alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Hoste

Hoste er ein refleks som medfører støytvise og kraftige utandingar (ekspirasjonar). Refleksen blir utløyst når visse nervar i luftrøyra blir stimulerte, og mellomgolvet trekk seg automatisk saman. Lufta som er i lungene og luftvegane blir pressa ut med stor fart. Føremålet med å hosta kan vera å fjerna framande element frå luftvegane. Framande element som kroppen prøver å få vekk med hoste kan vera alt frå støv og slim i luftvegane til matbitar ein har sveld feil. 

Under sjukdommar som forkjøling, lungebetennelse og bihulebetennelse er hoste og tørr hals svært vanleg. Hoste som varer i 8 veker eller meir blir ofte kalla kronisk hoste. Hoste kan behandlast, eller førebyggast, med middel som hostemedisin.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Hoste» frå ,  den 21. juni 2020.  
 

Refleksar
Symptom og teikn med tilknyting til andedragssystemet
Alain Mimoun

Alain Mimoun Ould Kacha () var ein algerisk-fransk langdistanseløpar som i 1956 vart olympisk meister i maratonløping. Han vann elles tre OL-sølv og to EM-sølv på 5-/10 000 meter.

Aktiv

Mimoun deltok i 2. verdskrigen som soldat i den franske hæren. Etter krigen busette han seg i Frankrike, og frå 1947 til 1966 vart han heile 29 gonger fransk meister på 5 000 meter, 10 000 meter, maraton og terrengløp.

Mimoun representerte Frankrike i fire olympiske sommarleikar, 1948–60. I London-OL 1948 vann han sølvmedaljen i milløpet, slått av den suveren vinnaren Emil Zátopek frå Tsjekkoslovakia. Fire år sikra Mimoum seg to sølvmedaljar under Sommar-OL 1952 i Helsinki, der han vart andremann bak same Zátopek både på 10 000 meter og på 5 000 m. På 5 000-meteren fylgde han Zátopek heilt inn til målstreken og sette personleg rekord med 14.07,4. Også i den mellomgåande europameisterskapen 1950 enda Mimoun på sølvplassen på 5 000 m og 10 000 m, der òg var Zátopek hans overmann. 

I landskampen Polen – Frankrike den 9. september 1956 i Warszawa sette Mimoun fransk rekord på mila med 29.13,4, men vart slått av Polens Jerzy Chromik som fekk sluttida 29.10,0. Den 1. desember 1956 sprang Mimoun inn til siger i maratonløpet då dei olympiske sommarleikane 1956 vart avvikla i Melbourne, over halvtanna minutt føre Franjo Mihalić frå Jugoslavia. To år seinare vann Mimoun eit maratonløp på tida 2.21.25, hans fortaste løp på distansen.

Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
OL 1948 i London: Sølvmedalje på 10 000 m – 30.47.4, bakom Emil Zátopek (29.59,6)
EM 1950 i Brussel:  Sølv på 5 000 m – 14,26,0 og 10 000 m – 30.21.0
OL 1952 i Helsinki: Sølv på 5 000 m – 14.07,4 og 10 000 m – 29.32,8.
OL 1956 i Melbourne: Gull i maraton – 2.25.00. Nr 12 på 10 000 m – 30.18,0 
EM 1958 i Stockholm: Nr 7 på 10 000 m – 29.30,6
OL 1960 i Roma: Nr 34 i maraton – 2.31.20

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Alain Mimoun» frå ,  den 21. juni 2020.  
 

Franske friidrettsutøvarar
Langdistanseløparar
Olympiske meistrar for Frankrike
Carol Corbu

Carol Corbu () er ein tidlegare friidrettsutøvar frå Argeş fylke i Romania. Han vann bronsen i tresteghopp ved europameisterskapen 1971 og sølvmedaljen i øvinga i 1974. Elles sikra han seg perioden 1970-76 fem medaljar i tresteghopp i hall-EM.

Aktiv
Corbu vann i 1969 den fyrste av åtte rumenske meistertitlar i tresteghopp, i 1975 sigra han også i lengdehopp. Ved europameisterskapen 1969 i Aten hoppa Corbu i god medvind 16,56 m og vart fjerdemann bakom Viktor Sanejev frå Sovjetunionen, Zoltan Cziffra frå Ungarn og Klaus Neumann frå Aust-Tyskland. I 1970 sette Corbu personbeste med 16,76 m, noko som gav han fjerdeplassen på verdstatistikken det året.

Ved hall-EM 1971 i Sofia hoppa både Viktor Sanejev og Carol Corbu 16,83 m. Sigeren gjekk til Sanejev då hans nestbeste hopp var klart betre enn Corbus. 13. juni 1971 presterte Corbu sitt livs lengste tresteghopp då han landa på 17,12 meter ved eit stemne i Torino, tredje lengst i verda den sesongen. Nummer tre vart han også i europameisterskapen 1971 i Helsinki, der austtyske Jörg Drehmel vart meister føre Sanejev.

Våren 1972 kom Corbu på ny på andreplass i hall-EM i Grenoble, med 16,89 m hamna han åtte centimeter bak Sanejev. Under Sommar-OL 1972 i München forsvarte Sanejev OL-gullet frå 1968, medan Drehmel og brasilianaren Nelson Prudencio tok dei andre medaljane og viste Corbu med sine 16,85 m til fjerdeplass. Ved hall-EM 1973 i Rotterdam hoppa Corbu 16,80 m og vann tevlinga, fem cm framom Michał Joachimowski frå Polen.

Trass moderate 16,68 meter fekk Corbu sølvmedaljen i trestegtevlinga då europameisterskapen 1974 vart avvikla i Roma, Viktor Sanejev var i ei heilt eiga klasse med eit bestehopp på 17,23 m. Ved hall-EM 1976 i München fekk Corbu notert 16,75 m som best, atter vart han nummer to bak ein suveren Viktor Sanejev. Under dei olympiske leikane i Montreal vann Sanejev sitt tredje strake OL-gull, Corbu enda der opp på åttandeplassen.

Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
EM 1969 i Aten: Nr 4 – 16,56 m
EM 1971 i Helsinki: Bronsemedalje – 16,87 m
OL 1972 i München: Nr 4 – 16,85 m
EM 1974 i Roma: Sølvmedalje – 16,68 m, bakom Viktor Sanejev (17,23 m)
OL 1976 i Montreal: Nr 8 – 16,43 m
EM 1978 i Praha: Nr 14 – 16,02 m

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Carol Corbu» frå ,  den 21. juni 2020.  
 

Rumenske friidrettsutøvarar
Tresteghopparar
Rumenske OL-deltakarar
Menarke

Menarke (menarche, av gresk men, ‘månad’ og arkhe, ‘byrjing’) er byrjinga på menstruasjonen til ei kvinne.  Både sosialt og medisinsk sett er menarke ofte rekna som ein sentral del av kvinneleg pubertet, og eit teikn på fertilitet. Vanlegvis finn menarken stad mellom 10 og 16 års alder, men han kan koma så tidleg som ved 9-årsalderen eller så seint som ved 17-årsalderen. Forbetra helse og kosthald har ført til at alderen for menarke har gått påtageleg ned i store delar av verda dei siste hundre åra. Gjennomsnittleg alder for menarke er i dag 13 år i Noreg.

Menarke kan finna stad når fleire faktorar er oppfylte, mellom anna:

 Tilstrekkeleg høg kroppmasse (17 % kropspfeitt)
 Dysinhibering av GnRH-utsondring frå hypotalamus
 Sekresjon av østrogen frå eggstokkane som svar på hormonar frå hypofysen. Gjennom ein periode på 2–3 år føre dette til vekst i livmor, bryst, breiing av bäckenbenet og dessutan andre sekundære kjønnskarakteristikkar.

Referansar 

Denne artikkelen bygger på «Menarche» frå ,  den 21. juni 2020.  
 
Menstruasjonssyklusen
Pubertet
Helge Rykkja

Helge Rykkja () var ein norsk forfattar og lærar. Han debuterte i 1966 med diktsamlinga Bok på eit forlag han starta saman med Jan Erik Vold. Både debuten og andreboka Poesi (1968) er eksperimentelle samlingar. Den neste diktboka hans, Kommune (1979), har ein klår maoistisk tendens.

Mellom 1966 og 1969 var Rykkja med i redaksjonen til tidsskriftet Profil og var på eit tidspunkt sjølv redaktør. På syttitalet slo han seg ned i Kragerø, der han vart buande og arbeidde som lærar. I byrjinga av forfattarskapen skreiv Rykkja på bokmål, men etter kvart gjekk han over til å skriva på nynorsk. 

I 1968 vart eit av dikta frå samlinga Poesi lese opp frå Stortingets talarstol som ei åtvaring mot moderne poesi. Denne hendinga førte paradoksalt nok til at heile opplaget på 3000 eksemplar vart utselt. Merksemda kring poesien hans fekk endå eit lyft då Rykkja i 1971 vart teken med i diktantologien Poesi 14 x 14 saman med kjende diktarar som Olav H. Hauge, Stein Mehren og Rolf Jacobsen.

I 2018 vart Dikt i samling gjeven ut på Aschehoug.

Verk 
 2018 Dikt i samling (dikt) – Aschehoug forlag
 2007 Kor blei klassen av? (sakprosa) – Fagbokforlaget
 2006 Bjørka til Dahl og 52 kameratslege oppmodingar (dikt) – Aschehoug forlag
 2004 Slutningar til knes (dikt) – Aschehoug forlag
 2003 Eit hus mellom andre (dikt) – Aschehoug forlag
 1998 Eit kjærleikstema (dikt) – Aschehoug forlag
 1994 Filosofi, sa du. Ein syklus (dikt) – Aschehoug forlag
 1984 Formalisten (prosa) – Arbeidern forlag
 1983 Blokka ungeberget (barnebok) – Oktober forlag
 1982 Draken i solbærbuskane (dikt) – Oktober forlag
 1979 Kommune (dikt) – Oktober forlag
 1968 Poesi (dikt) – Pax forlag
 1966 Bok (dikt) – Kommet Forlag (nyutgjeve på Aschehoug i 1997)

Kjelder 
Torvund, H. (2020, 19. juni). Helge Rykkja (1943-2020). Dag og Tid, 23.

Fotnotar

Bakgrunnsstoff
Nettstaden til Helge Rykkja

Norske forfattarar
Norske lyrikarar
Norske lærarar
Byglandsbleke

Byglandsbleke eller berre bleke er ein reliktlaks som opphavleg var vanleg i Byglandsfjorden og vassdraget Otra. Han lever heile livet i ferskvatn og blir normalt ikkje større enn 30 cm lang. Bleka lever hovudsakleg av plankton.

Etter den første vassdragsreguleringa i 1905 forsvann viktige gyteområde for laksen. Rundt 1970 var stammen nesten borte grunna generell forsuring og tilslamming frå Brokkereguleringa i 1964. Ein liten bestand blei berga i 1972 og stamfisk blei sikra på fem ulike setjefiskanlegg i Sør-Noreg, mellom dei eit lokalt anlegg på Bygland. Ei rekkje uhell medførfe at det i 1973 berre var totalt 202 einsomrig bleike igjen, på Reinvoll klekkeri i Oppland. 

Otteraaens Brugseierforening (OB), som har konsesjon for regulering av mellom anna Byglandsfjorden, er gjennom konsesjonsvilkår pålagt å setja ut bleike i Byglandsfjorden. II 1992 bygde OB eit moderne setjefiskanlegg, Syrtveit Fiskeanlegg, for å oppfylla konsesjonsvilkåra. Det blir årleg sett ut 100 000 yngel av bleike, hovudsakleg i sjølve Byglandsfjorden. I tillegg blir det lagt ut rognkassar med ca. 100 000 rogn for å freista å få bleika til å reprodusera naturleg. Utlegging av rognkassar er eit ledd i arbeidet som pågår i «Blekeprosjektet» som starta i 1999. Prosjektet har som mål å gjenetablera ein sjølvreproduserande blekebestand i Otra. 

Det blir satsa på å auka naturleg reproduksjon i innsjøen, blekerogn på potensielle gyteområde, i tilleg til grus som er eigna til gyting.  Otteraaens Brugsierforening har òg innført reguleringsrestriksjonar i tida då rogna ligg i grusen, for å minimera tørrlegging av gytegroper. 

Ørekyt har spreidd seg nedover Otra-vassdraget, blei  det rapportert i 2008, og ein frykta då at ørekyten vil fortrenga bleka i Byglandsfjorden.

Kjelder 

 Bleka i Byglandsfjorden, bestandsstatus og tiltak for økt rekruttering. Direktoratet for Naturforvaltning, utredning 2005-3.
 Bleka i Byglandsfjorden . Agder Energi, 4. november 2019

Denne artikkelen bygger på «Bleke» frå ,  den 22. juni 2020.

Bakgrunnsstoff 

 Artsdatabanken
 visitsorlandet.com Historien om Bleka og laksefiske i Byglandsfjorden
 Film om bleka i Byglandsfjorden
 NRK om ørekyte og bleka

Dyr i Noreg
Setesdal
Bygland kommune
Laksefiskar
Reliktlaks

Reliktlaks er lakseartar som held til heile livet i ferskvatn. Desse stammar frå vanleg laks som blei verande i avstengte innsjøar og tilpassa seg livet der, og blir difor kalla relikt.

I Noreg er namsblank (eller småblank) og byglandsbleke reliktlaks. Den svenske innsjøen Vänern har òg ein bestand (der han blir kalla klarälv). Det blir òg sett ut vänerlax i Vättern men der er han ikkje naturleg og formeirer seg ikkje.

I Finland finst enkelte mindre bestandar. Det finst òg artar i Nord-Amerika på Newfoundland og i Dei store sjøane. Bestandane i dei karelske sjøane Ladoga og Onega er truleg forsvunne.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Reliktlaks» frå ,  den 22. juni 2020.

Litteratur 

 NOU 1999:9 Til laks åt alle kan ingen gjera? Kap. 7, Forvaltning av atlantisk laks og stillehavslaks i andre land.

Laksefiskar
DS «Dølen»

DS «Dølen» var eit norsk dampskip bygt ved Akers mek. verksted i Kristiania i 1866. Det var bestilt av Dampskibsaktieselskapet Bjoren og Dølen. Initiativtakar var Oscar Wergeland frå Christianssand. Skipet gjekk i rutefart på Byglandsfjorden i Setesdal og var systerskip av DS «Bjoren».

Historikk
«Dølen» blei sjøsatt i 1867. Det hadde endestasjon ved Næsset ved Bygland. Frå 1869 gjekk det til Ose. 
I 1897 fekk «Dølen» selskap av systerskipet «Bjoren» på Byglandsfjorden. «Bjoren» hadde i åra 1867-1897 trafikkert Kilefjorden. Men etter at Setesdalsbanen blei opna i 1896, blei det behov for meir trafikk på Byglandsfjorden. «Dølen» fekk ny salong i 1897 og blei forlenga med 8 fot i 1899.

Med legging av bilvegar frå 1920-talet byrja også trafikkgrunnlaget for dampskip i Byglandsfjorden å forsvinna. I 1931 blei Dampskibsaktieselskapet Bjoren og Dølen oppløyst og dampbåttrafikken lagt ned. Olav Fransson Syrtveit kjøpte båtane og starta opp med fart mellom Bygland og Byglandsfjord. På 1950-talet var det heilt slutt. 

DS «Dølen» blei hogd opp, medan DS «Bjoren» gjekk i opplag og forfall. Bjoren låg lenge som nedsokke vrak, før det på 1970-talet blei sett i gang ein aksjon for å berga det som var att av båten og få han restaurert.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «DS «Dølen»» frå ,  den 22. juni 2020.  
 

Norske dampskip
Samferdsle i Bygland
Setesdal
Sjøfart i Agder
Skip bygde ved Akers mekaniske verksted
Skip bygde i Noreg
Skip frå 1866
Ose Countryfestival

Ose Countryfestival er ein musikkfestival på Ose i Bygland kommune i Setesdal. Han blei halden for første gong i 1983.

Historie 
Festivalen byrja i 1983 på Reiårsfossen Camp på Osefita i Setesdal med ca. 11 000 vitjande, noko som var mykje meir enn arrangøren hadde hatt forhåpingar om. Festivalen blei flytta litt rundt og blei mellom anna halden i Dalen og i Seljord, men kom så tilbake til Ose der han blei verande i fleire år. 

Hovudartist i 2004 var, som i 1983, Wendel Adkins. I 2005 var det The Pirates Of The Mississippi, 2006 var det countrystjernene Dwight Yoakam og Bobby Bare, i 2007 Pam Tillis og i 2008 opptredde norskætta Lynn Anderson på festivalen.

I 2008 gjorde Anita Hegerland eit comeback på Ose Countryfestival. Lynn Anderson opptredde saman med mannen Mentor Williams og Arne Benoni, eit norsk svar på Jim Reeves.

I 2009 var Steinar Albrigtsen hovudattraksjonen. Det var i tillegg stor fokus på lokale band frå Setesdalsregionen.

2010 såg ei gjenforeining av Big Hand Saloon med Ottar «Big Hand» Johansen og Claudia Scott, Casino Steel og Tore Andersen. 

I 2019 opptredde mellom anna Steinar Albrigtsen og Monika Nordli.

Festivalsjefen gjennom mange år har vore Signe Røinås.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Ose Countryfestival» frå ,  den 22. juni 2020.

Bakgrunnsstoff 

Musikkfestivalar i Noreg
Kultur i Bygland
Setesdal
Skipingar i 1983
Næringsliv i Agder
Festivalar i Agder
Hayley Westenra

Hayley Dee Westenra () er ein songar (sopran) og låtskrivar frå New Zealand.  Det første albumet ho gav ut internasjonalt, Pure, kom ut i 2003. Hayley Westenra har hittil selt over tre millionar CD-album over heile verda.

Då ho vart utnemnd til ambassadør for UNICEF som 16-åring i 2003, var ho den yngste personen til då som nokonsinne hadde fått dette oppdraget.
 
Hayley har sunge med artistar som Andrea Bocelli, José Carreras, Russell Watson, Bryn Terfel, og Katherine Jenkins med fleire.
Året 2006 opptredde ho i Sverige to gonger, ein gong i Globen  i Stockholm, den andre i Scandinavium i Göteborg, båe gongene som oppvarmingsband til Il Divo. I august 2006 song ho med den irske gruppa Celtic Woman, og og deltok på deira CD og DVD Celtic Woman: A New Journey. I 2007 turnerte ho med den same gruppa. Ho er i tillegg med på Celtic Woman sin DVD The Greatest Journey: Essential Colletion som kom ut i 2008. Hayley Westenra har sunge på engelsk, maori, irsk, walisisk, spansk, italiensk, tysk, fransk, portugisisk, latin, japansk, mandarin, katalansk og taiwansk.

Biografi 
Hayley vart fødd i Christchurch på New Zealand, og har to søsken. Ho kjem frå ein musikalsk familie, mormora, Shirley Ireland, var songarinne, og farfaren var pianist og spela også trekkspel. Ho har irsk, engelsk og nederlandsk opphav.

Den musikalske karriæren hennar starta i seks års-alderen, då ho fekk rolla som «Little Star» i juleframsyninga på skulen. Etter framsyninga kontakta ein lærar som var til stades foreldra hennar, og fortalde dei at dottera deira var svært dyktig. Læraren oppmuntra Westenra til å læra seg å spela eit instrument for å utvikla evnene sine, og ho lærde seg å spela fiolin, piano, og blokkfløyte.

Då ho var 12 år gammal spela Hayley inn demoen Walking in the Air i eit profesjonelt innspelingsstudio for familie og vener. Til å byrja med betalte foreldra hennar for 70 eksemplar for å gje til vener og familie, straks etterpå kjøpte dei 1000 eksemplar til, for å selja og promotera. Hayley og søstra hennar, Sophie, spela på gata i Christchurch og fekk selja ein del av dei 1000 albuma. Dei to jentene tiltrekte seg ei mengd publikum, og ein journalist frå Canterbury Television fekk Westenra til å opptre på fjernsyn. 

Ein konsertarrangør fekk interesse for å samarbeida emed Hayley Westenra. Snart etter fekk ho møta representantar for Universal New Zealand, og fekk tilbod om platekontrakt med det same. 

Hayley Westenras internasjonale framgang kom etter at ho gjorde ein avtale med Decca Records og gav ut Pure (2003). Albumet vart det snøggast seljande debutalbumet i Storbritannias historie i sjangeren klassisk musikk.

Diskografi 
 Walking in the Air (2000) (demo)
 Hayley Westenra (2001)
 My Gift to You (2001)
 Pure (2003) 
 Hayley Westenra - Live from New Zealand (2005) DVD
 Odyssey (2005)
 A New Journey (2007)
 Treasure (2007)
 Winter Magic (2009)
 Paradiso (2011)
 Hushabye (2013)

 Referansar Denne artikkelen bygger på «Haley Westenra» frå , og «Hayley Westenra» frå  den 22. juni 2020.''

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell vevside

Newzealandske songarar
Folk frå Christchurch
Celtic Woman
Longerak

Longerak er ei bygd på austsida av Byglandsfjorden, sør i Bygland kommune. Ho ligg ved riksveg 9 mellom bygdene Grendi og Lauvdal. Longerak (g.nr. 54) er ein eigen grunnkrins i kommunen, og i 2012 var 42 personar busette her. Longerak har eit areal på 23,61 km² (5,55km² ferskvatn og 18,06km² landareal).

Den gamle grendeskolen ligg ved garden Innistog, og vidare ligg tre overnattingsstader i Bygland her (Longerak Hyttesenter og Camping, Søbø Camping og Longerakhyttene). På austsida av riksveg 9 ligg Langerak kraftverk som blei bygd av Staten for å forsyna Landeskogen tuberkulosesanatorium med elektrisitet, dette blei sett i drift i 1916. Bygda har eige grendehus som blir drive på dugnad.

Frå 1. juli 1898 til 31. oktober 1967 var det postopneri på Innistog, og seinare blei telefonsentralen lagt dit. 1. juli 1925 skifta poststaden namn frå Langerak til Longerak. Torgeir Olavson Langerak var den første postopnaren, medan Ingebjørg Langerak var telefonbestyrar frå 1. oktober 1921. Medan dampskip var ein del av den offentlege transporten mellom Byglandsfjord og Ose, var Innistog ein av ferjestadene. I 2012 var postnummeret 4741 Byglandsfjord. 

På garden Monen låg Setesdals Landbruks- og Husmorskule.

Historikk 
Longerak («Longerack») er første gong nemnd i eit diplom frå 1563, men garden Longerak er eldre. I diplomet stadfestar Roer Rolleuson og Biørn Aadson, lagrettemenn frå Evje sokn i Råbyggelaget, at Theu (Thof?) Østenssøn selde ein del av garden Longerack i Ordall (Årdal) til Jørund Svenungssøn under eit ting på «Ardals kiercky gar» (kyrkjegarden ved Årdal kyrkje). Garden hadde kna til Østenssøn arva etter foreldra sina, og salsprisen var «1 Mark Guld».

Ifølgje Reidar Bolling er truleg Innistog det eldste bruket på Longerak, og det er usikkert akkurat kva tid det blei delt i mindre einingar.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Longerak» frå ,  den 22. juni 2020.  

Setesdal
Busetnader i Bygland
Bygder i Agder
Grendi

Grendi er ei bygd i Bygland kommune i Agder, om lag 18 kilometer sør for Bygland sentrum. Bygda ligg på austsida av Byglandsfjorden og Årdal kyrkje er sentral.

Landeskogen tuberkulosesanatorium blei skipa i bygda tidleg på 1900-talet, og i 2010 blei Landeskogen Peace Center skipa her. Staden hadde eige postkontor med 4742 Grendi. 

Garden Øvre Lande, som eidsvollsmannen Eivind Torkjelson Lande eigde, ligg her.

Historie
Frå ca. 1300 var garden Bakke i Grendi den faste tingstaden i Råbyggelaget, fram til Christian Vs Norske Lov gav andre tingstader.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Grendi» frå ,  den 22. juni 2020.  
 

Busetnader i Bygland
Setesdal
Bygder i Agder
Åraksbø

Åraksbø er ei bygd som ligg på austsida av Åraksfjorden i Sandnes sokn, 6 km sør for Ose og 15 km nord for tettstaden Bygland i Bygland kommune i Agder fylke. Åraksbø fell naturleg i tre delar: Bygda, Gardan og Kleivegrend. Gardan er nordbygda og følgjer Hovassåne frå Nordenåbrua til Haugetveit, som ligg fire kilometer langs vegen opp frå bygda. Kleivegrend høyrer til sørbygda og ligg på sørsida av juvet som Hovassåne har grave ut. Frå bygda til Rosevall og Fossli, som er endepunkt for postvegen, er det om lag 3 km. Folk frå Åraksbø vert kalla ein «årakke» med lokal uttale. Altså ein «årakk». I 2011 budde det totalt 82 menneske i Åraksbø og på Sandnes.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Åraksbø» frå ,  den 22. juni 2020.  

Setesdal
Busetnader i Bygland
Bygder i Agder
Haugeburet

Haugeburet  er eit mellomalderloft i bygda Åraksbø i Bygland kommune i Setesdal. Ifølgje årringsdatering er bygningen oppført i år 1218. Han blir omtalt som den nest eldste profane (ikkje-kyrkjelege) bygningen i Noreg, etter Vindlausloftet i Tokke i Telemark. Bygningen blir òg omtalt som Haugenloftet, og er den eldste ståande trebygningen i Aust-Agder.

Haugeburet blei freda gjennom kulturminneloven i 1924, og er no eit automatisk freda kulturminne. Haugeburet er eit av dei minst ombygde og meste autentiske loftsbygningane i landet og har difor særskilt høg verneverdi.

Bygningen er i to etasjar, med eit rom i kvar etasje. Rommet i første etasje blir lokalt kalla «bur» medan andre etasje blir kalla «burloftet». Det er svalgang rundt heile loftsetasjen, og utvendig trapp opp til denne etasjen. Loftet er eit av dei største i landet. Storleiken er om lag 6 x 6 m.

Loftet er oppført med findalslaft, ein alderdommelig lafteteknikk som blei brukt i mellomalderen, vanlegvis før svartedauden. Bygningen ligg på jamstore novsteinar. Haugeburet er lafta med ovale stokkar og sylstokken er høg og prismeforma. Laftehovuda er fint profilerte i andre etasje, medan dei er avslitne i første etasje. Det er solide plankegolv i begge etasjane. I loftsrommet er det ein hjell tvers over døra.

Fleire detaljar på bygningen viser korleis han har vore brukt. Restar av tjørekrossar over døra til bura viser at ein ville verna forrådet mot vonde vetter, og i dørstokkane finst det spor etter hogging av kjøt. Himlingen har spretteljing. 
I området rundt Haugeburet ligg ei rekkje gravhaugar frå jernalderen.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Haugeburet» frå ,  den 23. juni 2020.

Litteratur 

 Berg, Arne: 1995 Norske tømmerhus fra mellomalderen bind V

Bakgrunnsstoff 

 Haugeburet i Aust-Agder Museum og Arkiv sitt årsmelding for 2017 (side 13-14) 
 Aust-Agder fylkeskommune kulturminnet til månaden mars 2010 
 Norske tømmerhus frå mellomalderen bind V på bokylla.no
Byggverk i Bygland
Kulturminne i Bygland
1218
Profane trebygningar frå mellomalderen i Noreg
Freda bygg i Agder
Fånefjelltunnelen

Fånefjelltunnelen er ein 611 meter lang vegtunnel på riksveg 9 i Bygland kommune i Agder fylke. Han går gjennom Fånefjellet sør for Lauvdal. Tunnelen blei opna i 1962.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Fånefjelltunnelen» frå ,  den 23. juni 2020.  

Vegtunnelar i Agder
Vegar i Bygland
Setesdal
Skipingar i 1962