Herta Müller

Herta Müller () er ein rumensk-tysk forfattar og nobelpristakar i litteratur. 

Med sine sjølvbiografisk farga romanar skildrar Herta Müller den tyske minoriteten sitt liv i det kommunistiske Romania, og tilpassinga til dei ekstreme forhalda der. Ho har vorte kalla ein kronikør over kvardagen i diktatura, og verka er prega av opprør til forsvar for tanke- og ytringsfridom. På grunn av kritikken hennar mot regimet måtte ho flykte heimlandet 1987, og ho bur no i Berlin. Ved sidan av virket som forfattar er ho verksam som forelesar ved universitet. Ho vart tildelt Nobelprisen i litteratur for 2009 med grunngjevinga at ho «med poesins förtätning och prosans saklighet tecknar hemlöshetens landskap.»

Biografi 

Herta Müller vart fødd i den rumenske delen av Banatet og høyrer til schwabane, den tyskspråklege minioriteten i landet. Far hennar hadde til liks med mange andre rumenarar ei fortid i SS. Mor hennar vart deportert til ein sovjetisk arbeidsleir i Ukraina i 1945 og var der i fem år. Foreldra hennar var bønder.

Herta Müller studerte germanistikk og rumensk litteratur ved Universitetet i Timişoara og deltok i Aktionsgruppe Banat, ei gruppe rumenarar og tyskarar som kjempa for ytringsfridom. I 1976, etter studia, fekk ho arbeid som omsetjar på ein fabrikk, men fekk sparken i 1979 fordi ho nekta samabeide med Securitate, den rumenske tryggingstenesta. Ho byrja arbeide som lærar og skreiv det som kom til å verte novellesamlinga Niederungen. Boka vart utgjeven i Romania i sensurert form, men det usensurerte manuskriptet vart smugla ut av landet og boka utgjeven i Vest-Europa der boka vart svært godt motteke. I korte prosastekstar vert eit landbygdsmiljø skildra frå synsvinkelen til eit barn. 1984 gav Müller ut Drückender Tango. Ho vitja så bokmessa i Frankfurt der ho snakka ope om diktaturet i Romania, og etter det fekk ho ikkje lenger gje ut bøker i Romania.

Müller og hennar dåverande ektemann, forfattaren Richard Wagner, reiste i eksil i Vest-Tyskland i 1987 etter at bøkene hennar vart forbodne i heimlandet og ho vart oppsagt frå arbeidet sitt. I det nye heimlandet fekk ho arbeid som lærar på ein høgskule.

Ho har gjeve ut fleire romanar etter at ho busette seg i Tyskland. I 1995 vart ho medlem i Deutschen Akademie für Sprache und Dichtung. Ho melde seg ut or PEN i 1997 i protest mot att den vest-tyske avdelinga skulle slåast saman med den aust-tyske.

I 2009 vart Herta Müller tildelt Nobelprisen i litteratur.

Forfattarskap 
Bakgrunnen for forfattarskapen til Müller er erfaringane med forfølginga og undertrykkinga under regimet til Ceauşescu. Ho tek opp problema den tyske minoriteten hadde, men òg fascisme og korrupsjon hjå den tyske minoriteten.

Bibliografi 
 Niederungen, 1982
 Drückender Tango, 1984
 Der Mensch ist ein großer Fasan auf der Welt, 1986
 Barfüßiger Februar, 1987
 Reisende auf einem Bein, 1989
 Wie Wahrnehmung sich erfindet, 1990
 Der Teufel sitzt im Spiegel, 1991
 Der Fuchs war damals schon der Jäger, 1992
 Eine warme Kartoffel ist ein warmes Bett, 1992
 Der Wächter nimmt seinen Kamm, 1993
 Angekommen wie nicht da, 1994
 Herztier, 1994
 Hunger und Seide, 1995
 In der Falle, 1996
 Heute wär ich mir lieber nicht begegnet, 1997
 Der fremde Blick oder Das Leben ist ein Furz in der Laterne, 1999
 Im Haarknoten wohnt eine Dame, 2000
 Heimat ist das, was gesprochen wird, 2001
 Der König verneigt sich und tötet, 2003
 Die blassen Herren mit den Mokkatassen, 2005
 Este sau nu este Ion, 2005
 Atemschaukel, 2009

Verk om Herta Müller 
 Paola Bozzi Der fremde Blick (2005)
 Herta Haupt-Cucuiu Eine Poesie der Sinne (1996)
 Herta Müller ed. av Brigid Haines (1998)
 Ralph Köhnen Der Druck der Erfahrung treibt die Sprache in die Dichtung : Bildlichkeit in Texten Herta Müllers (1997)
 Lyn Marven Body and narrative in contemporary literatures in German : Herta Müller, Libus̆e Moníková and Kerstin Hensel (2005)
 Bogdan Mihai Dascălu Held und Welt in Herta Müllers Erzählungen (2004)
 Iulia-Karin Patrut Schwarze Schwester - Teufelsjunge : Ethnizität und Geschlecht bei Paul Celan und Herta Müller (2006)
 Grazziella Predoiu Faszination und Provokation bei Herta Müller (2000)

Kjelder

 Denne artikkelen bygger på «Herta Müller» frå , den 8. oktober 2009. 

 Presentatsjon på nettstaden til Svenska Goetheinstitutet
 Prague Writers festival 2001
 Beverley Driver Eddy, Herta Müller, Dickinson College 

Tyske forfattarar
Rumenske forfattarar
Tyskspråklege forfattarar
Nobelprisen i litteratur
Tyske nobelprisvinnarar