alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Djupevåg Båtbyggeri

Djupevåg Båtbyggeri AS var ei verksemd som bygde og utførte vedlikehald av trebåtar og andre store trekonstruksjonar og som held til i Norheimsund i Hardanger. Verksemda vart eigd og drive av Djupevåg-familien. 

Selskapet vart skipa av Lars Djupevåg i 1947. Produksjonen bestod dei første åra av opne klinkbygde båtar. Hovudproduktet var i meir enn 20 år Colin Archer seglskøyter. Båtbyggjeriet har mellom anna utført jammleg vedlikehald av Kongeskipet og har også levert nye livbåtar og lettbåtar til det.. På 2000-talet vart Djupevåg Båtbyggeri særleg kjent for å ha levert interiøret til storsalen i operaen i Oslo og Tverrfjellhytta på Dovre.

I november 2011 gjekk Djupevåg båtbyggeri AS konkurs.

Referansar 

Næringsliv i Kvam
Skipingar i 1947
Tidlegare norske føretak
Scott LaFaro

Rocco Scott LaFaro () var ein innovativ amerikansk jazzbassist som trass i ein kort karriere er ein av dei mest retningsgivande bassistane i jazzhistoria.

Liv og virke 
Han voks opp i ein italienskætta, musikalsk familie – faren spelte i fleire storband. I grunnskoletida lærte Scott LaFaro å spele klaver, noko seinare klarinett, før han skifta til tenorsaksofon. Kontrabass starta han på sommaren før han skulle ta til med eit collegestudium i musikk fordi det var eit krav at musikklærarar spelte eit strengeinstrument. Etter tre månader på colleget bestemte han seg for å konsentrere innsatsen om bassen. 
 
LaFaro slutta i college for å spele i Buddy Morrows Big Band. Etter ein turné over heile USA forlet han bandet i Los Angeles for å prøve lykka der. Snart hadde han mange engasjement og fekk ry som ein av dei beste yngre bassistane. Etter å ha hatt spelejobbar med Chet Baker, Percy Heath, Victor Feldman, Stan Kenton og Benny Goodman blei han medlem av Bill Evans trio. På same tid samarbeidde han med Ornette Coleman.

LaFaro døydde i ei bilulukke i Flint ved Geneva, New York to dagar etter at han hadde spelt med Stan Getz på Newport-festivalen og ti dagar etter ei vegvisande innspeling med Bill Evans som seinare blei publisert som Sunday at the Village Vanguard og Waltz for Debby.

Scott LaFaro si store betydning i jazzhistoria fekk han framfor alt gjennom arbeidet i Bill Evans Trio. Samanlikna med den tradisjonelle klassiske walking bassen spelte han vesentleg friare, nærmast ei form for kontrapunkt til Bill Evans sitt klaverspel.
LaFaro spelte med ein virtuos teknikk, han gav seg gjerne ut på lange soli i det øvre registeret til bassen og spelte ofte motmelodiar i staden for dei vanlege walking bass-linjene. 

LaFaro, Bill Evans og trommisen Paul Motian gav triosepelet ei ny retning der instrumenta blei meir likeberettiga i staden for den tradisjonelle «pianist med bass- og trommekomp», som for eksempel Erroll Garner praktiserte. Bassisten Dave Holland hevdar at LaFaro sitt spel utgjorde ei fjerde melodistemme i ein kvartett. LaFaro blei òg ein målestokk for bassistgenerasjonen etter han når det gjeld teknikk.

Kjelder 

Denne artikkelen tok utgangspunkt i artiklane « Scott LaFaro}}» på  og « Scott LaFaro» på  slik dei var 24. november 2011.

Referansar

Litteratur
Helene Lafaro-Fernandez: Jade Music - the life and music of Scott LaFaro, University of North Texas Press 2009

Bakgrunnsstoff 
 

USA-amerikanske jazzbassistar
Musikarar frå New York City
Folk frå New Jersey
Døde i trafikkulukker‎
Lisbeth Hammer Krog

Lisbeth Hammer Krog () er ein lokalpolitikar for Høgre. Ho er ordførar i Bærum kommune frå 2011 etter å ha vore varaordførar førre perioden. Frå 1995 til 1999 var ho varaordførar i Stor-Elvdal kommune.

Ho har sete i Bærum kommunestyre sidan 2007.

Lisbeth Hammer Krog er utdanna cand. mag. med offentleg rett og sosiologi i fagkrinsen. Ho har mellom anna arbeidd i AF Gruppen og Kommunenes Sentralforbund og som sjølvstendig konsulent innan organisasjons- og medarbeidarutvikling.

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Bloggen til Lisbeth Hammer Krog 

Ordførarar i Bærum
Høgreordførarar i Akershus
Folk frå Bærum
Ballade

Ballade (frå fransk, av provençalsk ballada, 'dans[evise]') kan visa til ulike episke eller stemningsfulle musikkstykke. Omgrepet er særleg knytt til ein visesjanger frå mellomalderen som breidde seg til store delar av Europa. Desse songane var truleg opphavleg brukte til dans, men hadde eit viktig forteljande element. Slike balladar gjekk inn i folkemusikken. I Skandinavia blir  denne tradisjonen gjerne kalla mellomalderballadar. 

Sidan blei nemninga «ballade» brukt om mange typar songar med episk innhald, etterkvart også om lyriske, langsame melodiar utan tekst, eller om stemningsfylte, gjerne triste dikt med eller utan melodi.

Kjelder

Balladar
Musikksjangrar
Litteratursjangrar
Mellomaldermusikk
Folkemusikk
Franske ord og uttrykk
Nina Sandberg

Nina Sandberg () er ein norsk forskar og politikar for Arbeidarpartiet. Ho var ordførar i Nesodden kommune frå 2011 til 2017. Ho vart vald som stortingsrepresentant frå Akershus fylke ved stortingsvalet i 2017.

Før ho vart ordførar arbeidde ho som forskar ved Norsk Institutt for studier av innovasjon, forskning og utdanning (NIFU).

Stortingskomitear 
 2017– medlem i Utdannings- og forskningskomiteen

Kjelder 

Ordførarar i Nesodden
Ap-ordførarar i Akershus
Stortingsrepresentantar for Akershus
Stortingsrepresentantar frå Ap
Stortingsrepresentantar 2017-2021
Are Tomasgard

Are Tomasgard () er ein norsk lokalpolitikar frå Arbeidarpartiet. Han var ordførar i Sørum kommune frå 2011
til mai 2013, då han blei vald til  LO-sekretær ved LO-kongressen.

Tomasgard har vore medlem av Sørum kommunestyre sidan 2007, og har tidlegare sete i kommunestyret i Odda kommune og i Hordaland fylkesting.

Han har vore gründer og har skrive ei bok om forhandlingsvisdom. 
Frå 2007 og fram til han vart vald til ordførar i 2011 var han spesialrådgjevar i Industri Energi.

Referansar

Bakgrunnsstoff 
Sørum Arbeiderparti: Ordførerkandidat
Ordføreren  – Sørum kommune

Ap-ordførarar i Akershus
Ordførarar i Sørum
Folk frå Sørum
Folk frå Odda
Tonje Anderson Olsen

Tonje Anderson Olsen () er ein norsk lærar og lokalpolitikar for Høgre.
Ho var ordførar i Enebakk kommune frå 2011 til 2015.
Ho var varaordførar i perioden før.

Før Olsen vart ordførar arbeidde ho som lærar og rådgjevar på Enebakk ungdomsskole.

Referansar 

Ordførarar i Enebakk
Høgreordførarar i Akershus
Ole Jacob Flæten

Ole Jacob «Jacken» Flæten () er ein norsk prest og lokalpolitikar for Arbeidarpartiet. Han var ordførar i Skedsmo kommune frå 2011
og heilt til Skedsmo gjekk inn i den nyetablerte Lillestrøm kommune i 2020.

Flæten har tidlegare vore leiar av Fagforbundet TeoLOgene.

Flæten spelar bassgitar på fritida
og medverka på nokre av platene til Bjørn Eidsvåg på 1970-talet.

Referansar

Ordførarar i Skedsmo
Ap-ordførarar i Akershus
Norske prestar
Branta

Branta er ei biologisk slekt av seks artar «svarte gjæser», vassfuglar i andefamilien Anatidae. Dei lever i dei nordlege kystregionene av den palearktiske regionen og over heile Nord-Amerika og  Grønland. Om vinteren migrerer dei til meir sørlege kystar. Hawaiigås er standfugl på Hawaii. Det finst òg forvilla fuglar av innførte kanadagjæser på New Zealand.

Artar innanfor slekta Branta kan skiljast frå alle andre gjæser på dei svarte mørk gråfarga bein. I tillegg svart nebb og store svarte område på hovud og nakke, med kvite, eller i éit tilfelle, oker, detaljar som kan brukast til å skilje dei ulike artene frå kvarandre. Hawaiigås, som på mange måtar skil seg frå dei andre, har ingen kvite detaljar på hovudet og svært lite svart, men som hos dei fleste gjæser er øvre og nedre stjertdekkarane kvite. Mange Branta-artar er mindre i storleik enn gjæser i andre slekter.

Dei eurasiske artane av Branta har ein meir kystnær utbreiing enn dei «grå gjæsene» i Anser. Jamvel om vinteren held dei seg nær havet.

Artslista 
Branta i rekkjefølgje etter Clementslista versjon 6.10 frå august 2015  med norske namn etter Norske navn på verdens fugler.  

Utbreiing i Noreg
Ringgås og kvitkinngås hekkar på Svalbard og trekker langs norskekysten, polargås og raudhalsgås er svært sjeldne gjester under trekk eller streif.

Kjelder 
 Denne artikkelen byggjer på «Branta» frå , den 24. november 2011

Referansar 

Andefamilien
Fugleslekter
Kanadagås

Kanadagås (Branta canadensis) er ein fugl i andefamilien.

Bakgrunnsstoff 

 Videoar, bilete og lydopptak av kanadagjæser hos Internet Bird Collection

Andefamilien
Hawaiigås

Hawaiigås (Branta sandvicensis) er ein fugl i andefamilien.

Bakgrunnsstoff 
 Videoar, bilete og lydopptak av hawaiigjæser hos Internet Bird Collection

Andefamilien
Raudhalsgås

Raudhalsgås (Branta ruficollis) er ein fugl i andefamilien.

Bakgrunnsstoff 
 Videoar, bilete og lydopptak av raudhalsgjæser hos Internet Bird Collection

Andefamilien
Streiffuglar i Noreg
Polargås

Polargås (Branta hutchinsii) er ein fugl i andefamilien.

Bakgrunnsstoff 

Andefamilien
Giorgio Vasari

Giorgio Vasari () var ein italiensk kunstmålar, arkitekt og kunsthistorikar. For ettertida er han særleg kjend for sine biografiar over berømte italienske kunstnarar.

Liv og gjerning
Vasari var fødd i Arezzo i Toscana, der faren livnærte seg som keramikar. Etter råd frå syskenbarnet Luca Signorelli vart han i ung alder elev av Guglielmo da Marsiglia, ein dyktig målar av farga glas. Då han var 16 år sende kardinalen Silvio Passerini han til Firenze for å studere hos Andrea del Sarto og hos elevane hans; Rosso Fiorentino og Jacopo da Pontormo.

Vasari byrja som kunstmålar. Dei manieristiske måleria hans var meir beundra i samtida enn i ettertida. Han var fast tilsett hos Medici-familien i Firenze og Roma, og han arbeidde i Napoli, Arezzo og andre stader. Mange av bileta hans finst, dei viktigaste er vegg- og takmåleria i det store Sala di Cosimo i Palazzo Vecchio i Firenze. Der arbeidde han og assistentane hans frå 1555. 

Vasari tok òg oppdrag som uavhengig arkitekt, og var på det feltet meir vellykka enn som målar. Loggiaen på Uffizi-palasset i Firenze er eit sjeldant stykke urban planlegging som fungerer som ein offentleg plass. Om ein ser på den som ei kort gate, er det ei renessansegate med unik arkitektonisk utforming. Denne passasjen, som no heiter Vasari-korridoren, knyter saman Palazzo Vecchio med Palazzo Pitti på den andre sida av elva. Vasari stod også for restaureringa av mellomalderkyrkjene 'Santa Maria Novella' og 'Santa Croce'. I 1562 bygde Vasari den åttekanta kuppelen på toppen av basilikaen Madonna dell'Umiltà, eit framifrå døme på arkitekturen under høgrenessansen.

I 1547 bygde Vasari seg eit flott hus i Arezzo som han innreidd med store måleri, både på veggar og i kvelvingar. Huset er i dag museum. Han fekk plass i bystyret for fødebyen, der han steig til høgste posisjon som 'gonfaloniere'.

Kunsthistorikar

Vasaris mest kjende verk er Le vite de' piú eccelenti architetti, pittori e scultori italiani, som kom ut i 1550 i Firenze. Boka granska liva og arbeida til mange renessansemålarar, -skulptørar og -arkitektar frå Italia. Ettersom han personleg kjende fleire av kunstnarane, vart mange av livssogene både levande og truverdige. Han skreiv berre om personar som var døydd eller hadde slutta å arbeide. Det einaste unnataket var venen Michelangelo. Boka er delt i 14 kapittel og omtalar 24 ulike kunstnarar. Verket gjev lesaren eit godt innsyn i dei økonomiske føresetnadene som kunstnarane arbeidde under. Det presenterer også sin eigen teori om korleis ein lagar vakker kunst.

År 1530 nytta Vasari omgrepet gotikk, og 20 år seinare brukte han ordet «renessanse», som tyder 'gjenføding'. Han er også den som kom opp med namnet «Mona Lisa» på Leonardo da Vinci sitt berømte bilete.

Vasari døydde i Firenze den 27. juni 1574.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Giorgio Vasari» frå ,  den 24. november 2011.  
 

Italienske målarar
Italienske arkitektar
Kunsthistorikarar
Renessansen
Politikaren Einar Madsen

Einar Madsen () er ein norsk lokalpolitikar for Arbeidarpartiet. Han var ordførar i Eidsvoll kommune frå 2011
til 2015.

Referansar 

Ordførarar i Eidsvoll
Ap-ordførarar i Akershus
Hans Hansen Bergen

Hans Hansen Bergen () var ein av dei første europeiske nybyggjarane i den nederlandske kolonien Ny Amsterdam, og ein av kring 50 til no kjende innvandrarar frå Noreg til Ny Amsterdam, seinare New York.

Liv
Hans Hansen kom frå Bergen og var skipsbyggjar. Han utvandra til Ny Nederland i 1633, og dukkar opp i kjeldene med noko ulike namn og namneformer, vanlegvis som Hans Hansen Noorman eller Hans Hansen Boer (Boer er nedelandsk for 'bonde'). Hans Hansen er også referert til som Hans Noorman, Hans Hanszen, Hans Hanszen Noorman, Hans Hanszen de Noorman, Hans Hanszen Van Bergen in Norweegan eller berre rett fram Hans Hansen. 

Hans Hansen Bergen dreiv tobakksdyrking, først på Manhattan, seinare i dagens Brooklyn.

I 1639 blei Hans Hansen gift med Sarah Rapelje, dotter av Jorens Janson de Rapalie. Saman fekk dei åtte barn, og som enkje gifta Sarah seg opp att med Teunis Gysbert Bogaert.

Spor etter Hans Hansen Bergen

Hans Hansen åtte ein ein større grunneigedom i dagens Pearl Street på Manhattan, nær opptil det dåverande fortet.  Seinare flytte familien til Wallabout Bay i Brooklyn, og blei av dei første busettjarane der. Wallabout Bay (Kvalbukta) er i dag skipsverft for den amerikanske marinen i Brooklyn. Hans Hansen Bergen er felles forfar til Bergen-familien på Long Island og i New Jersey. Bergen Street, Bergen Street Station, Bergen Pizza og Bergen Bagels i Brooklyn har direkte eller indirekte fått namn etter Bergen-familien. Derimot har Bergen-namnet i New Jersey ikkje samanheng med Bergen i Noreg.

Etterkommarane av Hans Hansen og Sara Rapalie hadde tilhald i Brooklyn til nyare tid og eigde større landområde i Brooklyn. Det har blitt hevda at så seint som midt på 1800-talet brukte Bergen-familien framleis nederlandsk som talespråk. Teunis G. Bergen, sjølv av Bergen-familien, gav i 1866 ei omfattande slektshistorie.

Fotnotar

Bakgrunnsstoff
The Bergen Family, or The Descendants of Hans Hansen Bergen, One of the Early Settlers of New York, and Brooklyn, L. I., (Teunis G. Bergen,  Albany, New York: Joel Munsell, 1876)
 Scandinavian Immigrants in New York 1630-1674. (John O. Evjen,   Minneapolis, Minnesota: K. C. Holter Publishing Company,  1916)

Folk frå Bergen
Anders Østensen

Anders Østensen () er ein norsk gardbrukar, lærar og lokalpolitikar for Arbeidarpartiet.
Han er ordførar i Gjerdrum kommune frå 2011.
Han blei vald til ordførar i Gjerdrum kommune etter lokalvalet i 2011. I 2015 blei han gjenvald som ordførar for perioden 2015-2019. 

Før han vart ordførar arbeidde han som lærar ved Vaksenopplæringa på Jessheim. Han har også tre barn.

Referansar 

Ordførarar i Gjerdrum
Ap-ordførarar i Akershus
Hilde Thorkildsen

Hilde Kristin Westhrin Thorkildsen () er ein norsk politikar for Arbeidarpartiet. Ho er ordførar i Nittedal kommune frå 2011.

Før ho vart ordførar arbeidde ho som personalleiar i Jernbaneverket.
Tidlegare har ho vore politisk rådgjevar i Arbeids- og administrasjonsdepartementet og arbeidd i NAV.

Thorkildsen var varaordførar i Nittedal kommune frå 1999 til 2007 og fjerde vararepresentant til Stortinget i perioden 2005 til 2009.

Referansar 

Ordførarar i Nittedal
Ap-ordførarar i Akershus
Indisk matematikk

Indisk matematikk er eit namn på matematikken som vart utvikla i India . Denne utvikla seg relativt sjølvstendig frå andre kulturar. 

Den første perioden varte fram til kring 200 evt. og omhandla hovudsakleg geometri. Dei viktigaste kjeldene til denne perioden er Sulvasutra-reglane, som er tau- eller målereglar som gav forskrifter for bygging av templar og alter. 

Den andre perioden i indisk matematikk er tett knytt til astronomi og dei astronomiske verka er i denne perioden dei viktigaste kjeldene til matematikken. Mellom anna finn ein Surya Sidhanta (kring 400 evt.). I denne perioden var trigonometri godt utvikla og ordet sinus er til dømes ei arabisk forvansking av eit sanskrit ord for halvkorde. Indarane hadde òg i denne perioden gode metodar for å løyse ubestemte likningar. Av dei mest kjende matematikarane i denne perioden finn ein Aryabhata (omkring år 500), Brahmagupta (600-talet) og Bhaskara (rundt 1150). 

Den tredje perioden i indisk matematikk er knytt til den såkalla Kerala-skulen og varte frå kring 1350 til 1550. Viktige matematikarar frå denne perioden var Madhava (1340–1425) og Nilakantha (1445–1545). Kerala-skulen er særleg kjend for handsaminga si av uendelege rekkjer, og dei kjende mellom anna til Leibniz sin formel for π (pi) fleire hundre år før europeiske matematikarar gjorde det.

Det er omdiskutert kor mykje matematikken mellom India, Hellas og Kina påverka kvarandre. Via arabisk matematikk er det derimot klart at delar av indisk matematikk hadde innverknad på europeisk matematikk i mellomalderen og renessansen. Særleg gjeld dette trigonometri og indisk-arabiske tal.

Kjelder
indisk matematikk. (2011-11-24) I Store norske leksikon. Henta frå http://snl.no/indisk_matematikk

 
Vitskap og teknologi i India
Knut Gustav Woie

Knut Gustav Woie () er ein norsk lokalpolitikar for Senterpartiet. Han var ordførar i Eidskog kommune frå 2007 til 2015.

Referansar

Sp-ordførarar i Hedmark
Ordførarar i Eidskog
Norske biland

Norske biland er tre biland i Antarktis og Subantarktis som Noreg gjer krav på. Desse består av Dronning Maud Land i Antarktis og Peter I Øy, som begge er underlagt Antarktistraktaten, og den subantarktiske Bouvetøya, som ikkje er ein del av traktaten. Alle dei tre bilanda vert administrert av Polaravdelinga til Justisdepartementet i Oslo.

Dronning Maud Land er det klårt største av desse tre og består mellom anna av Kronprinsesse Märtha Kyst, Prinsesse Astrid Kyst, Prinsesse Ragnhild Kyst, Prins Harald Kyst og Kronprins Olav Kyst. Heile område er om lag 2 800 000 km². Det er om lag 17 % av heile Antarktis.

Historie
Den 14. desember 1911 vart fem nordmenn leia av Roald Amundsen dei første i verda til å nå Sørpolen. Bouvetøya vart underlagt Noreg i 1927 (formelt i 1930) og vart i 1935 erklært eit naturreservat for sel. Peter I Øy vart gjort krav på i 1929 (formelt i 1931) og Dronning Maud Land vart formelt underlagt Noreg den 14. januar 1938.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Dependencies of Norway» frå ,  den 15. oktober 2012.  
 

 
Kravområde i Antarktis
Joseph Haydn sine kanonar

Kanonar av Joseph Haydn:

Geistlege kanonar

Joseph Haydn skreiv i løpet av tida si i London (1791-95) kanonar over dei ti boda (dekalogen).

Verdslege kanonar

Haydn skreiv og ei lang rekkje verdslege (ikkje-religiøse) kanonar, i all hovudsak over tyske tekster, men òg nokre engelske. Desse vart ikkje publisert i Haydn si levetid, men hang ramma inn heime i stova hjå han dei siste åra han levde. Dei er sannsynlegvis skrivne i løpet av 1790-talet.

Joseph Haydn
Musikkverk av Joseph Haydn
Annika Hallin

Annika Susanne Hallin () er ein svensk skodespelar fødd i Hägersten. Ho er sambuar med dramatikaren Lars Norén, og har tre born.

Karriere 

Hallin filmdebuterte i kortfilmen Leberman i 1993, men studerte ved teaterhøgskulen i Stockholm 1996-1999. Sidan har ho vore tilsett ved ei rekkje teater i Sverige. Den fyrste langfilmen Hallin spelte i, var En häxa i familjen frå 2000. I 2005 spelte ho Victoria i den norske filmen Vinterkyss av Sara Johnsen. For denne rolla fekk ho Amandaprisen for beste kvinnelege hovudrolle same året. 

I 2007 - 2008 spelte ho rolla som Syster Leonora i Arn - Tempelridderen og Arn - Riket ved veiens ende, basert på Jan Guillou sine bøker. Sidan har ho også vorte kjend for rolla som Liv i I taket lyser stjärnorna (2009), og ikkje minst som Annika Gianini i Millennium-trilogien (2009); basert på bøkene av Stieg Larsson. Hallin er no aktuell med spelefilmen Stockholm Östra (2011).

Kjelder 

Denne artikkelen byggjer på «Annika Hallin» frå ,  den 25. november 2011.  
 

Svenske skodespelarar
Vinnarar av Amandaprisen
Agnieszka Grochowska

Agnieszka Grochowska () er ein polsk skodespelar fødd i Warszawa.

Karriere 

Grochowska studerte skodespel i Warszawa, der ho vart uteksaminert i 2002. Etter dette vart ho medlem i Teatr Studio i byen, der ho mellom anna spelte i Amadeus av Peter Shaffer. Den fyrste filmen ho spelte i var Alarm frå 2002. Sidan har ho spelt i fleire store polske filmar. Grochowska snakkar flytande tysk, og har også spelt i tyske kinoproduksjonar som Unterwegs (2004) og Nimm dir dein Leben (2005). Ho har vore Shooting Star under filmfestivalen i Berlin.

I 2009 spelte ho den kvinnelege hovudrolla i den norske filmen Upperdog av Sara Johnsen. For denne rolla vart ho tildelt Amandaprisen for 2010 i klassen Beste kvinnelege hovudrolle. I 2011 er Grochowska aktuell med heile 4 polske filmproduksjonar.

Kjelder 

Denne artikkelen byggjer på «Agnieszka Grochowska» frå ,  den 25. november 2011.

Fotnotar 

Polske skodespelarar
Vinnarar av Amandaprisen
Frijazz

Frijazz, òg kalla avantgardejazz, er ein ikkje klårt definert sjanger innan jazzmusikken, kjenneteikna av stor fridom i høve til konvensjonar og stilartar i uttrykk og spelestil. Frijazzen vart til i USA på 1950- og 1960-talet, med musikarar som Ornette Coleman, Cecil Taylor, Albert Ayler, Archie Shepp, Bill Dixon og Paul Bley som vidgjetne utøvarar.

Jazzen er ei musikkform der improvisasjon er viktig, men i frijazzen fekk improvisasjonen ei enno større rolle enn i jazzen elles; melodien vart fri i ei særs vid meining av ordet. Denne sjangeren kom til som ein reaksjon på ei kjensle av at den opphavlege afroamerikanske musikkforma som jazz var, hadde vorte prega av anna musikk på ein måte som hadde fjerna jazzen for langt frå sii opphav i musikk-kjensla og musikktradisjonane hjå den svarte folkesetnaden i USA. Frijazzgruppene var vanlegvis sett saman av ein tropetist, ein saksofonist, ein trommeslagar og ein kontrabassist, og tropetisten  og saksofonisten spela meir mot kvarandre enn med kvarandre, medan trommene og kontrabassen var dei elementa som held dei improvisasjonsfylte komposisjonane saman. Soleis vart det lagt vekt på at trommene var eit viktig instrument i den svarte folkesetnadens musikkarv.  

Kan hende er John Coltranes frijazzinnspelingar frå slutten av musikarkarrièra hans det mest kjende dømet på frijazzsjangeren. Men sjølv om frijazz ofte vert rekna for å høyre 1950- og 60-åras USA til, har sjangeren vorte halde ved like og vore utvikla vidare i seinare tider og på andre stadar. Frå midten av 1960-talet kom det òg til ein europeisk frijazz som i og for seg ikkje var knytt beinveges til den USA-amerikanske, og på mange vis var eigenarta. I brodden for denne utviklinga stod musikarar som til dømes Derek Bailey, Willem Breuker, Gunter Hampel, Peter Kowald, Joachim Kühn, Maggie Nicols, Evan Parker, Friedhelm Schönfeld, Manfred Schulze, Irène Schweizer, John Stevens og Keith Tippett. Frå dette har det utvikla seg i mengd ulike spelemåtar innan den europeiske frijazzen, òg i form av at element av frijazz har vorte integrert i komposisjonar som klassifiserast under andre sjangrar. Til den annan og tredje generasjonen av europeiske frijazzutøvarar, og til gruppa av komponistar som nyttar seg av frijazz som element i musikken sin, er å rekne til dømes Hannes Bauer, Joëlle Léandre, Thomas Lehn, Tony Buck, Theo Jörgensmann, Mats Gustafsson, Axel Dörner og Christopher Dell.

Jazzsjangrar