alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Løve

Løva er eit stort rovdyr som lever på savannar, stepper og ørknar i Afrika og i eit reservat i nordvestlege India. Ho skil seg ut som det nest største av kattedyra (etter tigeren), og som det einaste sosiale. Ho høyrer med mellom dei mest brukte dyra i symbolikk og folklore, og opptrer mellom anna i det norske riksvåpenet.

Skildring 

Løver veg som regel mellom 150 og 280 kg, og har ei kroppslengd på opptil 190-275 cm. Hannen er 20-50% større enn hoa. Fargen varierer frå lyst gulbrun til svart, alt etter kvar dyra lever; vanlegvis er dei lysast i ørkenstrok. Løva kan verta opp til 25 år i fangenskap. Det finst ei kryssing mellom løve og tiger, liger.

Utbreiing 
Løva finst hovudsakleg i det sentrale og sørlege aust-Afrika, men isolerte populasjonar finst òg i Sahara og nord i India. Tidlegare fanst dei over eit mykje større område, m.a. heilt nord til Hellas på Aristoteles' tid; men menneskeleg jakt og konkurranse har utrydja dei mange stadar. M.a tærte romarane mykje på bestanden i si tid.

Åtferd 
Løva er det einaste sosiale kattedyret, og organiserer seg i flokkar på opp til 20-30 dyr. Kjernen i flokken består oftast av 4-12 løvinner i nær slekt, oftast kusiner og søstrer. Øvst på rangstigen i flokken ligg leiarhannen, som sjeldan er i slekt med løvinnene og vanlegvis har kome seg til makta i flokken ved å drepa den tidlegare leiaren. Stundom vert flokkar leidd av fleire hannar, det er då vanlegvis snakk om brødrepar. Alle ungar i flokken er avkom av leiarhannen/leiarhannane og holøvene, framande born eller born av tidlegare leiarar vert som regel drepne.

Løvene jaktar i flokk, og det er løvinnene som har hovudansvaret. I rike område, som Serengeti, bidreg ikkje hannen i det heile teke, medan det mellom anna i Namibiaørkenen er tilnærma likestilling på dette området på grunn av den knappe tilgangen på bytte. Berre ein av ti jakter ender med at løvene nedlegg eit dyr.

Rangordninga i flokken avgjer kva rekkjefølgje individa i flokken får ete av byttet. Leiaren et først, etterfølgd av eldre løvinner, før born og unge får krangla om restane. Dette gjer at mange døyr før dei rekk å bli kjønnsmogne, og fører til at berre dei sterkaste og mest hardføre løveungane overlever.

Status som art 
Løvebestanden har falle dramatisk over lengre tid. I Sentralafrika lever det per i dag mellom 16000 og 30000 dyr, mot 100 000 tidleg i 1990-åra. Utrekningar viser likevel at populasjonen er i vokster att, grunna auka barnekull. Situasjonen for den asiatiske løva er verre; den einaste populasjonen tel ikkje stort fleire enn 300 individ.

Løva i kultur og symbolikk 
Løva symboliserer mot og styrke, og er eit vanleg dyr både i kunsten og heraldikken. Noreg høyrer til mellom dei mange landa som har ho i riksvåpenet sitt, saman med mellom anna Danmark, Storbritannia, Skottland og India.

Kjelder 
 Verdens dyr, Cappelen 1985

Bakgrunnsstoff 

Kattedyr
Dyr i Afrika
Store kattedyr

Store kattedyr er ei norsk samlekjenning for artar i slekta Panthera, som høyrer til kattedyrfamilien. Slekta tel per i dag 5 artar, men ofte reknar ein òg geparden (Acionyx jubatus) og treleoparden (Neofelis nebulosa) med i gruppa.

Artar 
Tiger (Panthera tigris)
Løve (Panthera leo)
Leopard (Panthera pardus)
Jaguar (Panthera onca)
Snøleopard (Panthera uncia)

Kjelder
 Verdens Dyr, Cappelen 1985

Kattedyr
Leopard

Leoparden er det mest tilpasningsdyktige av dei store kattedyra. Han lever overalt frå dampande tropisk regnskog og tørre savannar i Afrika til over tregrensa i Himalaya. Best trivst han når han har tilgang på tre å sova i og jakta frå.

Heilt svarte leopardar blir kalla pantrar.

Skildring 
Leopardar har ei kroppslengde på 100-190 cm og veg mellom 30 og 70 kg. Hannen er om lag 50% større enn hoa. Det mest karakteristiske kjenneteiknet til leoparden er den flekka pelsen, sjølv om nokre (panterar) er heilt svarte.

Utbreiing 
Leoparden lever i heile Afrika sør for Sahara, i tillegg til sør på den arabiske halvøya, India, Kina og søraust-Asia. Tidlegare fann ein dei òg så langt nord som den russiske grensa mot Nordishavet. Når det kjem til habitat er leopardane meir tilpasningsdyktig enn noko anna kattedyr i den gamle verda; då ein kan støyta på dei frå halvørken til tropisk regnskog til høgfjell og alt i mellom.

Åtferd 
Leoparden er ein einsam, nattaktiv jeger som følgjer den same teknikken som dei fleste andre kattedyra: Han ligg på lur eller snik seg inn på byttet før han avsluttar med nokre raske byks. Han utmerker seg òg som ein dyktig klatrar, og lagrar ofte bytte i tre for å unngå at det vert teke av åtseldyr. Leoparden går vanlegvis på små til mellomstore dyr og fuglar, noko som skil han frå dei andre store kattedyra i slekta Panthera.

Kjelder 
Verdens dyr, Cappelen 1985

Kattedyr
Panter

Panter er eit biologisk unøyaktig omgrep som vert brukt om heilt svarte leopardar, jaguarar og pumaar.
Det vitskaplege namnet på store kattedyr er Panthera.

Melanisme eller svart farge er resultatet av ein dominant allele hjå jaguarar, som ofte er svarte panterar.

Galleri

Sjå òg
Svart katt

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Kattedyr
Sjimpanse

Sjimpansen (Pan troglodytes) er ein menneskeape som lever i skogar i Afrika. Han høyrer til mellom dei dyra som står mennesket nærast evolusjonsmessig; mellom 0,5% og 5 % av gena skil oss.Dette kan illustrerast ved at menneska og sjimpansane har identiske cytokrom c-protein, og det i ein variant ingen andre dyreartar er kjent å ha.

Skildring 
Sjimpansar er ein menneskeape som på same måte som oss har motsette tomlar og manglar hale. Dei er dekt med mørk brun til svart pels, er mellom 130 og 170 cm høge når dei står på bakbeina, og veg mellom 30 og 40 kg i naturen. Individ i fangenskap kan derimot vega opp mot 100 kg.

Utbreiing 
Sjimpansar lever vilt i regnskog og tresavannar i vest- og sentral-Afrika.

Åtferd 
Sjimpansar er sosiale, dagaktive dyr som lever vekselvis på bakken og i tre. Dei lever i flokkar på mellom 15 og 150 dyr leidd av ein dominerande hann. Den sosiale rangordninga kjem fram gjennom eit avansert kroppsspråk, som hovudsakleg baserer seg på andletsuttrykk.

Sjimpansen og mennesket 
Sjimpansen står mennesket nærare enn noko anna dyr. Dette har ført til at han er mykje brukt både i forsking og underhaldning, noko som har vorte eit trugsmål for bestanden. Kanskje er trugsmålet gjensidig; nokre forskarar meiner t.d. at HIV-viruset oppstod i sjimpanseflokkar før det spreidde seg til menneske.

Kjelder 
 «Vår fantastiske verden», Skandinavisk Presse AS 1990

Hominidar
Kamar

Kamar (norr. kamarr) er eit ord som kan tyda do eller ekskrement. Kammer og kamera er ord med same opphav.

I bygdene Valle, Hylestad og Bykle i øvre Setesdal (Aust-Agder), der det vert uttalt [kåmå`r'e], er kamar eit vanleg dialektord for 'utedo', særleg blant folk over 40 år.

Kjelder 
 Nynorskordboka (ordsoge)

Ord frå norrønt
Setesdalsmål
Addisjon

Addisjon, å leggja til, summere eller plussing er ein av dei grunnleggjande rekneartane innan aritmetikken. Ved addisjon legg ein saman verdien av to (eller fleire) tal, til ein sum. Symbolet for addisjon er +. Tala som blir addert blir kalla addendar eller ledd. Å legge saman vert kalla å addere.

Eit enkelt døme er at 1 + 2 = 3. Addisjon med eit negativt tal er det same som subtraksjon Døme: 1 + (-2) = -1

Meir generelt er addisjon den binære operasjonen til ei abelsk gruppe; han er assosiativ og kommutativ og har eit identitetselement normalt skrive som «0» . I tillegg har alle element x eit inverst element -x.

Summere vert særleg nytta når ein skal finne summen av ei rekkje.

Sjå òg 
 Vektoraddisjon
 Subtraksjon
 Multiplikasjon
 Divisjon

Aritmetikk
Binære operasjonar
Acid Drinkers

Acid Drinkers er ei tungmetall-gruppe frå Polen, skipa i september 1986. Dei mest kjende songane deira er Barmy Army, Poplin Twist, Drug Dealer, Slow'n'Stoned og High Proof Cosmic Milk.

Medlemmer 
 Popcorn - sologitar
 Ślimak/Mangood - trommer 
 Titus - vokal og bass.

Diskografi

Studioalbum 
 Are You a Rebel? (1990)
 Dirty Money, Dirty Tricks (1991)
 Strip Tease (1992)
 Vile Vicious Vision (1993)
 Infernal Connection (1994)
 The State of Mind Report (1996)
 High Proof Cosmic Milk (1998)
 Amazing Atomic Activity (1999)
 Broken Head (2000)
 Acidofilia (2002)
 Rock Is Not Enough (2004)
 Verses of Steel (2008)
 La part du diable (2012)
 25 Cents for a Riff (2014)
 Peep Show (2016)

Heavy metal-band
Musikkgrupper skipa i 1986
Polske musikkgrupper
Mošovce

Mošovce er ein landsby i det sentrale Slovakia med 1 380 innbyggjarar. Han har fleire historiske minnesmerke, og er fødestaden til den kjende slovakiske diktaren Ján Kollár.

Folk frå Mošovce
Alexander Horváth, fotballspelar
Ján Kollár, diktar

Galleri

Bakgrunnsstoff 

 Informasjon ved tourist-channel.sk
 Drienok 

Byar i Slovakia
Mokurset

Mokurset er eit folkemusikkurs som vert arrangert om somrane på Mo Jordbruksskule i Jølster kommune av Sogn og Fjordane Folkemusikklag. Fyrste gongen det vart arrangert var i 1984, og det har vorte halde kvart år sidan. På kurset vert det dreve opplæring i spel på bukkehorn, fele, hardingfele, lur, toradar og trekkspel, og i song.

Mokurset er eit sommarkurs i folkemusikk og –dans for både born, unge og vaksne. Mokurset tilbyr fleire ulike kurstilbod innan spel, song og dans, og det enkelte kurstilbodet er tilpassa den aktuelle målgruppa med omsyn til innhald og organisering.

Mokurset har vore arrangert årleg sidan 1984, og er ein lærings- og formidlinsarena for den tradisjonelle folkemusikken og –dansen. Mokurset er det eldste sommarkurset i folkemusikk i landet, og også det einaste sommarkurset som har ein særleg fokus på folkemusikk- og dansetradisjonar på Vestlandet.

Mokurset er eit supplement til den faste opplærings- og formidlingsverksemda som skjer i kulturskular og spelemannslag gjennom året, men er likevel ope for alle som ønskjer å delta.

Mokurset blir arrangert av Sogn og Fjordane Folkemusikklag.

Bakgrunnsstoff 
 Mokurset
 Sogn og Fjordane Folkemusikklag

Jølster kommune
Norsk folkemusikk
Austkystrap

Austkystrap er ei form for hiphop-musikk frå den nordaustlege delen av USA, og då hovudsakleg New York. 
Han oppstod i New York by på 1970-talet.

Musikken her er som regel samplebasert med tekstmessig og/eller teknisk komplisert rapping over.

Viktige artistar på austkysten 
 50 Cent
 A Tribe Called Quest
 AZ
 Beanie Sigel
 Big Daddy Kane
 Big L
 Big Pun
 Black Moon
 Black Star
 Busta Rhymes
 Canibus
 Craig G
 Cormega
 D.I.T.C
 Da Beatminerz
 Das Efx
 De la Soul
 DMX
 El-P
 EPMD
 Fabolous
 Gang Starr
 Group Home
 Heltah Skeltah
 Jay-Z
 Kool G Rap
 KRS one
 Large Professor
 LL Cool J
 M.O.P
 Marley Marl
 Ma$e
 MC Lyte
 Mobb Deep
 Nas
 Notorious B.I.G
 Pete Rock & Cl Smooth
 Public Enemy
 Puff Daddy
 Rakim
 Redman
 Run-DMC
 Slick Rick
 Stetsasonic
 The Diplomats
 The Fat Boys
 The Lox
 The Roots
 Tragedy Khadafi
 Ultramagnetic MCs
 Wu Tang Clan

Kjelder

Hiphop
Musikksampling

Sampling er å laga ny musikk av opptak av eldre musikk. Teknikken oppstod med Chamberlin-tangentfjøla i 1946 og vart vidareført med mellotronen på 1960-talet, men vart ikkje noko eige omgrep før med hiphopen i 1980-åra. Hiphop-produsentar prøvde då å etterape breakbeatsa hiphop-DJane lagde. Seinare vart det bygd samplarar som MPC og ASR-10, i tillegg til at diverse trommemaskiner, keyboard og dataprogram fekk samplefunksjonar.

I tillegg til hiphop vert sampling nytta i elektronika og til ein viss grad r'n'b og pop.

Det vert diskutert om det å sampla verkeleg er å laga musikk. Ei rekke rettssakar har vorte ført fordi samplingar har vore i strid med åndsverkslovar, i Noreg er saka om Paperboys' bruk av Lisa Ekdahl på songen «Barcelona» den mest kjende. I USA er det vanleg å betala menneska bak ein song pengar for å bruka songar med samplingar i, nettopp for å hindra rettssakar av denne typen.

Elektronisk musikk
Musikkindustri
Musikksampling
Engelske ord og uttrykk
Poppa-Lars

Lars Audun Sandness (), kjend under artistnamnet Poppa-Lars, er ein norsk hiphop-DJ og produsent frå Harstad, som er mest kjend frå Tungtvann. Han har produsert alle albuma til gruppa unnteke bonusspora på Siste skanse, i tillegg til å ha jobba med mellom annaa Herreløse og den svenske rap-duoen AFC. Artistnamnet sitt har han frå Poppa Large, ei plate Ultramagnetic MCs gav ut seint i 1980-åra.

Musikalske kjenneteikn 
Poppa-Lars lagar hovudsakleg samplebaserte beats bygd rundt eit skjelett av sampla trommelydar. På «Nord og Ned» og «Mørketid» var alle beatsa lagd på denne måten, med eit par små detaljar av studiomusikarar, men på EPen «Påfyll» tok han til å eksperimentera med instrument på nye måtar: Han let røynde musikarar improvisera over gjevne tema, for så å handsama opptaket på same måte som eit sample. Med tida har det vorte fleire og fleire instrument, og på «III: Folket bak Nordavind» var det tilmed ein song der ikkje eit trommeslag var programmert.

Produksjonsutstyret Lars lagar musikk med består av ein AKAI MPC 3000 (tidlegare MPC 60), ein Mac med programmet Logic og ein Mackie D8B-miksar. 
Dei tidlege beatsa til Lars var tungt inspirert av klassiske austkystprodusentar som Da Beatminerz og DJ Premier. No om dagen er favorittprodusentane hans folk som Rick Rock, Just Blaze og Timbaland.

Poppa-Lars og Jørg-1 frå Tungtvann vann Edvard-prisen 2001 i klassen populærmusikk - open klasse for Nord og ned.

Kjelder 
 Mini-intervju med Poppa-Lars 

Norske plateprodusentar
Norske rapparar
Folk frå Narvik
Folk frå Harstad
1970-åra



Hendingar i utlandet 
 Dei første dataspela dukka opp. Dei var utstyrte med myntautomatar.
 Digital audio vart teke i bruk i profesjonalt utstyr.

Hendingar i Noreg

Viktige personar 

 
Tiår
1960-åra



Hendingar i utlandet

Hendingar i Noreg 
 Det vart funne olje på norsk sokkel i Nordsjøen

Viktige personar 

 
Tiår
Gravhaug

Gravhaug er eit synleg monument i form av ein kunstig haug som rommer grava eller gravene til ein eller fleire avlidne personar. Gravhaugar kan liggje fritt eller på eit gravfelt. Dei kan ha ulike formar og storleikar, men er vanlegvis runde, har ofte ein rad av stein langs kanten, og er elles kjenneteikna av å vere bygd opp av jord, men kan ha ei indre kjerne av stein. Er haugen kasta saman av berre stein, vert han kalla gravrøys. Gravrøyser var mest vanleg i bronsealderen, medan dei fleste gravhaugane i Noreg er frå jernalder-vikingtid. 

Raknehaugen ved Hovin kyrke i Ullensaker i Akershus fylke vert rekna som den største gravhaugen i Nord-Europa, eller ein av dei største; han har eit tverrmål på 95 m, og ei høgd på 15 m, og er særeigen ved at det inni han var oppstabla ei stor mengd trestammar.

Sjå òg
Haugbonde
Haugfolk

Kjelder

Arkeologi
Haug
Haugar
Paddevegen

Paddevegen er ein over 150 år gammal grusveg i Sveio kommune. Vegen tar av frå riksveg 541 ved Mølstre Nordre og går til Fjellstad der han møter fylkesveg 6. Vegen blei bygt for å frakta gods som kom med dampskipa til Mølstrevåg, innover distriktet. Før Paddevegen kom var det stort sett berre tråkk og stigar ein kunne gå på i kommunen.

Området paddevegen ligg på har mange naturområde og stigar, blant anna ein stig som går til eit område i nærleiken av Hokla, nær Fjellstad. Denne delen av Sveio har mange mellomstore åsar og haugar; den største Kattabergsfjellet på 89 moh., nær Furuvatnet.

Vegar i Sveio
Historiske vegar i Noreg
Husdyrbruk

Husdyrbruk er ei næring som nyttar dei fysiske produkta frå ymse tamdyr. I Noreg skil ein gjerne mellom storfe-, småfe-, gris-, fjørfe- og pelsdyrhald.

Husdyrhald
Sveio skulekorps

Sveio skulekorps høyrer til i Sveio kommune som ligg heilt sør i Hordaland fylke. Korpset vart stifta etter vedtak i Sveio skulestyre i 1962. 

Talet på medlemmer har gjennom dei fleste åra stort sett vore mellom 20-24. På denne sida av tusenårsskiftet derimot, har medlemstalet i hovudkorpset stort sett vore omkring 30-35 musikantar og det totale medlemstalet i korpset med aspirantar og juniorar rundt 40-50.

Den siste vanskelege perioden hadde korpset i 1998. Manglande rekruttering gjennom fleire år samstundes som mange gjekk av for aldersgrense, førte til store vanskar for organisasjonen.

Etter fleire år der korpset anten ikkje evna å stilla i NM for skulekorps, eller måtte ta til takke med jumboplasseringar i lågaste divisjon, blei det laga ein strategiplan for å få korpset opp i øvste divisjon. 

Året 2001 tok Sveio Skulekorps steget opp i 2. divisjon. Dette året hamna dei nest sist. Året etter fortsette oppturen og korpset hamna på 5. plass i same divisjon. I 2003 gjekk Sveio Skulekorps heilt til topps i divisjonen, med 96 av 100 oppnåelege poeng - den høgaste poengsummen som blei oppnådd i samtlege divisjonar det året.

Etter siger i 2. divisjon, såg korpset det som naturleg å ta steget vidare opp i første divisjon, der dei etterkvart har etablert seg, utan å nå heilt til topps.

Sveio kommune
Skulekorps
Norske musikkorps
Skipingar i 1962
HKB 63-977 Nordheim

HKB 63-977 Nordheim ligg ved kysten, ikkje langt sør for Buavåg i Sveio kommune. Desse bygningane er restar etter sjøovervakingspostane til tyskarane frå andre verdskrig. Bunkersane er i god stand, og det er er vidt utsyn frå nokre av dei. Kanonrestar er òg å sjå.

Kulturminne i Noreg frå andre verdskrigen
Byggverk i Sveio
Nationaltheatret

Nationaltheatret i Oslo er, ved sida av Den Nationale Scene og Det Norske Teatret, ei av dei tre norske hovudscenene for teaterkunst. Bygningen som har fasadar i hovudsak av gul maskintegl og granitt, vart teikna av arkitekt Henrik Bull, som vann ei arkitekttevling om oppdraget i 1891. 

Den opphavlege teatersalen (Hovedscenen) er innreidd i nyrokokkostil. I tillegg er det seinare innreidd to andre scener i bygningen: Amfiscenen og Malersalen. Teatret opna den 1. september 1899. Bygningen vart freda etter lov om kulturminne i 1983. 

Bull teikna òg sjokoladen Lohengrin som frå 1911 og nokre år framover berre var til sals i Nationaltheatret.

Den første sjefen på Nationaltheatret var Bjørn Bjørnson, son til Bjørnstjerne Bjørnson. Teatersjef frå 1. januar 2009 er Hanne Tømta. 

Den administrative delen av Torshovteatret er òg tillagt Nationaltheatret.

Teatersjefar 
 1899–1907 Bjørn Bjørnson
 1908–1911 Vilhelm Krag
 1911–1923 Halfdan Christensen
 1923–1927 Bjørn Bjørnson
 1928–1930 Einar Skavlan
 1930–1933 Halfdan Christensen
 1934–1941 Axel Otto Normann
 1945–1946 Axel Otto Normann
 1946–1960 Knut Hergel
 1960–1961 Carl Fredrik Engelstad
 1962–1967 Erik Kristen-Johanssen
 1967–1978 Arild Brinchmann
 1978–1986 Toralv Maurstad
 1986–1988 Kjetil Bang-Hansen
 1988–1990 Ellen Horn
 1988–1990 Ole-Jørgen Nilsen
 1988–1990 Sverre Rødahl
 1990–1992 Stein Winge
 1992–2000 Ellen Horn
 2000–2008 Eirik Stubø
 2009– Hanne Tømta

Sjå òg 
Nationaltheatret stasjon

Kjelder

Litteratur 
 Knut Are Tvedt (red): Oslo byleksikon, Kunnskapsforlaget 2010, ISBN 978-82-573-1760-7

Bakgrunnsstoff 
 Nationaltheatret si heimeside

Kultur i Oslo
Nationaltheatret
Skipingar i 1899
Kulturminne i Oslo
Freda bygg i Oslo
Oslo sentrum
Geir Sverre Braut

Geir Sverre Braut () er ein norsk lege som sidan 1985 har vore tilsett i den statlege helseforvaltinga. Frå 2014 er han seniorrådgjevar ved Stavanger universitetssjukehus og professor i helsefag ved Høgskolen Stord/Haugesund. Braut bur på Bryne på Jæren. 

Braut var assisterande fylkeslege i Rogaland frå 1985 til 1994 og fylkeslege i Rogaland frå 1994 til 2001, avbrote av eit engasjement i Sosial- og helsedepartementet (1999). Han fungerte som fylkeslege i Telemark (2001). Han var assisterande direktør i Statens helsetilsyn i perioden 2001 – 2013. Han har tidlegare hatt deltidsstillingar som lektor (helseadministrasjon) ved NHV og som førstelektor II ved Høgskolen Stord/Haugesund (helse- og tryggleiksfag).
  
Braut er cand. med. frå Universitetet i Oslo (1980) og godkjent spesialist i samfunnsmedisin (1997). Han har folkehelseutdanning frå Nordiska hälsovårdshögskolan (NHV) i Göteborg (1991). 
 
Han har dessutan følgjande verv:
 Norsk forum for helserett - medlem av styret, styreleiar frå 2007
 Lærdals fond for akuttmedisin – leiar av fondsstyret
 Norsk selskap for gjenoppliving AS - styremedlem

Nokre tidlegare verv:
 Norsk institutt for forskning om oppvekst, velferd og aldring (NOVA) - styremedlem (2000-2008)
 Den norske lægeforening, medlem av sentralstyret (1992-1994)
 Norsk katastrofemedisinsk forening - medlem av styret.

I 2020 vart han tildelt prisen Årets nynorskbrukar av Nynorsk kultursentrum.

Bakgrunnsstoff 
 Statens helsetilsyn - Offisiell heimeside
 Artiklar og kronikker av tilsette i Statens helsetilsyn frå år 2000 og seinare - ca. 50 av Geir Sverre Braut 

Braut, Geir Sverre
Braut, Geir Sverre
Braut, Geir Sverre
Norsk institutt for luftforskning

Norsk institutt for luftforskning (NILU) er eit uavhengig forskingsinstitutt som arbeider på prosjektbasis og som mottek ei grunnløyving frå Miljøverndepartementet for å ivareta nasjonale oppgåver om spørsmål relaterte til luftkvalitet. NILU spelar såleis ei sentral rolle i det overvakande og førebyggjande miljøvernarbeidet og har kunnskapsstrategisk betyding for miljøvernforvaltinga. 

NILU vart grunnlagt i 1969, og er eit av dei leiande forskingsmiljøa og vitskapelege laboratoria i Europa som arbeider med problem relaterte til luftforureining.

Forskingsoppgåver 
NILU utfører miljøforsking med tyngdepunkt på kjeldene til luftforureining, atmosfærisk transport og omdanning og avsetjing av luftforureining. NILU føretek også vurdering av verknadane som forureiningar har på økosystem, helse og materialar. Overvakinga av langtransporterte luftforureiningar, sur nedbør og global luftkvalitet er også viktige oppgåver.

NILU har både nasjonale og internasjonale kundar, og har mange oppdrag som tilretteleggjar av internasjonale miljøprosjekt. Eit døme på dette er EMEP, eit fellesprogram for overvaking og vurdering av langtransporterte luftforureiningar i Europa. Her har NILU sidan 1977 hatt ansvaret for å tilrå målemetodar, samla inn og bearbeida data. NILU er også ein av fire samarbeidande institusjonane i «Temasenter for luftkvalitet» under Det europeiske miljøvernbyrået (EEA). NILU spelar ei leiande internasjonal rolle i å samla inn, lagra og stilla til rådvelde måledata frå atmosfærisk forsking og måleprogram. Som ansvarleg for internasjonale databasar, mottek NILU difor data frå dei fleste landa i Europa.

Ekspertisen til NILU har i tillegg til oppgåvene som eit nasjonalt forskingsinstitutt for luftforureining i Noreg, også vorte bruka som eit internasjonalt ekspertorgan på luftforureining av Verdsbanken, The Asian Development Bank (Den asiatiske utviklingsbanken) og Verdas Helseorganisasjon (WHO). 

Som spesialist på levering av system for måling av luftforureiningar og overvaking av luftkvalitet har NILU også utvikla eit automatisk overvakingsprogram for luftkvalitet i byar og urbane område. Systemet som er kalla AirQUIS, er eit dataverktøy som gjer det mogeleg for styresmakter å overvaka, planleggja og vurdera luftkvaliteten og setja i verk tiltak.

Kontor 
Hovudkontoret til NILU ligg på Kjeller utanfor Oslo. NILU har også ei avdeling i Polarmiljøsenteret i Tromsø, denne har Barentsregionen og Arktis som sitt spesialområde.

Bakgrunnsstoff 
 NILU si heimeside
 AirQUIS si heimeside

Luftforsking
Luftforsking
Skipingar i 1969
MPC

MPC står for «MIDI Production Center» og er ein populær serie samplarar frå den japanske musikkutstyrsprodusenten AKAI. Den første modellen, MPC 60, vart gjeve ut i 1988 og var hovudsakleg konstruert av Roger Linn. Produktet vart ein suksess særleg i hiphop-krinsar, der innflytnadsrike produsentar som DJ Premier, J Dilla, Mannie Fresh, Pete Rock, DJ Quik og Just Blaze så vel som norske stordommar som Poppa-Lars og The Afterglow har omfamna det og basert produksjonsoppsettet sitt på det. Saman med Ensoniq ASR-10 vert MPC'en rekna som den beste samplaren i hiphopmusikk.
Det finst seks hovudmodellar av MPC.

Kjelder 
engelsk wikipedia

Elektroniske musikkinstrument
Musikkutstyr