alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
9K35 Strela-10

9K35 Strela-10 (russisk: «Стрела-10», norsk: 'pil') er eit mobilt bakke-til-luft-missil luftvern med visuell målfatning, infraraud målsøkjar, som vert nytta mot mål på på kort hald og låg høgde. «9K35» er nemninga nytta hjå GRAU. NATO-kallenamnet er SA-13 «Gopher».

Galleri

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «9K35 Strela-10» frå ,  den 14. september 2018.  
 

Luftvern
Russisk militærutstyr
Sovjetisk militærutstyr
Simple Man av Lynyrd Skynyrd

«Simple Man» er ein song av Lynyrd Skynyrd frå debutalbumet deira, (Pronounced 'Lĕh-'nérd 'Skin-'nérd), frå 1973.

Songen er ein av dei mest populære songane til Lynyrd Skynyrd. Sidan songen vart tilgjengeleg for digital nedlasting, har han blitt den tredje mest selde digitale songen til bandet etter «Sweet Home Alabama» og «Free Bird». Han har seld kring 1,3 millionar eksemplar i USA innan november 2013.

Bruk i popkulturen
Introen av songen vart nytta i episoden «Cold Stones» av TV-serien The Sopranos. Den første halvdelen av songen er nytta i filmen Almost Famous i 2000. 
Songen var tilgjengeleg for nedlasting til videospelet Rock Band i 2008.

Andre versjonar
Songen vart spelt av det alterative metalbandet Deftones frå albumet B-Sides & Rarities (2005) og Covers (2011). Songen vart òg spelt inn av rockebandet Shinedown på luksusutgåva av albumet Leave a Whisper. Confederate Railroad spelte inn songen på hyllestalbumet Skynyrd Frynds.

Medverkande
 Solovokal: Ronnie Van Zant
 Sologitar: Gary Rossington
 Bass: Ed King
 Orgel: Al Kooper
 Klaverinstrument: Billy Powell
 Trommer: Bob Burns
 Rytme- og sologitar: Allen Collins

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Simple Man (Lynyrd Skynyrd song)» frå ,  den 14. september 2018. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff
 

Songar frå 1973
Lynyrd Skynyrd-songar
Songar produserte av Al Kooper
Rockeballadar
Balladar frå 1970-åra
Songar skrivne av Ronnie Van Zant
Songar skrivne av Gary Rossington
Ronnie Van Zant

Ronald Wayne Van Zant () var ein USA-amerikansk solovokalist, tekstforfattar og opphavleg medlem av southern rock-bandet Lynyrd Skynyrd. Han var den eldre broren til to andre rockevokalistar, den noverande Lynyrd Skynyrd-vokalisten Johnny Van Zant, og Donnie Van Zant, som skipa og var vokalist i 38 Special. Han var far til Tammy Van Zant og Melody Van Zant.

Biografi
Han var fødd og voks opp i Jacksonville i Florida. Van Zant var stor fan av boksaren Muhammad Ali og vurderte ein karriere i ringen, og spelte American Legion baseball med ein draum om suksess i Minor League.

Lynyrd Skynyrd
Van Zant skipa eit band kalla My Backyard seint på sommaren 1964 med vener og skulekameratane Allen Collins (gitar), Gary Rossington (gitar), Larry Junstrom (bass) og Bob Burns (trommer). Desse fire gjekk under fleire forskjellige namn før dei slo seg til ro med Lynyrd Skynyrd. 

Banet slo igjennom i 1973 med debutalbumet (Pronounced 'Lĕh-'nérd 'Skin-'nérd), med ei rekkje hittar som «I Ain't the One», «Tuesday's Gone», «Gimme Three Steps», «Simple Man», og det som vart signaturlåten deira, «Free Bird», seinare dediert til den avdøde Duane Allman frå The Allman Brothers Band.

Den største hitsingelen til Lynyrd Skynyrd var «Sweet Home Alabama» frå oppfølgjaren Second Helping, eit svar til Neil Young-songane «Alabama» og «Southern Man.»  Young-songen «Powderfinger» på albumet Rust Never Sleeps få 1979 vart visstnok skriven for Skynyrd, og Van Zant er avbilda på omslaget til Street Survivors med ei T-skjorte med Young-albumet Tonight's the Night og 2. juli 1977 på konserten på Oakland Coliseum (som vert vist klipp av i filmen Freebird... The Movie).

Den 20. oktober 1977 gjekk flyet som flydde bandet mellom konsertane deira i Greenville i Sør-Carolina og Baton Rouge i Louisiana tom for drivstoff utafor Gillsburg i Mississippi. Passasjerane fekk melding om problema og vart fortalt å førebu seg for ein styrt. Van Zant døydde av hovudskadar etter at flyet råka eit tre. Bandkollegaene Steve Gaines og Cassie Gaines, og den assisterande turnémanageren Dean Kilpatrick, piloten Walter McCreary og medpiloten William Gray, mista òg livet. Resten av bandet vart alvorleg skadde men overlevde. Van Zant vart 29 år gammal. 

Den yngre broren til Van Zant, Johnny, tok over som ny vokalist i bandet då bandet starta opp att i 1987.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Ronnie Van Zant» frå ,  den 14. september 2018. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff
 Find-a-Grave

USA-amerikanske songarar
USA-amerikanske låtskrivarar
USA-amerikanske rockesongarar
Lynyrd Skynyrd-medlemmar
Musikarar frå Jacksonville i Florida
Rock and Roll Hall of Fame
Omkomne i luftfartsulukker
Gary Rossington

Gary Robert Rossington () er ein USA-amerikansk musikar mest kjend som opphavleg medlem av southern rock-bandet Lynyrd Skynyrd, der han har vore det einaste konstante medlemmet. Han spelar solo- og rytmegitar. Han har òg skipa Rossington Collins Band i lag med den tidlegare bandkollegaen Allen Collins.

Rossington var ein av seks medlemmar som overlevde flystyrten den 20. oktober 1977 nær Gillsburg i Mississippi, som tok livet til Ronnie Van Zant, Steve Gaines, Cassie Gaines, og tre andre. Trass i store skadar, vart Rossington frisk att.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Gary Rossington» frå ,  den 14. september 2018. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff
 
 

USA-amerikanske rockegitaristar
USA-amerikanske gitaristar
Sologitaristar
Slidegitaristar
Lynyrd Skynyrd-medlemmar
Musikarar frå Jacksonville i Florida
Rock and Roll Hall of Fame
ZSU-23-4

ZSU-23-4 (russisk ЗСУ-23-4 «Ши́лка») er eit sovjetisk sjølvdrive luftvernskøyretøy med fire 23 mm maskinkanonar.  Det vart utvikla på basis av stridsvogna PT-76 tidleg på 1960-talet. ZSU-23-4 er no i ferd med å fasast ut mange stadar, ofte til fordel for 2S6.

Det er eller har vore i teneste i Afghanistan, Algerie, Angola, Bulgaria, Republikken Kongo, Cuba, Tsjekkoslovakia, Egypt, Ungarn, India, Iran, Irak, Jordan, Nord-Korea, Libya, Nigeria, Peru, Polen, Somalia, Syria, Tsjetsjenia, Vietnam, Jemen og det tidlegare Jugoslavia.

Tsjekkoslovakia har produsert vogna på lisens.

Kjelder 

 Foss, Christopher; Jane's AFV Recognition Handbook, Jane's, ISBN 0-7106-1043-2
Denne artikkelen bygger på «ZSU-23-4» frå ,  den 14. september 2018.  
 
Luftvern
Sovjetisk militærutstyr
Allen Collins

Larkin Allen Collins Jr. () var ein USA-amerkansk gitarist og ein av dei opphavlege medlemmane i southern rock-bandet Lynyrd Skynyrd. Han var med å skrive mange av songane til bandet i lag med Ronnie Van Zant.

Biografi

Allen Collins vart med Skynyrd i Jacksonville i Florida berre to veker etter at bandet vart skipa av Ronnie Van Zant og Gary Rossington, i lag med Bob Burns og Larry Junstrom. Collins og songaren Ronnie Van Zant skreiv mange av dei største hittane til bandet, som «Free Bird», «Gimme Three Steps» og «That Smell». Bandet slo gjennom nasjonalt i starten av 1973 då dei var oppvarming for The Who på Quadrophenia-turneen deira. Den 20. oktober 1977 styrta flyet som førte Lynyrd Skynyrd mellom to konsertar i ein skog i Mississippi og tok livet av tre bandmedlemmar, inkludert Van Zant. Collins vart alvorleg skadd i styrten, mellom anna i høgrearmen som vart tilrådd å amputerast. Faren til Collins nekta og han vart omsider frisk att.

I 1980-åra fortsette Collins å spele med The Rossington-Collins Band til moderat suksess. Like før dette bandet slo gjennom vart Collins igjen råka av ein tragedie. Kona hans, Kathy, døydde brått av store blødningar under ein spontanabort. Rossington-Collins Band vart oppløyst i 1982. Collins starta så Allen Collins Band, som gav ut albumet Here, There & Back i 1983. I 1987 valde Collins og manager-faren hans å starte opp att Lynyrd Skynyrd med dei attlevande medlemmane i bandet.

Den 29. januar 1986 var Collins involvert i ei bilulukke der kjærasten hans, Debra Jean Watts, mista livet. Collins sjølv vart lam frå livet og ned, medan han hadde avgrensa rørsle i armane og hendene. Han kom aldri til å spele gitar på scenen igjen, men var med på den første konserten til bandet etter dei starta opp att, men berre som musikalsk leiar. Collins døydde 23. januar 1990 av kronisk lungebetennelse som han fekk av lamminga si. Han vart gravlagde ved sidan av kona si i Jacksonville i Florida. I 2006 vart Collins posthumt innlemma i Rock and Roll Hall of Fame som medlem av Lynyrd Skynyrd.

Diskografi
Lynyrd Skynyrd
 (Pronounced 'Lĕh-'nérd 'Skin-'nérd) (1973)
 Second Helping (1974)
 Nuthin' Fancy (1975)
 Gimme Back My Bullets (1976)
 One More from the Road (1976)
 Street Survivors (1977)

Rossington-Collins Band
 Anytime, Anyplace, Anywhere (1980)
 This is the Way (1981)

Allen Collins Band
 Here, There, and Back (1983)

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Allen Collins» frå ,  den 14. september 2018. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff

USA-amerikanske gitaristar
USA-amerikanske rockegitaristar
Døde av lungebetennelse
Sologitaristar
Lynyrd Skynyrd-medlemmar
Musikarar frå Jacksonville i Florida
Rock and Roll Hall of Fame
Ed King

Edward Calhoun King () var ein USA-amerikansk musikar. Han var ein gitarist for det psykedeliske rockebandet Strawberry Alarm Clock og gitarist og bassist for southern rock-bandet Lynyrd Skynyrd frå 1972 til 1975 og igjen frå 1987 til 1996.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Ed King» frå ,  den 14. september 2018. 
 oppgav desse kjeldene:

Lynyrd Skynyrd-medlemmar
USA-amerikanske rockegitaristar
USA-amerikanske gitaristar
Sologitaristar
Gitaristar frå California
Rock and Roll Hall of Fame
Strawberry Alarm Clock-medlemmar
2K22 Tunguska

2S6 (russisk 2С6 «Тунгу́ска»), NATO-kallenamn SA-19 Grisom)  er eit sovjetisk sjølvdrive luftvernskøyretøy med to 30 mm maskinkanonar og åtte SA-19 luftvernsmissil. Utsjånaden er det ganske lik tyske Gepard. Kanonane har ei effektiv skotvidde på rundt 3 000 meter og missila rundt 8 km.

2K22 Tunguska vart utvikla tidleg på 1980-talet. Det er framleis i teneste i tidlegare sovjetstatar.

Litteratur 

 Foss, Christopher; Jane's AFV Recognition Handbook, Jane's, ISBN 0-7106-1043-2
Denne artikkelen bygger på «2K22 Tunguska» frå ,  den 15. september 2018.  
 
Sjølvdrive artilleri
Sovjetisk militærutstyr
Billy Powell

William Norris «Billy» Powell () var ein USA-amerikansk musikar og lenge klaverspelar i southern rock-bandet Lynyrd Skynyrd frå 1972 til han døydde i 2009. 

Powell starta som turnéarbeidar for Lynyrd Skynyrd og var med dei ikring to år, før han sette seg ned ved eit piano og spelte ein pianobasert versjon av «Free Bird». Bandet forstod då at han var dugande og tilbaud han ei stilling som klaverspelar.

I 2007, to år før han døydde, spelte Powell piano på Kid Rock-songen «All Summer Long.»

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Billy Powell» frå ,  den 14. september 2018. 
 oppgav desse kjeldene:

USA-amerikanske rockeklaverspelarar
Lynyrd Skynyrd-medlemmar
Folk frå Corpus Christi i Texas
Rock and Roll Hall of Fame
Bob Burns

Robert Lewis Burns jr. () var ein USA-amerikansk trommeslagar som var med i den første besetninga av southern rock-bandet Lynyrd Skynyrd.

Biografi
Burns var med å skipe Lynyrd Skynyrd i 1964 med Ronnie Van Zant, Gary Rossington, Allen Collins og Larry Junstrom og vart verande med bandet til 1974, sjølv om somme kjelder hevda han forlet bandet ei stund tidleg i 1970-åra. Bruns spelte på dei tilegaste demoane til bandet, frå 1970, men på albumet Skynyrd's First and... Last, ei samling av tidlege demoar, vert trommene på delar av ongane spelte inn i 1971 spelte av Rickey Medlocke. Dette albumet inneheld òg songar spelte inn i 1972, med Burns på trommer, som indikerer at Burns kan ha vore borte frå bandet i 1971 og kome attende i 1972. Ei kort stund tidleg i 1970-åra spelte Rickey Medlocke stundom samstundes med Brns på konsertar, slik The Allman Brothers Band gjorde.

I tillegg spelte Burns på dei to første studioalbuma til bandet: (Pronounced 'Lĕh-'nérd 'Skin-'nérd) og Second Helping. Burns slutta i 1974 fordi han var lei turnélivlet og vart erstatta av Artimus Pyle. 

Burns døydde i ei bilulukke då han krasja i ein postkasse og eit tre i ein skarp sving den 3. april 2015.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Bob Burns» frå ,  den 14. september 2018. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff

USA-amerikanske rocketrommeslagarar
Lynyrd Skynyrd-medlemmar
Musikarar frå Jacksonville i Florida
Døde i trafikkulukker
Rock and Roll Hall of Fame
Robert Nix

Robert Nix () var ein USA-amerikansk trommeslagar, mest kjend som opphavleg medlem av bandet Atlanta Rhythm Section (ARS) der han var frå 1971 til 1979. Han skreiv fleire av songane deira, som hitane  «So Into You» og «Imaginary Lover».

Nix voks opp i Jacksonville i Florida. Han byrja som musikar i bandet til Roy Orbison, The Candymen, og var med på innspelingar med artistar som The Classics IV, Lynyrd Skynyrd og Al Kooper. Nix skreiv òg fleire songar for andre songarar, som Billy Joe Royal sin «Cherry Hill Park» og B.J. Thomas sin «Mighty Clouds of Joy».

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Robert Nix» frå ,  den 14. september 2018. 
 oppgav desse kjeldene:

USA-amerikanske rocketrommeslagarar
Musikarar frå Jacksonville i Florida
Steve Katz

Steve Katz () er ein USA-amerikansk gitarist, songar og plateprodusent, som er mest kjend som medlem av rock-pop-jazz-gruppa Blood, Sweat & Tears. Katz var opphavleg medlem av rockebanda The Blues Project og American Flyer. Som produsent deltok han på Short Stories Tall Tales for det irske bandet Horslips i 1979 og Lou Reed-albuma Rock 'n' Roll Animal og Sally Can't Dance, og Elliott Murphy-albumet Night Lights.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Steve Katz» frå ,  den 14. september 2018. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff 
https://stevekatzmusic.wordpress.com

USA-amerikanske rockegitaristar
USA-amerikanske gitaristar
Jødisk-amerikanske musikarar
Blood, Sweat & Tears-medlemmar
USA-amerikanske songarar
USA-amerikanske rockesongarar
USA-amerikanske munnspelspelarar
Sologitaristar
American Flyer-medlemmar
Second Helping

Second Helping er det andre albumet til Lynyrd Skynyrd, gjeve ut 15. april 1974. Det inneheld den største hitsingelen deira, «Sweet Home Alabama», som var ein svarsong til Neil Young sine «Alabama» og «Southern Man». Songen nådde åttandeplassen på Billboard Hot 100-lista i august 1974. Denne plata var det siste med Bob Burns på trommer.

Albumet nådde 12. plassen på Billboard-lita. Det selde til gullplate 20. september 1974, platina og 2x platina den 21. juli 1987 i USA.

Etter suksessen med debutplata (Pronounced 'Lĕh-'nérd 'Skin-'nérd), auka fanskaren til Lynyrd Skynyrd raskt gjennom 1973, særleg etter dei var oppvarmingsband for The Who på Quadrophenia-turneen deira i USA.

Innhald

Spor 9-11 er ikkje gjevne ut før

Medverkande

Lynyrd Skynyrd
 Ronnie Van Zant – solovokal
 Gary Rossington – gitar
 Allen Collins – gitar
 Ed King – gitar, korvokal, bass på «I Need You» og «Don't Ask Me No Questions»
 Billy Powell – klaverinstrument
 Leon Wilkeson – bass, korvokal
 Bob Burns – trommer, utanom «I Need You»

Andre medverkande
 Mike Porter – trommer på «I Need You»
 Merry Clayton, Clydie King, Sherlie Matthews – korvokal på «Sweet Home Alabama»
 Bobby Keys, Trevor Lawrence og Steve Madaio – blåsarar på «Don't Ask Me No Questions» og «Call Me the Breeze»
 Al Kooper – korvokal, piano på «Don't Ask Me No Questions» og «The Ballad of Curtis Loew»

Salslister

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Second Helping» frå ,  den 14. september 2018. 
 oppgav desse kjeldene:

Lynyrd Skynyrd-album
Musikkalbum frå 1974
MCA Records-album
Album produserte av Al Kooper
Call Me the Breeze

«Call Me the Breeze» er ein rockesong av JJ Cale. Han kom først ut på debutplata hans frå 1972, Naturally, og var opningssporet der. Songen består av ein 12-takts blues gitar-shuffle og nyttar ei tidleg utgåve av ein trommemaskin.

Lynyrd Skynyrd-versjonen

Som mange av Cale sine songar er «Call Me the Breeze» blitt spelt mange gonger av forskjellige artistar, mest kjend av Lynyrd Skynyrd på albumet deira Second Helping (1974) og på konsertplata One More from the Road (1976), Mason Proffit i 1972 på albumet deira Rockfish Crossing, Bobby Bare på albumet sitt Bobby Bare - The Country Store Collection (1988), Johnny Cash på albumet sitt Water from the Wells of Home (1988) med sonen John Carter Cash, John Mayer i 2013 på albumet hans Paradise Valley og songaren Alan Price i 1977 på albumet hans Two of a Kind med Rob Hoeke. Mange av coverversjonane er spelte inn som hyllester til Lynyrd Skynyrd. Til dømes av Les Claypool på albumet Under The Influence, A Jam Band Tribute to Lynyrd Skynyrd.

Eric Clapton-utgåva

JJ Cale framførte songen i lag med den gamle venen Eric Clapton på Crossroads Guitar Festival i 2004. Seinare, etter at Cale var død, spelte Clapton inn fleire av songane til Cale. I 2014 gav han ut hyllestalbumet The Breeze: An Appreciation of JJ Cale, Clapton spelte inn songen med  den originale trommemaskinlyden i byrjinga.

Vekeslister

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Call Me the Breeze» frå ,  den 14. september 2018. 
 oppgav desse kjeldene:

J.J. Cale-songar
Songar skrivne av J.J. Cale
Songar frå 1970
Polydor Records-singlar
Singlar frå 2014
Lynyrd Skynyrd-songar
Eric Clapton-songar
Bobby Bare-songar
Johnny Cash-songar
The Mavericks-songar
Les Claypool-songar
John Mayer-songar
Peter Frampton-songar
Rudolf Ræder

Rudolf Falck Ræder () var ein norsk bygningsingeniør og politikar frå Kongsvinger. Han var stortingsrepresentant 1931-36 frå valkrinsen Trondheim og Levanger, vald for Frisinnede Folkeparti.

Liv og gjerning
Far til Ræder var kaptein i infanteriet. Sjølv tok han i 1901 examen artium ved Aars og Voss-skulen i Kristiania og var frå 1902 vernepliktig offiser. Sidan studerte han 1905-06 til bygningsingeniør ved Trondhjems Tekniske Læreanstalt og 1906–07 vidare ved Eidgenössische polytechnische Schule i Zürich. Jamsides studiane var han i 1905 assistentingeniør ved Thamshavnbanen og i 1906 deltok han i bygginga av luftskipshallen på Danskøya i høve Walter Wellman sin polarekspedisjon.

I 1908-09 var Ræder oppsynsmann då Nedre Lerfoss Elektrisitetsverk vart utbygt. Frå 1909 var han tilsett i Vassdragsvesenet, fyrst som ingeniørassistent og sidan 1914 som avdelingsingeniør. Åra 1917-19 var han byggeleiar då Hasselelvens Elektrisitetsverk vart bygt og 1920-21 driftsstyrar ved same. Perioden 1921-31 arbeidde han som overingeniør ved Sør-Trøndelags elektrisitetsforsyning. Frå 1931 dreiv han eige ingeniørfirma i Trondheim. Yrkeslivet avslutta han som rådmann i Trondheim kommune 1939–41.

Ræder var styremedlem 1925-30 i Fedrelandslaget i Trondheim og 1930-33 i Trondheim Frisinnede Venstre. Frå 1931 til -36 representerte han kjøpstadane Trondheim og Levanger på Stortinget, sat hele tida i Skog- og vassdragskomitéen. Partiet hans søkte alternative politiske løysingar på den økonomiske krisa i mellomkrigstida, noko som marginaliserte det i opinionen.

I Frisinnede Folkeparti var Ræder medlem av hovudstyret, nestformann 1933–36 og formann 1936–37. Frå 1934 var han den einaste stortingsrepresentanten til partiet. I 1936 var partiet i oppløysing nasjonalt, partilaget i Trondheim tok då kontrollen og flytta hovudkontoret frå Oslo til Trondheim. Hausten 1936 vann Ræder nominasjonsprosessen mot den yngre John Lyng, men partiet mista sitt siste stortingsmandat.

Under den andre verdskrigen, den 2. mars 1943, vart Ræder arrestert og sat der etter internert på Vollan, Falstad, Grini og Mysen fram til frigjeringa i 1945.

Ræder er gravlagd i Oslo.

Kjelder
Stortingsbiografi 

Stortingsrepresentantar 1931-1933
Stortingsrepresentantar 1934-1936
Norske ingeniørar
Folk frå Kongsvinger
Altarkalk

Altarkalk eller alterkalk er eit liturgisk drikkekar brukt til å dela ut nattverdsvin. Ordet «kalk» kjem frå norrønt kal(e)kr som igjen kjem frå latin calix med opphav i gresk κάλιξ kálix, 'beger; pokal'. 

Altarkalkar har form som eit stort beger på stett. I katolsk tid før reformasjonen var det berre presten som drakk vin av kalken under nattverden på vegner av kyrkjelyden. Då var kalken mindre enn det som er vanleg i dag. Etter reformasjonen i 1537 skulle alle som deltok i nattverde drikka vin av kalken, og mange eldre kalkar har nok då fått påsett ein større cupa. Tidlegare drakk nattverdsgjestane rett frå kalken, men som eit ledd i kampen mot den smittsomme sjukdommen tuberkulose kom det i 1914 ein kongeleg resolusjon som gav løyve til å bruke særkalker. Etter dette blei mange altarkalkar omgjort slik at dei fekk ein liten hellekant eller eit nebb for å gjera det enklare å hella vinen frå den store felles kalken og over i særkalkane.

Oldkristeleg og mellomaldersk litteratur fortel at altarkalkar ikkje bere var laga av sølv og gull. Kalkar av glas og tre var ofte brukt. Det kom også kalkar av horn, messing eller kopar, men det er helst kalkar av edelt metall som er bevart. I dag er altarkalkar som oftast laga av sølv, men moderne altarkalker kan også vera laga av keramikk. 

I soknebod, når presten blir bodsend for å gje nattverden til ein sjuk eller døyande person, blir det brukt ein mindre kalk kalla sognebodskalk.

Merknadar

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Alterkalk» frå ,  den 15. september 2018. 
 oppgav desse kjeldene:  
 
Litteratur
 Christie, Sigrid og Håkon (1959): Norges kirker. Østfold. Bind 2. Oslo.
 Gjærder, Per (1975): Norsk drikkekar av tre. Bergen – Oslo – Tromsø. 
 Grefstad, Ola (1994): Alterkalken i Hallaren kirke på Frøya. (Artikkel i : Årbok for Fosen 1994, s. 25-32.)
 Kielland, Thor (1927): Norsk guldsmedkunst i middelalderen. Oslo.

Bakgrunnsstoff
 Altarkalkar på DigitaltMuseum

Liturgiske gjenstandar
Kristen liturgi
Drikkekar
Staup

Staup (norrønt staup) eller hankestaup er eit drikkekar eller beger.

Tradisjonelle staup

Staup kan brukast som nemning på eit lagga kar av tre som typisk blei brukte til å drikka øl av. Slike staup er sylinderforma og har gjerne to symmetriske stavar utforma som hankar. Det finst også staup med ein, tre eller fire hankar. 

Hankane på staup har ofte form som stiliserte hestehovud og nokre som utskorne fuglar. Hankestavane er oftast laga i bjørk, medan resten gjerne er laget i furu. Mange staup har ei vertikal rad på innsida med små metallstifter. Desse merkene markerer kor langt kvar enkelt skulle drikka når staupet blei sendt rundt blant gjestane. Dei fleste ølstaup rommer eit par liter, men det er bevart både mindre og større eksemplar.

Staup er primært blitt brukt til å drikka øl av, men det finst også opplysningar om at enkelte staup kan ha vore brukt til mjølk. Hankestaup som drikkekar har først og fremst vore i bruk på Vestlandet, men både der og i Aust-Agder, Telemark og i Buskerud har liknande staup vore brukt til servering av ost og smør. I motsetnad til ølstaup har ostestaupa gjerne tre føter som er laga ved forlenging av kvar sin stav.

Kjenger finst først og fremst i dei indre bygdene i Hordaland og Sogn og Fjordane, medan hankestaup har hatt størst utbreiing i dei ytre og midtre områda i desse fylka. Den store utbreiinga her har nok klar samanheng med at det nettopp er i desse områda at lagging og bøkkerarbeid har vore drive mest omfattande. Elles er hankestaup kjende frå Härjedalen og Småland i Sverige, frå Orknøyane og elles i Europa så vidt kjend berre i fjellområde i Romania.

I mange bygder blei også staup brukt som nemning på eit beger i tre eller metall til servering av øl eller brennevin, og andre stader kunne ein kalla hankestaup for kjenge eller ølkjenge.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Staup» frå ,  den 15. september 2018. 
 oppgav desse kjeldene:  
 

 Litteratur 
 Gjærder, Per (1975): Norsk drikkekar av tre. Bergen – Oslo – Tromsø
 Visted, Kristoffer og Stigum, Hilmar, (1951): Vår gamle bondekultur. Oslo.
 Østby, Jon Birger (1983): Nomenklatur for drikkestell, med tegninger av Torill Sand. Oslo

Bakgrunnsstoff 
 Staup i DigitaltMuseum.no

Drikkekar
Norsk folkekunst
Øl