alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Stanisław Leszczyński

Stanisław I Leszczyński () var konge av Polen i periodane 1704-1709 og 1733-1736. Den første gongen som konge vart han sett på trona av ei framand makt (Sverige) og avsett av landsmennene sine, den andre gongen utropt av landsmennene sine, men avsett av ei framand makt (Russland).

Stanisław Leszczyński var vojvod av Poznan og høyrde til Huset Leszczyński. Ved eit besøk i det svenske hovudkvarteret i Polen under den store nordiske krigen vann han tilliten til Karl XII. Han såg i han ein mogleg kandidat til den polske trona i staden for den sitjande kongen August den sterke som deltok i krigen på Russland si side. Stanisław Leszczyński vart likevel ikkje akseptert som konge av den polske adelen, som såg på han som ein svensk vasall.

Etter svensk press og våpentrugslar vart han likevel vald til polsk konge i juli 1704, noko som førte til ein intern arvefølgjekrig parallelt med krigen med svenskar og russarar. Etter nederlaget til Karl XII i slaget ved Poltava i 1709 tok August den sterke tilbake trona med hjelp av Peter den store og med støtte frå majoriteten av den polske adelen. Stanisław Leszczyński måtte då forlate Polen. Familien hans budde i perioden 1709-1720 i Svensk Pommern og i Sverige, mellom anna tre år i Kristianstad.

I åra 1714–1720 forvalta Stanisław Leszczyński hertugdømet til den pfalziske slekta Pfalz-Zweibrücken. Etter at August den sterke døydde, vart Stanisław Leszczyński igjen vald til polsk konge i 1733 med støtte frå svigersonen Ludvig XV av Frankrike som var gift med dottera til Leszczyń Marie Leszczyńska.

Under den polske arvefølgjekrigen vart han fordrive av russarane og abdiserte i 1736, men fekk halde kongetittelen då dette gjekk inn i vilkåra i fredsavtalen i Wien frå 1738, som vart stadfesta i 1738. Han fekk òg Lorraine som hertugdøme på livstid då svigersonen hans Ludvig XV hadde erobra dette frå Austerrike under den polske arvefølgjekrigen. Då han døydde vart dette annektert av Frankrike.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Stanisław I Leszczyński» frå , den 14. november 2010. 

Polske monarkar
Litauiske storhertugar
Hertugar av Lorraine
Folk frå Lviv
Polakkar i den polske arvefølgjekrigen
Den Heilage Ande-ordenen
Polakkar i den store nordiske krigen
Bjarne Dåe

Bjarne Dåe () er ein norsk lærar og arbeidarpartipolitikar. Dåe er oppvaksen i Masfjorden kommune i Hordaland, men busett i Brekke i Gulen kommune i Sogn og Fjordane.

Bjarne Dåe tok lærareksamen i 1956, og han underviste som lærar på fleire skular i Hordaland før han vart lærar på Brekke skule i 1963. Han fekk også stillinga som rektor.

Frå 1982 til 1996 sat Dåe som skulesjef i Gulen kommune. Han var også medlem av kommunestyret og formannskapet for Arbeidarpartiet i åtte år. Frå 1985 til 1993 var han leiar av distriktsprogramrådet i NRK Sogn og Fjordane.

Dåe sit i Eldrerådet i Gulen kommune. Han har også engasjert seg i skuledebatten.

Kjelder 
 Sogn og Fjordane Fylkesleksikon om Bjarne Dåe.
 Gulen kommune om Eldrerådet.
 Innlegg av Bjarne Dåe på Skoleplassen.no

Norske pedagogar
NRK-tilsette
Lokalpolitikarar i Gulen
Ap-politikarar i Sogn og Fjordane
Folk frå Masfjorden
Folk frå Gulen
Enjambement

Enjambement, norsk uttale angsjambe'mang, kjem av fransk overskriding eller overgang og er ei nemning for at ein frase, ei setning eller ei ytring i eit dikt held fram i neste linje eller til og med i neste strofe. Ei norsk nemning er versebinding.

Enjambement blir brukt både i eldre og nyare lyrikk til å knyta linjene saman. Lesaren sine auge blir «jaga» frå linje til linje, noko som også kan skapa ei ubehageleg kjensle av uorden og uro. Ved å utsetja den fulle meininga, kan ein spela på nyfikne hos lesaren og skapa overraskande og somme tider humoristiske effektar. Enjambement blir også ofte brukt til å skapa ein særprega rytme til skilnad frå den naturlege talerytmen og til å framheva ord og uttrykk ved å la dei stå åleine på ei verselinje.

Døme
Henrik Wergeland brukte enjambement meisterleg, til dømes i første strofe av diktet Eivindvig frå 1832:
Ned med Seilet! ind fra Havet!
Ind hvor, under Sæd begravet,
drømmer stille Eivindvig!
Ind at see, om Rug og Havre
tør paa Fjeldets Branter klavre,
uden at forkjøle sig!

Her er andre og tredje linje knytte saman med enjambement, og vidare fjerde, femte og sjette linje. Verkemidlet er med og understrekar den dynamiske rørsla og friske entusiasmen som pregar dette hyllingsdiktet til prosten Dahl.

Den ekspresjonistiske lyrikaren Kristofer Uppdal brukar enjambement i dette utdraget av diktet Bloddrope-trall (1919): 
Soleis er bloddrope-trallen
or den einaste vår,
som står
hjå deg ei stund,
ikkje lenger enn ein smil,
– ein bloddropetrallande smil.

Uppdal skaper med linjedeling, varierande linjelengd og innslag av bokstavrim og enderim sin særprega, frie rytme. Særleg på dei korte linjene blir visse ord og uttrykk framheva, og diktet tonar ut i det vemodige, tilbakeskodande uttrykket på siste linje, som blir ståande som ein slags konklusjon på heile diktet.

Ein liknande bruk av enjambement finn vi i utdraget av Olav H. Hauge sitt dikt No syng det atter (1961):
Men kva er mine ord?
Stormkrøkt skog
imot nord,
fjellgrindar
imot dags
herjande
eld.

Diktaren bryt her opp meiningane i stadig kortare linjer. På siste linje står berre det eine, korte ordet eld, som får si lading frå alt som er skrive før.

I dette utdraget frå diktet Flyktende ungdom (1942) spelar Claes Gill medvite på enjambement for å skapa overrasking:
Den store Jæger
på post
mønstrer i kjølig
ro sine hænder.

Kjelder 
Artikkel i Caplex.
Artikkel i Store norske leksikon.
Ivar Havnevik (red.), 1998, Den store lyrikkboken.

Franske ord og uttrykk
Poetiske verkemiddel
Ivan Masepa

Ivan Stepanovitsj Masepa () var ein koasakkisk hetman i Aust-Ukraina frå 1687 til 1708. Han tok sikte på å lausrive Ukraina frå Russland og førte hemmelege forhandlingar med den polske kongen og seinare med med Karl XII av Sverige. Han gjekk opent over til Karl XII etter at svenskane marsjerte inn i Russland under den store nordiske krigen. Etter det svenske nederlaget i slaget ved Poltava i 1709, rømde han saman med Karl til Tyrkia. 

Han var kjend for å verne kunsten. Den russisk-ortodokse kyrkja har bannlyst namnet hans sidan byrjinga av 1700-talet og nektar framleis å trekke dette tilbake. Alle som gjekk imot dei russiske styresmaktene på 1700-talet i Ukraina vart seinare kalla «mazepintsy» («masepistar»).. Framandgjeringa av Masepa frå ukrainsk historie heldt fram i sovjettida og framleis i dag. Til dømes nekta byrådet i Poltava å reise ein statue av Masepa til minne om nederlaget i slaget ved Poltava. 

Masepa er omtalt i mange litterære verk frå romantikken, som Lord Byron og Aleksander Pusjkin, og av Franz Liszt i hans Mazeppa.

Kjelder 
 Delar av denne artikkelen bygger på «Ivan Mazepa» frå ,  den 14. november 2010. 
 oppgav desse kjeldene:

Ukrainsk adel
Ukrainske hetmanar
Ukrainske diplomatar
Folk bannlyste av den russisk-ortodokse kyrkja
Den kvite ørn-ordenen
Andreasordenen
Russarar i den store nordiske krigen
Lars Bremnes (1916-)

Lars Bremnes () var ein norsk fiskar, landhandlar, lokalpolitikar og organisasjonsmann frå Bremnes på Byrknesøy i Gulen kommune. Han er gift med Inga.

Inga og Lars Bremnes styrte landhandelen på Bremnes, Bremnes Handel ei stund etter at dei tidlegare eigarane hadde flytt bort. Sidan Lars var mykje borte på fiske, fall mykje av arbeidet på Inga og borna. Men ettersom borna vart vaksne og flytte vekk, gav Lars og Inga Bremnes opp å driva landhandelen, og han vart lagt ned i 1964.

Lars Bremnes var medlem i styret i Sogn og Fjordane Fiskarlag i 18 år, mykje av tida også nestformann. Bremnes var også medlem av styret i Sogn og Fjordane Fiskesalslag frå 1959 til 1981. Dessutan var han medlem av representantskapen i fiskesalslaget i mange år, også som ordførar. I tillegg har Lars Bremnes vore kommunestyrerepresentant og formannskapsmedlem i åtte år.

Kjelder 
 Sogn og Fjordane Fylkesleksikon om Lars Bremnes.
 Berit Austgulen om Bremnes Handel på scandion.no

Lokalpolitikarar i Gulen
Folk frå Gulen
Døypefonten i Gulen kyrkje

Døypefonten i Gulen kyrkje står i Gulen kyrkje i Eivindvik i Gulen kommune. Han kan vere frå omkring år 1000 og er i stein. Ein er ikkje helt sikker på opphavet og historia til døypefonten, men det er knytt fleire munnlege overleveringar til han.

Skildring 
Døypefonten er forma som ein stor firkanta terning på omtrent 60 cm med eit hòl øvst i midten til dåpsvatnet. Det ser ut til at døypefonten er laga av same steinslag som dei to steinkrossane som står, ein like utanfor kyrkjegardsmuren og ein litt lengre oppe i bakken. Døypefonten stod tidlegare ved sida av steinkrossen ved kyrkjegardsporten. Døypefonten kan vere frå omkring år 1000. Han er no utstyrd med eit dåpsfat frå 1897 i sølv med innskrifta: «Jeg døber dig i navnet Faderens og Sønnens og Den Helligånds.» Dåpsmugga er frå 1963.

Historie 
Døypefonten si historie byggjer på segner og forteljingar:

Segna fortel at då kong Olav skulle døype folket på Gulatinget vart fatet spent ut av hendene på prestane av folket. Dette ville ikkje kongen ha noko av, så han fekk laga eit dåpskar av stein. Det er uklårt om kongen var Olav Trygvason eller Olav Haraldsson.

Absalon Taranger noterte i 1893 ned ei forteljing om døypefønten, truleg etter Bertel Geitnæs. Denne fortel at ein prest, kanskje «Dressing», skal ha flytta døypefonten ned til Borggarden, men Niels Griis Alstrup Dahl flytta han oppatt til krossen og skal ha sagt at det var der han høyrde heime og at han måtte bevarast som eit gammalt minne.

Det blir fortalt at då døypefonten stod nede ved sjøen, så skal prestane ha brukt han til å vaske fisk i.

Fritjof Birkelid skriv i si bok Norske steinkors i tidlig middelalder at døypefonten skal vere funnen i trappa til eldhuset på prestegarden.

Anna Elisabeth Westerlund skal i 1983 i eit syn ha sett at døypefonten stod inne i den første kyrkja som vart reist i Eivindvik. Det skal ha vore ei lita enkel kyrkje med jordgolv.

Ifølgje Elling Bjordø og Karl Gåta skal døypefonten ha vorte sett inn i den noverande kyrkja i 1905.
Det skal ha vore ein vikarprest med namn Gundersen som fekk døypefonten sett inn i kyrkja.

Referansar

Litteratur 
 Aaraas, Margrethe Henden, Dupedal, Torkjell. Vengen, Sigurd og Førsund, Finn Borgen; På kyrkjeferd i Sogn og Fjordane, bind 2 Sogn, Førde 2000 ISBN 82-91722-14-5
 Midthun, Magnor, «Døypefonten i Gulen Kyrkje» i Glimt frå Gulen 1994 side 65-66
 Nordsjøløypa, Informasjonsark fra Turistinformasjonen i Gulen kommune

Bakgrunnsstoff 
 Vestafjells.no: Midtun, Magnor; «Festskrift i anledning Gulen kyrkje 125 -års jubileum i 1988» 
 Nrks Fylkesleksikon: «Gulen kyrkje» 
 Gulen kirke, Kunsthistorie.com
 

Historie i Gulen
Kultur i Gulen
Kyrkjeleg interiør i Noreg
Dåpsutstyr
Häggvik i Sollentuna

Häggvik er ein del av Sollentuna kommun nord for Stockholm i Sverige. Häggvik ligg vest i kommunen og er avgrensa av friluftsområdet Järvafältet og E4. I Häggvik er det eit stort handelsområde, Stinsen og ein stormarknad. Den første skolen i Sollentuna er her, Klasroskolan, og er i dag skolemuseum. Ein av dei største skolane i kommunen er Häggviksskolan. Häggviksleden passerer rett gjennom Häggvik.

Lokaltogsstasjonen
Häggvik er ein stasjon på Stockholms lokaltogsnett, greina mot Märsta, 15,3 km frå Stockholm C. Den blei opna som lokaltogshaldeplass på daverande Norra stambanan (som nå inngår i Ostkustbanan) i 1932. Grunn til haldeplassen blei donert til SJ av eigaren J.A.O. Häggberg, som au gav namnet Häggvik.

Det er au ein busshaldeplass her der rutene 520 Sollentuna station – Holmboda og 598 Centralen – Upplands Väsby (nattbuss) stopper. Dei er i rutenettet til Storstockholms Lokaltrafik

Kjelder

Sollentuna kommun
Sollentuna

Sollentuna er ein svensk tettstad og ein del av tettstaden Stockholm. Det ligg i landskapet Uppland i Stockholms län. Det er administrasjonssenteret for Sollentuna kommun.

Historie 
Dei første spora etter menneske i Sollentuna er funn av steinøks som blir datert til 3000-talet f.Kr og ein gong på 500-talet f.Kr. kom dei første permanente busetjingane.

På slutten av 1800-talet var Sollentuna ein jordbruksbygd der størstedelen av folkesetnaden på rundt 1 150 menneske var engsjert i jord- og skogbruk. Markene til bygda og gardar var i stor grad ått av familien Rudbeck. Samfunnet vart endra då samferdselen og kommunikasjonane vart betre, mellom anna då den nordlege jarnbana («norra stambanan») blei bygd gjennom Sollentuna. Den første jernbanestasjonen vart ferdigstilt i Rotebro i 1866. Ein mindre haldeplass for toga vart òg bygd i Tureberg og vidareutviklet til stasjon i 1900. Sjølv arbeidet vart endra då fleire fabrikkar vart etablert i Sollentuna, mellom anna ein fabrikk for produksjon av sprengstoff og ein annan, Jästbolaget, som framstilte gjær.

I løpet av byrjinga av 1900-talet vart dei gamle herregardane sine jordbruksområde stykka opp og selt som einebustadtomter. Mellom 1906 og 1910 vart det bygd 114 einebustader i området Norrviken, som førte til at denne delen av kommunen fekk sin eigen jernbanestasjon. Same utvikling skjedde i Rotebro og Tureberg.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Sollentuna» frå ,  den 4. august 2012.  
 

Sollentuna kommun
Tettstader i Stockholms län
Åkerdylle

Åkerdylle er ei fleirårig urt i korgplantefamilien. Arten har kosmopolitisk utbreiing.
Planta har lange krypande jordstenglar. Buktfinna snaue blad med runde øyre. Korgskaft og korgdekke har gule kjertelhår. 4-5 cm brei korg med mørkgule kroner. Frukta er til slutt brun, 3-3,5 mm lang. Åkerdylle blomstrar kring juli månad på havstrender og avfallsplassar, og i åkrar, der planta er eit ugras.

Kjelder
Dansk wikipedia.
Svensk wikipedia.
Johannes Lid: Norsk-svensk-finsk flora. Det Norske Samlaget, 1985.

Plantar i Noreg 
Korgplantefamilien
Stavingane i mandarin

Stavingane i mandarin omfatta dei ulike stavingane som er moglege i det kinesiske språket mandarin.
Dersom ein ser bort ifrå tonema, har mandarin 386 ulike stavingar, som er presenterte i tabellen under. Dei er oppgjevne i den fonologiske transkripsjonen til San Duanmu (2009), i fonetisk transkripsjon og i pinyin-transkripsjon.

Bibliografi 
 San Duanmu 2009. Syllable Structure. The Limits of Variation Oxford: Oxford University Press.

Kinesisk språk
Mandarin
Organisasjonen Landsbyen

Organisasjonen Landsbyen (skipa 2001) er ein ideell organisasjon som arbeider med å byggje ein landsby i mellomalderstil nær Damtjønna på Gåre i Holtålen kommune. Det starta med at folk tilknytte laivmiljøet i Trøndelag ville lage ein stemningsfull laivstad, men Landsbyen vert i dag brukt til andre kulturformål også. Bygginga går føre seg på dugnad, og eit vald styre står for den daglege drifta. Arbeidet for å byggje opp staden har fått støtte frå Sør-Trøndelag fylke, Sparebank 1 og Sigval Bergesen d.y. og Hustru Nanki`s Almennyttige Stiftelse. Landsbyen har organisasjonsnummer 985600678.

Bakgrunnsstoff
Nettsida til Organisasjonen Landsbyen

Norske kulturorganisasjonarSkipingar i 2001
Holtålen kommune
nb:Landsbyen
Altranstädt-traktaten i 1706

Altranstädt-traktaten var ein avtale mellom Karl XII av Sverige og August den sterke den 13. oktober 1706, under den store nordiske krigen. August måtte seie i frå seg kravet på den polske trona og gje opp alliansen med Russland.

Bakgrunn

På vegner av Karl XII, som hadde okkupert det meste av Det polsk-litauiske samveldet under den store nordiske krigen, vart Stanisław Leszczyński krona til konge av Polen den 4. oktober 1705. Ei gruppe i samveldet, organisert i Sandomierz-føderasjonen, vart verande lojale til den saksiske kurfyrsten August den sterke, som hadde vore polsk konge sidan 1697 og alliert mot Karl XII i lag med den russiske tsaren Peter den store.

Dei allierte prøvde å få tilbake kontrollen i Polen-Litauen, men dette vart stogga av Karl XII i slaget ved Grodno og av Carl Gustav Rehnskiöld i slaget ved Fraustadt, begge i løpet av dei første månadane av 1706. Etter Fraustadt var i røynda det saksiske kurfyrstedømet utan forsvar og då Karl XII slo saman styrken sin med styrken til Rehskiöld og flytta gjennom Schlesien for å okkupere det, møtte han ingen motstand.

Vilkår

August den sterke gjorde fred med Det svenske imperiet. Han sa frå seg kravet om den polske krona, aksepterte Stanisław Leszczyński som polsk konge og måtte gratulere han. 

Alliansen hans med Russland, som var formalisert i Preobrazjenskoje-traktaten og Narva-traktaten, vart erklært ugyldig. Alle russarar under August sin kommando måtte sendast til svenskane som fangar. Johann Patkul vart erklært som kriminell og vart teken til fange av svenskane.

Avtalen vart inngått i løyndom.

Konsekvensar

Johann Patkul vart avretta.

Då avtalen vart kjend for Peter den store vart han skuffa. Diplomatane hans, som var klar over at det kunne oppstå ein separat fredsavtale mellom Sachsen og Sverige og som prøvde å forhandle fram ein separat fredsavtale for Russland sidan 1703, klarte ikkje å kome mellom. I tillegg hadde ikkje berre Peter rekna August som ein alliert, men som ein nær ven. Då August vart avsett tilbaud Peter den polske krona, som han ikkje hadde erobra enno, til den ungarske opprørsprinsen Frans II Rákóczi, til den britiske generalen John Churchill, til polakken Jakub Sobieski, til den habsburgske kommandanten Eugene av Savoy og til fleire andre. 

I Det polsk-litauiske samveldet, hadde avtalen styrkt stillinga til Stanisław Leszczyński. Han vann etter kvart lojaliteten til lågadelen i landet.

August den sterke vart gjeninnsett som polsk konge og fornya alliansen med Russland etter Thorn-traktaten i 1709, etter at Peter den store hadde sigra over Karl XII i slaget ved Poltava.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Treaty of Altranstädt (1706)» frå ,  den 14. november 2010. 
 oppgav desse kjeldene: 
 

Den store nordiske krigen
Polsk-litauiske avtalar
Svenske avtalar
Saksiske avtalar
Avtalar i 1706
1706 i Sverige
1706 i Sachsen
1706 i Polen-Litauen
Altranstädt-traktaten i 1707

Altranstädt-traktaten eller Altranstädt-kovnensjonen vart signert mellom Karl XII av Sverige og Josef I av Det tysk-romerske riket den 31. august 1707. Han slo fast rettane til protestantane i Schlesien.

Historisk samanheng
Sjølv om reformasjonen hadde påverka Schlesien i stor grad, hadde dei habsburgske keisarane gjort ein motreformasjon i provinsen på 1700-talet. Særleg i Øvre Schlesien var dette ein suksess: tidleg på 1700-talet var nesten halvparten av innbyggjarane i Schlesien katolikkar, og kring 1000 kyrkjer hadde vorte omgjort frå protestantiske til katolske kyrkjer.k Freden i Westfalen (1648) verna berre protestantane i hertugdøma Brieg, Liegnitz, Münsterberg, Öls, Wohlau og i byen Breslau. I hertugdøma Jauer, Glogau og Schweidnitz, fekk protestantane lov til å halde tre «fredskyrkjer» (Friedenskirchen) utanfor bymurane. Etter 1675, vart berre Breslau og hertugdømet Oels spart for motreformasjonen, og «fredskyrkjene» vart oppheva, trass i protestar frå Sverige og protestantiske statar i Det tysk-romerske riket.

Under den store nordiske krigen hadde Karl XII av Sverige marsjert armeen sinn gjennom Schlesien og okkupert Kurfyrstedømet Sachsen, der han tvinga fienden, kurfyrsten August den sterke, inn i Altranstädt-traktaten i 1706.

Vilkår

Under opphaldet i Altranstädt i Sachsen, nær Leipzig, forhandla Karl XII fram ein avtale til med den habsburgske keisaren. Josef I gjekk med på å gje attende fleire kyrkjer til dei protestantiske samfunna og tillet å reise seks «nådekyrkjer». «Nådekyrkjene» vart reist i Freystadt, Hirschberg, Landeshut, Militsch, Sagan og Teschen, 125 kyrkjer vart gjevne attende. Josef I stoppa òg vidare motreformasjonar. Tre protestantiske kyrkjeråd vart tillatne, og lutheranismen vart teke opp att i Schlesien.

Avtalen vart forhandla i Altranstädt frå april 1707. Josef I signerte konvensjonen for å hindre Karl XII frå å gå inn i den spanske arvefølgjekrigen på fransk side, og heldt ei streng romersk-katolsk linje i dei andre arveområda sine. Då Schlesien vart ein prøyssisk provins i 1742, verna den protestantiske prøyssiske kongen dei romersk-katolske sine rettar og eigedomar med freden i Breslau.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Treaty of Altranstädt (1707)» frå ,  den 14. november 2010. 
 oppgav desse kjeldene: 

Den store nordiske krigen
Tysk-romerske avtalar
Schlesisk historie
Svenske avtalar
Avtalar i 1707
Karl XII-invasjonen av Russland

Karl XII-invasjonen av Russland var eit svenske felttog i Russland under den store nordiske krigen. Invasjonen starta då Karl kryssa Wisła den 1. januar 1708 og enda brått med det svenske nederlaget i slaget ved Poltava den 8. juli 1709. Karl vart derimot verande ein militær trugsel mot Russland i fleire år medan han var i eksil i Det osmanske riket.

I åra før invasjonen av Russland hadde Karl teke store sigrar mot danske og polske styrkar og sett vasallkongen Stanislas Leszczyński på trona i Polen. Med sigrane der vendte Karl mot Russland. Han gjekk inn i Russland over den islagte Wisła med 40 000 mann, om lag halvparten av desse kavaleristar. Denne taktikken var karakteristisk for militærstilen hans, som var basert på å flytte armear i stor fart over uventa terreng. På grunn av den raske starten på felttoget, hamna Karl nesten i slag med Peter berre ein månad i felttoget, då han nådde Hrodna, i dagens Kviterussland, berre to timar etter at dei russiske styrkane hadde forlate byen.

Karl var ein dyktig offiser og rekna truleg invasjonen som risikabel. Han hadde gått imot råda frå generalane sine om å invadere Russland om vinteren etter det første slaget ved Narva i 1700. Han valde å halde fram invasjonen no fordi han venta svenske forsterkingar og ein allianse med kosakkane under Ivan Masepa. Den nye svenske armeen vart derimot angripe i bakhald av russiske styrkar under Aleksandr Danilovitsj Mensjikov. Mensjikov hadde òg øydelagd hovudstaden til Masepa og jaga han til Karl med berre 1300 mann.

Peter og generalane hans nytta òg brente jords taktikk då dei trekte seg attende, og dette gjorde den svenske invasjonen vanskelegare. Russarane spreidde kveg, gøymde korn i landsbyane dei passerte og brende uinnhausta kornåkrar, slik at den svenske armeen ikkje hadde noko forsyningar under den russiske vinteren. Mot slutten av vinteren 1708-1709, hadde «den store frosten i 1709» gått hardt inn på den svenske armeen og han bestod no berre av 24 000 mann. I mai 1709 tok svenskane igjen russarane og dei to armeane møttest i slaget ved Poltava. Svenskane vart slått og det meste av armeen til Karl, om lag 19 000 mann, vart tvungen til å overgje seg.

Karl flykta til Det osmanske riket is ør, som var tradisjonelle fiendar av Russland. Her klarte Karl etter kvart å overtale sultan Ahmed III om å erklære krig mot Russland. I lag med ein tyrkisk arme på 200 000 mann, førte Karl tyrkarane inn i den russisk-tyrkiske krigen 1710–1711, men før Karl kom i strid klarte Peter å mute den tyrkiske vesiren til fred, og med dette enda ambisjonane til Karl om å invadere Russland.

Følgjene av den mislukka invasjonen var omfattande. Det svenske imperiet klarte aldri å ta nye området etter slaget ved Poltava. George I av Storbritannia førte Storbritannia og Preussen til krig mot Sverige og Danmark gjekk på ny inn i krigen. Russland vann prestisje i Europa og fekk Ludvig XIV som alliert.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Charles XII invasion of Russia» frå ,  den 14. november 2010.  

Den store nordiske krigen
Hendingar i 1708
Hendingar i 1709
Rigsbanktegn

Riksbanktegn var koparmynt som vart utmynta på Kongsberg 1813–1815 i verdiane 6 og 12 riksbankskilling. Alle norske riksbanktegn er prega med årstalet 1813. Myntane vart inndregne mot slutten av 1815, men dei var likevel gyldige betalingsmiddel i Danmark i tida som følgde.  
  
I København og Altona i Danmark vart det utmynta riksbanktegn pålydande 2, 3, 4, 6, 12 og 16 riksbankskilling. Der var 12 sk riksbanktegn gyldig betalingsmiddel til 1818, 16-skillingen til 1839 og dei minste valørane heilt til 1843.

Myntane har påskrifta «RIGSBANKTEGN FOR 6 [eller 12] SKILLING» på reversen og monogrammet til kong Fredrik VI på adversen. Sidan myntane har eit forenkla preg og dei er utmynta i kopar, er dei oppfatta som ein slags erstatningsmynt, men dei sirkulerte som vanlege myntar.

Kjelder

Riksbanktegn i Historisk leksikon
Dansk Mønt: Rigsbanktegn

Historisk mynt
Norske myntar