alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Adam Smith

Adam Smith () var ein skotsk filosof og samfunnsøkonom (sosialøkonom), og blir rekna som grunnleggjaren av økonomisk liberalisme. Adam Smith var fødd i Kirkacaldy i Fife i Skottland. Den eksakte fødselsdatoen hans er ukjend, men han vart døypt 5. juni 1723. Smith vart namngjeten som grunnleggjar av samfunnsøkonomien på grunn av boka Wealth of Nations (på norsk 'Velstanden til nasjonane') skriven i 1776.

Biografi 

I 1751 vart Smith utnemnd som professor i logikk ved Glasgow universitet, og året etter vart han professor i moralfilosofi. Som professor underviste han i felta etikk, retorikk, juss og politisk økonomi. I 1759 gav han ut boka The Theory of Moral Sentiments (på norsk 'Moralske kjensler'), som gjorde Smith vidgjeten som filosof både i Storbritannia og på kontinentet, og som kom i heile seks opplag berre i Smith si levetid. Denne boka tok opp kva som styrer kjenslene og handlingane våre, og korleis menneske fungerer i høve til kvarandre i samfunnet. 

Smith flytta til London i 1776, der han utgav boka som har den fulle tittelen «An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations», som omhandlar det forfattaren meiner er dei positive konsekvensane av økonomisk liberalisme. Ho dekte tema som eigeninteresse, korleis marknaden fungerer og kor viktig frihandel og internasjonal spesialisering etter forfattaren sitt syn er.

Hans marknadsliberalisme går ut på at det beste for samfunnet er om politiske styresmakter ikkje får blande seg borti den frie utfaldinga av marknadskreftene og marknadsmekanismen, «lova» om tilbod og etterspurnad. Økonomisk liberalisme har som føresetnad ein kapitalistisk økonomi, med privat eige av dei viktigaste produksjonsmidla. Det er altså eit program for mest mogleg uregulert kapitalisme. 

”Wealth of nations” etablerte økonomien som eit eige fag med den frie marknaden som utgangspunkt.

Litteratur

Adam Smith i norsk omsetjing (bokmål) 

 Smith, Adam: Verker i fire bind. Omsatt av Åshild Sonstad. Sonstad Forlag. Trondheim, 2007-8.
 Smith, Adam: Moralske følelser Bind 1. Omsatt av Åshild Sonstad. Sonstad Forlag. Trondheim, 2006.

Adam Smith i engelsk originalutgåve 

 The Glasgow Edition of the Works and Correspondence of Adam Smith in 7 volumes. Oxford University Press. Oxford, 1976.
 Theory of Moral Sentiments (1759). 
 An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations (1776) 
 Essays on Philosophical Subjects (publisert posthumt 1795) 
 Lectures on Jurisprudence (publisert posthumt 1904 / 1976)

Bakgrunnsstoff 
 Adam Smith på norsk - www.adamsmith.no 

 biografi frå «Concise Encyclopedia of Economics»
 Smith sine verk 
 Brad deLong si Adam Smith-side 
 The Adam Smith Institute (Adam Smith-instituttet)
 The Wealth of Nations frå The Library of Economics and Liberty 
 The Wealth of Nations fråMondo Politico Library 
 The Wealth of Nations  

Sekundærlitteratur om Adam Smith

 Buchan, James: The Authentic Adam Smith: His Life and Ideas (Norton, 2006)
 Haakonssen, Knud: Adam Smith. (Ashgate Publishing, 1998)
 The Cambridge Companion to Adam Smith (Cambridge University Press. Cambridge, 2006)

Britiske økonomar
Britiske filosofar
Skotske filosofar
Folk frå Kirkcaldy
Kjemisk sambinding

Ei kjemisk sambinding inneheld to eller fleire atom, minst to av desse frå ulike grunnstoff, som er kjemisk bundne til kvarandre. Det nye stoffet (produktet) har andre eigenskapar enn utgangsstoffa.

Modellar for kjemisk sambinding 

I ein modell for kjemisk binding vert oktettregelen nytta. Denne går ut på at atoma deler elektron slik at dei alle får åtte valenselektron, difor er det berre edelgassane som kan framstå på eigenhand utan binding til andre atom. Dei atoma som ikkje oppfyller oktettregelen dannar binding til andre atom. Dei kan binda seg til atom av det same eller andre grunnstoff. Viss atoma er like får ein ei form av grunnstoffet. Det finst kjemiske sambindingar med fleire eller færre elektron enn oktettregelen skulle tilseia.

Ein annan måte å forklara kjemisk sambinding er å nytta orbitalteori.

Eksempel på kjemiske sambindingar 

Nokre eksempel på kjemiske sambindingar er vatn H2O, som består av 2 hydrogenatom og 1 oksygenatom eller monosakkarid som C6H12O6 som har 6 karbonatom 12 hydrogenatom og 6 oksygenatom.

Ein kan dela kjemiske sambindingar inn i grupper som til dømes:
 Alkoholar
 Basar
 Oksid
 Organiske sambindingar
 Salt
 Syrer
 Uorganiske sambindingar

Bakgrunnsstoff 

Kjemi
København

København er hovudstaden og den største byen i Danmark, og har rundt ein halv million innbyggjarar. I København finn ein det danske folketinget og regjeringa, og her bur òg dronninga. København har alltid vore ein viktig by i dansk historie, sjølv om han ikkje alltid har vore hovudstad. Han er i dag også hovudbyen i Storkøbenhavn, med 1,3 millionar innbyggarar (2016). 

København ligg ved Øresund på austkysten av Sjælland, og ein kan sjå over sundet til Skåne i Sverige. Sidan 2000 har han hatt bil- og togsamband med Malmö over Øresundbrua.

Namn 
Byen blei først berre kalla Havn, Hafnia på latin. Grunnstoffet hafnium er kalla opp etter byen. Namnet Københamn kjem frå Købmandshavn, og det engelske Copenhagen kjem frå Kopenhagen, den plattyske forma av det nye namnet. På norsk har namnet òg vorte skrive Kjøpenhavn, Køpenhamn, Kjøpenhamn og Køpenhavn.

Historie 
København skal ha vore grunnlagd rundt år 1000 av Svend Tveskæg eller Knud den Store, og var opphavleg eit fiskevær. I 1167 fekk biskop Absalon ansvaret for byen, og bygde si «Borg ved Havn». København låg midt i det danske riket heilt til Danmark tapte Skåne, Halland og Blekinge til Sverige.

Åtak 
København er blitt utsett for åtak og kringsetjing fleire gonger. Hanseatane prøvde fleire gonger å ta byen. Karl X av Sverige kringsette han i 1658-59, men måtte til slutt gje opp. Den britiske og danske marinen hadde eit sjøslag i byhamna i 1801, og i 1807 bomba britane byen for å hindra at den danske flåten skulle hjelpa Napoleon; fleire hundre menneske vart drepne og bygningar vart øydelagde. Under den andre verdskrigen var byen okkupert av tyske styrkar.

Kultur

Bygningar og institusjonar 

 Amalienborg slott
 Fristaden Christiania
 Københavns Havn
 Københavns Zoo
 Det danske nationalmuseet
 Ny Carlsberg Glyptotek
 Rundetårn
 Tivoli i København
 Tycho Brahes planetarium

Styresmakter
Borgarmeister er Frank Jensen (2018).

Kjende personar frå København 
 Kong Fredrik VIII av Danmark
 Dronning Margrethe II av Danmark
 Dronning Anne-Marie av Hellas
 Kronprins Frederik av Danmark
 Hans Christian Andersen
 Karen Blixen, forfattar
 Niels Bohr, vitskapsmann
 Aage Bohr
 Tycho Brahe, vitskapsmann
 Nikolai Grundtvig
 Ludvig Holberg, forfattar
 Iben Hjejle
 J.C. Jacobsen, grunnla bryggeriet Carlsberg
 Søren Kierkegaard, filosof
 Jakob Nielsen
 Ole Rømer
 Jørn Utzon, arkitekt
 Hans Christian Ørsted

Bakgrunnsstoff 

Byar i Region Hovedstaden
Hovudstader i Europa
 
Hamnebyar ved Austersjøen
Europeiske kulturhovudstader
Øresundsregionen
Medaljen for edel dåd

Medaljen for Edel Dåd vart stifta ved kongeleg resolusjon 19. august 1885. Denne blir delt ut for heiderlege handlingar i samband med berging av liv eller likeverdig handling. Han er delt i gradane gull og sølv. I gull blir han delt ut for usedvanleg framifrå bergingsdåd der redninga har vore til fare for livet til den som utførte berginga. Begge medaljane er utstyrte med krone. På adversen er Kong Harald V sitt portrett med omskrifta «Harald V, Norges Konge». På reversen er det ein eikekrans som slyngar seg om orda «For edel dåd». Medaljen skal berast i band med dei norske nasjonalfargane.

Sjå òg 
 Tildelingar av Medaljen for edel dåd

Norske ordenar og medaljar
 
Prisar og utmerkingar skipa i 1885

Sjå òg 
 Medaljen for Edel Dåd i gull
 Liste over tildelingar av Medaljen for edel dåd.

Norske ordenar og medaljar
  
Prisar og utmerkingar skipa i 1885
Politiets heiderskross

Politiet sin heiderskross, Politiets hederskors er ein norsk medalje som vart delt ut av Politidirektøren. Medaljen vart innstifta 1. mars 2002, og avvikla i 2012. Medaljen kunne delast ut til norsk politipersonell som i politimessig samanheng har bidrege til å hindre tap av menneskeliv eller å avverje skader på materiell og eigedom med å vise seg som rådsnar under farlege tilhøve. Den kan òg delast ut til politipersonell som har vist personleg dugleik og mot utover det ein kan krevje under farlege tilhøve. Medaljen blir delt ut post mortem til alle som har mista livet under utføringa av farefulle politimessige tenesteoppdrag. Medaljen er forma som ein kross i gylt metall og kvit emalje. Adversen har kvite krossarmar. I sentrum av krossen er emblemet til Politietaten i raud emalje. Bak krossvengene er det prega gylt eikelauv. På reversen står det «HONOR ET MERITUM» (ære og innsats). Medaljen har eit oppheng som er forma som eikelauv med eikenøtt og ein gjennomgåande ring. Bandet er i svart og med to 2 mm breie, gule, vertikale striper ytst på kvar side.

Bakgrunnsstoff
 Bilete og statuttar frå Politiet sitt regelverk 

Norske ordenar og medaljar
Politi
Prisar og utmerkingar skipa i 2001
Mio

Mio kan vera både manns- og kvinnenamn. Dei er lite utbreidd i Noreg, der det i 2008 berre var 22 menn og 4 kvinner som heitte Mio.

Bakgrunn

Namnet kan koma frå det italienske eller spanske ordet for 'min' (maskulinum), mio, og kan sjåast på som ei mannleg form av namnet Mia. 

I Japan er Mio eit namn sett saman av 美 (mi), 'vakker', og 桜 (ou) 'kirsebærblom' eller 緒 (o) 'tråd'. Tydinga blir gjerne oppgjeve som 'trippeltråd'.

Kjende namneberarar
Mio er mest kjend som tittelkarakteren i barneboka Mio, min Mio (1954) av Astrid Lindgren. Dette namnet er det rette namnet til guten som til dagleg blir kalla Bo Vilhelm Olsson.

Michael Mio Nielsen (f. 1965) med kallenamnet Mio, dansk fotballspelar.

Annan bruk
Mio er også namnet på ein epletype utvikla i Sverige og kalla opp etter Lindgren-figuren.

Mio Möbler er ein svensk møbelkjede.

Kjelder
Behind the name
Japanese Girls' Names
 Engelsk og Svensk Wikipedia

Bakgrunnsstoff

Mannsnamn
kvinnenamn
japanske personnamn

Astrid Lindgren-figurar

en:Mio
Mio, min Mio

Mio, min Mio er Astrid Lindgrens roman om ein foreldrelaus gut som ikkje føler seg heime i Stockholm, og som i staden finn ein far, ein venn og ein heim i Landet i det fjerne. 

Bo Vilhelm Olsson, eller berre Bosse, er eit adoptivbarn som ikkje trivst med foreldra sine, namnet sitt, eller livet sitt. Ein dag mens han sit på ein benk i Tegnérlunden finn han ei flaske. Han opnar henne og ut kjem ein ande. Ein ande som kjem frå Landet i det fjerne. Bosse får følgje med anden til Landet i det fjerne, og der treffer han den eigentlege faren sin, Far Kongen. Men far hans kallar han for Mio, for det er det verkelege namnet hans.

I Rosengården treffer han ein gut som heiter Jum-Jum, som likaer heilt på vennen Benka heime i Stockholm. Alt er vedunderleg i Landet i det fjerne, men sorgfuglen fortel at alt ikkje er som det skal. Den vonde Kato har teke born til fange og gjort dei om til fuglar som i all æve skal sirkle rundt den store svarte borga hans. Saman rir Mio og Jum-Jum i veg på hesten Miramis for å slåst mot Kato.

Boka Mio, min Mio av Astrid Lindgren (1954) vart illustrert av Ilon Wikland. Boka kom på norsk med same tittel i 1955.
Filmen med same namn kom 1987 i regi av Vladimir Grammatikov.

Verk av Astrid Lindgren
Svensk barnelitteratur
Svenske filmar
Filmar frå 1987
Bøker frå 1954
Forsvarets medalje for internasjonale operasjonar

Forsvaret sin medalje for internasjonale operasjonar vart stifta 9. oktober 2000, og vert delt ut av Forsvarssjefen. Denne medaljen vert delt ut til norsk militært og sivilt personell som har tenestegjort i Forsvaret og blitt beordra til deltaking i internasjonale operasjonar, som har blitt bestemt av politiske myndigheiter, i perioden etter 1947. Deltakinga må ha vore på over seks månader, eller i ein kontingent sjølv om varigheita er kortare. Medaljen kan berre tildelast éin gong. Det vert lagt til ei forsølva stjerne for akkumulert teneste i 15, 30 og 45 månader. For teneste i 60 månader berast medaljen med laurbærgrein. Forsvarets Medalje for Internasjonale Operasjonar med laurbærgrein kan òg delast ut for spesiell innsats under internasjonale operasjonar i særlege høver. Medaljen kan òg delast ut til utanlandsk personell som har har ytt fortenesteleg bistand til norske styrkar under internasjonale operasjonar.

Medaljen er rund og i forsølva metall. Adversen har eitt oppoverretta sverd med ein laurbærkrans rundt. Reversen har skrifta «FORSVARET - FOR INTERNASJONALE OPERASJONER». Han skal berast i eit blått band med ei smal sølvstripe på midten.

Denne medaljen vart oppretta av di ein såg at det var ynskjeleg å ære dei mange som har og hadde delteke i norske internasjonale operasjonar etter krigen med ein medalje. Det vert framleis arbeidd med å dele den ut til personell som har delteke i operasjonar før 2000.

Norske militære heidersteikn
Skipingar i 2000
Ilon Wikland

Ilon Wikland () er ein svensk-estisk illustratør frå Tartu i Estland. 

Wikland kom til Sverige som flykting då ho var fjorten år gamal. Ho gjekk på Skolan för Bok- och Reklamkonst i Stockholm og på Konstfackskolan i eit år. Ho er òg utdanna frå Signe Barths målarskola.

Ilon Wikland er fremst kjend for illustrasjonane sine til Astrid Lindgren sine bøker. Det er berre Pippi Langstrømpe, som vart teikna av Ingrid Vang Nyman, og Emil i Lønneberget, teikna av Björn Berg, som har fått originalillustrasjonane teikna av andre. Den fyrste Lindgren-boka ho illustrerte var Mio, min Mio i 1954.

Wikland teiknar ofte rundkinna born med oppstopparnase, men er nøye med detaljar for å finne det som fangar karakteren til ein litterær figur. Ho har fortald at ho fann dei rufsete Mattisrøvarane i Ronja Røverdatter i køen på Systembolaget og Karlson på taket i Hallane i Paris.

Ho har skildra sin eigen barndom i boka Den långa, långa resan (Stockholm, 1995, norsk tittel Den lange, lange reisen), skriven saman med barnebokforfattaren Rose Lagercrantz.

Bakgrunnsstoff 
 Immigrant-institutet sine sider om innvandra forfattarar: Ilon Wikland 

Astrid Lindgren
Estiske biletkunstnarar
Svenske biletkunstnarar
Svenske illustratørar
Forsvarets innsatsmedalje

Forsvarets innsatsmedalje er ein norsk militær medalje som vert delt ut av Forsvarssjefen. Den vert delt ut til norsk militært personell som har teke del i farefulle, spesielle, militære operasjonar innanfor eller utanfor Noreg. Den kan òg delast ut til utanlandsk militært personell som har ytt bistand til norske væpna styrkar på ein fortenesteleg måte. 

Oppdraget skal normalt vare over to månader, men særlege tilhøve kan gjere til at medaljen vert delt ut for kortare oppdrag. Personell som har delteke aktivt i kamphandlingar eller har vist særleg innsats i farefulle oppdrag, kan tildelast medaljen med rosett. Det spesielle med denne medaljen er at bandet har forskjellig farge etter oppdraget den har vore delt ut for. Fargane skal ha tilknyting til den aktuelle staden. Dersom ein person tek del i fleire operasjonar vert medaljen delt ut på nytt med den aktuelle bandfargen. Sjølve medaljen er rund og i bronse. Adversen har eitt oppoverretta sverd med ei eikegrein på kvar side. Reversen har skrifta «FOR DIN INNSATS» med ei eikegrein over og under. 

For tida har medaljen vore delt ut for operasjonar i Saudi-Arabia og Rest-Jugoslavia.

Norske militære heidersteikn
Stridsmedaljar
Skipingar i 1992
Rasmus på loffen

Rasmus på loffen, svensk Rasmus på luffen, er ei barnebok frå 1956 av Astrid Lindgren. 

Rasmus veks opp på ein barneheim og håpar på å verte adoptert, men dei som kjem på vitjing på barneheimen vel alltid småjenter med lokkete hår og aldri ein strihåra gut. Derfor rømmer Rasmus. Han treffer ein mann, som er loffar, Paradis-Oskar.

I filmen frå 1981 vert Paradis-Oskar spelt av Allan Edwall, ein skodespelar som var med i mange filmatiseringar av Astrid Lindgrens bøker.

Filmar 
 1955: Luffaren och Rasmus, regissert av Rolf Husberg.
 1981: Rasmus på luffen regissert av Olle Hellbom, norsk tittel: Rasmus på loffen.

Bøker frå 1956
Verk av Astrid Lindgren
Svenske filmar
Astrid Lindgren-figurar
Wiel

Wiel er eit etternamn av dansk opphav. Det kom til Noreg på slutten av 1600-talet med Mads Jensen Wiel som var frå Stege på øya Møn. Han busette seg i Halden og namnet har i stor grad vore knytt til denne byen, der familien Wiel har hatt ein solid posisjon i spesielt handelslivet.

Personar med etternamnet Wiel 
 Truels (Madsen) Wiel, handelsmann og kanselliråd (1744–1807)
 Mads (Truelsen) Wiel, handelsmann og industrigrunnleggjar (1791–1835)

Danske slektsnamn
Kebab

Kebab er eit samlenamn på ei gruppe matretter frå Tyrkia og Hellas. Ordet «kebab» kjem gjennom tyrkisk frå persisk og tyder ‘grilla kjøt’. 

Eitt av kebabslaga er laga av kjøt avskava frå ei roterande kebabgrillstong og servert med salat og dressing i pitabrød. Denne retten blir gjerna kalla döner kebab. Andre kebabslag er acili kebab, urfa kebab, adana kebab og shish kebab.

I dei siste åra har kebab vorte populært som snøggmat i Noreg.

Sjå òg 
 Kebabnorsk

Bakgrunnsstoff 
 «Kebabologisk institutt» — ein norsk nettstad for kebabentusiastar

Tyrkisk mat
Snøggmat
Kjøtmat
Herr Nilsson

Herr Nilsson er ein litterær figur, skapt av Astrid Lindgren, men han er ingen mann, som namnet kan forleda ein til å  tru, han er Pippi Langstrømpes ape, meir spesifikt ein ekornape, eller ein dødningskalleape (Saimiri sciureus).

Herr Nilsson 
Herr Nilsson 
Herr Nilsson

sv:Pippi Långstrump#Persongalleri
Kovalent binding

Kovalent binding (elektronparbinding) er ei kjemisk binding der to eller fleire atom deler eit eller fleire par elektron. Til vanleg er ei kovalent binding deling av eitt enkelt elektronpar. Om to eller tre elektronpar vert delte mellom atoma, vert det kalla dobbeltbinding eller trippelbinding.

Kjemiske bindingar
Villa Villekulla

Villa Villekulla er eit hus som finst i Astrid Lindgrens bøker om Pippi Langstrømpe. Pippi bur i Villa Villekulla saman med apekatten Herr Nilsson og hesten Lille gubben. I grannehuset bur Tommy og Annika. Her søv ho med føtna på hovudputa, bakar pepparkaker på golvet og finn skattar på loftet. Utanfor huset står eit tre som ein kan plukke brusflasker av.

Villa Villekulla
Oppdikta stader
Fana kyrkje

Fana kyrkje er ei steinkyrkje i Fana bydel i Bergen. Kyrkja er truleg bygd kring år 1153. Kyrkja er ei langkyrkje der skipet er romansk, medan koret er gotisk. Kyrkja og landskapet rundt er tusenårsstaden til Bergen kommune. I 2003 vart det feira 850-årsjubileum for Fana kyrkje. 

Kyrkja har eit orgel frå J.H. Jørgensen orgelfabrikk i Oslo. Det er ca. 450 sitjeplassar i kyrkja.

Historie 
Ein reknar med at steinkyrkja er bygd ca. 1153. Ho er nemnd første gong i eit vernebrev frå pave Gregor IX i 1228. Kyrkja er prostikyrkje i Fana prosti.

I 1723 vart kyrkjene i Noreg lagt ut for sal, og òg Fana kyrkje hamna på private hender. Det var to av velståande innbyggjarar i bygda som saman fekk tilslaget på 169 riksdalar og 12 skilling, desse var Nils Olson Austevoll og Vinsens Nilsson Nedre Titlestad. Fyrst i 1862 vart kyrkja kjøpt tilbake av soknet. Nesten 150 år i privat eige hadde medført tydeleg forfall, og ein valde difor å gå gjennom ei omfattande ombygging som vart avslutta i 1871. I denne samanhengen vart svært mykje av inventaret til kyrkja fjerna og auksjonert bort. Det meste av dette er i dag rekna som tapt. Det tok ikkje lang tid før ein innsåg at denne ombygginga var ein tabbe, og i 1920-åra vart arkitekten Fredrik Konow Lund rekvirert til å leie arbeidet med å tilbakeføre kyrkja til den opphavlege utforminga si som ho hadde hatt sidan mellomalderen. Ytterlegare restaureringsarbeid vart gjorde i samband med kyrkja sitt 800-årsjubileum i 1953 der òg kong Haakon VII deltok.

I nyare tid har kyrkja blitt restaurert både innvendig og utvendig, og det meste av arbeidet var fullført sommaren 2008. Blant anna er overflater vorte kalka og måla innvendig, og skifertaket er skifta ut.

Segna om den heilage sølvkrossen 
Ifylgje ei gammal segn skal to brør, den eine av dei blind, ha fiska opp ein sølvkross utanfor Korsneset i Korsfjorden i Fana. Den blinde skal ha vorte lækt etter å ha rørt ved krossen.

Så skal dei ha teke krossen til kyrkja, der det skal ha lækt sjuke som rørde ved det. Dei sjuke skal ha kasta frå seg krykkene på ein stad ved kyrkja som i dag heiter Krykkjehaugen. Det er sagt at presten Peder Simenssen i 1546 skal ha brunne seks hestelass med krykker og stavar frå denne staden. I mellomalderen var Fana kyrkje eit pilegrimsmål, og det låg òg eit hospital ved kyrkja. I vernebrevet frå pave Gregor IX er kyrkja omtalt som kyrkja til den heilage krossen.

Etter reformasjonen skal krossen ha vorte fjerna av Tord Roed, lensherren på Bergenhus, men båten som førte det skal ha sokke.

Bilete

Referansar

Litteratur 

 

Denne artikkelen bygger på «Fana kirke» frå ,  den 29. juni 2020.

Bakgrunnsstoff

 Kulturnett Hordaland
 Fana kyrkje hos Dis Noreg
 
 

Valkyrkjer i 1814
Kyrkjer i Fana prosti
Kyrkjer i Fana
Tusenårsstader
Norske steinkyrkjer frå mellomalderen
Kulturminne i Bergen
Freda bygg i Vestland
Fantoft stavkyrkje

Fantoft stavkyrkje, eller på bokmål Fantoft stavkirke, er ei stavkyrkje som står på Fantoft i Fana bydel i Bergen. Kyrkja vart opphavleg bygd om lag 1150, og stod i Fortun i Sogn og Fjordane fylke. Då denne stavkyrkja vart riven, kjøpte konsul F. G. Gade i Bergen mykje av tømmeret i 1883, for at dei delane av kyrkja som ein rekna med skreiv seg frå mellomalderen skulle kunne nyttast i ein rekonstruksjon av den opphavlege mellomalderkyrkja på eigedomen hans på Fantoft ved Bergen. Borgund stavkyrkje var førebilete for rekonstruksjonsarbeidet, som vart leia av konservator Anders Lorange.

Ein steinkross frå mellomalderen på ein haug attmed kyrkja er flytta frå Tjora i Sola kommune i Rogaland.

I 1992 vart Fantoft stavkyrkje sett i brann, og ho vart totalskadd. Ein kopi av kyrkja vart reist på same staden i 1997.

Galleri

Bakgrunnsstoff 
 Bilete frå Norphoto
 NRK Sogn og Fjordane
 NRK Hordaland

Flytta stavkyrkjer
Tapte stavkyrkjer
Nye stavkyrkjer
Kyrkjer i Bergen
Turistmål i Bergen
Kyrkjebrannar i Noreg
Norske kyrkjer frå 1997
Marikken

Marikken, svensk Madicken, er ein Astrid Lindgren-figur som eigentleg heiter Margareta. Til skilnad frå mange andre av Lindgrens figurar høyrer ho til den øvre middelklassen og bur i gata Junibakken med foreldra sine, veslesystra Lisabet og tenestejenta Alva. Det finst også ei kone, Linus-Ida, som kjem ei gong i veka og hjelper til med kles- og husvask. Som grannar har dei den fattigare familien Nilsson, der Marikken ofte brukar ein del tid, kanskje fordi ho er litt forelska i sonen i familien, den nokre år eldre Abbe.

Bøker 
 1960 Madicken, på norsk: Marikken (Damm, Oslo, 1961)
 1976 Madicken och Junibackens Pims, på norsk Marikken og Junibakkens Pims (Damm, Oslo, 1976)
 1983 Titta Madicken, det snöar, på norsk Se, Marikken, det snør (Damm, Oslo, 1983)
 1983 Allas vår Madicken (Samlingsverk)
 1991 När Lisabet pillade in en ärta i näsan, på norsk Da Lisabet stakk en ert i nesa (Damm, Oslo, 1993)
 1993 Jullov är ett bra påhitt, sa Madicken, på norsk Juleferie er et godt påfunn, sa Marikken (Damm, Oslo, 1994)

Filmar 
 1979 Du är inte klok, Madicken, norsk tittel: Gi deg da, Marikken
 1980 Madicken på Junibacken, norsk tittel: Marikken på Junibakken

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell nettside - Astrid Lindgren

Marikken