alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Julaftan

Julaftan (òg juleftan, jolaftan eller joleftan), 24. desember, er dagen etter litle julaftan og før første juledag. I fleire tradisjonar er dette den viktigaste juledagen, då ein samlar seg i familieselskap og deler ut julegåver, sjølv om den kyrkjelege høgtida og fødselsdagsfeiringa til Jesus tek til den 25. Julaftan er hovudjuledagen i Norden, Polen, Portugal, Quebec, Russland, visse delar av Tyskland, Sveits og Austerrike, der ein opnar julegåver om kvelden. I Italia opnar ein julepresangane om morgonen første juledag.

Kristne tradisjonar

Mange kristne går i kyrkja julaftan. I katolske kyrkjer er det tradisjon å halde midnattsmesse ved midnatt natt til juledagen. Slike messer markerer byrjinga på juletida. Truleg er det fordi midnattsmessa blei flytta til ettermiddagen på julekvelden at julaftan har teke plassen som ein viktig feiringsdag.

I Den norske kyrkja held ein julegudstenestar på ettermiddagen, og i nokre kyrkjelydar også midnattsmesse. Klokka 1700 kimer alle kyrkjeklokkene, ein ringer jula inn og julehelga tar til. Det er vanleg å tenna lykter på gravene til nære slektningar.

Familiefeiring

Til middag på julekvelden et ein tradisjonell mat, og dei fleste har det same til julemiddag år etter år. I Noreg er ribbe og pinnekjøt dei vanlegaste hovudrettane med julepølse og medisterkake som dei viktigaste tilleggsrettane. Det er vanleg å eta til ein blir meir enn mett, og det blir seinare servert dessert. Risengrynsgraut eller riskrem med mandel i kan serverast på julaftan eller tidlegare i førjulstida. 

På kvelden sit ein heime saman med familien og opnar julegåver. Som regel går ein rundt treet og syng julesongar før pakkane kan opnast, og mange stader må ein venta til julenissen – som regel ein utkledd person frå selskapet – kjem innom og startar gåveutdelinga. Nokre stader, som i delar av Tyskland og Aust-Europa, er det ikkje ein gammal mann, men kristusbarnet sjølv som deler ut gåver. 

I land som feirar jul hovudsakleg på juledagen er dette den siste store klargjeringsdagen. Om kvelden kan ein møtast til store måltid, eller gå ut og feira dagen.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Jul
desember
Trondhjems len

Trondhjems len (svensk: Trondheims län) er eit tidlegare len i Noreg. Frå 1500-talet og fram til innføringa av eineveldet i 1660 var Trondhjems len eitt av fire hovudlen eller slottslen. Etter reformasjonen i 1537, vart Noreg administrativt delt inn i 25 len. Nordafjells vart det i sanninga ikkje forandra på dei lena og fylka som var sterkt innarbeidd. Også i tida etter innføringa av eineveldet i 1660 var det ein skilnad i tilhøva Nordafjells. Det står tildømes i fororda til Christian 4 norske lov at loven skal anvendes annerleis Nordafjells. Under eneveldet er det Kongen av Danmark-Noreg sende unge danske adelsmenn til Noreg for å driva inn skatter og avgifter, og syrgja for at kongen i København fekk sin del. Sønnafjells tilkom denne oppgåva etterkvart prestane, som på statthaldarens vegne bar en kasse på omgang, til innsamling av skattane som etterkvart vart innførde under det danske styret. Det vart ikkje tilfellet Nordafjells (Trondhjems len) ingen danske lensherrar tok sete i det symboltunge Erkebispegården som hadde vore sentrum for det katolske føydalsete i Trøndelag. Men kanslar Ove Bjelke tok sete der i nokre år. Trondhjem,  Det vart kongen sin politikk att ingen skulle stå mellom han og bønder her. Inn under Trondhjems len høyrde den gongen òg Jemtland og Herjedalen. Etter Freden i Brömsebro av 1645 har desse områda vore ein del av Sverige. Trondhjems len var svensk frå 1658 til 1660.
Trondhjems len omfatta dei seinare fylka Nord-Trøndelag fylke, Sør-Trøndelag fylke i tillegg til delar av Møre og Romsdal fylke (Romsdal og Nordmøre). Trondhjems len vart svensk den 26. februar 1658 gjennom freden i Roskilde, og vart gjeve attende til Danmark-Noreg den 27. mai 1660 ved freden i København. Svensk guvernør i denne tida var Claes Nilsson Stiernsköld.

Sjå òg 
 Trondhjems amt
 Amt
 :Kategori:Tidlegare svenske landskap

Tidlegare svenske len
Len i Noreg
Trondhjems amt

Trondhjems amt var fram til 24. september 1804 eit amt i Noreg. Trondhjems amt vart då delt i Søndre Trondhjems amt og Nordre Trondhjems amt. Trondhjems amt vart oppretta etter at Trondhjems len vart avvikla i samband med innføringa av eineveldet i Danmark-Noreg i 1660. Administrasjonsstad for Trondhjems amt var Trondhjem.

Sjå òg 
 Amt i Noreg
 Trøndelag

Amt i Noreg
Trondhjems amt
Kyrkjer i Noreg etter kommune

Dette er ei liste over norske kyrkjer fordelt på kommunar, sortert stigande etter kommunenummer. Lista viser godkjende kyrkjer i Den norske kyrkja. I tillegg kjem kyrkjer for andre trussamfunn, bedehus o.l. som høyrer til ulike kristne organisasjonar og ymse kyrkjer, kapell og kyrkjelydshus som ikkje er godkjende som kyrkjer etter kyrkjelova.

Liste

Østfold

Akershus

Oslo

Hedmark

Oppland

Buskerud

Vestfold

Telemark

Aust-Agder

Vest-Agder

Rogaland

Hordaland

Sogn og Fjordane

Møre og Romsdal

Trøndelag

Nordland

Troms

Finnmark

Svalbard

Kyrkjer i Noreg
Den norske kyrkja
Kyrkjer i Noreg
Dictablanda

Dictablanda er eit omgrep frå statsvitskapen som syner til eit diktatur der sivile rettar for det meste er tekne vare på, heller enn å verta vanda.

Ordet dictablanda kjem frå spansk dictadura («diktatur») og blanda («mild»); ordet speglar òg at blanda kjem i staden for dura («hard»). 

Omgrepet vart fyrst nytta in Spania i 1930 då general Dámaso Berenguer overtok for general Miguel Primo de Rivera y Orbaneja som overhovud for militærjuntaen (directorio militar) og freista svekkja spenningane i landet ved å mykja opp nokre av dei strengaste tiltaka som hadde kome til under diktaturet. Det vart òg nytta om dei seinare åra i regimet åt general Francisco Franco, og om det sytti år varande hegemoniet åt Institutional Revolutionary Party (PRI) i Mexico.

Omgrepet «dictablanda» er bruka som eit motstykke til democradura, som tyder illiberalt demokrati — eit system der styremakter og leiarar er valde, men like fullt tek tolleg lett på sivile rettar.

Eit døme på dette er Pakistan under Pervez Musharaff.

Styresett
Freden i København

Freden i Køpenhavn, Københavnsfreden, er ei nemning på ei fredsavtale mellom Sverige og Danmark-Noreg, inngått i København den 27. mai 1660. Etter freden i Roskilde av 26. februar 1658 braut det ut krig att i juni 1658. Freden i København stadfeste fredsavtala frå 1658 med unntak av at Sverige måtte gje frå seg att Trondhjems len og Bornholm. Sverige aksepterte òg framande krigsfartøy i Austersjøen.

Danske fredsavtalar
Svenske fredsavtalar
Polsk-litauiske avtalar
Dansk-norske avtalar
Torlaksmesse

Torlaksmesse eller tollesmesse er eit gammalt namn på litlejulaftan 23. desember.  Dagen har namn etter biskop i Skålholt på Island Thorlakr helgi Thoralsson (1133-93), som vart gjort til helgen av Alltinget i 1198. 

I Trøndelag og Nordland vart dagen gjerne kalla sjurdsmess.  Det er usikkert kva for ein Sigurd som har gjeve namn til dagen.

Kjelde 

Kristne høgtider
Primstaven
desember
Brødristar

Ein brødristar er ein liten elektrisk kjøkenmaskin som vert brukt til å rista brød med. Risting av brød er ein kombinasjon av tørking og steiking. Slik vert brødskivene varme og sprø, og gjev brukaren ei kjensla av nysteikt brød. Brødristarar er daglegdagse i dei fleste heimar i den vestlege verda.

Ein moderne brødristar er normalt ein boks med to hol, kvart med plass til ei brødskiva. Ein brødristar med to skivehol kan òg brukast til singelskiveristing. Ein spake på enden av brødristaren senkar brødet ned i hola. På sidene av skivene er det varmeelement som varmar opp brødet. Tida stiller ein inn med ein skruknapp. Når tida er ute, sprett skivene opp og varmeelementa vert sløkte. 

Brødristaren kan òg brukast til andre ting enn brød, som til dømes kaker, pannekaker og bollar. Dei mest avanserte brødristarane kan ha fleire funksjonar, som tining, stoppknapp, varmejustering, automatisk senking av brødet, gjenoppvarming og liknande.

Kjøkenutstyr
Kvitvarer
Kolbu

Kolbu er ein tettstad med  i Østre Toten kommune i Innlandet fylke, som tidlegare var ein sjølvstendig kommune. Kommunen blei til 1. januar 1908 da Vestre Toten blei delt i tre (Eina, Kolbu, Vestre Toten). Kolbu hadde ved etableringa 2412 innbyggarar. 

1. januar 1964 blei det meste av Kolbu med 2906 innbyggarar slått saman med Østre Toten kommune, resten med Vestre Toten. På grunn av uoversiktlege eigedomsforhald blei kommunegrensa dratt opp på kryss og tvers gjennom tettstaden Kolbu. Dette førte blant anna til ein interkommunal skule (Moen). På midten av 1990-talet kom det i gang ei rørsle med forslag på å utjamne grensene og/eller overføre omtrent heile gamle Kolbu til Østre Toten. Folkerøysing blei avheldt og forslagsstillarane sigra.

Kjelder 

Tettstader i Innlandet
Tidlegare kommunar i Oppland
Geografi i Østre Toten
Historie i Østre Toten
Norske kommunar skipa i 1908
Norske kommunar nedlagde i 1964
AK-47

AK-47 (russisk ''Автомат Калашникова образца 1947 года, «Automatkarabin Kalasjnikov modell 1947») er ein karabin (ei kort rifle) som opphavleg vart utvikla for mekanisert infanteri og innført i den sovjetiske hæren i 1949. Han kan avfyrast både halvautomatisk med eitt skot om gongen (utan ladegrep mellom kvart skot) eller i serie, det vil seie heilautomatisk. Han kom opphavleg i kaliber 7,62 × 39 mm. 

AK-47 vart konstruert av Mikhail Kalasjnikov, og sjølv om han har konstruert andre våpen òg, er det dette som oftast blir knytt til namnet hans. Kalasjnikov var opphavleg sersjant i sovjethæren, og da andre verdskrigen byrja, var han stridsvogn-sjef. Etter han vart skadd i 1941, låg han ei tid på sjukehus, og der fekk han idéen til dette våpenet som eit spesialvåpen for soldatar i pansra køyretøy med avgrensa plass. 

Da han kom tilbake til avdelinga si, fekk han høve til å utvikle idéen vidare, saman med våpenteknikarar. Etter fleire forsøksversjonar vart våpenet ferdig i 1947, og det vart sett i produksjon og innført i militæret frå 1949. Det vart noko modernisert i 1959, og kom så i eit mindre kaliber frå 1974 (kaliber 5,45 × 39 mm). 

AK-7 har på grunn av svært enkel, robust og billeg konstruksjon vorte populær i mange militærvesen og gerilja-styrkar. Det kan ha vorte produsert 70–100 millionar av dei i alt. Ein reknar dei lisensproduserte finske RK 62 som varianten med best kvalitet. 

Ein ulempe med AK-7 kan vere at han ikkje er særleg høveleg på lengre avstandar, pga låg munningsfart på skota. Det er derfor ikkje noko skarpskyttarvåpen.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «AK-47» frå ,  den 28. desember 2006.

Bakgrunnsstoff 
 Modern Firearms - Kalashnikov AK-47 and AKM assault rifles

Automatgevær
Militære våpen
Sovjetiske skytevåpen
US-karabin M1

US-karabin M1 (på norsk ofte kalla berre US-karabin) er eit amerikansk, lett halvautomatisk gevær, som òg var i bruk i det norske forsvaret etter andre verdskrigen. Våpenet var laga for å vere eit sjølvforsvarsvåpen for «bakre-linje-styrkar», slik som for eksempel logistikkavdelingar. Dette etter at det amerikanske militærvesenet forstod behovet for eit våpen med større eldkraft enn pistolar i bakre linje. Samtidig var M1 Garand (det amerikanske militæret si halvautomatiske standardrifle frå og med andre verdskrigen) for tung og uhandterleg for styrkar i bakre linjer. Skota var i kaliber 7,62x33mm (.30). Våpenet hadde stavmagasin med høvesvis 15 eller 30 skot. Dette var eit sjølvforsvarsvåpen for bruk på relativt korte avstandar, og ikkje noko presisjonsvåpen på lange hold. Det vart blant anna bruka under andre verdskrigen, Koreakrigen og Vietnamkrigen.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «M1 karabin» frå ,  den 28. desember 2006.

Bakgrunnsstoff

Skytevåpen
Militære våpen
Rifler
Lov Herren Katolsk salmebok

LOV HERREN er salmeboka til Den katolske kyrkja i Noreg. Ho vart utgitt i 2000. Redaksjonskomitéen var leia av Kjell Arild Pollestad. 

Salmeboka er meint for liturgisk bruk, i messer og tidebøner. Salmesongen, slik han er kjend frå protestantiske kyrkjer, har tradisjonelt hatt liten plass i den katolske messa. Då det 2. Vatikankonsil opna for bruk av folkespråket i liturgien, opna det også for songar på nasjonale språk.

Som ei universell kyrkje har den katolske kyrkja hatt som mål å vise kyrkjeleg mangfald i salmeutvalet. Boka har difor med salmar av lutherske prestar som Petter Dass, Kingo og Grundtvig, og boka har tekstar skrivne av Vinje, Øverland, Halldis Moren Vesaas, Åse-Marie Nesse, Jakob Sande og Edvard Hoem. Redaksjonskomitéen har meint at det ikkje er diktarens konfesjon som avgjer om ein salme er katolsk eller ikkje, men sjølve innhaldet i versa.

Den katolske salmeboka er redigert på bokmål, og hovudvekta av salmetekstane er på bokmål. Men LOV HERREN har også ein del salmar og messeledd på latin, på høgnorsk og på nynorsk.

Musikalsk følgjer den katolske salmeboka same prinsipp som Norsk Salmebok, ved at melodiane i størst mogleg grad er notert i opphavleg form, og ikkje som i Landstads reviderte salmebok i utjamna rytme. Boka har også nyskrivne melodiar, komponert av Arne Nordheim, Egil Hovland, Trond Kverno og Wolfgang Plagge.

Salmar
Salmebøker
Bøker frå 2000
Den katolske kyrkja i Noreg
Garand-rifle

Garand-rifla (formelt namn: United States Rifle, .30 Caliber, M1) er ei amerikansk, halvautomatisk rifle. Ho erstatta Springfield-rifla i 1936 og var i teneste i den amerikanske hæren til ho vart erstatta av M-14 i 1958. Ho hadde kaliber 7,62x63mm, det same som i Springfield-rifla (også kalla .30-06), og eit magasin med plass til 8 skot innebygd. 

Garand-rifla vart bruka i både andre verdskrigen og Koreakrigen, pluss noko bruk under Vietnamkrigen. Ho var òg i bruk i den norske hæren i ein periode etter andre verdskrigen. Ho er framleis i bruk i enkelte drilltroppar, blant anna Garden sin drilltropp. 

Etter moderne målestokk har Garandrifla enkelte svakheiter, blant anna ladeløysinga. Patronane var sette 8 stykke saman i ei open metallramme, kalla «clip» på engelsk og laderamme på norsk. Ved avfyring av det siste skotet i ei laderamma, vart denne kasta ut av magasinet med ein særeigen «pling»-lyd. Det var frykt for at fienden skulle høyre denne lyden og vite at vedkomande soldat ikkje hadde meir ammunisjon i våpenet. (Denne frykta var nok ugrunna, med all støyen i strid og at bruk av laderamma gjorde at rifla vart ladd på ny rimeleg raskt.) I tillegg kunne eit fullt magasin òg bli sendt ut ved ein feil av denne mekanismen. Mekanismen tillet dessutan ikkje at ein kunne etterlade våpenet med enkelt-patronar. Infanteristar løyste derimot dette problemet ved å avfyre dei siste par gjenverande skota, og deretter lade eit nytt clip.

Kjelde: Bokmålswikipediaen, art. M1 Garand.

Halvautomatgevær
Militære våpen
USA-amerikanske skytevåpen
Våpen frå andre verdskrigen
Søndre Trondhjems amt

Søndre Trondhjems amt var eit norsk amt. Frå 1. januar 1919 er det eit fylke med namnet Sør-Trøndelag fylke. Trondhjems amt vart i 1804 delt i Nordre Trondhjems amt og Søndre Trondhjems amt.
Amtmannen hadde sete i Trondhjem.

Amtmenn 
 1802–1804 Frederik Adeler
 1804–1810 Erik Must Angell
 1810–1832 Frederik Christopher Trampe
 1832–1840 Fredrik Riis
 1840–1857 Karelius August Arntzen
 1857–1894 Carl Fredrik Motzfeldt
 1894–1907 Lars Otto Roll Grundt
 1907–1918 Harald Bothner

Sjå òg 
 Amt i Noreg
 Trøndelag

Kjelder 
Stiftamtmenn, amtmenn og fylkesmenn 1814-1994 - regjeringa.no

Amt i Noreg
Sør-Trøndelag fylke
Trondhjems amt
Nordre Trondhjems amt

Nordre Trondhjems amt var eit norsk amt. Frå 1. januar 1919 er det eit fylke med namnet Nord-Trøndelag fylke. Trondhjems amt vart i 1804 delt i Nordre Trondhjems amt og Søndre Trondhjems amt.

Amtmenn 
 1805–1815 Caspar Conrad Rafn
 1815–1833 Christian Elster
 1833–1857 Adam Johan Frederik Poulsen Trampe
 1857–1866 Fredrik August Wessel-Berg
 1867–1884 Carsten Smith
 1884–1894 Lars Otto Roll Grundt
 1894–1898 Ole Anton Quam
 1898–1902 Halvor Bache Guldahl
 1902–1916 Torvald Løchen
 1916–1918 Halvor Bache Guldahl

Sjå òg 
 Amt i Noreg
 Trøndelag

Kjelder 
Stiftamtmenn, amtmenn og fylkesmenn 1814-1994 - regjeringa.no

Amt i Noreg
Nord-Trøndelag fylke
Trondhjems amt
Amtmandens Døttre

Amtmandens Døttre er ein roman skriven av Camilla Collett. Romanen vart utgjeven i to utgåver, ei i 1854 og ei i 1855. Teksten vart omarbeidd og utgjeven i 1860 og 1879. Dette var den første samfunnskritiske tendensromanen i norsk litteratur, og peikar framover mot realismen. Dette vart òg den einaste romanen Camilla Collett skreiv. Første delen av boka vart gjeven ut anonymt, men han vart ikkje lenge etter allment kjend som hennar verk.

Hovudpersonen i romanane er Sofie, dottera av ein amtmann i «i et af Landets nordlige Amter», og hennar forhold til huslæraren Georg Kold. Ho tek opp tilhøvet mellom kjønna og dei vanskelege krava ei ungjente frå borgarskapet har å leva opp til når det gjeld kjærleik og ekteskap. Romanen skildrar også foreldra hennar, dei eldre systrene som lever i ulukkelege arrangerte ekteskap, venner og naboar.

Kjelder 

Generelle kjelder
 «Amtmandens Døttre» i Store norske leksikon. Henta 14.01.2013.
 «Amtmandens Døttre»  på fuv.hivolda.no. Henta 14.01.2013.

Bakgrunnsstoff 
 Amtmandens Døttre på nett ved bokselskap.no
 Amtmandens døtre, utgåve frå 1897 digitalisert hjå Nasjonalbiblioteket
 Amtmannens døtre, utgåve frå 1984 digitalisert hjå Nasjonalbiblioteket

Om boka
 Sigurd Aa. Aarnes: Søkelys på Amtmandens døtre, Oslo, Universitetsforlaget 1977 digitalisert hjå Nasjonalbiblioteket
 «Amtmandens Døttre» i Store norske leksikon
 «Amtmandens Døttre»  på fuv.hivolda.no
 "Amtmandens Døtre" (1877) på vgskole.net

Norske romanar
Camilla Collett
Bøker frå 1854
Kristians amt

Kristians amt var eit amt i Noreg. Amtet vart oppretta ved delinga av Opplandenes amt i 1781, og kalla opp etter kong Kristian VII. Frå 1. januar 1919 er det eit fylke med namnet Oppland fylke.

Amtmenn 
 1781-1811 Christian Sommerfelt
 1811–1821 Ole Hannibal Sommerfeldt
 1821–1851 Lauritz Weidemann
 1852–1854 Hans Tostrup
 1854–1859 Johan Christian Collett
 1859–1869 Christian Jensen
 1869–1878 Hans Thomas Meinich
 1878–1900 Jan Greve Skjoldborg
 1900–1908 Peter Theodor Holst
 1908–1918 Sigurd Lambrechts

Kjelder 
Stiftamtmenn, amtmenn og fylkesmenn 1814-1994 - regjeringa.no

Amt i Noreg
Oppland fylke
Elva Ula

For andre tydingar av ordet, sjå Ula.

Ula er ei elv som oppstår der elvene Store Ula og Vesle Ula møtest øvst i Uladalen i Rondane. Elva som renn vidare gjennom Selsverket og ut i Gudbrandsdalslågen i Sel kommune der Uladalen møter Gudbrandsdalen. Elva renn forbi steinsøylefenomemet Kvitskriduprestin.

Store Ula er den flottaste av dei to elvene, der ho renn frå Rondvatnet, midt i Rondane nasjonalpark, og lagar sjåverdige fossar som Brudesløret og Ulafalla. Vesle Ula har utspringet sitt i dei vestlege delane av Rondane nasjonalpark.

Kaldbekken, ein sidebekk til Store Ula, renn gjennom dalen Jutulhogget.

Bakgrunnsstoff 
 Ulafallene

Rondane
Elvar i Innlandet
Gudbrandsdalen
Geografi i Dovre
Geografi i Sel
Karl-Hans Hermann Klinge

Karl-Hans Hermann Klinge () var ein tysk SS Oberscharführer og Kriminalassistent i Gestapo i Oslo. Han vart dømd til døden for tortur mot 18 nordmenn under krigen. Han vart avretta på Akershus festning den 28. mars 1946.

Sjå og 
Landssvikoppgjeret

Kjelder 
Bergensposten nr. 1 - august 2005. Meldingsbladet til statsarkivet i Bergen.

Dømte krigsforbrytarar
Tyskarar i Noreg under andre verdskrigen
Folk avretta ved skyting
Det tredje riket

Det tredje riket (òg kalla Nazi-Tyskland) er ei nemning på det nazistisk styrde Tyskland i tida 1933–45. Riket vart leidd av diktatoren Adolf Hitler, som fekk tittelen «Føraren» (Der Führer). «Det tredje riket» (ty. Das dritte Reich) refererer til det tysk-romerske riket som «Det første riket», og det tyske keisarriket som «Det andre riket». 

På sitt aller største, i 1942 strekte det tredje riket seg frå Frankrike i vest til Volga, grensa til Asia, i aust, og frå Noreg i nord til ørknane i nord-Afrika. På det tidspunktet var verda inne i dei kanskje aller viktigaste dagane av andre verdskrigen, med slag som skulle komme til å avgjera framtida både i Afrika og kanskje aller viktigast i Stalingrad.

Fleire og fleire tyskarar la ned liva sine for Hitler og det 3. riket sin kamp for utviding og rasereinsing, men kampen vart heile tida hardare, ettersom dei allierte voks seg sterkare og sterkare. I 1945 tapte nazistane krigen og Tyskland vart okkupert og delt inn i fire soner: ei sovjetisk, ei fransk, ei storbritannsk og ei USA-amerikansk. Okkupasjonen heldt fram til 1949, då den sovjetiske sona vart omgjord til Den tyske demokratiske republikken (Aust-Tyskland) og dei tre andre sonene til Forbundsrepublikken Tyskland (Vest-Tyskland). 

Tysk historie
Det tredje riket
Skipingar i 1933
Nedleggingar i 1945
Siarhjej Sidorski

Siarhjej Siarhjejevitsj Sidorski () er ein belarusisk politikar som var statsminister i Belarus frå 26. desember 2003 til 28. desember 2010. Han var fungerande statsminister frå 10. juli 2003.

Sidorski er utdanna elektroingeniør. Han vart trekt med i rikspolitikken av president Aljaksandar Lukasjenka som visestatsminister i 2001. Han er gift og har to døtrer.

Bakgrunnsstoff
 Biografi på den belarusiske regjeringa sine nettsider  på engelsk.

Belarusiske statsministrar
Pedaltone

Pedaltonar er dei aller djupaste tonane ein kan spela på messingblåseinstrument. Namnet stammar frå dei store orgel der dei største pipene med djupe tonar vert spela med føtene (latin pedes).

Ei vanleg tenortrombone er stemt i B med grunnstone B(store B). Ved å dra ut sliden kan ein senka tonehøgda til E(store E). Men dette dreier seg om andre tone i naturtonerekka, eller andre harmoniske. Ved å slappa meir av i leppene kan ein spela på grunntonen i naturtonerekka, eller første harmoniske. Dette gir trombonisten moglegheit til å spela tonane frå B1 ned til E1, og desse tonane vert då kalla pedaltonar.

Pedaltonane vert relativt sjeldan brukt; på trompet så godt som aldri. Det er likevel nokså vanleg på tuba, og særleg på basstrombone.

Bass
Massingblåseinstrument
Recep Tayyip Erdoğan

Recep Tayyip Erdoğan () er ein tyrkisk konservativ politikar. Han har sidan 28. august 2014 vore president i Tyrkia, før det var han statsminister i landet frå 2003 til 2014. Han er leiar for partiet AKP, Adalet ve Kalkınma Partisi («Partiet for rettferd og utvikling»), som er eit parti som omtalar seg sjølv som «islamsk-konservativt».

Bakgrunn 
Erdoğan vart fødd i Istanbul. I 1985 var han leiar av Velferdspartiet i byen. Han var borgarmeister i Istanbul frå 1994 til 1998. Velferdspartiet vart forbode i 1998, fordi den påstått islamistiske ideologien til partiet streid mot det strenge skiljet mellom politikk og religion i den tyrkiske grunnlova. Frå mars til juli 1999 sona Recep Erdoğan fire månader av ei ti månaders fengselsstraff han vart idømd for å «oppeldna til religiøst hat».

Erdoğan og hans fløy av Velferdspartiet stifta AKP i 2001. Ved valet 3. november 2002 vart AKP det største partiet med 34,3 % av røystene. Det vann reint fleirtal i parlamentet. Erdoğan var ikkje kandidat ved dette valet, fordi straffedømde ikkje hadde høve til å stilla til val etter grunnlova. Abdullah Gül frå AKP vart mellombels statsminister. Grunnlova vart endra slik at Erdoğan fekk høve til å verta valt inn i parlamentet, og 14. mars 2003 tok han over som statsminister.

Erdoğan er gift, og har to søner og to døtrer.

Kjelder

Tyrkiske statsministrar
Alkyn

Alkyn er hydrokarbon som inneheld minst ei trippelbinding mellom to karbonatom. 

Den generelle summeformelen er CnH2n-2. 

Samanlikna med alkan og alken, er alkyn ganske reaktive.

Bakgrunnsstoff 

 
Funksjonelle grupper