alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Zulu

Zulu, òg kjend som isiZulu, er eit bantuspråk i niger-kongofamilien som vert tala av om lag ni millionar menneske kjende som zuluar. Fleirtalet av dei (over 95 %) bur i Sør-Afrika. Språket er det som blir forstått av flest folk i landet, over halvparten av innbyggjarane (Ethnologue 2005), og blei i 1994 eitt av elleve offisielle sørafrikanske språk. Ein snakkar òg zulu i Malawi, Mosambik og Eswatini.

Grammatikk 

Zulu er eit tonespråk. Zulu er også kjend for å ha klikkelydar. Zulu har ein dental, ein alveolar og ein lateral klikk, dei blir skrive 'c, q, x.

Zulu er eit agglutinerande SVO-språk og høyrer til språkfamilien nguni. I M. Guthrie sitt klassifiserintgssystem høyrer zulu til sone S.

Språkhistorie 

Den kjende historia til språket er knapp, men det finst vitnemål om språket frå 1500-talet. Zuluane kom til dagens Sør-Afrika rundt 1300-talet. Som xhosaene, som hadde innvandra under tidlegare bølgjer av bantuekspansjonen, tok zulu opp mange lyder frå språka til khoisan- og sanfolk. Dette har ført til at både zulu og xhosa har klikk-konsonantar lik desse språka.

Som alle andre sørafrikanske språk var zulu berre eit talespråk fram til europeiske misjonærar kom til området. Den første grammatikken over zulu blei utgjeven i Noreg i 1850 av den norske misjonæren Hans Schreuder. Det første dokumentet skrive på zulu var ei bibelomsetjing frå 1883. I 1901 oppretta John Dube, ein zulu frå Natal, Ohlange Institute, den første innfødde utdanningsinstitusjonen i Sør-Afrika. Han var også forfattaren av Insila kaShaka, den første romanen skriven på zulu.

Utviklinga til skriftspråket vart styrd av Zulu Language Board i KwaZulu-Natal fram til dette blei erstatta av Pan South African Language Board, som tek for seg alle dei offisielle språka i Sør-Afrika.

Lydlære

Vokalar

Konsonantar

Konsonantane markert med trema (to prikkar) er depressor-konsonantar som påverkar tonen til stavinga si.

Klikkelydar

Zulu har tre klikkelydar:

 c: dental (som ein smattar på norsk når noko er gale/synd)
 q: alveolar (som ei flaske som opnar med eit «pop»)
 x: lateral (som ein smattar på hestar)

Språkdøme
Under følgjer ei liste enkle uttrykk som kan brukast om ein vitjar eit zuluspråkleg område.

Kjelder 

Delar av denne artikkelen bygger på «Zulu» frå ,  den 23. september 2013.  
 
Denne artikkelen bygger på «Zulu language» frå ,  den 23. september 2013.

Bakgrunnsstoff 
 https://web.archive.org/web/19970416061941/http://www.lmp.ucla.edu/profiles/profz01.htm
 Teach Yourself Zulu av Arnett Wilkes.

 
Bantuspråk
Språk i Sør-Afrika
Tonespråk
Einskildspråk
Nato-alfabetet

NATO-alfabetet, ofte misvisande omtala som eit fonetisk alfabet, er ein vanleg måte å bokstavere ord på. Det blir brukt innafor NATO, og dermed også det norske militæret. 

Den internasjonale teleunionen (ITU), Den internasjonale organisasjonen for sivil luftfart (ICAO) og andre organisasjonar rår til at det «det fonetiske alfabetet til Nato» vert brukt. Bakgrunnen er at ITU og ICAO har utarbeidt to praktisk tala like bokstaveringsalfabet som seinare er tekne i bruk av m.a. Nato og ei rekkje andre instansar (det finst somme små skilnader mellom tilrådingane, sjå tabellen under.).

Alfabet og uttale

Norske bokstavar

Til norske bokstar kan ein bruka:

Æ: Ægir (Forsvaret: Ærlig) 
Ø: Ørnulf (Forsvaret: Østen) 
Å: Ågot (Forsvaret: Åse) 

I tillegg til dette finst det også eit eige norsk stavingsalfabet.

Kjelder

Alfabet
Radio
-2



Hendingar 
 Julia, einaste barn av keisar Augustus, blei send i eksil for umoralsk opptreden.
 Fraataces blei keisar i Partarriket.

Fødde

Døde 
 Iullus Antonius, son av Markus Antonius og romersk konsul i 10 fvt.
 Fraates IV av Partia, drepen av kona si til fordel for sonen hennar
Ingrid Kristiansen

Ingrid Kristiansen () er ein norsk tidlegare friidrettsutøvar. Ho var i andre halvdel av 1980-åra den fremste langdistanseløparen i verda. Ho vart verdsmeister på 10 000 meter i 1987, og sette fem verdsrekordar på bane i karrieren. I mange år hadde ho òg beste tid på maratondistansen (2.21.06) i verda.

Det er maratonløpar at ho er best kjend, med sigrar i ei rekkje prestisjetunge løp, som i New York, Chicago, Boston og London. 

Kristiansen var òg ein god langrennsløpar. Ho vart europameister i stafett for junior i 1974, og vann åtte NM i stafett.

Meritt i utval 
 EM-gull på 10 000 meter 1986
 VM-gull på 10 000 meter 1987
 EM-bronse i maraton 1992
 5 verdsrekordar i baneløp (5000/10 000 meter)
 Kongepokalen 1984-85
 24 individuelle noregsmeisterskap i friidrett

Ho vart tildelt Morgenbladets Gullmedalje i 1986 og Egebergs Ærespris i 1990.

Personlege bestetider 

Norske maratonløparar
Norske langdistanseløparar
Verdsmeistrar i friidrett
Europameistrar i friidrett
Noregsmeistrar i friidrett
Norske deltakarar under sommar-OL 1984
Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1984
Norske deltakarar under sommar-OL 1988
Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1988
Vinnarar av Egebergs Ærespris
Vinnarar av Aftenpostens Gullmedalje
Vinnarar av Bislett-medaljen
Kongepokalvinnarar i friidrett
Folk frå Trondheim
Gary Oldman

Leonard Gary Oldman () er ein britisk filmskodespelar.

Filmar 
 Harry Potter and the Deathly Hallows part 2 .... Sirius Svaart
 Harry Potter and the order of phonix .... Sirius Svaart
 Harry Potter and the prisoner from Azkaban (2004) .... Sirius Svaart
 Hannibal (2001) .... Mason Verger
 Lost in Space (1998) .... Baselegen Dr. Zachary Smith
 Det femte element (1997) .... Jean-Baptiste Emanuel Zorg
 Léon (1994) .... Agent Norman Stansfield
 Bram Stoker's Dracula (1992) .... Dracula
 JFK (1991) .... Lee Harvey Oswald

Oldman, Gary
-3



Hendingar 
 Tørke i Shantung førte til svolt og migrasjon.

Fødde 
 Seneca den yngre, Romersk statsmann
 24. desember: Servius Sulpicius Galba, romersk keisar

Døde 
 Keisargemalinne Fu av Han
-5



Hendingar 
 Korn blei delt ut gratis til 320 000 menneske i Roma.

Fødde 
 Døyparen Johannes - (kring dette året)
 Jesus - (kring dette året)

Døde
Ronaldinho

Ronaldo de Assis Moreira () i Porto Alegre, Brasil), betre kjend som «Ronaldinho» (vesle Ronaldo), vert sett på som ein av verdas beste fotballspelarar.

Ronaldinhos namn vart kjent då han vart toppscorar i verdsmeisterskapen for U-17, og han starta si profesjonelle karriere i den brasilianske klubben Grêmio, der han spela frå 1998 til 2001. Han debuterte på Brasil sitt landslag 26. juni 1999 i ein kamp mot Paraguay i Copa América. Han har til no spelt 34 landskampar for Brasil og scora 14 mål.

I 2001 signerte Ronaldinho ei femårskontrakt med den franske klubben Paris Saint-Germain. Klubben sin manager syntest likevel at Ronaldinho var meir oppteken av nattelivet enn av fotball. Han byrja ikkje å spele før sesongen 2001/2002 på grunn av ein langvarig juridisk dragkamp mellom PSG og Grêmio omkring overgongssummen. 

I 2002 var Ronaldinho med på å vinne VM for Brasil. Eit av turneringa sine høgdepunkt var Ronaldinho si scoring i kvartfinalen mot England, der han lobba ballen over keeper David Seaman fra 35 meters hold. 

I 2003 kunngjorde Ronaldinho at han ynskte å forlate PSG etter at dei ikkje kvalifiserte seg for Champions League. Det sette i gang ei budrunde blant toppklubbane. 19. juli underteikna han ei kontrakt med FC Barcelona. Ronaldinho leia Barcelona til andre plass i den spanske toppserien i sesongen 2003/2004.

Saman med Samuel Eto'o, Deco, Henrik Larsson og Ludovic Giuly utgjer Ronaldinho eit fryktinngytande angrep, som har gjeve klubbben ei klar leiing i den spanske ligaen i sesongen 2004/2005. 

20. desember 2004 vart Ronaldinho kåra til Årets spelar av FIFA.

I november 2005 vart han kåra til Europas beste fotballspelar og mottok gullballen framføre spelarar som Chelseas Frank Lampard og Liverpools Steven Gerrard.

Bakgrunnsstoff 

 FootyMania.com => Spelarprofil: Ronaldo de Assis Moreira 

Ronaldinho
Paris Saint-Germain-spelarar
Barcelona-spelarar
Milan-spelarar
Spelarar i Fotball-VM 2002
Spelarar i Fotball-VM 2006
Nikolaj I av Russland

Nikolaj I av Russland () var tsar av Russland og konge av Polen mellom 1825 til han døydde i 1855. 

Nikolaj I var kjend for eit despotisk styre og dreiv et stort hemmeleg politi og eit nettverk av spionar. Utanrikspolitisk sett var han sterkt mot revolusjonar. Han tilbydde militær stønad til å slå ned revolusjonar kringom i Europa, og fekk tilnamnet «Europas politimann». I 1830 avskaffa han det polske kongedømet etter ein revolusjon og gjorde Polen til ein russisk provins.

Familie 
Han var son av Paul I av Russland og Sophie Marie Dorothea av Württemberg. Nikolaj I var yngre bror av Aleksander I av Russland, som han etterfylgde som tsar. 
Han gifte seg med Charlotte av Preussen (1798-1860). Ho vart som gift kalla Aleksandra Fjodorovna. Charlotte var dotter av Fredrik Wilhelm III av Preussen og Louise av Mecklenburg-Strelitz.

Nikolai og Alexandra fekk desse borna:
 Alexander II av Russland 1818-1881
 Maria 1819-1876
 Olga 1822-1892
 Alexandra 1825-1844
 Konstantin 1827-1892
 Nikolai 1831-1891
 Mikhail 1832-1909

Russiske tsarar
Huset Holstein-Gottorp-Romanov
Elefantordenen
Russarar frå 1800-talet
Farad

Farad er ei avleidd SI-eining for måling av elektrisk kapasitans.
Symbolet for farad er F.
Ein kondensator har ein verdi på 1 farad når ein ladning på 1 coulomb er årsak til ein potensialforsjell på 1 volt over den.

Farad er ei stor eining og kapasitansverdien til kondensatorar er som oftast oppgitt i mikrofarad (μF), nanofarad (nF) eller pikofarad (pF).

Eininga har fått namn etter den britiske vitskapsmannen Michael Faraday

Måleiningar for elektromagnetisme
SI-avleia einingar
Michael Faraday
Benito Juárez

Benito Juárez () var ein zapotekar frå Mexico, som i to periodar (1861-1863 og 1867-1872) var president av Mexico. Juárez vert ofte sett på den største og mest populære leiaren landet har hatt.

Livssoge 
Benito Pablo Juárez vart fødd i landsbyen San Pablo Guelatao i Oaxaca. Foreldra var bønder og døydde før han fylte 4 år. Han arbeidde i kornmarkene og som hyrde inntil han fylte 12 år, men den 17. desember 1818 vandra han til byen Oaxaca for å utdanne seg og få eit betre liv. Då han gjorde dette var han analfabet og snakka ikkje spansk, berre zapotekisk.

I byen vart han tilsett som tenar i eit hushald og arbeidde ivrig for å kunne skaffe seg utdanning. Antonio Salanueva, ein lekbror av fransiskanarordenen, vart imponert over intelligensen og lærelysta til den unge Juárez, og hjelpte han med å bli teken opp på presteseminariet i byen. Han tok sin avsluttande eksamen frå seminariet i 1827 og studerte deretter jus.

Juárez vart advokat i 1834 og domar i 1842. Han var guvernør for staten Oaxaca frå 1847 til 1853, då han vart send i eksil på grunn av motstanden sin mot den korrupte Antonio Lopez de Santa Anna. Han budde då i New Orleans i Louisiana, og arbeidde i ein sigarfabrikk.

Juárez vende tilbake til Mexico i 1855 og slutta seg til opposisjonspartiet Liberales; to år seinare vann dei valet og Juárez vart rettspresident i Mexico under president Ignacio Comonfort. Conservadores-partiet gjorde opprør og det braut ut borgarkrig. Juárez avløyste Comonfort som provisorisk president, og kom til Mexico by den 11. januar 1861 for å gjenetablere den nasjonale einskapen. Han vart vald som president i mars same året, for ein fireårsperiode.

Frankrike invaderte Mexico i 1862 etter Napoleon III sine planar om å opprette eit marionettstyre i landet. Etter harde kampar vart Juárez og den valde regjeringa hans tvinga til å trekkje seg tilbake til den nordlege delen av landet.

Juárez leidde den meksikanske motstandskampen mot dei franske okkupantane og innsetjinga av marionettkeisaren Maximilian av Habsburg. Maximilian tilbaud Juárez amnesti og posisjonen som statsminister, men Juárez nekta å akseptere monarkiet og ei regjering tvinga på av ei framand makt. I 1867 vart dei siste franske troppane og Maximilians allierte slått og drivne ut frå landet. Same år vart Juárez attvald som president.

Benito Juárez var ein progressiv reformist, som gjekk inn for demokrati, like rettar for idianarane i landet, og ei forminsking av den store påverknaden den romersk-katolske kyrkja hadde på meksikansk politikk.

Benito Juárez døydde av eit hjerteattakk medan han arbeidde ved sitt skrivebord i Nasjonalpalasset i Mexico By.

Juárez sitt berømte sitat er enno hugsa i Mexico: El respeto al derecho ajeno es la paz, som tyder «respekt for andre sine rettar er fred». Sitatet inngår i delstaten Oaxaca sitt flagg.

Fødselsdagen til Juárez den 21. mars er ein nasjonal heilagdag i Mexico, Fiestas Patrias.

Juárez har vore skildra i film av skodespelarane Paul Muni (1939), Jason Robards, Sr. (1940), Fausto Tozzi (1965), Helmut Schellhardt (1988) og Luis Valdez (1994).

Zapotekarar
Meksikanske presidentar
Meksikanske politikarar
Meksikansk historie
Ronald Koeman

Ronald Koeman () er ein tidlegare nederlandsk fotballspelar og no manager. 

Koeman er fødd i Groningen. I 1980 starta han karrieren sin for FC Groningen, og etter å ha spelt for Ajax Amsterdam, PSV Eindhoven og FC Barcelona, avslutta han karrieren på Feyenoord Rotterdam. I løpet av karrieren var han med og vann 4 nederlandske meisterskap, 4 spanske meisterskap, og var òg på det vinnande nederlandske landslaget i fotball på Europameisterskapen i fotball i 1988. Han representerte òg Nederland i Verdscupen i fotball i 1994 i USA.

Frå desember 2001 til februar 2005, var Koeman Ajax Amsterdam sin manager. Etter skuffande resultat i Eredivisie og laget vart utslegne i UEFA Cupen, sa han opp.

Koeman var manager i Benfica fram til 8. mai 2006, då han takka ja til managerjobb i PSV Eindhoven i heimlandet.

Nederlandske fotballspelarar
Nederlandske fotballtrenarar
Groningen-spelarar
Ajax-spelarar
PSV-spelarar
Barcelona-spelarar
Feyenoord-spelarar
Spelarar i Fotball-EM 1988
Spelarar i Fotball-VM 1990
Spelarar i Fotball-EM 1992
Spelarar i Fotball-VM 1994
Brian Clough

Brian Clough () var ein engelsk fotballspelar og -trenar. Han var innom det engelske landslaget, men det var som trenar at han verkeleg fekk eit stort namn, og han vart ein av engelsk fotball sine mest suksessrike nokonsinne. Han gjorde både 
Derby County og Nottingham Forest til engelske mneistrar. Sistnemnde klubb førte han òg to gongar til sigeren i Serievinnarcupen og sette rekord i tal på kampar i strekk utan nederlag i den beste engelske ligaen.

Engelske fotballspelarar
Engelske fotballtrenarar
Middlesbrough-spelarar
Sunderland-spelarar
Sommar-OL 1960

Sommar-OL 1960 vart halde i Roma i Italia. Sovjetunionen vart beste nasjon, medan Noreg tok 1 gullmedalje.

I desse leikane kom det andre OL-dødsfallet, då den danske syklisten Knut Jensen fall saman under løpet sitt. Han døydde seinare på sjukehuset og det blei funne spor etter amfetaminet Ronicol i blodet hans. Under OL i 1912 hadde maratonløparen Francisco Lazaro døydd under løpet sitt.

Sleggjekastaren Sverre Strandli bar det norske flagget under opningsseremonien på Stadio Olimpico.

Medaljestatistikk

Tilleggsstoff
Friidrett under Sommar-OL 1960
Sigling under Sommar-OL 1960
Turn under Sommar-OL 1960

Kjelder
P.Chr. Andersen: Olympiaboken Squaw Valley Roma. Dreyers Forlag, 1961.
Haugesunds Avis 26. august 1960

Sommar-OL 1960
Roma
Sport i 1960
1960 i Italia
Ayrton Senna

Ayrton Senna da Silva () var ein brasiliansk formel 1-førar. Han vart verdsmeister tre gonger.

Senna debuterte i formel 1-sirkuset i 1984, og vart raskt kjend som ein av dei mest talentfulle førarane. Det fyrste løpet han vann var i Belgias Grand Prix i 1985. I 1988 gjekk han over frå Lotus-teamet til McLaren, der han vart lagkamerat (og bitter rival) med rådande verdsmeister Alain Prost.

Senna vann den fyrste verdsmeisterskapen i 1988. Året etter kom han på andreplass bak Prost, og forholdet mellom dei to var no så dårleg at Prost melde overgang til Ferrari – og rivaliseringa mellom dei to heldt fram. Senna vart verdsmeister i 1990 og 1991, mens Prost avslutta si F1-karriere med å bli verdsmeister i 1993.

I 1994 gjekk Senna over til Williams-teamet. Etter å ha fått ein dårleg start på 1994-sesongen, der den nye stjerna Michael Schumacher hadde vunne dei to fyrste løpa den sesongen, håpa Senna å finne tilbake til vinnarforma i San Marino Grand Prix på Imola-bana. I dette løpet mista Senna kontrollen over bilen, og krasja i ein vegg i over 300 km/t. Det var inga bergingsvon, og han vart meld død då han kom til sjukehuset.

Hendingane på Imola-bana førte til at FIA sette større fokus på tryggleik. I tillegg til at F1-sirkuset mista si kanskje største stjerne denne dagen, omkom òg den unge austerrikaren Roland Ratzenberger under kvalifiseringa dagen før. Ayrton Senna er den så langt den siste F1-føraren som er omkommen i eit løp.

Brasilianske motorsportutøvarar
Formel 1-førarar
Sommar-OL 1980

Sommar-OL 1980 vart halde i Moskva i Sovjetunionen. Sovjetunionen vart beste nasjon. Noreg deltok ikkje i leikane, men vart med på ein internasjonal boikott i protest mot den sovjetiske invasjon av Afghanistan.

Medaljestatistikk

Tilleggsstoff
Friidrett under Sommar-OL 1980
Turn under Sommar-OL 1980

Sommar-OL 1980
Moskva
1980 i Sovjetunionen
Lev Jasjin

Lev Ivanovitsj Jasjin () var ein russisk keeperlegende. Han fekk Gullballen i 1963 som årets fotballspelar i Europa.

Karriere 
 326 kampar for Dinamo Moskva
 78 kampar for Sovjetunionen

Han vart òg cupmeister med Dinamo Moskva i ishockey i 1953.

Russiske fotballspelarar
Dinamo Moskva-spelarar
Spelarar i Fotball-VM 1958
Spelarar i Fotball-VM 1962
Spelarar i Fotball-VM 1966
Spelarar i Fotball-VM 1970
Målvakter i fotball
Egil Hovland

Egil Hovland () var ein organist og ein av Noregs mest produktive samtidskomponistar. Han har blant anna skrive symfoniske verk, kammermusikk, korverk og kyrkjemusikk. Ein av dei mest kjende salmane han har skrive er «Måne og sol».

Hovland stilte på lista til Abort-motstandarane til Stortingsvalet 2005.

Utmerkingar 

 Hovland vart utnemnd til ridder av St. Olavs Orden i 1983.
 Tildelt Lindemanprisen i 1983
 I 1992 vart han tildelt Fritt Ords honnør for nyskapande verksemd innan kyrkjeleg kunst.
 I 2002 fekk han Bibelprisen.

Hovland, Egil
Hovland, Egil
Hovland, Egil
St. Olavs Orden
Mottakarar av Fritt Ords honnør
Norske abortmotstandarar
Ole Gunnar Fidjestøl

Ole Gunnar Fidjestøl () er ein norsk, tidlegare skihoppar frå Kristiansand. I 1988 nådde Fidjestøl toppen då han vart verdsmeister i skiflyging. Frå laghopping har han sølvmedaljar frå verdsmeisterskapane 1987 og 1989, og bronsemedalje frå Vinter-OL 1988. I verdscupen elles hadde han fire sigrar, fire andreplassar og tre tredjeplassar. Beste samanlagtplasseringa i verdscupen, ein fjerdeplass, oppnådde han i 1989-sesongen. Han vart noregsmeister fire gonger, 1987, 1988 og i begge bakkane i 1990, då han vart tildelt kongepokalen. I den tysk-austerrikske hoppveka vart han totalt som best nr fem i 1983/84. Fidjestøl, som tevla for Vikersund IF, var på sitt beste i dei store bakkane og då særleg i skiflygingsbakkkar.

Besteplasseringar i internasjonale meisterskap og renn 
 1983: Nr 4 i Holmenkollen (debut)
 1983/84: Nr 3 i Oberstdorf
 1985: Vinnar i Harrachov (skiflyging)
 1986: Nr 6 i Planica 
 1987: Siger i Planica og to andreplassar
 1988: Verdsmeister i skiflyging i Oberstdorf. Nr 2 i Holmenkollen
 1989: To sigrar; Oberhof og Harrachov (skiflyging), samt ein andreplass
 1990: To tredjeplassar; Bischofshofen og Zakopane
 1990/91: To 9. plassar
 1992: Nr 12 i VM i skiflyging i Harrachov

Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap 
Ski-NM 1984: Nr 5 i storbakken i Meldal
Ski-NM 1985: Nr 5 i storbakken i Bærum
Ski-NM 1986: Bronsemedalje i storbakken i Oslo
Ski-NM 1987: Gullmedalje i storbakken på Odnes
Ski-NM 1988: Bronsemedalje i storbakken på Rena
Ski-NM 1989: Gullmedalje i storbakken på Odnes
Ski-NM 1990: Gullmedalje både i normalbakken i Fluberg og i storbakken i Meldal
Ski-NM 1991: Nr 5 både i normalbakken på Rognan og i storbakken i Bærum
Ski-NM 1992: Nr 4 i storbakken i Trondheim

Fidjestøl la opp i 1992. Han var utteken til å hoppe med OL-fakkelen under opningsseremonien på Lillehammer 1994, men fall under eit prøvehopp og vart så skadd at Stein Gruben tok over.

Kjelder 
 Sportsboken, aktuelle årgangar

Bakgrunnsstoff 
 Ole Gunnar Fidjestøl i olympedia.org
 Ole Gunnar Fidjestøl i fis-ski.com

Norske skihopparar
Verdsmeistrar i skiflyging
Olympiske bronsemedaljevinnarar for Noreg
Norske deltakarar under vinter-OL 1984
Skihopparar under vinter-OL 1984
Medaljevinnarar under vinter-OL 1988
Norske deltakarar under vinter-OL 1988
Skihopparar under vinter-OL 1988
Folk frå Kristiansand
Lothar Matthäus

Lothar Herbert Matthäus, òg kalla «Loddar», () er ein tysk fotballtrenar og tidlegare fotballspelar.

Lothar Matthäus var lagkaptein og spelemotor i Vest-Tyskland sitt fotballlandslag som vann VM i fotball 1990 i Italia. Matthäus scora fire mål under turneringa og vart same år kåra til verdas beste fotballspelar. Matthäus har spela ytterlegare fire VM-turneringar. Han har dessutan rekorden for antalet VM-kampar (25). Han har den tyske rekorden for landskampar med sine 150 A-landskampar. 

Lothar Matthäus var under 1980- og 1990-talet ein sentralfigur i det vesttyske og seinare det tyske fotballandslaget og sine klubblag FC Bayern München og FC Internazionale. 

Matthäus har hatt ein del kontroversar med lagleiing og lagkameratar, som under ei tid heldt han utanfor landslaget.

Merittar 
 A-landskampar: 150 (23 mål) (1980-2000)
 VM i fotball: 1982, 1986, 1990, 1994, 1998 (delt rekord)
 VM-kampar/mål: 25/6 (1982: 2/0 1986: 7/1 1990: 7/4 1994: 5/1 1998: 4/0) 
 VM-medaljar: 1 gull (1990), 2 sølv (1982, 1986)

 EM i fotball: 1980, 1984, 1988, 2000 
 EM-kampar/mål: 11/1 (1980: 1/0 1984: 3/0 1988: 4/1 2000: 3/0)
 EM-medaljar: 1 gull (1980)

 Årets europeiske spelar: 1990
 Årets tyske spelar: 1990, 1999

 Tysk meister: 1985, 1986, 1987, 1994, 1997, 1999, 2000
 DFB-pokal: 1986, 1998, 2000
 Italiensk meister: 1989
 UEFA-cupmeister: 1991, 1996

Klubbar 
 New York/New Jersey MetroStars (2000)
 FC Bayern München (1992-2000)
 FC Internazionale (1988-1992)
 FC Bayern München (1984-1988)
 Borussia Mönchengladbach (1979-1984)
 FC Herzogenaurach (1970-1979)

Trenarkarriere 
 Forbundskaptein for Ungarn sitt fotballandslag
 Partizan Belgrad
 Rapid Wien

Tyske fotballspelarar
Tyske fotballtrenarar
Borussia Mönchengladbach-spelarar
Bayern München-spelarar
Inter-spelarar
Spelarar i Fotball-EM 1980
Spelarar i Fotball-VM 1982
Spelarar i Fotball-EM 1984
Spelarar i Fotball-VM 1986
Spelarar i Fotball-EM 1988
Spelarar i Fotball-VM 1990
Spelarar i Fotball-VM 1994
Spelarar i Fotball-VM 1998
Spelarar i Fotball-EM 2000
Lumen

Lumen er ei avleidd SI-eining for måling av lysfluks.
Symbolet for lumen er lm.

Lumen er latinsk for lys.

SI-einingar
Måleiningar for lysstyrke