alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Polysakkarid

Polysakkarid er karbohydrat bygde opp av eit større tal monosakkarid bundne til kvarandre gjennom glykosidbindingar. Vanlege døme er cellulose og stive. Syntesen av polysakkarid hender ved at monosakkaridet er aktivert i form av eit nukleosiddifosfatmonosakkarid. Uridindifosfatglukose fungerer slik som donor i glykogensyntesen.

Kjelder
Streptococcus pyogenes

Streptococcus pyogenes (dessutan kalla gruppe A streptococcus (GAS)) er ein gram-positiv bakterie som er ein av dei vanlegaste patogena i menneske. Han kan valda mildare sjukdomar som faryngitt og brennkoppar, og alvorlege sjukdomar som toksisk sjokksyndrom og nekrotiserande fasciitt.

Kjelder 
 

Streptococcaceae
Endolysin

Endolysin er enzym som hydrolyserer peptidoglykan i selleveggen til bakteriar og slik kan valda oppløysing av bakteriesella og selledaude. Dei vert koda for av bakteriofagar som nyttar dei til å sleppa ut frå bakteriesella ved lytisk syklus. 

Endolysin som har gram-positive og gram-negative bakteriar som mål har generelt ulik oppbygging. Endolysin for gram-positive bakteriar har to ulike domene (eitt for binding av sellevegg og eitt for enzymatisk aktivitet), medan endolysin for gram-negative bakteriar som regel berre har eitt domene.

Endolysin har interessert forskarar som potensielle antimikrobielle middel. Ein føremøn til endolysin over klassiske antibiotikum er at endolysin er relativt spesifikke for visse typar av peptidoglykan og soleis kan lata harmlause eller tenlege bakteriar få vera i fred.

Kjelder 
 

Enzym
Trådforma bakteriofag

Trådforma eller filamentøse bakteriofagar er ein stor famile av stavforma bakteriofagar. Dei har typisk ein diameter på 6,5 nanometer og ei lengd på 900 nanometer. Dei har eit sirkulært enkelttråda DNA-molekyl som strekkjer seg ut langs lengda deira.

Trådforma bakteriofagar snyltar på gram-negative bakteriar og nyttar pili på bakterien som reseptor.

Til skilnad frå dei fleste andre bakteriofagar drep ikkje trådforma bakteriofagar vertane sine. I staden vert bakteriofagpartiklane frakta gjennom sellemembranane til bakterien og ut av bakteriesella utan å valda lysis og selledaude.

Kjelder 
 

Bakteriofagar
Bakteriofag T4

Bakteriofag T4 er ein bakteriofag som snyltar på Escherichia coli. Han har eit dobbelttråda DNA-genom på  basepar med 274 opne leserammer. Genomet kodar for kring 300 genprodukt, av desse meir enn 40 strukturelle protein, noko som gjer T4 til ein av dei mest kompliserte kjende bakteriofagane.

T4 har eit 1150 ångstrøm langt og 850 Å breitt hovud med utbulande topp og botn. Halen er 1000 Å lang, 210 Å i diameter og endar i ei grunnskive med ein diameter på 460 Å. Langre trådar med ei lengd på 1450 Å er feste til skiva, i tillegg til nokre korte trådar.

Dei lange trådane feste til grunnskiva kjenner att E. coli-seller. T4 ankrar seg so til E. coli-selleyta med dei korte trådane feste til grunnskiva; desse bind seg irreversibelt til lipopolysakkarid i selleyta. Ei nål danna av genprodukt 5 (gp5), ofte kalla halelysozymet, får hòl på den ytre sellemembranen til E. coli og meltar deretter peptidoglykanet i selleveggen. Bakteriofaghalen kan då nå heilt inn til den indre sellemembranen, og DNA-et går til sist truleg gjennom ein viss reseptor i denne.

Kjelder 
 
 
 

Myoviridae
Baby What You Want Me to Do

«Baby What You Want Me to Do» (stundom kalla «You Got Me Running» eller «You Got Me Runnin'») er ein bluessong skriven og spelt inn av Jimmy Reed i 1959.  Han vart ein hit for Reed og som fleire andre av songane hans, appellerte han innan fleire musikksjangrar, og songen er blitt spelt inn i mange stilar av andre artistar.

Komposisjon og innspeling
«Baby What You Want Me to Do» er ein mellomrask blues-shuffle i E-dur med «Reed sin unike, tilbakelente vokalstil, gitar og munnspel.» I eit intervju i 1959 med Billboard vart han kalla «uhemma og seig ... fritt levert i ein klassisk, rusten jazz-stil.» Musikkjournalisten Cub Koda skildra songen som «misleiande enkel» og ein av «ein av dei verkeleg ureduserbare bluessongane, ein song så enkel at han verka å ha eksistert for alltid.» Men i motsetnad til ein typisk 12-taktsblues, innehld han akkordsubstitusjon i takt ni og ti:
 Reed vart akkompagnert av kona si Mary «Mama» Reed på harmonivokal, Eddie Taylor og Lefty Bates på gitar, Marcus Johnson på bass og Earl Phillips på trommer.

Jimmy Reed vart oppført som einaste låtskrivar på songen, men blueshistorikaren Gerard Herzhaft peikar på at «som nesten alle songane til Reed og uansett kven som offisielt er låtskrivar, er originalen skriven av kona, Mama Reed.»

Lister og ettermæle
«Baby What You Want Me to Do» nådde tiandeplassen på Billboard R&B-lista og 37. plassen på Billboard Hot 100 i 1960. I 2004 vart Reed innlemma i Blues Foundation Hall of Fame i kategorien «klassiske bluesinnspelingar».

Innspelingar av andre artistar
I følgje Koda var «Baby What You Want Me to Do» «ein song som var fast på repertoaret til blues, country og rock and roll-band tidleg i 1960-åra» og fleire av desse artistane har spelt inn sine versjonar av songen. Songen er kanskje den mest innspelte Reed-songane. Somme av desse er:

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Baby What You Want Me to Do» frå ,  den 25. desember 2016. 
 oppgav desse kjeldene:

Songar frå 1959
Songar skrivne av Jimmy Reed
Singlar frå 1959
Jimmy Reed-songar
Singlar frå 1964
The Everly Brothers-songar
Etta James-songar
Johnny Rivers-songar
Little Richard-songar
Elvis Presley-songar
The Youngbloods-songar
The Byrds-songar
Jerry Lee Lewis-songar
Neil Young-songar
Billy Fury-songar
Bill Cosby-songar
Ike & Tina Turner-songar
Wishbone Ash-songar
John Cale-songar
Bluessongar
Vee-Jay Records-singlar
Chuck Berry-songar
Link Wray-songar
Lonnie Mack-songar
6-hydroksymelatonin

6-hydroksymelatonin (6-OHM) er eit naturleg førekomande endogen og ein aktiv metabolitt i nevrotransmittaren melatonin. Liksom melatonin er han ein full agonist til reseptorane MT1 og MT2. Han er også ein antioksidant og eit nevroprotektivt middel, og er på desse områda langt meir potent enn melatonin.

Sjå òg 
 N-acetylserotonin

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «6-Hydroxymelatonin» frå ,  den 25. desember 2016.  
 

Biogene amin
Acetamid
Antioksidantar
Hormon i epifysen
Melatoninreseptoragonistar
Nevroprotektive middel
Nevrotransmitterar
Fenol
Tryptaminalkaloid
Døgnrytme
Up Above My Head

«Up Over My Head» er ein amerikansk gospelsong som opphavleg vart spelt inn i 1940-åra av Sister Rosetta Tharpe og Marie Knight som ein duo. Han er sidan også vorten framført av Frankie Laine og Johnnie Ray, Long John Baldry og Rod Stewart, Al Hirt og av Elvis Presley.

Stil
Songen er skriven som ein tradisjonell kall- og svar-song der Tharpe syng ei kort linje, før Knight «svarer» med same linje. Det er sju linjer (utanom svara) i kvart vers. Dei første seks er som kall og svar og den siste syng dei i lag.

Songen vart spelt inn som ein duett av Frankie Laine og Johnnie Ray den 17. oktober 1956. Songen danna ein del av ei dobbel A-side i Storbritannia i oktober 1957. Singelen kombinert med «Good Evening Friends» og tittelen «Up Over My Head, I Hear Music in the Air» (Philips PB 708), nådde 25. plassen på UK Singles Chart i Storbritannia.

Han vart gjeven ut som ein duett av Long John Baldry og Rod Stewart (som Long John Baldry and the Hoochie Coochie Men) i juni 1964. Dette var B-sida til United Artists UP 1056).

Al Hirt gav ut ein versjon av songen i 1964 på albumet Sugar Lips. Denne nådde 12. plassen på Adult Contemporary chart og 84. plassen på Billboard Hot 100. Hirt gav ut ein live-versjon av songen i 1965 på albumet Live at Carnegie Hall. Han vart produsert av Chet Atkins.

Songen vart òg framført av Elvis Presley i 1968 på TV-programet Elvis. Denne var ein del av ein gospel-medley i lag med songane «Where Could I Go but to the Lord» og «Saved». Ein bluesversjon av songen spelt inn av Ruthie Foster i 2007 på albumet The Phenomenal Ruthie Foster. Ein roots reggae-versjon finst òg spelt inn av den britiske artisten Matumbi i 1978 på albumet Seven Seal.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Up Above My Head» frå ,  den 25. desember 2016. 
 oppgav desse kjeldene:

Singlar frå 1964
Al Hirt-songar
Gospelsongar
Frankie Laine-songar
Johnnie Ray-songar
Elvis Presley-songar
Songar produserte av Chet Atkins
RCA Victor-singlar
Songar frå 1940-åra
Sister Rosetta Tharpe-songar
Long John Baldry-songar
Gram-positiv bakterie

Gram-positive bakteriar er bakteriar som held på den blå fargen ved gramfarging. Dei skil seg frå gram-negative bakteriar på selleveggene. Selleveggene til gram-positive bakteriar har eit peptidoglykanlag som er mykje tjukkare (20–80 nanometer) enn det som gram-negative har (< 10 nm), og det er bygt opp av fleire lag. Gram-positive bakteriar har heller ikkje ein ytre sellemembran slik som gram-negative bakteriar har.

I selleveggene og sellemembranane til dei fleste gram-positive bakteriane er teikoidsyrer viktige komponentar.

Kjelder 

 
 
 Andre kjelder:

Bakteriar
Bacillus subtilis

Bacillus subtilis er ein gram-positiv bakterie som lever i jord, der han spelar ei nykelrolle i økosystemet. 

I ei utrøyning fann ein at ein biofilm av B. subtilis la seg over ein biofilm av Bacillus simplex og drap denne med surfaktin og andre toksin.

Kjelder 
 

Bacillus
Ekstrasellulær polymerisk substans

Ekstrasellulære polymeriske substansar (EPS) er komplekse blandingar av polymerar med høg molekylærvekt som i hovudsak er sette saman av protein, polysakkarid, humussubstansar, nukleinsyrer og andre molekyl, og som vert utskilde av mikroorganismar.

Ekstrasellulære polymeriske substansar har sentrale verknader i prosessen der mikrobane fester seg til kvarandre og samlar seg, og hjelper til med danninga av og aukar stabiliteten til oppbygginga av mikrobesamfunn.

Ekstrasellulære polymeriske substansar finst i biofilmar, der dei er sentrale.

Kjelder 
 
 
 Andre kjelder:

Bakteriologi
Mikrobiologi
Aipysurus eydouxii

Aipysurus eydouxii er ein havslange som berre et fiskerogn. Han finst mellom anna i Australia.

Gifta til A. eydouxii er 50 til 100 gonger veikare enn giftene til andre slangar i slekta, og det er mogeleg at slettinga av to nukleotid i eit gen for trefingertoksin (mogelegvis det einaste trefingertoksingenet slangen uttrykkjer) kan ha ført til dette. Nukleotidslettinga gav ei forskuving i leseramma og ei avstytting av proteinproduktet, slik at det berre vart ein tredjedel so langt og ikkje verksamt.

Slangen har òg dårlegare hoggtenner og giftkjertlar enn tilsvarande slangar, noko som i lag med den veikare gifta kan tydast som evolusjonære tilpassingar til den nye rognedietten.

Kjelder 
 

Havslangar
Trefingertoksin

Trefingertoksin (3FTx) er ein proteinoverfamilie av ormegifter som finst i giftsnokar. Han har fått namnet sitt frå tre lykkjer av β-trådar som stikk ut frå ein sentral kjerne og som slik kan likna på fingrar.

Medlemene i familien er ikkje-enzymatiske polypeptid med 60–74 aminosyrerestar. Dei er rike på disulfidbindingar, og fire av desse er konserverte i alle medlemer. Ein stor del av medlemene er ulike typar nervegifter.

Kjelder 
 

Proteinoverfamiliar
Denmotoksin

Denmotoksin (frå B. dendrophila-monomerisk toksin) er eit uvanleg trefingertoksin og ei nervegift isolert frå mangrovesnoken. Det er eit polypeptid på 77 aminosyrerestar med fem disulfidbindingar. Mangrovesnoken lever i hovudsak på fuglar, og i ei utrøyning synte denmotoksin seg 100 gonger meir effektivt på fugleseller enn museseller.

Kjelder 
 

Dyregifter
Rokkmann

Rokkmann var i norsk tradisjon den fyrste mannen som kom inn i stova etter at rokken var teken i bruk etter jul. Han vart då «rokkmann» til kona eller jenta som sat og spann. Rokkmannen fekk då ei gåve av ho som sat ved rokken. Det kunne vera flammaband, vottar eller liknande. Nokre stader kunne rokkmannen vera eit teikn på korleis spinninga kom til å gå det komande året. Ein rokkmann som var full kunne til dømes vera eit dårleg teikn.

Sjå òg 
 First-foot
 Låvfrue

Referansar 

Juletradisjonar
Norske tradisjonar
Barn Jesus i en krybbe lå

Barn Jesus i en krybbe lå er ein opphavleg dansk julesong skriven av diktaren H.C. Andersen i 1832.
Den best kjende melodien er skriven av Niels W. Gade.
Songen er oppført som salme nr. 45 i Norsk salmebok 2013 og som nummer 103 i Den Danske Salmebog, der han først kom med i 2003.

Norsk tekst:
Barn Jesus i en krybbe lå,
skjønt himlen var hans eie,
hans pute her var høy og strå,
mørkt var det om hans leie!
Men stjernen over huset stod,
og oksen kysset barnets fot.
Halleluja, halleluja, barn Jesus!

Hver sorgfull sjel blir frisk og glad
og legger bort sin smerte;
et barn er født i Davids stad
til trøst for hvert et hjerte.
Til dette barnet skal vi gå
For barnesinn igjen å få.
Halleluja, halleluja, barn Jesus!Dansk originaltekst:
Barn Jesus i en krybbe lå,
skønt Himlen var hans eje.
Hans pude her blev hø og strå,
mørkt var det om hans leje!
Men stjernen over huset stod,
og oksen kyssed barnets fod.
Halleluja! Halleluja! Barn Jesus!

Hver sorgfuld sjæl, bliv karsk og glad,
ryst af din tunge smerte,
et barn er født i Davids stad
til trøst for hvert et hjerte.
Til barnet vil vi stige ind
og blive børn i sjæl og sind.
Halleluja! Halleluja! Barn Jesus!

Historie

Songen blei først skriven som eit dikt og var ein del av utgjevinga Aarets tolv Maaneder, Tegnede med Blæk og Pen, og representerte desember måned. Først i 1849 sette Johan Christian Gebauer melodi til diktet, og denne var den mest brukte fram til 1950-talet. I 1859 blei melodien som er brukt i dag komponert av Niels W. Gade. I 1874 komponerte også Henrik Rung ein melodi som han arrangerte for blanda kor.

«Barn Jesus i en krybbe lå» kom først med i Den Danske Salmebog i den nye utgåva i 2003. Ho er salme nummer 103 under temaet «Troen på Guds søn - Jesu fødsel», med melodien til Niels W. Gade.
I same utgåve av salmeboka kom også H.C. Andersen sitt dikt 1864 «Jeg har en Angst» med.

Songen inngår i norsk kristen juletradisjon. Han er med i Norsk Salmebok (1985), og er nr. 45 i Norsk salmebok 2013.

Nokre norske artistar som har gjort innspelingar av songen er Arve Tellefsen (med Nidarosdomens Guttekor på plata Våre beste julesanger) og Merete Hjortsø.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Barn Jesus i en krybbe lå» frå  og «Barn Jesus i en krybbe lå» frå ,  den 28. desember 2016.

Bakgrunnsstoff
Barn Jesus i en krybbe lå i Den Danske Salmebog Online

Danske salmar
Norske salmar
Danske julesongar
Norske julesongar
Kultur i 1832
1832 i Danmark
H.C. Andersen
Julesalmar
Mangrovesnok

Mangrovesnok (Boiga dendrophila) er ein art i snokfamilien i underfamilien tresnokar. Han lever i sumpområde i Søraust-Asia og et i hovudsak fugl. Han vert over to meter lang og er svart med smale og gule band. Gifta er ikkje ufarleg for menneske, men slangen er lite aggressiv.

Kjelder 

Snokar
Akrylnitril-butadien-styren

Akrylnitril-butadien-styren, ofte kalla ABS-plast, er ein type termoplast.

ABS-plast er, saman med PLA (polymjølkesyre), ein type plast som blir brukt som filament i mindre 3D-printerar. ABS-plast er petroleumsbasert, medan PLA er basert på stive.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Akrylonitril-butadien-styren» frå ,  den 28. desember 2016.  
 

Plast
Polymerar
Praktsnokar

Praktsnokar eller flygande slangar (Chrysopelea) er ei slekt av slangar i underfamilien tresnokar. Artane i slekta lever høgt oppe i tre i Søraust-Asia. Dei kan spila ut sidene slik at kroppen vert flat og kan slik sveva frå tre til tre eller frå eit tre og ned til bakken.

Kjelder 

Snokar
Mamelukk-sultanatet

Mamelukk-sultanatet (arabisk: ; Sulṭanat al-Mamālīk)  var ei statsdanning som omfatta Egypt, Levanten og Hijaz i Arabia som varte frå styrtinga av Ajjubide-dynastiet  i 1250 til den osmanske erobringa av Egypt i 1516-17. Herskarkasten i dynastiet var mamelukkar, arabiserte soldatar som opphavleg hadde vore slavar av kiptsjaktyrkisk, tsjerkessisk, abkhasisk oghuz-tyrkisk og georgisk opphav. Mamelukkar hadde høgare status enn vanlege slavar, og kunne bera våpen. 

Styret til Baibars (1260-1277) markerte byrjinga på mamelukkae sin dominans i det austlege middelhavsområdet. Han klarte å endeleg få fjerna krossfararane frå Syria og å eina Syria og Egypt til éin mektig stat som var i stand til å forsvara seg mot både krossfararane og mongolane. Som sultan brukte Baibars også ein kombinasjon av diplomati og militære handlingar som gjorde at mamelukkane kunne utvida riket sitt. Sjølv om dynastiet etter kvart gjekk over i ei nedgangstid, representerte det i stordomstida si eit politisk, økonomisk og kulturelt høgdepunkt i den muslimske mellomalderen i Levanten og Egypt.

Mamelukksultanar

Baḥri-dynastiet
Al-Mamālīk al-Baḥariyya 

Gul bakgrunn indikerer det nominelle styret til ajjubide-dynastiet under Sultan al-Ašraf Muzaffar ad-Din Musa 1250–1254.
Sølv bakgrunn indikerer avbrekk der Burǧi-dynastiet herska

Burǧi-dynastiet
Al-Mamālīk al-Burǧiyyah 

Oransje bakgrunn indikerer avbrot med styre av Baḥri-dynastiet.
Sølv bakgrunn indikerer avbrot av abbasidane.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Mamelukk-sultanatet» frå , og «Mamluk Sultanate (Cairo)» frå  den 28. desember 2016.  
 

Syrisk historie
Egyptisk historie
Palestinsk historie
Saudiarabisk historie
Tidlegare land i Afrika
Tidlegare land i Midtausten
Tidlegare land i Asia
Pneumokokkar

Pneumokokkar (Streptococcus pneumoniae) er gram-positive bakteriar som kan valda lungebrune, bakteriemi, hjernehinnebrune og mellomøyrebrune. Pneumokokkar er vanlege i dei øvre luftvegane, der dei stort sett lever utan å valda sjukdom.

Pneumokokkar har genom på mellom 2 og 2,1 millionar basepar avhengig av stamme. Ei gruppe på 1553 kjernegen er identifisert for arten.

Kjelder 
 
 

Streptococcaceae
Holin

Holin er membranprotein som vert nytta av bakteriofagar med dobbelttråda DNA i lag med endolysin under oppløysing av bakteriesella ved lytisk syklus.

På eit visst tidspunkt lagar holin mikron-store hòl i den indre sellemembranen slik at endolysina kan sleppa ut frå cytoplasmaet og gå til åtak på peptidoglykanet i selleveggen utanfor.

Kjelder 
 

Virusprotein
Membranprotein
Masurka

Masurka (polsk mazurek, fleirtal mazurki, 'masurisk dans') er ein gammal polsk pardans i ujamn 3-takt og moderat tempo. Dansen blir utført med varierte og ofte improviserte rørsler. Dansen er ein polsk nasjonaldans, men er også utbreidd andre stader.
I norsk tradisjon er masurka ein polkett, ein dans i 3/4 takt i slekt med hambo.

Innan kunstmusikk blei masurkaen innført av Chopin, og seinare dyrka av komponistar som Glinka, Tsjajkovskij og Karol Szymanowski.

Kjelder

Gammaldans
Pardansar
Polske dansar
Polske ord og uttrykk
Caganer

Caganer (katalansk uttale ) er ein liten figur som går igjen i julekrybber i Catalonia, i nærliggjande område og ein del andre stader i Sør-Europa.
Figuren viser ein person som huker seg ned for å skita (caganer tyder 'skitaren'). Opphavleg var han ein bondefigur i tradisjonelle katalanske klede, men i nyare tid er det også blitt laga kvinnelege caganerar og figurar som viser ulike samfunnsgrupper eller kjendisar i posituren.

Historie 
Opphavet til caganer-figuren er ukjend, men skal gå tilbake til 1500-talet.

Organisasjonen Amics del Caganer ('Vener av caganeren') knyter skikken med caganeren i krybba til framveksten av store barokke krybber seint på 1600- eller tidleg på 1700-talet.  
Figuren blei allment populær på 1800-talet.  

I tillegg til i Catalonia er figuren kjend frå nærliggane område i Andorra og Murcia, men også i Portugal, der dei blir kalla cagões,
og i Napoli i Italia, der dei blir kalla cacone eller pastore che caca.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Caganer» frå , og «Caganer» frå  den 29. desember 2016.

Bakgrunnsstoff 
 caganer.com
 Les chieurs – Pooping stars : A new series of collectible caganers 

Katalansk kultur
Julepynt
Julekrybber
Sardana

Sardana er ein katalansk folkedans. Det er ein ringdans som er rekna for å ha et seremonielt eller alvorlig preg. Sardana blir dansa til musikk frå blåseinstrument og trommer. Dansen er utbreidd i Catalonia og det katalanske kulturområdet, som i Andorra.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Sardana» frå ,  den 29. desember 2016.

Bakgrunnsstoff
 sardana, Enciclopèdia.cat (katalansk)

Katalansk kultur
Andorransk kultur
Europeiske folkedansar
Ringdansar
Phromnia rosea

Phromnia rosea er ein sikade som lever på Madagaskar. Han kan finnast på planta Elachyptera minimiflora.

Kjelder 
 

Sikadar
S-lag

S-laget (frå engelsk surface layer) er eit lag av protein eller glykoprotein som er vanleg kring bakteriar og arkar. Dei er anten knytte til peptidoglykanet eller den ytre sellemembranen i bakteriar og er den einaste komponenten i selleveggen til mange arkar. S-lag bidreg til mekanisk og osmotisk stabilisering av bakterie- eller arkesella. Den nøyaktige funksjonen til S-lag er truleg spesifikk for slekter og for grupper av prokaryotar som lever i det same miljøet.

Som regel har protein i S-laget eit høgt innhald av sure og hydrofobe (mest lysin) aminosyrer. Cystein er berre funne i nokre få S-lagprotein. Proteina i S-laget i gram-positive bakteriar og i mange arkar kan ha karbohydratkjeder kovalent bundne til seg (glykoprotein).

S-lag vart fyrste gongen oppdaga i 1952 på delar av selleveggen til bakterien Spirillum serpens gjennom eit elektronmikroskop.

Kjelder 
 
 

Celleanatomi
Membranbiologi
Metodologisk individualisme

Metodologisk individualisme er eit vitskapsteoretisk omgrep som inneber at ein må forstå og forklare sosiale fenomen (grupper, institusjonar, samfunn, språk) skal som resultat av einkskilddeler (t.d. individ) og ikkje heilskapar (system). «Metodologisk» vil seie at dette er eit analytisk forskingsgrep der visse sider av livet vert fokuserte på og andre sett i parentes.  

Omgrepet er sentralt i sosiologien og historievitskapen som diskusjonen om tilhøvet mellom individ og samfunn/gruppe og mellom mikro- og makroperspektivet. Ein er ofte del i kulturelle praksisar utan å vite om det (kjønnslege, sosiale, smaksbaserte o.l.), men det er mogleg for andre, t.d. forskarar, å sjå det. Tanken er at ein ikkje er del av noko større utan at ein òg er det som individ. Diskusjonen blir presenterte som ein diskusjonen mellom Emile Durkheim og Max Weber. 

I sosiologien finn ein fleire variantar, frå svar til sterk metodologisk individualisme. Svak vil berre seie at ein på ein eller annan måte, gjerne indirekte, må kunne føre forklaringsteoriane attende til ei tuft (ei førestelling, ei handling) på individnivå. Sterk vil seie at det må vere eit direkte samband. Peter Berger og Thomas Luckmann argumenterte alt midt på 60-talet for ein kombinasjon av mikro- og makroanalysenivået ut frå ein idé om ein sosial dialektikk mellom objektive og subjektive aspekt, noko som kan kallast svak metodologisk individualisme. I Noreg har Jon Elster vore talsmann for ein liknande posisjon. Internasjonalt har det kome viktige innlegg frå Anthony Giddens og Karin Knorr-Cetina. 

Det motsette av metodologisk individualisme er metodologisk kollektivisme og særleg her strukturfunksjonalismen.

Kjelder
 Berger, P. og T. Luckmann (1967). «The social construction of reality. A treatise in the sociology of knowledge». Garden City, New York, Anchor Books/Doubleday. Oms. til dansk (1976). «Den samfundsskabte virkelighed. En videnssociologisk afhandling». København, Lindhard og Ringhof. Oms. til norsk (2000). Den samfunnsskapte virkelighet. Bergen, Fagbokforlaget.
 

Vitskapsteoriar
Tuberkelbakterie

Tuberkelbakterien (Mycobacterium tuberculosis) er ein gram-positiv og stavforma bakterie som valdar tuberkulose.

Ei sekvensering av genomet til stamma H37Rv vart publisert i 1998. Det var på  basepar og hadde eit særs høgt GC-innhald.

Kjelder 

Mykobakteriar
Tuberkulose