alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Christian P. Mathiesen

Christian Pierre Mathiesen () var ein godseigar frå Kristiania, statsråd og stortingsmann for partiet Høgre. Haaken Mathiesen var far hans.

Mathiesen vart student frå Aars og Voss skole i 1888, og tok eksamen ved Sem landbruksskole i 1890. Han studerte agronomi vidare i Danmark i eit år. I 1893 overtok han storgarden Linderud i Østre Aker etter far sin, der han budde sidan. Garden vart i hans tid utvikla til eit mønsterbruk med omfattande verksemd.

Han var statsråd og sjef for Landbruksdepartementet frå 22. oktober 1903 til 25. september 1904 i Francis Hagerups andre regjering.

I perioden 1900-03 var Mathiesen 3. representant frå Akershus amt på Stortinget, representerte Høgre (Samlingspartiet).

Mathisen hadde ei rekke kommunale verv i Aker og vidare. Han var både varaordførar i heradsstyret, direktør i sparebanken, samt formann i representantskapet i Selskabet for Norges Vel. Vidare var han med å starte Fellesslakteriet og hadde ei rekke styreverv i institusjonar og industriføretak. Han skreiv ei lang rekke innlegg i pressa om økonomi, politikk og landbruk.

I 1904 vart han utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden. Han var også kommandør av den danske Dannebrogordenen. År 1939 vart han æresmedlem i Selskabet for Norges Vel.

Kjelde
Lindstøl, Tallak:Stortinget og Statsraadet 1814-1914. Kristiania, 1914

Bakgrunnsstoff
 
 Linderud gård. Oslo kommune

Norske landbruksministrar
Statsrådar i Regjeringa Hagerup II
Høgrestatsrådar
Stortingsrepresentantar 1901-1903
Stortingsrepresentantar for Akershus
Stortingsrepresentantar frå Høgre
St. Olavs Orden
Dannebrogordenen
Norske godseigarar
Norske agronomar
Politikarar frå Oslo
Hafslo stavkyrkje

Hafslo stavkyrkje var ei stavkyrkje i Hafslo i Sogn, som vart riven i 1875.

Historie 
Kyrkja er første gong nemnd i "Bjørgynjar kalvskinn" i 1360. Ein gong før 1722 vart det opphavlege koret erstatta av eit lafta kor i tømmer. Kyrkja vart til slutt riven i 1875, men då stod berre vestveggen og reisverket att av den opphavlege kyrkja.

Utsjånad 

Ifølgje ei synfaring frå 1665 hadde kyrkja då framleis svalgangar. Ho hadde òg eit tårn i vestenden, neppe like gammalt som kyrkja. Det vart nemnt to våpenhus, noko som må tyda at kyrkja hadde to inngangar. Svalgangane vart vølt ved denne synfaringa. I 1722 stod berre skipet og svalgangane att av den opphavlege kyrkja. Det var bygd på eit lafta kor. Kyrkja hadde òg fått lagt inn eit kvelva loft og var "med snedkerverk vel forsynet".

Kyrkja var treskipa, med flathogne søyler. Ho hadde i alt 18 søyler, sju på kvar langside og to mellom hjørnestolpane på vestre smalside. Kyrkja hadde uvanleg mange tverrbjelkar over midtskipet, mykje fleire enn kva som er vanleg i stavkyrkjer. Skipet var 44 fot gonger 30 fot (14 m x 9 m). Det lafta koret var 30 fot gonger 24 fot (9 m x 8 m).

Fotnotar

Kjelder 
 Lorentz Dietrichson, De norske stavkirker (Kristiania og Kjøbenhavn, 1892)

Bakgrunnsstoff 

Tapte stavkyrkjer
Kyrkjer i Luster
Kulturminne i Luster
Tidlegare kyrkjer i Noreg
Nils J. Melhus

Nils Jensson Melhus () var ein gardbrukar og stortingsmann frå Melhus i Sør-Trøndelag.

Melhus var gardbrukar på farsgarden Melhus i Melhus sokn. Han var i om lag 20 år ordførar i heradet og forlikskommissær i om kring 25 år. I tillegg hadde han fleire offentlege verv på amtsnivå, mellom anna var han medlem av tilsynskomiteen for Trondheim-Tynsetbanen.

Han var 2. representant på Stortinget frå Søndre Trondhjems amt i 1883-85 og 1. representant for perioden 1889-91. I den fyrste stortingsperioden var han medlem av gasje- og pensjonskomiteen, i den andre av næringskomite nr 2 og valkomiteen.

Melhus døydde 1912 på sjukehuset i Trondheim.

Kjelder 
 Lindstøl, Tallak:Stortinget og Statsraadet 1814-1914. Kristiania, 1914
 

Stortingsrepresentantar 1883-1885
Stortingsrepresentantar 1889-1891
Stortingsrepresentantar for Sør-Trøndelag
Stortingsrepresentantar frå Venstre
Norske gardbrukarar
Folk frå Melhus
YL-gruppe

YL-gruppe står for yrkeshygienisk luftbehov. Løysemiddel i lakk og måling er delt inn i YL-grupper etter kor mykje ventilasjon som trengst for å nytte dei, slik at brukaren er i stand til å vurdere risikoen ved å bruke produktet. Merkinga er delt inn i sju grupper, frå 00 til 5, der det høgaste talet har størst krav til ventilasjon. Om to produkt kan gjere oppgåva like godt, bør ein til dømes då velje det produktet som har lågast YL-tal.

Kjelder

 

Arbeidsmiljø
Aslak Reiersson Midhassel

Aslak Reiersson Midhassel () var ein norsk skipper, gardbrukar og stortingsmann frå Vanse i Vest-Agder.

Midhassel reiste til sjøs i yngre år, tok seinare styrmannseksamen. I si tid tok han over farsgarden Midhassel og dreiv han til høg alder. Han var medlem av heradsstyret i Vanse og var ordførar i fleire år. Også forlikskommissær samt fleire andre verv.

Midhassel var 1. representant frå Lister og Mandals amt på Stortinget 1842. Han var medlem av kriminallovkomiteen. På fem av valtinga til stortinget, mellom 1844 og 1859, hamna han på ulike varamannsplassar.

Han døydde på garden sin i 1882.

Kjelder 
 Lindstøl, Tallak:Stortinget og Statsraadet 1814-1914. Kristiania, 1914
 

Stortingsrepresentantar 1842-1844
Ordførarar i Lista
Norske gardbrukarar
Folk frå Farsund
Ylem

Ylem er ein hypotese framsett av George Gamow og medarbeidarar i 1940-åra om starttilstanden i universet. Dei tenkte seg at universet nokre sekund etter det oppstod bestod av ein varm nøytrongass som raskt ekspanderte. Alle atomkjernene kunne så oppstå ved reaksjonar i nøytrona og produkta som oppstod då desse vart spalta. I big bang-teorien byrjar utviklinga av universet med urstoffet, all eksisterande stråling og energi. 

I dag prøver ein å forklare korleis energi i form av partiklar og stråling vart til.

Kjelder

Verdsrommet
Y-kromosom

Eit Y-kromosom er eit kjønnskromosom. Det er eit kromosom som gjer at beraren av det vert til ein hann. Menneske og dei fleste andre pattedyr har eit Y-kromosom. Menn har eitt Y-kromosom og eitt X-kromosom (XY). Kvinner har to X-kromosom (XX).

Y-kromosom hos menneske

Menn har arva eitt X-kromosom frå mor si og Y-kromosomet frå faren. Y-kromosomet dekker omtrent 59 millionar basepar som er byggematerialet til DNA. Y-kromosomet står for omtrent 0,9 % av den totale mengda DNA i cellene til menn.

Identifiseringa av gena på kvart kromosom har i lang tid vorte sett på som eit av de viktigaste forskingsområda, og vorte via mykje tid og ressursar. Sidan forskarar brukar forskjellige metodar til å identifisere gena, har ein ikkje klart å stadfeste éit nøyaktig tal på gen. Hittil har ein funne 86 proteinkodande gen på Y-kromosomet. Heile det menneskelege genomet inneheld omtrent 25 000 slike gen.

Kjønnsbestemmande eigenskap

Hos menneske og dei aller fleste pattedyra, med spesielt kloakkdyra som unntak, finst eit gen ved namn SRY på Y-kromosomet. Det er dette genet som gjer at Y-kromosomet vert kjønnsbestemmande. Om dette genet ikkje verkar vil individet vera ei ho til trass for at Y-kromosomet er der. I dei fleste tilfella der barnet vert hann til trass for at han har to X kromosom og manglar Y-kromosom, har SRY ved ein feil hamna på det eine X-kromosomet – det frå far.

Y-kromosomet er ulikt i ulike artar. Det einaste dei eigentleg har til felles er det faktumet at dei avgjer at organismen vert hannkjønn, og genet som avgjer dette kan vere forskjellig frå art til art. Hos pattedyr stammar Y-kromosomet frå det same kromosomet, og hos desse artene er det difor likskapar, sjølv om Y-kromosomet varierer både i storleik og når det gjeld kva for gen som er til stades. Det er spesielt stor ulikskap mellom Y-kromosoma hos pattedyr i tilhøve til dei andre kromosoma. Dette er på grunn av at det er særs få område av Y-kromosomet som har overkryssing med X-kromosomet, og evolusjonen av dette kromosomet går dermed raskare, sidan mutasjonar kan hope seg opp. Gen som ikkje er livsnødvendige kan bli omgjort til pseudogen, eller få nye funksjonar som då vert spesifikke for hannen, om dei ikkje er spesielt viktige for forplantninga.

Sjukdomar, fysiske og psykiske misdanningar
Y-kromosomet er det kromosomet med færrast sjukdomar knytt til sine gen. Ein trur at dette kjem av den vesle storleiken til kromosomet. Når ein sjukdom eller eigenskap vert arva på grunn av eit gen på X- eller Y-kromosoma vert det kalla kjønnsbunden arv.

XYY-syndrom er ein trisomi der det finst ein ekstra versjon av Y-kromosomet. Dette ekstra arvematerialet skapar derimot ingen store fysiske og psykiske misdanningar.

Sjå òg

Human Genome Project
Kromosom

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Y-kromosom» frå ,  den 31. august 2010. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff
 UiB om kromosom
 What Can Our Chromosomes Tell Us? 
 Random Orientation of Chromosomes

Kromosom
Andrologi
Yin og yang

Yin (陰 (japansk) eller 阴 (kinesisk)) og yang (陽 eller 阳) er sentrale omgrep innan kinesisk filosofi, særleg taoisme. På japansk er omgrepet kjend som in-yo, på koreansk eum yang og på vietnamesisk âm dương.

Yin er her det jordiske, yang det himmelske prinsippet. Dei symboliserer to motsette, komplementære prinsipp som kald – varm, mørk – ljos, passiv – aktiv og så vidare. Overgangen mellom yin og yang er ikkje skarp, men flytande. Sjå òg dualisme.

Til dømes kan ein i filosofien skildre sommar som full yang, haust som overgang frå yang til yin, vinter som full yin og vår som overgang frå yin til yang.

Yang og yin vert rekna som krefter som skal utfylle kvarandre. Ubalanse mellom kreftene kan oppstå.

Yin vert ofte karakterisert som ein kinesisk drake og yang som ein tiger.

Den ytre sirkelen tyder «alt» medan det svarte og kvite innanfor sirkelen representerer samspelet mellom to krefter kalla «yin» (svart) og «yang» (kvit). Dei kan ikkje eksistere utan kvarandre. Dei er ikkje heilt svart og kvite, akkurat som at ting i livet ikkje er heilt svart eller kvitt.

Kinesisk filosofi
Taoisme
Kinesiske ord og uttrykk
Symbol
Yingkou

Yingkou er eit kinesisk byprefektur i provinsen Liaoning i Kina. Innbyggjartalet innanfor grensene er rekna til 2,3 millionar (2004).

Yingkou ligg ved munningen av elva Liao He og er hamneby til Bohai, ein del av Gulehavet. Han var ein av traktatshamnene som vart opna etter Tianjintraktaten frå 1858, under Den andre opiumskrigen. Byen, som då var kjend som Newchwang, låg nær 50 km frå kysten, langs elva Liao. Etter at traktaten var underteikna oppdaga britane at elva ikkje var djup nok for skipa deira. Då vart traktatshamna flytta nedover nærare elveutløpet og det er der Yingkou ligg i dag.

I 2005 bestemte partikomiteen for Liaoning at heile strandlinja i provinsen skulle utviklast kommersielt. Byen og hamna har derfor gått gjennom store utvidingar.

Administrative einingar
Byprefekturet Yingkou har jurisdiksjon over fire distrikt (区 qū) og to byfylke (市 shì).

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Yingkou» frå ,  den 31. august 2010.  
 
Denne artikkelen bygger på «en:» frå ,  den 13. september 2010.  
 

Byar i Liaoning
Hamnebyar i Kina
Hamnebyar i Austkinahavet
Gulehavet
Yibin

Yibin er eit byprefektur i provinsen Sichuan i det vestlege Kina. Folkesetnaden vert estimert til 5,18 millionar (2005) for heile byprefekturet,  for byområdet.

Geografi 
Yibin ligg 200 km sørvest for Chongqing der elva Chang Jiang byrjar ferda si gjennom Sichuan, ved møtestaden for Jinsha og Min Jiang. Yibin er eit samferdselssenter som endepunkt for elvefarten og har jarnbanesamband. Ein driv utstrekt viktig handel med ris, kveite, sukker, tungolje og legemiddel. 

Byen har mellom anna kjemisk, papir- og glassindustri, og produksjon av te og salt.

Kulturminne 

Dei gamle bygningane ved Zhenwu Shan (daoistiske tempel frå Ming-dynastiet og anna) Huangsan-klippegravene, Shichengshan-klippegravene frå Song- til Ming-tida, Xuanluo-hallen og det tidlegare setet for det kinesiske arkitekturselskapet<ref>中国营造学社旧址, Zhōngguó yíngzào xuéshè jiùzhǐ</ref> er oppført på Folkerepublikken Kina si kulturminneliste.

 Administrative einingar 

Byprefekturet Yibin har jurisdiksjon over éitt distrikt (区 qū) og ni fylke (县 xiàn'').

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Yibin» frå ,  den 31. august 2010.  
 

Byprefektur i Sichuan
Kvalsund i Hammerfest

Kvalsund er ein tettstad i Hammerfest kommune i Finnmark-området i Troms og Finnmark fylke. Staden ligg på fastlandssida av Kvalsundet, der Kvalsundelva renn ut i sjøen. Han har . Kvalsund var administrasjonssenter i tidlegare Kvalsund kommune.

Busetnader i Hammerfest
Tettstader i Troms og Finnmark
Kvalsund
Olav T. Beito

Olav Toreson Beito () var ein norsk professor og språkforskar.  

Olav T. Beito vart fødd i Øystre Slidre  med foreldra  Marit Engebretsdotter og Tore Andersson Beito. I 1923 tok han eksamen artium ved Voss offentlege landsgymnas. Han vart cand.philol. i 1932 og dr.philos. i 1942 på avhandlinga R-bøygning. Etterrøknader i norsk formlære.
 
Beito arbeidde i Norsk Ordbok i 1943–45 og 1953–57. Han vart dosent i nordisk ved Universitetet i Oslo i 1957 og professor i nordisk målvitskap 1959–71. Samtidig var han styrar for Norsk målførearkiv. Avhandlinga Genusskifte i nynorsk var eit pionerverk innanfor arbeidet med genus i norsk, også i seinare grammatikalske verk kjem Beito attende til dette temaet. Beitos Nynorsk grammatikk : Lyd og ordlære som kom i 1970, var den mest omfattande grammatikken etter  Ivar Aasens Norsk Grammatik. 

Beito var medlem av Norsk språknemnd 1957–72  og av Det Norske Videnskaps-Akademi frå 1951. 

Olav T. Beito døydde i Oslo.

Bibliografi:
(Utdrag)
 R-bøygning. Etterrøknader i norsk formlære (1942)
 Norske sæternamn (1949) 
 Genusskifte i nynorsk DNVA Skr. II 1954 nr. 1 (1954)
 Nynorsk målgransking (1960)
 Norske målføretekster (1963)
 Nynorsk grammatikk. Lyd og ordlære. (1970); ny utgåve 1986 
 Gammal årgang (1972) Diktsamling utgjeven under psevdonymet Ola Øyang
 Frå norsk målføregransking : Utvalde utgreiingar 1908–1969 (saman med I. Hoff, 1973)
 Artiklar og taler i utval (1979)
 «Utsyn frå det siste leitet», i Årbok for Valdres 1986

Kjelder:
 Olav Beito på Norsk Biografisk Leksikon

Fotnotar

Norske språkforskarar
Medlemmar av Det Norske Videnskaps-Akademi
Folk frå Øystre Slidre
Trøym

Trøym, også kjend som Hemsedal, er ein tettstad og administrasjonssenteret i Hemsedal kommune i Viken. Tettstaden ligg ved elva Hemsil som renn gjennom Hemsedalen, ein sidedal til Hallingdalen, og har . Staden har namn etter garden Trøym.

Trøym har daglegvarebutikkar, apotek, fleire hotell, idrettsanlegg og barne- og ungdomsskule. Tettstaden har stor turisttrafikk. Hemsedal kyrkje frå 1882 står på austsida av tettstaden og er tilgjengeleg frå riksveg 52.

Samferdsel
Riksveg 52 passerer Trøym på nordsida av elva. Vegen går mellom krysset til riksveg 7 ved Gol og krysset til europaveg 16 nær Borlaug i Sogn og Fjordane.

Bilete frå Trøym

Kjelder 

Geografi i Hemsedal
Tettstader i Viken
Kommunesenter i Viken
Fylkesveg 555 i Telemark

Sjå òg fylkesveg 555 (fleirtyding)
Fylkesveg 555 i Telemark går mellom Klevar i Sauherad kommune og Yli i Notodden kommune. Vegen er 15,5 km lang.

Kommunar og knutepunkt

 Klevar

 Yli

Bakgrunnsstoff

 555
Vegar i Midt-Telemark
Vegar i Notodden
Sosiale roller

Sosiale roller er summen av dei normene som knyter seg til den oppgåva eller stillinga du har i eit bestemt sosialt system eller i ei sosial gruppe. Normalt sett spelar du fleire ulike roller på ein dag. Det kan vere som familiemedlem, skuleelev, medlem i vennegjengen, mobiltelefonbrukar, busspassasjer, butikktilsett eller kinogjengar, utan at det vanlegvis byr på særlege problem. 

Av og til kan det oppstå rollekonfliktar. Vi skil mellom to hovudtypar av slike konfliktar:

•	Normene for rolla er uklare eller motstridande; når ein skal gå inn i ei rolle ein ikkje er skikkeleg kjend med, og er usikker på normene for rolla. For eksempel når ein har fått ein ny jobb og ikkje har fått opplæring i kundebehandling, da blir du usikker på korleis ein skal oppføre seg. 

•	Det er konflikt mellom to roller; når det kjem ein situasjon der du må velje kva rolle du skal ver i. For eksempel når ein elev har foreldre som jobbar på skulen, og vil kalle dei mamma eller pappa. Da må eleven velje om han skal spele rolla som elev, eller familiemedlem.

Sjå òg 
Sosialpsykologi
Sosialisering
Kjønnsroller
Samfunnsklasse
Sjølvbilete

Sosialpsykologi
Daglegliv
Funksjonstapping av familien

Funksjonstapping av familien  vil seie at familien mistar mange av sine tradisjonelle roller, økonomisk eller sosialt. Slik funksjonstapping av familien har skjedd i overgangen mellom det preindustrielle samfunnet til det moderne samfunnet.  I det preindustrielle samfunnet var storfamilien hovudsakleg eit produksjonsfellesskap, der alle i familien måtte hjelpe til for å produsere det dei trengte til eige forbruk. Dei førte eit naturhushald som var avhengig av skiftingane i naturen. 

Dette er ein motsetning til dagens familie, der velferdsstaten har overtatt mange av dei økonomiske og sosiale funksjonane familien hadde før. Barnetrygd, bustønad og arbeidsløysetrygd er berre nokre av tiltaka staten kan tilby dersom ein treng det.  Familien er blitt eit pengehushald, der ein ved hjelp av inntekter i form av pengar kan kjøpa det meste av varer og tenester ein treng. Barn er i mykje større grad fritatt frå arbeid, og dei familiære relasjonane er blitt mindre. Ein snakkar hovudsakleg om ein kjernefamilie, beståande av mor, far og ein relativt liten barneflokk.   

Til tross for funksjonstappinga er familien framleis ein viktig institusjon i samfunnet.

Kjelder
 Anders Bjørnstad, Torstein Bjaaland, Per Påske Gulbrandsen, Sosialkunnskap, 2008: Gyldendal. ISBN 9788205375567

Familie
Loch Morlich

Loch Morlich (skotsk-gælisk Loch Mhùrlaig) er ein innsjø i Badenoch and Strathspey i Highland i Skottland nær Aviemore. Det ligg eit vassportsenter ved innsjøen med høve til kajakkpadling, segling og brettsegling. Her finst òg ein yachtklubb og det går sykkelstiar rundt innsjøen. Innsjøen ligg berre nokre få kilometer frå Aviemore.

Store delar av breidda av innsjøen består av sandstrender. Det er mykje knust glas på strendene, men det kjem ikkje frå uforsiktige turistar, men er spor etter den andre verdskrigen då området kring Loch Morlich vart nytta som kommandoskule. Særleg vart området nytta som treningsområde for norske Kompani Linge, fordi både landskapet og klimaet her likna det ein har i Noreg. Eit minnesmerke for Kompani Linge står utanfor vitjingssenteret Glenmore Forest Park.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Loch Morlich» frå ,  den 1. september 2010.

Bakgrunnsstoff

Morlich
Mire Loch

Mire Loch er ein menneskeskapt innsjø i St Abb's Head i Scottish Borders, om lag ein kilometer frå landsbyen St. Abbs. Innsjøen ligg i eit område eigd av National Trust for Scotland (NTS) og er om lag 600 meter lang og 50 meter på det breiaste.

Historie

Mire Loch var opphavleg eit myrområdet i St. Abbs Head-forkastinga. Forkastinga skilde den harde vulkanske steinen i St. Abbs Head frå dei mjukare sedimentære bergartane i området rundt. Rundt år 1900 valde ein å gjere det myrlendte landskapet om til eit fritidsområde. Det vart bygd ei demning for å skape innsjøen, som vert nytta til fiske og fuglejakt. Det vart òg bygd ein 9-hols golfbane like ved, men denne vart nedlagd for mange år sidan. Ein kan framleis sjå spor etter den gamle banen.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Mire Loch» frå ,  den 1. september 2010.  
 

Innsjøar i Scottish Borders
Loch Muick

Loch Muick er ein 3,5 km lang innsjø i Aberdeenshire i Skottland. Han får vatn i vest frå Allt an dubh Loch, som renn ned frå Dubh Loch. Utløpet er kjelda til River Muick. 

Ein kan sjå mykje forskjellig dyr og fugl rundt vatnet, som ekorn, rådyr og tjeld.

Innsjøen ligg på eigedomen som høyrer til Balmoral Castle og den kongelege hytta Glas-allt Shiel, som vart bygd av dronning Victoria, ligg ved breidda.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Loch Muick» frå ,  den 1. september 2010.  
 

Muick
Geografi i Aberdeenshire
Mineralogi

Mineralogi er læra om kjemien, krystallstrukturen og fysiske (inkulsive optiske) eigenskapar til mineral. Studiar innan mineralogi omfattar prosessar knytt opphav og danning av mineral, klassisering av mineral, geografisk fordeling i tillegg til deira bruk.

Moderne mineralogi kan oppfattast som eit fleirfagleg felt av kjemi, fysikk, krystallografi og geologi, og då særskild petrologi og geokjemi.

Historie
Vitskaplege undersøkingar av mineral byrja alt hos dei greske filosofane, som Theofrastos. Plinius gav eit oversyn over kjennskapane romarane hadde til mineral, som hovudsakleg er basert på eldre kjelder, og namn som elektrum og malakitt skriv seg frå han. 

Dei første eigentlege skiftane om mineralogi kom i mellomalderen, skrivne av B. Valentinus og G. Agricola. På denne tida kom nemningar som kvarts, spinell, blende, kis, glans, spat og mange fleire. Mineralogien hadde ein jamn framgang på 1700-talet, særleg med svenske og tyske vitskapsfolk. 

Då analytisk kjemi, krystallografi, krystallfysikk og fysikalsk kjemi utvikla seg, blømde òg mineralogien. På 1900-talet har ei viktig utvikling av faget vore nytta av røntgenmetodar til å avgjere strukturen til minerala. Ein har òg nytta eksperimentelle undersøkingar der ein nyttar høge trykk og temperaturar, i tillegg til nye isntrumentelle analysemetodar ved hjelp av mikrosonde og elektronmikroskop.

Kjelder
Raade, Gunnar. (14. februar 2009). Mineralogi. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/mineralogi.

Mineralogi
Samling
Engsmelle

Engsmelle (Silene vulgaris) er ein fleirårig urt i nellikfamilien. Han er utbreidd i Europa, Asia og Nord-Afrika.
Planta er kring 40 cm høg, snau og kålgrøn. Ho har Opprett mangeblomstra stengel. Blomen har innbøygde begertenner og kronblad berre med to små bulkar på sida. Engsmella har seks rette kapseltenner. Ho blømer kring juni månad. Planta veks i eng og vert rekna som ugras. Ho er anleg over det meste av Noreg, men sjeldan lengst i nord. Ho hår opp på setrane, og er funnen opp til 1330 m i Oppdal.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Smällglim» frå ,  den 1. september 2010.  
 
Johannes Lid: Norsk-svensk-finsk flora. Det Norske Samlaget, 1985.

Viltveksande plantar i Noreg 
Nellikfamilien
Skarpnebb

Skarpnebb, Oxyruncus cristatus, er ein sporvefugl med utbreiing i fjellrike område av tropisk Sør-Amerika og sørlege Sentral-Amerika frå Panama nord til Costa Rica. Han er einaste arten i den biologiske slekta Oxyruncus og er for tida rekna som einaste i familien Oxyruncidae.

Skildring
Denne arten er 17 cm i lengd, og veg frå 35 til 42 gram. Han har ei olivengrøn overside med gult mot kanten av vengene. Hovud og hals har dominerande mørke striper på grått,  undersida er bleikgul i grunnfarga med mørke flekker. Øvst og litt bak på hovudet finst ei lite synleg raud krone, hos hofuglen oransje. Krona har ein mørk kant hos begge kjønna og kjønna er elles mykje like. Nebbet er rettpeikande og kvast. Songen deira er ei kraftig, langtrekkjande lang trille som minkar i intensitet,  'sjiiiiiiiiuuaa' , to til tre gonger i minuttet. 

Fuktig til våt skog ved fjellsider er typiske habitat for skarpnebb, dei går opp til 1800 moh. i Venezuela.
Skarpnebb har ein diett av frukt hovudsakleg, men dei vil òg ta insekt, og hengjande akrobatisk opp ned i frå kvistar tar dei insektlarver. Dei vil òg streife rundt etter mat i fleirartsflokkar saman med tanagarar, vireoar og kotingaer. Hofuglane byggjer reiret, det er lite koppforma og ligg opent på enden av ei grein. Føda til ungane er oppgulp. 

Skarpnebb har vore lista saman med kotingaer, men er i dag ofte rekna som einaste medlemmen av familien Oxyruncidae. Nyare genetiske bevis peikar mot at han høyrer heime i familien Tityridae, den søramerikanske klassifiseringskomiteen tilrår at han haldast som incertae sedis framtil den nye plasseringa er stadfesta av fleire data.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger dels på «Sharpbill» frå , den 1. september 2010
 
 Referansar 

sporvefuglar
Fuglar i den neotropiske regionen