alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Pavel Koltsjin

Pavel Konstantinovitsj Koltsjin () var ein russisk langrennsløpar som konkurrerte for Sovjetunionen. Han vann åtte OL og VM-medaljar i tida mellom 1956 og 1964, hans einaste gullmedalje kom på 4x10 km stafett under vinter-OL 1956 i Cortina d'Ampezzo.

Aktiv
Koltsjin. som var frå Jaroslavl, debuterte i dei store internasjonale meisterskapane med ein 10. plass på 30 km under Ski-VM 1954 i Falun. To år seinare vann han bronsemedaljen på same distansen under OL 1956 i Cortina, var då over minuttet bak både olympiameisteren Veikko Hakulinen og den svenske sølvvinnaren Sixten Jernberg. Tre dagar seinare, 30. januar 1956, tok han ein ny bronse, då berre tre sekundar bak Jernberg som fekk eit nytt sølv, men over halvminuttet bak gullvinnaren Hallgeir Brenden. Etter å ha vorte nummer seks på femmila, gjekk Koltsjin andreetappen på Sovjets sigrande stafettlag. Saman med Fjodor Terentjev, Nikolaj Anikin og Vladimir Kuzin gjekk han Sovjet inn til gull på tida 2.15,30; 1.01 minutt føre sølvlaget frå Finland. 

Koltsjin markerte seg stort også under Ski-VM 1958 i Lahti. Her vann han tre sølvmedaljar på høvesvis 15 km, 30 km og 4x10 km stafett. I tur og orden måtte han gje tapt for finnane Kalevi Hämäläinen på 30 km og Veikko Hakulinen på 15 km, og til sist Sveriges firemannslag på stafetten. Seinare i 1958-sesongen vann Koltsjin både 15 og 50 km under Holmenkollrenna. 

Både under ski-VM 1962 i Zakopane og vinter-OL 1964 i Innsbruck var Koltsjin med i Sovjet-mannskapa som ved begge høva vann bronsemedaljar.

Koltsjin vart tildelt Holmenkollmedaljen i 1963, saman med kona Alevtina Koltsjina, Astrid Sandvik og Torbjørn Yggeseth.

Koltsjin døydde i Otepää i Estland.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Pavel Koltsjin» frå ,  den 21. juli 2012.

Bakgrunnsstoff
Holmenkollvinnarar sidan 1892
Vinnarar av Holmenkollmedaljen
FIS-profil 

Russiske langrennsløparar
Sovjetiske langrennsløparar
Olympiske meistrar for Sovjetunionen
Olympiske bronsemedaljevinnarar for Sovjetunionen
Vinnarar av Holmenkollmedaljen
Medaljevinnarar under vinter-OL 1956
Sovjetiske deltakarar under vinter-OL 1956
Langrennsløparar under vinter-OL 1956
Medaljevinnarar under vinter-OL 1964
Sovjetiske deltakarar under vinter-OL 1964
Langrennsløparar under vinter-OL 1964
Folk frå Jaroslavl
Vladimir Kuzin

Vladimir Semjonovitsj Kuzin  (russisk Владимир Семёнович Кузин) () frå Lampozjnja i Arkhangelsk oblast var ein russisk langrennsløpar som representerte Sovjetunionen. Han vart verdsmeister både på tremila og femmila under Ski-VM 1954 i Falun. Under OL 1956 i Cortina d'Ampezzo gjekk han på fjerdeetappen Sovjetunionen inn til olympisk gull på 4x10 km stafett.

Aktiv
Langrennsløparar frå Sovjetunionen hadde ikkje tevla mot nordiske utøvarar før verdsmeisterskapen i Falun i februar 1954. På opningsdistansen tok finske langrennarar alle tre medaljane, med Sovjets Fedor Terentjev på fjeredeplass og Vladimir Kuzin på 10. plass. To dagar seinare gjekk Kuzin heilt til topps på 30 km, med tida 1.50.25 slo han verdsmeisteren frå 15 km, Veikko Hakulinen, med 26 sekundar. Nye to dagar seinare, og det var endå tettare mellom dei to. Men enno ein gong gjekk Kuzin ut som sigerherre, på tida 3.02.58, medan Hakulinen kom i mål på 3.03.06. På 4x10 km gjekk dei to løparane ankeretappane for sine respektive nasjonar, men her såg Kuzin aldri noko til Hakulinen som gjekk Finland inn til gullmedalje, Sovjet på sølvplassen var over to minuttar bak.

Også under vinter-OL 1956 gjekk Kuzin ankeretappen for Sovjetunionen, og Hakulinen for Finland. Då var rollene omsnudd, Sovjet vann gull eitt minutt føre Finland. Saman med Kuzin gjekk Fedor Terentjev, Pavel Koltsjin og Nikolaj Anikin.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Vladimir Kuzin» frå ,  den 21. juli 2012.  
 

Russiske langrennsløparar
Sovjetiske langrennsløparar
Olympiske meistrar for Sovjetunionen
Verdsmeistrar i langrenn
Medaljevinnarar under vinter-OL 1956
Sovjetiske deltakarar under vinter-OL 1956
Langrennsløparar under vinter-OL 1956
Skogbrannane i Colorado sommaren 2012

Skogbrannane i Colorado sommaren 2012 er ei rekkje ulike skogbrannar som fann stad i Colorado i USA i juni og juli 2012. I juni vart minst 34 500 innbyggjarar evakuerte.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «2012 Colorado wildfires» frå ,  den 21. juli 2012.  

Historia til Colorado
2012 i USA
Colorado
Colorado
Are Nakkim

Are Nakkim () er ein tidlegare friidrettsutøvar som representerte Moss Idrettslag. Han vann sølvmedaljen på 10000 meter i EM i friidrett 1990, og vart noregsmeister åtte gongar på til saman fire ulike distansar. Kjellaug Nakkim er mor hans, og journalisten Kyrre Nakkim ein yngre bror.

Aktiv
Nakkim var Noregs beste langdistanseløpar frå midt på 1980-talet til inn i 1990-åra. Mellom 1984 og 1990 tok han åtte gull-, tre sølv- og tre bronsemedaljar i ulike NM-tevlingar, alt frå 1500 m til 10000 m og 3000 m hinder. Alle desse åra vart han noregsmeister, med unnatak for 1987 då han vart fråløpt av Truls Nygård både på 5000 m og 10000 m, samt spurtslått av Roger Gjøvåg i hinderløypa.

På 10000-meteren under EM i friidrett 1990 i Split spurtslo Nakkim italienaren Stefano Mei og spaniaren Antonio Prieto, og kom inn til sølvmedalje med tida 28.04,0, den suverene vinnaren Salvatore Antibo frå Italia klarte han ikkje å fylgje.

Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
EM 1990 i Split: Sølvmedalje på 10000 m

Medaljar norske meisterskap
1984: Gull på 10000 m og bronse på 3000 m hinder
1985: Gull på 3000 m hinder og bronse på 5000 m
1986: Gull både på 3000 m hinder og på 5000 m
1987: Sølv både på 5000 m, 10000 m og 3000 m hinder
1988: Gull på 5000 m
1989: Gull på 5000 m og bronse på 1500 m
1990: Gull både på 1500 m og på 5000 m 

Nakkim sette norsk rekord på 10000 meter med 27.32,52 meter under Bislett Games den 14. juli 1990, ein rekord som er gjeldande i 2012.

Personlege rekordar

Kjelder
Sporstboken, aktuelle årgangar

Norske friidrettsutøvarar
Norske langdistanseløparar
Norske mellomdistanseløparar
Georg Andersen

Georg Arnfinn Andersen () er ein norsk politimann og tidlegare kulestøytar og diskoskastar frå Arendal. Han vann bronsemedaljen i kulestøyt under EM i friidrett 1990. Mellom 1987 og 1995 vart han fire gongar noregsmeister i kulestøyt, både i 1988 og 1990 fekk han kongepokalen for beste prestasjon under meisterskapen. I sine år som friidrettsutøvar representerte han både Idrettsklubben Grane, Idrettsklubben Tjalve og Urædd. Han er far til friidrettsutøvaren Stian Andersen.

Aktiv
Andersen deltok i fleire internasjonale meisterskap frå 1986 av. Etter gode plasseringar i innandørsmeisterskap, tok han bronsemedaljen under EM i friidrett i Split på seinsommaren 1990. Med eit kast på 20,71 m var han nær sitt toppnivå og kunne lite gjere med austtyskarane Ulf Timmermann og Oliver-Sven Buder.

Under VM i friidrett 1991 i Tokyo vart Andersen tildelt sølvmedaljen i kulestøyt, men mista medaljen då han testa positivt for doping. Den positive testen på anabole steriodar kom etter ei prøve han gav over ein måned før VM-tevlingane i Tokyo.

Han gjorde comeback etter at utestenginga var over og kvalifiserte seg til VM i Göteborg i 1995, men makta ikkje kvalfisere seg til finalen. Etter 1996-sesongen la han opp.

Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
EM 1986: Nr 10 i kulestøyt
OL 1988: Nr 10 i kulestøyt
EM 1990: Bronsemedalje i kulestøyt
VM 1991: Diskvalifisert frå sølvplass i kulestøyr
EM 1995: Utslått i kvalifiseringa

Medaljar norske meisterskap
1983: Bronse i diskos
1984: Bronse både i kule og i diskos
1985: Sølv i diskos
1986: Sølv i diskos og bronse i kule
1987: Gull i kule og bronse i diskos
1988: Gull i kule; kongepokal for vinnarstøytet på 20,63 m
1989: Sølv i kule
1990: Gull i kule; kongepokal for vinnarstøytet på 20,80 m
1995: Gull i kule

Sin personlege rekord i kulestøyt på 20,86 meter sette Andersen i Malmö i 1990, men innandørs har han støytt 20,98 m. Hans pers i diskoskast er på 62,10 meter og frå 1986.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Georg Andersen» frå ,  den 21. juli 2012.  
Sportsboken, aktuelle årgangar

Bakgrunnsstoff

Norske friidrettsutøvarar
Norske kulestøytarar
Norske diskoskastarar
Kongepokalvinnarar i friidrett
Norske deltakarar under sommar-OL 1988
Folk frå Arendal
EM i friidrett 1990

Europameisterskapen i friidrett 1990 vart avvikla i Split frå 26. august til 2. september 1990. Gjennom meisterskapen vart det tevla i 24 øvingar for menn og 19 for kvinner.

Frankrike sitt lag på 4x100 meter stafett for menn sette ny verdsrekord med tida 37,79 sekundar. Storbritannia sitt lag på 4x400 meter stafett for menn sprang inn på ny europarekord, 2.58,22.

Under denne meisterskapen deltok for siste gong to tyske nasjonslag. Ein månad før den tyske gjenforeininga representerte idrettsfolk DDR for aller siste gong i ein internasjonal meisterskap.

Noreg kom på delt 14. plass i medaljekampen med ein sølv og ein bronse. Dei norske medaljevinnarane var:
 Are Nakkim: Sølv på 10 000 m (28.04,0)
 Georg Andersen Bronse i kulestøyt (20,71 m)

Menn

100 m 

Dato: 28. august
Vind: +2,2 m/s

200 m 

Dato: 30. august
Vind: 0,0 m/s

400 m 

Dato: 30. august

800 m 

Dato: 29. august

1500 m 

Dato: 1. september

5000 m 

Dato: 1. september

10 000 m 

Dato: 27. august

Maraton 

Dato: 1. september

20 km kappgang 

Dato: 28. august

50 km kappgang 

Dato: 31. august

110 meter hekk 

Dato: 31. august
Vind: +0,2 m/s

400 m hekk 

Dato: 29. august

3000 meter hinder 

Dato: 30. august

4 × 100 m stafett 

Dato: 1. september

4 × 400 m stafett 

Dato: 1. september

Høgdehopp 

Dato: 1. september

Stavhopp 

Dato: 30. august

Lengdehopp 

Dato: 30. august

Borut Bilač vart etter ein (feilaktig) dopingprøve forbigåande diskvalifisert. Han fekk att bronsemedaljen i 1991.

Tresteghopp 

Dato: 31. august

Kulestøyt 

Dato: 29. august

Diskoskast 

Dato: 1. september

Sleggjekast 

Dato: 31. august

Spydkast 

Dato: 28. august

Tikamp 

Dato: 28./29. august
Poengverdi frå 1985

Kvinner

100 m 

Dato: 28. august
Vind: +1,8 m/s

200 m 

Dato: 30. august
Vind: +0,3 m/s

400 m 

Dato: 29. august

800 m 

Dato: 29. august

1500 m 

Dato: 1. september

3000 m 

Dato: 29. august

10 000 m 

Dato: 31. august

Maraton 

Dato: 27. august

10 km kappgang 

Dato: 29. august

100 m hekk 

Dato: 30. august
Vind: -0,9 m/s

400 m hekk 

Dato: 31. august

4 × 100 m stafett 

Dato: 31. august

4 × 400 m stafett 

Dato: 31. august

Høgdehopp 

Dato: 31. august

Lengdehopp 

Dato: 28. august

Kulestøyt 

Dato: 27. august

Diskoskast 

Dato: 29. august

Spydkast 

Dato: 30. august

Sjukamp 

Dato: 30./31. august
Poengverdi frå 1980

Medaljetabell

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Leichtathletik-Europameisterschaften 1990» frå ,  den 21. juli 2012.  
 

Split
1990 i Kroatia
1990 i Jugoslavia
Sport i 1990
1990
Margrethe Renstrøm

Margrethe Renstrøm () er ein norsk friidrettsutøvar som hoppar lengde for idrettsklubben Tjalve. Margrethe Renstrøm er opphavleg frå Søgne, men bur i Oslo og er utdanna fysioterapeut frå Høgskolen i Oslo. Ho hoppa for Søgne Idrettslag før ho gjekk over til IK Tjalve i 2005.

Renstrøm har noregsrekorden i lengdehopp med 6,68 meter, sett i Barcelona under EM i friidrett 2010. Ho slo då sin eigen rekord på 6,64 frå Noregsmeisterskapen i 2009, der ho igjen utraderte den 41 år gamle norske rekorden til Berit Berthelsen på 6,56 meter frå Bislett Stadion den 10. september 1968. 

Under EM i friidrett 2012 i Helsingfors tok ho bronsemedalje med resultatet 6,67, 14 cm bak vinnaren Éloyse Lesueur.  Renstrøm skulle også delta i Sommar-OL 2012 i London,  men på grunn av ein skade i høgrefoten måtte ho trekkja seg berre minutt før lengdekvalifiseringa skulle ta til.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Margrethe Renstrøm» frå ,  den 21. juli 2012.

Fotnotar 

Folk frå Søgne
Norske lengdehopparar
Norske friidrettsutøvarar
Norske deltakarar under sommar-OL 2012
Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2012
Norske fysioterapeutar
Smedholmen

Kjeholmen eller Smedholmen er ein holme i Fitjarøyane i Fitjar kommune. Holmen ligg nordvest for Fitjar sentrum, aust for Engesund i Lambholmosen med Teløyno i nordvest og Fodno i nordaust og Stora Eldøy i sør. 

Opphavleg høyrte holmen til Vestbøstad, som truleg brukte holmen til beite for kje. Garden på holmen er ikkje gamal og vart truleg rydda på siste halvdelen av 1600-talet. Han vart skuldsett som sjølvstendig gard i 1723. 

Garden var husmannsplass under Vestbøstad til 1723, og høyrte derfor til Lysekloster i Os til 1875, då brukaren kjøpte garden av buet til godseigar Formann. Seinare har brukarane vore sjølvstendige fram til dei i 1975 selde garden til Fitjar kommune, som same året selde ho vidare til Staten.

Geografi 
Øya har eit areal på 0,23 km² og har ei grov hesteskoform med ei vik som vender ut mot nordaust. Øya er 750 meter lang frå sørvest til nordaust og litt over 500 meter brei på det breiaste. Sjølve garden ligg på vestsida av øya. 

Det høgaste punktet på øya er 24 meter over havet.

Namn 
Gardsnamnet har ikkje endra seg stort og vart i 1701 skrive Kidholmen, i 1732 Kieholmen, i 1745 Kiholmen og sidan 1890 som Kjeholmen. Garden vert òg kalla Smeholmen, Smedholmen eller Smedaholmen etter Peder Olai Olsen, som var smed her på byrjinga av 1800-talet. 

Offisielt heiter holmen Smedaholmen

Kjelder 
 

Gardar på Fitjar
Fitjarøyane
Ezinne Okparaebo

Ezinne Okparaebo () er ein norsk friidrettsutøvar. Ho kom til Noreg som niåring og er oppvaksen på Ammerud i Oslo. Okparaebo spring for IL i BUL.

Ezinne Okparaebo har noregsrekorden for både 100 meter og 200 meter for kvinner. Ho har teke gull på 100 meter i alle NM frå 2005 til 2011, samanhengjande. I tillegg tok ho gull på 100 meter under junior-EM 2007. Ho deltok på sommar-OL 2008 i Beijing og skal også delta på sommar-OL 2012 i London.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Ezinne Okparaebo» frå ,  den 21. juli 2012.  
 

Norske friidrettsutøvarar
Norske sprintarar
Idrettsutøvarar frå Oslo
Norsk-nigerianarar
Norske deltakarar under sommar-OL 2008
Norske deltakarar under sommar-OL 2012
Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2012
Christina Vukicevic

Ljubica Christina Vukicevic () er ein norsk friidrettsutøvar. 
Christina Vukicevic tevlar for Ski Idrettslag og spesialiserer seg i 100 meter hekk.

Personleg 
Ho har serbisk far, men er oppvaksen i Drøbak og Bærum. Far hennar, Petar Vukicevic, er fem gonger jugoslavisk meister på 110 meter hekk og deltok i sommar-OL 1980 og er også trenar for Christina. Bror hennar, Vladimir Vukicevic, er også hekkeløpar. Christina Vukicevic var lenge sambuar med spydkastaren Andreas Thorkildsen, men dei gjorde det slutt i 2011.  Ho er no kjæraste med fotballspelaren Vadim Demidov.

Idrett 

Ho har teke gull på denne distansen under alle NM i friidrett frå 2004 til 2010. I tillegg har ho bak seg eit gull frå ungdoms-OL i Paris 2003, sølv frå junior-EM i Kaunas i 2005, sølv frå junior-VM i Beijing 2006 samt to medaljar frå U23-EM, sølv i Debrecen 2007 og gull i Kaunas 2009. Alle desse medaljane er tekne på 100 meter hekk.

Vukicevic deltok under sommar-OL 2008 i Beijing og skulle delta på nytt under sommar-OL 2012 i London.  Men på grunn av ein skadeprega sesong valde Vukicevic å trekkja seg frå OL den 30. juli.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Christina Vukicevic» frå ,  den 21. juli 2012.

Fotnotar 

Folk frå Frogn
Folk frå Bærum
Norske hekkeløparar
Norske friidrettsutøvarar
Norske deltakarar under sommar-OL 2008
Norske deltakarar under sommar-OL 2012
Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2012
Vladimir Vukicevic

Vladimir Vukicevic () er ein norsk friidrettsutøvar som spesialiserer seg på 110 meter hekk. 

Vladimir er ein yngre bror av Christina Vukicevic og er oppvaksen i Drøbak og Bærum. Far deira, Petar Vukicevic er fem gonger jugoslavisk meister i 110 meter hekk og deltok i sommar-OL 1980 i Moskva. Vladimir Vukicevic har juniorrekorden for 110 meter hekk i Noreg; 14,03. Han sette rekorden den 10. august 2010 i Göteborg.

Vladimir Vukicevic har elles teke gull på NM i friidrett i 2009 og 2010. Under junior-VM 2010 i Canada tok han sølv på 13,59 i motvind på 2,4 m/s. Han deltok også på U23-EM i 2011 og på EM i friidrett 2012 i Helsingfors.

Kjelde 

Denne artikkelen bygger på «Vladimir Vukicevic» frå ,  den 21. juli 2012.  
 

Norske friidrettsutøvarar
Norske hekkeløparar
Folk frå Frogn
Folk frå Bærum
Ida Marcussen

Ida Marcussen () er ein norsk friidrettsutøvar frå Kristiansand. Marcussen har noregsrekorden i sjukamp, sett i Osaka i 2007. Ho representerte tidlegare Kristiansand IF, men tevlar no for IK Våg frå Vågsbygd.

Resultat 

Marcussen har fleire medaljar frå NM i friidrett 2005-2008 i øvingane kulestøyt, lengehopp og spydkast, inkludert gull i spydkast under NM 2008. Under junior-VM i friidrett 2005 i Kaunas deltok ho som sjukjempar og kom på sjetteplass. Året etter forsøkte ho på nytt under junior-VM i friidrett i Beijing, og denne gongen vann ho sølvmedaljen. I 2007 tok ho noregsrekorden i mangekamp i VM i friidrett 2007 i Osaka med 6226 poeng. Dette heldt til ein ellevteplass.

I 2008 deltok ho som sjukjempar i Sommar-OL 2008 i Beijing, og enda på 21. plass. Elles har ho delteke som sjukjempar i VM i friidrett 2009 i Paris, EM i friidrett 2010 i Barcelona, VM i friidrett 2011 i Daegu og EM i friidrett 2012 i Helsingfors. Ho deltok også i sjukamp under Sommar-OL 2012 i London. Her enda ho på ein 28. plass.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Ida Marcussen» frå ,  den 21. juli 2012.

Fotnotar 

Norske mangekjemparar
Norske friidrettsutøvarar
Folk frå Kristiansand
Norske deltakarar under sommar-OL 2008
Norske deltakarar under sommar-OL 2012
Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2012
Eivind Henriksen

Eivind Prestegård Henriksen () er ein norsk sleggjekastar frå Oslo. Han vann sølvmedaljen i øvinga under dei olympiske sommarleikane i 2021 og bronsemedaljen i VM i friidrett 2022. 
Henriksen er medlem i IK Tjalve og norsk rekordhaldar i sleggjekasting. Tidlegare har han også kasta diskos.

Aktiv
Henriksen har fleire medaljar i sleggje og diskos frå NM i friidrett 2007-2011. Han deltok i sleggjekast under EM i friidrett 2012 i Helsingfors og fekk også delta under Sommar-OL 2012 i London. I London-OL kasta han 74,62 meter og enda på ein  13. plass.

Under EM i friidrett 2018 i Berlin vart han nummer fem, og forbetra norgesrekorden  til 76,86 meter. Seinare same året flytte han rekorden til 78,25 meter.

Henriksen kom på sjetteplass i VM i friidrett 2019 i Doha med eit lengste kast på 77,38 meter.

Han deltok i sleggje under Sommar-OL 2020 i Tokyo. Der tok han ein overraskande sølvmedalje. Han oppnådde 81,58 meter, og vart med det første norske sleggjekastar over 80 meter.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Eivind Henriksen» frå ,  den 21. juli 2012.

Fotnotar 

Norske friidrettsutøvarar
Norske sleggekastarar
Norske diskoskastarar
Idrettsutøvarar frå Oslo
Norske deltakarar under sommar-OL 2012
Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2012
Norske deltakarar under sommar-OL 2020
Medaljevinnarar under sommar-OL 2020
Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2020
Ingvild Snildal

Ingvild Nicoline Nerdrum Snildal () er ein norsk symjar. Ho tevlar for Asker svømmeklubb.

Ho deltok i sommar-OL 2008 i Beijing og skal delta under sommar-OL 2012 i London. Under Idrettsgallaen 2010 vart ho kåra til Årets gjennombrudd. I 2012 vann ho EM-gull på 100 meter butterfly.

Kjelde 

Denne artikkelen bygger på «Ingvild Snildal» frå ,  den 21. juli 2012.  
 

Norske symjarar
Norske deltakarar under sommar-OL 2008
Norske deltakarar under sommar-OL 2012
Folk frå Asker
Symjarar under sommar-OL 2012
Smørkrisa i Noreg

Smørkrisa i Noreg starta seint i 2011 då det var akutt mangel på smør og prisstigning på smør på tvers av marknader i Noreg. Mangelen vart skulda høge prisar og bestandane til butikkane av smør rann ut berre minutt etter levering. Ifylgje den danske avisa B.T. vart Noreg ramma av «smør-panik» (smørpanikk) som fylgje av smørmangelen.

Kjelder

Fotnotar

2011 i Noreg
Norsk økonomisk historie
Norsk mat
Smør
Cyanid

Cyanid er salt frå den svake syra hydrogencyanid og inneheld cyanid-ionet, CN–. 
Omgrepet cyanid blir nytta om kjemiske sambindingar som inneheld cyano-gruppa C≡N; eit karbonatom bunde til eit nitrogenatom gjennom ei trippelbinding. Organiske sambindingar som har cyanid som si funksjonelle gruppe blir kalla nitrilar.
Det viktigaste saltet er natriumcyanid (NaCN), som mellom anna blir nytta til å utvinne gull og sølv frå mineral. Det skjer ved at cyanid kan danne kompleks med tungmetall. Likevel er kaliumcyanid (KCN) betre kjent som gift. 

Sambindingar som kan frigi cyanid-ionet CN- kan vere ekstremt giftige, sjølv om mange cyanidsambindingar ikkje er spesielt giftige. Giftigheita er avhengig av kva for sambinding det er snakk om. Menneske som har pusta inn, ete eller fått cyanidsalt (eks natriumcyanid) gjennom huda kan merke følgande symptom på få minutt:

 rastløyse
 svimmelheit
 kvalme
 hovudpine og raskare hjarteslag

Cyanidforgifting kan vera livsfarleg, avhengig av kor stor mengde av giftstoffet personen har vorte utsett for. Å puste inn cyanidgass (blåsyre, HCN) forårsakar størst skade, men å svelge cyanid kan òg vere veldig giftig. Cyanidgass er farlegast i stengte inneområde, der gassen blir halden i høg konsentrasjon. Cyanidgass forsvinn fort i opne område, og gjer han derfor mindre skadeleg utandørs, men cyanid kan føre til døden ved for stort inntak.
Cyanid reagerer med saltsyra i magen vår og blir då til hydrogencyanid. Kaliumcyanid er ei enzymgift som blokkerer fordøyinga. 0,15 g kaliumcyanid er nok til å ta livet av eit menneske.

Cyanid vart mykje nytta under andre verdskrigen, særleg under jødeutryddingane, men òg i sluttfasen, då mange nazistar tok sine eigne liv. I dag blir cyanid framleis nytta til avrettingar.

Sjå òg 
 Hydrogencyanid

 

 
Gift
Moskusurtfamilien

Moskusurtfamilien (Adoxaceae) er ein plantefamilie i ordenen Dipsacales. Til familien klassifiserer ein 5 slekter i følge APG-klassifieringa. Til saman er det rundt 200 artar.

Plantane er utbreidd i nordlege, tempererte område og fjell i tropane, men berre sporadisk i Afrika. Familien omfattar tre, buskar eller urter med motsette blad som har tanna bladrand. Samansette blad finst, men dei er ikkje vanlege i familien. Blomstrane er samla i skjermaktige blomsterstandar som rommer mange, små, femtalige blomstrar. Fruktene er steinfrukter.

Slekter 
 Adoxa - Moskusurtslekta
 Sambucus - Hylleslekta
 Sinadoxa
 Tetradoxa
 Viburnum - Krossvedslekta

Bakgrunnsstoff

 
Dipsacales
Plantefamiliar
Moskusurtslekta

Moskusurtslekta (Adoxa) er ei planteslekt i moskusurtfamilien. Slekta har to artar. Ein av dei, moskusurt, veks i Noreg.

Art

 Adoxa moschatellina L. - moskusurt
Adoxa xizangensis G.Yao

Bakgrunnsstoff

Moskusurtfamilien
Koparand

Koparand (Anas chlorotis) er ei grasand i Anas-slekta som lever på nokre få og små lokalitetar på New Zealand. Artsnamnet på maori er Pāteke. Tidlegare var bronseand, Anas aucklandica, og campbelland, Anas nesiotis, rekna som konspesifikke med koparand. Bronseand som lever på Aucklandøyane og campbelland på Campbelløyane, er begge utan flygeevne.

Koparanda er i gjennomsnitt ca. 48 centimeter i kroppslengd og veg ca. 500-600 gram. Hofuglen er koparbrun, hannfuglen i praktdrakt har grønglansa hovud, ein uklår, smal kvit ring rundt halsen og er noko mørkare på ryggen enn på kroppssidene. Begge har kvit augering og viser eit grønt vengespegl, speculum i flukt.

Koparanda har habitat i estuar, lagunar og bekkar som påverkast av tidevatn, og i anna sumpar og våte område. Ho beitar i skumring og nattemørke på marine virveldyr og andre virveldyr i vatn. 

Hekking førekjem på fastlandet så vel som på øyar i Fiordland, på austkysten av 
Northland, spesielt på Great Barrier Island. Dei legg oftast egg i perioden juni til oktober, kvart kull er typisk 5 egg. Den lengst kjente levetida for ei koparand er over seks år.

Storleiken på populasjonen har gått mykje tilbake, tidlegare var dei vanlege i våte område over heile landet. Nedgangen skjedde truleg på grunn av drenering av våtmark og av innførsel av hundar og kattar. Grunna vernetiltak er trenden snudd. Populasjonen er no estimert til 1900 individ (2012) og er aukande.

Kjelder 
 Barrie Heather og Hugh Robertson, The Field Guide to the Birds of New Zealand (rev. utg.), Viking, 2005

Referansar

Bakgrunnsstoff 

Andefamilien
Fuglar endemiske til New Zealand