alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Mellomalderen

Mellomalderen er nemninga på ein periode mellom førhistorisk tid og nyare tid som vert avgrensa ulikt ettersom kva for land eller område det er tale om, og i kva fag omgrepet vert nytta. I generell europeisk historie er mellomalderen vanlegvis rekna som tidsrommet frå antikken til renessansen, i nordisk samanheng frå kristninga på midten av 1000-talet fram til reformasjonen midt på 1500-talet, altså ein seinare og mykje stuttare tidsbolk.

I Noreg er det vanleg å definere mellomalderen til tida frå 1030, då slaget på Stiklestad skal ha gått føre seg og ha ført til den endelege kristninga av Noreg, og fram til reformasjonen i 1536, altså den tida då den romersk-katolske kyrkja var Noregs offisielle kyrkje — sjå nedanfor. Men om dette er ei nyttig og rett inndeling, vert stendig diskutert i fagkrinsar. I somme høve vert vikingtida, som er den siste parten av førkristen tid, rekna med til mellomalderen.

Omgrepet «mellomalderen» var lenge negativt ladd. Sjølve det å berre stå som ein fyllperiode er ikkje så gjævt; i tillegg kalla ein gjerne tida «den mørke mellomalderen» for å verkeleg visa kor uopplyste, overtruiske og barbariske folk var på denne tida. I nyare tid har historikarane òg trekt fram mange positive trekk ved tidsrommet, og ein kallar det sjeldan «mørkt» lenger.

Omgrepet Mellomalder skriv seg frå den italienske historieskrivinga i renessansen. Ordet vart først nytta av Flavio Biondo, for å markere ei tredeling av italiensk historie. Tanken om «mørk mellomalder» vart sett fram av diktaren Francesco Petrarca, og denne historieforståinga har hatt gjennomslag mest over heile Europa, sjølv om den klassiske tredelinga (antikken/mellomalderen/nytida) skriv seg frå italienske tilhøve.

Periodar 
Overgangen frå antikk tid til tidleg mellomalder var prega av folkevandringar, der særleg grupper av germanske stammar drog rundt i Europa og skapte uro. Vestgotarane plyndra Roma for første gong i 475, noko som innebar slutten for Vestromarriket. 
Ein kallar midtperioden i mellomalderen høgmellomalderen, og seier at han starta med kroninga av Karl den store i 800. 

Den siste delen av tidsrommet kallar me seinmellomalderen, som starta om lag då Thomas Aquinas gav ut verket sitt Summa Theologica i 1273.

Alternativ periodeinndeling 

Etter vanleg rekning tek mellomalderen til om lag samstundes med at Romarriket fall i 476. Tidleg mellomalder strekkjer seg då frå om lag 500 og dekkjer tida frå folkevandringane fram til vikingferdene tek slutt, om lag 1100.

Høgmellomalderen er rekna som samanfallande med gotikken, og tek då til i 1100, og dekkjer tidsrommet frå då og fram til 1350.

Til vanleg kan ein og seia at seinmellomalderen byrjar om lag 1350, med Svartedauden. Denne tidbolken varar til om lag 1500, då dei store sjøferdene tek til. Seinmellomalderen var på mange vis rekna som nedgangstid, og det er stor overlapping mellom denne tidbolken og renessansen.

Mellomalderen i Noreg 
Ein reknar gjerne med at den norske mellomalderen starta i år 1030, då landet blei kristna, og varte til reformasjonen i 1536.

Sjå au 
 Byar i mellomalderen

Bakgrunnsstoff 

Historiske tidsrom
 *
Eirik

Eirik og Erik er eit mannsnamn av germansk opphav som tyder 'mektig' eller 'hovding'. Det norrøne namnet var Eiríkr, sett saman av Ei- ('eine') og -rik ('herskar'). Namnet finst òg med skrivemåtar som Eric og Erich, og har kvinnenamnsavleiinga Erika.

Eirik har norsk namnedag den 18. mai.

Kjende namneberarar 

 Norske kongar:
 Eirik I Blodøks
 Eirik II Magnusson
 Erik av Pommern (Eirik III)
 Eirik Raude (ca. 950–ca. 1003) norsk oppdager, eigentleg Eiríkr rauði
 Erik Walkendorf, norsk erkebiskop av Nidaros
 Erich Christian Dahl (1814–1882), norsk forretningsmann og grunnleggjar av E. C. Dahls bryggeri 
 Erik Werenskiold (1855–1938), norsk biletkunstnar
 Erik Satie (1866-1925), fransk komponist
 Erich Maria Remarque (1898-1970), tysk forfattar
 Erich Kästner (1899-1974), tysk forfattar
 Erik Diesen (1922-1999), NRK-programleiar
 Erik Borge (1924-2008, norsk filmprodusent
 Erik Bye (1926–2004), norsk songar og mediamann
 Eric Clapton (f. 1945), engelsk musikar
 Erik Vea (f. 1951), norsk skøyteløpar
 Erik Hillestad (f. 1951), norsk plateprodusent
 Erik Solheim (f. 1955), norsk politikar og tviklingsminister
 Erik Poppe (f. 1960), norsk filmregissør
 Erik Solér (f. 1960), norsk psykolog og fotballspelar
 Erik Thorstvedt (f. 1962), norsk fotballspelar
 Eirik Newth (f. 1964), norsk forfattar
 Erik Skjoldbjærg (f. 1964), norsk filmregissør
 Erik Johnsen (f. 1965), norsk skihoppar
 Erik Fosnes Hansen (f. 1965), norsk forfattar
 Erik Ødegaard (f. 1969), norsk biletkunstnar
 Erik Holtan (f. 1969), norsk fotballspelar
 Erik Mykland (f. 1971), norsk fotballspelar kjent som «Myggen»
 Erik Hagen (f. 1975), norsk fotballspelar
 Eirik Verås Larsen (f. 1976), norsk kajakkpadlar
 Eirik Bakke (f. 1977), norsk fotballspelar
 Erik Nevland (f. 1977), norsk fotballspelar
 Eirik Tage Johansen (f. 1982), norsk golfsparer
 Erik Huseklepp (f. 1984), norsk fotballspelar
 Erik Midtgarden (f. 1987), norsk fotballspelar
 Eric Saade (f. 1990), svensk Eurovision-deltakar

Bakgrunnsstoff 

Mannsnamn
Norrøne førenamn
Halvdan

Halvdan eller Halfdan er eit norrønt namn som tyder «halvt danske». Namnet er eit førenamn og eit mannsnamn.
Namnet har vore nytta i Noreg og Danmark frå før vikingtida. Fleire kongar og sogeheltar har hatt dette namnet.

Halvdan har namnedag den 20. november.

Kjende personar med namnet Halvdan eller Halfdan
Halvdan Svarte
Halvdan Kvite
Halvdan Koht (1873 - 1965), norsk politikar og målmann
Halfdan Kjerulf (1815 - 1868), norsk komponist
Halfdan Egedius (1877 - 1899), norsk kunstmålar
Halfdan Cleve (1891 - 1959), norsk komponist
Halfdan Hegtun (f. 1918), norsk politikar
Halvdan Sivertsen (f. 1950), norsk musikar

Bakgrunnsstoff

Mannsnamn
Norrøne førenamn

da:Halvdan den Gamle
en:Halfdan the Old
Eivind

Eivind er eit norsk mannsnamn. Tydinga på norrønt er «Lukka vil snu». Øivind er ein variant av namnet.

Eivind har namnedag i Noreg den 26. august.

Kjende namneberarar
 Eivind Torp (1844 - 1890), norsk stortingsmann
 Eivind Vågslid (1897 - 1986), norsk språkforskar
 Eivind Groven (1901 - 1977), norsk folkemusikar og komponist
 Eivind Mo (1904 - 1995), norsk spelemann
 Eivind Bolle (f. 1923), norsk stortingsmann
 Eivind Skeie (f. 1947), norsk prest og salmediktar
 Eivind Reiten (f. 1953), norsk politikar (Sp)
 Eivind Volder Rutle (f. 1979), norsk politikar (Raudt)

Bakgrunnsstoff

Mannsnamn 
Norrøne førenamn
Amerika

Amerika er ein verdsdel som strekker seg nesten frå Sør- til Nordpolen. Det grensar mot dei to store verdshava, Stillehavet og Atlanterhavet, og har svært forskjellige landskap, mellom anna svært fruktbare område som regnskogen i Amazonas og Dei store slettene i Nord-Amerika, og nokre av dei karrigaste områda i verda, som Atacama-ørkenen i Chile og Mojave-ørkenen i USA.

Verdsdelen kan delast inn på ulike måtar. På engelsk er det vanleg å snakka om Nord- og Sør-Amerika som to ulike kontinent, ettersom dei har ulikt geologisk opphav. I andre samanhengar skil ein mellom engelsktalande Amerika og Latin-Amerika, det vil seie landa som hovudsakleg bruker romanske språk. 

Namnet Amerika kjem mest truleg frå Amerigo Vespucci, eller Americus Vespuccius som han heitte på latin. America er den feminine forma, som svarer til hokjønnsforma alle dei andre verdsdelane hadde. Den første me veit brukte det var den tyske kartografen Martin Waldseemüller, som laga ein globus og eit stort kart der kontinentet hadde dette namnet i 1507.

Innbyggjarar frå kontinentet kan bli kalla amerikanarar, men dette kan òg tyda ein som kjem frå USA, nett som namnet Amerika ofte vert brukt berre om desse amerikanske sambandsstatane.

Land i Amerika 

Verdsdelar

Kontinent
Henrik

Henrik er eit dansk, norsk og svensk mannsnamn, frå gammaltysk Haimirich. Det har norsk namnedag den 20. oktober.

Namnet er opphavleg sett saman av 'heim' og -rik, 'herskar', og kan altså tyda herskaren over heimen. Det har vore brukt i Noreg sidan 1200-talet.

På tysk er namnet Heinrich, noko den eldre skandinaviske skrivemåten Hinrich minner om. Den engelske forma av namnet er Henry. Ein kvinneleg variant av namnet er Henrikke.

Namneberarar 

Kongelege

 Henrik Wergeland (1808–1845), norsk forfattar
 Henrik Ibsen (1828–1906), norsk forfattar
 Henryk Sienkiewicz (1846-1916), polsk forfatter og nobelprisvinnar
 Henrik Pontoppidan (1857–1943), dansk forfattar
 Henrik Bull (1864–1953), norsk arkitekt
 Henrik Sørensen (1882–1962), norsk maler
 prins Henrik av Danmark (1934–2018), dansk dronninggemal, døypt Henri
 Henrik Larsson (f. 1971), svensk fotballspelar
 Henrik H. Langeland (f. 1972), norsk forfattar
 Henrik Christiansen (f. 1983), norsk skøyteløpar

Annan bruk
Stolt henrik er namnet på ein tidlegare matplante i amarantfamilien

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

Mannsnamn
Førenamn av tysk opphav
Namn knytte til eigedom
Namn knytte til rang
Namn knytte til makt
Nikolai

Nikolai er eit russisk mannsnamn som er avleidd av det greske Nikolaus. Tydinga av namnet er «siger» og «folk». 
Nikolai har namnedag den 6. desember.

Det er mange alternative skrivemåtar av namnet Nikolai: Nikolaj, Nickolai, Nikolay, Nicolai og Nicolay.

Kjende personar med namnet Nikolai 
 To russiske tsarar:
 Nikolaj I av Russland (1796-1855)
 Nikolaj II av Russland (1868-1918)

 Nicolai Abildgaard (1743-1809), dansk kunstmålar
 Nikolai Scheitlie (1753-1824), Eidsvollsmann
 Nicolai Nielsen (1777-1854), Eidsvollsmann
 Nicolai Wergeland (1780-1848), Eidsvollsmann
 Nikolai Frederik Severin Grundtvig (1783-1872), dansk prest og filosof
 Nicolai Knudtzon (1787-1837), norsk stortingsmann
 Nicolai Cappelen (1795-1866), norsk stortingsmann
 Nikolaj Gogol (1809-1852), ukrainsk-russisk forfattar
 Nikolaj Rimskij-Korsakov (1844-1908), russisk komponist
 Nicolai Julius Sørensen (1850-1923), norsk stortingsmann
 Nicolai Prebensen (1850-1938), norsk stortingsmann
 Nicolai Ulfsten (1854-1885), norsk kunstmålar
 Nicolai Anthonisen (1857-1907), norsk sjøkaptein
 Nikolai Astrup (1880-1928), norsk kunstmålar
 Nikolaj Bukharin (1888-1938), sovjetisk politikar
 Nikolaj Zimjatov (f. 1955), russisk langrennar
 Nicolai Cleve Broch (f. 1975), norsk skodespelar
 Nikolai Stokholm (f. 1976), dansk fotballspelar
 Nikolaj Kruglov (f. 1981), russisk skiskyttar
 Nicolai Misje (f. 1987), norsk fotballspelar
 Nikolai av Danmark (f. 1999, dansk prins

Mannsnamn
Førenamn av russisk opphav
Laterna magica

Laterna magica (lat. 'magisk lykt') var forløparen til lysbileteframvisaren og moderne film. Instrumentet består av ei linse og ein oljelampe som projiserar bilete måla på glassplater på ein passande skjerm.

Historie 
Den eldste nemninga av instrumentet er frå 1671, i boka Ars Magna Lucis et Umbrae av Athanasius Kircher. På 1800-talet var det vanleg å få besøk av reisande som heldt framsyningar med eit stort utval av bilder. Nokre av desse hadde spesielle effektar ved at eit anna bilde kunne gli eller rotera over hovudplata. Eit populært døme var «rotteslukaren», som viste ein flokk rotter som hoppa inn i munnen til ein sovande mann. Under napoleonskrigane vart britar varta opp med ein slagscene mellom eit britisk og eit fransk skip som ende med at det franske skipet gjekk ned i flammar, til jubel frå forsamlinga.

Då fotografiet vart funne opp kunne ein laga billigare og meir naturtru glasplater. Ein kunne sjå berømte bygg og menneske og bilete frå framande land på framsyningane. Ein fekk òg seriar av bilde som fortalde ei historie, gjerne med ei lukkelege eller moraliserande ending. Dei magiske lanternene og bilda dei viste var mykje etterspurde på 1800-talet, men fall i popularitet då ein fann opp filmen med levande bilete. Framsyningsforma har likevel overlevd gjennom moderne lysbilder og kikkertforma leiketøy som kan visa fram seriar av bilete mot dagslys («Viewmaster»).

Skjermteknikk
Filmhistorie
Fotografihistorie
Italienske oppfinningar
Nikolaus

Nikolaus er eit gresk mannsnamn sett saman av nikáo, 'siger', og laós, 'folk'. Namna Nikolas, Nicholas og Niklas er variantar av dette. I tillegg kjem avleiinger som Nikolai og Nils, og kortformer som Klaus, Klas og Nick.

Nikolaus og Nikolas har namnedag den 6. desember.

Kjende namneberarar 
 Den heilage Nikolas av Myra
 Nicolas Gombert, flamsk renessansekomponist
 Nikolaus Kopernikus (1473-1543), astronom
 Nicolas Poussin (1594-1665), fransk målar
 Nicholas Haddock (1686-1746), britisk admiral
 Nikolaus Ludwig von Zinzendorf (1700-1766), tysk teolog
 Nicolas-Joseph Cugnot (1725-1804), fransk militæringeniør
 Nicolas Appert (1749-1841), fransk oppfinnar
 Nicolas Léonard Sadi Carnot (1796-1832), fransk matematikar
 Nikolaus August Otto (1832-1891), tysk oppfinnar
 Nicholas Roerich (1874-1947), russisk målar
 Nikolaus von Falkenhorst (1885-1968), nazistisk offiser
 Nicholas Williams (f. 1942), engelsk språkforskar
 Nicholas Berkeley Mason (f. 1944), engelsk trommeslagar frå Pink Floyd
 Nicolas Sarkozy (f. 1955), fransk president
 Nicolas Anelka (f. 1979), fransk fotballspelar
 Niklas Moisander (f. 1985), finsk fotballspelar

Bakgrunnsstoff 

Førenamn av gresk opphav
Mannsnamn
Rhode island red

Rhode Island Red er ein hønesort som vart avla fram i Rhode Island i USA. Fjøra hans er så mørkeraude at dei nærmer seg svarte. Avlsarbeidet var retta mot å laga ein god eggleggjar, og det lukkast - høna kan leggja 250-300 egg i året. Desse egga er lysebrune på farge.

Rhode island red er delstatsfuglen til Rhode Island.

Bakgrunnsstoff 

Hønserasar
Rhode Island
Nils

Nils er ei nordisk kortform av det greske mannsnamnet Nikolaus. Nils har namnedag den 6. desember.

Kjende namneberarar 
 Nils Lykke, dansk-norsk adelsmann
 Niels Hertzberg (1759-1841), norsk teolog og stortingsmann
 Niels Griis Alstrup Dahl (1778-1852), norsk prest og stortingsmann
 Niels Vibe Stockfleth (1787-1866), norsk geistleg, kjend frå Kautokeino-opprøret
 Niels Henrik Abel (1802-1829), norsk matematikar
 Nils Nilsson Skaar (1826–1909), norsk stortingsmann
 Nils Hertzberg (1827-1911), norsk statsråd
 Nils Nilsson Skaar (1852–1948), norsk stortingsmann
 Nils Bergslien (1853-1928), norsk kunstmålar
 Nils Riddervold-Jensen (1863-1935), norsk statsråd
 Nils Collett Vogt (1864-1937), norsk diktar
 Nils Tjoflot (1865-1898), norsk spelemann
 Nils Waltersen Aasen (1878-1925), norsk offiser og oppfinnar
 Niels Bohr (1885-1962), dansk fysikar
 Nils Johan Rud (1908-1993), norsk forfattar
 Nils R. Müller (1921-2007), norsk filmregissør
 Nils Christie (f. 1928), norsk professor
 Nils Aas (1933-2005), norsk bilethoggar
 Nils Arne Eggen (f. 1941) norsk fotballtrenar for Rosenborg
 Nils-Aslak Valkeapää (1943-2007), finsk-samisk forfattar
 Nils Ole Oftebro (f. 1944), norsk skodespelar
 Nils Georg Fosland (f. 1944), norsk offiser
 Nils Gunnar Lie (f. 1950), norsk programleiar
 Nils Lofgren (f. 1951), amerikansk gitarist
 Nils Gaup (f. 1955), norsk-samisk filmregissør
 Nils Johan Semb (f. 1959), tidlegare norsk landslagstrenar i fotball
 Nils Petter Molvær (f. 1960), norsk jazztrompetist
 Nils Olav Fjeldheim (f. 1977), norsk padlar

Bakgrunnsstoff 

Mannsnamn
Førenamn av gresk opphav
Otto

Otto er eit mannsnamn som kjem frå tysk. Det er ein variant av dei nørrøne namna som byrjar med Aud-. Tydinga er noko nær «rikdom» eller «lukke».

Otto har namnedag den 4. november.

Kjende personar med namnet Otto

Kongelege 
 Otto I av det tysk-romerske riket
 Otto II av det tysk-romerske riket
 Otto III av det tysk-romerske riket
 Otto IV av det tysk-romerske riket

Andre 
 Otto Lange (1797-1870), norsk stortingsmann
 Otto Løvenskiold (1811-1882), norsk høgsterettsdommar
 Otto von Bismarck (1815-1898), tysk rikskanslar
 Otto Sverdrup (1854-1930), norsk polfarar
 Otto Jespersen (1860-1943), dansk lingvist
 Otto Berg (1906-1991), norsk friidrettsutøvar
 Otto Nielsen (1909-1982), norsk musikar
 Otto Jespersen (f. 1953), norsk komikar
 Otto Albert Blehr (1847-1927), norsk statsminister

Bakgrunnsstoff 

Mannsnamn
Førenamn av tysk opphav
Fjørfe

Fjørfe vider til fuglar som vert haldne som husdyr, særleg dei større typane som blir brukt til egg- eller kjøtproduksjon: Høns, gjæser, ender og kalkun. Fuglehald kan også vera knyttt til ein aktivitet som jakt, det kan vera ein hobby, eller ein kan ha husfuglar som pryd eller symbol.

Fasanar, perlehøns og duer er andre nokså utbreidde fjørfetypar, medan påfugl, struts og emuar er meir uvanlege innslag.

Kjelder

Vangen, Odd. «Fjærfe» (14. februar 2009), Store norske leksikon.

Bakgrunnsstoff

 *
Fuglar
Husdyr
Wittgenstein

Wittgenstein er eit etternamn særleg nytta i tysktalande område.

Personar med Wittgenstein som etternamn 
 Karl Wittgenstein (1847-1913), tysk industrileiar 
Han var far til:
 Ludwig Wittgenstein (1889-1951), filosof fødd i Austerrike
 Paul Wittgenstein (1887-1961), pianist fødd i Austerrike

Sjå òg 
 Wittgenstein er namn på ein tidlegare landkrins i Tyskland, Kreis Wittgenstein
 eit slott i Tyskland, sjå Slottet Wittgenstein
 Huset Wittgenstein, eit hus eller palé i Wien
 ei utdøydd greveslekt Grafen zu Wittgenstein

tyske slektsnamn
Det sameinte kongeriket Storbritannia og Irland

Det sameinte kongeriket Storbritannia og Irland, på engelsk United Kingdom of Great Britain and Ireland vart skipa den 1. januar 1801. Kongeriket kom til som ei samanslåing av Kongeriket Storbritannia og Kongeriket Irland. Kongeriket Storbritannia var i si tid ei samanslåing av kongedøma Skottland og England i 1707. Det irske Parlamentet gjorde i august 1800 vedtak om å leggja seg sjølv ned. Lov av 1801 om union mellom Storbritannia og Irland, den såkalla "Act of Union" vart då vedteken. Den irske fristaten fekk sjølvstende i 1922. Kongeriket "Det sameinte kongeriket Storbritannia og Irland" hadde sitt gamle namn fram til 1927 då det vart vedteke å skifta namn til Det sameinte kongeriket Storbritannia og Nord-Irland (United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland). Ei eiga lov vart vedteke om namneskiftet. 

Irland skulle verta representert av kring 100 medlemer i det sameinte parlamentet. I tillegg vart det lova trusfridom for dei irske katolikkane. Katolsk trusfridom vart stogga av kong Georg III. Han meinte at å gje trusfridom til tilhengjarar av den romersk-katolske kyrkja ville føra med seg at han braut kroningseiden sin. 

Fleire generasjonar av irske leiarar argumenterte for sjølvstyre i Irland. Daniel O'Connell klarde å få den britiske regjeringa til å innvilga trusfridom for dei irske katolikkane i 1829. Freistnaden på å få ein slutt på unionen fall i fisk. Seinare leiarar, som Charles Stewart Parnell, argumenterte for eit heimestyre innanfor unionen. 

I 1919 etablerte dei irske medlemene i det britiske parlamentet eit eige irsk parlament, Dáil Éireann. Eamon de Valera vart vald til president av Dáil Éireann. Ein krig, kalla den irske sjølvstendekrigen, mellom irske og britiske styrkar vart utkjempa mellom 1919 og 1921. I desember 1922 gjekk 26 av fylka i Irland ut av unionen og etablerte ein eigen irsk fristat. Seks fylke, kalla Nord-Irland, vart verande i unionen.

Flagget til det sameinte kongeriket 

Flagget frå 1801 er framleis flagget til det noverande sameinte kongeriket. Flagget er kjend som "Union Jack". Flagget kombinerte dei dåverande flagga til England og Skottland med det irske St. Patrick flagget.

Sjå òg 
 Irsk historie

Storbritannia og Irland, Det sameinte kongeriket
Britisk historie
Irsk historie
Skipingar i 1801
Nedleggingar i 1922
Irland

Irland er den vestlegaste øya i øygruppa Dei britiske øyane.

Historie 
Hovudartikkel: Irsk historie

Befolkninga har i hovudsak keltisk opphav, og keltarane har budd i Irland så lenge ein veit. I vikingtida var norske vikingar mykje i Irland, og etter perioden med ran og vald busette truleg ein god del norske seg der og blanda seg med keltarane. Det var norske vikingar som grunnla byen Dublin, som er hovudstaden i Republikken Irland, eller Eire, som den sjølvstendige delen av Irland også heiter. 

Seinare kom Irland under engelsk styre, og fekk mykje innvandring av engelskmenn og skottar. Engelsk språk tok etter kvart nesten over frå irsk, men irane heldt elles på mykje av den eldre kulturen sin, og den katolske religionen sin.

Frå 1800-talet tok irane til å gjera krav på sjølvstende, men først i 1921 vart Den irske fristaten, seinare Republikken Irland, grunnlagd etter fleire blodige opprør og vanskelege forhandlingar. Dei seks nordlege fylka, Ulster eller Nord-Irland, heldt fram med å høyra til Storbritannia.

Øyar i Europa
Irland
Dei britiske øyane
Ludwig Wittgenstein

Ludwig Josef Johann Wittgenstein () var ein filosof og matematikar fødd i Wien i Austerrike. Wittgenstein var professor i Cambridge frå 1939 til 1947. Han kom frå ein familie med mykje pengerikdom, far hans var industrileiaren Karl Wittgenstein. Det meste Ludwig Wittgenstein arva gav han vekk og levde eit liv i nøysemd.

Han byrja med ingeniørutdanning og gjekk vidare til studiar innan matematikk. Utforsking av grunndraga i matematikken leia over til logikkstudiar. Ei tid studerte han logikk med mellom anna Gottlob Frege og Bertrand Russell som føredøme og til dels lærarar.

Wittgenstein er rekna for å vera ein av dei viktigaste filosofane på 1900-talet. Ei ny retning innan filosofi kom til på grunnlag av verka til Wittgenstein. Namnet på denne filosofiske retninga er (språk)analytisk filosofi.

Wittgenstein og Noreg 
Wittgenstein hadde frå 1913 ei hytte i Skjolden i Luster kommune i Sogn og Fjordane fylke. Har sat han og skreiv på verket Tractatus Logico-philosophicus, som vart gjeve ut i 1922. Ved Eidsvatnet i Skjolden er det sett opp eit Wittgenstein-minnesmerke.

Bakgrunnsstoff 

 Wittgenstein- arkivet  ved Universitetet i Bergen.
 Wittgensteinian materiale
 Wittgenstein- huset i Kundmanngasse 19 i Wien

Litteratur 
 Knut Olav Åmås og Rolf Larsen: Det stille alvoret. Ludwig Wittgenstein i Norge 1913-1950, Oslo 1994. ISBN 82-521-4377-6
 Kjell S. Johannessen, Rolf Larsen og Knut Olav Åmås (red.): Wittgenstein and Norway, Oslo 1994. ISBN 82-560-0936-5

Wittgenstein, Ludwig
Jødiske filosofar
Folk frå Wien
Tarjei Vesaas' debutantpris

Tarjei Vesaas debutantpris er ein litteraturpris for norske skjønnlitterære debutantar. Han blei stifta av Tarjei Vesaas i 1964 med prispengane han fekk av Nordisk Råd då han fekk Nordisk råds litteraturpris for Is-slottet same året. Prisen blir gjeven til ein debutant innan skjønnlitteratur etter ei innstilling frå Den norske Forfatterforening.

Vinnarar

Referansar 

Norske litteraturprisar
Prisar og utmerkingar skipa i 1964
1964 i Noreg
Obrestad

Obrestad er eit norsk etternamn og stadnamn. 
Obrestad er ein gard i Hå kommune på Jæren. Garden ligg ut mot Nordsjøen. 
Stormannen Eirik Bjodaskalle, som levde i åra kring 950, skal ha hatt hovudbølet sitt på Obrestad. Eirik Bjodaskalle var far til Astrid, mor til kong Olav Tryggvason. Snorre Sturlason skriv om dette i soga om Olav Tryggvason i Heimskringla.

Personar med etternamnet Obrestad 
 Tor Obrestad, norsk forfattar.

Sjå òg 
 Obrestad fyr, stod ferdig i 1873.
 Obrestad hamn, bygd frå 1874. Eit freda hamneanlegg.

Norske slektsnamn
Norske stadnamn
Gardsnamn
Jæren
Hå kommune