alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Oppgang og nedgang i astronomi

Oppgang i astronomien er når ein himmellekam kjem til syne over den austlege horisonten på grunn av jordomdreiinga. Det vert skilt mellom sann oppgang når høgda til stjernene er lik null, og tilsynelatande oppgang når ein kan sjå stjernene i den astronomiske horisonten. Høgda er då kring –35 bogeminutt på grunn av refraksjonen i atmosfæren. Soloppgang forstår ein vanlegvis som den tilsynelatande oppgangen for den øvre randa av solskiva. Rørsla ned under den vestlege horisonten vert kalla nedgang.

Kjelder

Jordfenomen
Periodiske fenomen
Observasjonsastronomi
Aslak Kateraas

Aslak Toresson Kateraas () var ein norsk gardbrukar og politikar frå Åmli. Han representerte Venstre på Stortinget i åra 1916-18.

Kateraas var son til ein gardbrukar. Sjølv gjekk han eit kurs på amtsskulen og sidan hagebruksskulen i Fjære. Eit par år arbeidde han som gartnar i heimbygda, før han overtok farsgarden i 1890. I 1902 kjøpte han Nergarden i Åmli, og busette seg der.

Han var medlem i heradsstyret i Åmli frå 1901, ordførar 1902-10 og 1920-25, samt skulestyreformann. Dessutan var han styremedlem 1903-08 i Arendals fællesfløtningslag, og medlem av tilsynsnemnda for Arendal-Åmli-bana. Lokalt var han med i styret for den lokale sparebanken, og i tida 1926-42 styrar av Noregs Bank si avdeling i Arendal.

Valperioden 1906-12 var Kateraas varamann til Stortinget frå Nedenes krins. Åra 1916-18 var han same einmannskrinsen sin stortingsmann, med plass i Kyrkjekomiteen.

Kjelder
Lindstøl, Tallak: Stortinget og Statsraadet 1814-1914. Kristiania, 1914
Stortingsbiografi 

Stortingsrepresentantar 1916-1918
Folk frå Åmli
Opposisjon i astronomi

Opposisjon i astronomi (motstilling) er når to himmellekamar har ein geosentrisk lengdeskilnad på 180°. Ved fullmåne står månen i opposisjon til sola og kulminerer ved midnatt. Står ein planet i opposisjon til sola, er han nærast jorda og kulminerer ved midnatt.

Sjå òg
konjunksjon i astronomi

Kjelder

Astrometri
Observasjonsastronomi
Orionarmen

Orionarmen er den lokale armen i ein av spiralarmane i vår eigen galakse, Mjølkevegen. Han måler kring 3500 lysår på tvers og er kring 10 000 lysår lang, mellom Saggitariusarmen og Perseusarmen. Orionsporen er ein liten del av Orionarmen der sola ligg.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Orion Arm» frå ,  den 3. juli 2016. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff
Messier-objekt i Mjølkevegen (SEDS)
Eit 3D-kart over Mjølkevegen

Mjølkevegen
Orionidane

Orionidane er ein meteorsverm med maksimum omkring 21. oktober, då det oppstår kring 20 meteorar i timen. Svermen varer kring 10 dagar og er knytt til Halleys komet.

Kjelder

Meteorsvermar
Oktober
Arne Juland

Arne Johansson Juland () var ein norsk lærar og politikar frå Lom. Han var stortingsrepresentant for Arbeidarpartiet åra 1919-21.

Juland var son til ein gardbrukar. Han tok lærareksamen frå Elverum i 1900, og var deretter folkeskule- og framhaldskulelærar i heimbygda, før han skifta beite til Vågå i 1902, Elverum i 1904 og i Stange 1905-23, med unnatak for året 1907/08 då han atter var i Lom. I Stange kjøpte han eit gardsbruk og vart i tillegg gardbrukar. Han flytta i 1923 til Vang og var lærar der i 13 år, jamsides som han i same perioden var øvingslærar ved Hamar lærarskule. I 1936 vart han tilsett som skuledirektør i Hamar bispedøme, ei stilling han hadde fram til 1944.

Juland var medlem av heradsstyret i Stange frå 1910, ordførar 1922-23. Perioden 1909-18 var han kommunerevisor i Stange. Også i Vang vart han vald til ordførar, då for perioden 1928-31.

Juland var varamann til Stortinget 1913-15 frå Søndre Hedemarken krins. Valbolken 1919-21 var han same krinsen sin stortingsrepresentant, på tinget var han medlem i Landbrukskomiteen.

Under andre verdskrigen melde skuledirektør Juland seg inn i Nasjonal Samling. Ved landssvikoppgjeret i 1947 vart han dømd til seks månaders betinga fengsel og tap av borgarrettar.

Kjelder
Lindstøl, Tallak: Stortinget og Statsraadet 1814-1914. Kristiania, 1914
Stortingsbiografi 

Stortingsrepresentantar frå Ap
Stortingsrepresentantar for Hedmark
Stortingsrepresentantar 1919-1921
Ordførarar i Stange
Ordførarar i Vang i Hedmark
Ap-ordførarar i Hedmark
NS-politikarar
Norske pedagogar
Folk frå Lom
Ormehòl

Ormehòl, òg kalla ei Einstein–Rosen-bru, er eit hypotetisk topologisk objekt i romtida som i røynda ville ha vore ein «snarveg» gjennom romtida. Eit ormehòl er som ein tunnell mellom to forskjellige punkt i romtida. 

For å forenkle forklaringa av ormehòl kan ein sjå for seg ei todimensjonal flate, der ormehòlet er eit røyr som knyter saman to forskjellige deler flata. Eit ormehòl ville ha vore analogt til dette, men i tre dimensjonar, som er vanskeleg å visualisere. 

Ein har ikkje funne noko bevis for ormehòl, men likningane i den generelle relativitetsteorien har gyldige løysingar som inneheld ormehòl. Den første ormehòl-løysinga ein fann var Schwarzschild-ormehòlet, som skildra eit evig svart hòl, men ein fann at denne typen ormehòl ville kollapse for raskt til at noko kunne krysse frå den eine til den andre sida. Ormehòl som kan kryssast i begge retningar er berre mogeleg om det finst eksotisk materie med negativ energitettleik som kan nyttast til å stabilisere dei.

I litteraturen 
Ormehòl er eit vanleg element i science fiction sidan dei tillegg interstellar og intergalaktiske reiser innafor ein menneskeleg tidsskala. Dei har òg tent som metodar for tidsreiser.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Wormhole» frå ,  den 3. juli 2016.

Bakgrunnsstoff 

 What exactly is a 'wormhole'? answered by Richard F. Holman, William A. Hiscock and Matt Visser.

Svarte hòl
Eksotisk stoff
Generell relativitet
Hypotetiske himmellekamar
Lorentzsk mangfald
Tidsreiser
Raskare enn lyset
Albert Einstein
Oskulerande bane

Ein oskulerende bane er det kjeglesnittet ein komet eller planet for ein bestemt epoke (tidspunkt) vil flytte seg vidare i, om gravitasjonen til sola var den einaste krafta som verka på han, det vil sei om alle perturbasjonar (forstyrringar) får andre himmellekamar vart fjerna. Den oskulerande banen og den verkelege banen tangerer kvarandre i epoken.

Kjelder

Astrodynamikk
Krinsløp
Otto Heckmann

Otto Hermann Leopold Heckmann () var ein tysk astronom. 

Det viktigaste forskingsområdet hans var astrometri, dynamikken i stjernesystem og kosmologi.

Heckmann var professor ved universitetet i Göttingen frå 1935 til 1941, og ved universitetet i Hamburg frå 1941 til 1969. Han var direktør for Hamburg observatorium frå 1941 til 1952 og direktør (1961–1967) og generaldirektør (1968–1969) for ESO. Frå 1967 til 1970 var han president i Den internasjonale astronomiske unionen. 

Asteroiden 1650 Heckmann er namnsett etter han.

Kjelder

Tyske astronomar
Medlemmar av Leopoldina
Medlemmar av Det franske vitskapsakademiet
Medlemmar av Det kongelege svenske vitskapsakademiet
Astronomar på 1900-talet
Kristen Chr. Kopseng

Kristen Christoffersen Kopseng () var ein lærar, gardbrukar og politikar frå Eggedal i Buskerud. Han var stortingsrepresentant i til saman tolv år, fyrst ein periode for Frisinna Venstre, og seinare i tre periodar for partiet Høgre.

Kopseng var son til ein gardbrukar. Han gjekk ut frå seminaret i Asker i 1885 og var lærar i Krødsherad 1886-88. Han flytta då til Sigdal og var lærar der, og tillegg gardbrukar då han vart inngift på garden Hunstad. Mange år seinare, i 1918, kjøpte han garden Haug i Sigdal og busette seg der. Kopseng var i mange år formann i skulestyret og i 21 år formann i det lokale ungdomslaget. Han var medlem av heradsstyret i tida 1911-19, og vararordførar.

Vinteren 1910 møtte Kopseng på Stortinget i to veker som varamann for Bernhard Tandberg, og i 1912 møtte han på tinget frå 14. juni og resten av 1912-sesjonen, medlem av Landbrukskomiteen. Valperioden 1913-15 representerte han Hallingdal krins og Frisinna Venstre på Stortinget, medlem i Gasje- og pensjonskomiteen. Frå 1919 til -27 møtte han på tinget for Høgre, perioden 1919-21 frå Hallingdal i Justiskomiteen og deretter frå Buskerud fylke og Protokollkomiteen, sekretær 1922-24.

Kjelder
Lindstøl, Tallak: Stortinget og Statsraadet 1814-1914. Kristiania, 1914
Stortingsbiografi 

Stortingsrepresentantar 1910-1912
Stortingsrepresentantar 1913-1915
Stortingsrepresentantar 1919-1921
Stortingsrepresentantar 1922-1924
Stortingsrepresentantar 1925-1927
Folk frå Sigdal
Otto Struve

Otto Struve () var ein russisk-amerikansk astrofysikar, frå 1921 i USA. 

Struve utførte fleire banebrytande arbeid innafor stjernespektroskopi, med undersøkingar over abnorme stjernespektrum, dobbeltstjerner, roterande stjerner og interstellar materie. Han publiserte mange populærastronomiske artiklar, og bøkene Stellar Evolution (1950) (saman med V. Zeberg), Elementary Astronomy (1959), The Universe (1961) og Astronomy of the 20th Century (1962).

Struve var professor i Chicago frå 1932 til 1950. Han var direktør for Yerkes-observatoriet 1932 til 1947, og frå 1939 til 1947 òg direktør for McDonald-observatoriet i Texas, som han grunnla, og frå 1950 til 1959 professor ved University of California, Berkley. Frå 1959 til 1963 var han direktør for det nye National Radio Astronomy Observatory i Vest-Virginia.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Baltiske tyskarar
Russisk-amerikanarar
russiske astronomar
USA-amerikanske astronomar
Asteroideoppdagarar
Struve-familien
Tilsette ved University of Chicago
Elevar ved Universitetet i Kharkiv
Royal Astronomical Society sin gullmedalje
Medlemmar av Royal Society
National Academy of Sciences
Ozma-prosjektet

Ozma-prosjektet er eit pionerprosjekt i søking etter intelligent liv i verdsrommet (ekstraterrestrisk intelligens). Det 26 meter store radioteleskopet ved Green Bank i Vest-Virginia i USA, vart i 1960 brukt av astronomen Frank Drake til 100 timar søking i eit mislykka forsøk på å oppdage 21-cm stråling frå andre sivilisasjonar. Målet var dei to nærmaste solliknande stjernene Tau Ceti og Epsilon Eridani. I tidsrommet 1973–1976 vart 600 av dei nærmaste stjernene avsøkt, framleis med negativt resultat.

Sjå òg
 SETI

Kjelder

Leitinga etter utanomjordisk liv
Alpehumle

Alpehumle eller stor fjellhumle (Bombus alpinus) er ei humle som lever opp til mellomalpin sone i fjellet. Ho har svart pels på mellomkroppen og oransje pels på heile bakkroppen utanom på det fyrste leddet.

Alpehumle er ei av dei største humlene i fjellet og kan ofte finnast på blømande vier om våren. Arten kan finnast ned i bjørkebeltet; men er lite vanleg i låglandet, der han stundom kan finnast langs kysten, særskilt i Nord-Noreg og om våren.

Alpehumle kan forvekslast med polarhumle, ein mindre art. Arbeidarar av alpehumle kan forvekslast med dronningar av sørleg form av lapphumle og dronningar av berghumle.

Alpehumle finst i Fennoskandia, på Kolahalvøya og i Alpane. I Noreg er ho vanleg i fjellet frå nord i Rogaland til Finnmark.

Kjelder 
 
Referansar

Humler
Takson namngjevne av Carl von Linné
Einar Wang

Einar Wang () var ein norsk kjøpmann og politikar frå Våle i Vestfold. Han var stortingsmann for Høgre i åra 1919-21.

Wang var son til ein lærar. Sjølv byrja han å arbeide i ei handelsforretning i Tønsberg i 1871. Etter sju år i forretninga, fekk han i 1878 handelsborgarbrev i Holmestrand og etablerte si eiga forretning. Frå 1884 dreiv han agenturforretning, og frå 1895 også manufakturforretning.

Wang var medlem av Holmestrand bystyre i tida 1896-98 og 1904-16. I åra 1911 til 1916 var han ordførar i byen. Jamsides aktiviteten i bystyret hadde han ei rad offentlege og private verv. Mellom anna var han formann i overskattetakstnemnda og i skulestyret i Holmestrand. Han var formann 1905-10 i Holmestrands Handelsforening og 1916-21 i Holmestrands Sparebank. 

Wang møtte fyrste gongen på Stortinget i 1909 frå 12. august, i staden for den valde representanten frå Holmestrand, Rikard Olsen. Ved stortingsvalet 1918 vart Wang vald inn på Stortinget frå einmannskrinsen Brevik og Holmestrand ved stortingsvalet 1918. På tinget var han med i Protokollkomiteen, sekretær til 21. juni 1920, sidan nestformann.

Kjelder
 Lindstøl, Tallak: Stortinget og Statsraadet 1814-1914. Kristiania, 1914
 

Norske forretningsfolk
Stortingsrepresentantar frå Høgre
Stortingsrepresentantar for Brevik og Holmestrand
Stortingsrepresentantar 1919-1921
Ordførarar i Holmestrand
Høgreordførarar i Vestfold
Folk frå Re
Folk frå Holmestrand
Tjuvhumle

Tjuvhumle (Bombus wurflenii) er ei humle med svart rufsete pels på mellomkroppen og fyrste delen av bakkroppen og med ein raudoransje bakstuss.

Arten har namnet sitt frå det at individa kan bita hòl i kronrøyret på blomar og soleis nå i nektaren samstundes som at pollineringa vert mindre verksam. Arten er unik ved dei spisse kjevane som verkar som tenner i denne prosessen.

Tjuvhumla finst over det meste av Europa og dessutan i spreidde område i den vestlege delen av Asia. I Noreg finst arten i det meste av landet nord til Tromsø og mogelegvis endå lenger nord.

Kjelder 
 

Humler
Christian Koren Wiberg

Christian Koren Wiberg, fullt namn Johan Christian Koren Wiberg (), var ein biletkunstnar, forfattar, arkeolog, kulturhistorikar og museumsmann i Bergen. Han har vore leiar av to av dei viktigaste kulturinstitusjonane i byen,  Det Hanseatiske Museum (skipa av far hans, J. W. Olsen) og Bergens Kunsthåndverkskole (som seinare vart Kunsthøgskolen i Bergen), som han sjølv hadde skipa. I 1953 fekk han ein offentleg plass i Bergen oppkalla etter seg, Koren Wibergs plass, som tidlegare heitte Øvregatens allmenning. 

Christian Koren Wiberg stod for arkeologiske utgravingar og dreiv kulturhistorisk forsking.  I åra 1900–1921 gjennomførte han arkeologiske utgravingar på Bryggen i Bergen, der han avdekka leivningane av Peterskyrkja, og han fann òg vinkjellaren under det eldste rådhuset i byen. Kunnskapane sine om lokalhistoria gjorde han levande i sitt skjønnlitterære forfattarskap. I romanane Janicke Woltmann, Jomfru Pegelau og Thomas Ferdinand Sohlreder er dagleglivet i Bergen på 1700–talet skildra. Dessutan skreiv han skodespelet Clamer Eberhard, som vart synt på Den Nationale Scene i 1913.

Kjelder
Bergen byleksikon

Litteratur
 Koren Wiberg, C.; Det tyske Kontor i Bergen: Tegninger med Beskrivelse, Bergen 1899
 Koren Wiberg, C.; Bidrag til Bergens kulturhistorie,  Bergen 1908
 Koren Wiberg, C.; Bergensk kulturhistorie, Bergen 1921

Folk frå Bergen
Norske sakprosaforfattarar
Norske romanforfattarar
Grohette

Grohette eller gros hette (Mycena guldeniana) er ein særs liten gråbrun hettesopp som veks på nedfalne og rotnande blad i alpine vierkratt. Hatten har ein diameter på 1–2 millimeter.

Grohette veks ofte saman med og liknar på vierbladhette men skil seg ved at hatten er brun på let. Grohette liknar òg på seljebladhette som veks i låglandet, men denne har ein nesten kvit hatt.

Grohette veks gjerne fram seint om hausten og har ein kort sesong. Han veks eismalt eller i grupper på falne Salix-lauv: til dømes på lauv av Salix lapponum.

Arten er berre kjend i Noreg, der han er kjend frå fleire fylke. Mogelegvis er arten vanleg i områda der han veks og at liten storleik og utilgjengeleg habitat har ført til få observasjonar.

Kjelder 
 

Hettesoppar
Seljebladhette

Seljebladhette (Mycena terena) er ein liten hettesopp som veks i småe grupper på nedfalne, fuktige og rotnande seljeblad. Han har ein hatt som fyrst er bleikt grå eller beige men som snøgt vert kvit. Hatten er 1-3 millimeter på tvers.

Stilken til særs unge seljebladhetter er svart, og denne svarte leten vert ofte verande i den øvre delen av stilken etter kvart som soppen veks og utviklar seg. Til sist vert heile stilken vassklår med ein kvit let.

Grohette kan likna ein del på seljebladhette, men har ein hatt som er noko brun på let.

Seljebladhette veks om hausten og er særs sjeldan. Han er kjend frå to stader i søraust-Noreg.

Kjelder 
 

Hettesoppar
Grårosa bladhette

Grårosa bladhette (Mycena smithiana) er ein liten og rosa hettesopp som veks på nedfalle og rotnande eikelauv. Hatten har ein diameter på 1–5 millimeter.

Vierbladhette liknar mykje på grårosa bladhette, men veks på nedfalne vierblad i alpine vierkratt og av og til på bjørkelauv.

Grårosa bladhette veks om hausten. I Noreg er arten funnen nord til Troms, men er ikkje vanleg.

Kjelder 
 

Hettesoppar
Storrhette

Storrhette (Mycena riparia) er ein liten hettesopp som er rosa til lettare ljost brun på let. Han veks på rotnande storr og andre grasartar i våtmarksområde om hausten. Hatten er 1–4 millimeter på tvers.

Storrhette liknar på rosa sumphette, men denne har mellom anna ei gelatinøs hatthud og større sporar.

I Noreg er storrhette sjeldan og er berre funnen sør i landet.

Kjelder 
 

Hettesoppar
Parallaksefeil

Parallaksefeil er ein avlesingsfeil som oppstår om den optiske aksen til auga ikkje vert retta vinkelrett på skalaen for instrument der visaren og skalaen ligg i forskjellige plan.

Kjelder

Optikk
Syn
Vinkel
Astrometri
Trigonometri
Parallakse
Geografi
Parallaktisk

Parallaktisk er oppstillinga av ein astronomisk kikkert når han kan dreiast om ein akse parallell med jordaksen (timeaksen eller polaksen) og ein akse vinkelrett på denne (deklinasjonsaksen). Ved jamn dreiing om timeaksen (omdreiningstid = 1 siderisk døgn), vil stjernehimmelen tilsynelatande stå stille i synsfeltet til kikkerten. Dreiinga vert utført av eit urverk.

Kjelder

Astrometri
Astronomiske instrument
Passasje i astronomi

Passasje i astronomi er eit omgrep for når ein himmellekam passerer ein bestemt vertikalsirkel, som regel meridiansirkelen i sør, ein meridianpassasje.

Det kan òg syne til eit fenomen at ein av dei to nedre planetane, ved nedre kulminasjon, står så nær ein av sine knutar at han syner seg som ein liten, rund flekk som flyttar seg over solskiva. Dette skjer under ein Merkurpassasje og ein Venuspassasje.

Kjelder

Astrometri
 
Astronomiske hendingar
Passasjeinstrument

Eit passasjeinstrument er ein kikkert med horisontal omdreiingsakse. Svingeplanet for den optiske aksen til kikkerten er ofte meridianen. Instrumentet vert nytta til observasjon av stjernepassasjer, som vert nytta til rektascensjons- og tidsavgjersler. Det første instrumentet vart konstruert av Ole Rømer. Moderne passasjeinstrument er automatiserte og knytt til datamaskinar.

Kjelder

Astrometri
Geodesi
Patrick Moore

Sir Patrick Alfred Caldwell-Moore () var ein engelsk populærastronomisk forfattar og føredragsholder. Han var militærutdanna. Moore er særleg kjend for dei månadlege TV-programma sine på BBC kalla The Sky at Night, og gav ut Yearbook of Astronomy frå 1963 og publisert over 80 bøker. Fleire av bøkene er omsett til norsk. Han var direktør ved Armagh planetarium frå 1965 til 1948 og president i Den internasjonale astronomiske unionen 1982–1984. 

Asteroiden 2602 Moore er namnsett etter han.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

 Bang! The Complete Historie på Universe by Brian May, Patrick Moore and Chris Lintott

Astronomar på 1900-talet
Astronomar på 2000-talet
Amatørastronomar
BAFTA-vinnarar
Order of the British Empire
Engelske astronomar
Engelske science fiction-forfattarar
Engelske programleiarar
Medlemmar av Royal Astronomical Society
Medlemmar av Royal Society
Folk frå Sussex
Offiserar i Royal Air Force
Britar i andre verdskrigen
Xylofonistar
Chun Jung-myung

Chun Jung-myung () er ein sørkoreansk filmskodespelar og programleiar.

Filmografi

Filmar 
 Master - God of Noodles (2016)
 Heart to Heart (2015)
 Reset (2014)
 Glory Jane (2011)
 The Duo (2011)
 Cinderella's Sister (2010)
 What's Up Fox (2006)
 Goodbye Solo (2006)
 Fashion 70's (2005)
 I Love H, He, Li... (2004)
 Beijing, My Love (2004)
 Honest Living (2002)
 Bad Girls (2002)
 Han-ip's Woman (2002)
 Third Coincidence (2001)
 Pure Flower Cafe (2001)
 New Nonstop (2001)
 Echo (2000)
 School 2 (1999)

TV-seriar 
 Queen of the Night (2013)
 Hindsight (2011)
 Hansel and Gretel (2007)
 Les Formidables (2006)
 The Aggressives (2005)
 Twentidentity (2004)
 Dance Begins (2003)
 R U Ready? (2002)

Sørkoreanske skodespelarar
Peder Horrebow

Peder Horrebow (Horrebov) () var ein dansk astronom.  

Horrebow var professor i matematikk i København frå 1714 og direktør for Rundetårns observatorium. I boka si Basis astronomiae (1735) skildrar Horrebow dei instrumenta Ole Rømer nytta og offentleggjorde Rømer sitt Triduum.

Krateret Horrebow på månen er namnsett etter han.

Kjelder

Folk frå Vesthimmerland
Danske astronomar
Danske matematikarar
Elevar ved Københavns Universitet
Professorar ved Københavns Universitet
Umbra, penumbra og antumbra

Umbra, penumbra og antumbra er tre forskjellige delar av ein skugge i rommet bak ein skuggekastande himmellekam. 

Umbra, som er latinsk for «skugge», er den inste og mørkaste delen av skuggen, der lyskjelda er heilt blokkert av den formørkande lekamen. Ein observatør i umbrasonen opplever ei total formørking. Penumbra er regionen der berre delar av lyset vert formørka av lekamen. Ein observatør i denne sonen vil oppleve ei delvis formørking. Antumbra er området der lekamen føre lyskjelda ligg heilt innafor lysskiva. Ein vil då sjå ein lys ring rundt den formørkande lekamen. Om ein flyttar seg nærmare lekamen, vil denne ringen bli mindre og mindre til han til slutt skapar full umbra.

Penumbra kan òg syne til den gråsvarte kanten som omgir det sentrale, mørke området i ein solflekk på sola.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Umbra, penumbra and antumbra» frå ,  den 4. juli 2016. 
 oppgav desse kjeldene:

Optiske fenomen
Formørkingar
Percival Lowell

Percival Lawrence Lowell () var ein amerikanske forretningsmann, forfattar, matematikar og astronom. 

Lowell var professor ved Massachusetts Institute of Technology frå 1902. Han grunnla Lowell-observatoriet i 1894 og under leiinga hans utvikla dette seg frå ein privat institusjon til eit sentrum for astronomisk aktivitet. Lowell er kjent for observasjonane sine av planetane, særleg av Mars. Ut frå studiar av Mars, særskild av furene på overflata, meinte han å kunne fastslå at planeten var busett av intelligente vesen, og han meinte dette heile livet sitt i artiklar og bøker, som Mars and its Canals (1907) og Mars as the Abode of Life (1908).

Kjelder

Bakgrunnsstoff

 Lowell Observatory
 

USA-amerikanske astronomar
Asteroideoppdagarar
Pluto
Elevar ved Harvard University
Folk frå Flagstaff
Folk frå Boston
Medlemmar av American Academy of Arts and Sciences
Perihelrørsle

Perihelrørsle er ei langsam dreiing av den store aksen (linja mellom perihelium og aphelium) hos ein planetbane. Dette kjem av gravitasjonspåverknaden frå dei andre planetane. Dreiingsfarten kan reknast ut ved hjelp av metodar innan himmelmekanikken. Perihelrørsla til Merkurbanen er til dømes 574 bogesekund per hundreår, men berre 531 av desse kan forklarast ved hjelp av likningane til Newton. Det var difor ein stor triumf for Albert Einstein då den generelle relativitetsteorien hans òg kunne forklare dei resterande 43 bogesekunda per hundreår.

Kjelder

Krinsløp
Periode-luminositetsrelasjonen

Periode-luminositetsrelasjonen er ein relasjon som viser korleis lysvariasjonsperioden for ein type regelmessig varierande stjerner, kefeider, er avhengig av den mildare luminositeten. Jo lengre perioden er, dess større er luminositeten, og dei med lengst periode er særs klåre og ein kan sjå dei over store avstandar. Relasjonen vart oppdaga i 1912 av Henrietta Leavitt. Relasjonen er av viktig for å avgjere avstanden til kefeidane, i tillegg til avstanden til stjernehopar og nærliggende galaksar der dei finst.

Kjelder

 
Astrometri
Standardlys