alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
New General Catalogue

New General Catalogue, forkorta NGC og fullt New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars, er ein astronomisk katalog som inneheld nærare 7840 ikkje-stellare objekt. Katalogen blei sett saman av J. L. E. Dreyer i 1880-åra og publisert i 1888. Meir enn 5000 objekt er i tillegg lista i dei to påfølgjande indekskatalogane.

Kjelder 

 Denne artikkelen byggjer på artikkelen «New General Catalogue» s. 282 i Philip's Astronomy Encyclopedia, utgjeven i 2002.

Bakgrunnsstoff 

Astronomiske katalogar
Yersinia pestis

Yersinia pestis er ein bakterie i familien enterobakteriar. Han held til i mage, blod- og lymfesystema til vertsdyr. Y. pestis smittar pattedyr og finst særleg hos smågnagarar. Han kan spreie seg til menneske gjennom lopper og gjev pest. Pest har gjeve opphav til store dødstal ved fleire kjente epidemiar i historisk tid (utan medisinsk tilsyn har pest høg letalitet), som til dømes Svartedauden, som tok livet av mellom ein tredel og halvparten av folkesetnaden i Europa. Mellom 1987 og 2001 blei det rapportert 36 876 tilfelle av pest til WHO, av desse døyde 2 847.

Slekta Yersinia er ein Gram-negativ kokkebakterie, og som andre enterobakteriar har den eit gjæringsstoffskifte. Yersinia pestis produserer eit antifagocytisk slim.

Historie 
Y. pestis blei oppdaga i 1894 av den sveitsisk-franske legen og bakteriologen Alexandre Yersin i samband med ein epidemi i Hong Kong.

Behandling 
Y. pestis er særs sensitiv overfor antibiotika, t.d. streptomycin og kloramfenikol.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Yersinia pestis . Virtual Museum of Bacteria.

Bakteriar
Pest
Bakteriesjukdommar
Bakteriar med sekvenserte genom
Friedrich August Rutowski

Friedrich August Rutowski () var ein saksisk generalfeltmarskalk og uekte son av August den sterke og den tyrkiske elskarinna hans Fatima (seinare Maria Anna von Spiegel). Han vart anerkjend av faren i 1724.

Friedrich August vart oppdregen i Paris og ved det sardinske hoffet. 26. mai 1727 gjekk han inn i den saksiske hæren som generalmajor, og kort etter gjekk han i prøyssisk teneste. Frå 1729 var han igjen i saksisk teneste. Han deltok dei neste åra i felttog i Polen og ved Rhinen under den polske arvefølgjekrigen. 1. januar 1736 vart han forfremma til generalløytnant og kommandant for Garde du Corps. I denne stillinga leia han den saksiske kontingenten i krigen mot tyrkarane i Ungarn.

21. april 1738 vart han general for kavaleriet og 9. august 1740 vart han guvernør i Dresden og kommandant for livgrenadergarden. 10. august same år vart han Obristhaus- und Landzeugmeister og 10. januar 1742 følgde utnemninga til sjef for eit dragonregiment.

Under den første schlesiske krigen kommanderte han dei saksiske troppane i Böhmen og deltok i storminga av Praha. I 1745 kommanderte han troppane som var tilbake i Sachsen. 15. desember 1745 kommanderte han dei saksiske troppane under slaget ved Kesselsdorf, der den saksiske armeen leit eit avgjerande nederlag mot Leopold I av Anhalt-Dessau i den den andre schlesiske krigen. 

6. januar 1746 vart han utnemnd til general en Chef og 11. januar 1749 til feltmarskalk. Under fredsåra som følgde, lukkast det han ikkje å få statsministeren, grev Brühl, frå planane om å redusere hæren kraftig. Under sjuårskrigen måtte han overgje den vesle saksiske hæren på berre 18 100 mann til Fredrik den store. Under krigsåra heldt Rutowski seg i Sachsen, og gav etter freden i Hubertusburg den 8. mars 1763 avkall på dei militære titlane sine. 

Han døydde 16. mars 1764 i Pillnitz.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Friedrich August Rutowski» frå , den 6. desember 2008.

Bakgrunnsstoff 

Tysk adel
Huset Wettin
Saksiske feltmarskalkar
Tyskarar i den austerrikske arvefølgjekrigen
NSB type 73

NSB type 73 er eit elektrisk krengetog, bygd av ADtranz i perioden 1997 til 1998. Toget er eit motovognsett bygd over same lest som Flytoget, men er utstyrt med krengemekanisme.

Toget består av fire vogner, ei fyrsteklassevogn (BM73), ei bistrovogn og andreklassevogn (BFR73), ei andreklassevogn (BMU73) og ei barne/familievogn (BFM73). Alle vognene unntatt BFR har drift på to av fire aksler. Toget finst i to utgåver, ein variant for langdistansetog og ein for mellomdistanse (73B) (opphavleg merkenamn: «Agenda»). På avgangar med mange passasjerar blir det ofte køyrt åttevognstog med to sett. Tog 73B har ikkje bistrovogn og ikkje barneavdeling.

Dei opphavlege type 73-toga, marknadsført under namnet «Signatur», blir brukt som ekspresstog på Bergensbanen, Sørlandsbanen og Dovrebanen. Til saman 16 av desse setta er i teneste. Toga blei bygd mellom 1999 og 2001 og blei først sett i teneste på Sørlandsbanen i 1999. Type 73B blir mellom anna brukt på Østfoldbanen og til Gøteborg.

Type 73 leid av barnesjukdomar, den mest alvorlege var konstruksjonssvikt på understellet som førte til akselbrot. Dette førte til at eit tog spora av ved Nelaug stasjon i juni 2000. Toget hadde då låg fart. Akselbrotet førte til at Jernbaneverket innførte fartsavgrensingar for køyring med type 73. Hendinga fekk òg konsekvensar for Flytoget. Maksimalsnøggleiken blei redusert frå 210 til 160 km/t og det blei vidare avgjort at alle akslingane måtte bytast ut. Flytoget fekk godkjent nytt løpeverk i 2003 og kunne igjen køyre i 210 km/t. Innan sommaren 2004 var alle 73 og 73B bygd om med nye akslingar, boggirammer og forsterka krengemekansime, men NSB har trass i dette ikkje auka snøggleiken attende til det toga er konstruert for.

Spesifikasjonar 
 Lengd: Endevognene er 27,9 meter lange, dei to midtre vognene er 26,32 meter lange.
 Masse: Endevognene har ein masse på 52 tonn, dei to midtre vognene 54 tonn.
 Passasjerar: 204 sitteplassar på den opphavlege type 73. 243 sitteplassar på B-serien.
 Maksimal snøggleik: 210 km/t

Kjelder
 Denne artikkelen bygger på «NSB type 73» frå , den 6. desember 2008.

Bakgrunnsstoff 
 Databaseoppføringar på type 73

Togtypar i Noreg
Henryków Lubański

Henryków Lubański (tysk Katholisch Hennersdorf) er ein landsby i Lubań fylke i Nederschlesiske voivodskap sørvest i Polen. 

I landsbyen står det eldste treet i Polen, ein 1260 år gammal barlind. 

Region har tidlegare høyrt til Piast i Polen, Böhmen, Austerrike, Preussen og Tyskland. I 1745 var landsbyen åstad for slaget ved Hennersdorf under den austerrikske arvefølgjekrigen. Regionen vart ein del av Polen i 1945.

Henryków Lubański ligg om lag 7 km nordvest for Lubań og 124 km vest for regionshovudstaden Wrocław. Landsbyen har om lag 850 innbyggjarar.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Henryków Lubański» frå , den 6. desember 2008. 
  oppgav desse kjeldene: 
 «Henryków Lubański» frå Polsk Wikipedia den 16. november 2007
 

Henrykow Lubanski
Skiftelokomotiv

Skiftelokomotiv, rangeringslokomotiv, eller skiftetraktor, er eit lokomotiv som vert nytta for å flytta vogner mellom ulike spor for å setta saman tog på jarnbanestasjonar.

Sjå òg 
 Lokomotiv

Lokomotiv
Kesselsdorf

Kesselsdorf er ein kommune i Sachsen i Tyskland og ein del av byen Wilsdruff. Han ligg nær hovudstaden Dresden.

Landsbyen er kjend for det avgjerande slaget ved Kesseldorf mellom Austerrike og Preussen den 15. desember 1745 under den austerrikske arvefølgjekrigen.

Kjende personar 

 Paul Daniel Longolius (1704-1779), forfattar
 Johann Christian Klengel (1751-1824), målar

Kommunar i Sachsen
Ben Bernanke

Ben Shalom Bernanke () i Augusta i Georgia i USA) er ein amerikansk økonom som var sentralbanksjef i USA frå 2006 til 2014. Han har teke universitetsutdanninga si på Harvard University og doktorgraden på Massachusetts Institute of Technology. Etter dette han har undervist på mellom anna Stanford University og London School of Economics, og vore professor på Princeton University. Han var frå august 2002 til juni 2005 sentralstyremedlem i Federal Reserve, og vart deretter økonomisk rådgivar for Det kvite huset.

24. oktober 2005 nominerte president George W. Bush Bernanke til å etterfølgje Alan Greenspan som sjef for Federal Reserve, sentralbanken i USA. Bernanke vart innsett i stillinga 1. februar 2006 etter at det amerikanske senatet stadfesta nominasjonen til Bush ved ei avstemming 31. januar 2006.

Bakgrunnsstoff 
 BBC-artikkel om nominasjonen

Økonomar frå USA
Federal Reserve
Folk frå Sør-Carolina
Folk frå Georgia
Medlemmar av American Academy of Arts and Sciences
Elevar ved Harvard University
Rune Bjerke

Rune Bjerke () er ein norsk næringslivsleiar og tidlegare arbeidarpartipolitikar.

Bjerke har eksamen i samfunnsøkonomi ved Universitetet i Oslo og ein mastergrad i Public Administration (MPA) frå Harvard University. Han har tidlegare vore finansbyråd i Oslo kommune, rådgjevar i Olje- og energidepartementet, direktør i Scancem og konsernsjef i Hafslund ASA. Han tiltredde som konsernsjef i DnB NOR i 2007.

Han er son av LO-økonom Juul Bjerke og bror til tidlegare miljøvernminister Siri Bjerke. Bjerke er gift med Libe Solberg Rieber-Mohn.

Kjelder 

Norske bedriftsleiarar
Norske sosialøkonomar
Folk tilknytte DNB
Politiske rådgjevarar frå Ap
Byrådar i Oslo
Ap-politikarar i Oslo
Meißen

Meißen eller Meissen (sorbisk Mišno; latinsk Misena, Misnia, Misnensium) er ein by med om lag 30 000 innbyggjarar, 25 km nordvest for Dresden på begge sider av elva Elbe i Sachsen, aust i Tyskland. Meissen er heimstad for Meissenporselen, Albrechtsburg, den gotiske Meissen domkyrkje og Meissen Frauenkirche. Große Kreisstadt er hovudstad i Meißen landkreis.

Historie 
Meissen vert stundom kalla «vogga til Sachsen». Byen voks opp frå den tidleg slavisk busetnaden Misni, og vart grunnlagd som ein tysk by av kong Henrik fuglefangar i 929. I 968 vart bispedømet Meissen grunnlagd, og Meissen vart eit bispesete for ein biskop. Det katolske bispedømet vart undertrykt i 1581 etter at bispedømet aksepterte protestantismen under reformasjonen (1559), men vart gjenopppretta i 1921 med sete først i Bautzen og i dag i Katholische Hofkirche i Dresden. 

Markgrevskapet Meissen vart òg grunnlagd i 968 med byen som hovudstad for markgreven. Han vart ein kjøpstad i 1000 og vart ein del av kongedømet Polen i 1018 under Boleslaw I den modige. Alt i 1032 gjekk han tilbake til keisar Konrad II og i 1089 til Huset Wettin. Byen var i frontlinja for Ostsiedlung, den tyske koloniseringa av dei slaviske landområda aust for Elbe. I 1332 fekk han tyske byrettar. 

Bygginga av domkyrkja i Meissen tok til i 1260 på same åsen som Albrechtsburg ligg. Plassmangel førte til at domkyrkja vart ei av dei minste i Europa. Kyrkja er i dag kjend som eit av dei beste døma på gotisk arkitektur.

Under den andre verdkrigen låg ei avdeling av Flossenbürg konsentrasjonsleir ved Meissen.

Bakgrunnsstoff 

 Municipal website 
 Giga-Catholic
 Meissenporselen
 Turistinformasjon 
 Webkamera

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Meissen» frå , den 7. desember 2008. 
 oppgav desse kjeldene:

Vinområde i Tyskland
Byar i Sachsen
Allis-Gleaner Company Corporation

Allis-Gleaner Company Corporation (AGCO Corporation) er eit føretak som produserer landbruksmaskinar. AGCO vart stifta i 1990, då Klöckner-Humboldt-Deutz la ned den nordamerikasnke dotterselskapet Deutz-Allis og nokre av dei tilsette tok over det og stifta AGCO. Føretaket har sidan kjøpt opp fleire kjente traktor, skurtreskar og andre landbruksmaskinprodusentar.

Merke eigd av AGCO 
 AGCO Tractors: traktorar marknadsførte i Nordamerika
 AGCO-Allis Tractors: traktorar marknadsførte i Søramerika
 AGCO Gleaner: skurtreskarar
 AGCO Sunflower: horver og radreinskarutstyr
 Challenger: gummibeltetraktorar, skurtreskarar, slåttemaskinar
 Farmhand: lastemaskinar
 Fendt: traktorar 
 Glencoe: horver
 Hesston (AGCO Heston og Masset-Ferguson Heston): forhaustarar
 Massey Ferguson: traktorar, skurtreskjarar og andre jordbruksmaskinar 
 Maxion: graveaggregat og gaffeltruckar 
 SisuDiesel: dieselmotorar i storleik 50 - 400 hk
 Spra-Coupe: åkersprøyter
 Tye: horver og såmaskinar
 Valtra: traktorar
 White: såmaskinar
 Willmar: åkersprøyter og anna utstyr

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 AGCO

Traktorprodusentar
Skipingar i 1990
Jordbruksmaskinprodusentar
Eskadron

Eskadron er ei militær underavdeling i kavaleriet. Ein eskadron tilsvaren kompani i infanteriet og batteri i artilleriet. I den norske hæren består ein fullt oppsett eskadron av om lag 150 soldatar fordelt på tre stormtroppar. Ein eskadronsjef har graden rittmeister.

Kavaleri
Militære einingar og formasjonar
Pyrrhossiger

Pyrrhossiger er eit uttrykk for ein særs dyrekjøpt siger, ein siger med store eigne tap. Uttrykket stammar frå Pyrrhos av Epirus, som etter ein siger i slaget mot romarane ved Asculum i år 279 f. Kr., der han tapte mesteparten av hæren og offiserane skal ytra: «Ein slik siger til, og eg er fortapt».

Døme 
 Slaget ved Hydaspes (326 f.Kr.) mellom Gresk Makedonia og Pauravakongedømet i India. Hærføraren Aleksander den store vann, men soldatane hans nekta å kjempa seg vidare i India.
 Slaget ved Asculum i 279 f.Kr. Pyrrhus av Epirus og italienske allierte mot romarane.
 Turko-Tang slaget (681)
 Slaget ved Kosovo (1389) mellom Serbia og Det osmanske riket
 Slaget ved Malplaquet (1709) under Den spanske arvefølgjekrigen
 Det tredje slaget ved Panipat (1761) mellom marathaer og afghanarar
 Slaget ved Bunker Hill (1775) under Den amerikanske frigjeringskrigen
 Slaget ved Guilford Court House (1781) under Den amerikanske frigjeringskrigen
 Slaget ved Isandlwana (1879) under Zulukrigen, mellom Det britiske imperiet og Zulu-kongedømet
 Slaget ved Passchendaele (1917) under Den første verdskrigen
 Slaget ved Kreta (1941) under Den andre verdskrigen
 Slaget ved Santa Cruz-øyane i Salomonøyane (1942) under Den andre verdskrigen.

Sjå òg 
 Bjørneteneste

Bakgrunnsstoff
Frida Skatvik m. fleire; Pyrrhos-seier. Store norske leksikon

Uttrykk
Militær strategi
Siger

fi:Pyrrhos#Pyrrhoksen voitto
Du grøne, glitrande tre

«Du grøne, glitrande tre» (opphavleg «Du grønne, dejlige Træ») er ein julesong tileigna juletreet. Songen har tekst av Johan Krohn (1841–1925) og melodi av Christopher Ernst Friedrich Weyse (1774–1842) eller Edvard Grieg (1843–1907). Songteksten vart omsett til nynorsk av Bernt Th. Anker i 1906.

Teksten vart første gong utgjeven anonymt i 1866 i boka Peters Jul. Han skildrar eit ferdigpynta juletre «med Julelys og med danske Flag» og følgjer opp med korleis stjerna i toppen skal minna om Jesusbarnet.

Den mest kjende melodien, med repetisjonar i refrenget, er skriven av Weyse. Denne melodien vert òg bruka i bryllupssalmen «Det er så yndig å følges ad»

Kjelder

Fotnotar

Bakgrunnsstoff 
 Tekst etter 1866-utgåva i Kaliope
 Faksimile av 1870-utgåva 
 Nynorsk tekst, Aasentunet
 Salmebloggen til Leif Haugen

Julesongar
Danske dikt
NSB type 69

NSB type 69 er dei vanlegaste togsetta som blir brukt på lokalstrekningane Kongsberg-Eidsvoll Spikkestad-Moss, Drammen-Dal, (Drammen) Asker-Lillestrøm, (Skøyen) Oslo S-Gjøvik, Skøyen-Ski, Skøyen-Mysen, Skøyen-Årnes i dag. Det blir òg brukt i lokalstrekningane på Vestlandet. Det blei bygd av Strømmen verkstad. Eit renoveringsprogram blei starta opp på togsetta i 2005, og togsetta blir fortløpande omlakkert til nye NSB-fargar. Type 69 blir brukt som lokaltog i lag med NSB type 72.

Utgåver 
Type 69 kom i seks seriar:
 Type 69A var den originale Type 69, bygd frå 1970 til 1971. Dei har to vogner. Det blei bygd 15 tog av denne typen, og tolv er ennå i bruk.
 Type 69B er den andre serien, bygd i 1974. Dei fleste av dei 17 Type 69B-setta består av to vogner, men to av dei har ei midtvogn i tillegg. Nokre av toga i b-serien blei ombygde slik at dei kunne ta meir last, noko som gjorde dei passande for lengre turar som Bergen–Myrdal, kor passasjerane ofte tar med ski og syklar. B-serien har berre ei dør på kvar sida, i staden for to, noko som gir meir seteplass, men òg tregare av- og påstiging.
 Type 69C blei bygd i 1975. Dei har tre vogner.
 Type 69D blei bygd mellom 1983 og 1990. Dei skil seg frå Type 69C ved å ha ein noko forskjellig utsjånad. 39 av denne typen blei bygd, og 35 var ennå i teneste i 2005.
 Type 69E er ombygde Type 69D-tog, som blir brukt på litt lengre turar. Dei blei tidlegare brukt på Gjøvikbanen og Jærbanen, men blir no brukt på banen mellom Bergen and Voss.
 Type 69G er ei anna utgåve av dei ombygde Type 69D-setta. Dei er utstyrt med restaurasjon og ei meir komfortabel fyrsteklassevogn. Det finst ni stykk av dei. Ombygginga skjedde i Danmark og toga køyrer nå på Gjøvikbanen.

Spesifikasjonar 
 Masse: 53,5 - 64 tonn
 Yting: 1632 hk
 Akselordning: Bo'Bo'
 Maksimal snøggleik: 130 km/t

Bakgrunnsstoff 
 Jernbane.org si side om type69 
 Jernbane.net si side om type69
 Databaseoppføringar på type 69

Kjelder
 Denne artikkelen bygger på «NSB type 69» frå ,  den 7. desember 2008.  
 

Togtypar i Noreg
NSB type 72

NSB type 72 er eit elektrisk motorvognstog beståande av fire vogner. Det blir brukt til lokaltrafikk på Jærbanen og saman med dei eldre NSB type 69 for lokaltrafikk rundt Oslo. Togtypen blei sett i drift i 2002. Alle dei 36 togsetta blei bygde av italienske Ansaldobreda. Samanlikna med type 69 er type 72 utstyrt med større vindauge og elektronisk informasjonssystem. Toga er òg betre tilpassa funksjonshemma og settet har litt betre plass enn sjølv dei største utgåvene av type 69.

Type 72 blir køyrt i togsett med fire vogner. I kvar ende er det vogner med månads-/periodekort. Desse har òg førarhus, noko som gjer at togsetta slepp å snu ved endestasjonar (for eksempel Stavanger Stasjon). Dei to vognene i midten er alltid betjent og har òg toalett (tilpassa funksjonshemma). Kvart togsett har omtrent like mange sitteplassar i kvar køyreretning.

Dei første togsetta blei bestilt i 1999 og blei levert til Drammen hamn i 2002 med lasteskip frå Italia. Dei fire første togsetta kom i drift på Jærbanen i november 2002. 27. mars 2006 blei det foreløpig siste settet levert til NSB.

Spesifikasjonar 
 Lengd: 85,7 m
 Eigenmasse: 161,2 tonn
 Sitteplassar: 310
 Maksimal snøggleik: 160 km/t

Bakgrunnsstoff 
 Jernbane.net si side om type 72 
 Databaseoppføringar på type 72

 Denne artikkelen bygger på «NSB type 72» frå , den 7. desember 2008. 
 

Togtypar i Noreg
Linnorm

Linnorm er eit fabelvesen nytta som allegorisk, grafisk og heraldisk figur. Den liknar på fabelvesenet drake, men har to bein og ikkje fire som draken. De oppheld seg gjerne i dei store skogane eller i vollgraver. Ordet linnorm kjem frå det norrøne linnormr, der forleddet linnr eller linni tydar 'slange'. I meininga 'bøygeleg eller mjuk' kan ordet også ha gjeve namn til treslaget lind.

Linnorm i kulturen 
Ein naturmytisk ballade «Lindormen» (TSB A29) har mange motiv til felles med eventyret om «Lindormen» (AT 433). Sjå også kjempevisa «Ormkampen» (TSB E156).

Linnorm opptrer også i fantasiriket Nangijala i Astrid Lindgren-boka Brødrene Løvehjerte.

Sjøuhyre
Svensk folketru
Dyr i norrøn mytologi
Motorvogn på skjener

Ei motorvogn på  skjener er ei sporvogn (trikk) eller jernbanevogn med eigen motor. Motorvogna skil seg frå eit lokomotiv ved å ha særskild tillaga rom for persontransport og/eller godstransport, medan lokomotivet er utan. Lokomotivet kan såleis ikkje nyttast på anna vis enn til å trekke person- og godsvogner med, medan ei motorvogn gjer nytten utan tilkopla vogn eller vogner. Nyare persontog er vanlegvis bygde som faste motorvognsett med fleire vogner, slik at bruk av lokomotiv i persontog vert stendig meir sjeldsynt.

Motorvogner brukt i Noreg
Elektriske
 NSB type 62
 NSB type 64
 NSB type 65
 NSB type 66
 NSB type 67
 NSB type 68
 NSB type 69
 NSB type 70
 GMB type 71
 NSB type 72
 NSB type 73
Forbrenningsmotorvogner
 NSB type 83
 NSB typane 86 og 91
 NSB type 87
 NSB type 88
 NSB type 89
 NSB type 92
 NSB type 93
 NSB Y1

Av dei elektriske motorvognene blir type 69 og 72 brukt til lokaltog, type 71 for Flytoget, type 70 for mellomdistansetog og type 73 for ekspresstog.

Av dieseltoga blir type 92 og 93  brukt for både lokaltrafikk og langdistansetrafikk på Rørosbanen, Meråkerbanen og Nordlandsbanen. Y1 blir brukt på Bratsbergbanen.

Dei øvrige motorvognene er ikkje lenger i teneste.

Sjå òg
Skjenebuss

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Motorvogn» frå ,  den 7. desember 2008.  

Jarnbane
Motorkøyretøy
ExoMars

ExoMars er eit samarbeidsprosjekt om utforsking av Mars mellom ESA og Roskosmos. Prosjektet har to hovuddelar: banesonden ExoMars Trace Gas Orbiter med den enkle landingsmodulen Schiaparelli, og ExoMars-roveren.

Bakgrunnsstoff 
 Heimesida til prosjektet hjå ESA

Kjelder 

Marssondar
ESA-sondar
Johan Krohn

Johan Jacob Krohn () var ein dansk skolemann og diktar. 

Krohn var son av bilethoggaren F.C. Krohn og Sophie Susanne Købke.
Han vart cand. theol. i 1867.

Johan Krohn skreiv ein del barneforteljingar som kom ut i slutten av 1800-talet og byrjinga av 1900-talet i fleire band med fellestittelen Fortællinger for Børn. Han er likevel best kjend for barneboka Peters Jul, som mellom anna inneheld julesongen «Du grønne, dejlige Træ» (nynorsk «Du grøne, glitrande tre»). Boka kom opphavleg ut anonymt i 1866, men er seinare trykt opp att ei rekkje gonger, nokre med illustrasjonar av broren Pietro Krohn og venen Otto Haslund, og andre illustrerte av ulike kunstnarar som Herluf Jensenius og Mads Stage (2002). Johan Krohn redigerede også barnebla, mellom anna det utbreidde Børnenes Juleroser.

Frå 1880 til 1914 var han leiar av ein privat guteskule i København.

Kjelder 

Delar av denne artikkelen bygger på «Johan Krohn» frå ,  den 21. desember 2018.  
 

Danske diktarar
Løypemaskin

Løypemaskin, tråkkemaskin, eller løypeprepareringsmaskinar er eit beltekøyretøy som vert nytta for å jamna til og pakka saman snøen i skiløyper. Dei vert òg nytta til transport av varer og menneske.

Oppbygging 
Maskinane har breie gummibelte og er utstyrte med frontskjer og ein bakmontert slede med fleire skjer. Maskinane jamnar snøen med frontskjeret og pakkar han saman med belta. Til slutt kjen den bakmonterte sleden som jamnar snøen og laga skispor. Sleden kan òg ha ein fres som grev opp snøen i overflateskiktet. At snøen vart pakka saman gjer at løypene vert meir haldbare.

Løypemaskinar har lågt tyngdepunkt, slik at dei kan nyttast i bratte skråningar. Dei breie belta gjer at maskinane kan ta seg fram i skråningar med opp til 45o stigning. Vekta varierer frå 5 til 12 tonn, så det krevst ein kraftig motor for å ta seg fram i djup snø og bratt lende. Dieselmotorar med effekt frå 120 til 460 hk er vanlege. Hydrostatisk transmisjon er vanleg og maskinane vert styrte ved å endra oljestraumen slik at han vert forskjellig på venstre og høgre side. Ved køyring i nedoverbakke vert motoren nytta som motorbrems. Farten kan regulerast trinnlaust frå null til rundt 20 km/t.

Maskinane kan utstyrast med ymse tilleggsutstyr, som vinsjar, kraner og ymse typar fresar.

Miljøpåverking 
At snøen vert pakka samman under løypene fører til at han tinar seinare om våren og telen vert djupare.

Produsentar 
 Camoplat Industrial (Bombardier)
 Kässbohrer (PistenBully)
 Leitner
 Prinoth
 Ohara Corporation

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Koz's snowgrooming links

Sjå òg 
 Løypepreparering

Ski
Snø
Terrengkøyretøy
Elektriske lokomotivtypar i Noreg

Elektriske lokomotivtypar i Noreg. Per dags dato blir El. 18 brukt av NSB for å trekke passasjertog, medan El. 17 blir brukt på Flåmsbana, samt av NSB som skiftelokomotiv i Lodalen. Godstogselskapet CargoNet disponerer både El. 14 og El. 16, medan selskapet Ofotbanen AS har ei handfull El. 13 i drift. El. 15 går òg i godstog i Noreg til tider, som Hector Rail type 161. 

Dei øvrige lokomotiva på lista er utrangerte, men enkelte lok er tatt vare på til museumsbruk. På Ofotbanen blir svenske lokomotiv av typen Dm3 og IORE brukt for transport av malm frå Kiruna til Narvik. Desse toga blir på norsk side operert av det norske selskapet MTAS. MTAS er dotterselskapet av svenske MTAB, som igjen er 100% eigd av gruveselskapet LKAB. Dette gjer at Dm3 og IORE kan bli sett på som «halvnorske» lokomotiv. Det blir i tillegg køyrt ein del svenske Rc–lokomotiv i person- og godstrafikk mellom Noreg og Sverige.

Elektriske lokomotiv brukt i Noreg 

S.T. = Salvesen & Thams, altså Thamshamnbanen

Sjå òg 

 Dieseldrivne lokomotivtypar i Noreg

Bakgrunnsstoff 
 Jernbane.net – Elektriske lokomotiv ved norske jernbanar 
 Jernbane.org – Elektriske lokomotiv 
 Norsk Jernbaneklubb: Materielldatabasen, elektriske lokomotiv

Togtypar i Noreg