alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Vitskap i 1992

Vitskapsåret 1992 er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1992.

Hendingar

Astronomi og romfart
24. mars - Dirk Frimout vart første belgiar i rommet.
15. juni - Delvis måneformørking.
30. juni - Ei total solformørking var synleg frå jorda i Sør-Atlanteren.
6. oktober - Den svenske forskingssatellitten Freja vart send opp.
10. desember - Ei total måneformørking oppstod.
 Første stadfesta påvising av eksoplaneter med oppdaginga av fleire planetar med terrestrisk masse som går i bane rundt pulsaren PSR B1257+12 av Aleksander Wolszczan og Dale Frail.
 Asteroiden 5751 Zao vart oppdaga av Masahiro Koishikawa.

Matematikk
 International Society for Bayesian Analysis vart grunnlagd av Arnold Zellner.

Medisin
 Oktober – Det første Cochranesenteret opna (i Storbritannia) og den første av Cochrane Review Groups (Graviditet & fødsel og subfertilitet) vart oppretta.
 29. oktober - Food and Drug Administration godkjente Depo Provera for bruk som eit prevensjonsmiddel i USA.

Fysikk
 Ungarn vart medlem av CERN.

Prisvinnarar
Copleymedaljen: George Porter
Darwinmedaljen: Motoo Kimura
Davymedaljen: Alan Carrington
De Morgan-medaljen: Albrecht Fröhlich
Göran Gustafssonpriset:
Molekylær biologi: Thomas Edlund
Fysikk: Joseph Nordgren
Kjemi: Bengt Nordén
Matematikk: Svante Janson
Medisin: Staffan Normark
Ingenjörsvetenskapsakademien delte ut den store gullmedaljen til Ingvar Kamprad
Nobelprisen: 
Fysikk: Georges Charpak
Kjemi: Rudolph A. Marcus
Fysiologi/Medisin: Edmond H. Fischer, Edwin G. Krebs
Steeleprisen: Peter Lax, Jacques Dixmier, James Glimm
Turingprisen: Butler Lampson
Wollastonmedaljen: Martin Harold Phillips Bott

Døde
 6. april - Isaac Asimov, amerikansk forfattar (fødd )
 10. april - Peter D. Mitchell, engelsk kjemikar, nobelprisvinnar (fødd )

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Vitenskapsåret 1992» frå ,  den 16. februar 2012. 
 oppgav desse kjeldene:
Vitskap i 1993

Vitskapsåret 1993 er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1993.

Hendingar
CERN: Tsjekkia og Slovakia slutta seg til CERN.

Astronomi og romfart
 13. februar - Asteroiden 7253 Nara blei oppdaga av Fumiaki Uto.
4. juni - Total måneformørking.
29. november - Total måneformørking.
2. desember - STS-61 vart skoten opp. Dette romferjeoppdraget til Hubble-teleskopet installerte korrigerande optikk i tillegg til oppgraderingar, som ikkje berre gjorde at teleskopet kunne fokusere skikkeleg, men òg auke forstørringa og klårskapen utover det opphavlege designet. Teleskopet hadde opphavleg blitt utforma med tanke på slike framtidige oppgraderingar.

Matematikk
 21. juni - Andrew Wiles kunngjorde eit bevis på Fermats siste teorem ved Isaac Newton Institute. Beviset var ikkje heilt rett, men Wiles kunngjorde ei revidert bevis dei påfølgjende åra.

Medisin
Februar - The New England Journal of Medicine offentleggjorde funn som viste at pasientar med peptisk magesår kunne få ei vellukka behandling  med antibiotika, noko som gav truverdig støtte til oppdaginga av at sjukdommen peptisk magesår blei valda av bakterien Helicobacter pylori.
August - Formell lansering av Cochrane Collaboration.

Teknologi
 22. mars - Selskapet Intel leverte dei første Pentium-chipane.
31. mars - Ein bug (feil) i eit program skrive av Richard Depew sende ein artikkel til 200 nyheitsgrupper på ein gong.  Termen spamming (søppelpost) blei funnen på av Joel Furr for å skildre det som skjedde.
 22. april - Versjon 1.0 av nettlesaren Mosaic kom ut.

Prisvinnarar
Bigsbymedaljen: Julian Anthony Pearce
Copleymedaljen: James Watson
Davymedaljen: Jack Baldwin
Göran Gustafssonpriset:
Molekylær biologi: Alwyn Jones
Fysikk: Claes Fransson
Kjemi: Mathias Uhlén
Nobelprisen:
Fysikk: Russell A. Hulse, Joseph Taylor
Kjemi: Kary Mullis, Michael Smith
Fysiologi/Medisin: Richard J. Roberts, Phillip A. Sharp
Steeleprisen: George David Mostow, Walter Rudin og Eugene Dynkin
Turingprisen: Juris Hartmanis og Richard Stearns
Wollastonmedaljen: Samuel Epstein

Døde
 11. februar - Robert W. Holley, amerikansk biokjemikar, nobelprisvinnar (fødd )

Kjelder 
<div class="references-small">
Denne artikkelen bygger på «Vitenskapsåret 1993» frå ,  den 16. februar 2012. 
 oppgav desse kjeldene:
Vitskap i 1994

Vitskapsåret 1994 er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1994.

Hendingar

Astronomi og romfart
25. mai - Delvis måneformørking.
 16. juli–22. juli – Fragment av kometen Shoemakar-Levy 9 trefte planen Jupiter.
21. juli – R. Ibata, M. Irwin og G. Gilmore oppdaga Sagittarius Dwarf Elliptical Galaxy, ein satellittgalakse til Mjølkevegen. Den blei rekna for å vere den galaksen som ligg nærast Mjølkevegen fram til .
 12. oktober – NASA mista kontakt med romsonden Magellan etter ei vellukka ferd. Sonden krasja inn i Venus kort tid etter.
3. november - Ei total solformørking var synleg frå jorda i Peru, Brasil og Sør-Atlanteren.
 Asteroiden 7484 Dogo Onsesn vart oppdaga av Masahiro Koishikawa.
 14032 Mego vart oppdaga.
 8C 1435+63 vart oppdaga og vert med z=4.25 den mest fjerntliggande galaksen frå jorda som vi kjenner til.
Hubble-teleskopet tok bilete av Pluto og Charon.

Biologi
10. september - Wollemifurul ('Wollemia'), tidlegare berre kjend frå fossil, vart oppdaga i raviner i den avsidesliggande regnskogen i Wollemi nasjonalpark i New South Wales av David Noble.

 Dingiso eller trekenguruar på Vest-Papua vart sett for første gong av forskarar.
 Utgjevinga av Flora of China starta.

Medisin
Oktober – Den første demonstrasjonen av Cochranedatabasen vart utført.

Molekulær biologi
 Grønt fluorescerande protein vart vist på ein vellykka måte  i Caenorhabditis elegans, noko som starta bruken av proteinet som ein fluorescerande markør.

Prisvinnarar
Copleymedaljen: Charles Frank
Darwinmedaljen: Peter Lawrence
Davymedaljen: John Meurig Thomas
Fieldsmedaljen: Jefim Isaakovitj Zelmanov, Pierre-Louis Lions, Jean Bourgain og Jean-Christophe Yoccoz
Göran Gustafssonpriset:
Molekylær biologi: Klas Kärre
Fysikk: Antti Niemi
Kjemi: Håkan Wennerström
Matematikk: Torsten Ekedahl
Medisin: Rikard Holmdahl
Ingenjörsvetenskapsakademien delte ut den store gullmedaljen til Torsten Hägerstrand, Lennart Johansson og Carl Nyrén
Nobelprisen: 
Fysikk: Bertram N. Brockhouse, Clifford G. Shull
Kjemi: George A. Olah
Fysiologi/Medisin: Alfred G. Gilman, Martin Rodbell
Steeleprisen: Louis dei Branges, Ingrid Daubechies og Louis Nirenberg
Sylvestermedaljen: Peter Whittle
Turingprisen: Edward Feigenbaum og Raj Reddy
Wollastonmedaljen: William Jason Morgan

Døde
 25. januar – Stephen Cole Kleene, amerikansk matematikar (fødd )
 29. juli – Dorothy Crowfoot Hodgkin, britisk kjemikar (fødd )
 19. august – Linus Pauling, amerikansk kjemikar (fødd )

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Vitenskapsåret 1994» frå ,  den 16. februar 2012. 
 oppgav desse kjeldene:
Vitskap i 1995

Vitskapsåret 1995 er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1995.

Hendingar

Astronomi og romfart
24. januar - Den svenske forskingssatellitten Astrid vart skoten ut frå ein rakettbase i Plesetsk i Russland.
Februar: Project Phoenix byrja leite etter utanomjordisk transmisjonar ved bruk av Parkes radioteleskop i New South Wales, Australia, det største teleskopet på den sørlege halvkula. 
22. mars - Kosmonauten Valeri Poljakov landa på jorda etter å ha vore lenger enn nokon annan i rommet, 438 dagar.
15. april - Delvis måneformørking.
6. oktober: 51 Pegasi b: Michel Mayor og Didier Queloz ved Université dei Genève ved Observatoire dei Haute-Provence offentliggjorde i Nature den første definitive påvising av ein eksoplanet i bane rundt ei ordinær hovudseriestjerne (51 Pegasi). 
25. oktober - Ei total solformørking var synleg frå jorda i Sør-Asia og Stillehavet.
 "Big Ear" ("Store øyre") ved Ohio State University Radio Observatory avslutta radioundersøkinga (SETI), etter å ha vore i kontinuerleg drift i 22 år frå byrjinga i . 
Asteroide 6349 vart oppdaga av Masahiro Koishikawa.

Biologi 
 Genomet Haemophilus influenzae var det første genomet til ein fri levande organisme som vart sekvensert.

Informatikk 
 23. mai - programmeringsspråket Java vart offentleg kjent.

Medisin 
 20. januar - Medarbeidarar ved National Institutes of Health offentleggjorde vellukka kliniske testar av førebyggande behandling av sickelcelleanemi.

Nevrologisk vitskap 
 RELN-genet og reelinproteinet vart oppdaga av Gabriella D'Arcangelo og kollegaene hennar, noko som løyste mysteriet bak danninga av "inverterte lag i hjernebarken" i hjernen på reeler (mutante mus), og fører til mykje forsking på kva rolle reelin har i den nevrologiske utviklinga.

Psykologi
Elizabeth Loftus skildra 'Lost in the mall technique' om konfabulasjon.

Prisvinnar
Bigsbymedaljen: Andrew Benjamin Smith
Copleymedaljen: Frank Fenner
Davymedaljen: Malcolm Green
De Morgan-medaljen: Walter Kurt Hayman
Göran Gustafssonpriset:
Molekylær biologi: Bernt-Eric Uhlin
Fysikk: Pär Omling
Kjemi: Gunnar von Heijne
Matematikk: Bo Berndtsson
Medisin: Björn Dahlbäck
Nobelprisen:
Fysikk: Martin L. Perl och Frederick Reines
Kjemi: Paul J Crutzen, Mario J Molina og F Sherwood Rowland
Fysiologi/Medisin: Edward B Lewis, Christiane Nüsslein-Volhard og Eric F Wieschaus
Polhemsprisen: Håkan Lans
Steeleprisen: Edward Nelson, Jean-Pierre Serre og John Tate
Turingprisen: Manuel Blum
Wollastonmedaljen: George Patrick Leonard Walker

Fødde

Døde
30. januar - Gerald Durrell, britisk miljøvernar (fødd )
2. april - Hannes Alfvén, svensk astrofysikar  (fødd )
23. juni - Jonas Salk,  amerikansk medisinsk forskar, opphavsmannen til den første poliovaksinen (fødd )

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Vitenskapsåret 1995» frå ,  den 16. februar 2012. 
 oppgav desse kjeldene:
Vitskap i 1996

Vitskapsåret 1996 er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1996.

Hendingar

Astronomi og romfart
14. oktober - Freja, svensk satellit for romfysikk, slutta omsider å fungere etter å ha vore i drift fire gonger så lenge som han var bygd for. 
4. desember - USA skaut ut den ubemanna romsonden Mars Pathfinder med planeten Mars som mål.

Medisin
Mars - Cochranebiblioteket vart lansert.

Prisvinnarar
Copleymedaljen: Alan Cottrell
Darwinmedaljen: John Sulston
Davymedaljen: Geoffrey Wilkinson
Göran Gustafssonpriset:
Molekylær biologi: Dan Hultmark
Fysikk: Mats Larsson
Kjemi: Malcom Levitt
Matematikk: Anders Björner
Medisin: Roland S. Johansson
Ingenjörsvetenskapsakademien delte ut den store gullmedaljen til Erik Dahmén
Nobelprisen: 
Fysikk: David M. Lee, Douglas D. Osheroff, Robert C. Richardson
Kjemi: Robert Curl, Harold Kroto, Richard Smalley
Fysiologi/Medisin: Peter C. Doherty, Rolf M. Zinkernagel
Steeleprisen: Daniel Stroock, Srinivasa Varadhan, Bruce Berndt, William Fulton og Goro Shimura
Turingprisen: Amir Pnueli
Wollastonmedaljen: Nicholas John Shackleton

Døde
 12. januar – Bartel Leendert van der Waerden, nederlandsk matematikar (fødd )
 20. februar – Solomon Asch, polsk-amerikansk sosialpsykolog (fødd )
 26. mars – David Packard, amerikansk ingeniør og entreprenør (fødd )
 17. juni – Thomas Kuhn, amerikansk vitskapsfilosof (fødd )
 1. august – Tadeus Reichstein, polsk-sveitisk kjemikar, nobelprisvinnar (fødd )
 20. september – Paul Erdős, ungarsk matematikar (fødd )
 20. desember – Carl Sagan, amerikansk astronom (fødd )

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Vitenskapsåret 1996» frå ,  den 16. februar 2012. 
 oppgav desse kjeldene:
Vitskap i 1997

Vitskapsåret 1997 er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1997.

Hendingar

Astronomi og romfart
9. mars - Ei total solformørking var synleg frå jorda i det tidlegare Sovjetunionen og Arktis.
4. juli - USA sin ubemanna romsonde Mars Pathfinder landa på planeten Mars.
15. oktober - USA skaut ut romsonden Cassini, som i  skulle nå Saturn.

Biologi
Sauen Dolly vart det første klona husdyret.

Medisin
19. november - Ei 29-årig kvinne i USA fødde sjulingar.
21. november - Ei britisk undersøking viste at dei fleste silikonimplantat i bryst byrjar å lekke etter 20 år.
26. november - Under legekonferansen i Älvsjö vart det hevda at mosjon er den mest effektive metoden for å behandle aldersdiabetes, og at det bør bli ein sjølvfølgje for pleie i framtida.
5. desember - Nordens til då (1997) yngste hjartetransplantasjonspasient, ei tre månader gammal jente, fekk nytt hjarta ved ein vellukka operasjon på Östra sjukhuset i Göteborg.

Ukjend dato
 Food and Drug Administration godkjente daclizumab, den første humaniserte antistoffet innan terapi.

Prisvinnarar
Bigsbymedaljen: James Anthony Jackson
Copleymedaljen: Hugh Huxley
Davymedaljen: Jean-Marie Lehn
Göran Gustafssonpriset:
Molekylær biologi: Christer Betsholtz
Fysikk: Olle Inganäs
Kjemi: Sven Lidin
Matematikk: Dennis Hejhal
Medisin: Lars Björck
Ingenjörsvetenskapsakademien deler ut den store gullmedaljen til Percy Barnevik
Nobelprisen:
Fysikk: Steven Chu, Claude Cohen-Tannoudji, William D. Phillips
Kjemi: Paul D. Boyer, John E. Walker, Jens Christian Skou
Fysiologi/Medisin: Stanley B. Prusiner
Steeleprisen: Mikhael Gromov, Anthony Knapp og Ralph Phillips
Sylvestermedaljen: H.S.M. Coxeter
Turingprisen: Douglas Engelbart
Wollastonmedaljen: Douglas James Shearman

Døde

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Vitenskapsåret 1997» frå ,  den 16. februar 2012. 
 oppgav desse kjeldene:
Vitskap i 1999

Vitskap i 1999 er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1999.

Hendingar

Astronomi og romfart
Mars - USA sin ubemanna romsonde Mars Pathfinder byrja på hovudoppdraget: å med hjelp av kamera frå låg høgd å kartlegge heile planeten Mars.
16. april - Nytt planetsystem oppdaga i Andromedagalaksen.
26. juni - Romsonden Cassini passerte Venus.

11. august - Ei total solformørking var synleg frå Atlanteren, Europa, sørvestre Asia og India.
18. august - Romsonden Cassini passerte jorda.
3. desember - Den amerikanske romsonden Mars Polar Lander landa på Mars, men på grunn av teknisk feil får markkontrollen i Pasadena ikkje kontakt med sonden.
Ukjend dato - For første gongen lukkast astronomar å rekne ut kor raskt universet ekspanderer ved den såkalla Hubblekonstanten.
 Ukjend dato - For første gong sidan  passerte Neptun nærare sola enn Pluto.

Medisin
5. april - Malaysia masselakta griser som spreidde hjernehinnebetennelse til menneske. 86 menneske omkom, og  griser vart slakta.
13. mai - AIDS vart rekna for å vere den største dødsårsaka i Afrika, der han ligg bak kvart femte dødsfall.
7. august - Fattigsjukdommen TBC spreidde seg raskt i Russland, og  nye tilfelle vart registrert i løpet av årets seks første månader.

Prisvinnarar
Bigsbymedaljen: Ali Mehmet Celal Sengor
Copleymedaljen: John Maynard Smith
Davymedaljen: Malcolm Chisholm
Göran Gustafssonprisen:
Molekylær biologi: Thomas Perlmann
Fysikk: Per Delsing
Matematikk: Johan Håstad
Medisin: Göran Akusjärvi
Ingenjörsvetenskapsakademien delte ut den store gullmedaljen til Gideon Gerhardsson
Nobelprisen:
Fysikk: Gerardus 't Hooft, Martinus J.G. Veltman
Kjemi: Ahmed Zewail
Fysiologi/Medisin: Günter Blobel
Steeleprisen: Michael Crandall, John Forbes Nash, Serge Lang og Richard Kadison
Turingprisen: Frederick P. Brooks
Wollastonmedaljen: John Frederick Dewey

Døde
 25. februar – Glenn T. Seaborg, amerikansk kjemikar og kjernefysikar, nobelprisvinnar i kjemi  (fødd )
 26.  mai – Waldo Semon, amerikansk oppfinnar (fødd )
 11. november – Vivian Ernest Fuchs, engelsk geolog og oppdagar (fødd )

Kjelder
<div class="references-small">
Denne artikkelen bygger på «Vitenskapsåret 1999» frå ,  den 16. februar 2012. 
 oppgav desse kjeldene:
Vitskap i 2006

Vitskapsåret 2006 er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 2006.

Hendingar

Astronomi og romfart 
 4. januar: Jorda var ved perihelium.
 19. januar: NASA skaut opp romfarkosten New Horizons som vart rekna å nå Pluto og Charon den 14. juli 2015.

29. mars: Total solformørking over delar av Afrika og Europa. Godt synleg mellom anna i Tyrkia. Delvis solformørking i Sverige
 24. august: Pluto vart degradert frå å vere ein planet til å vere ein dvergplanet av IAU.
 23. oktober: Romsonden MESSENGER flaug forbi planeten Venus for første gong.
 8. november: Ein merkurpassasje fann stad då Merkur passerte over solskiva sett frå jorda.
 10.-22. desember: Christer Fuglesang blei den første nordmannen/svensken i rommet, då han reiste med romferja Discovery (oppdrag STS-116).

Prisvinnarar 
 Abelprisen: Lennart Carleson, svensk matematikar
 Copleymedaljen: Stephen Hawking, britisk teoretisk-fysikar, kosmolog og forfattar
 Darwinmedaljen: Nick Barton
 Davymedaljen: Martin Pope
 Fieldsmedaljen 
 Andrej Okunkov, russisk matematikar
 Grigorij Perelman, russisk matematikar (tok ikkje imot prisen)
 Terence Tao, australsk matematikar
 Wendelin Werner, tysk-fransk matematikar
 Ingenjörsvetenskapsakademien delte ut Den store gullmedaljen til Lars H. Zetterberg, svensk professor innan telekommunikasjonsteori
 Nobelprisen:
 Fysikk
 John C. Mather, amerikansk fysikar som arbeider ved NASA
 George F. Smoot, amerikansk fysikar
 Kjemi: Roger D. Kornberg, amerikansk biokjemikar
 Fysiologi/medisin
 Andrew Z. Fire, amerikansk mikrobiolog og genetikar
 Craig C. Mello, amerikansk utviklingsbiolog
 Leroy P. Steele-prisen
 Clifford Gardner
 John Greene
 Martin Kruskal
 Robert Miura
 Lars Hörmander, svensk matematikar
 Frederick Gehring
 Dennis Sullivan
 Turingprisen: Frances Allen
 Sylvestermedaljen: Peter Swinnerton-Dyer
 Wollastonmedaljen: James Lovelock, britisk biokjemikar

Døde 
 23. januar: Tore Gjelsvik, norsk motstandsmann, geolog, forskar og direktør ved Norsk Polarinstitutt (fødd )
 13. februar: Kristian Trægde, norsk meteorolog (fødd )
 28. februar: Owen Chamberlain, amerikansk nobelprisvinnar i fysikk  (fødd ) 
 22. april: Magnar Norderhaug, norsk ornitolog (fødd )
 4. mai: Ivar Hessland, svensk geolog og paleontolog (92).
 4. september: Steve Irwin, australsk naturvitskapsmann (fødd )
 12. oktober: Bjørn Lyng, norsk gründer og oppfinnar (fødd )
 6. desember: Otto Øgrim, norsk fysikar og forfattar (fødd )
Col du Tourmalet

Col du Tourmalet er med 2 115 moh. den høgaste vegovergangen i dei franske Pyreneane. Passet ligg i Département Hautes-Pyrénées og knyter saman Luz-Saint-Sauveur og Campan.

Frå vestsida startar oppstigninga i Luz-Saint-Sauveur og går over Barèges. På 18,4 km stig vegen 1 405 høgdemeter med ein gjennomsnittleg stigning på 7,6 %. Frå vest startar oppstigninga i Sainte-Marie-de-Campan og går over La Mongie, og stig 1 270 høgdemeter over 17,1 km, dvs 7,4 % i snitt.

Col du Tourmalet er framfor alt kjent på grunn av Tour de France. Etter eit initiativ av Alphonse Steines blei passet tatt inn i rittprogrammet i 1910; og er det første høgfjellspasset i Touren si historie. Den gongen gjekk det berre ein sti over høgda og i tillegg var det ville bjørnar i fjellsidene. Under inspeksjonen av passet heldt Steines på å sette livet til, men likevel telegraferte han til sin overordna, Henri Desgrange: «Kom greit over Tourmalet. Stop. Vegen var i god stand. Stop. Ingen vanskar for ryttarane.» Octave Lapize, som seinare vann samanlagd, var førstemann over. På grunn av vanskane i fjella sa han til rittkontrollørane ei klatring seinare, ved Col d'Aubisque: «Vous êtes des assassins. Oui, des assassins!» («De er mordarar. Ja, mordarar!») Det kjende dramaet frå 1913 då gaffelen på sykkelen til Eugène Christophe brotna og han etter ei lang fotvandring sjølv måtte reparere han i ei smie i Sainte-Marie-de-Campan, gjekk òg føre seg på Tourmalet.

I dag blir Col du Tourmalet, Alpe d'Huez, Col du Galibier og Mont Ventoux rekna som dei vanskegaste og mest kjende klatreetappane i Tour de France. Tourmalet er ikkje berre det eldste, men er òg det mest brukte høgfjellspasset under touren. 

I nærleiken av passhøgda står det ein minnestein over Jacques Goddet som leia Tour de France frå 1947 til 1986.

Litteratur 
 Kristian Bauer: Roadbook Tour de France, Bruckmann Verlag 2006, ISBN 978-3-765444-77-7
 Peter Leissl, Die legendären Anstiege der Tour de France, Covadonga 2004, ISBN 978-3-936973-09-9
 Philippe Bouvet, Philippe Brunel, Serge Laget, Philippe Le Men, Christian Naitslimane: Cols mythiques du Tour de France, L’Équipe 2005, ISBN 978-2-915535-09-9 (französisch)

Bakgrunnsstoff 
 Informasjon for syklistar (høgdeprofil, vanskegrad, bilete) på climbbybike.com]
 Tourmalet i Tour de France-historia)
 Høgdeprofilen til vestsida 
 Høgdeprofilen til austsida 
 Høgdeprofilen til Les Lacquets 

Fjellovergangar i Frankrike
Fjellovergangar i Pyreneane
Tour de France
Hautes-Pyrénées
Holger Aresvik

Holger Aresvik () var ein norsk målar og spelemann på tyskfele (vanleg fele) frå Arasvika på Ertvågsøya i den noverande Aure kommune på Nordmøre. Han er blant anna kjent for å ha gjeve form til «Bruramarsj frå Valsøyfjord» — ein mangedelt bruramarsj som har utgangspunkt i to kortare bruramarsjar.

Kjelder 

 Alnakka.net om Holger Aresvik
 Levetid frå FolkemusikkWiki om Holger Aresvik

Ertvågsøya
Folk frå Aure
Musikk i Aure
Felespelarar
Albulapasset

Albulapass (retoromansk; Pass da l'Alvra) er ein fjellovergang i kantonen Graubünden i Sveits. Fjellvegen, som når opp i 2 312 meters høgd, knyter saman Tiefencastel i Albulatal med La Punt-Chamues-ch i dalen Engadin. Albula-Bahn trafikkerer strekninga over Albulapasset gjennom ei rad av korte tunnelar. Hovudvasskiljet i Europa går over Albulapasset.

Bilvegen er vinterstengd av snøras frå oktober til juni, medan jarnbanen går heile året.

Soge
Albulapasset har vore nytta som gjennomfartsveg i lange tider. Allereie i 1695 kosta innbyggjarane i Bergün forbetringar på dei vanskelegaste strekka på den ferdselsåra som då var i bruk. Tida 1855-65 vart det bygt veg over Albulapasset. Fram til 1904 var vegen ei god inntekstkjelde for lokalbefolkninga, då fjellvegen over Albulapasset var eit godt alternativ for farande om Julierpasset eller Settimopasset var uframkomeleg. 

Jarnvegen Albula-Bahn stod ferdig i 1904, noko som førte til at vegen over Albulapasset mista mykje av sin verdi. I seinare tid vert bilvegen først og fremst nytta av turistar.

År om anna går ein av etappane i sykkelrittet Sveits rundt over Albulapasset.

Bakgrunnsstoff

Fjellovergangar i Sveits
Geografi i Graubünden

Denne artikkelen bygger på «Albulapass» frå ,  den 16. februar 2012.
Settimopasset

Settimopasset eller Septimerpasset er ein historisk viktig fjellovergang i kantonen Graubünden i Sveits. Fjellvegen, som når opp i 2 310 meter over havet, knyter saman distriktet Hinterrhein og dalen Surses i nord med Val Bregaglia i sør.

Soge
Settimopasset var i bruk i bronsealderen og var i mellomalderen eit av det viktigaste sambanda mellom Nord-Italia og Chur og Bodensjøområdet. I denne tida vart kjerrevegen over fjellet brukt av både kjøpmenn, hærar og keisarar, noko som var grunnlaget for Graubünden sin posisjon som passtat. Etter opninga av vegen over Splügenpasset i 1823 mista Settimopasset noko av si rolle. Tre år seinare vart Julierpasset, som berre ligg få kilometer lenger aust, opna. Trafikken tok då i staden vegen over Julier- og Malojapasset, og Settimopasset hadde utspela si rolle som overfartsveg. I dag kan Settimopasset einast passerast til fots eller på terrengsykkel. Enkelte stader er steinlagde delar av den gamle vegen godt bevart.

Fjellovergangar i Sveits
Geografi i Graubünden

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Settimopasset» frå ,  den 16. februar 2012.