alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Terje Tvedt

Terje Tvedt () er ein norsk professor ved Universitetet i Bergen. Han har særleg drive forsking innan utviklingsstudiar. Tvedt har forska på vassressursar, til dømes Nilen si rolle i Afrika. 
Han var programleiar for og skreiv manus til fjernsynsserien En Reise i vannets historie, som han òg skreiv ei bok i tilknyting til.

Bibliografi (utval) 
 1989 (ml). (redaktør) Ad Notam 
 1990 Bilder av «de andre»: Om utviklingslandene i bistandsepoken. Universitetsforlaget ISBN 82-00-02886-0.
 1993 Conflicts in the Horn of Africa: Human and Ecological Consequences of Warfare – EPOS, Uppsala
 1994 A Short Cut to Decay - the Case of the Sudan, skrevet sammen med Sharif Harir. Utgitt av Scandinavian Institute of African Studies, Uppsala
 1997 En reise i vannets historie. Fra Regnkysten til Muscat, Cappelen 
 1998 Angels of Mercy or Development Diplomats? NGOs & Foreign Aid. London: James Currey, US Africa World Press, 1998
 2002 Verdensbilder og selvbilder. En humanitær stormakts intellektuelle historie Universitetsforlaget 
 2000 The River Nile and Its Economic, Political, Social and Cultural Role. An Annotated Bibliography 
 2000 An Annotated Bibliography on the Southern Sudan 1850-2000 (to bind) 2000 
 2003 Utviklingshjelp, utenrikspolitikk og makt. Den norske modellen Gyldendal Akademisk 
 2004 The River Nile in the Age of the British. Political Ecology and Water Politics on a Grand Scale I. B. Tauris 
 2006 A History of Water, Series I, (3 bind, redaktør) I.B. Tauris 
 2007 En reise i vannets fremtid, Kagge 2007. 
 2010 A History of Water, Series II (3 bind, redaktør) I.B. Tauris 
 2010 The River Nile in the Post-Colonial Age, (redaktør) I.B. Tauris 
 2012 Nilen - historiens elv, Aschehoug 
 2013 Journey in the Future of Water, I.B. Tauris 
 2016 Norske tenkemåter, Aschehoug
 2017 Det internasjonale gjennombruddet - fra ettpartistat til flerkulturell stat, Dreyers forlag

Bakgrunnsstoff 

 Terje Tvedt Senter for utviklingsstudier
 www.watervideo.com
Litteratur

Ola Innset. "Brennbart: Er Terje Tvedt den nøytrale historikeren han framstiller seg som? Den nasjonale selvforståelsen". 2017-12-16. Klassekampen Bokmagasinet. S. 10

Professorar ved Universitetet i Bergen
Norske sakprosaforfattarar
Mottakarar av Fritt Ords Pris
Holi

Holi (hindi होली) er ei hinduhøgtid som særleg blir feira i Nord-India og Nepal. Festen er ei vårhøgtid og ei nyttårsfeiring. Han går over to dagar, siste dagen av månaden phalgun og første av tsjaitra i det nye året. I den vestlege kalenderen fell han i mars eller april.

Høgtida er best kjend for at ein kastar eller spruter farga vatn og fargepulver på folk. Tradisjonelt har ein laga desse av raud kum kum, gul gurkemeie, grøn neem eller gulgrøn bel, men i dag er det vanlegare å bruka sterke, syntetiske fargepulver. Holikvelden blir ofte feira med bålbrenning, og eld er også mytologisk sett viktig for denne høgtida. Nokre stader drikk ein den cannabishaldige drikken bhang for å feira holi.

Mytologi 

I tillegg til å vera ei vårhøgtid blir holi feira til minne om avsetjinga av den mektige demonkongen Hiranjakasjipu, som forlangte at folk berre skulle tilbe han og ikkje andre gudar. Men sonen Prahlad heldt fast på Visjnutrua si. Etter at ulike forsøk på å drepa sonen — forgifting og nedtramping av elefantar — misluktest, let faren Prahlad sitja i fanget på dottera Holika og tende eit bål rundt dei. Holika kunne nemleg ikkje skadast av flammar. Men Prahlad bad til Visjnu om vern, og underet skjedde at Holika brann opp medan Prahlad blei verande uskadd. Seinare kom Visjnu i monsterform og drap den nær usårlege demonkongen.

Ei anna forteljing som blir forbunden med holi er korleis kjærleiksguden Kama, i eit forsøk på å få Sjiva interessert i den tilkomande kona Parvati, braut av meditasjonen til guden og som straff blei brunnen opp av krafta frå det tredje auget til Sjiva. Etter at Kama si kone hadde bede for han, vekte Sjiva han til liv att. Holi er dermed ei tid for liv og kjærleik.

Guden Krisjna skal ha vore særleg glad i å feira holi, og høgtida blir markert i heile seksten dagar i Vrindavan og Mathura, der han skal ha vakse opp.

Bakgrunnsstoff 

Hinduhøgtider
Månaden mars
April
Nyttår
Rolf Aamot

Rolf Aamot () er ein norsk biletkunstnar, fotograf og regissør, og bilettone komponist.

Aamot studerte måleri ved Kunstakademiet i Oslo og film ved Dramatiska Institutet i Stockholm. Han er kjend som målar, elektronisk målar og grafikar, kunstfotograf, regissør og biletmusikkomponist. Kunsten hans er ofte ei form for performancekunst med bilettonar og fotografiske element.

Verket Evolution (1966) med musikk av Arne Nordheim vart vist på fjernsyn alt i 1967. Det var første gong fjernsyn vart brukt som ei sjølvstendig biletkunstnarleg uttrykksform. I 1970-åra arbeidde Aamot med elektroniske måleri, måleri datamålt på lerret og digitale fotomåleri.

Han har helde fram med å bruke film som kunstnarleg uttrykksmiddel og laga foto- og videokunst, ofte i samarbeid med biletkunstnaren og komponisten Bjørg Lødøen og fotograf, dansar og koreograf Kristin Linder. Aamot har vore representert ved fleire internasjonale film- og kunstfestivalar.

Utvalde verk 

 Digitale fotomåleri 
 Computer grafikk 
 Elektronisk måleri på lerret

Bilettone komposisjonar

Fjernsyn 
 ”Evolusjon” (1966) 
 ”Relieff nr.2” (1967-68) 
 ”BSK” (1968) 
 ”Visuelt” (1971) 
 ”Progress” (1977) 
 ”Strukturer” (1979) 
 ”Medusa” (1986) 
 ”Puls” (1986) 
 Nærklang (1987)
 ”Utdrivelsen” (1987)

Kino 
 ”Relieff” (1966-67) 
 Kinetisk Energi” (1967-68) 
 ”Vision” (1969) 
 ”Strukturer” (1970) 
 ”Actio” (1980) 
 ”Nordlys” (1991) 
 ”Tide” (2000) 
 ”Energi” (2003) 
 ”U” (2005) 
 ”Ir” (2006)
 "Wirr" (2008)
 "Contra" (2009)
 "X" (2010)

Notar

Referanser

Bakgrunnsstoff

Litteratur 
 Norsk biografisk leksikon. Band 10. 2005.
 Allgemeines Kunstler-Lexikon. Band 1. 1992. Munchen-Leipzig, SAUR.

Nettsider 
 Nettstaden til Rolf Aamot.
 Luminous-Lint. 
 Bjørg Lødøen sin nettstad.
 Nettstaden til Kristin Linder.
 Kunst på Arbeidsplassen. 

Norske regissørar
Norske fotografar
Norske målarar
Folk frå Bergen
Norske komponistar
Magnus Hirschfeld

Magnus Hirschfeld () var ein tysk lege, sexolog, og forkjempar for homofile rettar.

Hirschfeld utvikla ein teori om at homoseksuelle kvinner og menn og mellom anna transseksuelle utgjorde eit tredje kjønn, men var også interessert i studiet av den menneskelege seksualiteten i breiare omfang. Teorien om det tredje kjønnet var inspirert av Karl Heinrich Ulrichs og Richard von Krafft-Ebing sine teoriar, sjølv om han opponerte mot degenerasjonsforklaringa til sistnemnde og i staden såg på homoseksualitet som ein normalvariasjon.

I 1897 var han med på å grunnleggja Wissenschaftlich-humanitäre Komitee som hadde som mål å jobba for homofile rettar (den første av sitt slag i verda). Eit viktig mål var å få oppheva § 175 i den tyske straffelova som forbaud homoseksuelle handlingar mellom menn, men dette lukkast ikkje i levetida til Hirschfeld. Han var formann i organisasjonen frå starten til 1929, blei ein kjend person i samtida og eit symbol på kampen for homofile rettar.

I 1919 grunnla Hirschfeld Institut für Sexualwissenschaft i Berlin. Då nazistane tok over makta i 1933 var instituttet eit av dei første offera, det blei plyndra av nazistiske studentar 6. mai og bøker frå biblioteket blei brent på Opernplatz 10. mai (det er dette bokbålet som oftast blir brukt som illustrasjon til nazistanes bokbrenning). På dette tidspunktet var Hirschfeld, som var jøde, homofil og medlem av Det tyske sosialdemokratiske partiet i utlandet i samband med ein lengre føredragsturne, og han vende aldri tilbake til Tyskland. Han døydde i eksil i Nice i 1935.

Ettermæle 

I 1982 blei Magnus-Hirschfeld-Gesellschaft grunnlagd av ei gruppe homofile og lesbiske med historisk interesse. Selskapet har særleg drive med forsking knytt til Hirschfeld samt historia den tyske homorørsla før 1933. Saman med ein del andre aktørar arbeider dei for å oppretta eit Magnus Hirschfeld-institutt med forsking på homoseksualitet frå eit historisk og samfunnsvitskapleg perspektiv som føremål. 

Spelefilmen Der Einstein des Sex (1999) av Rosa von Praunheim handlar om Magnus Hirschfeld sitt liv.

Etter initiativ frå Lesben- und Schwulenverband in Deutschland e. V. (LSVD) fekk ein gangveg langs Spree ikkje langt frå Bundeskanzleramt 6. mai 2008 namnet Magnus-Hirschfeld-Ufer.

Hirschfeld har vore kritisert for sitt syn på eugenikk.

Tyske legar
Tyske forfattarar
Tysk historie
Askenasiske forfattarar
Homoseksualitet
Forkjemparar for homofile sine rettar
LHBT-historie
Wissenschaftlich-humanitäre Komitee

Wissenschaftlich-humanitäre Komitee (WhK, «Den vitskapleg-humanitære komite») var den første organisasjonen i verda som jobba for avkriminalisering av homoseksuelle handlingar. Grunnlagt 15. mai 1897 i Berlin av Magnus Hirschfeld saman med forleggaren Max Spohr, juristen Eduard Oberg og forfattaren Max von Bülow. Hovudmålet til komiteen var å jobba for oppheving av § 175 i den tyske straffelova som råka seksuelle handlingar mellom menn. Komiteen blei nedlagt i 1933 då nazistane tok makta i Tyskland. 

Det ideologiske grunnlaget for organisasjonen var Hirschfelds teoriar om eit tredje kjønn, det vil seia at homoseksuelle blei forstått som biologiske mellomformer («sexuelle Zwischenstufen») mellom kjønna. Med dette utgangspunktet argumenterte ein for at ein ikkje kunne straffa menneske for noko som var medfødd og ein integrert del av personlegdommen.

Kampen mot § 175 
Den første oppgåva til organisasjonen var ei underskriftskampanje mot § 175 som fekk brei støtte frå intellektuelle og forfattarar i 1898. Av underskrivarane var m.a. Albert Einstein, Hermann Hesse, Thomas Mann, Rainer Maria Rilke og Leo Tolstoj. Likevel fekk ein ikkje den naudsynte støtta i politiske krinsar, og heller ikkje seinare underskriftskampanjar førte til endring. Under naziregimet blei lova skjerpa og m.a. nytta for å senda homoseksuelle i konsentrasjonsleirar. Sex mellom menn blei først avkriminalisert i Vest-Tyskland i 1969. 

Frå 1899 gav Hirschfeld og komiteen ut Jahrbuch für sexuelle Zwischenstufen. 

Komiteen hadde sitt hovudkvarter i Berlin fram til oppløysinga i 1933, og hadde avdelingar i fleire tyske byar og i Austerrike og Nederland. Hirschfeld var leiar til 1929.

Nordmenn og WhK 
Bjørnstjerne Bjørnson gav uttrykk for støtte til saka i eit svarbrev på spørsmål om han ville vera med på petisjonen i 1898 (han ville likevel ikkje stå på lista sidan han ikkje var tyskar). Den norske rettshistorikaren Ebbe Hertzberg som mista stillinga si ved det norske Universitetet i 1886 av di det gjekk rykte om at han var homoseksuell, publiserte i 1902 artikkelen Spuren von Konträrsexualität bei den alten Skandinaviern i årboka til WhK.

Referanser 

Homoseksualitet
Tysk historie
Skipingar i 1897
Osterøens Dampskibsselskab

Osterøens Dampskibsselskab er eit tidlegare transportselskap, som hadde hovudsete på Osterøy. Bygdefolket rundt Osterøy var ikkje nøgd med dei selskapa som trafikkerte fjordane. Ikkje kunne dei stola på at dei kom, og båtane la berre inn til dei største plassane. Denne misnøya førte til at bygdefolket i Osterfjorden skipa sitt eige damskipsselskap i 1879, som vart kalla "Osterøens Dampskibsselskab". Året etter fekk dei båten som dei døypte "DS Osterøen" . I 1891 slo dei seg saman med "Ole Bulls Dampskibsselskab" og danna "Indre Nordhordlands Dampskibsselskab", som seinare vart til "Indre Norhordland Dampbåtlag" (INDL).

Tidlegare norske reiarlag
Næringsliv i Osterøy
Føretak skipa i 1879
1879 i Noreg
Ole Bulls Dampskibsselskab

Ole Bulls Dampskibsselskab var eit tidlegare norsk transportselskap, med hovudsete på Osterøy. Selskapet var oppkalla etter Ole Bull. 
Bygdefolket rundt Osterøy var ikkje nøgd med dei selskapa som trafikkerte fjordane. Erfaringane som vart gjort i Osterfjorden med DS «Osterø» fekk også bygdefolket langs Sørfjorden til å skipa sitt eige dambåtlag. Laget vart skipa i 1883 og vart kalla Ole Bulls Dampskibsselskab . Båten dei sette inn i ruta døypte dei DS «Ole Bull»
I 1891 slo dei seg saman med Osterøens Dampskibsselskab og danna Indre Nordhordlands Dampskibsselskab som seinare vart til Indre Norhordland Dampbåtlag (INDL).

Tidlegare norske reiarlag
Næringsliv i Osterøy
Føretak skipa i 1883
1883 i Noreg
Gurkemeie

Gurkemeie er eit skarpt gulfarga krydder som blir mykje brukt i indisk matlaging og hinduisk religionsutøving. Krydderet kjem frå rota av gurkemeieplanten frå ingefærfamilien.

Krydder
Naturlege fargestoff
Ingefærfamilien
Tilsettingsstoff
Fargestoff i næringsmiddel
Plantar i Nepal
Hanseatisk kontor

Hanseatisk kontor er ei nemning på eit kontor oppretta av Hansaen. Eit hanseatisk kontor vart oppretta i byar som hansaen hadde mykje verksemd i, men som ikkje var ein hansaby. Det vart gjerne utstasjonert handelsfolk frå hansabyane, hanseatar.

Hanseatiske kontor 
 Bergen - Bryggen i Bergen
 Brugge
 London - Steelyard
 Novgorod

Underkontor 
 Antwerpen
 Boston i Lincolnshire
 Damme
 Edinburgh
 Kingston-upon-Hull
 Ipswich
 King's Lynn
 Kaunas
 Newcastle upon Tyne
 Polotsk
 Pskov
 Great Yarmouth
 York

Hanseatane
Ekorn

Raudt ekorn, eller berre ekorn eller ikorn, er ein gnagar i ekornfamilien, og er eit trelevande dyr med stor hårete hale. Det lever på nøtter, røter, frø og knoppar, men kan òg ta egg og fugleungar i hekkesesongen. Mellom dei naturlege fiendane til ekornet kan me nemna måren.

Skildring 
Ekornet kan variere i vekt frå 200 til 400 gram. Totallengda er 39–43 cm. Halen er 17–19 cm lang og buskete. Framføtene på ekornet er om lag 3,5 cm lange og om lag 1–1,5 cm breie, bakføtene er om lag 5,5 cm lange og om lag 2–2,5 cm breie.

Ekorn kan bli 10 til 15 år gamle. Dei er utbreidde i alle skogstrøk i landet.

Vinterpels 

Vinterpelsen er meir gråaktig. Denne har vore nytta som pelsverk under namnet «gråverk». Pelsskiftet om våren tek til i april, først på buken, så over sidene og opp på ryggen. I mai er sommarpelsen ferdig, men hårduskane på øyra og pelsen på halsen blir ikkje skift før i juni.

Forplanting 

Etter paringa ber ekornet foster i fire–fem veker. Vanleg fødetid er februar–mai. Av og til kan ekornet få to kull. Det andre kullet kjem oftast i juli–august.
Ekornet får tre–sju ungar i kullet. Ungane er utan hår, og auga opna seg ikkje før det er gått ti døgn.

Ungane syg mora i 27–32 døgn. Blir mora forstyrra når ho har ungar i reiret, flytter ho dei med ein gong til eit av reservereira.

Utbreiing 
Ekornet trivst best i granskog og er eit typisk dagdyr. Her finn det nøtter, frø og røter som er den vanlegaste maten. Om sommaren kan ekornet ta både fugleegg og ungar. Sjølv kan det lett bli eit bytte for måren.

Om vinteren ligg det ofte i ro døgnet rundt, men om våren vaknar det til liv og hoppar frå tre til tre på jakt etter mat.

Artsstatus 
Det raude ekornet er verna i store delar av Europa, og var klassifisert som Near Threatened, nesten truga, på den internasjonale raudlista, i 2002, men vert per 2010 ikkje lenger rekna som truga i global målestokk. Nokre stader finst det store bestandar som ein kan driva jakt på for skinnet. Andre stader er dyret i sterk tilbakegang. Dette gjeld særleg Storbritannia, der det raude ekornet forsvinn til fordel for det innførte gråekornet frå Nord-Amerika. Gråekornet utkonkurrerer det raude ekornet av ulike grunnar, mellom anna ved at det er betre tilpassa naturmiljøet i England og ved at det ber eit parapoxvirus som ikkje skadar det, men som drep raude ekorn. 

Det er i dag under 200 000 individ av raudekorn igjen i Storbritannia, og opptil 3/4 av desse held til i Skottland, der barskogen gjev dei betre livsgrunnlag. Ein fryktar at det same kan skje i fastlandseuropa om gråekorna spreier seg dit. To par gråekorn som rømde i italienske Piemonte i 1948 har allereie ført til nedgang av raude ekorn i dette området.

Sjå au 

 Ratatosk, eit ekorn frå norrøn mytologi

Kjelder 
 Saving the red squirrel  i The Independent, 20. april 2006
Denne artikkelen bygger på «Red Squirrel» frå ,  den 20. april 2006.  
Referansar

Ekornfamilien
Pattedyr i Noreg
Hundreårskrigen

Hundreårskrigen er namnet moderne historikarar har gjeve til ei rad konflikter eller krigar i seinmellomalderen utkjempa gjennom 116 år. Hovudmotstandarane var England og Frankrike. I tillegg kom Burgund. Dei var på krigsfot meir eller mindre samanhengjande frå 1337 til 1453. Av dette kjem namnet hundreårskrigen. Hundreårskrigen vert i ettertid mellom anna hugsa i samband med soga om ei ung jente frå Orléans, Jeanne d'Arc. Leia av «røyster» ho høyrde, lukkast det henne i 1429 å leia franske styrkar mot Orléans og fri byen frå den engelske omlægringa.

Krigen vart stort sett kjempa på fransk jord, og konflikten har nokre gonger vorte rekna meir som ein fransk borgarkrig enn ein internasjonal krig. Historikaren Philippe de Vries har skrive at krigen «meir eller mindre gjekk føre seg på eit provinsielt plan.» Ein annan historikar, Fernand Braudel, siterte de Vries, men la til: «England fungerte som ein provins (eller som ei gruppe av provinsar) innan den Anglo-franske delen» som «både var slagmarka og gevinsten» (Braudel 1984 s. 353) 

Krigen var viktig på grunn av ulike faktorar som: 

 Nye våpen og militærtaktikk vart introdusert som avløyste tidlegare føydale armear dominert av tungt kavaleri. Bruk av bogeskyttarar med langbogar viste seg å vera effektivt og samstundes meir økonomisk enn tungt væpna riddarar.
 Ein fekk dei første ståande styrkane i Vest-Europa sidan Romarriket.
 Rollene til adelen og bøndene vart endra.
 Nye monarki vart etablert, og det byrja å veksa fram nasjonalstatar.

Kong Karl IV av Frankrike fekk ikkje ein arving, og døydde i 1328. Edvard III av England, som hadde arverett til den franske trona, fekk då ein grunn til å starta ein krig. Samstundes kontrollerte den engelske krona store landområde i Gascogne.

Fasar og tidsline 
 Ei fase med engelsk suksess under Edvard III frå 1337 til 1360.
 Ei fase frå 1360 til 1400 der franskmennene hadde framgang og nær sigra over engelskmennene.
 Ei fase frå 1400 til 1429, markert med store engelske sigrar under Henrik V av England.
 1415: England vann ein knusande siger i slaget ved Agincourt. 
 Ei siste fase frå 1429 til 1453, der Frankrike var alliert med Burgund frå 1435.
 Under det vaklande styret til Henrik VI av England fall England sin posisjon i Frankrike frå kvarandre. Då stridane endeleg tok slutt i 1453 var berre Calais attende.

Litteratur 
 Braudel, Fernand, The Perspective of the World, vol III of Civilization and Capitalism 1984

Bakgrunnsstoff 
 Tidsline for hundreårskrigen 
 Jean Froissart, "On The Hundred Years War (1337-1453)" frå Internet Medieval Sourcebook

Europeiske krigar
 
Konfliktar på 1300-talet
Konfliktar på 1400-talet
Krigar i mellomalderen
Norner

Norner var lagnadsgudinnene i norrøn mytologi. Dei var alltid tilstades når eit barn vart fødd, og avgjorde kva lagnad barnet skulle få. Dei tre hovudnornene heitte Urd, Verdande og Skuld. Urd stod for fortid, Verdande stod for notid, og Skuld stod for framtid. Desse vert kalla dei tre nornene. 

I mange høve er Urd eller Wyrd rekna som den førande av dei tre, og dei to andre er rekna som aspekt av Urd.

Kjelder

Norrøne gudar
Lagnad
Nile Basin Research Programme

Nile Basin Research Programme (NBRP), forskingsprogram om Nilbassenget, er eit forskingsprogram ved Universitetet i Bergen. Forskingsprogrammet vart offisielt opna den 15. mars 2006. Forskingsprogrammet er ei vidareføring av ein lang tradisjon Universitetet i Bergen har for å drive forsking på Nilen og områda i kring ho. Universitetet har som målsetjing å arbeida for å danna grunnlaget for nøytral forsking i området og byggje opp langsiktig kompetanse i regionen.
NBRP går inn som ein del av the Nile Basin Initiative (NBI), eit initiativ som vart oppretta med stønad frå Verdsbanken i 1999 med hovudsete i Uganda. The Nile Basin Initiativet skal skape fred og samarbeid i ein region som mange har spådd å fostre enorme naturressurs-konfliktar i framtida.

Kjelder 
 Universitetet i Bergen satsar på forsking i Nil-regionen Wikinytt
 nile.uib.no/

Universitetet i Bergen
Nilen
Forsking
Skipingar i 2006
Nilen

Nilen er den lengste elva på jorda. Elva er rekna å vera mellom 6300 og 7200 km lang. Elva Kagera, som renn ut i Victoriasjøen i Uganda, vert rekna for å vera kjelda til Nilen. Derifrå flyt den mektige elva gjennom Uganda, Sudan og Egypt før ho munnar ut i Middelhavet. På ferda nordover får elva tilsig frå ei rad bielver. Den viktigaste av desse er den såkalla «Blå Nilen», som har sitt utspring i Etiopia. Dei sameiner seg i («Den kvite nilen») nær Sudan sin hovudstad Khartoum. Vantnet brukar fire månadar på vegen frå kjeldene i det indre av Afrika til Middelhavet.
Aswandammen er del av eit stort vasskraftverk som Egypt har bygd med utgangspunkt i Nilen. 
I det gamle Egypt vart vasstanden i Nilen grundig dokumentert, nettopp fordi den danna grunnlaget for all økonomisk vekst og nedgang i området. Gjekk vasstanden opp, kunne farao krevja høg skatt og omvendt. 
Frå kolonitida finst det andre, store dokumentasjonskjelder som vart oppretta av kolonistyret til Storbritannia. Der er mellom anna koplinga mellom klima og sjukdomar i området dokumentert i detalj, sidan malaria og andre tropesjukdomar førte til store effektivitetsproblem for kolonistyret.
Egypt vert i hovudsak utgjort av ei tynn stripe land kring Nilen, der bur nesten heile folkesetnaden. Såleis er vassressursane i Nilen særs viktig for Egypt. Viss eit naboland av Egypt kunne stoppa vasstilførselen til landet, til dømes gjennom storstilt irrigrering av jordbruksland, ville det føra til stor utryggleik i Egypt og i regionen.

Sjå òg 
 Nile Basin Research Programme

Fotnotar

Kjelder 
 Om Nilen på Wikipedia (bokmål)
 Universitetet i Bergen satsar på forsking i Nil-regionen Wikinytt

Elvar i Afrika
Elvar i Uganda
Elvar i Sudan
Elvar i Egypt
Nilen
Geografi i Det gamle Egypt
Elvar i Bibelen
Colombo

Colombo er den største byen på Sri Lanka og som sete for regjeringa ein av to hovudstader i landet, den andre er Kotte. Byen er òg og sentrum for handelen i landet.

Namnet var tidlegare singalesisk «Kola-amba-thota», som tyder «Mangohamna». Namnet vart endra av portugisarane til ære for Christofer Columbus, med omsyn til uttale av det singalesiske namnet (Kola-amba). Det er kring 646 000 innbyggjarar i sjølve byen (2004 og 2 234 289 (2001) i tettstaden.

Galleri

Bakgrunnsstoff

Byar på Sri Lanka
Hovudstader i Asia
Hamnebyar i Asia
Hamnebyar i Indiahavet
Lars Oftedal (1838-1900)

Lars Oftedal () var ein norsk prest og politikar fødd i Stavanger. Han var stortingsrepresentant for Venstre frå 1882-85 og for Moderate Venstre frå 1888-91. Oftedal var viktig for bedehusrørsla. Han er òg kjend som grunnleggjar av avisa Stavanger Aftenblad. 

Oftedal grunnla avisa Vestlandsposten i 1878, som blei eit viktig organ for «Bonde-Venstre». I 1891 måtte han ta avskjed som prest etter ein sedelegheitskandale. Seinare grunnla Oftedal Stavanger Aftenblad, som han bygde opp til ei leiande regionavis.

Kontrovers 
I 1887 vart Oftedal angripen av Alexander Kielland i romanen Sankt Hans Fest etter at Oftedal ikkje ville gje Kielland diktargasje. I 1889 kom og Knut Hamsun med eit aggressivt angrep på Oftedal i skriftet Lars Oftedal på oppdrag for Dagbladet. Dagbladet omtala i 2005 dette som «de mest omfattende offentlige angrep noen nordmann er blitt utsatt for i noen avis». Seinare har Alfred Hauge levert et forsvar for Lars Oftedal i skodespelet Morten Kruse.

Kjelder 
 Berge Furre: Soga om Lars Oftedal, Oslo 1990 ISBN 82-521-3468-8 

 

Norske prestar
Norske salmediktarar
Norske redaktørar
Stortingsrepresentantar 1883-1885
Stortingsrepresentantar 1889-1891
Stortingsrepresentantar 1892-1894
Stortingsrepresentantar frå Venstre
Stortingsrepresentantar frå Moderate Venstre
Folk frå Stavanger