hardt fjell. I dag vert det som oftast nytta tunnelboreriggar som borar fleire hol samtidig. Når in har bora nokre meter vert hola fylte med dynamitt for å spreng ut det stykket som er bora.

Vassborerigg 

Vassboreriggar vert nytta for å bora etter grunnvatn til føremål som vatn til hushaldningar, industri og jordvarmepumper.

Oljeborerigg 

Oljeboreriggar vert nytta til å bora brønnar for å påvise eller å nytte ut råolje og naturgass frå den ytre jordskorpa. Det finst mange ulike typar oljeboreriggar, både flyttbare riggar på land, riggar på fartøy og plattformer til havs. Nokre riggar kan vera plasserte på faste oljeboreplattformer eller plasserte direkte på havbotnen.

Sjå òg 
 Minebor
 Jordbor
 Tunnelboremaskin

Anleggsmaskinar
Petroleumsgeologi
Gletscherhorn

Gletscherhorn er eit 3 983 m høgt fjell i Bern-Alpane i Sveits. Grensa mellom kantonane Bern og Valais går over fjelltoppen.

Gletscherhorn ligg sør for Jungfrau, mot sørvest er han over Gletscherjoch knytt til Äbeni Flue. Mot nord fell hornet i ein 1200 meter høg vegg, vidare i bratte bergsider, 2 800 meter ned i Lauterbrunnental. På sørsida ligg snøbreane Gletscherhornfirn og Kranzbergfirn, den berglendte søraustegga skil desse frå kvarandre. Breane renn i hop nedanfor søraustegga og munnar ut i Grosser Aletschfirn. Lenger mot sør tronar Aletschhorn med sin mektige nordvegg over Grosser Aletschfirn.

Klatresoge 
Gletscherhorn vart klatra fyrste gongen den 15. august 1867 av James John Hornby og Christian Lauener. Klatreturen gjekk opp vestegga.

Normalrutene til topps går over høvesvis søraustegga og vestegga. Begge rutene må seiast å vere lange, og byr elles på noko krevjande klatring. Nordveggen på Gletscherhorn er ein ytterst krevjande tur, både kva gjeld klatring på berg og på is, bre.

Gletscherhorn vert sjeldan klatra. Noko fordi det i alle høve er rett krevjande, så kjem det forhold at han er omgjeven av meir kjende toppar, og kanskje spelar det inn at han manglar nokre høgdemeter på å vere 4000-meters-topp.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Gletscherhorn» frå , den 10. oktober 2009. 
 

Fjell i Alpane
Fjell i Sveits
Fjell i Bern
Fjell i Valais
Bern-Alpane
Grosshorn

Grosshorn er eit 3 780 m høgt fjell i Bern-Alpane i Sveits. Fjelltoppen ligg om lag midtvegs i Lauterbrunnen-veggen, som reiser seg på søraustsida av dalføret. Grensa mellom kantonane Bern og Valais går over fjelltoppen.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Grosshorn» frå , den 10. oktober 2009. 
 

Fjell i Alpane
Fjell i Sveits
Fjell i Bern
Fjell i Valais
Bern-Alpane
Agassizhorn

Agassizhorn er eit 3 946 m høgt fjell i Bern-Alpane i Sveits. Fjelltoppen ligg i forlengjinga av nordvestegga frå Finsteraarhorn, som ligg knapt 1500 m unna. Agassizjoch (3749 m) skil dei to toppane. Grensa mellom kantona Bern og Valais går over fjelltoppen.

Ruta til topps går frå Finsteraarhornhütte, og så i vest over Fieschergletscher. Derifrå held ein seg langs austranda av breen til over fjellryggen. Så i nordaustleg retning opp eit brefelt rikt på sprekker til Agassizjoch. Undervegs må ein her halde godt til venstre, grunna faren for isras. Derifrå langs søraustegga til toppen.

Fjellet har fått sitt namn etter breforskaren Louis Agassiz.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Agassizhorn» frå , den 10. oktober 2009. 
 

Bern-Alpane
Fjell i Sveits
Fjell i Valais
Fjell i Alpane
Wellhorn

Wellhorn er eit 3 191 m høgt fjell i Bern-Alpane i Sveits. Fjellet ligg i kantonen Bern.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Wellhorn» frå ,  den 10. oktober 2009.  

Bern-Alpane
Fjell i Alpane
Fjell i Sveits
Fjell i Bern
Tanke

Ein tanke er ei førestilling i medvitet. Ved å tenkja kan individ tolka og hanskast med det dei oppfatter av omverda, til dømes sanseopplevingar, førsstillingsbilete, kjensler eller verbale symbol. Gjennom fantasi kan ein også tenkja seg nye idear som har utspring i sinnet og ikkje i omverda. Kognisjon viser til tenking og fleire andre prossessar utførte av nevronar i hjernen.

Psykologi 

Tenking er eit eige forskingsfelt innan kognitiv psykologi. Når ein har interessa vendt mot den ytre åtferda som avspeglar resultatet av tankeprosessane, snakkar ein gjerne om problemløysing. Tenking blir påverka av ei rekkje miljømessige og personlegdomssmessige faktorar, og i visse former for psykiske lidingar kan det oppstå alvorlege tankeforstyrringar.

Forsking på tenking har mykje dreidd seg om to representasjonssystem: det verbale, eller tenking i ord, og det visuelt førestillingsprega, eller tenking i bilete. Verbal tenking er ein rimeleg rask, sekvensiell og temporal prosess. Visuell tenking er ein seinare, parallell og spatial prosess. 

Ei anna vanleg inndeling av former for tenking går på skilnaden mellom frittflytande og dirigert tenking. Den frittflytande tenkinga er assosiativ, springande og lystorientert (draum, fantasi); den dirigerte er målretta og røyndomsnær (problemløysing).

Filosofi 
Innan filosofi er tenking tradisjonelt forstått som aktiviteten til medvitet i motsetnad til medvitet sin meir passive og mottakande rolle i åskoding (intuisjon) eller sansing. Det har vore særs delte meiningar om kva denne aktiviteten består i: ein indre dialog med seg sjølv (Platon), ei slags jamføring av medvitsinnhald eller «idear» (Locke, Hume), ei form for kalkyle eller rekning (Leibniz), handsaming av sanseinntrykk ved hjelp av omgrep (Kant), ein symbolfunksjon ved hjelp av teikn som representerer noko anna enn seg sjølv (Cassirer), eller ei verksemd som er meir eller mindre identisk med fornuftig og tenleg språkbruk (eit utbreitt synspunkt i dag). Ifølgje dei to siste oppfattingane blir forståinga av symbolbruk og språkbruk nøkkelen til forståinga av tenking.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

Kognisjon
Filosofi
Psykologi
Hjernen
Opphavleg omsett med Apertium
Grunnleggjande metafysikk
Beau de Rochas-syklusen

Beau de Rochas-syklusen er ein termodynamisk syklus, oppkalla etter den franske ingeniøren Beau de Rochas, som fyrst publiserte teorien attom prosessen. 
Beau de Rochas-syklusen vert nytta i stempelmotorar med innvendig forbrenningar, der forbrenninga foregår under (tilnærma) konstant volum.

Prosessar i syklusen 
Syklusen er sett saman av fire termodynamiske prosessarar:
 1 - 2 : Isentropisk prosess - kompresjon av luft-gassblandinga (mekanisk energi vert tilført).
 2 - 3 : Isokor prosess - termisk energi vert tilført frå forbrenning av drivstoff og trykket i sylinderen aukar, Isokor sidan Volumet er konstant. 
 3 - 4 : Isentropisk prosess - energi vert levert til omgjevnadane ved at ekspansjon av luft-gassblandinga set stemplet i rørsle. 
 4 - 1 : Isokor prosess - trykkfall når eksosen vert sleppt at av sylinderen, Isokor sidan V er konstant.

Det som kjenneteiknar Beau de Rochas-syklusen er at forbrenninga skjer under konstant trykk. I forbrenningsmotorar som syg inn ei luft-gassblanding føregår forbrenninga med tilnærma konstant trykk, så desse arbeider etter Beau de Rochas-syklusen. Dette gjeld både firetaktsar og totakts forgassar- og gassmotorar, så frå ein termodynamisk ståstad er det ikkje nokon skilnad på desse. Begge typane arbeider etter Beau de Rochas-syklusen. Det som skil totakts og firetaktsmotorar er måten dei kvittar seg med eksosen og fyller sylinderen med frisk luft-gassblanding.

Soge 
Beau de Rochas-syklusen vert ofte feilaktig referert til som Ottoprosessen, etter Nikolaus August Otto. Grunnem til dette er at Otto lenge vart rekna som oppfinnaren av firetaktsmotoren, som Christian Reithmann hadde funne opp 17 år tidlegare. Men det var Beau de Rochas som hadde den naudsynte teoretiske kunnskapen til å forstå syklusen frå ein termodynamiske ståstad. Arbeidet til Reitmann og Otto var av meir eksperimental karakter.

Praktisk bruk 
Beau de Rochas-syklusen ligg til grunn for gassmotorar, forgassarmotorar og bensinmotorar med drivstoffinnsprøyting.

Sjå òg 
 Dieselsyklusen
 Seiliger-Sabathé-syklusen

Termodynamiske syklusar

fr:Cycle de Beau de Rochas#Étude thermodynamique