alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
R-168 Akveduk

Radiosambandskomplekset Akveduk er eit russisk femte generasjon digitalt radiosamband som er konstruert for å møte krava til dei russiske væpna styrkane på taktisk nivå. Sambandet brukar avansert digital krypto og kan overføre 1200 bit pr. sekund på Kortbølgje og 1-16000 bit pr. sekund i UHF-bandet. Sambandskomplekset kan nytta frekvenshopping for å minske faren for at fienden oppdagar sambandet.

Variantar
For UHF-bandet:
 bærbar radiostasjon R-168-0.1UЕ,
 bærbar radiostasjon R-168-0.5UЕ,
 bærbar radiostasjon R-168-0.5USЕ,
 søkjemottakar for radiomarkør R-168PP,
 radiomarkør R-168МP,
 handheldt radio R-1685UNЕ,
 bilradiostasjon R-168-5UТЕ,
 køyretøymontert radio R-168UPЕ,
 køyretøymontert radio R-168-5UVЕ,
 køyretøymontert radio R-168-25UЕ,
 køyretøymontert radio R-168-100UЕ,
 køyretøymontert radio R-168-100UFЕ for marinestyrkar.

For HF-bandet:
 handheldt radio R-168-5КNЕ,
 køyretøymontert radio R-168-5КVЕ,
 køyretøymontert radio R-168-100КАЕ,
 køyretøymontert radio R-168-100КBЕ,

Spesialutstyr for kryptosamband og villeiing
 Spesialutstyr R-168-МА5Е,
 Spesialutstyr R-168МVЕ,

Referansar

Russisk militærutstyr
Radiosamband
Daughters of the American Revolution

Daughters of the American Revolution (DAR) er ein slektsbasert kvinnesamskipnad i USA for kvinner som stammar rett frå ein som var involvert i USA sine handlingar for sjølvstende. Samskipnanden er ei gruppe utan vinst som fremmar historisk forvaring, utdanning, og fedrelandskjærleik. Medlemskap til denne skipnaden er avgrensa til dei som har slektskap til meinige eller hine som hjelpte til i omveltingstida USA og slåss for sjølvstende deira; søkjararane må ha fyllt 18 år og vert vurderte under opptakinga. Han har 185 000 medlemer i USA og andre land.   Mottoet deira er «Gud, Heim, og Land.»

Kjelder

<div class="references-small">
Denne artikkelen bygger på «Daughters of the American Revolution» frå ,  den 4. november 2019.

Bakgrunnsstoff 

Skipingar i 1896
USA-amerikansk historie
Ski-NM 1972

Noregsmeisterskapen på ski 1972 i nordiske greiner vart avvikla med hopprenn i stor bakke 16. januar i Fluberg i Oppland, og heldt fram i tida 18. - 26. mars med langrenn, kombinert og hopprenn i liten bakke, i Tydal og Trondheim i Sør-Trøndelag og i Meråker i Nord-Trøndelag.

Mennene tevla i fire langrennsøvingar, to hopprenn og eitt kombinertrenn, medan kvinnene tevla i tre langrennsøvingar.

Langrenn menn

15 km 

Dato: 21. mars
Stad: Tydal

30 km 

Dato: 19. mars
Stad: Tydal

50 km 

Dato: 26. mars
Stad: Meråker

3 x 10 km stafett 

Dato: 26. mars
Stad: Meråker

Langrenn kvinner

5 km 

Dato: 18. mars
Stad: Tydal

10 km 

Dato: 21. mars
Stad: Tydal

3 x 5 km stafett 

Dato: 19. mars
Stad: Tydal

Kombinert 

Dato: 25. - 26. mars
Stad: Trondheim

Hopprenn

Normalbakke 

Dato: 26. mars
Stad: Granåsen i Trondheim

Storbakke 

Dato: 16. januar 1972
Stad: Odnesbakken i Fluberg

Kjelder
 Sportsboken 72. Dreyer Stavanger. 1972

Noregsmeisterskap i 1972
Noregsmeisterskap på ski
Idrettstilskipingar i Innlandet
Idrettstilskipingar i Trøndelag
Idrett i Søndre Land
Meråker kommune
Tydal kommune
Idrett i Trondheim
Husarrest

Husarrest er ei form for avstraffing og/eller eit verkemiddel for å avgrensa rørslefridomen til ein person. I daglegtale vert omgrepet mest brukt om ei form for straff som vert brukt av foreldre mot barn, men det kan òg vera ein formalisert type straff og kontrollmiddel mot kriminelle eller opposisjonelle. Som namnet seier dreiar det seg om ei avgrensing av rørslefridomen, i det personen som er ramma ikkje får lov til å forlata huset han eller ho bur i.

Mot opposisjonelle 
Husarrest har lenge vore brukt som eit middel for å avgrensa høvet til opposisjonelle til å kommunisera med andre. I mellomalderen og renessansen var det eit vanleg verkemiddel som ofte vart brukt av monarkar som ynskte å isolera personar som kunne utgjera ein fare for dei. 

I moderne tid vert husarrest brukt av enkelte regime for å isolera opposisjonelle. Det meste kjente dømet er Aung San Suu Kyi, som då partiet hennar vann valet i Burma i 1990 vart sett i mangeårig i husarrest.

Mot forbrytarar 
I fleire land vert husarrest brukt som eit alternativ til soning i fengsel. Det vert sett på som ei lettare form for soning enn open anstalt, og vert tilbode fange som nærmar seg endt soningstid, og som ikkje vert sett på som å utgjera fare for andre. Ofte vert  ein slik husarrest gjennomført med elektronisk fotlenke, noko som medfører at fangen kan røra seg også utanfor huset dersom det er føremålstenleg.

Sjå òg 

 Arrest
 Skammekrok

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Husarrest» frå ,  den 28. oktober 2018.  
 

Straff
Fridomstap
Oppseding
NM i alpine greiner 1972

Noregsmeisterskapen i alpine greiner 1972 fann stad på Bjorli i Oppland helga 24.-25. februar 1973. Einast fire tevlingar stod på programmet, høvesvis slalåm og storslalåm for begge kjønn.

Menn

Slalåm

Storslalåm

Kvinner

Slalåm

Storslalåm

Kjelder
 Arbeiderbladet 20. mars 1972

Noregsmeisterskap i 1972
Noregsmeisterskap i alpine greiner
Idrettstilskipingar i Innlandet
Idrett i Lesja
Vernesystemet Arena

Arena (russisk Арена) er eit aktivt vernesystem for stridsvogner mot panservernvåpen som styrte missil, pilammunisjon og toppangrepsstridshovud. Systemet nyttar seg av dopplerradar for oppdaging av innkomande missil eller prosjektil, og som skyt ut ein rakett mot dette prosjektilet og øydelegg det før det rekk fram til stridsvogna.

Referansar

Denne artikkelen bygger på «Arena (countermeasure)» frå ,  den 29. oktober 2018.  
 

Panser
Reaktivt panser
Ski-NM 1953

Noregsmeisterskapen på ski 1953 i nordiske greiner vart avvikla i Oslo sundag 11. februar og i Trondheim i Sør-Trøndelag dagane 19. til 22. februar 1953.

Meisterskapen var den siste der stafettevlinga stod mellom mellom krinslag, og ikkje idrettslag.

Langrenn

17 km 

Dato: 20. februar
Stad: Trondheim

30 km 

Dato: 19. februar
Stad: Trondheim

50 km 

Dato: 15. februar
Stad: Oslo

4 x 10 km stafett

Dato: 15. februar
Stad: Oslo

Kombinert 

Dato: 20./21. februar
Stad: Trondheim

Hopprenn 

Dato: 22. februar
Stad: Granåsen i Trondheim

Kjelder
Arbeiderbladet 16. februar 1953
Arbeiderbladet 23. februar 1953
Arbeiderbladet 23. februar 1953

Noregsmeisterskap i 1953
Noregsmeisterskap på ski
Idrettstilskipingar i Trøndelag
Idrett i Trondheim
Skreddar

Ein skreddar er ein handverkar som utformar og tilverker klede og kostyme.  Faget har røter tilbake til 1200-talet.  Det vert delt i to disiplinar, dameskreddar og herreskreddar.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Skreddar» frå ,  den 28. oktober 2018.

Bakgrunnsstoff
 Utdanning.no sin yrkesskildring av herreskredder
 Design og handverk – Herreskredder

Handverksyrke
Tekstilindustri
Klede
Maskinomsette artiklar som treng gjennomgang
DAR Constitution Hall

DAR Constitution Hall er ein konserthall i Washington D.C. i USA. Han vart bygd i 1929 av Daughters of the American Revolution (DAR) til å husa deira årlege konvensjonar og medlemsmøte.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «DAR Constitution Hall» frå ,  den 28. oktober 2018.  
 

Byggverk i Washington, D.C.
Maskinomsette artiklar som treng gjennomgang
Jesse Jackson

Jesse Louis Jackson Sr. () er ein amerikansk menneskerettsaktivist, politikar og baptistpastor.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Jesse Jackson» frå ,  den 28. oktober 2018.

Bakgrunnsstoff 
 

Afroamerikanske aktivistar
USA-amerikanske aktivistar
USA-amerikanske prestar
USA-amerikanske politikarar
Presidentens Fridomsmedalje
Maskinomsette artiklar som treng gjennomgang
Lili Marleen

«Lili Marleen» er ein kjend song skriven av forfattaren Hans Leip (1893-1983). Leip skreiv songen under den fyrste verdskrigen, før han drog til den russiske fronten i 1915. Han vart seinare publisert som «Das Lied eines jungen Soldaten auf der Wacht». Leip var forelska i to jenter, Lili og Marleen, som i dikterisk fridom vart til ei jente.

Diktet vart tonesett av komponisten Norbert Schultze i 1938, og er ein av dei største songsuksessane gjennom alle tider.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Lili Marleen» frå ,  den 28. oktober 2018.

Bakgrunnsstoff

 Lydfiler og bakgrunnsinformasjon om songen

 Litteratur 

 Hans Leip: Die kleine Hafenorgel. Gedichte und Zeichnungen. Mit zahlr. Textillustrationen. Christian Wegner, Hamburg, 1937.
 Lala Andersen: Leben mit einem Lied. dtv, München 1981, ISBN 3-423-01003-7.
 Katja Protta, «Mythos „Lili Marleen“ – Ein Lied im Zeitalter der Weltkriege», i: ææMilitärgeschichtliche Zeitschriftææ, Jg. 63 (2004), Heft 2, a. 355–400.
 Christian Peters, Lili Marleen. Ein Schlager macht Geschichte, Aust.-Kat. Haus der Geschichte der Bundesrepublik Deutschland, Bonn 2001.
 Liel Leibovitz, Matthew I. Millar: Lili Marlene. The Soldiers’ Song of World War II. Norton, New York, NY U. a. 2008, ISBN 978-0-393-06584-8, (Deutsch: Lili Marleen. Ein Lied bewegt die Welt. Aus dem amerikanischen Englisch von Nathalie Lemmens. Edition Elke Heidenreich bei C. Bertelsmann, München 2009, ISBN 978-3-570-58006-6).
 «Exkurs: Der Mythos „Lili Marleen“»'. I: Axel Jockwer: Unterhaltungsmusik im Dritten Reich. Konstanz, Univ., Diss., 2005, s. 234–245.
 Rosa Sala Rose: Lili Marleen. Canción dei amor y muerte. Global Rhythm Press, Barcelona 2008, ISBN 978-84-96879-28-7.deutsche Ausgabe: Lili Marleen. Die Geschichte eines Liedes von der Liebe und vom Tod, aus dem Spanischen von Andreas Löhrer, dtv, 2010, ISBN 978-3-423-24801-3.
 Kai Sichtermann: Kultsongs & Evergreens. Parthas Verlag, Berlin 2010, ISBN 978-3869640297, S. 137.

Skillingsviser
Tyske songar
Jim Crow-lovane

Jim Crow-lovane var ei rekkje lovar som gjaldt i fleire amerikanske delstatar mellom 1876 og 1965, særleg i Sørstatane. Lovane innebar rasemessig segregering, gjennom å påby at dei offentlege områda der «svarte» og «kvite» kunne ferdast skulle haldast skilde. Dette gjaldt til dømes skular, sjukehus, offentleg transport, restaurantar og hotell. I realiteten innebar lovane, sjølv om dei gav uttrykk for at svarte og kvite var likeverdige, at svarte vart utsette for omfattande diskriminering med omsyn til utdanning, økonomi og levesett.

Jim Crow-lovane vart avvikla gradvis etter 1954, då høgsteretten i USA erklærte ei rekkje raseskiljelovar grunnlovsstridige. Dei siste lovane vart oppheva i 1964 og 1965 gjennom Civil Rights Act of 1964 og Voting Rights Act of 1965.

Opphavet til nemninga 
Omgrepet «Jim Crow» har vore i bruk i lang tid i USA, og skal skriva seg frå 1829, då den kvite artisten Thomas Dartmouth framførte songen og karikatur-dansen «Jump Jim Crow». «Jim Crow» vart deretter brukt nedsettande som kallenamn på svarte i USA, og etterkvart om raseskiljelovar, dei såkalla «Jim Crow-lovane». «Jim Crow Law» blei først nytta i 1884 i ein avisartikkele om ein debatt i kongressen. Han opptrer i 1892 i ein tittel i New York Times om at Louisiana innførte raseskilde togvogner. 

Omgrepet er enno i bruk om tilhøva i USA på denne tida. Til dømes brukte president Barack Obama omgrepet fleire stadar i boka si Audacity of Hope.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Jim Crow-lovane» frå ,  den 28. oktober 2018.

Bakgrunnsstoff 

 The History of Jim Crow, Ronald L. F. Davis – A series of essays on the history of Jim Crow. 
 Creating Jim Crow – Origins of the term and system of laws. 
 Racial Etiquette: The Racial Customs and Rules of Racial Behavior in Jim Crow America – The basics of Jim Crow etiquette. 
 "You Don't Have to Ride Jim Crow!" PBS documentary on first Freedom Ride, in 1947. 
 List of laws enacted in various states
 Ferris University page about Jim Crow
 Voices on Antisemitism Interview with David Pilgrim, founder of Jim Crow Museum  from the US Holocaust Memorial Museum
 Jim Crow Era, History in the Key of Jazz, Gerald Early, Washington University, St. Louis, Missouri (esp. see section "Jim Crow is Born")
 Examples of Jim Crow laws
Jim Crow Signs at A History of Central Florida Podcast
 Black Justice - American Civil Liberties Union, 1931

Rasisme
Afroamerikansk historie
USA-amerikansk historie
Ekstremt høg frekvens

Ekstremt høg frekvens (EHF) er elektromagnetisk stråling i området mellom 30 og 300 GHz. EHF ligg i mikrobølgeområdet.

Bølgjelengd: 0,1cm–1cm.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Ekstremt høy frekvens» frå ,  den 28. oktober 2018.

Referansar 

Radioteknologi
Radiospekter
Superhøg frekvens

Superhøy frekvens (SHF) er elektromagnetisk stråling i området mellom 3 og 30 GHz, og ligg i mikrobølgjeområdet. 
SHF-frekvensar nyttast mellom anna av Blåtann og del av Wi-Fi.

Bølgjelengd: 1 cm–10 cm.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Superhøy frekvens» frå ,  den 28. oktober 2018.

Referansar 

Radioteknologi
Radiospekter
S-bandet

S-bandet er radiofrekvensområdet i øvre del av UHF-området og nedre del av SHF-området mellom 2 og 4 GHz. 

Frekvensområdet frå 2,4 GHz til 2,4835 GHz vert mellom anna brukt til trådlaust datasamband og trådlause telefonar.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «S-båndet» frå ,  den 28. oktober 2018.  
 

Radioteknologi
Radiospekter
Multirolleradio

Multirolleradio (MRR) er eit militært VHF-mobilradiosystem for taktisk samband. Systemet er berekna på tale- og dataoverføring i frekvensbandet 30-88 MHz. MRR kan senda tale, data og tekstmeldingar med høg tryggleik. Tryggleiken  vert oppndd ved kryptering, frekvenshopping og spreitt spektrum modulering. MRR vert òg brukt som relé.

Systemet er utvikla ved Forsvarets forskningsinstitutt for det norske forsvaret og Nato for operativ bruk i felt. MRR-systemet vart utvikla på 1990-talet, med første prototype i 1993. Systemet vert produsert og vidareutvikla av Kongsberg Gruppa. I Noreg er 7000 MRR-radiosett til bruk i alle forsvarsgreiner under innkjøp, og innfasinga av systemet byrja i 1999. Kongsberggruppa produserer no ca. 1600 einingar i året. Kontrakt for leveranse av systemet er òg inngått for levering til Ungarn.

Dei eksisterande berbare radioane i MRR-systemet er relativt store og tunge (12 kg med batteri), og vert borne i ryggpakning. MRR-systemet skal difor kompletterast med eit MRR-kompatibelt handhalde radiosett, primært berekna for korthald direktesamband mellom radioar utan å gå via basestasjon.

Lett feltradio (LFR) 
Kongsberg Gruppa marknadsfører dei handhaldne MRR-radiosetta under typenemninga MH 300, men i forsvarssamanheng vert ho gjerne kalla Lett Feltradio (LFR) (900 g, 195x78x42 mm og 50 cm. lang antenne). Denne fungerer omtrent som MRR (berbar) eller MBU (køyretøymontert) med tanke på teknologi. Ho har endå avgrensa høve for høg sendareffekt og vil dermed ikkje nå like langt.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

 Kongsberg Defence & Aerospace

Kryptografi
Militærutstyr
Trådlaus kommunikasjon
Samband
Trunking

Trunking er ein teknologi for radiosamband der eit radiosystem vert brukt til å maksimera den tilgjengelege kapasiteten på eit sambandsnettverk ved å gje grupper av brukarar ei logisk «samtalegruppe» på deling  i staden for ein eigen radiofrekvens.

Den enkelte sitt radiosett sender datapakkar til ei datamaskin som opererer på ein eigen fast frekvens, ein såkalt kontrollkanal, for å be om kommunikasjon for ei spesifikk samtalegruppe. Kontrollaren sender eit digitalt radiosignal til alle radioar som overvaker denne samtalegruppa og instruerer radioane om automatisk frekvensbyte for å følgja kommunikasjonen. Etter at brukaren er ferdig med å snakka returnerer radioane til å overvaka kontrollkanalen for ytterlegare sendingar.  

Denne organiseringa gjer at fleire grupper av brukarar kan dela på ei lita mengd radiofrekvensar utan å høyra hverandre sine samtalar. System med frekvenshopping har som hovudfunksjon å spara på avgrensa kanalkapasitet og gjev òg høve for andre avanserte funksjonar for brukarane.

Ulike typar radiosystem med trunking 

 Association of Public Safety Communications Officials
 Ercisson GE
 EDACS Provoice
 EDACS
 Logic Trunked Radio
 Motorola
 Type I
 Type II
 Type IIi Hybrid
 Type II SmartZone
 Type II SmartZone OmniLink
 iden (integrated Digital Enhanced Network)
 MPT-1327
 MRR
 OpenSky
 APCO Project 25
 SmarTrunk
 TETRA
 TETRAPOL
 GSM

Kjelder
Referansar

Denne artikkelen bygger på «Frekvenshopping» frå ,  den 28. oktober 2018.  
 

Radioteknologi
Frekvenshopping

Frekvenshopping (engelsk Frequency-hopping spread spectrum, FSSS) er ein metode for radiosamband som går ut på å snøgt skifte berebølgjefrekvens etter ein pseudotilfeldig sekvens som både sendar og mottakar veit om, men ingen andre. Systemet er mykje brukt i militære samband fordi dette gjev ekstra vern mot oppdaging, tjuvlytting og jamming.

Referansar

Radioteknologi
Radiospekter
John S. Tveit

John S. Tveit () er ein norsk kontormann og politikar frå Tysvær. Han representerte Rogaland og Kristeleg Folkeparti på Stortinget frå 1985–93. Åra 1980-83 var han fylkesordførar i Rogaland.

Far til Tveit var gardbrukar og bygningsmann. Sjølv gjekk han handelsskule og arbeidde på kontor og i butikk ved Haugesund Mek Verksted A/S og Bro-Magasinet A/S, begge firma heimehøyrande i Haugesund, fram til 1954. Frå 1955 til 1973 dreiv han si eiga forretning, Tysvær Handel A/S, i heimbygda. Ved den tid engasjerte han seg i lokalpolitikken og var medlem av kommunestyret i Tysvær 1960-64 og 1968-75, dei siste 8 åra som ordførar. Etter han avvikla handelsforretninga, var Tveit i tida 1974-79 tilsett på formannskapskontoret i Tysvær kommune. Samstundes representerte han Kristeleg Folkeparti på fylkestinget i Rogaland frå 1976 til -83. Fireårsperioden 1976-79 var fylkes-skulestyreformann, 1980-83 var han fylkesordførar i Rogaland. I 1984-85 hadde han atter jobb i Tysvær kommune, då som tiltakskonsulent.

Tveit var varamann til Stortinget i fleire valperiodar, og møtte bolkevis. Hausten 1985 fekk han fast stortingsplass frå Rogaland, attvald i 1989. Dei fyrste fire åra var han leiar i Kommunal- og miljøvernkomiteen, dei siste fire, 1989-93 leiar i Samferdslekomiteen. I 1985 vart han vald til 2. nestleiar i Kristeleg Folkeparti sitt sentralstyre, eit verv han hadde i to år.

Etter han forlet Stortinget, var Tveit næringssjef i Tysvær kommune fram til 1997.

Kjelder
Stortingsbiografi

Stortingsrepresentantar 1985-1989
Stortingsrepresentantar 1989-1993
Folk frå Tysvær
Tjuvlytting

Tjuvlytting er det å lytte i løynd til private samtalar eller samband utan at dei det gjeld har gjeve løyve til dette. Folk er stort sett samde om at slikt er uetisk og i fleire høve juridisk ulovleg.
Likevel er teknikken mykje brukt i spionasje og COMINT, der telefonar, e-post, SMS og datanett mellom personar, føretak og særleg militære eningar vert brukte.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Eavesdropping» frå ,  den 29. oktober 2018.  
 

Spionasje
COMINT
Over the Garden Wall

Over the Garden Wall er ein amerikansk animert fjernsynsserie produsert av Partick McHale for Cartoon Network. Serien handlar om to halvbrør som vandrar gjennom ein mystisk skog for å finne vegen heim, og som støyter på mystiske og underlege ting på ferda deira. Serien er basert på den animerte kortfilmen Tome of the Unknown av McHale, som vart produsert som del av eit utviklingsprogram for kortfilmar av Cartoon Network. Hovudpersonane, Wirt og Greg, har høvesvis Elijah Wood og Collin Dean som stemmeskodespelarar, medan den blå fuglen Beatrice har stemma til Melanie Lynskey. Over the Garden Wall vart send i løpet av ei veke , frå 3. til 7. november 2014.

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 
 

Fjernsynsseriar frå 2010-åra
USA-amerikanske fjernsynsseriar
Cartoon Network
Apelles

Apelles (gresk Απελλής, kanskje frå Kolofon, døydde kanskje på Kos) var ein gresk kunstnar som verka på 300-talet f.Kr.. Han levde på Aleksander den store si tid og var ein av dei  mest berømte målarane i Antikken.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Apelles (maler)» frå ,  den 29. oktober 2018.  
 
 Oppslag av cand.mag. H.A. Kjær i Salmonsens Konversationsleksikon, bd. 1, s. 859

Litteratur 

 Werner Krenkel: Apelles bei Petron und Lucilius. In: Wissenschaftliche Zeitschrift der Universität Rostock. 17.7/8 (1968) 689–695.
 Künstlerlexikon der Antike. I (2001) 62–64 s.v. Apelles (I) (G. Bröker)
 Bernard Andreae: Apelles von Kolophon. Das Telephosbild aus Herculanum im antiken und modernen Kunsturteil. Abhandlungen der Geistes- und Sozialwissenschaftlichen Klasse / Akademie der Wissenschaften und der Literatur. Mainz, 2011,2 .
 David Cast: Simon the Shoemaker and the Cobbler of Apelles. In: Source. 28 (2008) 1–4.
 Christiane J. Hessler: Ne supra crepidam sutor! Schuster, bleib bei deinem Leisten. Das Diktum des Apelles seit Petrarca bis zum Ende des Quattrocento. I: Fifteenth Century Studies   (2008) 133–150.

Bakgrunnsstoff
 Oppslag i Den Store Danske, DSD

Greske målarar
Maskinomsette artiklar som treng gjennomgang
Skomakar, sit med din lest

Skomakar, sit med din lest eller bli ved din lest er eit norsk ordspråk som nærast kan tyda 'hald deg til det du kan' og 'prøv ikkje på noko nytt som du ikkje meistrer'.

Uttrykket har opphav i det latinske sutor, ne ultra crepidam. Plinius den eldre fortel i si Naturalis Historia  [XXXV, 85 (Loeb IX, 323–325)] at den greske målaren Apelles utbraut dette etter at ein skomakar skal ha sagt noko om fottøyet i eit av bilda hans, før han byrja å kritisera heile bildet. I teksten til Plinius seier han ne supra crepidam sutor iudicare.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Sutor, ne ultra crepidam» frå ,  den 31. oktober 2018. 
 oppgav desse kjeldene:  
 
 

Ordspråk
Den hippokratiske eiden

Den hippokratiske eiden inneheld visse etiske retningsliner og er tradisjonelt vorte avlagt av legar. Eiden blir tradisjonelt tilskriven Hippokrates (450-377 f.Kr.) eller ein av studentane hans, men den eldste kjende skriftlege kjelda ein kjenner i dag som nemner han er frå Scribonius Largus (1. hundreåret).

Tradisjonell tekst 

 Eg sver ved Apollon, ved Æsculap, Hygeia (Helsa), og Panakeia, og eg tek til vitne alle gudane, alle gudinnane, til å halda i samsvar med min dugleik og dømmekraft, denne Eiden.

 Å halda han som lærde meg denne kunsten like kjær som mine foreldre; å leva saman med han og om naudsynt dela mitt gods med han; å sjå på hans born som mine eigne brør, å læra dem denne kunsten, viss dei ynskjer, utan betaling eller skriftleg lovnad; å overlevera kunnskapen til mine søner og til min lêremesters søner og disiplane som har verva seg, og har godteke yrkets reglar, men til ingen andre.

 Eg vil bruka mine evnar til det beste for mine pasientar i samsvar med min dugleik og min dømmekraft og aldri valda nokon skade. Eg vil ikkje gje døyeleg gift til nokon som ber om det, heller ikkje gje råd til korleis dei kan avslutta sit liv. Ei heller vil eg gje noka kvinne ein substans som fører til at ho aborterar. Men eg vil halda både mitt liv og min kunst rein. Eg vil ikkje kutta etter stein, sjølv for pasientar der sjukdomen viser seg; eg vil overlata denne operasjonen til å utførast av praktiserande, spesialistar i denne kunsten.

 I kvart og eit hus eg kjem til vil eg gå berre inn for pasientanes beste, halda meg sjølv langt frå all forsettelig sjølvskade og all forlokkelse til å elska med kvinnor eller menn, fri eller trell.

 Alt som kjem til min viten under utøvinga av mitt yrke eller i dagleg samkvem med menneskje, som ikkje burde kjennast for andre, vil eg halda løynleg og aldri avsløra.

 Viss eg held denne eiden trufast, vil eg kunna nyta mitt liv og utøvingen av min kunst, respektert av alle menneske i all tid; men viss eg avleiast frå min eid eller bryt den, måtte så det motsette verta min byrde.»

Diskusjon 
Den tradisjonelle eiden forbyr eksplisitt abort og eutanasi (aktiv dødshjelp), og dessutan doktor–pasient-tilhøve. Den krev konfidensialitet for pasientane (tagnadsplikt).

«Steinane» som det vert vist til er nyresteinar eller gallesteinar. Fjerning av desse vart set på som for vanskeleg for allmennpraktikarar, og vart difor overlate til spesialistar.

Sjå òg 

 Hippokrates
 Medisinsk etikk

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Den hippokratiske eiden» frå ,  den 29. oktober 2018.

Litteratur 

 Charles Lichtenthaeler: Der Eid des Hippokrates. Deutscher Ärzte-Verlag GmbH, Köln 1984, ISBN 3-7691-0088-3.

Medisin
Maskinomsette artiklar som treng gjennomgang
Panakeia

Panakeia (gresk Πανάκεια, av pan, 'alt', og akos, 'lækjemiddel') var i gresk mytologi den 'all-lækjande', dotter av Asklepios og Epione og personifikasjon av legekunsten.

Sjå òg
Panacé

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Panakeia» frå ,  den 29. oktober 2018.  
 

  i  (2. utgåve, 1914)

 Referansar 

Greske gudinner
Helsegudar