alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Kolbotn i Tynset

Kolbotn er ei hytte, eller østerdalsstove, ved Savalen i Tynset kommune, på grensa til Alvdal kommune. Ho er kjend som ein kunstnarheim sidan forfattarekteparet Arne (1851–1924) og Hulda Garborg (1862–1934) budde her i åra 1885–1896.

Det var Garborg sin ven Ivar Mortensson-Egnund som fekk Garborg til Nord-Østerdalen, og som hjelpte han å kjøpe ei tomt på ein stad der det tidlegare hadde vore ei kolmile, derfor namnet Kolbotn. Eit hus vart flytt hit og reist i 1885, og det var Arne Garborgs første eigne heim. Då han i desember 1887 gifta seg med Hulda, fødd Bergesen, flytta paret til Kolbotn. Dei budde her meir eller mindre fast fram til 1896, då sonen Arne Olaus hadde nådd skulealder. 

Huset og livet til familien der er særleg gjort kjent gjennom Harriet Backers måleri av ekteparet: «Gamlestua på Kolbotn», men òg frå Arne Garborg si essaysamling Kolbotnbrev (1890) og Hulda Garborg si Frå Kolbotnen og andetsteds (1903). Fleire andre bøker vart òg til her: Hjaa ho mor (1890), Trætte mænd (1891), Fred (1892), Læraren (1896) og delar av Haugtussa (1895). 

Hust er i dag ått av familien, og det er nokre gonger kulturarrangement på tunet eller utflukter til stova i samband med Garborg-dagane på Tynset. Lektor Arne Dag Østigaard, Tynset, har skrive ei omfattande bok om livet til paret i stova, med utgangspunkt i si eiga hovudfagsoppgåve frå 1970.

Kjelder 
 Omsett frå Wikipedia på bokmål, innhenta søndag 26. september 2010, klokka 15:49.

Bakgrunnsstoff 
 Norske kunstnerhjem; temanummer av Fortidsvern; nr 3, 2005
 Arne Dag Østigaard. Arne og Hulda på Kolbotn. Sollia forlag, 1993
 Hans Eyvind Garborg. «Kolbotnen. Vedlikehold og bevaring». I: Årbok for Nord-Østerdalen; 2005
 Hedmark fylkesbibliotek: LitteraTurer i Hedmark
  Ein hippie frå førre åttitalet ved aasentunet.no
 Kolbotnbrev  med Backers måleri ved aasentunet.no
 Kolbotn ved kulturminnesok.no

Kunstnarheimar
Tynset kommune
Opphavleg omsett med Apertium
Arne Garborg
Dagbergart

Dagbergart er ein magmatisk bergart som har størkna over jordskorpa, uavhengig om det er på land eller havbotn, i motsetnad til djupbergart som er danna ved langsam størkning på djupet. Lava, pimpstein og vulkansk tuff er døme på dagbergartar.

Sjå òg 
Djupbergart
Gangbergart

Kjelder
Dagbergart. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/dagbergart.

Vulkanske bergartar
Gangbergart

Gangbergart er ein magmatisk bergart. Når smelta steinmasse trengjer seg inn i sprekkar eller gangvegar i berget og størknar i desse gangane vert dei gangbergartar.

Sjå òg 
Dagbergart
Djupbergart

Bergartar
Fylkesveg 1 i Akershus

Sjå òg fylkesveg 1 (fleirtyding).
Fylkesveg 1 i Akershus går mellom fylkesgrensa ved Rødkind og Tegnebyholtet i Vestby kommune. Vegen er 3,2 km lang.

Kommunar og knutepunkt

Endepunkt fylkesgrensa ved Rødkind →  (Østfold) til  Tigerplassen i Moss kommune (5,6 km)
 Tegnebyholtet

Bakgrunnsstoff

 001
Vegar i Vestby
Fylkesveg 1 i Aust-Agder

Sjå òg fylkesveg 1 (fleirtyding).
Fylkesveg 1 i Aust-Agder går mellom Laget i Tvedestrand kommune og Fie i Risør kommune. Vegen er 8,8 km lang.

Kommunar og knutepunkt

 Laget

 frå Hopestrand til Nipe (2,5 km)
Kommunal veg frå Fie til Åkvåg (3,3 km)

Bakgrunnsstoff

 001
Vegar i Tvedestrand
Vegar i Risør
Fylkesveg 12 i Aust-Agder

Fylkesveg 12 i Aust-Agder går mellom Hopestrand og Nipe i Risør kommune. Vegen er 2,5 km lang.

Kommunar og knutepunkt

 Hopestrand
Kommunal veg frå Nipe til Gloppe (1,2 km)

Bakgrunnsstoff

 012
Vegar i Risør
Fylkesveg 1 i Buskerud

Sjå òg fylkesveg 1 (fleirtyding).
Fylkesveg 1 i Buskerud går mellom Kana og Holm i Hurum kommune. Vegen er 3,4 km lang.

Kommunar og knutepunkt

 Kana
 Holm

Bakgrunnsstoff

 001
Vegar i Asker
Fylkesveg 2 i Buskerud

Sjå òg fylkesveg 2 (fleirtyding).
Fylkesveg 2 i Buskerud går mellom Lilltvet og Holmsbu i Hurum kommune. Vegen er 2,8 km lang.

Kommunar og knutepunkt

 Lilltvet
 frå Holm til  Kana (3,4 km)
Endepunkt Holmsbu

Bakgrunnsstoff

 002
Vegar i Asker
Fylkesveg 1 i Hedmark

Sjå òg fylkesveg 1 (fleirtyding).

Fylkesveg 1 i Hedmark går mellom Freng og Bergseng i Ringsaker kommune. Vegen er 7,9 km lang.

Kommunar og knutepunkt

 Freng
 frå Bergsengstua til fylkesgrensa ved Skog (3,2 km) →  (Oppland) til  Hinnkleiv i Lillehammer kommune
 Bergseng,  til  Kjosberg

Bakgrunnsstoff

 001
Vegar i Ringsaker
Fylkesveg 321 i Hedmark

Sjå òg fylkesveg 321 (fleirtyding).

Fylkesveg 321 i Hedmark går mellom Bergsengstua og fylkesgrensa ved Skog i Ringsaker kommune. Vegen er 3,2 km lang.

Kommunar og knutepunkt

 Bergsengstua
Endepunkt fylkesgrensa ved Skog →  (Oppland) til  Hinnkleiv i Lillehammer kommune

Bakgrunnsstoff

 321
Vegar i Ringsaker
Fylkesveg 321

Fylkesveg 321 finst i fleire fylke i Noreg:

Fylkesveg 321 i Aust-Agder
Fylkesveg 321 i Finnmark
Fylkesveg 321 i Hedmark
Fylkesveg 321 i Møre og Romsdal
Fylkesveg 321 i Nordland
Fylkesveg 321 i Oppland
Fylkesveg 321 i Rogaland
Fylkesveg 321 i Troms
Fylkesveg 321 i Vest-Agder

Fylkesvegfleirtyding

nb:Fylkesvei 321 (andre betydninger)
Fylkesveg 934 i Rogaland

Sjå òg fylkesveg 934 (fleirtyding).
Fylkesveg 934 i Rogaland (Halseidvegen) går mellom Søravåge og Grasåsen i Haugesund kommune. Vegen er 6,1 km lang.

Kommunar og knutepunkt

Fylkesgrensa ved Søravåge →  (Hordaland) til  Våge i Sveio kommune
Fylkesgrensa ved Grasåsen →  (Hordaland) til  Førde i Sveio kommune

Bakgrunnsstoff

 934
Vegar i Haugesund
Fylkesveg 934

Fylkesveg 934 finst i fleire fylke i Noreg:

Fylkesveg 934 i Rogaland
Fylkesveg 934 i Østfold

Fylkesvegfleirtyding
Fylkesveg 934 i Østfold

Sjå òg fylkesveg 934 (fleirtyding).
Fylkesveg 934 i Østfold (Sponvikvegen) går mellom Langkaskrysset og Sponvika i Halden kommune. Vegen er 2,8 km lang.

Kommunar og knutepunkt

  Langkaskrysset
Arm til Svalerød (0,8 km)
Endepunkt Sponvika

Bakgrunnsstoff

 934
Vegar i Halden
Fylkesveg 1 i Rogaland

Sjå òg fylkesveg 1 (fleirtyding).
Fylkesveg 1 i Rogaland går mellom Haukland i Lund kommune og Åmodt i Sokndal kommune. Vegen er 28,6 km lang.

Kommunar og knutepunkt

 Haukland
 frå Moi til fylkesgrensa →  (Vest-Agder) til  Bjørnestad i Sirdal kommune
 frå Skåland til Hellemork (7,6 km)

 Mydlandtunnelen (250 m)
 frå Nedre Myssa til Orrestad (3,8 km)
 frå Åmot til Bakke bru (2,6 km)
 Åmot

Bakgrunnsstoff

Aftenbladet: Denne veien er for smal for kronprinsparet 

 001

Vegar i Sokndal
Vegar i Lund
Fylkesveg 2 i Rogaland

Sjå òg fylkesveg 2 (fleirtyding).
Fylkesveg 2 i Rogaland (Fv2) går mellom Skåland og Hellemork i Lund kommune. Vegen er 7,6 km lang.

Kommunar og knutepunkt

 Skåland
Kommunal veg frå Hellemork til Elve (14,5 km)

Bakgrunnsstoff

 002
Vegar i Lund
Fylkesveg 3 i Rogaland

Sjå òg fylkesveg 3 (fleirtyding).
Fylkesveg 3 i Rogaland går mellom Råse bru og Furbekktjørna i Lund kommune. Vegen er 20,6 km lang.

Kommunar og knutepunkt

 Råse bru
Arm frå Moen til Moi (2,4 km)
 Velakrossen (Skjerpe)
 Velakrossen (Moi)
 Moi
 frå Handeland til Sætra (4,0 km)
 frå Handeland til Eik (2,6 km)
 Eik
Endepunkt fylkesgrensa ved Furbekktjørna →  (Vest-Agder) til  Bjørnestad i Sirdal kommune (4,0 km)

Bakgrunnsstoff

 003
Vegar i Lund
Fylkesveg 985 i Vest-Agder

Sjå òg fylkesveg 985 (fleirtyding).
Fylkesveg 985 i Vest-Agder går mellom fylkesgrensa Rogaland/Vest-Agder ved Furbekktjørna, og Bjørnestad i Sirdal kommune. Vegen er 4,0 km lang.

Kommunar og knutepunkt

Endepunkt fylkesgrensa ved Furbekktjørna →  (Rogaland) til  Råse bru i Lund kommune (20,6 km)
 Bjørnestad

Bakgrunnsstoff

 985
Vegar i Sirdal
Fylkesveg 39 i Rogaland

Sjå òg fylkesveg 39 (fleirtyding).
Fylkesveg 39 i Rogaland går mellom Nedre Myssa og Orrestad i Sokndal kommune. Vegen er 3,8 km lang.

Kommunar og knutepunkt

 Nedre Myssa
Endepunkt Orrestad

Bakgrunnsstoff

 039
Vegar i Sokndal
Fylkesveg 36 i Rogaland

Sjå òg fylkesveg 36 (fleirtyding).
Fylkesveg 36 i Rogaland går mellom Åmot og Bakke bru i Sokndal kommune. Vegen er 2,6 km lang.

Kommunar og knutepunkt

 Åmot
Kommunal veg frå Bakke bru til Ytra Bakkatjørna (1,6 km) og til Herveland (2,1 km)

Bakgrunnsstoff

 036
Vegar i Sokndal
Fylkesveg 36

Fylkesveg 36 finst i fleire fylke i Noreg:

Fylkesveg 36 i Akershus
Fylkesveg 36 i Aust-Agder
Fylkesveg 36 i Buskerud
Fylkesveg 36 i Hordaland
Fylkesveg 36 i Nord-Trøndelag
Fylkesveg 36 i Oppland
Fylkesveg 36 i Rogaland
Fylkesveg 36 i Telemark

Fylkesveg 036

nb:Fylkesvei 36 (andre betydninger)
Fylkesveg 3 i Sogn og Fjordane

Sjå òg fylkesveg 3 (fleirtyding).
Fylkesveg 3 i Sogn og Fjordane går mellom Takle og Leversund i Gulen kommune. Vegen er 16,5 km lang.

Kommunar og knutepunkt

 Takle
Kommunal veg frå Austgulen til Hauge (1,8 km)
Kommunal veg frå Oppdalsøyra til Kjelby (2,5 km)
 Leversund

Bakgrunnsstoff

 003
Vegar i Gulen
Fylkesveg 2 i Sogn og Fjordane

Sjå òg fylkesveg 2 (fleirtyding).
Fylkesveg 2 i Sogn og Fjordane går mellom Haugland i Gulen kommune og fylkesgrensa ved Vetlevatnet. Vegen er 17,4 km lang.

Kommunar og knutepunkt

 Haugland
Endepunkt fylkesgrensa ved Vetlevatnet →  (Hordaland) til  Hosteland i Masfjorden kommune

Bakgrunnsstoff

 002
Vegar i Gulen
Codex Runicus

Codex Runicus er ein versjon av Skåneloven skriven med runer omkring år 1300. Handskriftet er på i alt 101 sider. Det er i dag i København.

Skåneloven galdt i Skåne, Halland, Blekinge og på Bornholm. Det er snakk om ei såkalla rettsbok, altså ei privat samling av den gjeldande sedvanerett innanfor område som til dømes arv, ekteskap, oppmåling av jordområde, hærverk, drap og sedelegheitsbrotsverk.

På siste sida av verket står teksten og koralnotene til songen «Drømde mik en drøm i nat», den eldste nedskrivne folkevisa i Norden.

Codex Runicus er eit sjeldant handskrift. Ein kjenner berre til eitt anna nordisk runehandskrift frå mellomalderen, og det er eit lite fragment på seks blad som er datert til rundt år 1325. Dei to handskrifta er så like på kvarandre at dei godt kan vera framstilte same stad, nemleg i Herrisvad Kloster i Skåne.

Bakgrunnsstoff
Moesgård Museums side om Codex Runicus. 

Runer
Mellomalderlitteratur
Skåne
Dansk litteratur
Bøker frå 1300-talet
Fylkesveg 376

Fylkesveg 376 finst i fleire fylke i Noreg:

Fylkesveg 376 i Akershus
Fylkesveg 376 i Hedmark
Fylkesveg 376 i Hordaland

Fylkesvegfleirtyding
Fylkesveg 377 i Hordaland

Sjå òg fylkesveg 377 (fleirtyding).
Fylkesveg 377 i Hordaland går mellom Risnes og Laueid i Masfjorden kommune. Vegen er 9,5 km lang.

Kommunar og knutepunkt

 Risnes
 Laueid

Bakgrunnsstoff

 377
Vegar i Masfjorden
Fylkesveg 377

Fylkesveg 377 finst i fleire fylke i Noreg:

Fylkesveg 377 i Hedmark
Fylkesveg 377 i Hordaland
Fylkesveg 377 i Rogaland

Fylkesvegfleirtyding
Rypebær

Rypebær er ein plante i lyngfamilien. Arten har ei sirkumpolar utbreiing. 

Planten vert kring 5 cm høg, og har tynne sagtagga blad med tydelege nervar. Blada blir sterkt raude om hausten og sit lenge på etter dei er visne. Rypebær har kvit krone og saftige frukter, først grøne, så raude og til slutt glinsande svarte. Planten blømer kring mai månad på rabbar og turr hei, mest til fjells, men og i låglandet. Han veks i alle fjelltrakter i Noreg, og er funnen opp til 1625 m i Jotunheimen.

Kjelder
Johannes Lid: Norsk-svensk-finsk flora. Det Norske Samlaget, 1985.

Denne artikkelen bygger på «Ripbär» frå ,  den 26. september 2010.  
 

Plantar i Noreg
Lyngfamilien
Telegrafbygningen

Telegrafbygningen eller Telegrafen er ein bygning i Bergen. 

Gateadressa er Starvhusgaten 4. Bygget ligg sentralt i Bergen med hovudfasaden vendt mot Byparken terminal, Byparken, musikkpaviljongen og Vestlandske kunstindustrimuseum. Bygningen vart teikna etter Bergensbrannen i 1916 av Finn Berner og Anton Kielland, bror til den meir kjende arkitekten Jens Zetlitz Monrad Kielland, og stod ferdig i 1927. Bygget inneheldt opphavleg Rikstelegraf og telefon. 

I dag er fyrste etasje bygd om til kjøpesentret Telegrafen. Dei tre øvste etasjane inneheld kontor. Konkurransetilsynet er ein av leigetakarane. Fasadane til bygget er prega av klinkerbrent teglstein med svarte fuger og kvit marmordetaljering ved vindauge, dører og gesims. For dette nyklassisistiske praktverket fekk arkitektane Houens fonds diplom i 1929. Telegrafbygningen er freda av Riksantikvaren.

Bakgrunnsstoff

Kulturminne i Bergen
Kjøpesenter i Vestland
Byggverk i Bergenhus
Houens fonds diplom
Freda bygg i Vestland
Fylkesveg 1 i Telemark

Sjå òg fylkesveg 1 (fleirtyding)
Fylkesveg 1  i Telemark (Fv1) går mellom Langangen og Bjørbekk i Porsgrunn kommune. Vegen er 21,1 km lang.

Kommunar og knutepunkt

Markavegen
 Langangen

Bjørkedalvegen
 Bjørbekk

Bakgrunnsstoff

 001
Vegar i Porsgrunn
Stephen McManus

Stephen McManus () er ein skotsk fotballspelar, som spelar for Middlesbrough på nest høgste nivå i engelsk fotball, og for det skotske fotballandslaget.

McManus starta fotballkarrieren sin i Glasgow-klubben Celtic, der han ligadebuterte i 2004. Han vart seriemeister i Skottland med Celtic i 2006, 2007 og 2008, og cupmeister i 2005 og 2007. Frå sommaren 2007 var han Celtic sin klubbkaptein. I 2009/10-sesongen mista McManus den faste plassen sin på laget til Celtic. Han var på lån hjå Middlesbrough i England i vårsesongen 2010, og sommaren 2010 vart overgangen til Middlesbrough permanent, for ein overgangssum på 1,5 millionar pund.

McManus debuterte for Skottland sitt A-landslag 11. oktober 2006 i ein kamp borte mot Ukraina, og skåra det første landslagsmålet sitt 8. september 2007 i ein EM-kvalifiseringskamp heime mot Litauen. Han var kaptein for landslaget første gong 26. mars 2008 i ein privatlandskamp heime mot Kroatia.

Skotske fotballspelarar
Celtic-spelarar
Middlesbrough-spelarar
Fylkesveg 30 i Telemark

Fylkesveg 30 i Telemark går mellom fylkesgrensa mot Vestfold ved Solumsletta og Ørstvet i Porsgrunn kommune. Vegen er 13,0 km lang.

Kommunar og knutepunkt 

Endepunkt fylkesgrensa ved Solumsletta →  (Vestfold) til  Skillingsmyr i Larvik kommune (0,8 km)
Arm til  aust-vest Nøklegård (0,1 km)
 frå Nøklegård til fylkesgrensa ved Mørje (4,4 km) →  (Vestfold) til  Dolven i Larvik
 frå Langangen til  Bjørbekk (21,1 km)
 Korketrekkjaren (8 m)
Arm frå Lillegården til   Bjørbekk (0,8 km),  til Bjønnes brygge (10,4 km)
  Ørstvet

Bakgrunnsstoff

 030
Vegar i Porsgrunn
Martin Olsen Nalum

Fredrik Anton Martin Olsen Nalum () var ein lærar, gardbrukar og Venstre-politikar frå Brunlanes.

Martin Olsen Nalum var fødd på garden Tanum i Brunlanes, faren var gardbrukar og kyrkjesongar. Sjølv vart han utdanna ved Asker seminar der han tok eksamen i 1872. Same året vart han tilsett som lærer i Brunlanes, noko han var heilt fram til og med 1909. I 1881 kjøpte han garden Nalum i Brunlanes og dreiv denne i 49 år. Han var medlem av heradsstyret frå 1883, ordførar 1892-1916. Vidare var han formann i amtsskulestyret og i tilsynsnemnda for jarnbanen, frå 1912 til -22 styremedlem i statsbanene (NSB).

Nalum var 1906-24 stortingsrepresentant for Venstre, vald frå Brunla krins fram til 1918.  Periodane 1919-21 og 1922-24 var han vald frå Jarlsberg og Larviks amt. Han var 1906-12 medlem av vegkomiteen, frå 1913 sekretær, nestformann og til sist formann i same. Elles var han mellom anna medlem av valkomiteen 1910-18. Nalum var arbeidsminister 1916-20 i Gunnar Knudsens andre regjering og kyrkje- og undervisningsminister 1921-23 i Otto Albert Blehrs andre regjering.

Nalum døydde i Hedrum.

Kjelder
Lindstøl, Tallak:Stortinget og Statsraadet 1814-1914. Kristiania, 1914

Bakgrunnsstoff
Martin Olsen Nalum i Norsk biografisk leksikon
 

Norske kyrkje- og undervisningsministrar
Norske arbeidsministrar
Statsrådar i Regjeringa Knudsen II
Statsrådar i Regjeringa Blehr II
Venstrestatsrådar
Stortingsrepresentantar 1907-1909
Stortingsrepresentantar 1910-1912
Stortingsrepresentantar 1913-1915
Stortingsrepresentantar 1916-1918
Stortingsrepresentantar 1919-1921
Stortingsrepresentantar 1922-1924
Stortingsrepresentantar frå Venstre
Stortingsrepresentantar for Vestfold
Ordførarar i Brunlanes
Venstreordførarar i Vestfold
Folk frå Larvik
Kvitkrull

Kvitkrull (Cladonia stellaris) er ein lavart i slekta begerlav (Cladonia) som blir rekna til gruppa reinlav. Kvitkrull veks på bakken med 5-15 cm høge podetier. Den manglar horisontal thallus. Fargen er gulkvit til lys gul og den er rikt greina. Greinspissane peikar i alle retningar og dannar tette og avrunda toppar. Kvitkrull er vanleg over heile landet med unnatak av dei ytste kyststroka. Arten er relativt meir vanleg enn lys reinlav og grå reinlav i Sør-Noreg. Han skil seg frå desse andre artane ved at han er forgreina til alle kantar, noko som gjev han ein puteaktig utsjånad.

Tyding
Kvitkrull er viktig som næring for rein. Spesielt vinterstid i Sør-Noreg utgjer den ein vesentleg del av foret. Rein har ein særs tilpassa flora av mikroorganismar i fordøyinga som gjer at den kan fordøye opptil 80-90 % av karbohydratane i laven. Nemninga «kumose» om kvitkrull tyder på at han òg har vore nytta som tilleggsfor til storfe. Drøvtyggarar utanom rein kan utnytte opptil 40-50 % av karbohydratane. 

Kvitkrull blir brukt å bruka kvitkrull til pynt, til dømes som del av juleoppsatsar eller i gravkransar. Laven blir sanka i store mengder til dekorasjonsformål, spesielt i indre delar av austlandet (Hedmark).

Eit svensk namn på kvitkrull er fönsterlav. Dette viser til at han historisk har vore brukt i rommet mellom inner- og ytterglaset i vindauge til å samla opp fukt.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Kvitkrull» frå  den 26. september 2010, og «Fönsterlav» frå .
 oppgav desse kjeldene: 
Krog, Hildur/Østhagen, Haavard/Tønsberg, Tor: Lavflora. Norske busk- og bladlav, Oslo 1994, ISBN 82-00-41445-0''

Lav
Reinlav

Reinlav er ei samnemning på ei rekke lavartar i slekta begerlav (Cladonia), tilhøyrande underslekta Cladina. 

Reinlaven sitt tallus (plantelegeme) er laust festa til underlaget og høgda varierer for dei ulike artane frå 3-5 cm opp til 10-15 cm. Den veks normalt direkte på jordsmonnet og er tilpassa ekstreme temperaturskilnader. Enkelte artar veks i store mengder i fjellstrøk, i skog og på tundraen på den nordlege halvkula; om vinteren er han hovudnæringa for reinen, som dekker opp til 90 % av næringsbehovet sitt med reinlav. Forutan å vere næring for rein har enkelte artar (spesielt kvitkrull) òg vore nytta til tettemateriale i hus, og i dag blir reinlav sanka til pynteformål. Nokre av artane veks òg i typiske kyststrøk.

Artar

 Fjellreinlav (Cladonia mitis)
 Grå reinlav (Cladonia rangiferina)
 Lys reinlav (Cladonia arbuscula)
 Gaffelreinlav (Cladonia ciliata)
 Kystreinlav (Cladonia portentosa)
 Svartfotreinlav (Cladonia stygia)
 Kvitkrull (Cladonia stellaris)

Litteratur 
 Krog, Hildur/Østhagen, Haavard/Tønsberg, Tor: "Lavflora. Norske busk- og bladlav", Oslo 1994, ISBN 82-00-41445-0
 Holien, Håkon/Tønsberg, Tor: "Norsk lavflora", Trondheim 2006, ISBN 82-519-1978-9 ISBN 978-82-519-1978-4

Lav
Nupen

Nupen er ein stad ved Bremnes i Kvæfjord kommune, like ved kommunegrensa til Harstad.

Nupen er eigentleg namnet på åsen over Bremnes, men vert brukt i daglegtale om området ved fylkesveg 1 og ved fjæra, dit mange fer for å sjå midnattssola. Tidlegare var det ein kiosk på staden, og i samband med oppgradering av vegen på 80-talet vart det sett opp ein rasteplass med benkar, toalett og informasjonsskilt der.

Frå Nupen ser ein over Kasfjorden til fjellet Elgen og Ytre Elgsnes, til Grøtavær, Andøya og Gapøya, og ut mot Norskehavet heilt til horisonten i nord.

Nupen vart i 2009 kåra til den mest romantiske staden i Noreg av reisemagasinet Reiser og Ferie.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Nupen» frå ,  den 26. september 2009.
 oppgav desse kjeldene: 

Geografi i Kvæfjord
Grøtavær

Grøtavær er eit fiskevær ytst på Grytøya i Harstad kommune. Her bur det om lag 100 personar (2006). 

Fiskeværet ligg på nordvestsida av Grytøya nord for Harstad. Langs sørsida av øya går Fv15 og gir ferjefritt samband med resten av øya.

Namnet er avleidd av norrønt grjót, 'stein'.

Kjelder 
 «Grøtavær» Store Norske Leksikon

Bakgrunnsstoff 
 Yttergryta.no - nettstad for bygdene Dale, Alvestad og Grøtavær  

Fiskevær i Troms og Finnmark
Busetnader i Harstad
Begerlav

Begerlav (Cladonia) er ei slekt) av lav. 
Mange av artane går under nemninga reinlav.
Dei er hovudføda for rein og karibu.
Artane er økonomisk viktige for folk som driv med rein, slik som samar i Skandinavia og nenetsarar i Russland.
Antibiotiske stoff blir utvunne frå nokre arter.
Den lysegrøne arten kvitkrull blir nytta i blomsterdekorasjonar.

Artar
 fjellreinlav
 gaffelreinlav
 grå reinlav
 kornbrunbeger
 kvitkrull
 kystreinlav
 lys reinlav
 svartfotreinlav

Galleri

Bakgrunnsstoff

Lav
Fylkesveg 1 i Vest-Agder

Sjå òg fylkesveg 1 (fleirtyding).

Fylkesveg 1 i Vest-Agder går mellom Lund torg i Kristiansand kommune og Kvarstein bru i Vennesla kommune. Vegen er 10,3 km lang.

Kommunar og knutepunkt

 Østervegen
 Ø Lund
 V Gimlemoen
 Bomstasjon Sødalsvegen

 Kvarstein bru

Bakgrunnsstoff

 001
Vegar i Kristiansand
Vegar i Vennesla
Tallus

Tallus eller thallus er ei nemning på lekamen eller plantelekamen hos lav, algar og planteliknande organismar som ikkje dannar rot, stengel og blad slik planter vanlegvis gjer.

På enkelte lavartar kan talluset vere skorpeforma og så hardt festa til underlaget at det er vanskeleg å få det losna. Andre artar, typiske bladlavartar, har gjerne eit bladliknande tallus - meir eller mindre innskore, med tydeleg skilnad på over- og undersida. Desse er ofte lausare festa til underlaget med eit eller fleire festepunkt.

Plantemorfologi
Karibu

Karibu (frå caribou) er ei samnemning for nordamerikanske og grønlandske underartar av arten rein (Rangifer tarandus), òg kalla reinsdyr.

 Alaskakaribu (Rangifer tarandus granti) er utbreidd frå Alaska til Yukon og i Nordvestterritoria i Canada, i tillegg til vest på Grønland
 Arktisk rein/arktisk karibu (Rangifer tarandus eogroenlandicus ) var tidlegare utbreidd aust på Grønland, men ein reknar med at arten døydde ut kring år 1900
 Grønlandskaribu (Rangifer tarandus groenlandicus) er utbreidd i Nunavut og Nordvestterritoria i Canada, i tillegg til vest på Grønland
 Peary karibu (Rangifer tarandus pearyi) er utbreidd i Nunavut og Nordvestterritoria i Canada
 Skogskaribu/kanadisk karibu (Rangifer tarandus caribou) er utbreidd frå Alaska til Newfoundland, og sør til New England og Washington

Sjå òg
 Reinsdyr

Kjelder

Hjortedyr
Eksplosjonskrater

Eit eksplosjonskrater er ei trakt- eller tallerkenforma senking i jordoverflata, som er danna av eit enkelt eksplosivt vulkanutbrot eller eksplosjon like over jordoverflata. Dei kan òg dannast under underjordiske atomprøvesprengingar. 

Krateret oppstår under ein eksplosjon ved at massane vert kasta opp i lufta og bort frå eksplosjonsstaden. Gass under høgt trykk og trykkbølgjer er prosessane som skapar eit slikt krater. Dei er ofte omgjevne av ein låg voll av lause utbrotsprodukt, og krateret kan vere fylt av vatn. Eit døme er maarane i Eifeldistriktet i Tyskland. 

Stundom kan store meteorittar som slår ned på jordoverflata gje knuste og smelta bergartar, som feilaktig har vorte tolka som eksplosjonsbreksje.

Sjå òg 
Maar, eit ofte vassfylt krater etter ein vulkaneksplosjon.
Subsidenskrater, ei senking i underflata som har oppstått når grunnen har kollapsa ned i eit tomrom under. 
Nedslagskrater, ei senking skapt etter eit meteorittnedslag eller liknande.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Explosion crater» frå ,  den 27. september 2010.  
 

Krater
Ekstrusiv

Ekstrusiv (av latin, «å drive ut») syner til danninga av vulkanske bergartar ved at varm magma frå det indre av jorda strøymer ut (ekstruderer) ut til jordoverflata som lava eller eksploderer valdsamt ut i jordatmosfæren før det fell ned att som pyroklastiske bergartar eller tuff. Dette står i kontrast til intrusiv danning av bergartar, der magma ikkje når overflata. 

Hovudeffekten av ekstrusjonen er at magmen kan avkjølast raskare i friluft eller i sjøvatn, og krystalla har lita tid på seg til å vekse. Ofte vil ein gjenverande del av matriksen ikkje krystalliserast i det heile, og vert i staden naturleg glas eller obsidiani som fyller mellomromma. 

Om magmaen inneheld flyktige bestanddelar , som vert frigjort som fri gass, så kan han avkjølast med store eller små blører, slik som i pimpstein, vulkansk slagg eller vesikulær basalt.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Extrusive» frå , den 27. september 2010. 
 

Petrologi
Vulkanologi