Arktiske folk

Arktiske folk eller sirkumpolare folk er folkegrupper, særleg urfolk, som lever i Arktis.

Forhistorie
Dei fyrste innbyggjarane i den sentrale og austlege delen av Arktis i Nord-Amerika blir kalla den arktiske småreiskaptradisjonen (engelsk Arctic small tool tradition, AST). Han fanst frå ca. 2500 f.Kr., og omfatta fleire såkalla paleo-eskimokulturar, mellom anna Independence I-kulturen og pre-Dorset-kulturen. Dorsetkulturen viser til dei neste innbyggjarane i det sentrale og austlege nordamerikanske Arktis. Dorsetkulturen utvikla seg gjennom teknologiske og økonomiske endringar frå 1050 til 550 f-Kr. Bortsett frå i Quebec og Labrador forsvann kulturen rundt år 1500.

Overgangen frå Dorset- til Thule-kulturen fann stad rundt 800-900-talet. Forskarar har spekulert i om det kan ha vore kontakt mellom dei to kulturane, som utveksling av teknologi som harpunhovud, eller thulefolk kan ha funne restar etter dorsetkulturen og utvikla sin teknologi med inspirasjon frå den tidlege kulturen.

Historiske og samtidige folk
Inuittar stammar frå thulefolka. I 1300 hadde dei busett seg på Vest-Grønland, og vandra inn i Aust-Grønland det neste hundreåret.

Andre sirkumpolare folk er tsjuktsjarar, evenkar, khantiar, korjakar, nenetsar, samar, jukaghirfolk og yupikfolk.

Arktiske folk etter språkgruppe

 

Gammal-beringiarar - Sibir og Alaska
Tsjukotko-kamtsjatkiske språk
Itelmenar, Sibir (Kamtsjatka kraj), Russland
Tsjuktsjarar, Sibir (Tsjukotka autonome okrug), Russland
Korjakar, Sibir (Kamtsjatka kraj), Russland 
Tungusiske språk
Evenkar, Kina (Indre Mongolia og Heilongjiang), Mongolia, Russland
Evenar, Sibir (Magadan oblast, Kamtsjatka kraj og Sakha), Russland
Tyrkiske  språk
Nordaust-tyrkisk
Dolganar, Sibir (Krasnojarsk kraj), Russland
Jakutar, Sibir (Sakha), Russland
Eskimo-aleutiske språk
Eskimoiske språk
Yupikfolk: Alaska og Russisk fjerne austen (Tsjukotka autonome okrug)
Alutiiqfolk, Alaska
Central Alaskan Yup'ik, Alaska
Cup'ik, Alaska
Cup'ig, Nunivakøya i Alaska
Sibirske yupikfolk, Sibir (Tsjukotka autonome okrug), Russland
Inuittar: Grønland, Nord-Canada (Nunavut, Nunavik, Nunatsiavut, Nordvestterritoriar (Inuvikregionen) og Yukon), Alaska, USA
Kalaallit, Grønland
Iñupiat: Northwest Arctic og North Slope borough og Beringsundet, Alaska, USA
Aleutar: Aleutane, Alaska, USA og Kamtsjatka kraj, Russland
Uralske språk
Finsk-ugriske språk
Permiske språk
Komiar, Russland (Komirepublikken og Perm kraj)
Udmurtar, Russland
Samar: Noreg, Sverige, Finland, Russland (Murmansk oblast)
Balto-finske språk
Finnar, Finland, Noreg
Karelarar, Finland, Russland
Samojediske språk
Nenetsar, Russland
Enetsar, Sibir (Krasnojarsk kraj), Russland
Nganasanar, Sibir (Krasnojarsk kraj), Russland
Selkupfolk, Sibir, Russland
Jukaghirar, Aust-Sibir, Russland
Indoeuropeiske språk
Germanske språk
Nordgermanske språk
Islendingar, Island
Nordmenn, Noreg
Svenskar, Sverige
Slaviske språk
Austslaviske språk
 Pomorar og andre russarar, Russland

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Circumpolar peoples» frå ,  den 2. desember 2022.

Bibliografi
Takashi Irimoto, Takako Yamada (red.) Circumpolar Religion and Ecology: An Anthropology of the North, University of Tokyo Press, 1994, .

Arktis
Folkegrupper