alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Erdin Demir

Erdin Demir () er ein svensk fotballspelar frå Malmö. Han signerte ein femårskontrakt med SK Brann i desember 2011, og speler forsvar.

Kjelde 

 Profil på Brann.no 

Svenske fotballspelarar
Brann-spelarar
Trelleborg-spelarar
Janne Marie Fatland

Janne Marie Fatland () er ein norsk forfattar og omsetjar frå Etne. 

Ho debuterte i 2008 med diktsamlinga :imitabilis.

Fatland er busett i Oslo.

Bøker 
 2008 – :imitabilis – diktsamling

Omsetjingar 
 2011 – Pia Tafdrup: Stjerne utan land – originaltittel: Stjerne uden land

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Intervju med Janne Marie Fatland på nettstaden til Flamme Forlag 
 Utgjevingar av Janne Marie Fatland i Biblioteksøk
 Utgjevingar av Janne Marie Fatland i BIBSYS

Folk frå Etne
Forfattarar frå Hordaland
Norske lyrikarar
Norske omsetjarar
Norske skjønnlitterære debutantar i 2008
Nynorskforfattarar
Reidun Elise Foldøy

Reidun Elise Foldøy () er ein norsk forfattar frå Osterøy. 

Ho debuterte i 2008 med novellesamlinga Ein stad å møtast. I 2007 vann ho ei novelletevling tidsskriftet Vinduet hadde skipa til.

Foldøy er busett i Bergen og arbeider som lærar.

Bøker 
 2008 – Ein stad å møtast – novellesamling
 2021 – Vridd –  roman

Referansar 

Folk frå Osterøy
Forfattarar frå Hordaland
Norske novelleforfattarar
Norske skjønnlitterære debutantar i 2008
Nynorskforfattarar
Ina Åsheim

Ina Åsheim () er ein norsk biletkunstnar og forfattar frå Hovet i Porsgrunn. 

Åsheim er utdanna frå Statens håndverks- og kunstindustriskole. 
Ho debuterte som forfattar i 2010 med romanen Mamma vet ikke hva som er deilig.

Bøker 
 2010 – Mamma vet ikke hva som er deilig – Roman

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Intervju med Ina Åsheim hjå NRK
 Presentasjon av Ina Åsheim hjå master-minds.no 
 Utgjevingar av Ina Åsheim i Biblioteksøk
 Utgjevingar av Ina Åsheim i BIBSYS Ask

Bokmålsforfattarar
Folk frå Porsgrunn
Norske biletkunstnarar
Forfattarar frå Telemark
Norske romanforfattarar
Norske skjønnlitterære debutantar i 2010
Asurlauk

Asurlauk eller azurlauk (Allium caeruleum, synonym Allium azureum Ledeb.) er ei plante i laukslekta i amaryllisfamilien som høyrer naturleg heime i Nord- og Sentral-Asia.
Planta har sterkt asurblå blomar. Ho har vore nytta som prydplante i lang tid, og er omtala i Flore des Serres et des Jardins de l'Europe av Charles Antoine Lemaire (1800-1871). Ho blir sjeldan eten av dyr.

Asurlauk blir vanlegvis rundt 50-60 cm høg, men stilken kan variera frå 25 til 85 cm.

Bilete

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 NC State University: Allium caeruleum 
 Allium flower 
 Hortipedia
 Allium caeruleum Pall. - Blue globe onion. i Agroatlas, agroatlas.ru

Laukslekta
Fleirårige plantar
Hageplantar frå Asia
Lysterbåt

Lysterbåt eller Lystring er fellesnemnar for båtar som har likskap med listerbåten. På slutten av 1800-talet vart det på Vestlandet utvikla bruksbåtar som bygde på konstruksjonen til listerbåten. I Hardanger og Nordmøre gjekk ein vekk frå hogde halsar. På Sunnmøre gjekk ein vekk frå snedbygging, og bygde med heile bordgangar. I Hardanger bygde ein hardingar. På Sunnmøre bygde ein møringar. Frå Nordmøre og nordover brukte ein nemninga lystring på båtane som var inspirert av listerbåten. Dei første båtane av den nye typen var likare gamlebåtane enn dei som vart bygde seinare.

Lystringane vart rigga med lyster-rigg, som oftast gaffelrigg.

Kjelder 
 Gunnar Eldjarn og Jon Godal: Åfjordbåten og Nordlandsbåten  Bind 4.ISBN 82-992217-1-4
 Bygging av en Nordmørslystring

Norske båttypar
Tsjekkia i Eurovision Song Contest

Tsjekkia debuterte i Eurovision Song Contest i 2007 og har delteke ni gongar. Tsjekkia er blant landa med dei dårlegaste resultata i tevlinga; berre tre gongar har Tsjekkia kvalifisert seg til finalen. Tsjekkia har òg komme sist i semifinalen to gongar. Den beste plasseringa til Tsjekkia i Eurovision Song Contest er ein sjetteplass frå 2018.

Historikk 
Tsjekkia debuterte i Eurovision Song Contest i 2007, som det siste av dei sentraleuropeiske landa; nabolanda Polen og Slovakia debuterte allereie i 1994. Det er den tsjekkiske allmennkringkastaren Česká televize (ČT) som sender tevlinga i Tsjekkia, og som vel artist og song som skal representere Tsjekkia i Eurovision Song Contest. I debuten fekk Tsjekkia den verst tenkelege starten, då gruppa Kabát kom heilt sist i semifinalen med songen «Malá dáma». Året etter kom Tsjekkia nest sist i sin semifinale, og i 2009 kom Tsjekkia heilt sist i semifinalen utan eit einaste poeng. Dei elendige resultata gjorde at Tsjekkia trakk seg frå Eurovision Song Contest i 2010 og skulda på liten interesse blant tsjekkarane og låge sjåartal.

Returen 
Fråværet varte i fem år, og i 2015 var Tsjekkia tilbake igjen i Eurovision Song Contest. Artistane 
Marta Jandová og Václav Noid Bárta vart valde internt av ČT til å representere landet med songen «Hope Never Dies». Heller ikkje denne gongen klarte Tsjekkia å kvalifisere seg til finalen, men songen vart nummer 13 i semifinalen med 33 poeng - langt betre enn tidlegare resultat.

I 2016 lukkast det omsider Tsjekkia å kvalifisere seg til finalen med Gabriela Gunčíková og songen «I Stand». Men deira fyrste finaledeltaking vart lite suksessrikt: «I Stand» fekk ikkje eit einaste poeng i telefonavrøystinga, og juryane gav songen 41 poeng. Det førte til at Tsjekkia kom nest sist i finalen med 41 poeng. 

I 2018 klarte Tsjekkia å kvalifisere seg til finalen for andre gong. På førehand hadde det tsjekkiske bidraget vore blant favorittane til å vinne Eurovision Song Contest, og Mikolas Josef og songen «Lie to Me» kvalifiserte seg til finalen og endte til slutt på ein sjetteplass – det klart beste resultatet til Tsjekkia til no. Også i 2019 lukkast Tsjekkia å kvalifisere seg til finalen med Lake Malawi og songen «Friend of a Friend».

Bidraga

Galleri

Røystehistorikk

Finalane

Semifinale

Referansar

Kjelder
Den offisielle nettsida til Eurovision Song Contest
Tsjekkia i Eurovision Song Contest
Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen «Tsjekkia i Eurovision Song Contest» frå ,  den 4. oktober 2020.  
 

 
Land i Eurovision Song Contest
Kirgislauk

Kirgislauk (Allium aflatunense) er ei plante i laukslekta i påskeliljefamilien som høyrer naturleg heime i Sentral-Asia. Arten er ei vanleg hageplante.

Skildring

Kirgislauk er ei 80-90 cm høg fleirårig laukplante med basale, smale løkkeforma blad, og hole, blomsterstandstenglar med svake ribber. Blomsterhovuda er tette, kuleforma skjermar, om lag 10 cm i diameter, danna av mange stjerneforma purpurlilla blomstrar. Blomstringa er i mai og juni, medan frøa mognar i august. Ho blir vanlegvis seld som lauk. 

A. aflatunense er ofte forveksla med Allium hollandicum.

Dyrking
Kirgislauk er generelt ei hardfør plante (USDA-sone 4–8). Planta er eigna som skorne blomstrar. Ho trivst best i alkalisk jord, men ho kan òg klare seg i dårleg jord. Likeeins kan ho klare seg i delvis skugge, men trivst best i fullt solljos.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

 ces.ncsu.edu 
 Hortipedia
 tulipworld.com

Litteratur 
 Hessayon, D.G. The Bulb Expert. Transworld Publishers Ltd. London, 1999.
 Rosella Rossi. 1990. Guía de Bulbos. Grijalbo. Barcelona
 Phillips, R. & Rix, M. 1989. Bulbs. Pan Books Ltd.
 Taylor, P. 1996. Gardening with Bulbs. Pavillion Books Ltd., London.
 Hartmann, H. & Kester, D. 1987. Propagación de plantas, principios y prácticas. Compañía Editorial Continental S.A., México. ISBN 968-26-0789-2

Hageplantar
Laukslekta
Kjempelauk

Kjempelauk (Allium giganteum) er ei plante i laukslekta i påskeliljefamilien. Planta høyrer naturleg heime i Sentral-Asia. Ho blir typisk 1,2 til 1,4 meter høg.

Planta har sore runde ballar av rosa blomar, og blir nytta som prydplante. I Noreg er en vanlege blomstringstida i juni. Lauken kan etast, og kan også nyttast i medisinsk samanheng.

Kultivarar
Ein vanleg kultivar er 'Globemaster'.

Kjelder
«Kjempeløk», Planteguiden, nrk.no

Bakgrunnsstoff 

 NCSU factsheet 
 Floridata
 Cornell gardening
 Missouri Botanical Garden: Allium giganteum
 Plants For A Future: Allium giganteum

Laukslekta
Medisinplantar
Hageplantar frå Asia
Allium textile

Allium textile er ei plante i laukslekta i påskeliljefamilien som høyrer naturleg heime i dei sentrale delar av Nord-Amerika.

Skildring
A. textile har eggforma laukar som kan bli opptil 2,5 cm lange. Skafta blir opptil 40 cm høge, og har runde tverrsnitt. Blomane er klokke-eller urneforma, med ein diameter på rundt 6 mm. Kronblada er kvite eller rosa med raudbrune with reddish-brown midtnverver. Pollen og mjølberarar er gule.

Habitat og utbreiing 

Allium textile veks på tørre, opplyste stader i høgder på 300–2400 m.

Det naturleg leveområdet til A. textile strekkjer seg over Great Plains i Nord-Amerika frå Oklahoma til Montana og Minnesota, i Rocky Mountain og Great Basin-delstatar frå nordlege New Mexico til Washington og dei kanadiske provinsane Alberta, Saskatchewan og Manitoba. Ein har også funne ein isolert populasjon i Indiana.

Namn
Engelske namn på lauken er Prairie Onion, White Wild Onion og Textile Onion. 

Vitskapleg synonym er:
 Allium aridum Rydb.
 Allium geyeri S. Watson var. textile (A. Nelson & J.F. Macbr.) B. Boivin
 Allium reticulatum G. Don
 Allium reticulatum G. Don var. playanum M.E. Jones

Kjelder

Delar av denne artikkelen bygger på «Allium textile» frå ,  den 2. juli 2019.

Bakgrunnsstoff 

 Minnesota wild flowers
 USDA
 Montana plant
 Yellowstone

Laukslekta
Prærielauk

Prærielauk (Allium cernuum) er ei fleirårig plante i laukslekta i påskeliljefamilien som høyrer naturleg heime i Nord-Amerika.

Prærielauk har ein ikkje-lagdelt, slank, konisk lauk som gradvis smalnar til fleire kjølforma gras-liknande blad (2–4 mm breie). Kvar mogen lauk har ein einskild blomsterstengel, som sluttar i ein nikkande skjerm med kvite eller rosa blomstrar. Prærielauk blomstrar i juli-august. Blomstrane mognar til kuleforma, furete frukt som seinare opnar seg og frigjer mørke skinnade frø. Planta har ikkje smålauk i blomsterstanden.

Planten veks i tørr skog, steinrøyser og på prærien. Han finst naturleg i Nord-Amerika frå New York til British Columbia sør til Virginia og Kentucky og sør i fjella. Lauken kan etast og har ein sterk lauksmak. Prærielauk blir også brukt som prydplante.

Allium cernuum form major har større planter større blomstrar enn normalarten.

Varietetar og sortar
 Allium cernuum Roth var. neomexicanum (Rydberg) McBride
 Allium cernuum Roth var. obtusum Cockerell ex McBride
 Allium cernuum «Pink Giant»
 Allium cernuum album

Synonym
 Allium neomexicanum Rydberg
 Allium recurvatum Rydberg

Galleri

Bakgrunnsstoff 

 USDA PLANTS Profile
 Plants For A Future
 Flora of North America
 PlantFiles
 Illinois Wildflowers
 Vascular Plants of the Gila Wilderness
 Stephens salat ved Hageselskapet. Salatoppskrift med mellom anna prærielauk.

Laukslekta
Matplantar
Plantar i USA
Plantar i Canada
Plantar i Mexico
Flaske

Ei flaske er ein type behaldar med hals og trong opning som i hovudsak blir bruka til å oppbevare væske i. Flasker er typisk laga i glas eller plast, og finst i mange ulike fasongar og storleikar.

Ei norsk heilflaske var tidlegare  på 0,7 liter, mens ei halvflaske var på 0,35 liter. No skal ei heilflaske vin eller sprit innehalde 0,75 liter, ei halvflaske 0,375 liter.

Galleri

Sjå òg 
Flaskeopnar
Korketrekkar

Liknande væskehaldarar
 Drikkekartong
 Dykkerflaske
 Feltflaske
 Flakong
 Flaskepant
 Karaffel
 Klunkeflaske
 Kløvflaske
 Lommelerke
 Miniatyrflaske
 Treflaske
 Tåteflaske
 Varmeflaske
 Vinflaske

Større væskehaldarar 
 Vannkanne, til for eksempel 5-25 liter.
 Fat, til for eksempel 200 liter.
 IBC-kontainer, til for eksempel 1000 liter.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

 
Ilåt
Tsonga

Tsonga er eit bantuspråk som blir snakka av tsongafolk i Sør-Afrika, Mosambik, Eswatini og Zimbabwe. Det er eitt av elleve offisielle språk i Sør-Afrika.

Knapt 2 millionar sørafrikanarar i Limpopo-, Gauteng- og Mpumalanga-provinsane snakkar tsogna.  Det blir også brukt av rundt 1,5 millionar mosambikarar, rundt 100 000 zimbabwarar og rundt 19 000 swazilendarar. 

Alle dei ulike tsongadialektane er blitt påverka av zulu. I Zimbabwe er språket påverka av ndebele. Tsonga inneheld til dømes lånord med klikkelydar frå desse språka. Språket har også lånord frå engelsk, afrikaans og portugisisk.

Som typiske bantuspråk er det eit SOV-språk med subjekt-objekt-verbal som standard setningsoppbygging.

Teksteksempel 

Fader vår på tsonga:
Tata wa hina la nge matilweni,
vito ra wena a ri hlawuleke;
a ku te ku fuma ka wena;
ku rhandza ka wena a ku endliwe misaveni,
tanihi loko ku endliwa tilweni.
U hi nyika namuntlha vuswa bya hina bya siku rin'wana ni rin'wana;
u hi rivalela swidyoho swa hina,
tanihi loko na hina hi rivalela lava hi dyohelaka;
u nga hi yisi emiringweni,
kambe u hi ponisa eka Lowo biha,
Amen.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Tsonga» frå , og «Tsonga language» frå  den 13. april 2012.  
 

Bantuspråk
Einskildspråk
Språk i Mosambik
Språk i Eswatini
Språk i Sør-Afrika
Språk i Zimbabwe
Joseph Oscar Hennum

Joseph Oscar Hennum () var ein norsk lækjar og anatom.

Hennum tok medisinsk embetseksamen i 1885, og etter nokre år som fattiglækjar i Vestre Toten, flutte han til Kristiania i 1880. Der fekk han stilling som kommunelækjar i Østre Aker og verka dessutan som prosektor i anatomi og demonstrator i mikroskopi ved Universitetet i Oslo, og som kompanikirurg i militæret.

I 1893 vart Hennum distriktslækjar i Aker, og i 1895 vart han hovudlækjar ved Riksforsikringsanstalten. Der arbeidde han særleg for å forbetra dei hygieniske tilhøva i kommunen og for å få lag på den sosiale ulukkestrygdinga.

Hennum var òg oppteken av opplysningsverksemda i arbeidarakademia. Han var formann i Kristiania Arbeiderakademi mellom 1886 og 1897, og der heldt han fleire førelesingar om menneskeanatomien.

Hennum forfatta mange vitskaplege arbeid, mellom anna i «Anatomischer Anzeiger» og «Biologiske Meddelelser». 

I 1886 fekk han gjeve ut det vesle skriftet «Anatomiske termini fra det norske landsmål», der han, med Ho bygde på Ivar Aasens «Norsk Ordbog» som grunnlag, gjorde greie for den store rikdomen av anatomiske omgrep i det norske folkemålet. Dette var den fyrste fagordlista på landsmål.

Han døydde i Kristiania i 1908.

Kjelder
 Norsk Biografisk Leksikon
 Norsk Allkunne

Litteratur
 Anatomiske termini fra det norske landsmål hjå Nasjonalbiblioteket

Norske legar
Nakhitsjevan

Nakhitsjevan (aserbajdsjansk Naxçıvan, meir offisielt Naxçıvan Muxtar Respublikası) er ein autonom republikk som tilhøyrer Aserbajdsjan. Området er ein eksklave med Armenia mellom seg og resten av landet. Nakhitsjevan er 5 500 km² stort og har omkring 310 000 innbyggjarar. Hovudstaden er Nakhitsjevan. Forutan mot Armenia i nord og aust grenser Nakhitsjevan mot Iran i sør og vest og mot ein liten tyrkisk remse mellom Iran og Armenia i nordvest.

Armenia har rekna (og reknar delvis enno) området som armensk. Nakhitsjevan reknar seg sjølv som eit sjølvstendig land, men er ikkje anerkjend av andre nasjonar. Som land har dei derimot sjølv, forutan Tyrkia, anerkjend det tyrkiskkontrollerte Nord-Kypros som eit eige land. Den førre aserbajdsjanske presidenten Heydər Əliyev kom frå Nakhitsjevan.

I lågareliggande delar av platået vert det drive jordbruk ved hjelp av kunstig vatning (bomull, tobakk, ris, frukt, vin, silke). Det er òg tekstil- og næringsmiddelindustri i regionen, og noko gruvedrift.

Historie 

Området vart oppretta som autonom republikk i februar 1924. Folkesetnaden har gjennom 1500 år hatt ein særs vekslande historie under skiftande herrar, mellom anna persarar, arabarar, seldsjukkar, mongolar, Det osmanske riket og igjen Iran, før russarane annekterte området i samband med den russisk-persiske krigen 1828. I 1924-1991 var Nakhitsjevan ein autonom republikk i sovjetrepublikken Aserbajdsjan, og frå 1991 autonom republikk i den sjølvstendige staten Aserbajdsjan.

I 1990 erklærte Nakhitsjevan (som første sovjetrepublikken) seg sjølvstendig av Sovjetunionen. Republikken vart gjenerobra i løpet av eit par dagar. På trass av den korte varigheita vert ofte denne lausrivinga rekna som det første forvarselet om at Sovjetunionen kom til å gå i oppløysing.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Nakhitsjevan» frå ,  den 13. april 2012.  
 Nakhitsjevan i Store norske leksikon. 

Undernasjonale område i Aserbajdsjan
Autonome republikkar
Kaukasus
Eksklavar
Skipingar i 1990
Aserbajdsjansk geografi
Den demokratiske republikken Aserbajdsjan

Den demokratiske republikken Aserbajdsjan (aserbajdsjansk Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti) var det første suksessrike forsøket på å opprette ein demokratisk og sekulær republikk i den musmliske verda (før Republikken Tyrkia). Republikken vart grunnlagd av Det aserbajdsjanske nasjonalrådet i Tiflis den 28. mai 1918 etter Det russiske imperiet kollapsa. Landet grensa til Russland i nord, Den demokratiske republikken Georgia i nordvest, Den demokratiske republikken Armenia i vest og Det persiske imperiet i sør. Landet hadde to millionar innbyggjarar. Ganja var mellombels hovudstad i republikken, sidan Baku var kontrollert av bolsjevikane.

Under republikken vart det utvida eit styresystem der eit parlament vart valt på grunnlagd av frie, universelle og proporsjonal representasjon, og var det øvste organet i landsstyret og der ministerrådet var ansvarleg. Fatali Khan Khoyski var den første statsministeren. Utanom majoriteten frå partiet Musavat, var |Ehrar, Ittihad, Muslimske sosialdemokratar og minoritetsrepresentantar av armenarar (21 av 120 sete), russarar, polakkar, jødar og tyskarar representerte i parlamentet. Somme medlemmar støtta pan-islamistiske og pan-tyrkiske idear.

Parlamentet innførte mellom anna stemmerett for kvinner, noko som gjorde Aserbajdsjan til den første muslimske nasjonen som gav kvinner like politiske rettar som menn og var dermed før både Storbritannia og USA med dette. I tillegg grunnla dei Baku statsuniversitet, som var det første moderne universitetet som vart grunnlagd i Aserbajdsjan.

Sjå òg
Aserbajdsjan
Aserbajdsjanske SSR
Marsdagane
Mammed Amin Rasulzade
Den demokratiske republikken Georgia
Den demokratiske republikken Armenia

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Azerbaijan Democratic Republic» frå ,  den 13. april 2012. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff

 Account of British Force in Baku
 Gasimov, Zaur: The Caucasus, European History Online, Mainz: Institute of European History, 2011.

Aserbajdsjansk historie
Tidlegare republikkar
Nedleggingar i Aserbajdsjan i 1920
Leucocoryne

Leucocoryne (engelsk Glory-of-the-sun) er ei slekt av fleirårige laukplantar i familien Amaryllidaceae, underfamilie Allioideae. Det er tolv artar, alle heimehøyrande i  Chile. Blada hos alle artane er lange og smale og har ei laukliknande lukt. Dei blå, kvite eller lila blomstane dannar ein skjerm. 

Nokre artar blir dyrka i hagar som prydplanter.

Utvalde artar
 Leucocoryne alliacea Lindl.
 Leucocoryne ixioides (Hook.) Lindl.
 Leucocoryne odorata Lindl.
 Leucocoryne purpurea Gay.

Referensar

Amaryllisfamilien
Planteslekter
Bitakat Hob

«Bitakat Hob» (arabisk «بطاقة حب») var det marokkanske bidraget i Eurovision Song Contest 1980, framført på arabisk av Samira Bensaïd.

Eurovision Song Contest 1980
Bensaïd vart vald ut av Société Nationale de Radiodiffusion et de Télévision (SNRT) til å delteke i Eurovision Song Contest med songen «Bitakat Hob» for Marokko. Det var det fyrste bidraget i Eurovision Song Contest med tekst på arabisk.

Songen starta som nummer fem i finalen, etter Luxembourg med «Papa pingouin» av Sophie & Magaly og før Italia med «Non so che darei» av Alan Sorrenti. Bidraget fekk sju poeng frå Italia. Marokko fekk til saman sju poeng og enda på 18. plass av totalt 19 bidrag.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Bitaqat Hub» frå , og «Eurovision Song Contest 1980» frå  den 13. april 2012.  
 

Eurovision Song Contest 1980-songar
Marokkanske Eurovision Song Contest-songar
Arabiskspråklege Eurovision Song Contest-songar
Hugo van der Goes

Hugo van der Goes () var ein nederlandsk målar under ungrenessansen. Han var samtidig med Jan van Eyck.

Liv og gjerning
Hugo van der Goes var fødd i Gent og kom inn i målarlauget i Gent 1467, var leiar for dette frå 1474. Straks deretter vart han lekmannsbror i Roodeklostret nær Brussel. Frå den tid leid han av stendig kraftigare anfall av depresjon og var psykisk ustabil.

Hans fremste og einaste heilt sikre verk er triptyken Portinarialtaret frå 1476-78, med si tolking av Jesu fødsel etter den heilage Birgitta si openberring. Verket var bestilt av den florentinske kjøpmannen Tommaso Portinari. Triptyken vart ført til Firenze og hadde stor påverknad på florentinsk kunst, til dømes Ghirlandaios seine verk.

Mellom andre verk finst ei framstilling av same motivet i Kaiser Friedrich-Museum i Berlin. Dette arbeidet vert tilskrive Hugo van der Goes, sameleis med Kongane tilber der. Vidare vert Hugo van der Goes rekna som opphavsmann til eit idptykon med Syndefallet i Wien, ein madonna i halvfigur i Frankfurt am Main, samt fleire andre verk.

Den einaste eigentlege etterfølgjaren hans, var den såkalla Moulinsmeisteren, Jean Hey.

Hugo van der Goes døydde i Brussel.

Bakgrunnsstoff

Nederlandske målarar
Målarar frå 1400-talet
Triptykon

Triptykon  eller triptyk (av gresk  triptychon til triptychos, «tredelt») er eit tredelt måleri med ein midtdel (corpus) og to sidefløyer som kan lukkast over midtdelen som dører. Altarskåpa utvikla seg frå triptykon og har vore nytta som kyrkjekunst frå 1300-talet. Fløyene/dørene vart stengde og opna til fastsette høgtider for å markere gangen i kyrkjeåret.

Midtpanelet er ofte ei framstilling av sentrale motiv for kyrkja, så som krossfestinga og madonnaen med barnet, medan sidepanela viser bilete av helgenar, og/eller kyrkjebyggarar, grunnleggjarar av kyrkjelydar o.l.

Sidan altartriptykon var laga slik at «dørene» kunne lukkast, vart slike altar også dekorert på baksidene (reversen). Eitt altar laga av Albrecht Dürer, Heller-altaret, vart også reversdekorert av hans samtidige Matthias Grünewald, som laga sitt arbeid i grisaille.

Også tredelte biletkunstverk som ikkje er religiøse i sin karakter vert kalla for triptykon.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Triptykon» frå ,  den 13. april 2012.  
 

Biletkunst
Kyrkjeleg interiør
Altar
Kyrkjekunst
Dierick Bouts

Dierick Bouts, eller Dirk eller Dieric Bouts, () var ein nederlandsk målar. Han var fødd i Haarlem kringom 1415 og døydde i Leuven. Kunstmålaren Aelbert Bouts var sonen hans.

Liv og gjerning
I verka sine sameina Bouts impulsar frå brørne Eyck og Rogier van der Weyden, den siste var truleg læraren hans. Bouts var ein mykje objektiv målar og observerte røyndomen med ein kritisk avstand. Problemstillingar kring rom, perspektiv og oppbygging av eit bilete, nærma han seg på ein intellektuell måte. Dette går tydeleg fram i Eukaristitriptyken. Ein festscene vert gjennom ein streng geometrisk komposisjon forvandla til ein gripande og alvorleg Nattverden (ca 1465), ein av biletkomposisjonane i triptyken. Måleriet vart laga for Peterskyrkja i Leuven og var ferdig i 1467. Fløydørene til altaret hamna via omvegar i Berlin og München, men vart levert tilbake til Belgia som krigsskadegjenstand etter freden i Versailles.

Måleriet Hades i triptyken Ytste domen gir uttrykk for ei varare, meir lyrisk kjensle frå Bouts si side. Ho inneheld ei nyansert framstilling av resignerte kjensler og av nåde. Andre viktige verk er eit mannsportrett i halvfigur framom eitt vindauge, datert 1462, og som finst på British Museum. Måleriet er Bouts tidlegaste daterte måleri. Til rådhuset i Leuven måla Bouts i 1468 to historiske framstillingar av herleggjeringa som fylgjer av rettferd. Ytterlegare eitt viktig verk er Sankt Hippolyts martyrium i Frelsarkyrkja i Brugge.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Dirk Bouts» frå ,  den 13. april 2012.  

Nederlandske målarar
Fødde i 1415
Døde i 1475
Målarar frå 1400-talet