alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Fyrstikkarbeidarstreiken

Fyrstikkarbeidarstreiken var ein streik utført i oktober 1889 av kvinnelege arbeidarar ved Bryn og Grønvolds fyrstikkfabrikkar i Kristiania. Bakgrunnen for streiken var dårlege arbeidstilhøve og låg løn, men den utløysande årsaka var eit lønnskutt på 20 %. 

Dei kvinnelege fyrstikkpakkarane la spontant ned arbeidet for å visa kor lite nøgde dei var med avgjerda. Deretter danna dei si eiga fagforeining på eit møte i Lakkegata 3, den 28. oktober 1889.

Arbeidarpartiet, særleg redaktøren for Social-Demokraten Carl Jeppesen, bidrog til å få streiken inn i organiserte former. Arbeidarane sette fram krav om fast arbeidstid frå 7 til 21, garantert løn (7 øre pr. gross for ramme og 6 1/2 øre for skuffpakning), og at mulktsystemet skulle bli avskaffa.

Mulktsystemet var innført av mange fabrikkeigarar for å stramma inn disiplinen og auka kontrollen med arbeidarane. Fyrstikkarbeidarane i Kristiania fekk hele vekeløna redusert med 10 % dersom dei kom for seint på arbeid måndag morgon. På verkstadane i byen vart det vanleg å stenga portane presis klokka 7. Dei som kom for seint slapp ikkje inn før klokka 12.30, og mista dermed ei halv dagløn.

Den 31. oktober 1889 vart det arrangert eit stormøte i Arbeidersamfundet der legen Oscar Nissen skildra tilhøva arbeidarane levde og arbeidde under. Støttespelaren Bjørnstjerne Bjørnson deltok òg på møtet. Mange andre kunstnarar gav inntekter frå sine framføringar til dei streikande, og det vart starta fleire innsamlingar. Til og med ein aksjonær i ein av fabrikkane sende streikebidrag. Den 24. november gjekk over 10 000 menneske i demonstrasjonstog, og endå fleire samla seg på Etterstadsletta same dagen. Der vart det vedteke ein resolusjon til regjeringa om å ta større omsyn til arbeidarane sine krav om vern mot helsetrugande industriell verksemder. 

Trass i streikebidrag som til slutt kom opp i nesten 14 000 kroner, trass i ein nesten overveldande støtte og sympati frå vide kretsar, måtte kvinnene til slutt kapitulera og venda tilbake til arbeidet utan særleg større resultat enn løfte om betre lønn frå årsskiftet.

Streiken var forut for si tid. Han tok moderne verkemiddel som fagleg organisering og skikkeleg streikeleiing i bruk. Konflikten resulterte i ein kongeleg resolusjon året etter med forskrifter for fyrstikkfabrikkane som inneheldt forbod mot å eta mat i produksjonslokala, betre hygiene blant dei tilsette, og betre ventilasjon i fabrikklokala.

Filmregissøren Olav Dalgard, ein føregangsmann innan arbeidarfilmen, laga filmen «Gryr i Norden» i 1939 om fyrstikkarbeidarstreiken.

Bakgrunnsstoff 
 Artikkel i PaxLeksikon 
 Artikkel frå fleirfagleg fellesorganisasjon 

Norsk arbeidarhistorie
Norske arbeidskonfliktar
Hendingar i 1889
Håkon VI Magnusson

Håkon VI Magnusson () var konge av Noreg i tidsrommet 1355-1380.

Håkon var son åt den svensk-norske kongen Magnus Eriksson som overlét makta i Noreg åt han i 1355, medan den eldste sonen skulle erva Sverige når han døydde. Eit problem var det difor at Noreg var arverike, medan Sverige var valkongedøme. Difor meinte mange at det burde vera omvendt, noko som førte til strid mellom kong Håkon og far hans på ei side, og bror hans Erik Magnusson av Sverige på hi sida.

Håkon VI Magnusson var gift med dronning Margrete Valdemarsdotter av Danmark, noko som innleidde 434 år med dansk-norsk union.

Håkon VI Magnusson var konge av Sverige frå 1362 til 1364, og regjerte saman med far sin til Albrekt av Mecklenburg kom til makta.

Kjelder 

Norske regentar
Svenske regentar
Folk frå norrøn tid
Magnus II av Noreg

Magnus Haraldsson (), seinare kjend som Magnus II av Noreg, var konge av Noreg frå 1066 til 1069.  Det meste av tida var han samkonge med broren Olav Kyrre. Magnus Haraldsson blei først  teken med i den norske kongerekkja i moderne tid, ettersom han hadde eit svært kort styre.

Magnus Haraldsson var den eldste sonen til Harald Hardråde. Han blei innsett som konge då faren drog på englandstokt med den andre sonen sin, Olav Kyrre. Etter at Harald Hardråde fall ved Stamford bru kom Olav Kyrre tilbake til Noreg i 1067 og blei samkonge med Magnus. Dei verker som dei to delte kongsansvaret mellom seg på vennskapleg vis.

Magnus døydde berre 20 eller 21 år gammal, og broren fortsette ved makta. Sogene seier dødsårsaken var ringorm, men seinare syn er at han døydde av meldrøyeforgifting.

Håkon Magnusson var sonen til Magnus. Han vart truleg fødd same året som faren døydde. Håkon blei seinare samkonge med syskenbarnet Magnus Berrføtt, men også han døydde ung.

Kjelder

Magnus 2 Haraldsson i Store norske leksikon
Claus Krag, «Magnus 2 Haraldsson – utdypning» (Norsk biografisk leksikon, 11.03.2009) i Store norske leksikon. 

Norske regentar
Folk frå norrøn tid
Folk frå vikingtida
Magnus III av Noreg

Magnus III eller Magnus Olavsson Berrføtt. Fødd 1073 og døydde i 1103. Konge av Noreg i tidsrommet frå 1093 til 1103. Olav III Haraldsson Kyrre var far til Magnus Berrføtt. 
Magnus Berrføtt reiste i 1098 på tokt til øyane vest i havet. Orknøyane og Hebridane vart då ein del av Noregsveldet. I Soga om Magnus Berrføtt er , vert fortald om at då han Magnus konge kom attende frå vesterviking hadde han og mennene hans teke mykje dei same skikkane og kledesbunader som var vanlege i vesterlanda. Mellom anna gjekk dei med bare legger på gata, og hadde stutte kjortlar og kapper. Han vart difor kalla «Magnus Berrføtt».

Kjelder 

Norske regentar
Folk frå norrøn tid
Fødde i 1073
Døde i 1103
Magnus IV av Noreg

Magnus IV eller Magnus Sigurdsson den blinde levde om lag i tidsrommet frå 1115 til 1139. Magnus den blinde var son av kong Sigurd I Magnusson Jorsalfare. Magnus den blinde var konge av Noreg i tidsrommet frå 1130 til 1135. Harald IV Magnusson Gille var konge samstundes. Harald Gille lét Magnus IV verta teken til fange. I fangenskap vart Magnus IV kastrert og blinda. 

I borgarkrigstida i Noreg var det fleire stridar mellom ulike kongsemne. Byrjinga på borgarkrigstida går attende til då Sigurd Jorsalfare døydde i 1130. Makta vart delt mellom tre søner som heldt kvar si hird. Nye kongsemne, som hevda å vera kongssøner, kom og gjorde krav på kongsnamn. Etter kvart utvikla stridane seg til open strid mellom ulike flokkar.

Magnus IV vart igjen konge i tida frå 1137 til 1139, men då samstundes med Sigurd Slembe og Sigurd II Munn.

Norske regentar
Folk frå borgarkrigstida
Fødde i 1110-åra
Døde i 1139
Magnus

Magnus er eit mannsnamn. «Magnus» er same ord som det latinske adjektivet «magnus», som tyder «stor». 
Karl den store, som døydde i år 814, heitte på latin "Carolus Magnus". Truleg er det dette tilnamnet namnet "Magnus" stammar frå. Namnet "Magnus" vart brukt av nordiske vikinghovdingar i England på 900-talet. 
Magnus vart seinare eit kongenamn. Bruken som alminneleg førenamn skuldast truleg helgenen St. Magnus (av Orknøyane, død 1115). 

Sju norske kongar har hatt «Magnus» som fyrste namn:

 Kong Magnus I (Olavsson) den gode, konge (1035–1047)
 Kong Magnus II Haraldsson, konge (1066–1069)  
 Kong Magnus III (Olavsson) Berrføtt, konge (1093–1103)
 Kong Magnus IV (Sigurdsson) Blinde, konge (1130–1135)  
 Kong Magnus V Erlingsson, konge (1161–1184) 
 Kong Magnus VI (Håkonsson) Lagabøte, konge (1263–1280) 
 Kong Magnus Eriksson (Magnus VII), konge  (1319–1355)

Kjende personar med namnet Magnus
Magnus av Øsel (1540-1583), dansk prins, konge av Livland
Magnus Stenbock (1665-1717), svensk greve
Magnus Brostrup Landstad (1802-1880), norsk prest og salmediktar
Magnus Hirschfeld (1868-1935), tysk lækjar
Magnus Bernhard Olsen (1878-1963), norsk språkforskar
Magnus Buflod (1908-1997), norsk lyrikar
Magnus Andersen (1916-1994), norsk politikar (Ap)
Magnus Matningsdal (f. 1951), norsk høgsterettsdomar
Haakon Magnus (f. 1973), norsk kronprins
Magnus Bernhardsen (f. 1976), norsk målmann
Magnus Grønneberg (f 1976), tidlegare vokalist i CC Cowboys
Magnus Hængsle (f 1980), musikar
Magnus Børmark (f. 1982), norsk gitarist frå Musikkgruppa Gåte og 22
Magnus Glendrange (f. 1983), norsk høgdehoppar
Magnus Moan (f. 1983), norsk kombinertløpar
Magnus Myklebust (f. 1985), norsk fotballspelar
Magnus Carlsen (f. 1990), norsk sjakkspelar
Sverre Magnus (f. 2005), norsk prins

Kjende personar med etternamnet Magnus
 Anders Magnus (f. 1952), journalist, korrespondent i NRK.

Bakgrunnsstoff

Mannsnamn
Førenamn av latinsk opphav
Olav

Olav er eit personnamn, eit mannsnamn. Den norrøne namneforma var Ólafr eller Óláfr, av urnordisk *anu-laiƀaR, samansett av anu- ‘ane, forfader’ og -laiƀaR , 'etterkomar, arving' (Stemshaug 1982). Andre former av namnet er Olaf, Olof, Oluf, Olaus.  Namnet til Olav den heilage, har òg fleire norske kongar hatt som namn. 
Namneformene er relativt standardisert etter språk. På norsk vert Olav og Ola nytta. Svensk nyttar oftast Olaf eller Olof.

På latin vert Olav/Olaf vanlegvis til Olaus (med eller utan tødlar over «u»). Døme på dette er Olaf Petersson (ein tilhengjar av Martin Luther), som på latin er kjend som Olaus Petri. Olaus Petri var ein av dei fremste preikarane i Sverige i tida kring reformasjonen.

Namneberarar

Kongelege 
Kongar av Noreg
Olav I Trygvason eller Tryggvason, konge 969–1000
Olav II Haraldsson den heilage, konge 1015–1028
Olav III, Haraldsson Kyrre, konge 1067–1093
Olav Magnusson, 1103–1110
Olav IV Håkonsson, konge 1370–1387
Olav V, konge 1957–1991

Kongar av Sverige
Olof Skötkonung (980–1022), svensk konge frå 995

Andre

Olaf Rye (1791-1849), dansk-norsk krigshelt
Olav Duun (1876–1939), norsk forfattar
Olav Aukrust (1883-1929), norsk lyrikar
Olaf Bull (1883–1933), norsk forfattar
Olav Nygard (1884-1924), norsk lyrikar
Olav Gullvåg (1885-1961), norsk forfattar
Olav Dalgard (1898-1989), norsk forfattar
Olav Kaste (1902-1991), norsk forfattar
Olav H. Hauge (1908–1994), norsk forfattar
Olof Lagercrantz (1911–2002), svensk forfattar
Olof Palme (1927–1986), svensk politikar
Olav Hestenes (1930–1996), norsk jurist
Olav Vesaas (f. 1935), norsk forfattar
Olav Veka (f. 1942), norsk namnegranskar
Olav Bratland (f. 1944), norsk politikar (H)
Olav Stedje (f. 1953), norsk musikar
Olav Gunnar Ballo (f. 1956), norsk politikar (SV)
Olav Akselsen (f. 1965), norsk politikar (Ap)
Olaf Henning Thommessen (f. 1966), norsk politikar
Olav Luksengård Mjelva (f. 1983), norsk folkemusikar

Litteratur
 Stemshaug, Ola (red.) 1982: Norsk personnamnleksikon. Oslo: Det Norske Samlaget.

Bakgrunnsstoff

Mannsnamn
Norrøne førenamn
Statsspråk

Statsspråk er eit blad utgjeve av Språkrådet. Bladet vart skipa i 1994, kjem med fire nummer i året og skal fremje godt språk i staten. Opplaget er på om lag 17 000 (2004).

Språkrøkt
Språkrådet
Språktidsskrift
Norske tidsskrift
Skipingar i 1994
Margrete

Margrete eller Margrethe er ei norsk form av det latinske kvinnenamnet Margarita, frå gresk Margarites som tydar perle og eigentleg var eit lånord frå persisk. Namnet finst eit utal ulike former av dette namnet, både internasjonalt og innan norsk namnetradisjon.

Fleire skandinaviske dronningar har heitt Margrete, til dømes:
 Dronning Margrete Valdemarsdotter av Noreg, Danmark og Sverige.
 Dronning Margrethe II av Danmark

Andre kjende berarar av namnet: 
 Den heilage Margrete av Skottland
 Margrete Auken, dansk prest og politikar
 Margrethe Glud, dansk lege 
 Margrethe Holt, norsk radioprogramleiar
 Margrethe Munthe, norsk diktar
 Margrethe Rode, dansk-norsk lærar, journalist og kvinnesakskjempar
 Margrethe Vestager, dansk politikar

Norske variantar 
 Marit
 Marita
 Margit
 Magritt
 Marte
 Grete

Utanlandske variantar 
 Dansk: Margrethe, Merete, Mette, Grethe
 Engelsk: Margaret, Megan, Madge, Maggie, Mamie, Marjorie, Peggy, Gretta, May
 Finsk: Marjatta
 Fransk: Marguerite, Margot, Margaux
 Hebraisk: מַרְגָּלִית Margalit (sefardisk), Margolis (askenasisk)
 Irsk: Mairéad
 Italiensk: Margherita, Rita
 Oversorbisk : Marhata
 Polsk: Malgorzata
 Skotsk: Mairghread, Maisie, Peigi
 Spansk: Margarida
 Svensk: Märta
 Tsjekkisk: Markéta, Muchlina
 Tysk: Margarete, Margareta, Greta, Gretel, Gretchen
 Walisisk: Mared

Bakgrunnsstoff 

Førenamn av gresk opphav
Kvinnenamn
Newcastle

Newcastle er namnet på fleire byar, eit fotballag og ein ølsort.

Byar i verda

Australia 
 Newcastle i New South Wales

Canada 
 Newcastle i New Brunswick
 Newcastle i Ontario

St. Kitts og Nevis 
 Newcastle i Nevis

Storbritannia og Nord-Irland 
 Newcastle upon Tyne i Tyneside i England.
 Newcastle i County Down i Nord-Irland
 Newcastle Emlyn i Carmarthenshire i Wales
 Newcastle-under-Lyme i Staffordshire i England

Sørafrika 
 Newcastle i Sørafrika i KwaZulu-Natal

USA 
 Newcastle i California
 Newcastle i Maine
 Newcastle i Nebraska
 Newcastle i Oklahoma
 Newcastle i Texas
 Newcastle i Utah
 Newcastle i Washington
 Newcastle i Wyoming

Liknande namn 
 New Castle
 Nyslott i Finland

Andre tydingar 
 Newcastle United FC
 Newcastle Brown Ale
1380

1380 (romartal MCCCLXXX) var eit skotår som byrja på ein sundag i den julianske kalenderen.

Hendingar

Utlandet

Noreg 
 Danmark-Noreg. Olav IV Håkonsson av Danmark vart også konge av Noreg. Dei to landa kom saman i ein personalunion som varte fram til Kielfreden i 1814.

Fødde

Døde 
 Kong Håkon VI Magnusson av Noreg
 16. september: Kong Karl V av Frankrike
1363

1363 (romartal MCCCLXIII) var eit normalår som byrja på ein sundag i den julianske kalenderen.

Hendingar

Utlandet

Noreg 
 Kong Håkon VI Magnusson gifta seg med den ti år gamle dronning Margrete Valdemarsdotter.

Fødde 
 14. desember: Johannes Gerson, fransk teolog, mystikar, politikar og forfattar

Døde 
 Blanka av Namur, norsk og svensk dronning
1370

1370 (romartal MCCCLXX)

Hendingar

Utlandet 
 Norden: Freden i Stralsund

Noreg

Fødde 
 Olav Håkonsson (den seinare kong Olav IV Håkonsson av Noreg, Olof III av Danmark)

Døde
1399

1399 (romartal MCCCXCIX)

Hendingar

Utlandet

Noreg

Fødde

Døde
1388

1388 (romartal MCCCLXXXVIII) var eit skotår som byrja på ein onsdag i den julianske kalenderen.

Hendingar

Utlandet

Noreg 
 Dronning Margrete Valdemarsdotter vart vald til regent av Noreg etter at sonen hennar, Olav, hadde døydd året før.

Fødde

Døde
1375

1375 (romartal MCCCLXXV) var eit normalår som byrja på ein måndag i den julianske kalenderen.

Hendingar

Utlandet 
 Dronning Margrete Valdemarsdotter fekk vald sonen Olav til konge av Danmark, som Olof III av Danmark.

Noreg

Fødde

Døde 
 Kong Valdemar IV Atterdag av Danmark
 21. desember: Giovanni Boccaccio
1387

1387 (romartal MCCCLXXXVII)

Hendingar

Utlandet

Noreg

Fødde

Døde 
 23. august - Kong Olav IV Håkonsson av Noreg (Olof III av Danmark)
1412

1412 (romartal MCDXII) var eit skotår som byrja på ein fredag i den julianske kalenderen.

Hendingar

Utlandet 
 Dronning Margrete vart hylla som rette herskarinne over borgarane i byen Flensburg.
 Shoko vart keisar av Japan då faren Go-Komatsu abdiserte.
 Johan II av Castilla innførte lovar som avgrensa dei sosiale rettane til jødar. Mellom anna kunne dei ikkje arbeide for staten og måtte gå med særskilde klede.
 Eit kyrkjemøte i Arboga retta skarp kritikk mot den døde Margrete for hennar lova, men ikkje gjennomførte, skattelettingar.

Noreg 
 28. oktober: Då Margrete Valdemarsdotter døydde fekk Erik av Pommern den verkelege makta over Kalmarunionen.

Fødde 
 6. januar: Jeanne d'Arc, fransk folkehelt og katolsk helgen

Døde 
 28. oktober: Dronning Margrete Valdemarsdotter
 Albrekt av Mecklenburg, svensk konge 1364–1389
 Knut Tordsson Bonde, far til Karl Knutsson Bonde
Newcastle Brown Ale

Newcastle Brown Ale er eit vidkjent mørkbrunt øl. Ølsorten vart brygga i Newcastle upon Tyne nord i England frå 1927 til 2010, og deretter berre i North Yorkshire. Bryggeriet har vore Newcastle Breweries, som no er ein del av bryggerikonsernet Heineken International. 

Ølmerket vart gjeve såkalla «Protected Geographical Indication (PGI)» av EU i 2000. «Protected Geographical Indication» vil mellom anna seie at eit produkt kan berre verta produsert innan eit visst område. I april 2004 vart det gjeve melding om at bryggeriet ved Tyne skulle flyttast over elva, til Dunston Federation Brewery i Gateshead. Brygginga blei flytta vidare sørover, til Tadcaster i North Yorkshire, i 2007. Produksjonen i Newcastle tok heilt slutt i 2010. Produktet mista då PGI-statusen.

Ulikt mange britiske øltypar vert Newcastle Brown Ale alltid servert kaldt. Ideelt skal skjenkinga skje frå ei flaske, og drikkinga skje frå eit half-pint eller Wellington-glas for å minska oppvarminga. 

Ølet var i det store og heile ikkje å få i sør- og midt- England fram til ei suksessrik kampanje på slutten av 1980-åra. Etter kvart har det vorte ei av dei leiande ølmerka på flaske. 

På same vis som det meir kjende Guinness-merket har Newcastle Brown Ale vorte marknadsført med noko framgang i Sambandsstatane (USA). Ølmerket er relativt godt tilgjengeleg der både på flaske og som tapping frå fat.

Historie
Newcastle Brown Ale vart originalt laga av Lt. Colonel James Herbert Porter, ein tredje generasjons bryggar ved Newcastle Bryggeri i 1927. Porter hadde raffinert oppskrifta for Newcastle Brown Ale saman med kjemikar Archie Jones over ein periode på tre år.

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell nettstad for Newcastle Brown Ale

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Newcastle Brown Ale» frå , den 23. november 2011. 
 

Øl
Britiske bryggjeri
Newcastle upon Tyne
1340

1340 (romartal MCCCXL)

Hendingar

Utlandet 
 26. januar, Frankrike: Edward den 3. av England erklæres for konge av Frankrike.

Noreg

Fødde 
 Håkon Magnusson, den seinare kong Håkon VI Magnusson av Noreg.

Døde
700

700 (romartal DCC)

Hendingar

Utlandet 
 Kring år 700 fekk grunnteksta av det jødiske bokverket Talmúd Bablí si endelege form.
 Sankt Adamnan overtalte 51 kongar til å innføra Cáin Adomnáin (Adamnans lov), som fastsette vilkår for samvære mellom kvinner og prestar i Irland.
 Arabisk vart det offisielle språket i Egypt
 Arabarane invaderte Marokko

Noreg

Fødde

Døde 
 Kong Cunincpert av lombardane
 Den heilage Osyth, engelsk helgen
 Den heilage Wulmar, grunnleggjaren av Eecke i Nord-Frankrike i følgje segna
Leikanger Næringshage

Leikanger næringshage er ein næringshage i Hermansverk i Sogndal kommune. Føremålet til næringshagen er å vere ein aktuell stad for etablering av kompetansearbeidsplassar i indre og midtre Sogn. 

Næringshagen held lokal i Bankbygget og Gamlehotellet i Hermansverk, og vart etablert av SIVA. Han vart opna 14. juni 2002.

Bakgrunnsstoff 
 Heimeside

Næringsliv i Sogndal
Skipingar i 2002
Leikanger
Art nouveau

Art nouveau er ei fransk/belgisk nemning på ein stilart som oppstod på slutten av det 1800-talet (1890–1914). «Art nouveau» er ei internasjonal nemning som på fransk tyder «den nye kunsten». Stilarten kan ein finna både i Europa og i Sambandsstatane (USA). Nemninga som er mest brukt i Noreg er jugendstil.

Namnet 'art nouveau' kjem av ein butikk i Paris, Maison de l'Art Nouveau, driven av Samuel Bing. Der vart det lagt vekt på å stilla ut nyskapande ting.

Eit høgdepunkt i utviklinga av art nouveau var verdsutstillinga i Paris i 1900. Den 'moderne stilen' vart framheva på alle måtar. Stilen vart raskt kommersialisert og masseprodusert. Etter om lag 1907 vart art nouveau, i alle høve i leiande krinsar i Europa, sett ned på som meir og meir simpel.

Bakgrunnsstoff 
 Historisk museum i Oslo som art nouveau-bygg
Digital utstilling om Art Nouveau fra Europeana (vitja 22. april 2014)

Stilartar
Jugendstil

Jugendstil eller berre «Jugend» er ei tysk nemning på ein stilart som vart utvikla frå kringom 1890 og hadde si blomstringstid fram til 1914). «Art Nouveau» er ei tilsvarande internasjonal fransk nemning som tyder «den nye kunsten». Stilarten kan ein finna både i Europa og i Sambandsstatane. Nemninga som er mest brukt i Noreg er jugendstil. Arkitektane Hagbart Schytte-Berg, Jens Zetlitz Monrad Kielland og andre arkitektar som deltok i gjenoppbygginga var utdanna i Tyskland og tok med seg jugendstilen (art nouveau) heim. Jugendstil er ikkje ein klar og eintydig stil, den hadde mange geografiske variantar og var inspirert av lokale stilimpulsar. I Noreg vart til dømes motiv frå mellomalderenes treskurd brukt i dekorative detaljar. Ofte finn ein jugendstil berre i dekorative detaljar medan bygget i hovudsak er utforma i nybarokk tradisjon.

Ordet «jugendstil» kjem frå det tyske illustrerte kulturtidsskriftet «Die Jugend», og nemninga er mest nytta i tysktalande land. Det tyske ordet «Jugend» tyder 'ungdom'. Den norske jugendstilen har mykje sams med den tyske. Ålesund by er kjend for sin jugendstil. Særleg er Ålesund kjend på grunn av arkitekturen, Jugendstilsenteret ligg i Ålesund.

Jugendstilen fjerna seg frå føregåande stilartar der det var vanleg å etterlikna; såkalla nygotikk, nyrokokko, nyrenessanse]] og nybarokk. Den nye stilen dyrka det moderne og ungdommelege som skulle passa den nye tida folk levde i. Mange av motiva kom frå naturen, men dei var stiliserte og forenkla.

Kjende målarar, teiknarar og grafikarar 
 Eugène Grasset (1845–1917)
 Gustav Klimt (1862–1918)
 Valentin Serov (1865–1911)
 Konstantin Somov (1869–1939)
 Henri de Toulouse-Lautrec (1864–1901)

Bakgrunnsstoff 
 Internasjonalt nettverk
 Jugendstilsenteret i Ålesund

Kjelder 

 
Stilartar
Bokverket Strilesoga

Strilesoga er eit historieverk eller eit bokverk i til saman fem band, utgjeve i tidsrommet 1996 til 2001. Målsettinga til strilesoga er å fortelja soga eller historia til strilane.

Fyrsteamanuensis John Ragnar Myking, fylkesarkivar i Hordaland fylke Egil Nysæter og professor Ingvild Øye var med i redaksjonen for Strilesoga. Egil Ertesvaag var med i redaksjonen fram til 1995.

 1. "Frå steinalder til vikingtid" (1996), forfattar Svein Indrelid, biletredaktør Ronny B. Skaar. ISBN 82-514-0480-0
 2. "Frå vikingtid til 1650" (1997), forfattar Jarle Sulebust, biletredaktør Ronny B. Skaar og Elin K. Stoveland. ISBN 82-514-0520-3
 3. "Frå 1650 til 1800" (1998), forfattar Atle Døssland, biletredaktør Tine Eikehaug. ISBN 82-514-0544-0
 4. "Frå 1800 til 1914" (1999), forfattar Karl Egil Johansen og Atle Døssland, biletredaktør Tine Eikehaug. ISBN 82-514-0554-8
 5. "Frå 1914 til i dag" (2001), forfattar Egil Ertresvaag, biletredaktør Anne Aune. ISBN 82-514-0600-5

Soga om strilesoga 
Nord- og Midhordland sogelag gjorde i 1985 framlegg om eit samla historieverk for området. På Strilelandet var det ei nyvekt interesse for eiga historie og eigen kultur. Sogelaget sette ned ei nemnd som i 1987 la fram ein plan for verket som grunnlag for søknader om tilskot. Stiftinga Regionsoga for Nord- og Midhordland vart etablertt i 1991 etter at det økonomiske grunnlaget var nokolunde sikra. I 1992 kunne dei første forfattarane ta til med arbeidet.

Strilesoga
Strilesoga
Strilesoga