alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
271

271 var eit normalår i den julianske kalenderen som byrja på ein sundag. I Romarriket var det kjend som året Aurelian og Bassus var konsular (eller, sjeldnare, 1024 ab urbe condita).

Hendingar 
 Keisar Aurelian av Romarriket kjempa mot vandalar og tvinga dei tilbake over Donau frå Pannonia. 
 Januar: Alemannarar gjekk til åtak og plyndra Piacenza. Ein romersk armé (15 000 mann) under keisar Aurelian blei tekne i bakhald og nedkjempa.
 Alemannarane gjekk mot eit forsvarslaust Roma. Aurelian nedkjempa dei ved elva Metauro, nær Fano.
 Romarhæren forfølgde alemannarane i Lombardia. Aurelian stengde alpepassa og omringde dei nær Pavia. Alemannarane blei knuste og Aurelian fekk tittelen Germanicus Maximus.
 Aurelian byrja bygga ein ny forsvarsmur rundt Roma.
 Zenobia av Palmyra utropte seg sjølv til keisarinne og braut alle band med Romarriket. Ho gav sonen Vaballatus tittelen augustus.

Fødde 
 Sima Wei, prins av det kinesiske Jin-dynastiet

Døde 
 Victorinus av Det galliske riket
 Liu Shan, siste keisaren av Shu Han

Bakgrunnsstoff
282



Hendingar 
 Nye bymurar bygde rundt den veksande kinesiske byen Fuzhou
 Carus blei opphøgd til romersk keisar av troppane sine.

Fødde

Døde 
 Keisar Probus av Romarriket, drepen av sine eigne soldatar ved Sirmium
283



Hendingar

Fødde 
 Sankta Lucia

Døde 
 Carus (romerskromersk keisar)
297



Hendingar 
 Narseh av Persarriket og Diocletian av Romarriket gjorde ein fredsavtale.

Fødde

Døde 
 Chen Shou, kinesisk forfattar som skreiv ''San guo zhi
323 Brucia

323 Brucia var den fyrste asteroiden som blei oppdaga ved hjelp av astrofoto. Asteroiden var au den fyrste av over 200 asteroidar oppdaga av Max Wolf, ein pioner med denne metoden for å finne astronomiske objekt. Asteroiden, som blei oppdaga i 1891, blei namnsett til ære for Catherine Wolfe Bruce, som lenge hadde vore ein viktig støttespelar for astronomifaget.

323 Brucia er au ein marskryssande asteroide.

... | førre asteroide| 323 Brucia| neste asteroide| ...

Brucia
Brucia
944 Hidalgo

944 Hidalgo er ein uvanleg asteroide, og har den lengste baneperioden (13,77 år) av alle asteroidane i det klassiske asteroidebeltet.

Med ein høg eksentrisitet på 0,66, så tar perihelen hans (1,95 AE) han til det indre av asteroidebeltet, mens aphelen hans på 9,54 AE tar han heilt ut til banen til Saturn, ein bane vanlegvis forbeholdt kometane i saturnfamilien. Somme astronomar mistenker difor at han ein gong var ein komet. Strengt sett er Hidalgo heller ein saturnstreifar enn ein saturnkryssar da aphelen hans ikkje går utover den til Saturn. Den svære banehellinga til Hidalgo (43°) mistenker ein at er eit resultat av ein nærkontakt med Jupiter. Diameteren til asteroiden er berekna til å vera 20 km.

944 Hidalgo blei oppdaga av Walter Baade 31. oktober 1920 på Bergedorfobservatoriet nær Hamburg i Tyskland. Tyske astronomar observerte ein total solformørking i Mexico 10. september 1923 og hadde ein audiens med presidenten i Mexico, og for å ære dette namnsette dei asteroiden etter den meksikanske helten Miguel Hidalgo y Costilla.

... | førre asteroide| 944 Hidalgo| neste asteroide| ...

Asteroidar
Hovudbelteasteroidar
D-type-asteroidar
Oppdagingar av Walter Baade
Himmellekamar oppdaga i 1920
Kentaurar
1566 Icarus

1566 Icarus er ein apolloasteroide (ein underklasse av nærjordsasteroidane) med den uvanlege karakteristikken at perihel er nærare sola enn Merkur; han er ein merkurkryssande asteroide. Han er au ein Venus- og Mars-kryssar.

1566 Icarus flyr forbi jorda kvart 19. år. Sist var i 1997. Ofte kjem han så nær som 6,4 mill. km. Han passerte berre 600 000 km (litt under to gonger så langt unna som månen) frå jorda i 1968.

Han er namnsett etter Ikaros frå gresk mytologi, som flaug for nære sola. Asteroiden blei oppdaga i 1949 av Walter Baade.

1566 Icarus i historier 

 Icarus er staden i novella Summertime on Icarus (eller 'Icarus Ascending') av Arthur C. Clarke, der ein astronaut er stranda på asteroiden mens han nærmar seg perihel.
 Icarus er med i novella The Memory of Whiteness av Kim Stanley Robinson. Her er asteroiden busett av ein religiøs kult som ærer den nære passeringa av sola.
 Ein asteroide namnsett Icarus har ein hovudrolle i den klassiske science fiction-romanen In the Ocean of Night av Gregory Benford.

Icarus
Icarus
S-type-asteroidar
Oppdagingar av Walter Baade
Marskryssande-asteroidar
Venuskryssande-asteroidar
Merkurkryssande-asteroidar
Himmellekamar oppdaga i 1949
2063 Bacchus

Den Apollo-, Venus- og Mars-kryssande asteroiden 2063 Bacchus blei oppdaga 24. april 1977 av Charles T. Kowal på Palomarobservatoriet. I mars 1996 blei radarfotografering av asteroiden frå Goldstoneobservatoriet styrt av forskerane Steven Ostro og Lance Benner frå Jet Propulsion-laboratoriet. Optiske observasjonar blei utført av Petr Pravec Marek Wolf og Lenka Sarounová i løpet av mars og april 1996.

Ein meiner at storleiken på asteroiden er omtrent 1,1 · 1,1 · 2,6 km.

Namnet er tatt frå den romeske guden Bacchus.

Bakgrunnsstoff 

 Heimesida til Scott Hudson: 2063 Bacchus 

... | førre asteroide| 2063 Bacchus| neste asteroide| ...

Bacchus
Bacchus
3200 Phaethon

3200 Phaethon er ein Apollo-, Merkur-, Venus- og Mars-kryssande asteroide med uvanlege data, og kan vera ein utdøydd komet.

Simon Green og John K. Davies oppdaga 3200 Phaethon (1983 TB) nær dei søkte gjennom IRAS-data for objekt med rørsle, i bilde frå 11. oktober 1983. Asteroiden blei annonsert 14. oktober i IAEC 3878 saman med optisk bekrefting av Charles T. Kowal, som rapporterte at han var asteroidisk i utsjånad. IAEC 3881 publiserte au snart observasjonane til Fred Whipple. Dei var at «baneelementa til 1983 TB vist på IAEC 3879 er så og seie like snittbaneelementa til 19 geminidar (meteorar) fotografert med spesialkamera for meteorar: super-Schmidt meteor camera». Phaethon viste seg difor å vera den lenge etterlyste kjelda til meteorstormen geminidane.

Den mest bemerkelsesverdige eigenskapen til Phateone er at han kjem nærare sola enn nokon annan nummerert asteroide, perihel er berre på 0,140 AE —som er 58 % av baneradiusen til planeten Merkur. Overflatetemperaturen ved perihel kan nå ~1025 K. Difor har han blitt namnsett etter den greske myten om Faeton, son av solguden Helios.

Utsjånaden til Phaethon (bane, storleik, reflektans og samband til ein årleg meteorstorm) kan samanliknast med ein komet, bortsett frå at Phaethon aldri har blitt sett med koma, gass- eller støvhale. Difor er han klassifisert som ein apolloasteroide men er sett på som ein inaktiv eller utdøydd kometkjerne.

Phaethon er klassifisert som ein B-typeasteroide fordi han er samansett av mørkt materiale; dette au passar bra med komethypotesen. Han måler 5,10 km i diameter.

Phaethon vil passere relativt nære jorda 14. desember 2093, med minsteavstand på 0,0194 AE (2,9 mill. km).

... | førre asteroide| 3200 Phatheon| neste asteroide| ...

Phaethon
Phaethon
2002 AA29

Asteroide 2002 AA29 (au skrive 2002 AA29) er ein nærjordsasteroide oppdaga i januar 2002 av LINEAR. Asteroiden fylgjer ein «hesteskoforma» bane som gjer at han kjem nær jorda kvart 95. år som han fylgjer jordbanen rundt sola og vil, i nesten 600 år, sjå ut til å gå i bane rundt planeten. Han måler 60 meter på tvers.

8. januar 2003 var asteroiden omtrent 5,9 mill. km unna jorda, det næraste på dei neste hundre åra.

Richard Gott og Edward Belbruno frå Princetonuniversitet har spekulert på om 2002 AA29 kan ha blitt danna saman med jorda og Theia. Dette er den teoretiske planeten som i fylgje den foreslåtte kjempenedslagsteorien kolliderte med jorda tidleg i historia til solsystemet.

Banen til asteroiden gjer det relativt lett å bringe tilbake steinprøver til jorda for analyse.

Bakgrunnsstoff 
 MPEC 2003-A17 (engelsk)
 Den koorbitale asteroiden til jorda: 2002 AA29 (engelsk)

2002 AA29
2004 FH

2004 FH er ein nærjordsasteroide som blei oppdaga 15. mars 2004 av det NASA-finansierte prosjektet LINEAR. Objektet er omtrent 30 meter i diameter og passerte berre 43 000 km frå overflata til jorda 18. mars 2004 22.08 UTC; den næraste passeringa av jorda kjend på det tidspunktet (sjå diagrammet lenger ned). Til samanlikning går geostasjonære satellittar i bane rundt jorda på 35 790 km.

2004 FH er ein Aten-asteroide, men somme meiner at han bør kallast ein meteoroide, sidan han er mindre enn 50 meter i diameter. Hadde objektet treffi jorda ville det sannsynlegvis ha detonert høgt opp i atmosfæren til jorda. Det kunne ha laga eit smell på hundrevis av kilotonn av TNT men ikkje hatt noko effekt på bakken. Sjølv om han er ein liten asteroide (omtrent 30 m) er han stadig den tredje største asteroiden ein veit om som har passert jorda nærare enn månen.

Asteroiden vil ikkje passere nære igjen før i 2044 da han vil vera 1,4 mill. km unna. 2004 FH er au spesiell ved at han har den lågaste banehellinga av alle dei kjende nærjordsasteroidane.

Referansar 
 Chesley, Steven R; Chodas, Paul W. Recently discovered near-earth asteroid makes record-breaking approach to earth . Pasadena, California (USA): NASA Near jorda Object Program Office. 17. mars 2004,

Sjå au 
 Objekt nær jorda
 Viktige asteroidar

Bakgrunnsstoff 
 MPEC 2004-F24 (engelsk)
 Bilde av 2004 FH (engelsk)
 Offisielt presseklipp frå NASA  (engelsk)
 Asteroide scare prompts NASA to formalize response (av Robert Roy Britt) (engelsk)
 Minor Planet Center: Dei næraste passerinane småplanetar har gjort av jorda (engelsk)

Aten-asteroidar
2004 FH
2004 JG6

2004 JG6 (au skrive 2004 JG6) er ein uvanleg asteroide.

Han er den andre kjente apoheleasteroiden, som tyder at heile banen ligg innanfor den til jorda. Meir spesielt er det at omløpsperioden i banen er mindre enn den til Venus eller nokon annan kjend asteroide, som gjer han til det nest næraste lekamen til sola (berre slått av Merkur). 2004 JG6 har ein eksentrisk bane som både kryssar banen til Merkur og til Venus. Den har au den minste aphelen til nokon kjend asteroide.

Han blei oppdaga av Brian A. Skiff i LONEOS-prosjektet.

Bakgrunnsstoff 
Frå www.lowell.edu  (engelsk)

Aten-asteroidar
Apoheleasteroidar
Asteroidar
Kronisk astmatisk bronkitt

Kronisk astmatisk bronkitt er ein variant av kronisk obstruktiv lungesjukdom (KOLS) der astma med kronisk bronkitt er hovudfaktor. Sjukdommen skil seg ut frå andre variantar av KOLS først og fremst ved større grad av reversibilitet og betre langtidsprognose. Grensene mellom astma, kronisk astmatisk bronkitt og øvrig KOLS er flytande.

Astma
Kronisk obstruktiv lungesjukdom
Pulmonologi
Sjukdommar i andedragssystemet
Henrik Straumsheim

Henrik Straumsheim () var ein norsk diktar. Han vart fødd i Sykkylven, og budde seinare i Ørsta, der han var lærar og styrar ved Møre Folkehøgskule. I Sykkylven har diktet «Heimbygda» («Eg veit ei bygd») med melodi av Bjarne Eidsvig status som «sykkylvssongen». Diktet «Ut mot havet» er tonesett av Edvard Fliflet Bræin.

Han fekk Kongens fortenestmedalje i gull i 1960.

Verk 
 1917 - Stølshelg: gaman i to vendingar
 1922 - Helgarkvede
 1931 - Fjordlandet, dikt
 1963 - Morgonlandet, dikt
 1981 - Ro stilt langsmed landet : utvalde dikt

Kjelder 
Kongehuset.no, arkiv over tildelingar av ordnar og medaljer

Straumsheim, Henrik
Straumsheim, Henrik
Straumsheim, Henrik
Kongens fortenestmedalje i gull
Trønderar

Trønderar (norrønt fleirtal þrǿndir eller þrǿndr) er nemninga på folk som kjem frå landsdelen Trøndelag. Talemålet deira er trøndsk.

Kjelder

 
Nordmenn
Taleorgan

Taleorgana er dei organa i kroppen me bruker til å snakka: Stemmeband, tunge, lepper, tenner, ganesegl, drøvel, og sider og holrom i munn og nase. 

Lingvistikk
Stava

Å stava er å setja saman skriftteikn i rekkefølgje slik at dei dannar ord. Ulike skriftpråk kan ha ein fastsett stavemåte for alle ord, eller godta meir individuelle former.
Ordet staving er avleia frå runeskrifta, der kvar rune hadde ein «stav».

Fleire stader arrangerer ein stavekonkurransar der det er om å gjera å stava høgt eit ord så raskt som mogleg utan å gjera feil. I USA blir ein slik konkurranse kalla ei spelling bee, og ein kappast både på lågt og høgt nivå.

Bakgrunnsstoff 

Skrift
Per Kristian Sebak

Per Kristian Sebak () er ein norsk forfattar frå Bergen, og universitetsstipendiat ved Universitetet i Bergen. Sebak har studert migrasjon, jødisk historie og sjøfartshistorie. Om sjøfartshistorie har han til no skrive bøker om skipa DS «Norge» og RMS «Titanic», som begge forliste tidleg på 1900-talet.

Utgjevingar 
(Utval)
 Titanic – 31 norske skjebner, Genesis Forlag, Oslo 1998 (omsett til engelsk)
 Katastrofeskipet Norge – den glemte ulykken, Genesis forlag, Oslo 2001 (omsett til engelsk)
 Vi blir neppe nogensinne mange her - jøder i Bergen 1851-1945 Vigmostad & Bjørke forlag, 2008

Kjelder 

 Bilete, profil og kort CV på UiB sine sider.
 VG, 26.06.04: Den glemte tragedien. Intervju med Sebak om DS Norge.
 Sebak sine bøker på Bokkilden.no
 Heimeside om Titanic-forliset, med litt informasjon om Sebak.

Norske forfattarar
Folk frå Bergen
Norske sakprosaforfattarar
Romsonden Huygens

Huygens var ein romsonde utvikla av Den europeiske romfartsorganisasjonen (ESA) og namnsett etter den nederlandske astronomen Christiaan Huygens som levde på 1600-talet. Landinga til sonden på saturnmånen Titan var ein del av Cassini-Huygens-prosjektet. Romfartøyet Cassini-Huygens blei skoti opp frå jorda 15. oktober 1997. Huygens blei skilt frå morfartøyet Cassini 25. desember 2004, og landa i området Xanadu Regio på Titan 14. januar 2005. Han landa i ei gjørmeblanding av metan og titansk jord. I utviklinga av sonden var det au tatt høgde for at han kunne lande i ein sjø. Sonden sendte data i ca. 90 minutt etter landinga.
Huygens tok bilete, lydopptak og andre vitskaplege målingar frå Titan.

Huygens
Huygens
ESA-sondar

it:Missione spaziale Cassini-Huygens#Huygens
Olje

Olje (latin oleum, oliven) er ei samnemning på ulike væsker som normalt ikkje er løyseleg i vatn. Oljer er komplekse, organiske sambindingar av ulike slag. Dei har karakter av å vere viskøse, feite eller smørjande, og kan ordnast i tre hovudgrupper: 
 eteriske oljer, 
 blanda hydrokarbon i form av petroleum, og 
 feite oljer som anten er animalske eller vegetabilske.

Bruksområde 

Olje har vore kjend frå oldtida som smøremiddel og som brenselkjelde til lys. Olje er til dømes nemnd i Andre mosebok kapittel 35 «Gåver til heilagdomen», «olje til ljosestaken». Olivenolje var den tidlegaste vegetabilske olja nytta i vidt omfang kring Middelhavet.

Utanom petroleum og olivenolje har kvalolje hatt ei stor kommersiell verdi, kvalolje har vore nytta ut i ca. 800 år. Seint på 1700-talet tok ein i bruk kvalolje til lys i Noreg. 

Seinare har kvalolje vorte nytta til margarin, såpe og måling. Også sildolje og linolje er brukt i målingsindustri.

Både animalske og vegetabilske oljer er nytta i matlaging.

Kjelder 

 
Mat
Kolsyre

Kolsyre eller karbonsyre er ei uorganisk syre (H2CO3) som vert danna når karbondioksid (CO2) løysest i vatn (H2O). Ho er ikkje kjend i fri tilstand, men berre i vatnløysing og som salt.

Mineralsyrer
Karbonat
Karbonoksosyrer
Frigjeringsdagen

Frigjeringsdagen er i Noreg dagen da dei tyske militære styrkane her i landet kapitulerte etter den nazi-tyske okkupasjonen, 8. mai 1945. Det stod tre hundre tusen tyske soldatar på norsk jord, og dersom dei hadde måtta bli nedkjempa militært, kunne det vorte ei blodig sak. Fredsutbrotet blei likevel heilt fredeleg, ettersom soldatane kapitulerte på ordre frå den nye tyske presidenten, Karl Dönitz.

8. mai er også rekna som frigjeringsdagen eller fredsdagen i Sentral-Europa, mens ein i det tidlegare Sovjetunionen feirar sigeren over Hitler-Tyskland i den andre verdskrigen 9. mai.

Internasjonale dagar
Andre verdskrigen
Mai
Hendingar i 1945
Rogn

Rogn (Sorbus aucuparia) eller raun er eit lauvtre i planteslekta Sorbus og sorterer under rosefamilien. Namnet rogn kjem frå norrønt «reynir» som har samanheng med ordet raud.

Skildring

Vekstform 
Rogn veks som pionertre og i skogbryn over heile Europa, bortsett frå i Middelhavslanda og i Alpane. Treet finst i heile Noreg og opp til 1500 moh. i sør. Det veks i alle jordtypar, frå våt og sur jord til næringsfattig sandjord. Rogna er lyskrevjande, men toler vind. Rognetre kan bli opptil hundre år gamle.

Treet kan bli opp til 10 meter høgt, avhengig av klima. Langs kysten og i fjellet kan rogn også vere i buskeform. Unge tre er slanke og kjegleforma, men etter som tida går blir dei meir avrunda og buskete. Dette er fordi treet ofte manglar eigentlege toppskot.

Borken er brun og glatt. På eldre tre kan han sprekke opp.

Blad 
Blada er taggete og smale og sit parvis saman. Treet feller dei om hausten.

Blomar og bær 

Rogna har talrike kvite blomar i ein halvskjerm som blir til små, epleaktige bær. Blomane trekkjer til seg fluger og har difor ei sterk, stram lukt som likevel ikkje rekk langt frå treet, slik god lukt frå til dømes syrin eller kaprifolium gjer.

Når bæra blir mogne på haustsida, får dei ei raudoransje farge. Skalet er mjukt og tynt. Dei er sure, men fuglar, særleg trost og sidensvans, likar smaken, og sørgjer for at dei blir spreidde. Nye rognetre kan veksa så godt som overalt: På tak, murar, i bergveggar, og i kronene eller stubbane av gamle tre.

Rogn i kulturen

Rognetru 

Rogna skal ha sterke magiske krefter, og er blitt brukt som tuntre i både Skottland og Finland for å verna mot alt vondt. I norrøn tid var treet vigd guden Tor, og det opptrer i fleire segner.

I Noreg knyter det seg særleg magiske førestillingar til flogrogn, det vil seia rogn som har spira og slege rot oppe i andre tre. Ski laga av slik rogn skulle gå mest av seg sjølv, økseskaft av flogrogn gav vern mot sjølvhogg, og rogn brukt i ymse reiskapar skulle gje vern mot trolldom og vonde makter.

Bruk 

Rogn blir nytta i treforedlingsindustrien og som fyringsved. Rogneveden er hard og seig, og eignar seg godt som dreieemne og som skaft til ulike verktøy. Tidlegare vart rogn òg brukt til å lage ski og på grunn av styrken har det og vore vanleg med rogn til sleggeskaft. 

Borken kan brukast til garving og har òg vore brukt som dyrefôr. 

Bæra er sure, men kan nyttast i til dømes rognebærgelé. Frysing av bæra gjer dei mindre sure, men senker òg innhaldet av pektin slik at dei blir mindre eigna til gelélaging. Rognebær skal òg vera ein viktig ingrediens i brennevinet Gammel Dansk.

Tidlegare blei rognebær brukt som urindrivande middel, mot nyrestein og mot skjørbuk. 

Ville dyr som elg et gjerne bork, tynne kvistar og blad av rogn.

Kommuneblom 
Rogn er kommuneblomen til Skaun kommune.

På Jæren 

Fram til 1800-talet, då ein byrja med skogplanting, var rogna det einaste treslaget på Jæren.

References

Bakgrunnsstoff 

Rosefamilien
Tre
Lauvtre
Hegg

Hegg (Prunus padus) er eit lauvtre som veks over heile Noreg. Prunus er eit gammalt namn på plommetre, padus var namnet på ein busk i det gamle Hellas. Treet er vanleg i Europa og store delar av Asia. Hegg kan bli opp til 18 meter høg, har mørk stamme, langsmale og dropeforma mørkegrøne blad og kvite blomar som seinare blir til bær. Det er ofte fleire stammar som til saman dannar eit tre. Bæra blir svarte når dei er mogne, og har bitter smak. Blomane sit fleire i lag på ein 10–15 cm lang stilk. Dei er kvite og har ei aromatisk duft.

Heile treet blomstrar kraftig om våren etter lauvsprett (mai og juni). Seinare blir blomstrane til svarte bær som er store som erter med ein stein i midten. I juli-august er bæra mogne og dei har ein bitter smak. Treet formeirar seg ved hjelp av fuglar som spreier bæra. Hegg kan dessutan formeira seg både ved rot- og stubbeskot.

Veksestad 

Treet veks nær elver, bekkar og vatn. Det trivst i fuktig, næringsrik og basisk gjørme- og leirjord. Hegg veks helst i område med halvskugge. I Sør-Noreg kan det følgja elvedalar opp til 1200 meters høgd.

Bruk 

 Hegg vert nytta som prydbusk i hagar. 
 Bæra kan brukast til gelé, saft, vin og likør.
 Treet er brukbart som ved.
 Treverket er sterkt, seigt og fint til dreiearbeide. Hegg er nytta til skaft, sløydemne, smørbuttar og rivetindar. Dei seige stubbeskota blir nytta til tønneband.
 Hegg blir òg nytta som element i møblar og musikkinstrument.

Tru og folketru om hegg 
 Hegg vart nytta som spådomstre. Mange blomster ville gi mykje skogsbær. Dersom rogna blomstra like etter heggen, vart kornet tidleg mogent.
 Når heggen blomstrar, er det varmt nok i jorda til å ta til med såinga, og ein kan begynne å fiske etter nokre fiskeslag. 
 Heggekvistar skulle kunne beskytte mot hekser, tjuvar og torevêr.
 Heggebarken vart nytta som medisin mot gikt, hevingar, brannsår og sår som ikkje ville gro. Avkoket kunne òg nyttast mot skabb.

Sjukdommar 

Lokkrustsopp kan finnast på hegg. Dette er ein soppart som er vertvekslande mellom hegg og gran, og gran smittast alltid av infisert hegg.

Heggspinnmøll (Yponomeuta evonymella) et i somme år opp alle blada på heggen og etterlet tre som spøkelse dekte av spinn.

Bakgrunnsstoff

Tre
Lauvtre
Hageplantar
Kirsebærslekta
Det karibiske havet

Det karibiske havet eller Karibhavet er havet mellom Sør-Amerika, Mellom-Amerika og Antillane. Det 2 754 000 km² store havet ligg sørom Mexicobukta og grensar til Atlanterhavet i aust. Det djupaste punktet er Cayman-renna mellom Cuba og Jamaica, 7 500 m under yta. Heile området, spesielt dei mange øyane, er kjent som Karibia.

Havet ligg nær ekvator, og er prega av eit tropisk klima. Det oppstår årleg syklonar over det, somme tider svært øydeleggjande.

Det karibiske havet var reiseruta for trekanthandelen som fann stad under kolonitida. På den tida var det òg kjend for mange kaperar og sjørøvarar, som plyndra handelsskipa.

 
Karibiske havet, Det
Dei svarte hestane

Dei svarte hestane er ein roman skriven av Tarjei Vesaas som kom ut i 1928. Han blei filmatisert i 1951.

Boka blei skriven vinteren 1927-28 medan Vesaas heldt til i München. Ho handlar om den lidenskapeleg hesteinteresserte Ambros Førnes, det vanskelege familielivet hans, og fire travhestar.

Tarjei Vesaas
Norske romanar
Bøker frå 1928
Troll-elgen

Sjå òg filmen Troll-elgen

Troll-elgen er namnet på ein roman frå 1921 av Mikkjel Fønhus. Delvis basert på denne romanen finst òg filmen Troll-elgen frå 1927] Troll-elgen var den fyrste romanen til Fønhus.

Handling 
Den morlause elgkalven blir av bygdefolket kalla Rauten fordi han rautar som eit krøtter i haustkveldane. Etterkvart bygger det seg opp myter kring denne elgen som ikkje set vanlege elgfar, som bly ikkje bit på og som folk sjeldan kan få auge på. Jegerar flest vil ikkje jage Rauten, som dei ser på som eit andeleg vesen. Men éin jeger, Gaupa, gir seg ikkje og gjer det til si livsgjerning å få ram på «Trollelgen».

Bakgrunnsstoff 
 Trollelgen digitalisert hjå Nasjonalbiblioteket

Norske romanar
Mikkjel Fønhus
Bøker frå 1921
Vinter-OL 1952

Vinter-OL 1952 vart arrangert i Oslo i Noreg i tidsrommet 15. februar—25. februar. Skøyteløparen Hjalmar Andersen («Hjallis») vart den store forgrunnsfiguren i leikane, han vann på Bislett gullmedaljane på tre distansar.

Noreg vart beste nasjon med sju gullmedaljar. Dei kom ved:

 Hjalmar Andersen (1500 meter, 5000 meter og 10 000 meter skøyter)
 Arnfinn Bergmann (spesielt hopprenn)
 Hallgeir Brenden (15 km langrenn)
 Stein Eriksen (storslalåm)
 Simon Slåttvik (kombinert)

Norsk flaggberar under opningsseremonien var Hjalmar Andersen, som deltok på skeiseløp.

Idrettsgreiner

Medaljeoversyn 

Idrettstilskipingar i Oslo
 
1900-talet i Oslo
1952 i Noreg