alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Det store hamskiftet

Det store hamskiftet er ei samlenemning for dei sosiale, økonomiske og kulturelle omveltingane i norske bygdesamfunn som skjedde då den norske landbruksdrifta i større grad tilpassa seg marknadsøkonomi og pengehushald. Omgrepet var først bruka av diktaren Inge Krokann i artikkelen «Det store hamskiftet i bondesamfunnet» i Norsk kulturhistorie (1942). Krokann daterer tida for hamkiftet til den siste halvdelen av 1800-talet.

Den nye hamen 
Sentralt i hamskiftet var overgang frå sjølvbergingshushald til pengehushald. Frå mellomalderen og til langt ut på 1800-talet var bondeøkonomien ein hushaldsøkonomi, der varebytte eller kjøp og sal berre spelte ein marginal rolle. Etter 1850 la bøndene stadig meir vekt på matvareproduksjon for sal, slik at dei opparbeidde eit økonomisk overskot som kunne gje kapital til nye investeringar.

Som følgje av overgangen til marknadsøkonomi voks det fram nye spesialiserte yrkesgrupper, og det oppstod ein arbeidarklasse. Etter kvart vart òg husmenn og landarbeidarar ein del av denne klassa, medan dei i det gamle standssamfunnet vart rekna til bondestanden. I standssamfunnet gjekk solidaritetsbanda innan gardsfellesskapet. Under hamskiftet forsvann paternalismen mellom arbeidskjøpar og arbeidar.

Kulturelt medførte hamskiftet ein overgang frå tradisjonelt bunden bygdekultur til ein meir europeisk orientert bykultur. Samstundes voks det fram nye motkulturar, med ei pietistisk lekmannsrørsle, fråhaldsrørsle og etter kvart ei målrørsle. Under hamskiftet fekk bygdefolk òg meir og betre utdanning, først gjennom folkehøgskulen.

Årsaker til hamskifet 
I åra før hamskiftet var samfunnsøkonomien gjort meir liberal, med frihandel som internasjonalt ideal. Kommunikasjonane vart bygde ut, framfor alt kom det betre vegar, og etter kvart jarnbane og båtruter.

Utløysande for hamskifet var gode prisar på korn under krimkrigen, kombinert med gode avlingar i desse åra. Samstundes var det utvikla nye landbruksreiskapar som gjorde auka produksjon mogleg, og det vart etablert bankar og låneinstitusjonar som kunne finansiere utbygging i landbruket.

Den viktigaste tekniske nyvinninga var slåmaskina, fordi husdyrbruket vart viktigare enn åkerbruket, og fordi den sparte mest arbeidsfolk i travlaste onna. Slåmaskina dreiv dessutan fram ein ny jordkultur, ho kravde lettdriven jord, god beresterk grunn og god arrondering. Slik vart det òg slutt på utslåttene.

Datering av hamskiftet 
Hamskiftet varte i følgje Inge Krokann frå 1850 til rundt første verdskrigen, andre historikarar meiner hamskiftet byrja tidlegare, andre meiner det byrja seinare. Hamskiftet byrja heller ikkje til same tid over heile landet; endringsprosessane tok først til på det sentrale austlandet og elles i bynære landbruksstrok, og dei skjedde sist i Nord-Noreg.

Kjelder 
 Tore Pryser i Inge Krokann Det store hamskifet i bondesamfunnet, Det norske Samlaget 1975 ISBN 82-521-2081-4
 Inge Krokann Det store hamskifet i bondesamfunnet, Det norske Samlaget 1975 ISBN 82-521-2081-4

Norsk landbrukshistorie
1800-talet
Hamskifte

Hamskifte vil seia at eit dyr skil seg frå ein gammal ham, ytterlaget på overhuda, og tek i bruk ein ny. Dyr kan kvitta seg med den gamle hamen i flak eller ved å kasta heile hamen. Insektnymfer og slangar skifter ofte heile hamen på ein gong.

Hamskifte kan også brukast i overført tyding, om samfunn som går gjennom større endringar. Det store hamskiftet i norsk historie er døme på ein slik bruk.

Sjå òg
Hudskifte
Hårfelling
Myting (fjørfelling)
Metamorfose

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Zoologi
Fjell i Serbia

Dette er ei liste over fjell i Serbia og det omstridde området Kosovo. Det meste av sentrale område av Serbia og Kosovo er fjellendt. Fjella i sentrale, vestlege og sørvestlege område av Serbia høyrer til Dei dinariske Alpane, medan Karpatane, Balkanfjella og Rhodopifjella.

Farga boksa viser at fjelltoppen ligg i Kosovo.

Fjell i Serbia og Kosovo over 2000 moh

Farga boksa viser til fjelltoppar i Kosovo.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «List of mountains in Serbia» frå , den 8. februar 2009. 
  oppgav desse kjeldene:
 http://solair.eunet.yu/~s.ilic/planine.txt . Omskriving med løyve frå forfattaren. 

 
Fjell i Kosovo
Lucy in the Sky with Diamonds

«Lucy in the Sky with Diamonds» er ein song skriven av John Lennon og Paul McCartney og innspelt av The Beatles for albumet Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band i 1967.

Arrangement 
Songen har eit samansett arrangement som er typisk for seinare Lennon-McCartney komposisjonar. Songen skiftar takt frå 6/8 i versa til 4/4 i refrenga. Songen skiftar òg samstundes toneart frå A dur i versa til B♭ dur i delen før refrenget eller mellomspelet til G-dur i refrenget. Han består av ein enkel melodi (liknande ein barnesong) sungen av Lennon.

Medverkande 
 John Lennon: solovokal og harmonivokal, rytmegitar, akustisk gitar og piano. 
 Paul McCartney: Lowreyorgel, bass og harmonivokal.
 George Harrison: sologitar og tamboura.
 Ringo Starr: trommer og tamburin
 George Martin – piano

Tekst og tittel 
I følgje the Beatles kom son til Lennon, Julian, heim frå barnehagen ein dag i 1966 med ei teikning av ei klasseveninne, Lucy. Han viste teikninga til faren og skildra bilete som «Lucy – in the sky with diamonds»

I følgje Paul McCartney var dei aldri klar over referansen til LSD i tittelen før nokon gjorde dei merksam på dette, men dette var det visst få som trudde på. Lennon stadfesta dette i eit intervju i 1971 og produsent George Martin nekta for at tittelen var ein referanse til LSD i boka The Complete Beatles Recording Sessions av Mark Lewisohn. Lewisohn skriv likevel at det ikkje kan vere tvil om at det var nettopp slike stoff som gav slike fargerike tekstbilete hos Lennon

Andre versjonar 

Den mest suksessrike nyinnspelinga av songen vart gjort av Elton John i 1974 med korvokal og gitar av John Lennon (som nytta pseudonym Dr. Winston O’Boogie). Singelen gjekk til topps på den amerikanske Billboard pop-lista i to veker i januar 1975.

Andre artistar som har spelt inn songen eller framført han på konsertar er The Hooters, Queensryche, Frank Zappa, Katie Melua, Grateful Dead, The Black Crowes, Bono og Natalie Cole.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Lucy in the Sky with Diamonds» frå , den 8. februar 2009. 
  oppgav desse kjeldene:
 Paul McCartney's BBC Interview

The Beatles-songar
Songar frå 1967
Elton John-songar
Singlar frå 1974
Songar på toppen av Billboard-lista
Britiske psykedeliske rockesongar
Songar produserte av George Martin
Songar skrivne av Lennon–McCartney
Songar produserte av Gus Dudgeon
MCA Records-singlar
DJM Records-singlar
Warner Bros. Records-singlar
Parlophone-singlar
Songar om narkotika
Gabor Szabo-songar
William Shatner-songar
Natalie Cole-songar
Hooters-songar
Marc Anthony-songar
Katie Melua-songar
Mercury Rev-songar
Bono-songar
Cheap Trick-songar
The Flaming Lips-songar
Miley Cyrus-songar
Moby-songar
Hugo Montenegro-songar
When I’m Sixty-Four

«When I’m Sixty-Four» er ein kjærleikssong av The Beatles, skriven av Paul McCartney (men tilskriven Lennon/McCartney). Han vart gjeve ut i 1967 på albumet deira Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band.

Songen vert sungen av ein ung mann til kjæraste sin og omhandlar planane hans om å eldast i lag med ho. Sjølv om songen omhandlar det å verte gamal, var det ein av dei første songane McCartney skreiv, då han var seksten. The Beatles nytta han i dei tidlege dagane som ein song dei spelte om forsterkarane deira braut saman eller straumen for. Både produsent George Martin og forfattar Mark Lewisohn spekulerer i om McCartney har tenkt på songen under innspelinga av Sgt. Pepper fordi faren hans vart 64 tidlegare i 1966.

Songen vart nesten gjeve ut på singel som B-side til anten «Strawberry Fields Forever» eller «Penny Lane». I staden valde Martin å gje ut ei dobbel A-side. Singelen nådde ikkje førsteplassen i Storbritannia, som den første Beatles-singelen sidan 1963.

Ein klarinettrio er langt framme i songen, noko som er uvanleg i dei fleste musikksjangrar, men særleg i rock and roll. Instrumenteringa vart gjort av Martin etter ønske frå McCartney om å få inn ei kjensle av gamaldags musikk ved å nytte klarinettar «på ein klassisk måte»

Songen vart spelt inn 6. desember 1966, under ein av dei første innspelingsdagane til det kommande Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band. Klarinettane vart spelt inn 21. desember.

Medverkande
Paul McCartney – solo- og korvokal, bassgitar, piano
John Lennon – korvokal, sologitar
George Harrison – korvokal, gitar
Ringo Starr – trommer, røyrbjeller
Robert Burns, Henry MacKenzie, Frank Reidy – to klarinettar, bassklarinett
Personell per MacDonald utanom der anna er nemnt

Andre versjonar 
Andre artistar har spelt inn sine eigne utgåver av songen, mellom anna John Denver og Keith Moon.

Ivar Medaas gav ut ein nynorsk versjon kalla "Når eg er 67" i 1968. med tekst av Johannes Gjerdåker. Den nynorske teksten er i all hovudsak ei ordrett omsetjing av originalteksten til Paul McCartney, bortsett frå at alderen er auka frå 64 til 67.

Bakgrunnsstoff 
 Tekst 
 BBC-serie med same namn

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «When I’m Sixty-Four» frå , den 8. februar 2009. 
  oppgav desse kjeldene:

 
 

 
 

The Beatles-songar
Songar produserte av George Martin
Songar frå 1967
Songar om alderdom
Songar skrivne av Lennon–McCartney
John Denver-songar
Pinky and Perky-songar
Georgie Fame-songar
Cliff Richard-songar
Keith Moon-songar
Tommy Steele-songar
Judy Collins-songar
Cheap Trick-songar
Fiksdal kyrkje

Fiksdal kyrkje er ei langkyrkje i Fiksdal i Vestnes kommune i Møre og Romsdal fylke. Kyrkja er frå 1866 og bygd i gotisk stil Ho er bygd i treverk (tømmer) av byggmeister Gjert Lien, Nordfjord. Arkitekt var Jacob Wilhelm Nordan. Ho blei restaurert i 1966 til 100-årsminne. Restaureringa vart leia av konservator Ola Seter. Kyrkja har 200 sitjeplassar. Det er kyrkjegard ved kyrkja. 

Altartavla frå 1716 og preikestolen frå 1718 kom opphavleg frå kapellet ved Reknes hospital i Molde. I 1960 fekk kyrkja nytt pipeorgel. Tidlegare stod det eit eldre orgel i kyrkja frå 1923.

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 

Kyrkjer i Vestnes
Kyrkjer i Indre Romsdal prosti
Langkyrkjer i Møre bispedømme
Jacob Wilhelm Nordan
Norske kyrkjer frå 1866
Kulturminne i Vestnes
Vestnes kyrkje

Vestnes kyrkje er ei langkyrkje på Helland i Vestnes kommune i Møre og Romsdal fylke. Kyrkja er frå 1872 og bygd i treverk. Kyrkja har 480 sitjeplassar. Det er kyrkjegard ved kyrkja. 

Eit krusifiks på alteret har Jens Bjelke og hustruens initialar. Krusifikset er frå 1639.

Bakgrunnsstoff 

 
 

Kyrkjer i Indre Romsdal prosti
Kyrkjer i Vestnes
Langkyrkjer i Møre bispedømme
Kulturminne i Vestnes
Norske kyrkjer frå 1872
Vike kyrkje i Romsdal

Vike kyrkje, tidlegare Vike kapell, er ei langkyrkje på Vike (Vikebukt) i Vestnes kommune i Møre og Romsdal fylke. 

Kyrkja er frå 1970 og bygd i betong og limtre. Arkitekt var O.S. Solheim. Kyrkja har 200 sitjeplassar. Det er kyrkjegard ved kyrkja.

Kjelder 

 

Kyrkjer i Vestnes
Kyrkjer i Indre Romsdal prosti
Langkyrkjer i Møre bispedømme
Norske kyrkjer frå 1970
Kulturminne i Vestnes
Tresfjord kyrkje

Tresfjord kyrkje er ei åttekantkyrkje på Sylte inst i Tresfjorden i Vestnes kommune i Møre og Romsdal fylke. Kyrkja er frå 1828 og er bygd i lafteverk og kledd med bordkledning. Arkitekt var Erik Kroken. Ho er den eldste kyrkja i Vestnes kommune. Kyrkja har 270 sitjeplassar. Det er kyrkjegard ved kyrkja. 

Tresfjord kyrkje blei restaurert til 100-årsminne i 1927–1929. Ho blei grundig reparert og restaurert igjen i 2006–2007, etter at ho ein periode måtte støttast opp med wire. Kyrkja er rikt dekorert, og noko av interiøret er frå ei tidlegare kyrkje.

Historie
«Sulta kirkja» er nemnt i Trondhjems reformats 1589. Kjeldene tyder på at det rundt 1600 sto to kyrkjer på Sylte (eller Kyrkjesylte) i Tresfjord, ei gammal forfallen og ei nyare. I 1690 vart det oppført ei korskyrkje av treverk litt lenger vest for noverande bygg. Tårnet var relativt høgt og plassert midt på, veggane var kledd med bord. Material fra 1690-bygget vart gjenbrukt og er fortsatt å finne i gardsbygg i området. Eit sakristiglas frå 1634 vart brukt i kyrkja frå 1690, gjenbrukt i eit våningshus og er no på museum i Trondheim. Sakristiglaset er blyinnfatta og har tekst og bilete i fleire fargar. Preikestolen og ein del anna inventar brukt opp att i noverande bygg. Kyrkja med tilhøyrande eigedom vart i 1721 selgd og kjøpt tilbake av 84 bønder i 1782 (Tresfjord kommune innløyste desse kyrkjelutane i 1902).

Bilete

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Om Tresfjord kyrkje i Kyrkjebyggdatabasen
 

Kyrkjer i Indre Romsdal prosti
Kyrkjer i Vestnes
Norske kyrkjer frå 1828
Kulturminne i Vestnes
Åttekanta kyrkjer i Noreg
Rosemåla kyrkjer
Hustad kyrkje i Fræna

Hustad kyrkje er ei einskipa langkyrkje på Hustad i Hustadvika kommune i Møre og Romsdal fylke. Kyrkja er frå 1875 og bygd i treverk. Ho har kring 350 sitjeplassar. Arkitekt for kyrkja var Jacob Wilhelm Nordan og ho er reist av byggmeister Jacob Digre.

Det er kyrkjegard ved kyrkja.

Kyrkja som står no er den tredje kyrkja på Hustad. Den første var ei stavkyrkje som brann ned i 1718. Om ho stod på same plassen som no veit ein ikkje. Soknet var utan kyrkje i 20 år før det fekk ny. Den nye kyrkja vart bygd i 1738 av tømmer, var raudmåla og hadde krossform. Denne kyrkja stod omtrent på same plassen som kyrkja i dag og vart riven for å gje plass til den nye.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 
 

Kyrkjer i Hustadvika
Kyrkjer i Molde Domprosti
Langkyrkjer i Møre bispedømme
Jacob Wilhelm Nordan
Norske kyrkjer frå 1874
Kulturminne i Hustadvika
Vågøy kyrkje

Vågøy kyrkje er ei einskipa langkyrkje på Ytre Hoem i Hustadvika kommune i Møre og Romsdal fylke. Ho er frå 1904 og bygd i treverk. Ole Havnæs var arkitekt. Kyrkja blei restaurert i 1984. Kyrkja har 450 sitjeplassar. Det er kyrkjegard ved kyrkja.

Kjelder 
 Harald Aas: «Vågøy kyrkje» på nettstaden til Fræna kommune

Bakgrunnsstoff 
 
 

Kyrkjer i Hustadvika
Kyrkjer i Molde Domprosti
Ole Havnæs
Langkyrkjer i Møre bispedømme
Norske kyrkjer frå 1904
Kulturminne i Hustadvika
Bud kyrkje

Bud kyrkje er ei krosskyrkje i Bud i Hustadvika kommune i Møre og Romsdal fylke. Kyrkja er frå 1717 og bygd i treverk. Kyrkja blei restaurert i 1830. Ho har 250 sitjeplassar. Det er kyrkjegard ved kyrkja. 

Bud har vore kyrkjestad sidan høgmellomalderen. Tidlegare stod det ei stavkyrkje på staden, men ho brann ned i 1709 etter eit lynnedslag. Nokre år seinare vart ei krosskykje innvigd, i 1717. I 1832 brann det igjen i Bud kyrkje og kyrkja fekk etter det den løkforma kuppelen. 

Under den andre verdskrigen vart tårnet tatt ned av tyske soldatar. Grunnen var at tårnet var til hinder for Ergan kystfort som låg like ved kyrkja. Tårnet vart oppbevart på ein låve til det vart sett på plass igjen i 1947.

Kjelder
 Redaktør: Alf Henry Rasmussen – Våre kirker : norsk kirkeleksikon. Vanebo Forlag, Kirkenær 1993. ISBN 82-7527-022-7 - «Bud kirke», s. 317

Referansar

Bakgrunnsstoff
 Om Bud kyrkjelyd på nettstaden til Den norske kyrkja
 Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen
 «Kirkebøker, Møre og Romsdal» på nettstaden til Arkivverket
 

Kyrkjer i Hustadvika
Krosskyrkjer i Noreg
Kyrkjer i Molde Domprosti
Norske kyrkjer frå 1717
Kulturminne i Hustadvika
Valkyrkjer i 1814
Myrbostad kyrkje

Myrbostad kyrkje er ei einskipa langkyrkje på Indre Fræna i Hustadvika kommune i Møre og Romsdal fylke. Kyrkja er frå 1880 og bygd i treverk. Arkitekt var Johannes Henrik Nissen. Kyrkja blei restaurert i 1973. Ho har kring 400 sitjeplassar. Det er kyrkjegard ved kyrkja.

Bakgrunnsstoff 
 
 

Kyrkjer i Hustadvika
Kyrkjer i Molde Domprosti
Langkyrkjer i Møre bispedømme
Henrik Nissen
Norske kyrkjer frå 1880
Kulturminne i Hustadvika
Sira kyrkje

Sira kyrkje, også kjent som Eresfjord kyrkje, er ei åttekantkyrkje i Eresfjord i Molde kommune i Møre og Romsdal fylke. Kyrkja er frå 1869 og bygd i treverk. Ho har 307 sitjeplassar. 

Til omkring 1709 stod ei stavkyrkje truleg med påbygde krossarmar i tømmer på staden. Stavkyrkja var då i svært dårleg stand og ei ny krosskyrkje i tømmer vart sett opp i staden, material frå stavkyrkja kan ha blitt brukt i den nye krosskyrkja. Utover 1800-talet vart krosskyrkja for lita etter krava og det var trong om reparasjon. I 1868-1869 vart åttekantkyrkja sett opp og krosskyrkja riven. Jubileumsskriftet (red Leirvoll, 1994) oppgjev ikkje arkitekt, men nemner at soknepresten fekk tilsendt teikningar av ein forlenga åttekant og at dei desse til grunn for bygginga. Det var til dels dei same tømrarane som sette opp Eikesdal kyrkje to år før, det er ei lita langkyrkje med takryttar.

Bakgrunnsstoff 
 
 
 

Kyrkjer i Molde
Kyrkjer i Molde Domprosti
Norske kyrkjer frå 1869
Åttekanta kyrkjer i Noreg
Kulturminne i Molde
Nesset kyrkje

Nesset kyrkje er ei langkyrkje i Eidsvåg i Molde kommune i Møre og Romsdal fylke. 

Kyrkja er frå 1878 og bygd i treverk. 
Ho har 250 sitjeplassar. 
Kyrkjegarden ved kyrkja plar kallast Eidsvåg kyrkjegard.

Bakgrunnsstoff 
 
 

Kyrkjer i Molde
Kyrkjer i Molde Domprosti
Langkyrkjer i Møre bispedømme
Kulturminne i Molde
Henrik Nissen
Norske kyrkjer frå 1878
Trekyrkjer
Røde Kors Ungdom

Røde Kors Ungdom er ungdomsorganisasjonen til Norges Røde Kors. Målgruppa for organisasjonen er ungdomar mellom 13 og 30 år. Noverande leiar er Solveig Ugland frå Vestland. Ho tok over som leiar etter Robert Flobergseter frå Østfold.

Historie 
Organisasjonen såg dagens lys 10. oktober 2002 i Bergen, då landsmøtet til Norges Røde Kors, vedtok å opprette ein eigen ungdomsorganisasjon med 285 mot 68 røyster. Denne erstatta den tidlegare ungdomsorganisasjonen, Ungdommens Røde Kors (URK), og blei ei eiga eining for ungdom mellom 13 og 30. Lars Nehru Sand blei vald inn som leiar, og sat ut perioden til 2005. Camilla Helgesen frå Nordland sat som leiar i perioden 2008-2010, medan Aleksander Vallestad frå Hordaland sat i perioden 2005-2008.

Røde Kors Ungdom sin føremålsparagraf er:
"Røde Kors Ungdom arbeider for å nedkjempe urettferd og fremje forståing og toleranse. Vi seier tydeleg ifrå når respekten for menneskeverd vert krenkt. Vårt engasjement og våre handlingar skal gjere verda til ein betre stad!"

Organisering 
Organisasjonen er oppbygd med Landsrådet for Røde Kors Ungdom på toppen (tidl. ungdomsrådet) som har det øvste ansvaret for organisasjonen. Det er ved sentral ungdomskonferanse, juni 2008, vedteke ny struktur for oppbygging av landsrådet. Totalt består ungdomsrådet av ni personar: ein leiar, ein organisatorisk- og ein politisk nestleiarar, to medlemmar for 2 år, og to medlemmar for eitt år og to varamedlem for kvar seg eitt og to år.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Røde Kors Ungdom

Norske ungdomsorganisasjonar
Raudekrossen
Skipingar i 2002
Nirvanadagen

Parinirvana- eller nirvanadagen er ei høgtid innan mahayana-buddhismen til minne om då Buddha oppnådde fullstendig nirvana då den fysiske kroppen hans døydde. Dagen blir hovudsakleg feira den 15. februar, men nokre markerer han den 8. februar. Nirvanadagen blir særleg markert i Aust-Asia, i tillegg til nokre vestlege buddhistiske grupper.

I løpet av dagen kan ein lesa frå Nirvanasutra, som skildrar dei siste levedagane til Buddha. Ein kan også utføra meditasjon og vitja buddhisttempel og kloster.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Parinirvana Day» frå , den 8. februar 2009. 
 
 BBC Holiday Page

Buddhistiske høgtider
Februar
Rekombinasjon

Rekombinasjon (av latin re, 'på nytt' og kombinasjon) eller mixis viser til blandinga av gena til to celler. Prosessen er vanleg i samband med kjønna formeiring, der arvematerialet i eit par kromosom blir omfordelte slik at ein får to kromosom med nye genkombinasjonar. 

Den vanlegaste forma for rekombinasjon finn stad under meiose, det vil seia danninga av kjønnsceller, og fører til at sysken som ikkje er einegga får ulikt arvemateriale. Rekombinasjon fører til variasjon innan ein populasjon, og er derfor ein viktig evolusjonsfaktor.

Evolusjonsbiologi
Genetikk
Vandring

Vandring eller migrasjon viser til det å flytta frå eit område til eit anna, og er noko menneske og dyr gjer. Enkeltindivid eller grupper kan vandra som følgje av mangel på ressursar, ønske om betre klima eller trugsmål der ein levde før. Menneske kan også ha fleire sosiale grunnar til å vandra.

Sjå òg
 folkevandring
innvandring
utvandring
dyretrekk
fugletrekk

 
reise

en:Migration
Gendrift

Gendrift viser til den tilfeldige endringa av genforrådet til ein populasjon. I tillegg til det naturlege utvalet kan òg tilfeldige hendingar påverka kva individ som lukkast best i å overleva og formeira seg. Prosessen er altså uavhengig av om gena til individa gjev dei fordelar eller ulemper. 

Gendrift er ein evolusjonsfaktor som mellom anna kan føra til at fråskilde populasjonar får ulike arveeigenskapar over tid. Ho har ein sterk tendens til å vera sterkare i små populasjonar.

Evolusjonsbiologi
Reidar Hjermstad

Reidar Hjermstad () er ein norsk tidlegare langrennar, skiskyttar og friidrettsutøvar som var aktiv på nasjonalt toppnivå i perioden 1961 til 1973. Han var medlem av Hernes IL i Elverum.

Fremste prestasjonane 
I 1963 vann Hjermstad både 15- og 50-kilometeren under Lahti-spelen, femmila vann han med over tre minuttars margin til landsmannen Sverre Stensheim. For prestasjonane i Lahti vart han kåra til «Årets idrettsnamn» av Norske Sportsjournalisters Forbund. Hjermstads beste OL-resultat kom på femmila under OL 1972 i Sapporo, der han kom på fjerdeplass. Pål Tyldum og Magne Myrmo sikra norsk dobbeltsiger på distansen.

Medaljar og besteplasseringar i internasjonale meisterskap og renn 
 1961: Nr 7 på femmila i Holmenkollen.
 1962: Nr 2 på femmila i Holmenkollen.
 1963: Vinnar av både 15-kilometeren og femmila i Lahti.
 1965: Nr 5 på 15 km i Lahti.
 1966: Nr 12 på 15 km i Lahti.
 1968: Nr 5 på femmila i Lahti, og nr 8 på femmila i OL i Grenoble.
 1969: Nr 8 på femmila i Holmenkollen.
 1971: Nr 3 på femmila i Lahti.
 1972: Nr 4 på femmila under olympiameisterskapet i Sapporo.
 1973: Nr 4 på femmila i Holmenkollen.

Medaljar og besteplasseringar i norgesmeisterskap 
Ski-NM 1961: Bronsemedalje på femmila, Trondheim.
Ski-NM 1962: Nr 4 på femmila, Skien.
Ski-NM 1963: Gullmedalje på 15 km, Lørenskog, sølv på femmila i Kristiansand.
Ski-NM 1964: Gullmedalje på femmila, Bærum.
Ski-NM 1965: Nr 5 på 15 km, Fåberg.
Ski-NM 1966: Nr 11 på 30 km på heimstaden Hernes.
Ski-NM 1967: Sølvmedalje på tremila, Skorovatn.
Ski-NM 1968: Gullmedalje på 15 km, Bærum.
Ski-NM 1969: Gullmedalje på femmila, Alvdal.
Ski-NM 1970: Sølvmedalje på femmila, Meldal.
Ski-NM 1971: Bronsemedalje på femmila, Fåberg.
Ski-NM 1972: Nr 4 på tremila, Tydal.
Ski-NM 1973: Nr 5 på 15 km, Lillehammer.

I 1967 vart han norgesmeister i 3 x 10 kilometer stafett for Hernes IL.

Skiskyting 
1960: Norgesmeister i skiskyting i Sørkedalen, Oslo.

Friidrett 
Han var også ein dyktig friidrettsutøvar, fekk mellom anna bronse i NM på 10 000 m i 1962 med tida 30.22,6. I friidrett tevla han først for Hernes IL, men i perioden 1963-68 representerte han IK Tjalve i Oslo. Hans personlege rekordar er 14.15,8 på 5 000 m (1964), og 30.02,0 på 10 000 m då han representerte Noreg i landskamp mot Danmark på Bislett i 1962.

Han vart tildelt Morgenbladets Gullmedalje i 1963 og Holmenkollmedaljen i 1971.

Kjelder 
 Sportsboken, aktuelle årgangar

Norske langrennsløparar
Noregsmeistrar i langrenn
Noregsmeistrar i skiskyting
Vinnarar av Holmenkollmedaljen
Vinnarar av Aftenpostens Gullmedalje
Kongepokalvinnarar i skiidrett
Norske deltakarar under vinter-OL 1968
Langrennsløparar under vinter-OL 1968
Norske deltakarar under vinter-OL 1972
Langrennsløparar under vinter-OL 1972
Folk frå Elverum