alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Undervassbåt

Undervassbåt, ubåt eller kavbåt, er eit fartøy som kan vere neddykka og manøvrera under vatn. På grunn av mangelen på luft under vatn, både til mannskapa og til motorane, var det fyrst ved oppfinninga av den kombinerte elektro- og dieselmotoren at dei fyrste røynlege ubåtane kom.

Frå byrjinga til i dag har ubåtane utvikla seg frå å vera eit overflatefartøy som kunne dykka for å unngå fiendar, til å bli eit fartøy som går skjult under vatn frå det går frå kai til det kjem tilbake. 
Fartøystypen er det einaste krigfartøyet som kan operera skjult bak fiendelinjene over lengre tid, og ubåtar blir derfor ofte brukt før ei konflikt bryt ut. Moderne ubåtar kan vera utrusta med både torpedoar og missil.

Det norske Sjøforsvaret har ein eigen undervassflotilje.

Bakgrunnsstoff

Båttypar
Polynesia

Polynesia er eit fellesomgrep for øygruppene i dei sentrale og sørlege delane av Stillehavet. Geografisk er Polynesia eit triangel med dei tre hjørnene sine ved Hawaii, New Zealand og Påskeøya. Samoa, Tonga, Marquesasøyane og Fransk Polynesia er andre store øygrupper i Polynesia.

 
Øygrupper i Stillehavet
Øyar i Oseania
Fransk

Fransk (le français [lɘˌfʁɑ̃ˈsɛ]) er eit indoeuropeisk språk på den romanske greina. Det vert mellom anna tala i Frankrike, i Vallonia i Belgia, i Romandie i Sveits og i provinsen Quebec i Canada. Det finst òg ein franskspråkleg minoritet i Italia. Fransk vert òg framleis nytta i mange av dei tidlegare franske koloniane, særleg i Magreb og Vest- og Sentral-Afrika. I mange av desse landa er ikkje fransk offisielt språk, men vert likevel nytta i statsforvaltninga og høgare utdanning. Fransk er eit av dei offisielle språka til Dei sameinte nasjonane og Den europeiske unionen, og sjølv om engelsk i stort mon har teke over som diplomatspråk, er fransk framleis eit viktig lingua franca i store delar av verda.

Fransk skil seg frå andre romanske språk gjennom eit vokalsystem som omfattar fleire nasaliserte vokalar (an, en /ɑ̃/ som i enfant [ɑ̃ˈfɑ̃] («barn»),  on /ɔ̃/ som i maison [mɛˈzɔ̃] («hus»), in /ɛ̃/ som i cinq /sɛ̃k/ («fem») og un /œ̃/ som i brun [bʁœ̃] («brun»), ein labialisert u /y/ som i rue [ʁy] («gate»), skarre-r /ʁ/ som i Paris [paˈʁi]  og schwa /ə/ som i cheval [ʃəˈval] («hest»).

Språket skil ikkje mellom betona og ubetona stavingar, slik at alle stavingar har nokså jamnt trykk. Stavingar med såkalla «ustabil e» eller schwa kan ha mindre betoning medan stavingar sist i ei rytmegrupper har sterkare. Når mange ord blir uttalte etter kvarandre (altså i vanleg tale) er stavings- og rytmegruppene viktige, slik at ord kan gli over i kvarandre og ein stum konsonant kan bli uttalt ved byrjinga av neste ord om det byrjar med vokal (liaison).

Utbreiing 

Fransk er offisielt språk i desse landa og territoria: 

I visse land har språket ingen offisiell status, men er andrespråk for store delar av innbyggjarane:

Det finst også fransktalande grupper i Guinea-Bissau, Kambodsja, Egypt, India (Puducherry), Italia ( Aostadalen), Laos, Storbritannia (Kanaløyane), Israel (jødar med franske og nordafrikanske røter), USA (særleg Louisiana og New England) og Vietnam.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Franska» frå , den 11. februar 2013. 

Einskildspråk
 
Galloromanske språk
Romanske språk
Språk i Algerie
Språk i Andorra
Språk i Belgia
Språk i Benin
Språk i Burkina Faso
Språk i Burundi
Språk i Canada
Språk i Den sentralafrikanske republikken
Språk i Djibouti
Språk i Ekvatorial-Guinea
Språk i Elfenbeinskysten
Språk i Frankrike
Språk i Gabon
Språk i Guinea
Språk i Italia
Språk i Kamerun
Språk i Kongo
Språk i Libanon
Språk i Luxembourg
Språk i Mali
Språk i Monaco
Språk i Niger
Språk i Rwanda
Språk i Senegal
Språk i Storbritannia
Språk i Sveits
Språk i Togo
Språk i Tsjad
Språk i Tunisia
Språk på Haiti
Språk på Komorane
Språk på Madagaskar
Språk på Mauritius
Språk på Ny-Caledonia
Språk på Seychellane
Språk på Vanuatu
Samojediske språk

Samojediske språk er ei språkgruppe tala av samojedar, og er den austlegaste av dei sju greinene i den uralske språkfamilien. Denne familien deler seg i to hovudgreiner, sør og nord. Dei samojediske språka skil seg frå dei andre uralske språka ved at dei har ei lang historie bak seg som separat språkfamilie, oppsplittinga i dei moderne samojediske språka kom relativt seint.

Litteratur 
 Aikio, Ante 2002: New and old Samoyedic etymologies. In: Finnisch-Ugrische Forschungen 57, 9–57 og 59, 2006, 9–34
 Castrén M. A. 1854, Grammatik der samojedischen Sprachen, St.-Petersburg.
 Castrén M. A. 1855, Wörterverzeichnisse aus den samojedischen Sprachen, St.-Petersburg.
 Hajdú P. 1963, The Samoyed peoples and languages, Bloomington.
 Hajdú P 1968, Chrestomathia Samoiedica, Bdpst.
 Hajdú P. 1988, The Samoyedic languages.  Sinor, Denis: [The Uralic languages. Description, history and foreign influences]. Leiden: E.J. Brill. s. 3-40.
 Janhunen, Juha 1977: Samojedischer Wortschatz. Gemeinsamojedische Etymologien. Helsinki 1977
 Joki A. J. 1952, Die Lehnwörter des Sajansamojedischen, Hels.
 Mikola, Tibor. 1988, Geschichte der samojedischen Sprachen.  Sinor, Denis: [The Uralic languages. Description, history and foreign influences]. Leiden: E.J. Brill. s. 219-263.
 Paasonen H. 1917, Beiträge zur finnischugrisch-samojedischen Lautgeschichte, Bdpst
 Samojedische Wörterverzeichnisse, gesammelt und neu hrsg. von K. Donner, Hels. 1932.
 Терещенко Н. М., Синтаксис самодийских языков, Л., 1973;

 Sammallahti, Pekka 1988: Historical phonology of the Uralic languages with special reference to Samoyed, Ugric and Permic. Sinor, Denis: [The Uralic languages. Description, history and foreign influences]. Leiden: E.J. Brill. s. 478-554.

Bibliografi 
 Bibliographia Uralica. Финно-угорское и самодийское языкознание в Советском Союзе 1918—1962, Таллин, 1976;
 Gloggolog: Bibliografi over samojedisk språkforsking

 
Uralske språk
Språk i Russland
Missouri

Missouri er ein delstat i USA. Hovudstaden er Jefferson City. Staten ligg i Midtvesten, rundtom
det nedre løpet til Missourielva. Delstaten grenser til Iowa i nord, Illinois, Kentucky og Tennessee i aust, Arkansas i sør og til Oklahoma, Kansas og Nebraska i vest.

Namnet «Missouri» er eigentleg namnet på ein urfolkstamme som levde langs Missourielva. Namnet kan vera sett saman av ojibwa missi, 'stor', og uri, 'gjørme', og viser då til det gjørmete vatnet i elva. Det kan også bety 'kanoelva' og er i så fall avleidd av algonkin misulit, 'kanofolk', brukt om dakotafolka som kom nedover elva i kano.

Kjende personar frå Missouri 
 Robert Altman, regissør
 Burt Bacharach, songar
 Josephine Baker, dansar
 Tom Berenger, skodespelar
 Chuck Berry, songar 
 Edwin Hubble, astronom
 Jesse James, lovlaus
 Rush Limbaugh, mediapersonlegdom
 Brad Pitt, skodespelar
 Joseph Pulitzer, journalist
 Ginger Rogers, dansar
 Harry S. Truman, president
 Kathleen Turner, skodespelar
 Tina Turner, songar
 Mark Twain, forfattar
 Dick Van Dyke, skodespelar
 Tennessee Williams, forfattar
 Jane Wyman, skodespelar
 Eminem, songar

Kjelder

 
Delstatar i USA
Persia

Persia er eit vestleg namn på Persarriket, og var namnet på landet Iran fram til 1935. 

Innbyggjarane har sjølve alltid nytta namnet Iran (Ayran). Persia har vore nytta i vesten, og truleg skuldast dette antikke greske skrifter.

Truleg kjem namnet av provinsen Fars som ligg i sør i Iran.

Sjå òg 
 Persisk språk
 Persia i Iowa
 Persia i New York
 Persia i California
 SS Persia (1856) - eit skip
 SS Persia (1900) - eit skip
 Persia (ep), ei langspelsplate frå 1984 
 Prince of Persia - eit spel

Iransk historie
Provins

For byen i Frankrike, sjå byen Provins
Ein provins er ei under-nasjonal regjeringsform under direkte kontroll av den høgste regjeringa i nasjonen. I nokre land blir orda stat eller departement nytta i staden for provins.

Ordet provins har røter i latin og tyder innflytings-sone. Ordet vart introdusert av romarane, som delte imperiet sitt inn i provinciæ.

Den mest folkerike provinsen i verda er Henan i Kina som har 93 000 000 innbyggjarar. Provinsen Xinjiang i Kina med ei flate på 1 600 000 km² har det største arealet.

Administrative område
Atle

Atle er eit mannsnamn av norrønt opphav. Det er i slekt med Asle. Begge desse namna har namnedag den 8. april i Noreg.

Den norrøne varianten av namnet var Atli. Sjå også hunarnamnet Attila.

Kjende namneberarar 
 Atle Neteland (f. 1951), direktør i BKK
 Atle Hansen (f. 1953), norsk forfattar og musikar
 Atle Brynestad (f. 1953), norsk gründer
 Atle Tranøy (f. 1957), norsk fagforeiningsleiar
 Atle Hamar, (f. 1963), venstrepolitikar
 Atle Antonsen (f. 1969), norsk komikar
 Atle Grønn (f. 1971), norsk sjakkspelar
 Atle Pettersen (f. 1989), norsk songar

Bakgrunnsstoff 

Mannsnamn
Norrøne førenamn
Vesterålen

Vesterålen er eit øydistrikt som ligg nordvest i Nordland fylke, rett nordom øygruppa Lofoten. Distriktet består av Langøya (tredje største øya i Noreg), Andøya, Hadseløya, den vestre delen av Hinnøya (største øya i Noreg), den nordlege delen av Austvågøya, og dertil fleire mindre øyar. Vesterålen utgjer eit tingrettsdistrikt og eit prosti som femner om kommunane Andøy, Bø, Hadsel, Sortland og Øksnes. Distriktet har eit landareal på til saman 2 510 km2 og om lag 30 000 innbyggarar.

Geografi 
Landskapet i Vesterålen er variert. Strandflata er godt utvikla mange stader, særleg på Andøya og langs skipsleia i aust. Frå strandflata, og dels rett frå havet, stig bratte fjellskråningar opp. Mange stader er fjella spisse, ofte med djupe botnar imellom, andre stader har toppane ei svakt bølgja overflate, særleg på Andøya. Høgste topp er Møysalen (1262 m.o.h.) på Hinnøya. 

Berggrunnen består hovedsakelig av prekambrisk gneis, granulitt og granitt. I Vesterålen finn ein både dei eldste og dei yngste bergartane i Noreg. Bø har bergartar som er 3,5 milliardar år gamle, medan ein på Andøya (Ramsåfeltet) finn bergartar som er mellom 130 og 180 millionar år gamle. Møysalen og områda omkring er frå 2003 verna som nasjonalpark.

Dei største tettstadene er Andenes (i Andøy kommune), Sortland, Straume (i Bø kommune), Melbu (i Hadsel kommune), Myre (i Øksnes kommune), og Stokmarknes (i Hadsel kommune).

Næringsliv 
Næringsgrunnlaget er i stor grad knytt til fiskeria, og særleg er Bø og Øksnes typiske fiskerikommunar. Der strandflaten er brei, blir det mange stader drive eit utstrekt jordbruk. Husdyrhald basert på mjølke- og kjøtproduksjon er viktigast. Industrien er dominert av fiskeforedling og dertil noko verkstadindustri.

Samferdsel 
Ei rekke bruer knyter øyane både innbyrdes og med fastlandet. Kong Olavs veg går austover til Bjerkvik ved E6, og også sørover til Lofoten, avbroten av ferje på strekninga Melbu–Fiskebøl. Frå Sortland går fylkesveg 82 nordover til Andenes. Elles er det ferjefrie samband til alle tettstadene i distriktet. Hurtigruta er framleis viktig og stoppar innom Stokmarknes, Sortland og Risøyhamn. Det er også flyplassar ved Stokmarknes (Skagen på Laugøya) og Andenes; Andøya lufthamn, Andenes og Stokmarknes lufthamn, Skagen.

Fortidsminne 
Vesterålen er rik på fortidsminne og funn viser at det har vore busetjing der sidan yngre steinalder.

Ordsoge 
Navnet kjem av norrønt Vestrálar, som er plural av Vestáll. Det er sett saman av vest (vestri) og áll, truleg 'stripe', eller 'smal renne gjennom eit grunt farvatn'. Vesterålen er kanskje det opphavlege namnet på Langøya eller berre den busette stripa på vestsida av øya.

Kjelder 
 Vesterålen henta frå Bokmålswikipedia 27. mai 2005.

Bakgrunnsstoff 
 VisitVesterålen
 Vesterålen Regionråd
 Vesterålen - fotogruppe på Flickr

Vesterålen
Øyar i Nordland
Tirpitz

Tirpitz er eit etternamn mest nytta i tyskspråklege område.

Personar med etternamnet Tirpitz 
 Alfred von Tirpitz (1849-1930) - tysk storadmiral og marinereformator

Sjå òg 
 «Tirpitz», tysk slagskip oppkalla etter Alfred von Tirpitz

Tyske slektsnamn
Slektsnamn
Dei britiske Jomfruøyane

Dei britiske Jomfruøyane er ei øygruppe i Det karibiske havet. Øygruppa er eit britisk oversjøisk territorium. Ho er sett saman av Tortola, Virgin Gorda, Anegada, Jost Van Dyke, Peter Island, Salt Island, Beef Island, Cooper Island, Ginger Island, Norman Island og mange andre mindre øyar. Hovudstaden Road Town ligg på Tortola. Dei britiske jomfruøyane utgjer ein del av den større øygruppa Jomfruøyane. Den andre delen vert kalla Dei amerikanske jomfruøyane.

Bakgrunnsstoff 

 Dei britiske jomfruøyane

Britiske jomfruøyane
Britiske jomfruøyane
Aust-Timor

Den demokratiske republikken Aust-Timor, eller Timor-Leste, er eit land i Asia som består av den austlege delen av øya Timor. Landet ligg mellom Indonesia og Australia. Etter 400 år som portugisisk koloni, 25 år med indonesisk okkupasjon (som kosta ein tredel av folket livet) og 30 månader med overgangsstyre under FN, vart Aust-Timor sjølvstendig 20. mai 2002.

Klima 
Aust-Timor har eit tropisk klima. Årsnedbøren er 1000-2000 mm og kjem hovudsakleg i perioden november-mai, medan resten av året har tørketid. Middeltemperaturen for hovudstaden Dili varierer mellom 24 °C i august og 27 °C i november-april. Kvart 3. til 4. år har ein hatt lengre tørkeperiodar som har ført til alvorlege skadeverknader.

Kjelder 

 
Land i Asia
Tidlegare portugisiske koloniar
Paal Brekke

Paal Emanuel Brekke () var ein norsk lyrikar, forfattar, gjendiktar og omsetjar. Han er far til forfattaren Toril Brekke.

Brekke var fødd på Røros. Han utgav si fyrste diktsamling som flyktning i Sverige kalla Av din jord er vi til. Brekke kom i kontakt med den svenske modernismen, «fyrtiotalismen», noko som påverka seinare lyrikk. Han hadde òg god kjennskap til engelsk-amerikansk modernisme. Utover 1950-talet var Paal Brekke ein leiande modernist i Noreg. Diktsamlinga Og hekken vokste høyt frå 1953 hadde stor betydning i etterkrigslitteraturen.

Paal Brekke var redaktør av tidsskriftet Diktets venner 1958-62.

Antologien til sin tid inneheld mange av hans journalistiske arbeid og vart utgjeven i 1970.

Utmerkingar 

 Kritikarprisen 1972 for Aftenen er stille : (Aldersheim blues)
 Doblougprisen 1981
 Riksmålsforbundets litteraturpris 1992

Bokmålsforfattarar
Folk frå Røros
Forfattarar frå Sør-Trøndelag
Modernistiske forfattarar
Norske forfattarar
Norske lyrikarar
Vinnarar av Kritikerprisen
Vinnarar av Doblougprisen
Oksid

Oksid er sambindingar av oksygen og eit anna grunnstoff. I vanlege oksid har oksygen oksidasjonstal -2, medan oksidasjonstrinnet er -1 i peroksid. Oksid av metall er oftast faste stoff, medan oksid av ikkje-metall ofte er gassar. Oksid kan vera sure, basiske eller amfotære.

Nokre døme på oksid

Av metall 
 Kalsiumoksid (CaO)
 Aluminiumoksid (Al2O3)
 Uranoksid (UO2 eller U3O8)

Av ikkje-metall 
 karbondioksid (CO2)

Bakgrunnsstoff 

Oksid
Rauf Denktaş

Rauf Raif Denktaş (uttala Denktash; () var ein tyrkisk-kypriotisk politisk leiar. Han var den fyrste presidenten i Nord-Kypros inntil 2005.

Bakgrunnsstoff 
 Biografien til Denktaş  på presidentsidene.
 An itemized biography of Denktaş. 

Kypriotiske politikarar
Nord-Kypros
Zinken Hopp

Zinken Hopp () var ein norsk forfattar, gjendiktar og omsetjar. 
Jentenamnet hennar var Signe Marie Brochmann.

Utmerkingar 

 I 1984 vann ho Bastianprisen saman med Johannes Farestveit for omsetjing av barne- og ungdomslitteratur.
 Same året vann ho Skolebibliotekarforeningens litteraturpris for samla forfattarskap.

Bøker

Bibliografi

Bakgrunnsstoff 
 Artikkel om mat i Zinken Hopps forfattarskap, skriven av Lars Rune Waage 
 Heime hjå Zinken Hopp i Chr. Michelsens gate 11. Vekebladet Aktuell, 4. november 1961
Litteratur
 Redaktør Carl Lauritz Lund-Iversen: Zinken, en bok om Zinken Hopp, Eide Forlag, 2005.

Norske forfattarar
Norske barnebokforfattarar
Folk frå Bergen
Folk frå Ullensvang
Norske skjønnlitterære debutantar i 1930
Vinnarar av Bastianprisen
Kjølv Egeland

Kjølv Egeland (), fødd i Haugesund, død i Stavanger, er ein tidlegare norsk litteraturkritikar, biograf, høgskoledirektør og politikar for Arbeidarpartiet.
Egeland var cand.philol frå 1943. Han var faren til tidlegare visegeneralsekretær i FN, Jan Egeland.

Yrkeskarriere 
 1963-1969 - Rektor ved Stavanger katedralskole
 1969-1974 - Direktør ved Rogaland distriktshøgskole
 1976-1979 - Kyrkje- og undervisingsminister i Odvar Nordli si regjering

Utgjevingar 
 Nordahl Grieg biografi (1953)
 Skyld og skjebne - studier i fire romaner av Sigurd Hoel (1960)
 Fortuna betyr ikke alltid lykke (?)
 Norges litteraturhistorie, bind 5 Mellomkrigstid, saman med T. Ørjasæter, Cappelen (1975)

Folk frå Haugesund
Folk frå Stavanger
Norske kyrkje- og undervisningsministrar
Ap-statsrådar
Den yngre Edda

Den yngre Edda er ei lærebok i skaldskap og mytologi, og blei skriven av Snorre Sturlason kring år 1220. Boka startar med ein prolog, der skapinga av verda og røtene til den heidenske religionen og dei gamle gudane, æsene, vert skildra. Etter prologen blir boka så delt inn i tre delar.

Første del: Gylvaginning 
Det er meininga at «Gylvaginning» skal vera ein slags introduksjon for unge skaldar om dei gamle mytane. Det handlar om møtet den svenske kongen Gylve har med æsene. Svenskekongen Gylve omskapar seg til ein olding og kallar seg Ganglere, som betyr den «gangtrøytte», og vitjar Åsgard i håp om å finne ut alt om dei heidenske gudane og visdomen deira.

I Åsgard møter Gylve Odin, i skapnaden til dei tre gudane Høg (Hár), Jamhøg (Jafnhár) og Tredje (Þriði). Gjennom ein samtale får vi vita alt om den norrøne gudelæra. Dei tre gudane fortel oss heile historia si, heilt frå urtida via Ragnarok og inn i den nye tida, og om livet i Åsgard. Men dei tre gudane er berre eit bedrag, og Gylvaginning tyder da au «bedraget av Gylve.» Gylvaginning er i grove trekk basert på kvad frå Den eldre Edda, men nokre stader kan ein oppdaga at Snorre har dikta til litt sjølv.

Andre del: Skaldskaparmál 
I denne delen fortel Snorre oss om bruken og tydinga av skaldediktinga. Han gir ei grundig innføring i diktspråket, og vi høyrer om enkelte mytar og eddasegner.

Tredje del: Háttatal 
Denne delen består av diktet «Háttatal» og ei rekke forklaringar. Det er ei videreføring av kvad Snorre dikta til ære for kong Håkon Håkonsson og hertug Skule Bårdsson fyrste gongen han var i Noreg. Ved hjelp av dette diktet demonstrerer au Snorre spennvidda i skaldediktinga; versemålet skiftar frå strofe til strofe. Dette går au fram av tittelen på diktet, «Háttatal» tyder «versemålsrekka».

Sjå au 
 Edda
 Den eldre Edda

Bakgrunnsstoff 
 Snorre-Edda delar av Den yngre Edda omsett av Erik Eggen (frå Den norrøne litteraturen 1, 1961)
 Den norrøne gudeheimen delar av Den yngre Edda omsett av Enok Opsund i 1929
 Den yngre Edda Prosjektet «Norrøne Tekster og Kvad»
 CyberSamurai Encyclopedia of Norse Mythology: Den yngre Edda på norrønt 
 CyberSamurai Encyclopedia of Norse Mythology: Den yngre Edda på engelsk 
 «Edda, den yngre» av Anne Holtsmark i Kulturhistorisk leksikon for nordisk middelalder (1958)

Edda, den yngre
Mellomalderlitteratur
Edda, den yngre
Bøker frå 1200-talet
Syrin

Syrin (Syringa vulgaris) er ein stor, lauvfellande busk eller eit lite tre, kjend for dei sterkt luktande blomstrane som også kan etast. Planten kjem opphavleg frå Balkanhalvøya, men er vorte ein vanleg hageplante som no også veks vilt over store delar av Europa og Nord-Amerika.

Skildring
Vekstforma  til syrin er opprett med grove greiner og ganske få sidegreiner. Borken er først glatt og grågrøn. Seinare vert han grå. Nye skot er rette med motsette eggforma knoppar. Endeknoppen manglar ofte slik at skotet sluttar med to knoppar. Blada er ovale til hjarteforma, litt læraktige og glatte. Oversida er friskt grøn, medan undersida er lysegrøn. Syrin blomstrar i mai og juni. Blomstrane er samla i store klasar. Dei er lilla eller kvite og har sterk lukt. Fruktene er brune, avlange kapslar. Frøa vert ikkje skikkeleg mogne i Noreg.

Rotnettet består av fleire djuptgåande hovudrøter med eit tett greina filter av siderøter og tæger. Syrin set rotskot. Planten toler vind og litt skugge, er nøysam og kan brukast sjølv på mager sandjord. 

Vanleg syrin høyrer heime på Balkan der han dannar kratt på porøs, lett og kalkrik jord. Planten finst særleg i lyse eikeblandingsskogar. 	

Det er mange artar i slekta Syringa.

Bakgrunnsstoff

Buskar
Hageplantar

hi:नीलक
Robert Hope-Jones

Robert Hope-Jones (9. februar 1859–13. september 1914) var ein engelsk orgelbyggjar, kjend som opphavsmannen åt kinoorgelet. Han fann òg opp ein tåkelur som enno er i bruk.

Hope-Jones var fødd i landsbyen Hooton Grange i Cheshire, England. Som sjefelektrikar i det lokale telefonselskapet fekk han røynsle med lågspenningselektrisitet, og denne teknikken var han av dei fyrste til å overføra til pipeorgelet med heppe. Han fekk ry på seg for å vera mellom dei mest oppfinnsame og banebrytande orgelbyggjarane i Europa.

I 1903 vart Hope-Jones tvungen til å flytja til Sambandsstatane, der han arbeidde for Rudolph Wurlitzer-fabrikken. Her tok livsverket hans form — det klassiske pipeorgelet vart gjennom ei mengd tekniske og musikalske nyvinningar utvikla til eit «Unit Orchestra», særleg tilpassa film- og populærmusikk. Dette instrumentet vann frå fyrste verdskrigen og fram til ljodfilmen overtok på 1930-talet svært innpass på kinoane i Sambandsstatane og Storbritannia, og var på folkemunne kjent som The Mighty Wurlitzer.

Robert Hope-Jones tok sjølvmord i eit hus i Rochester, New York i 1914.

Orgelbyggjarar
Britiske oppfinnarar
Aprikos

Aprikos er frukta frå aprikostreet (Prunus armeniaca) i rosefamilien. Medan aprikos blir dyrka i fleire verdsdelar, er vill aprikos ein sterkt truga art.

Aprikosen kan etast som han er, tørka eller hermetisert. Frukta vert òg brukt til marmelade.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

Frukt
Kirsebærslekta
Blod

Blod er ei væske som sirkulerer i blodårene til dyr og menneske. Det er sett saman av blodplasma og blodlekamar. Blodet fraktar oksygen og næringsstoff til cellene og avfallsstoff vekk. Det blir pumpa rundt i kroppen av hjartet.

Blodet får raudfargen sin frå hemoglobin i dei raude blodlekamane. Blodet inneheld òg kvite blodlekamar som går til åtak på framande organismar i kroppen.

Menneske kan ha ulike blodtypar. Desse blir klassifisert i ulike system, som ABO-systemet og Rh-systemet. 

Det finst tre hovudtypar av blodlekamar:
Raude blodlekamar (transporterer oksygen frå lungene til cellene rundt omkring i kroppen)
Kvite blodlekamar 
Blodplater (stansar blødningar)

Blod som mat 

Dyreblod vert brukt som i ulike matrettar, mellom anna blodpudding og blodpølse. Medan blodet til slike rettar helst kjem frå slakta dyr, finst det også døme på at ein tappar blod frå levande dyr og drikk det, som blant dei kveghaldande masaiane. I religionar som islam og jødedommen er det tabu å eta mat som inneheld blod. I desse er det viktig å tappa ut alt blodet når ein slaktar.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

Blod i Store Medisinske Leksikon

Kroppsvæsker
 
Matvarer
Stokkand

Stokkand (Anas platyrhynchos) er den største av grasendene i Noreg og er ogso den vanlegaste.

Kjenneteikn 
Ein vaksen andrik vert om lag 1,5 kg og er 50-65 cm lang med eit vengespenn på 81-98 cm. Hoa er litt mindre med sine 1,3 kg. Hoa har lysebrunt nebb med enkelte mørke sjatteringar, medan andriken har einsfarga grøngult nebb. Vengene til stokkanda har eit karakteristisk blått område med kvite band framfor og bak. Andriken skiftar utsende og frå november til mai har han praktdrakt med eit skinande grønt hovud.

Forvekslingsart 

Stokkanda kan forvekslast med fleire andre grasender, slik som skeiand, stjertand og brunnakke. Skeianda har eit kraftig nebb og eit blått felt fremst på vengen, denne er også betydeleg mindre enn stokkanda. Stjertanda er slankare og har ein lengre hals enn stokkanda. Brunnakken er betydeleg mindre og har eit kvitt felt på oversida av vengen.

Utbreiing 
Stokkanda er vanleg i heile Noreg. Ho er veldig tilpassingsdyktig og held til frå skjergarden og heilt opp til vierregionen. Arten er jaktbar og årleg vert det felt om lag 50 000 stokkender.

Kjelder 
Referansar

Bakgrunnsstoff 

Fuglar i Noreg
Andefamilien
Illinois

Illinois er ein delstat i USA i Midtvesten. Hovudstaden er Springfield.

Kjende personar frå Illinois 
 Ronald Reagan, USAs 40. president

 
Delstatar i USA