alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Smalnebblire

Smalnebblire (Ardenna tenuirostris) er ein fugl i stormfuglfamilien. Han er den mest talrike sjøfuglarten i australske farvatn og er ein av dei få australske hekkefuglar der fugleungane blir hausta for kommersielt føremål. Ungane blir fanga i garn og deretter haldne i kokande vatn i nokre sekund. Det er ein flyttfugl som hekkar hovudsakleg på små øyar i Bass Strait og Tasmania, og vandrar til den nordlege halvkula til den boreale sommaren. 

Kvar av foreldra matar ungen i 2-3 dagar og forlèt deretter reirplassen i opptil tre veker for å samle mat. Desse fôringsturane kan dekke ein distanse på 15 000 kilometer og i mens kan ungen vere utan tilsyn i over ei veke. Når ungen er flygedyktige veg han rundt 900 gram, og kan vere tyngre enn foreldra. I Tasmania, og spesielt på øyar i Furneaux-gruppa, blir ungane hausta inn på dette tidspunktet for mat og olje. Den største populasjonen i verda, 2,8 millionar par, eller om lag 12 % av totalbestanden, synest å bruke Babel Island i øygruppa som hekkelokalitet.

Under den australske vinteren vandrar smalnebblire nordover til havet utanfor Aleutane og Kamtsjatka. Så vandrar dei sørover igjen om våren langs kysten California før dei kryssar Stillehavet og tilbake til Australia.

Denne arten ser ut til å vere nært i slekt med Puffinus-artane grålire og storlire. Alle tre har svart nebb og hale som ikkje er rett avkutta, men dei presise relasjonane er uklåre. Desse er blant dei større lireartane som kan utgjere si eiga slekt, Ardenna.

Kjelder 
 Denne artikkelen byggjer på «Short-tailed Shearwater» frå , den 18. september 2011

 Austin, Jeremy J. (1996): Molecular Phylogenetics of Puffinus Shearwaters: Preliminary Evidence from Mitochondrial Cytochrome b Gene Sequences. Molecular Phylogenetics and Evolution 6(1): 77–88.  (HTML abstract)

 Austin, Jeremy J.; Bretagnolle, Vincent & Pasquet, Eric (2004): A global molecular phylogeny of the small Puffinus shearwaters and implications for systematics of the Little-Audubon's Shearwater complex. Auk 121(3): 847–864. DOI: 10.1642/0004-8038(2004)121[0847:AGMPOT]2.0.CO;2 HTML abstract

 Penhallurick, John & Wink, Michael (2004): Analysis of the taxonomy and nomenclature of the Procellariformes based on complete nucleotide sequences of the mitochondrial cytochrome b gene. Emu 104(2): 125-147.  (HTML abstract)

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Videoar, bilete og lydopptak av smalnebblire hos Internet Bird Collection

Stormfuglfamilien
Fuglar i Oseania
Rombe

For rombemusklane, sjå anten m. rhomboideus major eller m. rhomboideus minor.  

Ein rombe er ein samanhengande geometrisk figur som består av fire like lange linjestykke. Kvar av desse linjestykka har ei motståande side som er parallell med seg sjølv. Ein rombe med rette vinklar (4x90°) er eit kvadrat. Alle rombar er parallellogram, men eit parallellogram er berre ein rombe viss dei to diagonalane står vinkelrett på kvarandre.

Noko som har form som ein rombe vert kalla rombisk. 

 Utrekningar 
 Areal 
Arealet A av ein rombe er lik lengda av eit linjestykke multiplisert med avstanden til dets parallell (la oss kalle denne avstanden h (så parallellogram)). 
 

 Omkrins 
Omkrinsen O'' er fire gonger lengda av eit linjestykke.

Sjå òg
Romboeder
Rombikosidodekaeder
Rombeporfyr

Firkantar
Trapes i geometri

Eit trapes er ein firkant der to sider er parallelle. Dei parallelle sidene vart kalla grunnlinjene i trapeset. Høgda i eit trapes er den vinkelrette avstanden mellom grunnlinjene.

Ordet «trapes» kjem frå gresk τραπέζιον (trapézion), som ordrett meiner «eit lite bord», eit diminutiv av τράπεζα (trápeza), «eit bord».

Eit trapes med hjørne ABCD, vart notert  ABCD eller ⏢ ABCD. Arealet av eit trapes er produktet av høgda og det arimetetiske gjennomsnittet av dei parallelle sidene:

Firkantar
Likebeint trekant

Ein likebeint trekant er ein trekant med to sider som er like lange og to vinklar som er like store. Høgda deler den i to like rettvinkla trekantar.

Formlar
Desse formlane er nok ikkje like effektive som dei er med ein likesida trekant, men det er råd å forenkle nokre av dei. Her er g grunnlinje, h høgde og s er lengda på dei to like sidene.

Likebeint trekant i andre figurar

Ein rett pyramides sider er, viss ein ser vekk frå grunnflata, alltid likebeinte.
Ein rombe inneheld alltid to likebeinte trekantar.

Trekantar

en:Triangle#Types of triangles
Berberisfamilien

Berberisfamilien (Berberidaceae) er en plantefamilie i ordenen Berberidopsidales. Den omfattar ca. 575 artar fordelt på 15 slekter (genera). 450 av desse høyrer til berberisslekta. 
Tidlegare høyrde berberisfamilien til orderen Ranunculales, i den siste klassifikasjonen (APG III systemet) er Berberidopsidales skilt ut som eigen orden.

Fleire hagebusker høyrer til denne familien. Mange norske hageeigarar har den raud-fiolette Blodberberis som hekkplante.

Slekter (genera) 
Achlys 
Berberis - Berberis, 450 artar
Bongardia 
Caulophyllum 
Diphylleia 
Dysosma 
Epimedium 
Gymnospermium 
Jeffersonia
Leontice 
Mahonia
Nandina 
Podophyllum
Ranzania 
Vancouveria

Enkelte eldre taksonomier anerkjenenr berre fire slekter (Berberis, Epimedium, Mahonia, Vancouveria), men i dag regnes 15 grupper som egne slekter under familien Berberidaceae.

Bakgrunnsstoff 
 Berberidacea-familien.

Berberidopsidales
Fykologi

Fykologi (frå gresk , phykos, "sjøgras"; og , -logia) er den vitskaplege studiet av algar.  Fykologi er ei grein av naturvitskap og er ofte sett på som ein underdisciplin til botanikk.  

Algar er viktige plantar som primærprodusentar i akvatiske økosystem. Dei fleste algar er eukaryotiske, fotosyntetiske organismar som lever i eit fuktig miljø.  Dei er uik høgare plantar ved at det manglar ekte røter, stenglar eller blad.  Mange artar er ein-cella og mikroskopiske (inklusive fytoplankton og andre mikroalgae); mange andre er meir eller mindre fleircella. Somme av desse veks og blir store (for eksempel, sjøgras slik som tare og Sargassum).

Fykologi inkluderer studiet av prokaryotiske former kjent som blå-grøne algar eller cyanobakteriar. Nokre av desse mikroskopiske algane finn ein òg som symbiontar i lav.

Ein fykolog er ein person som studerer algar, som skildra ovanfor.

Kjente fykologar
 Elsie M. Burrows (Dr.) (1913–1986)
 Blackler, Margaret Constance Helen (1902–1981)
 Elsie Conway (née) Phillips) (1902–1992) 
 de Váléra, Máirin (1912–1984).
 Kathleen Mary Drew-Baker (Dr) (1901-1957)
 Dixon, Peter Stanley (1929–1993).
 Eifion Jones, Willian  (1925–2004)
 Irvine, David Edward Guthrie (1924–1995)
 Manton, Irene. (1904–1988)
 Newton, Lilly (née Batten) (1893–1981)
 Papenfuss, George Frederik (1903–1981)
 Parke, Mary (1908–1989)
 Taylor, William Randolph. (1895–1990)

Bakgrunnsstoff 
Algae: The World's Most Important "Plants" videoforerag ved Russell Chapman frå 2006.
http://www.algaefuel.org/  AlgaeFuel research and development company in California bay area. 
http://www.brphycsoc.org/ British Phycological Society
http://www.intphycsoc.org/ International Phycological Society
http://www.schweizerbart.de/j/algological-studies/ Algological Studies is an international journal of phycology which publishes peer reviewed scientific papers of international significance from the entire field of algology (phycology)
http://www.psaalgae.org/  Phycological Society of America
http://www.algaebase.org/ AlgaeBase
http://www.seaweed.ie/ Seaweed Site

Algar
Leddvedslekta

Leddvedslekta (Lonicera) er utbreidd i Nord-Amerika, Europa og Aust-Asia med nesten 200 artar av buskar og lianar. Dei har motsette, heilranda blad. Blomstrane er 5-talige og sitt anten parvist ved bladhjørna eller i endestilte standar som er støtta av høgblad. Begerblada er røyr- eller begerforma samanvaksne, og det same er skjedd med kronblad, som dannar eit langt kronrøyr som har to eller fem lappar ved munningen. Ved blomsteropningen er kronblada spalta, slik at dei fire øvste til saman dannar ei leppe, medan den einslege, nedste dannar ei anna. Frukta er bær som sit enkeltvis eller to saman.

Namnet «Lonicera» stammar frå renessansebotanikaren Adam Lonicer.

Fleire artar av Lonicera har blitt invasive artar når dei er introdusert utanfor sitt naturlege vekstområde. Dette gjeld særleg på New Zealand og i USA. Mellom desse finn ein L. japonica, L. maackii, L. morrowii og L. tatarica.

Arter i Noreg
Artar ein kan finne i Noreg:

 Lonicera alpigena, Alpeleddved
 Lonicera caerulea, Blåleddved
 Lonicera caprifolium, Kaprifol
 Lonicera involucrata, Skjermleddved
 Lonicera korolkowii, Prydleddved
 Lonicera nigra, Svartleddved
 Lonicera nitida, Myrteleddved
 Lonicera periclymenum Vivendel
 Lonicera tatarica, Tatarleddved
 Lonicera xylosteum, Leddved
 Lonicera ledebourii, Californialeddved
 Lonicera acuminata, Henrys leddved - namnet er retat frå L. henryi den 5. september 2007 av botanikarane hos United States Department of Agriculture: Agricultural Research Service (ARS)
 Lonicera pileata, Liguster-leddved
 Lonicera syringantha, Syrinblomstra leddved

Hybridar
Det finst mange hydridar og kultivarar som er nytta som hageplanter. Mange av desse har ukjent opphav.
 Lonicera x tellmanniana
 Lonicera x italica
 Lonicera x brownii
 Lonicera x heckrottii
 Lonicera 'Mandarin'

Andre artar

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Kaprifolfamilien
Diehtosiida

Diehtosiida er namnet på det samiske vitskapsbygget i Kautokeino. Bygget stod ferdig i juni 2009 og den offisielle opninga var 2. november 2009. Følgjande institusjonar held til her:
 Sámi allaskuvla / Samisk høgskole
 Sametingets opplæringsavdeling og avdeling for språk
 Gáldu
 Studentsamskipnaden i Indre Finnmark
 Samisk arkiv

Byggverk i Kautokeino
Utdanning i Kautokeino
Skipingar i 2009
Kaprifol

Kaprifol, duftkaprifol eller ekte kaprifol (Lonicera caprifolium) er ein lauvfellande lian med kraftig, slyngande vekstform. Borken er først lysegrøn og glatt, seinare blir den brun og til sist lysegrå og lett fura. Knoppane sit motsett, og dei er lysegrå og utsperra. Blada spring ut i milde periodar om vinteren. Dei er elliptiske og heilranda. Oversida er frisk grøn, medan undersida er grågrøn. Blomstrane er uregelmessige med lange kronrøyr og fin duft. Yttersida er raudleg og innsida fløytekvit. Det øvste bladparet under den endestilte standen av blomstrar er samanvakse. Frukta er raude bær som er giftige. Dei modnar godt, og frøa spirer lett.

Skildring
Ikkje-synlege trekk Rotnettet består av kraftig forgreina, vidt udbreidde hovudrøter. Heile planta er giftig. Planta kan angripast av ei møllarve, som bit av blomstrane før dei spring ut, og av ei minérflue-larve, som lagar buktande gangar i blada. Ingen av dei gjer nemneverdig skade.

Storleik 4 × ? m (100 × ? cm/år).

Heimstad Planta høyrer heime i Aust-Europa og middelhavsland aust for Italia. Den gror overalt som lian i kratt, lysningar og skogbryn på tørr, varm jord.

Hybridar
Mange av hageplantane er hybridar
 Lonicera x italica (Lonicera caprifolium x etrusca ) - Hagekaprifol
 Lonicera × heckrottii (L. sempervirens x L. × italica) - Blomsterkaprifol

Sjå òg
 Villkaprifol eller vivendel (Lonicera periclymenum)

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Ægte Kaprifolie» frå ,  den 18. september 2011. 
 oppgav desse kjeldene:
Sten Porse: Plantebeskrivelser, DCJ 2003 (CD-ROM).

Referansar

Bakgrunnsstoff

Hageplantar
Lianar
Giftige plantar
Kaprifolfamilien
Snøbærslekta

Snøbær, (Symphoricarpos) er ei lita slekt med om lag 15 artar av bladfellande buskar i kaprifolfamilien, Caprifoliaceae. Alle artane høyrer naturleg heime i Nord- og Mellom-Amerika, med unnatak av ein som ein finn naturleg i den vestelge delen av Kina. Namnet på slekta er avleidd frå gresk symphorein (συμφορειν) som tyder 'å bere saman' og karpos (καρπος) som tyder 'frukt'. Det viser til dei tettpakka bæra som arten har.

Skildring
Blada på planter i snøbærslekta er 1,5–5 cm lange, runde, heile eller med ein eller to foldar ved basis. Blomstrane er små, grøn-kvite til lilla, i små klasar på 5–15 hos dei fleste artane, enkelt eller parvise hos andre (e.g. S. microphyllus). Frukta er 1–2 cm i diameter, mjuk, varierande frå kvit (e.g. S. albus) til lilla (S. microphyllus) til raud (S. orbiculatus) og hos ein art (S. sinensis), svartpurpur.  Når dei kvite bæra blir opna, ser frukta ut på insida som fin, sprakande korna snø.

Nokre artar

Referansar

Bakgrunnsstoff 

USDA PLANTS Profile
Winter ID pictures
Canadian Poisonous Plants Information System Notes on poisoning: thin-leaved snowberry
Symphoricarpos orbiculatus images at bioimages.vanderbilt.edu 

Kaprifolfamilien
Bær
Snøbær

Snøbær (Symphoricarpos albus), òg kjent som vanleg snøbær, kvitsnøbær eller krattsnøbær, er ein busk i snøbærslekta i kaprifolfamilien. Han høyrer naturleg heime i Nord-Amerika der ein finn han i store delar av Canada og det nordlege USA.

Snøbærbusken veks i skuggefulle og fuktige fjell- og skogshabitat, i skogsmark og på flaumjorde og elvebankar. Han trivst på ei rekkje typar habitat. Planta er naturalisert i delar av Storbritannia, der ho har blitt planta som hageplante og som dekke for vilt. Det er ein opprett, bladfellande busk, med ein stivgreina hovudstamme og ofte med fleire skot frå ein jordstengel (rhizoma). Han kan spreie seg og kolonisere eit område og danne tette kratt. Maksimumhøgda er 2 meter. Blada sit motsette på spreiande greiner. Dei er generalt ovale, men varierer i storleik og form kan vere opp til 5 cm lange, eller litt større på årsskota. Blomsterstanden er ein klase med opptil 16 blomstrar. Kvar blome har ein liten, fem-tanna calyx (beger) av begerblad. Dei bjølleforma, runde kronblada er om lag 0.5 cm lange, med kraftig lilla farge. Dei har spisse faldar ved munnen og er fylt med kvite hår.
Frukta er kjøtaktig kvit, bærliknande steinfrukt om lag ein centimeter brei. Kvar frukt inneheld to frø. Planta kan reprodusere via frø, men hovudsakleg via vegetativ fomering, reproduksjon ved å spire frå si spreiande rhizom. Fuglar spreier frøa etter at dei har ete frukta.

Busken er ei viktig matkjelde for ei rekke dyr som tjukkhornsau, kvithalehjort og grizzlybjørn. Husdyr som storfe og sau kan ete av busken. Mange fuglar og små pattedyr nyttar busken for mat og skjul. Kinnposerotter kan grave holer under snøbærbusken om vinteren.

Indianarane nytta planta som medisin og til såpe, og nokre gonger til mat. Sjølve treet vart nytta som pilskaft.

Busken blir nytta for å hindre erosjon på flaummarkområde, og ho er planta i økologiske restaureringsprosjekt på forstyrra område som nedlagde gruver. Den kvite frukta gjer henne populær som prydplante.

Variantar
Det er to variantar:
S. albus var. albus, naturleg i den austlege delen av Nord-Amerika
S. albus var. laevigatus, naturleg på stillehavskysten. Dette er ein større busk, opp til 2 m høg og med litt større frukter. Somme botanikarar ser på dette som ein eigen art, Symphoricarpos rivularis.

Referansar

Bakgrunnsstoff

Jepson Manual Treatment: var. laevigatus
USDA Plants Profile
Washington Burke Museum 
Photo gallery

Kaprifolfamilien
Plantar frå Nord-Amerika
Multiplisitet

Multiplisitet er eit omgrep i matematikken. Multiplisiteten til rota α av eit polynom p(x) syner til kor mange faktorar (x-α) som inngår i polynomet. Om polynomet vert skrive på forma 

der α ikkje er ei rot til polynomet q, så er k multiplisiteten for rota α.

Døme:

Om 

så seier ein at x=3 er ei rot til polynomet p med multiplisiteten 3, medan rota x=5 har multiplisiteten 2.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Multiplisitet» frå ,  den 19. september 2011.  
 

Mengdelære
Matematisk analyse
Cosinus

Cosinus er i matematikk ein trigonometrisk funksjon med symbol cos. Cosinus til ein vinkel er definert som forholdet mellom hosliggande katet og hypotenusen.

Sjå òg
Trigonometrisk funksjon

Kjelder

Trigonometri
Elementære spesialfunksjonar
Brennpunkt i matematikk

I geometri er brennpunktet eit spesielt punkt som ein kan ta utgangspunkt i for å konstruere forskjellige kurver. Til dømes kan brennpunktet nyttast til å definere kjeglesnitt. Dei fire kjeglesnitttypane er sirkel, ellipse, parabel og hyperbel. I tillegg kan brennpunkta nyttast til å definere Cassinis oval og kartesisk oval.

Om to kjeglesnitt har same brennpunkt vert dei sagt å vere konfokal.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Focus (geometry)» frå ,  den 19. september 2011. 
 oppgav desse kjeldene:

Kjeglesnitt
Avbilding i matematikk

Avbilding er eit omgrep nytta i matematikk. Det er gjeve ei avbilding av ei mengd A inn i ei mengd B dersom det er gjeve ei forskrift som let kvart element i A svare til eit bestemt element i B. I staden for omgrepet avbilding nyttar ein òg funksjon eller transformasjon

Sjå òg
 Matematisk funksjon

Kjelder

Funksjonar
Mengdelære
Aksonometri

Aksonometri er ein metode for å avbilde tredimensjonale lekamar inn i eitt eller fleire plan, etter at eit rettvinkla koordinatsystem er valt i planet.

Med aksonmetriske projeksjonar er skalaen for fjerne lekamar den same som for nære lekamar, og eit slikt bilete vil sjå forvrengd ut, sidan det er slik augo våre eller eit fotografi fungerer. Denne forvrenginga vert særleg tydeleg om lekamen hovudsakleg består av rektangulære trekk. Trass i denne avgrensinga, er aksonometriske projeksjonar nyttige for somme illustrasjonar.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

Grafiske projeksjonar
Bedriftsteljing

Bedriftsteljing er ei statistisk undersøking av bedrifter innan industri, handel og transport, med føremålet om å analysere den tekniske, økonomiske og juridiske strukturen av desse sektorane i næringslivet. Andre sektorar, som jordbruk, har sjølvstendige teljingar. 

Statistisk sentralbyrå har gjennomført fire fullstendige bedriftsteljingar i Noreg, i 1936, 1953, 1963 og 1974. Data frå den siste teljinga er offentleggjort i eigne hefte for kvart fylke og eigne næringshefte.

Kjelder

Datainnsamling
Surveymetodikk
Cato Guldberg

Cato Maximilian Guldberg () var ein norsk matematikar og fysikar. Han er mest kjend for at han i 1864 utvikla masseverknadslova saman med kollegaen sin og svoger Peter Waage.

Han voks opp i Christiania og Nannestad som eldste born av bokhandlar, seinare sokneprest Carl August Guldberg og Hanna Bull. Ungdomsåra var han i Fredrikstad hos farmora som dreiv eit reiarlag, og han fekk prøvt sjømannslivet. Han tok artium i Fredrikstad og Christiania 1854, deretter universitetsstudium i matematikk og fysikk. I studietida budde han hos mostera og ektemannen hennar, statsråd Hans Riddervold, hans seinare svigerforeldre.

Etter eksamen i 1859 underviste han ved Nissens skole, ved Krigsskulen og skreiv for Polyteknisk tidsskrift. Han fekk eit reise- og utdanningsstipend i 1861, og studerte praktisk matematikk og maskinlære i Tyskland, Sveits og Frankrike. Han vart universitetsstipendiat i 1867, og professor i 1869.

Teorien som seinare vart kjend som masseverknadslova vart først presentert i Vitskapsselskapet i 1864, i skriftet Studier over Affiniteten. Seinare vart det publisert i revidert utgåve i 1867: Édtudes sur les affinités Chimiques, og etter at dei fekk internasjonal heider kom ein ny, utvida presentasjon i Journal für praktische Chemie 1979.

Guldberg var direktør for Hovedbanen 1878-83, redaktør for Polyteknisk tidsskrift 1863-73, medlem av Det Norske Videnskaps-Akademi frå 1867 (og var preses og visespreses her 1872-1895), medlem av Det Kongelige Norske Videnskabers Selskab frå 1870, riddar av St. Olavs Orden frå 1891 (kommandør frå 1896), æresdoktor ved Uppsala universitet 1877, riddar av Vasaordenen 1866, Dannebrogordenen 1872 og Nordstjerneordenen 1882.

Han var bror av diakonipioneren Cathinka Guldberg.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Cato Guldberg» frå ,  den 19. september 2011. 
 oppgav desse kjeldene: 
Andersen, Alf G og Hans-Erik Hansen. 500 som preget Norge, norske kvinner og menn i det 20. århundre.  Millennium, 1999 
Birkeland, Bent. «Cato Guldberg» I: Norsk biografisk leksikon, bd 3, 2001
 

Norske matematikarar
Norske fysikarar
Professorar ved Universitetet i Oslo
St. Olavs Orden
Dannebrogordenen
Vasaordenen
Nordstjerneordenen
Medlemmar av Det Norske Videnskaps-Akademi
Medlemmar av Det Kongelige Norske Videnskabers Selskab 
Vitskapsfolk frå Oslo
Norske frimurarar
Matematikarar på 1800-talet
Fordobling av kuben

Fordobling av kuben eller det deliske problemet er eit av dei klassiske problema i matematikken. Det går ut på å konstruere ein kube med dobbelt så stort volum som ein viss kube. I følgje myta vart dette problemet aktuelt for orakelet i Delfi då det vart kravd at eit altar med terningform skulle gjerast dobbelt så stort. 

Dersom  er sida i det nye alteret,  sida i det gamle, er problemet å konstruere eit linjestykke slik at 

eller 

Det er bevist at denne konstruksjonen ikkje let seg gjennomføre med passar og linjal.

Kjelder 

Euklidsk plangeometri
Matematiske problem
Edmund Gunter

Edmund Gunter () var ein engelsk matematikar og astronom. 

Han studerte i Oxford og var frå 1619 professor i astronomi ved Gresham College. Han studerte magnetfeltet til jorda og fann opp forskjellige astronomiske apparat. Den såkalla Gunter-linja eller skala er ein forløpar for reknestaven og logaritmane, og gjennom venskapen sin med Henry Briggs har Gunter truleg hatt innverknad på arbeida til Briggs over logaritmane. Gunter innførte òg først omgrepa cosinus og cotangens.

Britiske landmålarar nyttar framleis Gunter-kjeda, som er 22 yard delt i 100 delar = 20,12 m.

Kjelder

Engelske matematikarar
Matematikarar på 1600-talet
Feillære

Feillære eller feilteori er i statistikk læra om korleis feil og uvisse i variablar og funksjonar utartar seg. Når variablane er resultat av målte verdiar har dei uvisse knytt til målingane (til dømes kor nøyaktig instrumentet er) som kan forplante seg i kombinasjon med variablar i funksjonen. 

Uvissa er vanlegvis definert av den absolutte feilen. Uvisser kan òg definerast av den relative feilen (Δx)/x, som vanlegvis vert skriven som ein prosent.

Vanlegvis vert feilen til ein storleik, Δx, gjeven som eit standardavvik, σ. Standardavviket er den positive kvadratrota av variansen, σ2. Verdien av ein storleik og feilen vert ofte uttrykt som . Om den statistiske sannsynsfordelinga til ein variabel er kjend eller gått ut frå, er det mogeleg å få fram konfidensgrenser for å skildre området som ein trur den sanne verdien til variabelen ligg innanfor. Til dømes om konfidensgrensa er 68 % for ein variabel med ei normalfordeling ± eitt standardavvik frå verdien, så er det 68 % sannsyn for at den sanne verdien ligg i området .  

Om variablane er korrelerte, så må ein ta omsyn til kovarians.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Propagation of uncertainty» frå ,  den 19. september 2011.  
 

Numerisk analyse
Statistisk teori
Generatrise

Ein generatrise er i matematikk ei rett linje som ved ei bestemt rørsle skildrar ei flate. Til dømes kan ei kjegleflate skildrast av ei rett linje når denne flyttar seg langs ein sirkel og samstundes går gjennom eit fast punkt utanfor planet til sirkelen. Linja vert då kalla generatrisen til kjegleflata. Generatrisen vert òg kalla den skildrande linja, og kurva som dirigerer rørsla vert ofte kalla direktrise. I dømet her er sirkelen direktrisen.

Kjelder

Flater
Harmonisk i matematikk

Harmonisk vert nytta om fleire konsept i matematikk. Likskapen mellom denne terminologien og den nytta i musikk er ikkje tilfeldig. Rørslelikningane til vibrerande strenger, trommer og luftsøyler er gjevne av formlar som omfattar Laplace-operatorar. Løysingane til desse er gjevne av eigenverdiar som svarar med modane til vibrasjonen deira. Derfor vert omgrepet «harmonisk» nytta når ein ser på funksjonar med sinusforma svingingar, eller løysingar av Laplace-likninga og tilknytte problem. 

Sjå 

 harmonisk analyse
 harmonisk deling
 harmonisk form
 harmonisk funksjon, som til dømes cosinus og sinusfunksjonane
 harmonisk gjennomsnitt
 harmonisk modus
 harmonisk tal
 harmonisk rekkje

Matematisk terminologi