alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Nantua

Nantua er ein landsby og kommune i Frankrike. Han ligg i departementet Ain der han òg er sous-préfecture, og har om lag 4 000 innbyggjarar.

Historie 
Boniface av Savoie var klosterforstandar i Nantua frå 1232 til 1253.

Bakgrunnsstoff 
 Turistkontoret i Nantua

Ain
Byar i Frankrike
Byar i Auvergne-Rhône-Alpes
Rubens Barrichello

Rubens Gonçalves Barrichello () er ein brasiliansk formel 1-førar. Då Michael Schumacher gav seg i 2006, vart Barichello den formel 1-føraren med mest erfaring i startfeltet og den einaste gjenverande formel 1-føraren som har køyrt mot Ayrton Senna. Frå 2006 sesongen har Barichello køyrt for Honda Racing.

Historie

Ungdom 
Barichello var eit særs lovande talent som ung og vann fem go-kart-titlar i Brasil før han reiste til Europa for å køyre Fomel Lotus i 1990. I hans første år i serien vann han meisterskapen, noko han gjentok alt året etter i Formel 3, då han slo ein ung brite med namnet David Coulthard. Alt som 19-åring var han i nærleiken av å komme med i Formel 1-sirkuset, men valde Formel 3000 i staden. Her vart det ingen tittel, men ein solid tredjeplass gjorde at han kom inn på Formel 1-laget Jordan for 1993 sesongen.

Formel 1 
 

Barrichello har køyrt formel 1 sidan 1993. Seks sesongar køyrte han for Ferrari og var då stallkamerat med Michael Schumacher som var førsteførar. Dette førte til at Barrichello ofte hamna bak. Barrichello har vunne nokre få laup men han har oftare passert mål som nummer to eller tre. Likevel var det Rubens Barrichello som vann det første formel 1-laupet i Kina året 2004. 

Sesongen 2004 enda Barrichello som nummer to samanlagt etter stallkameraten Michael Schumacher. Sesongen 2005, som var deira siste sesong saman i Ferrari, enda Schumacher på ein tredjeplass medan brasilianaren kom på åttande plass. 

Barrichello køyrte for Honda i 2007-sesongen.

Bakgrunnsstoff 

 Offisiell heimeside

Formel 1-førarar
Brasilianske motorsportutøvarar
Jenson Button

Jenson Alexander Lyons Button () er ein engelsk formel 1-køyrar. Han køyrer for Honda Racing.

Bakgrunnsstoff
 

Button
Button
Damon Hill

Damon Graham Devereux Hill () er ein tidlegare engelsk formel 1-sjåfør. Han vart verdsmeister i 1996, og er søn åt den dobbelte verdsmeisteren Graham Hill.

Bakgrunnsstoff 

Formel 1-førarar
Engelske motorsportutøvarar
Folk frå Hampstead
Lewis Hamilton

Lewis Carl Hamilton () er ein engelsk formel 1-førar. Hamilton debuterte i formel 1 i 2007-sesongen for laget Vodafone McLaren Mercedes.

Bakgrunnsstoff 

Formel 1-førarar
Engelske motorsportutøvarar
Laon

Laon er ein by og kommune i Frankrike, og préfecture (administrasjonsstad) i departementet Aisne. Byen har om lag 25 000 innbyggjarar.

Historie 
Det åslendte området rundt Laon har alltid vore strategisk viktig. Rundt tida til Julius Cæsar låg det ein gallisk landsby her. Romarane erobra staden, bygde festningsverk, og klarte å motstå invasjonar frå frankarar, burgundarar, vandalar, alanarar og hunarar. På denne tida vart han kalla Alaudanum eller Lugdunum Clavatum.

Byen vart eit bispedøme på 400-talet, oppretta av den innfødde St. Remigius, erkebiskopen som døypte Klodvig I. 

Tidleg på 1100-talet, medan biskopen var ute på reise, prøvde innbyggjarane i byen å få kommunestatus, men biskopen kjøpte ei oppheving av dette av den franske kongen. Dette førte til opprør i byen, der bispepalasset vart sett i brann og biskopen og fleire av mennene hans vart drepen. Brann spreidde seg til domkyrkja som brann heilt ned. 

Fram til 1331 var byen meir eller mindre fri, før kommunestatusen igjen vart avskaffa. Under Hundreårskrigen vart byen erobra av burgundarane, som gav han opp til engelskmenna, før han vart teke tilbake av Frankrike etter Karl VII kom til makta. 

Under felttoget i 1814 prøvde Napoleon forgjeves å drive bort von Blücher frå byen under slaget ved Laon. 

I 1870 sprengde ein ingeniør opp eit kruttlager ved festninga idet tyske troppar gjekk inn i byen. Mange liv gjekk tapt, og katedralen og det gamle bispepalasset vart øydelagd. Under den franske revolusjonen mista Laon statusen som bispedøme.

Bakgrunnsstoff 

Kommunar i Aisne
Byar i Frankrike
Byar i Hauts-de-France
Rulle-r

Rulle-r eller alveolar trill er ein konsonantlyd bruka i somme talemål, mellom dei russisk, spansk, italiensk, og finsk. Symbolet i det internasjonale fonetiske alfabetet IPA som representerer denne lyden er r. Han blir meir uformelt kalla rulle-r. 

I Noreg finst denne typen r mest på Vestlandet nord for Bergen, til og med Sunnmøre. Frå og med Romsdal blir han avløyst av eittslags-r (r-flap). På Sørvest- og Sørlandet brukar dei skarre-r.

Konsonantar
Château-Thierry

Château-Thierry er ein by og kommune nordaust i Frankrike, om lag 100 km nordaust for Paris ved elva Marne. Han er og sous-préfecture i departementet Aisne i regionen Hauts-de-France. Byen har om lag 15 000 innbyggjarar.

Historie 
Château-Thierry var åstad for to viktige slag. Det førte var slaget ved Château-Thierry i 1814 under Napoleonskrigane mellom Frankrike og Preussen, og det andre var slaget ved Château-Thierry i 1918 under den første verdskrigen mellom USA og Tyskland.

I 1918 vart sokkelen til den frykta Pariskanonen funne nær slottet i byen. Sjølve kanonen vart aldri funne.

Bakgrunnsstoff 

Kommunar i Aisne
Byar i Frankrike
Byar i Hauts-de-France
Vervins

Vervins er ein kommune nordaust i Frankrike, og sous-préfecture i departementet Aisne. Kommunen har om lag 2 500 innbyggjarar.

Bakgrunnsstoff 

Byar i Hauts-de-France
Kommunar i Aisne
Eittslags-r

Eittslags-r, flikk, r-flap eller alveolar flap er ein konsonantlyd bruka i somme talemål. Symbolet i det internasjonale fonetiske alfabetet IPA er ein «krok-r» (). 

Lyden blir laga med ei enkelt muskelsamantrekning slik at ein artikulator slår mot den andre, det vil seie tunga slår attover mot alveola (i motsetning til «tjukk l», der slaget er attanfrå og fram). Lyden er stemt. 

Denne lyden finst mellom anna i somme samanhengar i spansk, portugisisk og albansk. 

I Noreg er dette den typiske r-lyden i Romsdal og på Nordmøre, i Trøndelag, i Nord-Noreg og på Austlandet. Frå Sunnmøre til Bergen om lag har dei derimot rulle-r (som i skotsk engelsk), og frå og med Bergen og sørover har dei skarre-r (som i Danmark, Tyskland, Frankrike, osv).

Konsonantar
Allier

For elva med same namn, sjå elva Allier
 

Allier (oksitansk: Alèir) er eit departementet sør i sentrale område av Frankrike kalla opp etter elva med same namn.

Historie 
Allier er ein av dei 83 opphavlege departementa som vart oppretta under den franske revolusjonen den 4. mars 1790. Han vart danna frå delar av dei tidlegare provinsane Auvergne og Bourbonnais.

I 1940 valde Philippe Pétain og Vichy-regimet byen Vichy som hovudstad.

Geografi 
Departementet ligg i regionen Auvergne og er omringa av dei franske departementa Cher, Nièvre, Saône-et-Loire, Loire, Puy-de-Dôme, og Creuse.

Følgjande elvar renn gjennom Allier: 
 Allier
 Loire
 Cher
 Besbre
 Sioule

Økonomi 
Allier er det mest produktive jordbruksområdet i Auvergne. Vichy har lenge vore kjend for vatnet sitt, som vert eksportert til heile verda.

Demografi 
Montluçon, Vichy og Moulins er dei største byane. Resten av deperatement består av mindre byar, hovudsakleg langs elvane. Departementet er generelt tynt folkesett. Folkesetnaden auka fram til slutten av 1800-talet på grunn av vekst i industrien i Montluçon og Moulins og utviklinga av varmekjeldene i Vichy. På denne tida hadde departementet over 420 000 innbyggjarar. Etter tap under den første verdskrigen stagnerte folkeveksten, bortsett frå ei lita auke i 1960-åra. Sidan den gong har folketalet minka litt frå 386 533 i 1968 til 344 721 i 1999.

Bakgrunnsstoff 

 Prefekturet si nettside 
 Offisiell nettside 

Franske departement
Moulins

Moulins er ein by og kommune sentralt i Frankrike, og préfecture (administrasjonsstad) i departementet Allier. Byen har litt over 20 000 innbyggjarar.

Historie 
Før den franske revolusjonen var Moulins hovudstad i den tidlegare provinsen Bourbonnais og sete for hertugane i Bourbon. Dei skriftlege kjeldene om byen går heilt tilbake til 990. I 1232 gav Archambaud VIII ein forhandlarrettsavtale til innbyggjarane i byen. Byen vart enno viktigare i 1327 då Karl IV gjorde Louis I de Clermont til hertug av Bourbon. Louis eller den seinare Peter II, Hertug av Bourbon og Auvergne flytta hovudstaden i provinsen frå Bourbon-l'Archambault til Moulins.

I februar 1566 gav byen namn til edikitet i Moulins, ein viktig kongeleg avgjersle som omhandla administrasjon av rettslege, føydale og kyrkjelege privilegium.

Transport 
Montbeugny flyplass er ein liten flyplass nær Moulins.

Bakgrunnsstoff 
 Lokal turisme
 Bilete av domkyrkja i Moulins 

Allier
Byar i Frankrike
Byar i Auvergne-Rhône-Alpes
Montluçon

Montluçon er ein by og kommune sentralt i Frankrike. Han er den største byen og sous-préfecture i departementet Allier. Byen har litt over 40 000 innbyggjarar. 

Montluçon ligg ved elva Cher, 80 km sørvest for Moulins med Orléans-jernbanen.

Historie 
Byen, som tidlegare var ein del av hertugdømet Bourbon, vart teken av engelskmenna i 1171, og av Filip Augustus i 1181. Engelskmenna vart slått utanfor bymuren på 1300-talet.

Bakgrunnsstoff 

Allier
Byar i Frankrike
Byar i Auvergne-Rhône-Alpes
Alpes-de-Haute-Provence

Alpes-de-Haute-Provence er eit departement søraust i Frankrike, som tidlegare var ein del av provinsen Provence. Departementet høyrer til regionen Provence-Alpes-Côte d'Azur

Historie 
Nord-de-Provence var ein av 83 opphavlege departement som vart oppretta den 4. mars 1790 under den franske revolusjonen. Han fekk det nye namnet Haute-Provence og Basses-Alpes.

8. desember 1793 vart departementet Vaucluse oppretta frå delar av departementa Bouches-du-Rhône, Drôme og Basses-Alpes. 13. april 1970 fekk departementet Basses-Alpes namnet Alpes-de-Haute-Provence.

Geografi 
Alpes-de-Haute-Provence er eit fjellområde med fjelltoppar over 2 500 meter. Klimaet er svært tørt, men kunstig vatning gjer at ein likevel har ein rik fruktindustri. 

Departementet er omringa av dei franske departementa Hautes-Alpes, Alpes-Maritimes, Var, Vaucluse og Drôme, i tillegg til at det grensar til Italia.

Av elvar i departementet finn ein Durance, Verdon, Bléone, Ubaye, Var, Buëch, Jabron og Largue.

Demografi 
Innbyggjarar i dette departementet vert kalla Bas-Alpins.

Folksetnaden var ein gong jamnt fordelt over heile departementet, både i fjellområda og i jordbruksområda. Mot slutten av 1800-talet minka derimot folketalet på grunn av distriktsutflytting til byane. Folketalet fall frå om lag 150 000 til 100 000 etter den første verdskrigen. Det var ikkje før 1960 at folketalet igjen byrja å vekse, frå 84 335 i 1968 til 139 561 i 1999. Sjølv om folketalet er om lag som det var for hundre år sidan er fordelinga ei heilt anna. Folkesetnaden er no konsentrert i dei større byane, Manosque og Digne-les-Bains, og fjellområda er tynt folkesett. 

Arrondissementa Barcelonette og Castellane er dei to minst folkesette i Frankrike, og dei einaste med under 10 000 innbyggjarar. Landsbyen Castellane er det minste sous-préfecture i Frankrike.

Turisme 
Dei vakre omgivnadane i departementet gjev grunnlag for mange aktivitetar og attraksjonar. Elleve landsbyar er utpeikt for sin spesielle arkitektur. Av attraksjonar finn ein: 
 Sisteron med sin gamle festning og smale gater. 
 Gorges du Verdon, Europa sitt svar på Grand Canyon
 Digne-les-Bains, ein by med varmekjelder
 Forcalquier
 Moustiers-Sainte-Marie, kjend for keramikk.

Om sommaren er det populært med luftsport i dei omliggande fjella, som seglflyging, hanggliding og paragliding. Området har òg svært mange skisenter opne om vinteren.

Bakgrunnsstoff 

 Offisiell side 
 http://uk.alpes-haute-provence.com/  Nettsida til prefekturet]
 Detaljert informasjon
 Informasjon landsby for landsby
 Sisteron 
 Seglflyging i Sisteron

Franske departement
Forcalquier

Forcalquier er ein kommune søraust i Frankrike, og sous-préfecture (underprefektur) i departementet Alpes-de-Haute-Provence. Kommunen har litt over 4 000 innbyggjarar. 

Landsbyen ligg mellom fjella Lure og Luberon, om lag 30 km sør for Sisteron og 10 km vest for elva Durance. I mellomalderen var byen hovudstad i Haute-Provence.

Alpes-de-Haute-Provence
Byar i Frankrike
Byar i Provence-Alpes-Côte d'Azur
Castellane

Castellane er ein kommune søraust i Frankrike, og sous-préfecture (underprefektur) i departementet Alpes-de-Haute-Provence. Kommunen har berre 1 500 innbyggjarar og er den minste staden som er sous-préfecture i Frankrike.

Alpes-de-Haute-Provence
Byar i Frankrike
Byar i Provence-Alpes-Côte d'Azur
Barcelonnette

Barcelonnette (oksitansk Barciloneta eller Barcilona) er ein kommune søraust i Frankrike i Ubayedalen, og sous-préfecture (underprefektur) i departementet Alpes-de-Haute-Provence. Kommunen har nesten 3 000 innbyggjarar.

Historie 
Namnet på byen kjem frå Ramon Berenguer IV, greve av Barcelona og hertug av Provence, som grunnla byen i 1231.

Geografi og industri 

Barcelonnette ligg i ein vid og svært frodig dal. Han ligg 1 132 meter over havet ved den høgre breidda til elva Ubaye.

Hovudnæringa i byen er hovudsakleg turisme og eit skisenter.

Bakgrunnsstoff 

Alpes-de-Haute-Provence
Byar i Frankrike
Byar i Provence-Alpes-Côte d'Azur
Hautes-Alpes

Hautes-Alpes er eit departementet søraust i Frankrike kalla opp etter fjellkjeda Alpane. Departementet ligg i regionen Provence-Alpes-Côte d'Azur.

Historie 
Hautes-Alpes er ein av dei 83 opphavlege departementa som vart oppretta den 4. mars 1790 under den franske revolusjonen. Han består av dei franske provinsane Dauphiné og nordlege delar av Provence.

Napoleon reiste gjennom Gap då han kom attende for å krevje tilbake Frankrike etter å ha vore i eksil på Elba.

Geografi 
Departementet er omringa av følgjande franske departement: Alpes-de-Haute-Provence, Drôme, Isère og Savoie. I aust grensar departementet til Italia.

Hautes-Alpes ligg i Alpane og middelhøgda er over 1 000 meter, og det høgaste punktet over 4 000 meter. Det er berre tre større byar i departementet, Gap, Briançon og Embrun, som var sous-préfectures fram til 1926. 

Den høgaste kommune i heile Europa er landsbyen Saint-Véran. Gap og Briançon er høgaste préfecture og sous-préfectures i Frankrike. 

Følgjande elvar renn gjennom departementet: 
 Durance
 Buëch
 Drac
 Clarée
 Séveraisse

Durance er demma opp, noko som har danna den største kunstige innsjøen i Europa, Lac de Serre-Ponçon.

Queyras-dalen ligg i den austlege delen av departementet og vert av mange rekna som svært vakker.

Demografi 
Innbyggjarane i departementet vert kalla Haut-Alpins.

Fjellterrenget som dekkjer mykje av departemenet forklarar den tynne folkesetnaden, som opphavleg var om lag 120 000. Det endra seg lite gjennom 1800-talet, men fall til om lag 85 000 etter den første verdskrigen. Mykje på grunn av turisme har folketalet stige frå 87 436 i 1962 til 121 419 i 1999, hovudsakleg i byen Gap.

Turisme 
Turistindustrien er stort sett avhengig av skisport om vinteren. Om sommaren trekk dei alpine omgivnadane og mange utandørsaktivitetar til seg mange turistar. Av aktivitetar finn ein segling, fjellturar, klatring og luftsport som seglflyging.

Bakgrunnsstoff 

 Offisiell nettside
 Nettside for prefekturet
 Hovudstyret si nettside 
 Ein landsby i Dei franske Alpane bygd av Vauban 

 
Franske departement
Ons Heemecht

Ons Heemecht («Vår heimstad») er sidan 1895 nasjonalsongen til Luxembourg.

Nasjonalsongar
Luxembourg
Gap

Gap er ein by og kommune søraust i Frankrike, og préfecture (administrativt senter) i departementet Hautes-Alpes. Byen har nesten 40 000 innbyggjarar.

Geografi 
Gap ligg om lag 750 meter over havet ved den høgre breidda til elva Luye (like før ho munnar ut i Durance). Området rundt Gap vert kalla Gapençais.

Historie 
Byen vart grunnlagd av gallarane og den romerske keisaren Augustus erobra byen i 14 fvt. og vart gjeve namnet Vapincum. Gap vart annektert av den franske krona i 1512.

Napoelon drog bort frå Elba i februar 1815 og nådde Gap 15. mars med 40 ryttarar og 10 grenadarar. Her fekk han laga tusenvis av kopiar av kunngjeringane sine. Heile byen var til stades då Napoleon drog bort frå Gap.

Bakgrunnsstoff 

 Gap sin OL-søknad for 2018

Kommunar i Hautes-Alpes
Prefektur i Frankrike
Fossmark

mini|Fossmark ved Sørfjorden, sett frå Osterøy

Fossmark er ein matrikkelgard i Vaksdal kommune, gardsnummer 19, som ligg på
austsida av Sørfjorden mellom bygdene Vaksdal i sør og Stanghelle i nord. Både E16 og Bergensbanen går gjennom garden, men jernbana har ikkje lenger stoppestad i Fossmark. Tidlegare hadde garden fire bruk i drift, i dag er det berre eitt av bruka som enno driv med sauer (i småskala). I Fossmark finn me ni befolka bustadhus, samt ein god del hytter/fritidsbustadar. Mest kjend ved staden er nok BKK sin kraftstasjon, Fossmark kraftverk. Fossmarkvassdraget vart utbygt i 1917, og er såleis det første kommunale kraftverket som vart bygt i det som no heiter Vaksdal kommune. Frå gamalt av var det også ein treskofabrikk her i Fossmark.

Folkemusikaren Johannes Olsson Fossmark var frå garden.

Vaksdal kommune
Europaveg 16
Shetland Mainland

Mainland er hovudøya på Shetland i Skottland. 
På øya ligg Lerwick, einaste burgh eller by på Shetland. Lerwick er knutepunkt for ferje- og flytrafikken på øygruppa. 

Øya er 969 km² og er med det den tredje største øya i Skottland, etter Lewis og Harris og Skye.

Mainland kan grovt delast i fire: 
 South Mainland er den delen av øya som ligg sørom Hellister (60° 14′N). Øya er her dels dekt av lyngheier og dels er jordbruksland. I dette området er det gjord fleire viktige arkeologiske funn. Lerwick ligg i South Mainland. 
 Central Mainland er den delen av øya som ligg mellom Hellister, Aith og Voe. Her er det jordbruksland og noko skog.
 West Mainland er den delen av øya som ligg vestom Aith (1° 23′ W).
 North Mainland er den delen av øya som ligg nordom Voe. Med til North Mainland høyrer den store halvøya Northmavine, som er knytt til resten av Mainland med det smale eidet Mavis Grind. Denne delen av øya har eit vilt landskap med klipper langs kysten og lyngheier i innlandet. På North Mainland ligg Sullom Voe som med oljeterminalen er er ein viktig arbeidsplass for folk på øya.

Fotnotar 

Denne artikkelen byggjer på «Shetland Mainland» henta frå Wikipeida på engelsk 14. mai 2007.

Mainland, Shetland
Briançon

Briançon er ein by og kommune søraust i Frankrike, og sous-préfecture i departementet Hautes-Alpes. Byen har om lag 10 000 innbyggjarar og ligg i regionen Provence-Alpes-Côte d'Azur. Med ei høgd på 1 350 meter over havet er Briançon den nest høgastliggande byen i Europa etter Davos.

Attraksjonar 
Det historiske sentrumet av byen er ein festningsby bygd av Vauban for å forsvare regionen frå austerrikarar på 1600-talet. Byen vart forsvart av mange andre festningsverk i fjella som ligg rundt byen. 

Briançon ligg nær nasjonalparken Parc National des Ecrins.

Bakgrunnsstoff 
 Turistkontoret i Briançon  
 Uoffisiell side om Briançon 
 Nettside om festningsverka 
 Informasjon om området  
 Ei anna nettside om området
 Bilete 

Hautes-Alpes
Byar i Frankrike
Byar i Provence-Alpes-Côte d'Azur
Mousa

Mousa er ei lita øy i Shetlandsøyane i Skottland. Øya ligg like austom Shetland Mainland, og er om lag 2,5 km lang, 1 km brei, helst flat og heilt trelaus. Det har ikkje budd folk på Mousa sidan 1800-talet. Øya er best kjend for Mousa Broch, eit rundtårn frå jarnalderen.

Mousa er også kjend for dyre- og fuglelivet på øya, med steinkobbe, havert, alker, raudnebbterner og stormsvaler.

Sommarstid går det passasjerbåt ut til øya frå Leebitton i Sandwick på Shetland Mainland.

Mousa i sogene 

Mousa (Mosøy) og Mousa Broch (Mosøyborga) er nemnd i Egilssoga og Orknøyingsoga, i begge falla vert det fortald om par som gøymer seg i steintårnet.

Egilssoga 
I Egilssoga vert det fortald om Bjørn Brynjolvsson frå Aurland som hadde sett seg ut Tora Ladhand, systera til hersen Tore Roaldsson i Fjordane. Verken bror hennar eller far til Bjørn ville late han gifte seg med henne og han tok henne med seg og rømde Noreg i eit handelsskip han hadde fått av faren. Dei kom ut for kvass sjø og fekk skipet skadd utom Mousa, men fekk berga seg og skipet i land på øya. Der flytte dei inn i borga (Mousa Broch). 

Utpå hausten kom det eit skip til Shetland frå Orknøyane. Folka på skipet fortalde at kong Harald hadde sendt bod til Orknøyane om at Bjørn skulle drepast, han var gjord utlæg i Noreg, og at same bodet alt var gått til Hebridane og Dublin. 

Bjørn og Tora gifte seg på Shetland og overvintra i Mousa Broch. Så snart våren kom og det var vorte råd å sigle att tok dei med seg eignelutene sine og skipsmannskapet i det vølte skipet og siglde nordover. Dei kom til Island og gjekk i land i Borgarfjord der dei fekk bu på garden til Skallagrim. Med tida vart det forlik mellom Bjørn og Tore herse, og Bjørn og huslyden hans kunne reise heimatt til Sogn.

Bakgrunnsstoff 
 Hamish Haswell-Smith: The Scottish Islands. Canongate Books, Edingburgh, 2004. ISBN 1-84195-454-3
 Egilssoga - Omsetjing av Leiv Heggstad, revidert av Mange Heggstad. Det Norske Samlaget, 1994. ISBN 82-521-4305-9

Denne artikkelen byggjer på «Mousa» henta frå Wikipedia på engelsk 14. mai 2007.

Øyar i Shetlandsøyane
Site of Special Scientific Interest i Skottland
Bressay

Bressay er ei øy i Shetlandsøyane i Skottland. Ho ligg like austom Shetland Mainland ved Lerwick og er den femte største av Shetlandsøyane. Sundet som skil øya frå Mainland heiter Bressay Sound. Det bur i underkant av 400 menneske på Bressay, dei fleste av desse i området rundt Glebe, Fullaburn og Maryfield midt på vestre kysten. Derfrå går det bilferjer til Lerwick på Mainland. Namnet Bressay skal kome av norrønt Breid ey, 'Breid øy', men det har også vorte forklart som Brus ey, 'Brusi si øy'. 

I Maryfield er det eit kulturarvssenter og herregarden Gardie House frå 1724. Ved Bressay Sound ligg Bressay fyr frå 1858. Langs kysten er det klippeformasjonar som holer og bogar.

Sommarstid vert det drive båtrute frå austsida av øya til Noss, ei mindre folketom øy som ligg like austom Bressay.

Bressay kringkastar 

På Bressay ligg hovudkringkastaren og telekomunikasjonssendaren for Shetlandsøyane. Sendarstasjonen ligg på høgste punktet på øya, Ward of Bressay (226 moh.), sør på øya. Stasjonen har to 50 meter høge radiomaster og er eigd og driven av National Grid Wireless.

Fotnotar 

Denne artikkelen byggjer på «Bressay» henta frå Wikipedia på engelsk 15. mai 2007.

Bakgrunnsstoff 

Stadnamn av norrønt opphav i Skottland
Øyar i Shetlandsøyane
Orvar-Odd

Orvar-Odd (norr. Örvar-Oddr) er ein sogehelt frå Örvar-Oddr saga frå 1200-talet. Han opptrer også i Hervarar saga og i omtalen av slaget på Samsø i Gesta Danorum.

Ifølgje soga var Orvar-Odd fødd på Berrjod (Berglyd) i Rogaland. Han fór mellom anna til Irland, Sverige og Danmark, og var med i store slag. Ei volva spådde at Fakse, hesten hans, skulde verta banen hans. Han drap hesten, og grov han ned eller søkte han i Faksetjørn. 

Etter ei rekkje reiser og opplevingar i utlandet, kom Orvar-Odd tilbake til staden der hesten var gravlagd, og gjorde narr av spådommen. Då kom han over skallen til hesten, og ein orm kom ut og beit Orvar-Odd slik at han døydde.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Örvar-Oddr» frå , den 14. juni 2010.

Bakgrunnsstoff 
 ÖRVAR-ODDS SAGA

Norrøn litteratur
Sogeheltar
Wieluń

Wieluń (uttalt [ˈvʲɛluɲ], tysk Welun) er ein by som ligg sentralt i sør i Polen. Han har 22 973 innbyggjarar (2016). 
Byen ligg i Łódź voivodskap (sidan 1999), og før dette i Sieradz voivodskap (1975–1998). 

Wieluń var tidlegare blant dei viktigaste byane i kongeriket Polen, og var hovudstad for Wieluń-landet (Ziemia wieluńska). Han hadde fleire vitjingar frå kongar og andre høgtståande personar, men byen fekk ein tilbakegang etter den svenske invasjonen av Polen (1655–1660), og kom seg aldri etter dette. I september 1939 blei byen bomba under den tyske invasjonen av Polen som førte til andre verdskrigen. Bombinga av Wieluń drap rundt 1 300 sivile og såra hundrevis andre; 90 % av bykjerna blei lagd i grus. Detter var eit av dei første bombetokta i Europa under andre verdskrigen.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Wieluń» frå ,  den 4. august 2017.

Bakgrunnsstoff 

Byar i Polen