alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Kristian den femtes danske lov

Kristian den femtes danske lov vart underskriven av kong Kristian V av Danmark-Noreg den 15. april 1683.

Danmark fekk dermed ei lov, ei landslov, som var gjeldande for heile kongeriket. Inntil då hadde det vore tre ulike lover, dei såkalla landskapslovene.

Jyske Lov gjaldt tidlegare for Fyn og Jylland, Sjællandske Lov for Sjælland, Møn, Lolland og Falster og Skånske Lov for Skåne, Halland, Blekinge og Bornholm. Jyske Lov var den nyaste og vart difor òg nytta utanom Jylland.

Danske Lov vart sett i kraft av Kristian V på bakgrunn av einevalsmakta hans (jus majestatis), som vart innført i samband med Kongeloven av 1665.

Danske Lov er detaljert og uutførleg i sine lovreglar, i samsvar med den (kasuistiske) metoden som var vanleg. Det var tale om ei samanskriving av ei rad samfunnsmessig viktige problemstillingar, som før enten hadde vore regulert ut frå sedvane eller ved landsskapslovene.

Danske Lov gjev såleis reglar innanfor ei rad forskjellige emne. Innan strafferett vert det, som noko nytt, prøvd å grunngjeva straff ut frå førebygging av kriminelle handlingar.

Regelen i Danske Lovs 3. bok, 19. kapitel, 2. avsnitt (DL 3–19–2), dannar framleis eit grunnlag i arbeidsrettslege tilhøve i Danmark. Bolken dekkjer arbeidsgjevar sitt ansvar for ein arbeidstakar sine uaktsame og forsettlege handlingar medan han er på arbeid. Også andre delar av Danske Lov er gjeldande, til dømes 5-1-1 om at avtalar er bindande og 5-8-1 om ansvar for skader på lånte ting.

Lovsamlinga fekk merksemd òg i utlandet og finst omsett til engelsk, latin, tysk og russisk. Lova bør sjåast i samanheng med rettstradisjonen i Europa. Frå 1100-talet hadde det vorte vanleg med ei større samanskriving av gjeldande sedvanerett. Utviklinga vart skunda på av den katolske kyrkja.

Noreg fekk i 1687 si Kristian den femtes norske lov, som i form og innhald vart mykje lik Danske Lov.

Bakgrunnsstoff 
 Danske Lov på Retsinfo - kva som gjeld framleis
 Danske Lov i digital form

Danske lover
Dansk historie
Skipingar i 1683
Mator

Mator er eit utdøydd uralsk språk. Det høyrer til den sørlege delen av den samojediske språkgreina. Andre sørsamojediske språk er selkupisk, og dei utdøydde khoibalsk og kamassisk.

Historie 
Mator døydde ut på 1840-talet. Det vart snakka i Sibir, i dei nordlege delane av Sajanfjella ikkje langt frå nordgrensa til Mongolia. Talarane budde i eit stort område frå Jenisej til Baikalsjøen. Taigi og karagassisk, som av nokon blir halde for eigne språk, var sannsynlegvis dialektar av mator. Mator-talarane vart assimilert inn i dei altaiske språka som blir snakka i det same området, spesielt khakassisk og tuvinsk.

 
Samojediske språk
Utdøydde språk i Asia
Einskildspråk
Enetsisk

Enetsisk eller jeniseisamojedisk er eit uralsk språk. Det høyrer til den nordlege delen av den samojediske språkgreina. Andre nordsamojediske språk er nenetsisk, juratisk og nganasansk.

Etter den russiske folketeljinga frå 2010 var det 43 enetsiskspråklege av ei befolkning på 227 enetsar. Etter den sovjetiske statistikken frå 1989 var det 110 enetsiskspråklege, av dei hadde 95 enetsisk som morsmål og 15 enetsisk som andrespråk. Enetsisk blir snakka i Sibir, i den nordlege delen av asiatisk Russland, Tajmyr langs breidda av Jenisej.

Det finst to ulike enetsiske språk, tundraenetisk og skogsenetsisk.

Skogsenetsisk 

Skogsenetsisk er den minste av dei to språka. Det vart vinteren 2006/2007 snakka av ca 35 personar (6 i Dudinka, 20 i Potapova og 10 i Tukhard. Den yngste talaren er fødd i 1962, den eldste i 1945. Mange av talarane er trespråkleg, i skogsenetsisk, tundranenetsisk og russisk, og snakkar helst tundranenetsisk.

Det var tidlegare radioprogram i skogsenetsisk, dei vart lagt ned i 2003, men det var framleis i 2007 ei side publisert i skogsenetsisk, omtrent ein gong i månaden, på avisa taimyr24. Det vart i alle fall fram til 2007 undervist i skogsnenetsisk på det pedagogiske instituttet i Dudinka.

Fotnotar

Kjelde 

 Florian Siegl, feltarbeid blant skogsenetsane (22.11.06 - 19.04.07)

Litteratur 
 Ago Künnap: Enets. Lincom Europa, München 1999.
 Tibor Mikola: Morphologisches Wörterbuch des Enzischen. Szeged 1995 (= Studia Uralo-Altaica 36).
 Florian Siegl: "The sociolinguistic status-quo on the Taimyr Peninsula" i: Études finno-ougriennes 45. 2013. 239–280. DOI 10.4000/efo.2472
 Florian Siegl: Materials on Forest Enets, an indigenous language of northern Siberia Helsinki: Suomalais-Ugrilainen Seura. 2013. ISBN 978-952-5667-46-2
 Д. С. Болина: Русско-єнецкий разговорник. Просвещение, Санкт-Петербург 2003, ISBN 5-09-005269-7.
 И. П. Сорокина, Д. С. Болина: Энецкий-русско и русско-єнецкий словарь. Просвещение, Санкт-Петербург 2001, ISBN 5-09-002526-6.
 И. П. Сорокина, Д. С. Болина: Энецкий словарь с кратким грамматическим очерком : около 8.000 слов. Наука, Санкт-Петербург 2009, ISBN 978-5-98187-304-1.
 И. П. Сорокина: Энецкий язык. Наука, Санкт-Петербург 2010, ISBN 978-5-02-025581-4.

Språk i Russland
 
Samojediske språk
Einskildspråk
Juratisk

Juratsisk er eit uralsk språk. Det høyrer til den nordlege delen av den samojediske språkgreina. Andre nordsamojediske språk er nenetsisk, enetsisk og nganasansk.

Juratsisk døydde ut på 1800-talet, og vi har ikkje så mykje kjennskap til dette språket. Det stod i ei mellomstilling mellom nenetsisk og enetsisk, men kan likevel klassifiserast som eit eige språk.

Forskingshistorikk 

Den primære kjelda til juratsisk er notatane til M.A. Castrén frå 1850-talet.

 
Samojediske språk
Utdøydde språk i Asia
Einskildspråk
Tundranenetsisk

Tundranenetsisk (tidl. jurakisk, jurakkisamojedisk) er eit uralsk språk. I lag med skogsnenetsisk utgjer dei dei nenetsiske språka i den nordlege delen av den samojediske språkgreina. Andre nordsamojediske språk er enetsisk, juratsisk og nganasansk.

Ved folketeljinga i 2002 var det 31 311 nenetsiskspråklege av ei befolkning på 41 302 nenetsar.
Etter den sovjetiske statistikken frå 1989 var det 27 273 nenetsiskspråklege, av dei hadde 26 730 nenetsisk som morsmål og 543 nenetsisk som andrespråk. Nenetsisk blir snakka i den nordlege delen av Russland, på begge sidene av Uralfjella, i Nenetsia, Jamalo-Nenetsk, Tajmyr og på Kolahalvøya.

Grammatikk

Fonologi

Vokalar 

Tundranenetsisk har 10 vokalar, dei har 17 ulike allofonar, fordelinga er styrt av palatalisering

Monoftongane i nenetsisk er presenter i tabellen.

Konsonantar 
Nenetsisk har 32 konsonantar. Skjemaet nedanfor bruker det uralske fonetiske alfabetet og ikkje IPA.

Vokalar
Nenetsisk har sju vokalfonem.

Morfologi

Skriftspråk 

Før den russiske revolusjonen vart det publisert ein del religiøse skrifter på nenetsisk. Rett etter revolusjonen fekk nenetsisk, som så mange språk i Sovjetunionen, eit eige skriftspråk, basert på det latinske alfabetet. I tråd med skiftet i den sovjetiske politikken i 1935 vart dette skriftspråket skifta ut med eit skriftspråk det kyrilliske alfabetet, med tre tilleggsbostavar, samanlikna med repertoaret for russisk.

Litteratur 

 Décsy, Gy. 1966: Yurak Chrestomathy Indiana University Ural-Altaic Series, Bloomington.
 Janhunen, Juha 1986: Glottal stop in Nenets. Memoires de la Société Finno-Ougrienne 196. Helsinki.
 Lehtisalo, T. 1956: Juraksamojedisches Wörterbuch, Lexica Societatis Fenno-Ugricae , Helsinki.
 Salminen, Tapani 1997: Tundra Nenets. Me¬mo¬ires de la Socièté Finno-Ougrienne 227. Helsinki.
 Salminen, Tapani 1998: A morphological dictionary of Tundra Nenets. Lexica Societatis Fenno-Ugricae 26. Helsinki: Suomalais-Ugrilainen Seura. 
 Sammallahti, Pekka: Material from Forest Nenets, Castrenianum toimitteita , Helsinki.
 Tereščenko, N.M. 1956: Materialy i issledovanija po jazyku nenecev. Izdatel’stvo Akademii Nauk SSSR.
 Tereščenko, N. M. 1965: Nenecko-russkij slovar´ Moskva: Sovetskaja Ènciklopedija.

 Glottolog: Bibliografi over nenetsisk språkforsking

Fotnotar 

 
Samojediske språk
Einskildspråk

ro:Limba neneţ
Selkupisk

Selkupisk er eit uralsk språk. Det høyrer til den sørlege delen av den samojediske språkgreina, og det er det einaste sørsamojediske språket som framleis har talarar. Andre sørsamojediske språk var mator, khoibalsk og kamassisk.

I den russiske folketeljinga frå 2010 vart det registrert 3649 selkuparar og 1023 selkupisktalande. I 1994 vart det vurdert at selkupisk hadde ca. 1570 talarar, som gav ein morsmålsprosent på godt under 50 %.

Selkupisk blir snakka i dei vestlege delane av Sibir, langs Taz-elva og mellom Ob og Jenisej.

Dialektar 
Selkupisk har tre dialektar: nord-, midt- og sørselkupisk. Nordselkupisk er den største dialekten, dei to andre dialektane har færre enn 100 talarar kvar.

Grammatikk

Syntaks 

Selkupisk er eit SOV-språk.

Skriftspråk 
Før den russiske revolusjonen vart det publisert ein del religiøse skrifter på selkupisk. Rett etter revolusjonen fekk selkupisk, som så mange språk i Sovjetunionen, eit eige skriftspråk, basert på det latinske alfabetet. I tråd med skiftet i den sovjetiske politikken i 1935 vart dette skriftspråket skifta ut med eit skriftspråk basert på det kyrilliske alfabetet.

Forskingshistorikk 
Selkupisk vart kartlagt av M.A. Castrén. Den viktigaste kjelda til kunnskap om selkupisk er notata til Kai Donner, som framleis ikkje er publisert.

Fotnotar

Litteratur 
 Alatalo, Jarmo 2001: Phonological irregularities in Selkup morphology and their origin. Materialen zum internationalen uralistischen Symposium Diachronie in der synchronen Sprachbeschreibung, Hamburg 6-10 Oktober 1999. Finnisch-Ugrische Mitteilungen 23:1-9. Hamburg.
 Alatalo, Jarmo : Sölkupisches Wörterbuch aus Aufzeichnungen von Kai Donner, U. T. Sirelius und Jarmo Alatalo. Zusammengestellt und herausgegeben von Jarmo Alatalo. XXX. 2004. XXVII + 465 s. (ISBN 952-5150-76-3)
 Hajdú, Péter. Chrestomathia Samoiedica. Budapest 1968, s. 58–65.

 Glottolog: Bibliografi over selkupisk språkforsking

Språk i Russland
 
Samojediske språk
Einskildspråk
Napoleon (fleirtyding)

Napoleon er eit fransk namn. Napoleon kan visa til:

 Napoléon Bonaparte - keisar av Frankrike som Napoleon I
 Napoleon III av Frankrike (Louis-Napoleon Bonaparte).
 Napoleon II av Frankrike, ein tittel gjeve til Napoleon I sin son Napoleon Francis Joseph Charles Bonaparte, Konge av Roma. Han regjerte aldri over Frankrike.

Sjå òg 
 Napoleonskrigane
 Code Napoleon
 Napoleonstida
 Napoleonskake
Henrik VIII av England

Henrik VIII av England () var konge av England frå 22. april 1509 og til han døydde. Han stod for unionen mellom England og Wales, og var den første engelske monarken som herska som konge av Irland. Han stod også for ei kraftig oppbygging av den britiske marinen. Han er likevel mest kjend for å ha utløyst den engelske reformasjonen og for dei seks ekteskapa sine.

Han var den andre kongen av fyrstehuset Tudor, og etterfylgde far sin Henrik VII av England. 
I sin tur vart Henrik VII etterfylgd av sonen, kong Edvard VI av England.

Ekteskap og born 

* ''Av dei påståtte uekte ungane til Henrik VIII hevda han berre greven av Richmond og Somerset formelt som sitt barn. Farskapen til dei andre barna er aldri blitt fastslått sikkert.

Bakgrunnsstoff 

Reformasjonen i England
Engelske regentar
Huset Tudor
Banansplitt

Banansplitt (engelsk banana split, 'delt banan') er ein dessert laga ved at ein banan vert delt på langs og servert med is og krem. Retten vart oppfunnen i 1904 av David Strickler, ein apotekar i Latrobe i Pennsylvania i Sambandsstatane.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

Dessertar
Banan
USA-amerikansk mat
Fruktretter
Karantene

Karantene er eit medisinsk uttrykk (frå italiensk quaranta giorni, førti dagar) som tyder å halde folk eller dyr fråskilt frå andre for ein viss periode, til dømes ved å hindre dei å reise til eit anna land, ut av ein bygning eller liknande. Ved å gjere dette, er det til dømes mogeleg å hindre spreiing av sjukdom. 

Historisk brukte ein karantene mot skip der det var brote ut epidemiar. I nyare tid, ved å ha utvikla vaksiner og lært meir om korleis sjukdom smitter, bruker ein ikkje karantene på same måte. Pasientar som har ein farleg smittsam sjukdom kan i staden isolerast på sjukehus.

Karantene blir no hovudsakleg brukt for dyr som er blitt flytta frå eit smittefarleg område til eit nytt. 

Smittevern
Italienske ord og uttrykk
Lennox Robinson

Esmé Stuart Lennox Robinson () var ein anglo-irsk dramatikar, diktar og teaterprodusent og direktør ved Abbey Theatre.

Han var den yngste av fem barn som voks opp i i ein protestantisk unionistisk familie i County Cork. Far hans var ein meklar frå mellomklassen, men gav i 1892 opp karrieren for å bli prest i den irske protestantiske kyrkja. 

Robinson var mykje sjuk som barn, og fekk privat utdanning heime før han sidan blei teken opp ved ein latinskule. Han var fantasirik, og laga mellom anna eit familieblad saman med søskena sine. Det første teaterstykket han skreiv, The Clancy Name, var inspirert av ei historie søstera hadde skrive for bladet.

Interessera hans for teateret blei vekka etter at han hadde sett ei oppsetting av skodespel av W. B. Yeats og Lady Gregory ved Cork Opera House i august 1907. Same året gav han òg ut sitt første dikt.

Den første oppføringa av eit av skodespela hans, The Cross Roads, skjedde i Abbey i 1909. Ved slutten av det same året blei han leiar for teateret. I 1914 sa Robinson opp stillinga etter ein mislukka turné i USA, men tok henne opp igjen i 1919. Han blei medlem av teaterstyret i 1923 og sat der fram til han døydde. 

Robinson døydde i Dublin og er gravlagd i St. Patrick's Cathedral.

Verk 
Som skodespelforfattar var Robinson påverka av Ibsen og realismen, men skulle seinare fjerna seg frå denne.

Robionson var ein irsk nasjonalist, noko som er tydeleg i spel som Patriots (1912) og Dreamers (1915). På den andre sida høyrde til han ein del av det irske samfunnet som ikkje blei sett på som fullstendig irsk. Denne delinga av «ekte», katolske irar på den eine sida og angloirar på den andre syner han mellom anna i The Big House (1926), der eit protestantisk herskapshus blir brunne ned av ekstreme republikanarar.

Det best likte stykket hans var komedien The Whiteheaded Boy (1916). I 1951 gav Robinson ut Ireland's Abbey Theatre, det første lengre historieverket om teateret.

Prisar og utmerkingar 
 1949: Utnemnd til æresdoktor i litteratur ved Trinity College i Dublin

Irske forfattarar
Anglo-irar
Daglegtale

Daglegtale eller kvardagsspråk er det språket folk snakkar til vanleg. Det skil seg frå fagspråk og såkalla høgspråk ved at det er meir uformelt og ofte mindre presist, men blir forstått av fleire og har dermed høgare kommunikasjonspotensiale.

Oppbygginga og ordbruken av daglegtalen skil seg frå skriftspråk. Daglegtalen kan til dømes innehalda heilt andre ord eller ha ei anna tyding for orda. Han har òg gjerne enklare setningskonstruksjonar enn det ein kan finna nedskrive.

I nokre samfunn der forskjellane mellom skriftspråk, standardspråk, eventuelt høgspråk og daglegtale store. Der kan bruk av daglegtale kan signalisera ein avslappa situasjon. Samstundes blir denne talemåten ofte sett på som galen eller slurvete. I lingvistikken finst det ikkje noko «dårleg» språk, i staden held ein føre at reglane for talespråket som er ulike. 

Ei stor endring i det europeiske kulturlivet skjedde då europearar frå ulike land i løpet av mellomalderen og seinare tok til å skriva på kvardagsspråk, som fransk eller tysk, i staden for å bruka latin.

Sjå òg 
 Dialekt
 Sjargong

Språk
Simon Wiesenthal

Simon Wiesenthal (), fødd i Buczacz i Austerrike-Ungarn, i det seinare Lviv Oblast i Ukraina. Wiesentahl var kjend for si verksemd med å finna nazistiske krigsforbrytarar. Wiesenthal var jøde, og sat i ulike konsentrasjonsleirar under andre verdskrig. Han overlevde Holocaust, og arbeidde etter krigen med oppspora flykta nazistar. Ein av dei mest kjende som vart funne av Wiesenthal, var den tidlegare Gestapo-offiseren Karl Silberbauer. Silberbauer var ansvarleg for arrestasjonen av Anne Frank. 

Han døydde den 20. september 2005 i Wien i Austerrike.

Bakgrunnsstoff 
 Biografi-side på Wiesenthal Center si heimeside 
 Simon Wiesenthal er død - nekrolog i Dagbladet

Wiesenthal, Simon
Order of the British Empire
Æreslegionen
Folk frå Wien
Austerrikarar under andre verdskrigen
Kontorpakke

Ein kontorpakke er ei samling av programvare som er meint for å handsama informasjon. Programvara i ei slik pakke kan også skaffast og brukast kvar for seg, men applikasjonane er skreddarsydd til fungere med kvarandre og dele på data seg imellom. Kontorpakker vert like gjerne nytta i heimen, som hjå et kontor.

Programvare som ofte finst i ei kontorpakke er teksthandsamingsprogram, rekneark, databaseverktøy samt presentasjonsprogramvare, men kan og inkludera e-post og kalenderverktøy, bilethandsaming og anna programvare. Den mest vanlege kontorpakka er er Microsoft Office. Andre kommersielle kontorpakker er Microsoft Works, WordPerfect Office, SSuite Office, Lotus SmartSuite/Lotus Symphony, i tillegg til AppleWorks/iWork for operativsystemet Macintosh. OpenOffice er ei populær kontorpakke basert på open kjeldekode. Kontorpakka kan lastast ned gratis til ei rekkje
operativsystem, inkludert Windows. Andre kontorpakker basert på fri programvare, er KOffice og GNOME Office.

Nynorsk programvare 
Microsoft har vore særs skeptisk til å omsetje Office-pakken til nynorsk , sjølv etter at elevar i heile landet demonstrerte for å få skuleprogramvaren på nynorsk. Etter ei stund gav dei seg, og skal ha omsett dei fleste programma i Office-pakka til nynorsk. Nynorskversjonen heiter Microsoft Office 2003 Edition Nynorsk Interface Pack, og er ei fil ein kan lasta ned og installera.

OpenOffice er open programvare, og difor tilgjengeleg for offentleg omsetjing. I tillegg til at fleire frivillige har bidrege med å omsetje programpakken til nynorsk, har òg fleire norske kommunar og fylkeskommunar gått inn i eit samarbeid med m.a. SkuleLinux for å sikre ei god omsetjing av OpenOffice til nynorsk .

Kontorsystem
Amazonas i Peru

Amazonas i Peru er ein region i det nordlege Peru med grense mot Ecuador. Han har grenser mot 
Cajamarca-regionen i vest, mot 
San Martín-regionen i aust, 
Loreto-regionen i nordaust og 
La Libertad-regionen i sør. 
Folkesetnaden var 375 993 i 2007, arealet er 39 249 km². Hovudstaden er Chachapoyas.

Politisk inndeling 
Regionen er delt inn i sju provinsar med til saman 83 distrikt. 
Provins (hovudstad):
 Bagua (Bagua)
 Bongará (Villa de Jumbilla)
 Chachapoyas (Chachapoyas)
 Condorcanqui (Santa María de Nieva)
 Luya (Lamud)
 Rodríguez de Mendoza (Mendoza)
 Utcubamba (Bagua Grande)

Geografi 
Det er to hovudtypar av landskapsformer i Amazonas-regionen, lågtliggande regnskog i nord og i aust og høgfjell i sør. Den lange djupe Marañón-dalen kryssar ein stor del av regionen og vidar seg ut i nordleg retning mot Bagua, kor han lengre nord smalnar inn gjennom Eastern Cordillera før han endar ned i regnskogen. Utcubamba-dalen kjem inn på tvers frå aust (frå Chachapoyas og Rodríguez de Mendoza) før han endar ned i Marañón. Utcubamba utgjer det viktigaste område for busetnad og produksjon i regionen.

Historie 
Forsvunne arkeologiske sentera i regnskogen dukkar opp som vitnesbyrd på menneskeleg aktivitet i område i fjerne tider. Mange kulturar frå tida før spanjolane kom i 1532 har blomstra i dette område, og det står att mykje forsking og utgreiing av uløyste spørsmål. 
Kuélap-fortet er det mest representative monumentet frå tida før 1532. Det er eit svært byggverk av militær arkitektur som syner kva nivå folket i sivilisasjonen rakk opp til. 
Chachapoyaskulturen utvikla seg i inkatida og stod i sterk opposisjon til Tawantinsuyu ved å motstå første freistnad frå inkaene på å inkludere regionen i inkariket.

Byen Chachapoyas vart tufta i 1538 av Alonso de Alvarado. I same året vart den første kyrkja reist. Seinare vart kyrkjene Santa Ana, San Lázaro og Señor de Burgos bygd. I april 1821 tok innbyggjarane i byen saman med frigjeringshæren åt San Martín makta ved å drive ut spanjolane og ignorere deira autoritet.

Regionen var sentral og sterkt knytt til frigjeringsrørsla. Den geistlege Toribio Rodríguez de Mendoza var den mest framståande representanten i rørsla som oppmuntra patriotane og signerte fridomserklæringa.

Krigen mellom Peru og Ecuador i 1981 vart utkjempa i fjellområdet Cordillera del Condor.

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell nettstad for regionen (på spansk) 
 Peru Info: Amazonas Region (på engelsk) 

Regionar i Peru
Megan Leigh

Megan Leigh () var ein amerikansk erotisk dansar og pornoskodespelar. Ho var somme gonger godskriven som Carolyn Chambers, Megan Lee eller Heather Newman.

Bakgrunnsstoff 
 Excaliburfilms.com - Megan Leigh
 Biografi
 Megan Leigh - Video
 Internet Movie Database oppføring (på engelsk)
 rame.net om Megan (på engelsk)

Folk frå California
USA-amerikanske pornoskodespelarar
Norgesglas

Norgesglas er eit fellesnamn på glas for hermetisering, sylting og anna konservering. Dei har eit lokk av glas, ei gummipakning mellom lokket og sjølve glaset og ein metallring som skruvast nedpå og festar lokket til glaset.

Definisjonen på typen er «Norgesglasset», produsert frå 1908 til 1978. Opphavleg produsent og formgjevar er ukjend. Produksjonen blei etter kvart teke over av Drammen Glassverk, frå 1958 Moss Glassverk. Glaset finst i minst seks ulike storleikar og er laga i om lag 75 millionar eksemplar.

Kjelder 
 Norgesglass Stavanger museum
 Radioprogrammet "Norgesglasset" si jubileumssending 27.08.2004

Glas
Matkar
Sylting
Middelhavsland

Middelhavslanda er landa som ligg rundt eller i Middelhavet og har liknande klima, geografi og historie. Sjølv om landa i dag ligg i tre verdsdelar, var dei lenge ei slags eining, bunde saman av havet mellom seg og avgrensa av ørken i sør og aust og av fjellkjeder i nord.

Dagens middelhavsland er:

 I nord: Spania med dei større øyane Ibiza, Mallorca og Menorca, Frankrike med øya Korsika, Monaco, Italia med øyane Sardinia og Sicilia, Slovenia, Kroatia, Bosnia-Hercegovina, Montenegro, Albania, Hellas med Kreta, Évvia og Ródos, og Tyrkia
 I aust: Øystatane Malta og Kypros, Libanon, Israel og Syria
 I sør: Egypt, Libya, Tunisia, Algerie og Marokko

Klima og geografi 

Landområda rundt Middelhavet er prega av tørre, varme og lange somrar og våte, milde vintrar. Denne klimatypen finn ein fleire stader i verda, og han er blitt kalla middelhavsklima.

Klimaet egner seg for å dyrka druer, oliven, fiken, sitron, appelsin, mandel og kork. Andre artar ein finn mykje av er pinje (Pinus pinaster), steineik (Quercus ilex), kermeseik (Quercus coccifera) og aleppofuru (Pinus halepensis), med sypressar og palmetre somme stader. Plantelivet finst gjerne i kortvaksen krattskog.

Historie 

Landa rundt Middelhavet har vore heimen til fleire tidlege sivilisasjonar, som det gamle Egypt, fønikarane, dei gamle grekarane og Romarriket. Havet batt dei saman til krig og handel. Den første viktige handelsruta var mellom Egypt og minoarsivilisasjonen på Kreta.

Ulike sivilisasjonar dominerte og spreidde seg i området: Greske bystatar nord for havet og fønikarar i aust og sør frå 1000-talet f.Kr., romarar frå rundt 500 f.Kr., arabarar frå 700-talet og osmanarar frå 1400-talet. Alle desse har prega store delar av middelhavslanda, og bidratt til at dei har fått ei felles kulturarv.

Heile denne tida hadde Middelhavet vore ei viktig ferdselsåre for handel mellom Europa, Afrika og Asia. Dette endra seg med oppdagingstida og utviklinga av større skip som kunne segla rundt Afrika i staden for at varene tok omvegen gjennom Middelhavet. Området blei mindre viktig.

Bakgrunnsstoff 

 
Middelhavet