alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
NorgesEnergi

NorgesEnergi AS er ein norsk straumleverandør som vart skipa i 1999. Dei leverar straum til kundar over heile Noreg, og er ein del av Hafslund Marked AS. NorgesEnergi held til i Kristiansand og har ca 150 medarbeidarar.

Visjon og forretningskonsept
NorgesEnergi har som visjon å bli den mest føretrekte og best likte straumleverandøren i landet. Kjernen i forretningskonseptet er å levere billig straum, kutte kundanes straumutgifter og gje god kundeservice.

Kundetilfredsheit
NorgesEnergi vart av Norsk Kundebarometer kåra til den straumleverandøren med mest fornøgde kundar i årene 2003, 2004, 2005, 2006, 2007, 2008 og 2009.

I 2008 vart NorgesEnergi bransjevinner for bransjen Energi i Best i Test – Kundeserviceprisen 2008.

Samarbeidspartnarar
NorgesEnergi er i dag samarbeidspartnar for ei rekke større nasjonale organisasjonar og interessegrupper, mellom andre Huseiernes Landsforbund, Norsk Familieøkonomi, mfl. Desse anbefaler NorgesEnergi som straumleverandør for sine medlemmar.

Bakgrunnsstoff
 Nettstad

Norske kraftselskap
Hafslund Marked AS
Næringsliv i Kristiansand
Skipingar i 1999
Gassutlading

Gassutlading er ei elektrisk utlading gjennom ein gass. Dette skjer når det er elektrisk ladde partiklar i gassen og dei vert sett i rørsle av feltet mellom to elektrodar.

Kjelder
gassutladning. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/gassutladning

Elektrisk nedbryting
Plasmafysikk
Johann Josef Imseng

Johann Josef Imseng () var ein austerriksk prest og fjellklatrar frå Saas-Fee i kantonen Valais i Sveits. Han døydde i grannebygda Saas-Almagell.

Imseng var ein pioner og ein pådriver for den nye turismen. Han hyste turistar i prestegarden, leia fjellturar og pressa på for bygging av hotell. I 1849 skal Imseng ha binda på seg «trebrett» og gått med desse frå Saas-Fee til Saas-Grund, den fyrste kjende skituen i området. På seinsommaren 1856 var han med på fyrstebestigningane av Lagginhorn og Allalinhorn. 

Imseng drukna i 1869 i Mattmarksee.

Fyrstebestigingar
 Lagginhorn - 26. august 1856, saman med Franz Andenmatten og Edward Ames
 Allalinhorn - 28. august 1856, saman med Franz Andenmatten og Edward Ames

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Johann Josef Imseng» frå ,  den 9. oktober 2012.  
 

Sveitsiske fjellklatrarar
George Uhlenbeck

George Eugene Uhlenbeck () var ein nederlandsk-amerikansk fysikar. Saman med Samuel Goudsmit sette han i 1925-1926 fram hypotesen om at elektron er partiklar med spinn, og forklarte dermed ei rekkje eigenskapar ved atomspektrum. 

Uhlenbeck tok doktorgrad i Leiden i 1927 og var tilsett ved University of Michigan frå 1927 til 1935. Han var professor i Utrecht i 1935, i Michigan i 1939 og ved Rockefeller University i New York frå 1960 til 1974.

Kjelder

«George Uhlenbeck». I Store norske leksikon.

Nederlandske fysikarar
USA-amerikanske fysikarar
Fysikarar på 1900-talet
Nederlandsk-amerikanarar
National Medal of Science
Wolfprisen i fysikk
Lorentz-medaljen
Folk frå Jakarta
Heinrich Barkhausen

Georg Heinrich Barkhausen () var ein tysk fysikar. Han er kjend for grunnleggjande arbeid over elektronrøyr og elektronikk. Han oppdaga barkhauseneffekten, som dannar noko av grunnlaget for domeneteorien for magnetisering av stoff. 

Frå 1911 var han professor i svakstraumsteknikk i Dresden.

Kjelder

Tyske fysikarar
Fysikarar på 1900-talet
G-faktor i fysikk

G-faktor eller g-verdi er i fysikk ein proporsjonalitetsfaktor for magnetisk dipolmoment og gyromagnetisk forhold til ein partikkel eller kjerne. Han er ein viktig konstant som er knytt til det observerte magnetiske dipolmomentet μ til ein partikkel til det høvande vinkelmoment kvantetal og den høvande fundamentale kvanteeininga til magnetisme, vanlegvis Bohr magneton eller kjernemagneton.

Sjå òg 
gyromagnetisk forhold

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «G-factor (physics)» frå ,  den 9. oktober 2012.  
 

Atomfysikk
Kjernefysikk
Partikkelfysikk
Fysiske konstantar
Glaselektrisitet

Glaselektrisitet eller positiv elektrisitet er ei nemning som vart nytta av franskmannen Charles François de Cisternay du Fay då han i 1733 oppdaga at det finst to slag elektrisitet. Den negative elektrisiteten vart kalla lakkelektrisitet.

Kjelder
glaselektrisitet. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/glasselektrisitet

Elektrisk ladning
Lakkelektrisitet

Lakkelektrisitet eller negativ elektrisitet er ei nemning som vart nytta av franskmannen Charles François de Cisternay du Fay då han i 1733 oppdaga at det finst to slag elektrisitet. Den positive elektrisiteten vart kalla glaselektrisitet.

Kjelder
glaselektrisitet. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/glasselektrisitet

Elektrisk ladning
Gassutladingslampe

Ein glimlampe eller gassutladingslampe, i daglegtale kjend som xenonlys, er eit elektrisk gassutladingsrøyr med kalde elektrodar og liten elektrodeavstand. Det blir dermed ikkje danna ei positiv søyle i røyret. 

Lampen produserer eit mykje kvitare lys enn dei gulaktige lyskjeglene som vert produsert med ordinære halogenlykter.

I likskap med neongass i lysrøyr, former xenongass ein fosforisk plasma. Første bilprodusent som leverte dette til bilar var BMW i 1992. Teknologien har blitt brukt tidlegare til gatelys og store arenaer.

I dag har xenonlys blitt tilgjengelig for nesten alle bilar og på grunn av moderne produksjon og etterspurnad har desse blitt rimelege.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Gassutladningslampe» frå ,  den 9. oktober 2012.  
 

 
Lyskjelder

bg:Газоразрядна лампа
ca:Làmpada de descàrrega
cs:Výbojka
da:Gasudladningsrør
de:Xenonlicht
et:Gaaslahenduslamp
en:Gas-discharge lamp
es:Lámpara de descarga
fr:Lampe à décharge
id:Lampu lucutan gas
it:Lampada a scarica
ml:ഡിസ്ചാര്‍ജ് വിളക്ക്
nl:Gasontladingslamp
ja:ディスチャージヘッドランプ
pl:Lampa wyładowcza
pt:Lâmpada de descarga em gás
ru:Газоразрядная лампа
simple:Gas discharge lamp
sk:Svetelná výbojka
fi:Kaasupurkauslamppu
sv:Gasurladdningslampa
uk:Газорозрядна лампа
Glimutladning

Ei glimutlading er ei sjølvstendig elektrisk utlading mellom kalde elektrodar i ein gass ved lågt trykk. Utladinga føregår kontinuerleg og får gassen til å lyse. Dette blir utnytta i glimlamper til reklamelys, signallamper osv. Eit liknande fenomen, koronautlading, kan opptre ved høgare trykk, til dømes i luft ved atmosfæretrykk, når den elektriske feltstyrken blir stor. 

Gassar som vert nytta er ofte argon eller ein annan edelgass. Ein finn dette i produkt som neonlys og plasmaskjermar.

Kjelder
glimutladning. () I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/glimutladning

Elektrisk nedbryting
Gassutladingslampar
Lyn
Ionkjelder
analytisk kjemi

ja:放電#グロー放電
Glødekatode

Ein glødekatode er ein negativ elektrode som ein får til å gløde, slik at han ved hjelp av ved hjelp av termionisk effekt emitterer elektron  som kan gje straum gjennom vakuum i elektronrøyr (forsterkarrøyr, katodestrålerøyr for oscilloskop, dataskjermar og fjernsyn), røntgenrøyr, elektronmikroskop og mykje meir.

Kjelder
glødekatode. () I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/gl%C3%B8dekatode

Elektrodar
Gassutladingslampar
Vakuumrøyr
Akseleratorfysikk
Glødetråd

Glødetråd er ein metalltråd, ofte forma som ein spole, som blir varma opp ved elektrisk straum til temperaturar frå 800 til 3000 °C. Glødetrådar vert nytta som lyskjelde i glødelampar og som elektronkjelde i elektronrøyr.

Sjå òg
 glødekatode

Kjelder
glødetråd. () I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/gl%C3%B8detr%C3%A5d

Lyskjelder
Elektron
Gneistegap

Eit gneistegap er området mellom to spisse eller avrunda elektriske leiarar, elektrodar, med luft eller annan gass mellom. Når ein legg høg spenning mellom elektrodane, oppstår ein elektrisk gneiste. Den spenninga som er naudsynt for at det skal oppstå ein gneiste, blir kalla overslagsspenninga og avheng av krummingsradiusen til elektrodane, av avstanden mellom dei og av gassen i gneistegapet. Elektrodane i gneistegap blir laga av harde, temperaturhardføre metall som vert lite skadd av gneisteoverslag.

Dei viktigaste bruksområda er i tennpluggar i forbrenningsmotorar og vern mot overspenning i elektriske leidningsnett, til dømes sikring av telefonsentralar mot induserte høgspenning under torevêr.

Kjelder
gnistgap. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/gnistgap

Elektriske bogar
Elektrisk nedbryting
Elektriske brytarar
Gunneffekt

Gunneffekt er eit fenomen som oppstår i høgfrekvente elektriske svingingar i visse typar halvleiarkrystallar når dei vert påtrykt ei konstant elektrisk spenning. Effekten opptrer mellom anna i galliumarsenid, GaAs, som høyrer til gruppa III–V-samband. Frekvensen for svingingane avheng av den påtrykte spenninga og av storleiken til krystalla. Effekten blir brukt i mikrobølgjegeneratorar der ein gunnoscillator kan erstatte eit klystronrøyr. Effekten vart oppdaga av amerikanaren J. B. Gunn i 1963.

Kjelder
gunneffekt. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/gunneffekt

Mikrobølgjeteknologi
Charles Hudson

Charles Hudson () var ein kapellan og fjellklatrar frå Skillington i Lincolnshire i England. Han omkom under fyrstebestiginga av Matterhorn i Sveits.

Hudson var ein av dei fremste klatrarane under den såkalla gullalderen for fjellklatring i Alpane (1854-65). Han var ein svært sterk vandrar, og vert rekna som ein pioner både for klatring utan førar, samt for vinterklatring i Vest-Alpane. Sjølv hadde i 1855 gjort den fyrste førarlause bestiginga av Mont Blanc, og fyrstebestiginga av Mont Blanc du Tacul saman med Edward Stevenson, Christopher og James G. Smith, E. S. Kennedy, Charles Ainslie og G. C. Joad den 8. august 1855. Også på Breithorn kleiv han til topps utan førar; åleine var han nær å bestige Aiguille du Goûter om vinteren, men snudde grunna nysnø på toppartiet.

Hudson var med på fyrstebestiginga av Monte Rosa i 1855, då i lag med fjellførarar. Han var elles med då Mönchjoch vart overstige i sin heilskap i 1858, og han var med på klatre til topps på Mont Blanc langs Goûter-ruta i 1859, saman med E. S. Kennedy og fleire.

Sommaren 1865 steig Hudson til topps på Aiguille Verte, i fylgje med T. S. Kennedy og Michel Croz. Morgonen 14. juli 1865 stod han og Croz klare til å prøve å nå toppen av Matterhorn. I same ærend var Edward Whymper, og denne overtala Hudson til at dei to klatrelaga skulle søke å nå toppen i lag. Slik vart det, og dei sju klatrarane kom til topps, som dei aller fyrste. Straks etter nedstiginga byrja, sklei den unge Robert Hadow ut og drog med seg Croz, og deretter Hudson og Francis Douglas. Tauet rauk, og dei tre som stod øvst berga seg og kom uskadde ned. Liket av Hudson vart attfunne og gravlagd på kyrkjegarden i Zermatt.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Charles Hudson» frå ,  den 9. oktober 2012.  
 

Britiske fjellklatrarar
Matthias Zurbriggen

Matthias Zurbriggen () var ein sveitsisk fjellklatrar, rekna som ein av dei store fjellklatrarane og -førarane på 1800-talet. Han klatra over alt i Alpane, i Sør-Amerika, i Himalaya og på New Zealand. Zurbriggen var med på ei rad oppsiktsvekkande fyrstebestigingar, den best kjende av Aconcagua i 1897, høgste fjelltoppen på dei amerikanske kontinenta.

Liv og gjerning
Matthias Zurbriggen var fødd i Saas-Fee i Sveits. Han forlét heimen då han var 13 år gammal. Dei neste åra reiste han rundt og tok seg arbeid og tenester ulike stader. Under bygginga av Marinelli-Hütte på austsida av Monte Rosa kom hans evner som fjellklivar for ein dag. Sidan var han i lang tid aktiv som fjellførar, til han i 1892 vart oppdaga av Martin Conway.

Eit heilt år utforska Conway og Zurbrigsen brear og fjelltoppar i Karakorum. Dei kleiv til topps på grannefjellet til Baltoro Kangri, og med sine 6 890 meter over havet sette dei ny høgderekord, ingen hadde vore så høgt før.

Zurbriggen Ridge på Aoraki/Mount Cook på New Zealand er oppkalla etter han. Den 14. mars 1895 gjorde Zurbriggen den fyrste oppstiginga langs egga, noko som samstundes var den andre toppturen nokon gong, og den fyrste solo-klatringa. Fyrstebestiginga hadde funne stad 11 veker tidlegare.

14. januar 1897 var Zurbriggen i Argentina. Den dagen steig han til topps på Aconcagua, 6 958 moh. i Andesfjella, nok ein gong gjennomførte han fjellferda åleine. Kort tid etter stod han på toppen av Tupungato, då hadde han fylgje av Steven Vines.

Seinare reiste Zurbriggen i Tian Shan og la i 1902 ut på ein lengre ekspedisjon i
Himalaya. I 1906 var han atter på Monte Rosa, deretter slutta han livet som fjellklatrar.

Siste tiåret levde Zurbriggen eit landstrykarliv i heimlandet. 21. juni 1917 vart han i 
Genève funnen hengd.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Matthias Zurbriggen» frå ,  den 9. oktober 2012.  
 
Denne artikkelen bygger på «Matthias Zurbriggen» frå ,  den 9. oktober 2012.  
 

Sveitsiske fjellklatrarar
Asker rådhus

Asker rådhus, hovudbygningen for den kommunale administrasjonen i Asker kommune, ligg i ein park på eit høgdedrag på Asker, rett sør for og ikkje langt frå hovudbøla på dei tidlegare Asker-gardane. Både kommunen og det tettbygde, småbyliknande område som rådhuset ligg i, har namn etter desse gardane.

Vedtaket om å byggje rådhuset vart gjort av kommunestyret i 1958, og huset vart teke i bruk 27. desember 1963, men ikkje offisielt innvigd før våren 1964. Både før og under bygginga var det strid og diskusjonar om kostnadene, om arkitekturen og om den kunstnariske utsmykkinga, og undervegs vart det til dømes gjort endringar til billegare løysingar i valet av materialet i fasadane på bygningen.

Rådhuset er utforma som ei høgblokk med lågblokker attmed, bygd i mørk betong, som er gjeven ein særleg struktur ved at yttersjiktet på betongen er hogt vekk etter utstøypinga, slik at flatene er ruglete. Fasadane på både på høgblokka og lågblokkene er elles  kjenneteikna av at dei horisontale linene er sterkt framheva ved at store vindauge i lange, vassrette band er dregne attende i høve til ytterveggane. Arkitektfirmaet Lund & Slaatto har teikna bygningen, som i 1964 vart heidra med utmerkinga Betongtavlen for framifrå arkitektur i betong.

Kjelder
 Asker Rådhus i Budstikkas store Asker og Bærum-leksikon
Omtale av tekstilkunsten i Asker rådhus, SOFT galleri // Norske tekstilkunstnere 

Byggverk i Asker
Rådhus i Noreg
Betongtavlen
Byggverk ferdigstilt i 1963
Asker kulturhus

Asker kulturhus er ein kommunal bygning på Asker i Asker kommune med  kino-, teater-, konsert- og forsamlingssalar, møterom, restaurant, ungdomssenter med kafé og rom for ulike kreative aktivitetar, eldresenter, lokale for Asker bibliotek, og i tilknyting til biblioteket dessutan eit lokale som vert nytta av Asker kunstforening til salsutstillingar for biletkunst. Bygningen har òg areal som vert leigd ut til ymse verksemder.

Kulturhuset er i fem høgder, og i tillegg ein kjellar med kinolokale. Fasadane er dominert av store glasflater og av ein berekonstruksjon av stålsøyler. Huset ligg attmed det store bygningskomplekset Trekanten med eit stort kjøpesenter, fleire restaurantar, kafear, kontor og garasjehus, og inngår i og for seg i det same komplekset, men har eigen hovudinngang frå den opne plassen og parken Bakerløkka, der det mellom anna er laga til ein avtrappa pyramide av steinblokker som representerer alle bergartane som finst i Asker kommune.

Kulturhuset vart opna ved årsskiftet 2004/2005, og er etterfylgjaren til Samfunnshuset i Asker, som vart opna våren 1982 med profesjonelle teaterscener, kino og tidsmessig biblioteklokale. Samfunnshuset, som var ein bygning med fasadar av raud teglstein til liks med fleire av dei andre bygningane i området, vart for mesteparten rive ned heilt til grunnmuren då det noverande og mykje større kulturhuset skulle byggjast på den same staden og på arealet attmed, etter vedtak i kommunestyret i Asker i 2002. Men sjølv etter den gjennomgripande nedrivinga og nybygginga som har gått føre seg, vert likevel alderen på kulturhuset som kulturinstitusjon rekna frå opninga av Samfunnshuset i 1982, og trettiårsjubileet for Asker kulturhuset markert hausten 2012.

Asker kulturhus gjev rom til eit breitt spekter av ulike tilbod til ålmenta, med mellom anna eit allsidig program av føredrag, konsertar og framsyningar innanfor mange ulike sjangrar og for alle aldersgrupper, og ofte med nasjonalt og internasjonalt vidgjetne artistar. Huset har òg utstyr for å kunne leige ut lokale til verksemder og organisasjonar for konferansar og liknande.

Bakgrunnsstoff
 Internettsida åt kulturhuset

Byggverk i Asker
Kultur i Asker
Kulturhus
Trekanten i Asker

Trekanten er namnet på eit stort bygningskompleks på Asker i Asker kommune. Her er kjøpesenter, ymse kontor, restaurantar og kafear, og dessutan eit større parkeringshus. Namnet Trekanten skriv seg frå det trekanta, hallande jordet som låg her tidlegare.

Komplekset ligg i skråningane nedanfor Asker rådhus, og er for ein stor del bygd nede i ei grop som vart teke ut i sjølve skråninga, slik at mykje av det ligg under terrengnivået. Så jamvel om komplekset er i fleire høgder, dominerer det ikkje så mykje i høve til omgjevnaden som volumet skulle tilseie.

Asker kulturhus ligg i tilknyting til dette komplekset, men har eigen hovudinngang.

Kommunen kjøpte det trekanta jordet i 1979 av eigaren av garden Østre Asker, og utgravinga av tomta vart sett i gang same året. I 1980 tok sjølve byggjearbeidet til på det som vart det største byggjeprosjektet i Sør-Noreg på denne tida. Komplekset stod ferdig i 1982, og kjøpesenteret vart opna sjuande mai dette året. Seinare har Trekanten vorte utvida i fleire byggjesteg, og eit «Nye Trekanten» stod ferdig i 1997. Nye utvidingar vart gjort 1998-99 og i 2003, slik at Trekanten vart til saman på 18800 rutemeter til utleige til forretningsdrift og liknande, og 8800 rutemeter kontorlokale. I tillegg var det i bygningskomplekset eit parkeringshus med 800 plassar som hadde beinveges tilknyting til kjøpesenteret.

Det var i si tid stor motstand i Asker mot å byggje Trekanten, og jamvel kravd at spørsmålet skulle leggjast fram i ei rådgjevande folkerøysting. Men kravet om folkerøysting vart avvist i kommunestyret med 35 mot 12 røyster.

Litteratur
Per Otto Borgen. 2006. Asker og Bærum leksikon, side 514. Forlaget for by- og bygdehistorie, Drammen. ISBN 82-91649-10-3.

Bakgrunnsstoff
Kjøpesenterets internettside

Byggverk i Asker
Clinton Thomas Dent

Clinton Thomas Dent () var ein engelsk kirurg, forfattar og fjellklatrar.

Dent gjekk i skule og vart utdanna ved Eton College og Trinity College i Cambridge. Han arbeidde som medisinar, mellom anna med undervisning, ved ulike institusjonar i London og i Cambridge.

Ved sidan av Albert Mummery var Dent ein av dei fremste britiske klatrarane som prøvde seg på dei stortoppane i Alpane som ikkje var bestige i den såkalla gullalderen for alpe-klatringa.

Dents fyrstebestigingar i omfattar Lenzspitze i Wallis-Alpane i august 1870, saman med Alexander Burgener og beraren Franz Burgener. Året etter var han fyrstemann til topps på Pizzo d'Andolla ved Saas-Fee-dalen. Den 5. september 1872 kleiv to klatrelag; Dent med føraren Alexander Burgener, samt George Passingham med sine førarar, Ferdinand Imseng og Franz Andenmatten, den aller fyrste oppstiginga til toppen langs søraust-egga til Zinalrothorn. Denne ruta er i dag normalruta på fjellet.

Dent vende seg så mot Aiguille du Dru, ein steil granittind i Mont Blanc-massivet. Etter atten mislukka forsøk, saman med ei rad ulike fjellførarar og kompanjongar, der dei mellom anna nytta stigar, lukkast han nå toppen. Fyrstebstiginga av  Grande Aiguille du Dru fann stad 12. september 1878, i lag med James Hartley og fjellførarane Alexander Burgener og Kaspar Maurer. 

Saman med landsmennene Mummery, Adolphus Moore og Douglas Freshfield var Dent ein klatrepionerane i Kaukasus. Saman med W.F. Donkin gjorde Dent i 1886 fyrstebestiginga av 4 860 moh høge Gestola.

Dent, som var formann for Alpine Club 1886-90, skal i 1885 ha vore den fyrste som ytra at Sagarmatha kunne bestigast.

Notar

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Clinton Thomas Dent» frå ,  den 9. oktober 2012.  
 

Fjellklatrarar
Britiske fjellklatrarar
Engelske kirurgar
Johann Jaun

Johann Jaun, () var ein sveitsisk fjellklatrar og fjellførar frå Unterbäch i kantonen Valais i Sveits. Han var rekna som den mest verdige arvtakaren etter Melchior Anderegg. Jaun døydde i Meiringen i kantonen Bern.

Jaun arbeidde sim treskjerar, før han tok til med fjellføring saman med Melchior Anderegg. Desse to var med i 1868 då Horace Walker som fyrstemann nådde til topps på Grandes Jorasses. Jaun var førar for Thomas Middlemore og Henri Cordier på mange av turane der dei kleiv mange nye og oppsiktsvekkande ruter.

I 1883 var han med Thomas Stuart Kennedy og Johann Fisher då desse gjorde den fyrste utforskinga av Nanda Devi.

Fyrstebestigingar
 Pointe Walker, Grandes Jorasses - 30. juni 1868, sman med Horace Walker, Melchior Anderegg og Julien Grange
 Les Courtes - 4. august 1876, saman med Henri Cordier, Thomas Middlemore, John Maund, Jakob Anderegg og Andreas Maurer
 Les Droites - 7. august 1876, saman Thomas Middlemore, John Maund, Henri Cordier og Andreas Maurer
 Mont Maudit - 12. september 1878, saman med Henry Hoare, William E. Davidson og Johann von Bergen

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Johann Jaun» frå ,  den 9. oktober 2012.  
 

Sveitsiske fjellklatrarar
Gyroradius

Gyroradius er radien til sirkelrørsla til ein ladd partikkel i eit magnetfelt. 

der
 er gyroradien
 er massen til den ladde partikkelen, 
 er snøggleikskomponenten vinkelrett på retninga til magnetfeltet,
 er ladninga til partikkelen og 
 er det konstante magnetfeltet.

(Alle einingar er i SI)

På liknande vis er frekvensen til denne sirkelrørsla kjend som gyrofrekvens eller syklotronfrekvens, og er gjeven i radianar/sekund som:

og i Hz ved:

For elektron er dette 

Mangetfeltet kan til dømes vere jorda sitt. Dette feltet er av storleiksorden 1,4 MHz og spelar ei stor rolle for den reflekterande og absorberande eigenskapen til ionosfæren.

Sjå òg
 Syklotron

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Gyroradius» frå ,  den 10. oktober 2012. 
 oppgav desse kjeldene: 
 
 
 gyrofrekvens. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/gyrofrekvens

Plasmafysikk
Akseleratorfysikk
Gyromagnetisk effekt

Gyromagnetisk effekt er ein effekt som syner samanhengen mellom magnetisering og dreiemoment eller mellom spinn (rørslemoment) og magnetisk moment. Effekten kan påvisast i ferromagnetiske material, sidan ei forandring av magnetiseringsretninga til ein stav kan medføre ei målbar endring i rotasjonstilstanden til staven. Dette vart først vist av Samuel Jackson Barnett i 1914.

Kjelder
gyromagnetisk effekt. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/gyromagnetisk_effekt

Magnetostatikk
Gyromagnetisk forhold

Gyromagnetisk forhold er forholdet mellom det magnetiske momentet for eit atomært system, og spinnet til systemet (rørslemengdmoment). Vanlegvis blir det gyromagnetiske forholdet, :, uttrykt ved 

 
der s er spinnet til partkkelen målt i einingar av h/2p (h er Planck-konstanten), e er den elektriske elementærladninga og m er massen til elektronet eller, om det er ein atomkjerne, massen til protonet. g blir kalla den gyromagnetiske faktoren og er ein karakteristisk konstant for ein partikkel eller eit system av partiklar. For elektron er g lik –2,0023, for proton 5,586 og for nøytron –3,827.

Kjelder
gyromagnetisk tilhøve. () I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/gyromagnetisk_forhold 

Atomfysikk
Kjernemagnetisk resonans

nn:Gyromagnetisk effekt
Halleffekt

Halleffekt er ein effekt som kjem av verknaden til magnetiske krefter på ein elektrisk straum, ein galvanomagnetisk effekt. 

Halleffekten skapar ein spenningsskilnad (hallspenning) over ein elektrisk leiar, på tvers av ein elektrisk straum i leiaren og eit magnetfelt vinkelrett til straumen. Han vart oppdaga av Edwin Hall i 1879.

Hall-koeffisienten er definert som forholdet mellom det induserte elektriske feltet og produktet til straumtettleiken og det magnetiske feltet. Det er ein karakteristikk til stoffet som leiaren er laga av, sidan verdien er avhengig av typen, talet og eigenskapane til ladningsberarane som utgjer straumen.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Hall effect» frå ,  den 10. oktober 2012. 
 oppgav desse kjeldene:

Kondensert fase-fysikk
Elektriske og magnetiske felt i stoff
Faststoffteknikk