alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Harris i Ytre Hebridane

Harris (skotsk gælisk Na Hearadh) er den sørlege delen av øya Lewis og Harris, som er den største øya i Hebridane på vestkysten av Skottland. 

Harris er truleg øya Adru (som tyder den store eller sterke) på Klaudios Ptolemaois (90-168 e.Kr.) sitt kart over dei britiske øyane. På norrønt var hérað eit administrativt distrikt, og namnet kan komma frå dette (herad kjem av urnordisk *harja-raiðō - hær-område)  . Eit anna mogleg opphav er norrønt hárri, som tyder "høgare" - i motsetnad til det mykje flatare Lewis i nord. Dei fleste stadnamna på Harris er norrøne, gjort om til skotsk-gæliske former. Trass i at Harris ofte vert omtalt som Isle of Harris (øya Harris), er det altså ikkje ei eiga øy etter geografisk definisjon.

Harris omfattar vel ein fjerdedel (ca 400 km²) av Lewis og Harris, som er den tredje største av Dei britiske øyane etter Storbritannia og Irland. Den nordlege og største delen heiter Lewis. Grensa mellom Harris og Lewis går frå botn av fjorden Loch Reasort på vestkysten til fjorden Loch Shiphoirt på austkysten. 

Harris vert òg delt i ein nordleg og sørleg del, ved det smale eidet ved Tarbert. Tarbert er òg den største landsbyen på Harris. Ved folketeljinga i 2001 hadde Harris 1 984 innbyggjarar. Andre større tettstader er Rodel og Leverburgh.

Harris, og då særleg den nordlege delen, består for det meste av fjellandskap, med 30 topper som er over 300 meter over havet. Det høgaste fjellet er Clisham som er 799 moh. Dette er òg det høgaste fjellet på dei ytre Hebridane.

Bakgrunnsstoff

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Harris (Hebridene)» frå ,  den 26. februar 2010. 
''
 

Øyar i Ytre Hebridane
Haskeir

Haskeir (skotsk-gælisk Eilean Hasgeir), òg kalla Great Haskeir (skotsk-gælisk Hasgeir Mhòr) er ei fjerntliggande, vêrhard øy i Ytre Hebridane i Skottland. Ho ligg 13 km vest-nordvest for North Uist. 1 km mot sørvest ligg skjeret Haskeir Eagach som består av fem staurar. 40 km lenger nordvest ligg øygruppa St Kilda.

Det er ingen ankringsplassar på øya og landgang på dei bratte klippene kan vere vanskeleg sjølv i rolege vêrforhold. Det er fleire naturlege bogar og høge klipper på nordsida av øya, som vert kalla Castle Cliff. Fleire skjer ligg like nord og like sør for øya. Det er lite vegetasjon på øya.

Mykje av berggrunnen er gneis

Historie
Skilðar eller Skilðir (tyder «skjold») kan ha vore det norrøne namnet på Haskeir. Skildar var namnet på øya på eit kart av Nicholas de Nicolay frå 1583. Det er forskjellige teoriar på at dette namnet har vorte overført til dei nærliggande St Kilda, som ein elles ikkje kjenner namneopphavet til.

Det står eit fyr på øya som vart bygt i 1997 og restane etter ei bu, som truleg vart bygt av fiskarar frå Monach Islands.

Galleri

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Haskeir» frå ,  den 26. februar 2010. 
 oppgav desse kjeldene:

Øyar i Ytre Hebridane
Hellisay

Hellisay (gælisk Theiliseigh) er ei øy sør på Ytre Hebridane i Skottland.

Geografi og geologi

Hellisay ligg mellom Barra og Eriskay. Hellisay er ei av ei rekkje øyar mellom South Uist og Barra og ligg tett opp til naboøya Gighay.

Øya består hovudsakleg av gneis med nokre kvartsårer.

Det er fleire toppar på øya, som på halvøya Charish og Beinn a' Chàrnain (73 moh), Meall Meadhonach (79 moh) og Meall Mòr (75 moh).

Dyreliv
Ein finn mykje vanlege sjøfugl, finn ein falk og kongeørn.
Øya er dekke av fjørekoll.

Historie
Namnet på øya har norrønt opphav. Det tyder kanskje «grotteøya». På kartet til Blaeu står det derimot Hildesay, som indikerer at namnet kan kome frå det norrøne Hildeøya.

Busetnaden på øya var Buaile Mhòr nær Eilean a' Ghamhna nordvest på øya. Ein kan framleis sjå restar etter busetnaden. 

Som så mange andre øyar i området vart Hellisay sterkt råka av Highland clearances. Først vart innbyggjarane tvangsflytta til naboøyane, før dei vart tvangsflytta vidare. Mange av dei busette seg på Eriskay. Folketalet var på det høgaste i 1841 med 108, men i løpet av tiåret vart nestne alle borte. Det budde likevel eit fåtal folk her til 1890-åra.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Hellisay» frå ,  den 26. februar 2010. 
 oppgav desse kjeldene:

Øyar i Ytre Hebridane
Stadnamn av norrønt opphav i Skottland
Hermetray

Hermetray (skotsk-gælisk Thearnatraigh) er ei folketom øy utanfor North Uist i Ytre Hebridane i Skottland. 

Måse og musvåk hekkar i klippene på øya.

Geografi og geologi

Hermetray ligg i Sound of Harris langs the Minch. Ho ligg på sørsida av sundet, men høyrer adminsitrativt til Harris. Øya er 72 hektar stor og det høgaste punktet er Cnoc a' Chombaiste (Compass Hill) på berre 35 meter over havet. Berggrunnen består av gneis.

Martin Martin vitja øya i 1695 og skildra lyngheilandskap her.

Historie
Namnet på øya har norrønt opphav, Hermunðrs ey, som tyder «Hermundsøya». Det er ukjend kven denne Hermund er. 

Seòlaid na h-Eala, ligg sør for øya og er kalla opp etter Eala Bhàn (Den kvite svanen), ein kjend birlinn frå 1600-talet.Seòlaid tyder lei eller ankringsplass..

I 1841 vart det registrert åtte innbyggjarar på øya, i ein enkel familie. Øya er ikkje lenger busett. I 1921 forliste det norske skipet «Puritan» ved øya.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Hermetray» frå ,  den 26. februar 2010. 
 oppgav desse kjeldene:

Øyar i Ytre Hebridane
Stadnamn av norrønt opphav i Skottland
Eileanan Iasgaich

Na h-Eileanan Iasgaich er ei lita øygruppe i Loch Boisdale, søraust for øya South Uist i Ytre Hebridane i Skottland. Dei enkelte øyane i gruppa er fråskilde kvarandre ved høgvatn, men heng saman ved lågvatn. Dei heng ikkje saman med den større naboøya South Uist. Øyane dekkjer om lag 50 hektar og det høgaste punktet på dei er 20 meter over havet. 

Øyane har eit skrint jordsmonn og berggrunnen består av gneis.

Namnet deira tyder «fiskeøyane» på skotsk-gælisk, sidan dei er langt større ved lågvatn og skapar fleire fiskefeller mellom seg.

Det er fem større øyar i gruppa: 
 Eileanan Iasgaich Mòr
 Eileanan Iasgaich Meadhonach
 Eileanan Iasgaich Beag
 Eilean nam Feannag
 Eilean Bàgh Mhic Rois.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Eileanan Iasgaich» frå ,  den 26. februar 2010. 
 oppgav desse kjeldene:

Øyar i Ytre Hebridane
Killegray

Killegray er ei øy i Sound of Harris i Ytre Hebridane i Skottland.

Øya ligg i Sound of Harris, eit sund mellom North Uist og Harris. Killegray er om lag 2 km lang. 

Sørsida av øya består nesten utelukkande djup mose. Det er betre tilhøve for dyrka mark nord på øya.

Historie
I Rubha Claidhe nord på øya ligg ruinane av eit kapell, Teampull na h-Annait, som kan vere opphavet til namnet på øya.

Øya er ikkje busett lenger, men hadde ein familie på rundt tre til fem personar frå 1861 til 1931. To menneske levde mellombels på øya under folketeljinga i 1971. 

Killegray House, det einaste huset på øya, frå 1800-talet, vart renovert som feriehus i 1991.

Dyreliv
Det grunne farvatnet rundt øya er eit rikt yngleområde for krabbe og hummar.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Killegray» frå ,  den 26. februar 2010. 
 oppgav desse kjeldene:

Øyar i Ytre Hebridane
Lewis

Lewis (skotsk-gælisk Leòdhas) òg kalla Isle of Lewis, er den nordlege delen av øya Lewis og Harris, den største øya i Hebridane i Skottland. Ho har eit areal på 

Lewis er generelt den lågareliggande delen av Lewis og Harris, og den andre delen, Harris er meir fjellendt. Den einaste byen på øya, Stornoway, ligg på Lewis, og her bur tre fjerdedelar av alle innbyggjarane i Ytre Hebridane. 

Lewis har ein presbyteriansk tradisjon med ei rik historie. Ho var ein gong ein del av det norske Kongedømet Man og øyane. Livet er i dag ganske annleis andre stader av Skottland med sabbat, gælisk språk og torvkutting. Lewis har ei rik kulturarv med mange segner og myter, samt ein lokal litteratur- og musikktradisjon.

Historie 

Det har vore folk på Lewis i minst 8000 år, noko dei forskjellige steinane, og rester av svibruk som gjorde det mogeleg å innføre rein til øya syner. Arkeologiske utgravingar syner at dei eldste busetnadene er 5000 år gamle, og dei fleste av desse er steinhus i området rundt Carloway og strendene Dail Mòr.

Callanish/Calanais er vanlegvis skildra som Skottland sitt svar på Stonehenge, men ingen veit kva steinsirklane vart nytta til, men det er mellom anna vurdert som retningslinjer for ulike sol- og månerelaterte hendingar. 

Etter det skotske opprøret i 1745 vart det forbode med gæliske tradisjonar og kultur. Det var mellom anna ikkje lov å ha på kilt, synge waulking-songar, men språket døydde likevel ikkje ut. Dette førte mellom anna til at mange skottar emigrerte til Nova Scotia i Canada. Nova Scotia tyder Ny-Skottland.

Plante- og dyreliv 
Dyrelivet på Isle of Lewis er ofte sett på som unikt og bortsett frå havørn, hjort og fleire selartar, finn ein òg sjeldan flora på øya, samt den eldste bergarten i Europa, Lewissian gneis.

Demografi og kultur 

Mesteparten av folkesetnaden på Lewis er presbyterianarar. Søndagen er framleis kviledag, og alle butikkar og restaurantar er derfor stengde, med få unntak i Stornoway der nokre restaurantar er opne. Det gæliske språket står sterkt på Lewis, og er morsmålet i mange tilfelle. Landsbyen Nis nord på øya har den største delen skotsk-gælisk-talande i verda.

Attraksjonar 

 Callanish Standing Stones; ståande steinar. Består av fleire små steinsirklar. 
 Dùn Charlabhagh Broch, eit vakttårn frå jernalderen
 Jernalderhus på Bostadh
 Garenin Blackhouse Village
 St. Columba's Church i Aignish
 Team Pulls Mholuaidh i Nis
 Clach en Truiseil - ein av dei mange bautaene på øya
 Clach Na Thursa i Carlabhagh
 Bonnie Prince Charlie-monumentet i Arnish
 Lews Castle
 Klippene på Butt of Lewis
 Strendene i Uig
 Tràigh Tolsta
 Tràigh Dail Mòr
 Nis
 Hamna i Stornoway, samt sjølve byen

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Lewis» frå ,  den 26. februar 2010. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff 
 Reiseguide for Lewis
 Panoramabilete av øya  (krev QuickTime) 

Øyar i Ytre Hebridane
Lilo & Stitch

Lilo & Stitch, kalla Lilo og Stitch, på norsk, er ein amerikansk teiknefilm frå 2002 produsert av The Walt Disney Company. Tema i filmen er venskap og familie. Det er laga fire ulike filmar i Lilo og Stitch-serien pluss ein teiknefilmserie kalla Lilo & Stitch: The Series som blir synt på Disney Channel og Toon Disney. Oppfylgjaren Lilo & Stitch 2: Stitch Has a Glitch kom i 2005.

Handling 
Lilo er ei lita jente som bur på Hawaii saman med storesøsteren Nani. Lilo elskar huladans og Elvis Presley, men ho har ingen ordentlege vener og kjenner seg einsam. Så Nani vil skaffe ein ven til Lilo. Samtidig lagar romvesenet Jumba eksperiment 626. Jumba blir tiltalt for å ha laga eit monster og blir send i fengsel. 626 rømer så med eit romskip til Jorda. Lilo og Nani adopterer 626 då dei trur at han er ein hund. 626 må òg late som han er ein hund fordi Jumba har fått løyve til å reise til jorda å fange han. Lilo gjev 626 namnet Stitch. Stitch gjer kvardagen mykje vanskelegare for dei, men Lilo lærer Stitch å bli ein flink hund.

Bakgrunnsstoff 
 

Animasjonsfilmar frå Disney
Disney-filmar
Eventyrfilmar
Familiefilmar
Filmkomediar
Filmar frå 2002
Filmar frå USA
Lilo & Stitch
Teiknefilmar
Øvre Stabu-innskrifta

Øvre Stabu-innskrifta er ei runeinnskrift på ein spydodd som vart funnen på garden Øvre Stabu på Østre Toten i Oppland. Spydodden vart funnen i ei mannsgrav saman med andre våpen og våpendeler, meir eller mindre skadde av brann og rust. Innskrifta på åtte teikn er tidfest til perioden mellom år 160 og 250/260 e.Kr. og er dermed kanskje den eldste på urnordisk. 

Innskrifta lyder: raunijaR

På norrønt språk blir dette reynir, som på moderne norsk kan omsetjast til røynaren, altså ein som prøver seg, blir prøvd eller gjer ei erfaring. Jamfør nynorskordet å røyna = å måtta tola eller gjennomgå, prøva, få vita gjennom eiga oppleving, merka.

raunijaR har truleg vore namnet på spydet.

Med dette kan ein seia at det eldste ordet vi kjenner er eit ord som går utover det reint deskriptive, det er eit poetisk bilete, ein forløpar for den bilettypen som blir kalla heiti i norrøn diktekunst, og som vi i dag ville kalla metafor.

Det har òg vore gjort andre tolkingar av runeinnskrifta, t.d. raunija, som tyder eg røyner. Men grunntydinga av dei alternative tolkingane er om lag den same.

Spydodden vart funnen i ein låg, vid gravhaug som vart undersøkt i starten av 1890-åra. Det vart avdekt i alt fire graver. Sentralt i haugen låg to mannsgraver med rikt våpenutstyr. I utkanten av haugen vart det funne to kvinnegraver. Brannskadene på utstyret syner at lika har vore brende i tråd med den tids gravskikk. Det rike krigarutstyret tyder på at dei gravlagde var av høvdingklassen. Spydspissen med runeinskripsjonen er 28 cm lang og av jarn. Han er av ein søraust-europeisk type og høyrer i dag til Universitetets Oldsaksamling i Oslo.

Tilvisingar 

Runer
Arkeologi i Noreg
Østre Toten kommune
Norske kulturministrar

Norske kulturministrar. Dette er ei oversikt over norske kulturministrar, frå Kulturdepartementet blei oppretta i 1981.

Kulturministrar
Norske miljøvernministrar

Norske miljøvernministrar. Dette er ei oversikt over norske miljøvernstatsrådar, frå Miljøverndepartementet blei oppretta 8. mai 1972.

Miljøvernministrar
Lewis og Harris

Lewis og Harris  (engelsk Lewis and Harris, skotsk-gælisk Leòdhas agus na Hearadh, norrønt Ljóðhús ok Hérað) er den største øya i Skottland og den tredje største øya i Dei britiske øyane etter Storbritannia og Irland. Ho har eit areal på 2 179 km². Øya ligg nordvest i øygruppa Hebridane på vestkysten av Skottland.

Den nordlege delen av øya heiter Lewis og den sørlege Harris. Dei to delane vert vanlegvis omtalt som to forskjellige øyar (Isle of Lewis og Isle of Harris), sjølv om dei i røynda heng i saman og er to delar av same øy. Heile øya har ikkje noko felles namn, verken på engelsk eller gælisk. The Long Island har vorte nytta, (skotsk gælisk: an t-Eilean Fada), men dette er eit namn som normalt vert nytta om heile øyrekka i Ytre Hebridane. Heile øya vert òg nokre gonger berre kalla Isle of Lewis.

Grensa mellom Lewis og Harris går frå fjorden Loch Resort på vestsida til fjorden Loch Seaforth på austsida. Skiljet går altså ikkje der øya er smalest, ved Tarbert på Harris. Harris består for ein stor del av fjellandsskap, medan Lewis har eit flatere landskap. Det høgaste punktet på øya er Clisham som er 799 meter over havet.

Administrativt høyrer øya til Ytre Hebridane (skotsk gælisk Na h-Eileanan Siar, engelsk Western Isles/Outer Hebrides). Tidlegare var Harris ein del av Inverness-shire, medan Lewis var ein del av Ross and Cromarty.

Lewis og Harris vert òg nytta som fellesnamn på alle øyane nord i dei ytre Hebridane. Til denne øygruppa høyrer då utaom Lewis og Harris dei busette øyane Great Bernera (gælisk Beàrnaraigh Ùig) og Scalpay (gælisk Sgalpaigh), og dei no folketomme øyane Taransay (gælisk Tarasaigh) og Scarp (gælisk An Sgarp).

Bakgrunnsstoff
 Google-kart

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Lewis og Harris» frå ,  den 27. februar 2010. 
 oppgav desse kjeldene:

Øyar i Ytre Hebridane
Lewis
Harris
Stadnamn av norrønt opphav i Skottland
Jellingsteinane

Jellingsteinane er to runesteinar som står ved mellomalderkyrkja i Jelling i Vejle på Jylland, Danmark. Den minste steinen (DR 41) vart reist av Gorm den gamle til minne om kona hans Thyra. Den største steinen (DR 42) vart reist av Gorm sin son Harald Blåtann til minne om foreldra. Området med runesteinane, kyrkja og dessutan to store gravhaugar, «Jellingmonumenta», er rekna som verdsarv av UNESCO.

Den minste Jellingsteinen 
Den minste runesteinen (DR 41) er ein om lag 1,2 meter høg granittstein som vart reist av Gorm den gamle.

Innskrifta (DR 41) lyder:
 (side A)
 
 
 
 (side B)
 

Translitterert:
 (side A)
 kurmʀ ᛬ kunukʀ ᛬
 ᛬ k(ar)þi ᛬ kubl ᛬ þusi ᛬
 ᛬ a(ft) ᛬ þurui ᛬ kunu
 (side B)
 ᛬ sina ᛬ tanmarkaʀ ᛬ but ᛬

Omsett til runedansk:
 (side A)
 GormR kunungR gærþi kumbl þøsi æft Þorwi, kunu
 (side B)
 sina, DanmarkaR bot.

Omsett til moderne norsk:
Kong Gorm gjorde dette minnesmerket etter Thyra, kona si, Danmarks pryd.

Dette er den første dokumenterte bruken av namnet Danmark i Danmark, og det er om lag 75 år etter at Alfred den store fekk nedskrive namnet dene mearc etter Ottar frå Hålogaland si forteljing.

Den største Jellingsteinen 
Den største steinen, Haralds stein, har tre flate sider (side A, B, C), og ikkje berre tekst, men òg to bilete i tillegg til ornament. På den eine sida (A) er det berre runetekst ordna i vassrette liner under kvarandre som i ei bok, medan eit stort dyr omslynga av ein orm er å sjå på den neste sida (side B), og på siste sida (side C) ei framstilling av Kristus i krossfesta stilling, men utan kross, omslynga av band.

Innskrifta (DR 42) lyder:
 (side A)
 
 
 
 
 (side B)
 
 (side C)
 

Translitterert:
 (side A)
 haraltr : kunukʀ : baþ : kaurua
 kubl : þausi : aft : kurm faþur sin
 auk aft : þąurui : muþur : sina : sa
 haraltr (:) ias : sąʀ * uan * tanmaurk
 (side B)
 ala * auk * nuruiak
 (side C)
 * auk * t(a)ni (* karþi *) kristną

Omsett til norsk:
Kong Harald baud gjera dette minnesmerket etter Gorm, far sin, og etter Thyra, mor si, den Harald som hadde lagt under seg heile Danmark og Noreg og som kristna danane.

Harald sin runestein er 2,43 meter høg, veg om lag 10 tonn, og kan ha teke over eit år å rista. Seinare undersøkingar har synt at runene er rista i tre ulike omgangar. Til dømes er den delen som fortel at Harald kristna Danmark, lagt til etterpå.

Sjå også 
Jellingmonumenta om det heilage området frå heiden og tidlegkristen tid som desse to steinane høyrer til.

Kjelder 
 Samnordisk runtextdatabas, 2004, Signum: DR 41, DR 42

Denne artikkelen bygger i utgangspunktet på «Jellingsteinane» frå ,  den 27. februar 2010.

Bakgrunnsstoff 

 Dansk mellomalder
 The Runic Stones in Jelling 
 Verdsarv (UNESCO)
  Runesteinane, gravhaugane og kyrkja i Jelling
 Kongane sitt Jelling

Runer
Runesteinar i Danmark
Verdsarv i Danmark
Vejle kommune
Lingay ved Fiaray

Lingay er ei folketom øy i Sound of Barra i Ytre Hebridane i Skottland. Ho ligg mellom South Uist, Eriskay, Fuday og Fiaraidh. Det høgaste punktet på øya ligg 51 meter over havet.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Lingay, Fiaray» frå ,  den 27. februar 2010. 
 oppgav desse kjeldene:

Øyar i Ytre Hebridane
Little Bernera

Little Bernera (skotsk-gælisk Bearnaraigh Beag) er ei lita øy utanfor vestsida av Lewis i Ytre Hebridane i Skottland.

Little Bernera ligg mellom fjordane West og East Loch Roag, like nord for Great Bernera. Øya har ei høgd på 42 meter over havet og eit areal på 138 hektar. 

For eit par hundreår sidan vart øya nytta som gravplass for innbyggjarane i Carloway, før det vart lagt til gravplass i denne landsbyen. Ein kan framleis sjå gravsteinane på øya, men dei er i ferd med å forsvinne i jorda. 

Ved Traigh an Teampaill finst ruinane av eit kapell og ein liten gravplass.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Little Bernera» frå ,  den 27. februar 2010.  
 

Øyar i Ytre Hebridane
Stadnamn av norrønt opphav i Skottland
Monach Islands

Monach Islands, òg kalla Heisker (skotsk-gælisk Eilean Heisgeir / Heisgeir), er ei øygruppe vest for North Uist i Ytre Hebridane i Skottland. Øyane må ikkje forvekslast med Hyskeir i Indre Hebridane eller Haskeir som òg ligg utanfor North Uist og som ein kan sjå frå øygruppa.

Geologi og geografi

Dei største øyane er Ceann Ear (ein gong låg eit nonnekloster her), Ceann Iar og Shivinish som alle heng saman ved lågvatn. Det er sagt at ein gong var det mogeleg å gå til Baleshare og til North Uist, 8 km borte. På 1400-talet skal ei stor bølgje ha vaska denne landbrua bort. Øyane er stort sett lågtliggande og sanddekte, og er utsette for kraftig kysterosjon. 

Mindre øyar i gruppa er Deasker (Deas-Sgeir), Shillay (Siolaigh) og Stocaigh (Stockay).

Historie

Øyane har stått utan innbyggjarar sidan 1948, men var busette av opp til 100 menneske i fleire hundreår fram til 1810. Dei vart opphavleg forlatne på grunn av overbeiting, men vart busette på ny etter Highland clearances.

På Shillay (Siolaigh) står eit lite fyr, som vart nedlagt i 1943.

I 2007 vart det gamle skulehuset renovert og vert i dag utleigd til turistar.

Dyreliv
Øyane er eit nasjonalt naturreservat med urørt natur og ein del gråsel. Om lag 10 000 sel går på land kvar haust for å pare seg og yngle, og er ein av dei største selkoloniane i verda. Her finst òg mykje hekkande sjøfugl og eit rikt planteliv. Gråhegre hekkar i nokre av dei tomme bygningane.

Det er ingen tre på øyane.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Monach Islands» frå ,  den 27. februar 2010. 
 oppgav desse kjeldene:

Øyar i Ytre Hebridane
Fyr i Skottland
Naturreservat i Skottland
Site of Special Scientific Interest i Skottland
Dogge

Dogg eller dogge er ein fellesnemning for slike hundar som har firkanta hovud og ein brei snute. Doggar kan ha ulike storleikar, men er kjenneteikna av hovudforma, ein grov beinstamme og store potar.

Sjå òg
Mastiff
Molosser

Kjelder

Hundar
Molosser

Ein molosser er ein stor, kraftig hundetype. Molosserane kan stamma frå den utdøydde molossushunden. Sjølve ordet «molosser» kjem truleg frå Molissia, eit område i det nordvestre hjørnet av Hellas.

Sjå og
Mastiff
Dogge

Hundegrupper
 
Hundar
Gylne altar

Gylne altar eller gylne alter er den kunsthistoriske nemninga på ein eigen type forgylla bilete som har vore nytta på framsida av altarbordet (altarfrontale), og som tavle over altarbordet (retabel), i somme mellomalderkyrkjer. Bileta er framstilt på den måten at ein bakgrunn av tilforma eikeplankar med motivet grovt skore ut, vart dekt av tynne, forgylte koparplater med motivet hamra eller pressa detaljert fram i relieff. Somme detaljar vart dessutan føydde til med måling, og kontrastane likeins framheva med farge. Bergkrystall på ein bakgrunn av farga pergament eller tøy, som på fråstand gav inntrykk av å vere kosteleg edelstein, har vore sett inn fleire stader, men er no som oftast falle ut.

Dei fleste av dei gylne altra som er teke vare på, finst i Danmark, og det same gjeld fragmenta av slike altar. Tre gylne altar pryder framleis kyrkjene sine: Sahl (i Holstebro Kommune) og Stadil kyrkjer i Vest-Jylland, og Lyngsjö kyrkje i Skåne (som var dansk land i mellomalderen). På Nationalmuseet i København finst fem gylne altar, som alle er frå austjyske kyrkjer: Lisbjerg, Odder, Ølst, Sindbjerg og Tamdrup; det gylne altaret frå Tamdrup er klippa opp av di bileta seinare har vore nytta på preikestolen i kyrkja. Frå Kværn i det tidlegare danske Sydslesvig, som no er tysk område, kjem eit gyllent altar som er å sjå på Germanisches Nationalmuseum i Nürnberg. På Statens historiska museum i Stockholm finst eit gyllent altar frå den nedrivne Broddetorp kyrkje i Västergötland i Sverige. Dei forgylte relieffbileta i Bergen museum som har gått under namn av Flåværaltaret, skriv seg truleg frå eit relikvieskrin, ikkje eit gyllent altar.

I nokre høve har kjernen av tre gjeve grunnlag for ei etter måten nøyaktig tidfesting ved hjelp av dendrokronologi. Slik har det gylne altaret frå Lisbjerg, som har fått påsett eit eldre krusifiks på eit no ukjend tidspunkt, kunne tidfestast til om lag 1135. 

Sjølv om Norden, særleg Danmark, dominerer når det gjeld talet på gylne altar og fragment av slike altar som er tekne vare på, går det fram av ulike skriftlege kjelder at denne altartypen har vore nytta andre stadar òg i Europa i mellomalderen.

Bakgrunnsstoff

 Grinder-Hansen, Poul. 1999. Nordens gyldne billeder fra ældre middelalder. [Fotografi ved Gérard Franceschi, biletredigering ved Asger Jorn; 10000 års nordisk folkekunst.] København: Borgens Forlag. ISBN 87-21-00389-0

Kyrkjekunst
Altar
Norske olje- og energiministrar

Norske olje- og energiministrar er ei oversikt over statsrådar i Olje- og energidepartementet frå dette vart oppretta ved deling av det tidlegare Industridepartementet i 1978.

I 1993 vart Næringsdepartementet og Olje- og energidepartementet slått saman til Nærings- og energidepartementet. Statsrådar i dette departementet er tatt med i denne oversikta. Frå 25. september 1996 vart Olje- og energidepartementet oppretta på nytt.

Olje- og energiministrar 1978 - 1993

Nærings- og energiministrar 1993 - 1996

Olje- og energiministrar 1996 -

Kjelde 
 

Olje- og energiministrar