alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Marija Basjkirtseva

Marija Basjkirtseva () var ein russisk målar. Kunstverka hennar vert rekna for å høyre til naturalismen. Ho er i dag mest kjend for dagbøkene sine. Dei vart utgjevne i 1887 og oppnådde kultstatus mellom kvinner av hennar eigen generasjon. Bashkirtseff sitt liv har vore filma fleire gonger, mellom anna i Italia med skodespelaren Isa Miranda i hovudrolla.

Liv og gjerning 

Ho vart fødd som Maria Basjkirtseva i Gavrontsij ved Poltava (i dagens Ukraina). Basjkirtseva stamma frå to rike, sørrussiske landadelsfamiliar; Babanin og Basjkirtsev. Kort etter dei hadde sett to born til verda, skilde foreldra seg. Marie voks opp saman med mor si på godset til besteforeldra. Etter opphald i Wien, Baden-Baden, Genève og Paris åra 1870-72 slo mora, besteforeldra og ei tante seg ned i Nice. Der byrja unge Marie å føre dagbok.

Ei liding i strupehovudet forpurra planane hennar om å verte songarinne og skodespelar. Også gifteplanane med ein adelsmann frå Roma stranda. Marie overtala familien sin til å flytte til Paris, der ho ville studere målarkunst. Etter to års utdanning på Academie Julien, som aksepterte kvinnelege studentar og med Tony Robert-Fleury til lærar, slo ho seg saman med målaren Jules Bastien-Lepage som elev og venninne. Saman med mor si pleia ho han til han døydde. Basjkirtseva sjølv døydde av tuberkulose, kort tid etter Bastien-Lepage.

Basjkirtsevas best kjende bilete er I atelieret (1881) og Møtet (1884). Det fyrste viser målarkollegaer og henne sjølv framfor ein mannleg modell på Académie Julian i Paris, det andre syner nokre born i ei gate i ein fattig bydel. Mange av måleria etter Basjkirtseva vart øydelagde under 2. verdskrigen. I dag er verk frå hennar hand å sjå på kunstmuseum i St. Petersburg, Amsterdam, Paris og Nice.

Dagbøkene, som ho hadde ført til få dagar før ho døydde, vart gjevne ut i Frankrike i 1887. Mora hadde då nedkorta og sensurert ein del av dottera sine dagboksnotatar. Snart vart bøkene også publisert på mange språk. Heilt opp til dei seinare åra har nye opplag av dagbøkene kome ut. I si bok Buch der Frauen (1894) omtala Laura Marholm Basjkirtseva si dagbok som husbibel for unge kvinner av hennar tid.

Basjkirtseva døydde og vart gravlagd i Paris, på gravplassen Cimetière de Passy. Over grava vart reist eit stort atelierliknande monument, som i dag er erklært kulturminne.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Marie Bashkirtseff» frå ,  den 25. november 2009.  
 Magnus Ljunggren, Rysk konst och litteratur i förening, Östbulletinen Nr. 1, 2009, årgång 13

Bakgrunnsstoff 

Russiske målarar
Naturalisme
Maal og Minne

Maal og Minne er eit tidsskrift for norsk språk, språkminne- og folkeminnegransking. Tidsskriftet vart gjeve ut av Bymålslaget og kom ut fyrste gongen i 1909. Det kjem med to nummer i årgangen.

Redaksjon 
Maal og Minne vart grunnlagt av Magnus Olsen, som og redigerte tidsskriftet fram til 1950. Seinare redaktørar har vore Trygve Knudsen (1951-67), Ludvig Holm-Olsen (1951-84), Einar Lundeby (1968-95), Bjarne Fidjestøl (1985-93), Odd Einar Haugen (1995-2005) og Kjell Ivar Vannebo (1996-2005). Sidan 2006 har Lars S. Vikør og Jon Gunnar Jørgensen hatt redaktøransvaret.

Maal og Minne tek imot artiklar og anna stoff skrive på norsk, svensk, dansk, engelsk og tysk.

Frå og med 1972 vart Maal og Minne publisert av Det Norske Samlaget, men frå og med 2010 har det vore publisert av Novus forlag.

Bakgrunnsstoff 

 Maal og Minne si heimeside 
 Om Maal og Minne på Allkunne

Norske tidsskrift
Skipingar i 1909
Kaffarar

Sjå også «kafir».
Kaffarar (av arabisk kafir, «vantru») var nemninga som vart brukt om dei svarte innfødde av europeiske kolonistar i det sørlege Afrika. Der var det opphavleg eit nøytralt uttrykk blant dei kvite, som også vart brukt av antropologar og misjonærar i snever forstand om søraustbantuane, det vil seie mellom andre zuluane, xhosaene, swaziane, sothoane og matabelene, og i utvida forstand om andre afrikanske folkegrupper i heile regionen. Det er mogleg at det var portugisarane som hadde snappa opp ordet frå arabarane, som brukte det om ikkje-muslimane i området, men portugisarane oppfatta det som eit ord for den farga folkesetnaden generelt.

Men på 1900-talet byrja den nøytrale bruken å utvikle seg til noko nedsetjande. Særleg i apartheidtida i Sør-Afrika vart ordet eit nedsetjande uttrykk for «neger». I dag er bruken av ordet forboden i Sør-Afrika og Namibia.

Ordet går igjen som eit historisk områdenamn (Kafiristan) for ein del av dei nordlege grensetraktene mellom Pakistan og Afghanistan. Fram til 1890-åra var regionen kjend som Kafiristan («heidninglandet»), fordi folkesetnaden der praktiserte animisme. Regionen vart erobra av emir Abdur Rahman Khan i 1895–1896, og folket vart konvertert med makt til islam. Regionen fekk så namnet Nurestan, som tyder landet til dei opplyste.

På tysk er kaffar også eit nedsetjande uttrykk, men det er då ofte avleidd frå jiddisch, der det tyder bondsk, i nedsetjande meining. Rota til dette ordet er kafr, som tyder småby eller landsby, og som går att til dømes i stadnamnet Kapernaum.

Kjelder 
«Kaffer» på SNL.no, innhenta 25. november 2009.
«Kaffere» på Caplex.no, innhenta 25. november 2009.
«Kaffer» på Wikipedia på bokmål og riksmål, innhenta 25. november 2009.

Rasisme
Etniske konfliktar
Kafir

Sjå også «kaffarar».
Kafir (Arabisk: كافر, kāfir; fleirtal كفّار, kuffār, «vantru») er i islam ei nemning for ein person som avviser Gud (Allah) eller profeten Muhammad (med andre ord alle ikkje-muslimar), eller som gøymer eller fornektar «sanninga».

Vanlege omsetjingar på norsk er «vantru», «fråfallen» og «ateist». I seinare tid har omgrepet vorte sett på som nedlatande, og difor frårår nokre muslimske lærde å bruke det, og føreslår i staden «ikkje-muslim».

Kjelder 
«Kafir» på SNL.no, innhenta 25. november 2009.
«Kafir» på Caplex.no, innhenta 25. november 2009.
«Kafir» på Wikipedia på engelsk, innhenta 25. november 2009.

Referansar 

Islam
Glenja

Glenja er ei lita bygd i Gulen kommune og ligg vest for Eidsfjorden.

Namnet tyder truleg glenne - open plass med gras i skog.

Næraste tettstad er Dalsøyra.

Bygder i Gulen
Tysseelva

Tysseelva ligg ved Tysse i Samnanger, er snautt 3 km lang og går ifrå Frølandsvatnet og ut i Samnangerfjorden ved Tysse.

Eit kraftverk som ligg i fabrikken Safa, nyttar delar av vatnet forbi Tyssefossen, som går ned i fjorden.

Elva har vore ei populær fiskeelv for laks og sjøaure som fekk laksetrapp forbi fossen i år 2000.

Oppom Frølandsvatnet er det to elvar: Frølandselva (Eikedalselva lenger oppe) som er varig verna, og Storelva som er sterkt regulert med fire kraftverk. 
Frølandselva er lakseførande den nedste kilometeren mot Frølandsvatnet. 

Tysseelva, som er ein del av Samnangervassdraget, har eit nedsalgsfelt på kring 233 km² i eit av dei nedbørrikaste områda i landet.

Kjelder 
 Samnanger Jakt og Fiskelag 

Elvar i Vestland
Geografi i Samnanger
Samnangervassdraget

Samanangervassdraget har eit nedbørsområde som omfattar den austlege delen av Samnanger og mindre delar av Vaksdal og Kvam.
I nord grensar Samnangervassdraget mot Bergsdalsvassdraget, i aust grensar det mot Øystesevassdraget og Steinsdalsvassdraget.
I vest grensar det mot fleire mindre vassdrag mellom anna Vaksdalsvassdraget og Aldalselvvassdraget.

Frølandselva (Eikedalselva), som er den eine hovuddelen av Samnangervassdraget, er varig verna mot
kraftutbygging gjennom verneplan III i 1986.
Denne elva har fleire større sideelvar og kjem ned i Frølandsvatnet (27 moh) frå Eikedalsvatnet (384 moh).

Frølandsvatnet renn ut i Tysseelva, som munnar ut i Samnangerfjorden.

Storelva, den andre hovuddelen av vassdraget, er den største av elvane, og har i dag (2010), medrekna sideelvane, seks regulerte vatn. Desse er:

 Øvsta Dukavatnet (823,2 moh - 804,5 moh)
 Nedsta Dukavatnet (799,2 moh – 778,4 moh)
 Svartavatnet (625,9 moh - 580,9 moh)
 Kvitingsvatnet (368,4 moh – 334,1 moh)
 Grønsdalsvatnet ( 189 moh – 188 moh)
 Fiskevatnet (178,3 moh – 172,7 moh)

Uregulerte vatn som også munnar ut i Storelva:
 Kvanndalsvatnet 419 moh
 Søyevatnet 747 moh
 Herfangsvatnet 681 moh
 Flatavatn 720 moh

Nedslagsfeltet totalt er kring 241 km², av dette er kring halvparten utnytta til kraftproduksjon.

Kjelder 
 Miljøstatus Samnangervassdraget
 BKK:Utbygging i Samnangervassdraget

Geografi i Samnanger
Vassdrag i Noreg
Geografi i Kvam
Geografi i Vaksdal
Fylkesveg 242 i Sogn og Fjordane

Sjå òg fylkesveg 242 (fleirtyding).

Fylkesveg 242 i Sogn og Fjordane går mellom Aurlandsvangen og Skjerdal i Aurland kommune. Vegen er 6,3 km lang, og tek av frå Fylkesveg 243 (Snøvegen/Aurlandsvegen) på Aurlandsvangen og går nede ved fjorden nordover til han fyrst går i ei relativt lang brekke oppover lia før han går i nokre hårnålsvingar opp til garden Skjerdal.

Kommunar og knutepunkt

Fv243 Aurlandsvangen
Endepunkt Skjerdal

Bakgrunnsstoff

 242
Vegar i Aurland
Fylkesveg 243 i Sogn og Fjordane

Sjå òg fylkesveg 243 (fleirtyding).

Fylkesveg 243 i Sogn og Fjordane går mellom Aurlandsvangen i Aurland kommune og Lærdalsøyri i Lærdal kommune. Vegen er 48,6 km lang og vert kalla Aurlandsvegen og Snøvegen. Han er Nasjonal turistveg. Vegen vart opna som kommunal veg i 1967, og har vore fylkesveg sidan 1987.

Kommunar og knutepunkt 

   Nyheim ved Aurlandsvangen
 frå Aurlandsvangen til Skjerdal (6,3 km)
 Stegastein
Kvammadal  Vinterstenging
Hornsvatnet  Høgaste punktet på vegen, 1306 moh.
Horndalen  Vinterstenging

 Raubergtunnelen (120 m)
 Havnen ved Lærdalsøyri

Bakgrunnsstoff 

 Vegliste fylkes- og kommunale veger 2008 Sogn og Fjordane på nettstaden til Statens Vegvesen
 Utdrag av boka Aurlandsvegen av Hans H.Tyri på nettstaden til Skald forlag
 Om vegen på nettstaden til Nasjonal turistveg
 

 243
Vegar i Aurland
Vegar i Lærdal
Nasjonale turistvegar
Fylkesveg 244 i Sogn og Fjordane

Sjå òg fylkesveg 244 (fleirtyding).
Fylkesveg 244 i Sogn og Fjordane går mellom Steine bru og Bjelde i Aurland kommune. Vegen er 1,1 km lang.

Kommunar og knutepunkt

 Steine bru
Endepunkt Bjelde

Bakgrunnsstoff

 244
Vegar i Aurland
Fylkesveg 245 i Sogn og Fjordane

Sjå òg fylkesveg 245 (fleirtyding).
Fylkesveg 245 i Sogn og Fjordane (Fv245) går mellom Brekkebrui og Nedre Brekke bru i Flåm i Aurland kommune. Vegen er 821 meter lang og går på vestsida av Flåmselvi og over Nedre Brekke bru. Fylkesvegen gjev samband mellom E 16 og Flåm stasjon.

Kommunar og knutepunkt

 Brekkebrui
Kommunal veg frå Brekkebrui opp Flåmsdalen til Vatnahalsen (16,4 km) 
  (117,5 m)
Endepunkt Vatnahalsen, privat veg Rallarvegen (stengd for biltrafikk) vidare til Myrdal og derfrå til Haugastøl
 Nedre Brekke bru (ca. 30 m)
Endepunkt Nedre Brekke bru

Bakgrunnsstoff

 Vegliste 2008 Fylkes- og kommunale veger Sogn og Fjordane på nettstaden til Statens Vegvesen 
 Sak 02/0007 «Aurland kommune - Opptak av kommuneveg til fylkesveg i Flåm»

 245
Vegar i Aurland
Fretheim bru

Fretheim bru er ei kommunal vegbru i Flåm i Aurland kommune i Sogn og Fjordane. Brua kryssar Flåmselvi ved Fretheim. Ho er ei bogebru i limtre og er 38 meter lang. Fertehim bru vart opna jonsokafta i 2006. Brua er prosjektert med 100 års levetid.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Fretheim bru» frå , den 26. november 2009.

Bakgrunnsstoff 
 DBC bygg: Fretheim bru
 Bilete frå monteringa av brua på nettstaden til Aurland kommune

Samferdsle i Aurland
Bruer i Vestland
Bruer opna i 2006
2006 i Noreg
Sametingsvalet 2009

Sametingsvalet 2009 vart halde 13. september. Valdeltakinga ved årets sametingsval var på 69,3 prosent, noko som er ein nedgang på 3,3 prosentpoeng i høve til 2005. Så mykje som 40 prosent av dei godkjende røystene vart avgjevne på førehand.

Arbeidarpartiet var som ved førre val det største partiet. Norske Samers Riksforbund gjekk attende, også som sist. Den nye vallista Árja fekk 10% av røystene totalt, ein femtedel av røystene i Ávjovári valkrins. Framstegspartiet stilte liste for første gong, og fekk inn tre representantar i Sametinget.

Kjelde 

 ssb.no

Sametingsval
Mérida i Yucatán

Mérida (T'hó' ella Ichkanzihóo på yucatekisk maya) er hovudstaden og den største byen i delstaten Yucatán. Byen ligg den austlege delen av Mexico og har eit folketal på 734 153. Byen er det økonomiske og kulturelle sentrumet i delstaten. Mérida vart grunnlagd av spanske conquistadorar i 1542.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

 www.merida.gob.mx

Byar i Mexico
Yucatán
Fylkesveg 50

Sjå òg Fylkesveg 50 (fleirtyding)

Fylkesveg 50 (Fv50) går mellom Fossheim i Aurland og Hol. Veglengda er 94 km, av dette 42,4 km i Sogn og Fjordane og 51,6 km i Buskerud.

Traséen går i Aurland langs Vassbygdevatnet, opp Låvisberget, gjennom tunnellar til Heimrebø i Aurlandsdalen som den følgjer  til fylkesgrensa ved Geiterygghytta og følgjer så Sudndalen i Hol.

Historikk 
Vegen hadde tidlegare riksvegnummer 288. Vegen vart opna til Flåm i 1987 og vidare til Gudvangen då Gudvangatunnelen opna i 1991. Mellom 1991 og 2000 var riksveg 50 det første og einaste ferjefrie vegsambandet mellom Austlandet og Bergen. I november 2000 opna Lærdalstunnelen til Aurland, og riksveg 50 fekk endepunkt på Fossheim i Aurland.

Før 1962 var riksveg 50 namnet på vegen som i dag er europaveg 6 i Noreg, bortsett frå strekninga mellom Oslo og Svinesund i Østfold (då riksveg 1).

Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, etter at forvaltingsreforma trod i kraft har han status som fylkesveg.

Kommunar og knutepunkt

Fossheim,  til  Havnen i Lærdal
  Vassbygdtunnelen (1058 m)
  frå Steine bru til Bjelde (1,1 km)
  Hagatunnelen (690 m)
  Låvisberget tunnel 4 (410 m) (vendetunnel)
  Kroktunnelen 3 (270 m) (vendetunnel)
  Langetunnelen 2 (1350 m) (vendetunnel)
  Låvisberget tunnel 1 (260 m) (vendetunnel)
  Stondalstunnelen (2246 m)
  Berdalstunnelen (4266 m)
  Nesbøtunnelen (2510 m)
  Botnatunnelen (904 m)
  Vetlebotntunnelen (286 m)
  uvisst (ca. 2900 m) til Nyhellervatnet
  Det høgaste punktet på vegen, Vestredalsvatnet (1160 moh.)

Privat veg (gamleveien) utanom Geiteryggtunnelen → Geiterygghytta, 1240 moh.
  Geiteryggtunnelen (3281 m)
 Hol
  Hagafoss

Bakgrunnsstoff 

 Aksjonsgruppen for vinteropen Rv50 

Primære fylkesvegar
Fylkesvegar i Sogn og Fjordane
Fylkesvegar i Buskerud
Vegar i Aurland
Vegar i Hol
Vasa

Vasa (finsk Vaasa) er ein bykommune i Finland, og administrasjonssenteret i Västra Finlands län. Vasa kommune grensar til kommunane Korsholm og Malax. Vasa er ein tospråkleg kommune med finsk som majoritetsspråk (69,8 %) og svensk som minoritetsspråk (24,8 %). I omlanda til Vasa er det svensk som er majoritetsspråk.

Historie 

Vasa vart grunnlagd i år 1606 av kong Karl IX av Sverige, og fekk namn etter den svenske kongeætta. Vasa vart ein viktig handels- og sjøfartsby på 1800-talet. Den gamle byen Vasa låg opphavleg ved kysten (i noverande Mustasaari kommune) men landhevinga har gjort at denne delen av byen ikkje er tilgjengeleg frå sjøen lenger. 

I 1852 vart byen herja av ein stor bybrann. Etter dette vart han flytt 7 km lenger vest, attmed den nye strandlina, og skifte namn til Nikolaistad (finsk Nikolainkaupunki). Dette namnet hadde byen fram til 1917, sjølv om folk lokalt brukte namnet Vasa i denne tida.
Under den finske borgarkrigen i 1918 var Vasa sete for senatet, sentrum for dei "kvite", og dimed hovudstaden i Finland.
Etter dette fekk Vasa rett til å føre fridomskrossen åt Finland i byvåpenet.

Næringsliv og samferdsel 

Dei fleste arbeidsplassane er innanfor tenesteytande næringar, men det finst òg ein del industri, m.a. motor-, tekstil-, plast- og næringsmiddelindustri attåt produksjon av elektrisk og elektronisk utstyr. Wärtsiläkoncernen har ein mekanisk verkstad i Vasa.

Vasa er eit viktig knutepunkt for samferdsle i den vestlege delen av Finland. Byen har jarnbanestasjon, og lufthamna ligg 9 km sør for sentrum. Vasa har ferjesamband med Sundsvall og Umeå i Sverige.

Kultur 

Vasa har eige universitet, Vasa universitet, og fleire høgskular. Mellom anna har Åbo Akademi og Svenska handelshögskolan i Helsingfors kvar si underavdeling i Vasa.

Muséet Söderfjärdens Meteoria inneheld ei utstilling som viser meteorittnedslaget i området for 520 millionar år sidan. Kvarkens natursenter Terranova er eit informasjonssenter den fyrste og einaste staden i Finland som har kome på verdsarvlista til UNESCO: Kvarkens skärgård. Elles har Vasa eit historisk museum, kunstsamlinga Österbottens museum, opera, finsk- og svenskspråkleg teater, og moroparken Wasalandia.

Venskapsbyar 

 Pärnu, Estland sidan 1956
 Malmö, Sverige sidan 1940
 Umeå, Sverige sidan 1949
 Harstad, Noreg sidan 1949
 Helsingør, Danmark sidan 1949
 Schwerin, Tyskland sidan 1965
 Kiel, Tyskland sidan 1967
 Šumperk, Tsjekkia sidan 1984
 Morogoro, Tanzania sidan 1988

Kjelder 

 Artikkelen er basert på artikkelen om Vasa frå Wikipedia på bokmål, 26. november 2009.
 Artikkelen er òg delvis basert på Store Norske Leksikon om Vaasa.
 Artikkel om Vasa frå Wikipedia på engelsk, 26. november 2009.
 Uppslagsverket Finland om Vasa
 Nettsidene til Vasa - på svensk.

Bakgrunnsstoff
 Nettstaden til Vasa

Byar i Finland
Kommunar i Finland
Kaftan

Kaftan (av farsi خفتان, khaftân) er ein fotsid frakk eller kjortel med vide erme. Kaftan vert brukt som overplagg for menn og er tradisjonelt boren i Tyrkia, Midtausten og Sentral-Asia. 

Kaftanar kan vere heile framme eller utstyrde med opning og knappar. Det er ingen reglar for val av stoff eller fargar, og plagga kan vere rikt dekorerte og også fôra med pelsverk. Plagget har vore vanleg blant tyrkarar, mongolar, tartarar og ortodokse jødar, til dømes i Russland og Polen. Kaftanar av ulike typar har også vorte borne i Syria, Egypt og India. 

Ordet kofte, som på norsk i dag særleg vert brukt om strikkejakker, bunadsfrakkar eller sametrøyer, kan stamme frå ordet kaftan. I Sverige og andre stader har lange prestekjolar med vide erme vorte kalla kaftanar. Nemninga vert også brukt om andre plagg med liknande snitt, til dømes den vietnamesiske kvinnekjolen ao-dai.

Sjå òg
Deeldrakt

Kjelder 

 «Kaftan» på Wikipedia på bokmål og riksmål, innhenta 26. november 2009.

Referansar 

Klede for heile kroppen
Tyrkisk kultur
Klede frå Midtausten
Sentralasiatisk kultur
Lazar Kaganovitsj

Lazar Moisejevitsj Kaganovitsj () var ein sovjetisk politikar. Han fekk tilnamnet «Jern-Lazar». Kaganovitsj var fyrstesekretær i kommunistpartiet i Ukraina frå 1925 til 1928. Han bidrog aktivt i tvangskollektiviseringa av jordbruket, noko som førte til ei hungersnaud der millionar av menneske døydde.

Han støtta Josef Stalin sitt kandidatur til å verte sovjetisk leiar under maktkampen etter at Vladimir Lenin var død. Mellom anna juksa Kaganovitsj i valet av ny generalsekretær under partikongressen i 1934. Kaganovitsj var ein av dei fem mest tiltrudde medarbeidarane til Josef Stalin fram til slutten av utreinskingane mot slutten av 1930-talet, men hadde viktige posisjonar i Politbyrået heilt til Stalin døydde. I 1957 vart han fråteken alle verv i partiet, mistenkt for å drive fraksjonsverksemd, før han i 1961 vart ekskludert som ein hardnakka stalinist. Han døydde like før Sovjetunionen formelt vart oppløyst i 1991.

Merknadar

Kjelder 

 «Lazar Moisejevitsj Kaganovitsj» på SNL.no, innhenta 19. april 2020.
 «Lazar Kaganovitsj» på Caplex.no, innhenta 26. november 2009.
 «Lazar Kaganovitsj» på Wikipedia på bokmål og riksmål, innhenta 26. november 2009.

Bakgrunnsstoff

Sovjetleiarar
Stalinistar
Kakkel

Kakkel (av tysk Kachel) er ei plate av porøs leire som er heildekt med glasur av tinn eller bly på utsida. Materialet er mest brukt som kledning til vegger og til kakkelomnar.

Kjelder 
 «Kakkel» på Caplex.no, innhenta 26. november 2009.

Leire
Tyske låneord
Kakeksi

Kakeksi (av latin cachexia) er ei nemning på ein generelt dårleg helsetilstand som kan arte seg som avmagring, kraftløyse, sterkt nedsett allmenntilstand og liknande. Dette kan vere resultatet av til dømes langvarig svolt / dårleg ernæringstilstand, mage-tarmlidingar og tærande sjukdommar som kreft og tuberkulose.

Kjelder 
«Kakeksi» på SNL.no, innhenta 26. november 2009 (publisert under lisensen CC-BY-SA).
«Kakeksi» på Caplex.no, innhenta 26. november 2009.

Fysiologi
Patologi
Symptom
Sjukdomsteikn
Kambodsjansk

Kambodsjansk er det som gjeld Kambodsja eller kambodsjanarar:
Kambodsja, eit kongedøme i Søraust-Asia.
khmerar, den største folkegruppa i Kambodsja.
språket khmer, det offisielle språket i Kambodsja, som nokre gonger vert kalla kambodsjansk språk.

Kambodsja
Tidsmaskin av DumDum Boys

Tidsmaskin er det niande studioalbumet frå den norske rockegruppa DumDum Boys. Det vart gjeve ut 9. november 2009, og første singelen er «Snø på Mars».

Spor 

Musikkalbum frå 2009
DumDum Boys-album
Solenergi

Solenergi er dei ulike formene for energi ein kan tappe frå sola.

Bakgrunn 
Bakgrunnen for å bruka sola som energikjelde er at jordoverflata mottek kring 1400 W / m2, målt på ein overflate som står normalt på (i ein rett vinkel på) sola. Av den totale energien går omtrent 19 % vekk i absorpsjon i atmosfæren, og skyer reflekterer gjennomsnittleg 35 %. Vanlegvis reknar ein 1020 W per kvadratmeter ved havoverflata. Håpet er å bruka denne «gratis» energien, men det er fleire praktiske problem som plassmangel, oppstartkostnad og verforhold.

Som direkte former for solenergi reknar ein da:
 sollys treffer ei solcelle og genererer energi.
 sollys treffer ei absorberande overflate, solfangar, og varmen blir boren bort av ein krets med væske. I Noreg har Solarnor vore pionerar i dette arbeidet og selskapet har utvikla teknologiar knytte til polymerar og vatn.
 sollys treffer overflata på solsegletet til eit romfartøy, og vert konvertert direkte til kraft som skubbar romfartøyet.
 sollys treffer ein spegel eller ein fiberoptisk kabel, som igjen leier lyset inn i ein bygning.

Mengda solenergi som treffer jordas overflate i løpet av 40 minutt, er større enn all energien verdas befolkning treng i eit år.

Solkraftindustri 
Solenergi kan omdannast til elektrisitet ved hjelp av solceller. Desse kallast også photovoltaiske (PV) celler, etter effekten som omdannar sollys til elektrisitet (den fotovoltaiske effekt). Ei solcelle består av ei tynn skive av nesten 100 % rein silisium, kalla ein wafer. Waferen vert vidarebehandla slik at når han mottar lys, utviklar den elektrisitet. Vanlegvis er ei rekkje solceller kopla saman i eit panel, eit solcellepanel.

Solkraftindustri i Noreg 
Ei norsk bedrift, REC, er verdas største produsent av waferar til solceller og eit leiande, fullt integrert selskap i solkraftindustrien. Dessutan har selskapet førstehandstilgang til superreint silisium som det er mangel på i industrien.
Ei anna norsk bedrift, Elkem Solar i Kristiansand kommune, produserer solcellesilisium med ein fjerdedel av energien som likande anlegg med tradisjonell teknologi brukar.
Det finst også nye produsentar av solcelleteknologi, desse er små og retta mot spesifikke utnyttingar, slik som Solar LED som lagar solcellebasert Skilt belysning som kombinerer LED og solceller utvikla av LED Nordic AS.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Solenergi» frå

Litteratur 
 Harald N. Røstvik: The Sunshine Revolution 1992 ISBN 82-91052-03-4

Sjå også 
 Vindkraft
 Vannkraft
 Atomkraft
 Biokraft
 Kolkraft

Bakgrunnsstoff 
 Norsk Solenergiforening
 AltOmSolvarme - nyheter innanfor solvarme (dansk)

Sola
Energiformer
Industri