Liv Ullmann

Liv Johanne Ullmann () er ein norsk skodespelar, forfattar og filmregissør.

Bakgrunn
Liv Johanne Ullmann blei fødd i Tokyo i Japan i 1938. Far hennar var Erik Viggo Ullmann (1907–1945), ein norsk sivilingeniør som arbeidde i Tokyo på denne tida. 

Far til Liv Ullmann var flyteknikar, og familien flytte mykje rundt i verda. Ho vart fødd i Tokyo og budde sidan i Canada, New York, Oslo og Trondheim. 

Mor hennar var bokhandlaren Janna Ullmann (fødd Erbe Lund; 1910–1996), som også var norsk. Storesystera Janna Erika Ullmann var fødd i september 1936. Familien hadde flytta frå Trondheim til Tokyo i mai 1937, då faren fekk tilbod om arbeid der. Etter okkupasjonen av Noreg i 1940 drog familien til utposten Little Norway i Toronto i Canada, der faren arbeidde i den norske luftstyrken under andre verdskrigen. I juni 1945 døydde han av hjernesvulst, som han fekk etter krigsskader i 1943. Ullmann har sagt at dødsfallet til faren forma henne som skodespelar, og ho fekk oppfattinga av at alle menn var som han.

Mora drog heim til Trondheim med døtrene sine hausten 1945, og dei blei elevar ved Singsaker skule. Sjølv om Ullmann var sjenert likte ho teater, og som elleveåring fekk ho ei rolle i ei barneførestilling ved Trøndelag Teater. Ho avslutta skulegangen då ho var midt i gymnaset i 1955 for å dra til London, der ho kunne læra språk og teaterkunst. Rundt eit halvt år seinare var ho på opptaksprøve for Statens teaterhøgskole (då kjend som Statens Teaterskole), men kom ikkje inn. Ho fekk seinare gratistimar med den norske skodespelaren Tore Foss, og spelte ei lita rolle i Sjarmøren av Finn Bø ved Det Nye Teater.

Karriere 

Ullmann debuterte som skodespelar på Rogaland Teater i 1957, som Anne Frank. 
Ho fekk det norske filmgjennombrotet sitt i komedien Fjols til fjells, regisserte av Edith Carlmar, i 1957. Ho hadde si første filmhovudrolle i Ung flukt av Carlmar frå 1959. På 1960-talet fekk ho flere filmroller, mellom anna i Tonny (1962) og Pan (1962). Ho spelte også i teateroppsetjingar som Hamlet, Kransen, Peer Gynt, Brand, Kongs-Emnerne, Et dukkehjem, Rosmersholm og Faust. Ullmann var også aktiv i Fjernsynsteatret.

Gjennombruddet utealands kom med Jan Troell sin dramafilm Utvandrerne i 1971, og Ullmann har sjølv erklært rolla som eit høgdepunkt i karrieren. Ho vanm ein Golden Globe-pris og blei nominert til Oscar for beste kvinnelege hovudrolle for rolletolkinga. Samarbeidet med den svenske filmregissøren Ingmar Bergman blei også viktig for Ullmann sitt liv og karriere. Tilhøvet til Bergman utvikla seg både profesjonelt og personleg. Ho hadde leiande roller i ei rekkje av filmane hans, og dei fekk ei dotter saman, forfattaren Linn Ullmann. Ullmann spelte i ti Bergman-filmar i løpet av åra 1966 til 2003, mellom anna Persona (1966), En pasjon (1969), Hviskninger og rop (1972), Ansikt til ansikt (1976), Ormens egg (1977) og Høstsonaten (1978), og i TV-serien Scener fra et ekteskap (1972). Ullmann har også spelt på Broadway, og blei nominert til to tonyprisar for stykka Et dukkehjem (1975) og Anna Christie (1977).

I 1992 debuterte ho som regissør med filmen Sofie.

Privatliv
Ho var gift med Hans Jakob Stang frå 1960 til 1965. Ho fekk dottera Linn Ullmann med Ingmar Bergman i 1966.
Ho vart gift med Donald Saunders i 1985.

Ho bur i Boston (i USA) i 2017.

Prisar og utmerkingar 

 I 1973 vart ho tildelt Peer Gynt-prisen.
 I 1992 vann Ullmann Amandaprisen sin heiderspris.
 I 1996 vann ho Anders Jahres kulturpris.
 I 1997 vart ho tildelt Norsk kulturråds ærespris.
 I 2000 vann ho Aamot-statuetten.
 I 2005 vart ho utnemnd til kommandør med stjerne av St. Olavs Orden.
 I 2021 vart ho tildelt Æres-Oscar (Academy Honorary Award)

Verkliste

Som skodespelar 
 1957 - Fjols til fjells
 1959 - Ung Flukt 
 1962 - Tonny
 1966 - Persona
 1968 - Skammen
 1969 - An-Magritt
 1971 - Utvandrerne
 - Et dukkehjem (Radioteater)
 1972 - Nybyggerne
 1973 - Scener fra et ekteskap
 1977 - A Bridge Too Far
 1978 - Høstsonaten
 1994 - Drømspel
 1994 - Zorn 
 2003 - Sarabande

Som manusforfattar 
 Kristin Lavransdatter (basert på romanen av Sigrid Undset)
 Et dukkehjem (basert på stykket av Henrik Ibsen)

Som regissør 
 1992 - Sofie
 1995 - Kristin Lavransdatter
 1995 - Lumière et compagnie 
 1998 - Enskilda samtal
 2000 - Trolösa
 2014 - Miss Julie

Kjelder

Litteratur 
 
 
 
 
 
 
Denne artikkelen bygger på «Liv Ullmann» frå ,  den 3. juni 2018.

Bakgrunnsstoff 
 Liv Ullmann på The Internet Movie Database

Ullmann, Liv
Ullmann, Liv
Ullmann, Liv
Ullmann, Liv
Vinnarar av Norsk kulturråds ærespris
St. Olavs Orden