alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Marie A. Ryssdal

Marie A. Ryssdal () var ein norsk husstellærar, bondekone og forfattar. Ho var fødd i Davik i Bremanger kommune, og busett i Ryssdal i Gloppen kommune.

Saman med mannen, Lars Ryssdal la Marie ned eit stort arbeid i kulturvern. Ho var mellom dei fremste i Sogn og Fjordane i arbeidet med å ta vare på gamle vevtradisjonar og kvinnehusflid, og Lars har samla eit stort tilfang av gamle folketonar.

Ekteparet har fått Folkemusikkprisen for Sogn og Fjordane i 1996.

Bibliografi

Bøker

I tidsskrift - eit utval 
 Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

Kjelder
 Fylkesleksikon Sogn og Fjordane

Bakgrunnsstoff
 Om Marie A. Ryssdal i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

Norske sakprosaforfattarar
Forfattarar frå Gloppen
Forfattarar frå Bremanger
Lars Eliasson Søreide

Lars Eliasson Søreide () var ein norsk lærar, lokalhistorikar og språkgranskar. Han var fødd på Hopland i Stryn kommune.

Frå 1896-1939 var Søreide lærar i Rand krins. Han skipa både idrettslag, fråhaldslag og skoglag i krinsen og var medlem av kommunestyre og skulestyre i lange bolkar. Søreide var ein ivrig folkeminne- og språkgranskar. Han var medarbeidar til Norsk Ordbok og har gjeve ut grammatikk over Nordfjord-målet.

Lars Eliasson Søreide vart tildelt Kloster-medaljen og Kongens fortenestemedalje i gull.

Bibliografi

Bøker

I tidsskrift - eit utval 
 Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

Kjelder
 Fylkesleksikon Sogn og Fjordane

Bakgrunnsstoff
 Om Lars Eliasson Søreide i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

Norske sakprosaforfattarar
Kongens fortenestmedalje i gull
Forfattarar frå Stryn
Hippocampus comes

Hippocampus comes er ein sjøhest. Ei sekvensering av genomet hans med ein storleik på 501,6 megabasar vart publisert i 2016.

Kjelder 
 

Sjøhestar
Bakteriofag λ

Bakteriofag λ er ein bakteriofag som snyltar på Escherichia coli. Han er ein av dei mest studerte modellsystema i molekylærbiologi og er vorten nytta som eit verktøy for å skjøna ulike fundamentale prinsipp i biologi, slike som genregulering og DNA-replikasjon.

λ har eit symmetrisk ikosaederforma hovud med ein diameter på 60 nanometer og eit dobbelttråda DNA-molekyl på 48 502 basepar som genom. Han kan nytta seg av både lytisk og lysogen vekst.

λ har proteinet LamB som reseptor og bind seg til og sender DNA-et sitt gjennom denne. LamB er eit protein som sit på selleyta til E. coli og vert koda for av ein del av operonet for maltose.

Kjelder 
 

Bakteriofagar
Kongroar på Mars

Kongroar eller edderkoppar er ei form for geysirar i sørpolområdet til Mars. Dei har storleikar frå nokre titals til hundrevis av meter. Dei vert danna av turris som går over til gassform når vårsola lyser opp lendet. Gassen er fanga under eit islag og dannar sprekker i dette etter som trykket aukar. Gassen slep fri frå desse sprekkene og dreg med seg sandpartiklar som kan gje kongroane ein mørk farge.

Namnet kjem frå at ein del av desse formasjonane kan likna på kongroar.

Kjelder 
 Small Troughs Growing on Mars May Become 'Spiders' - NASA

Mars
Bakteriofag CP-T1

Bakteriofag CP-T1 er ein bakteriofag som snyltar på Vibrio cholerae. Han nyttar O-antigenet på lipopolysakkaridet i selleyta til bakterien som reseptor.

CP-T1 har eit kapsid som er 45 nanometer i diameter og ein 65 nm lang og 9,5 nm vid hale som kan trekkjast saman. Han har eit DNA-genom på noko over 40 kilobasar.

Kjelder 

Bakteriofagar
Skoganvarre

Skoganvarre (nordsamisk: Skuvvanvárri, finsk: Skuukanvaara) er ei bygd ved foten av Skuvvanvárrefjellet, ved sørenden av Øvrevatnet i Finnmark-området i Troms og Finnmark fylke. Bygda vaks fram då staten bygde ei fjellstove der på midten av 1800-talet. Ho ligg omlag midtvegs mellom Lakselv og Karasjok. 
I 2017 hadde Skoganvarre 54 innbyggjarar. 

Før det vart bygd veg, var fjellstova på Skoganvarre viktig for samferdsla mellom Lakselv og Karasjok, og mellom Alta og Tanadalen. Vegen mellom Lakselv og Skoganvarre vart opna i 1925, og vart etter kvart ført heilt fram til Karasjok. Etter dette var ikkje fjellstova på Skoganvarre like viktig som før. I 1944 vart både fjellstova og resten av bygda brende av tyskarane som del av den brende jords taktikk. Etter krigen vart ikkje fjellstova bygd opp att, men i staden blei det opna campingplass her i 1969. 

Skoganvarre er sjekkpunkt i Finnmarksløpet.

Folk frå Skoganvarre
Hans Kristian Amundsen (1959-2018), statssekretær

Referansar 

Busetnader i Porsanger
Bygder i Troms og Finnmark
Høgaste fjella i Hattfjelldal

Høgaste fjella i Hattfjelldal er fjelltoppar i Hattfjelldal kommune med ein primærfaktor på minst 50 meter.

Kjelder
Noregs geografiske oppmåling. Kartserien M711.

Fjell i Nordland
Hattfjelldal kommune
Aksel Fossen

Aksel Fossen () var ein norsk politikar frå Strand i Rogaland. Han representerte Hordaland og Arbeidarpartiet på Stortinget frå 1969 til 1985.

Fossen var son til ein anleggsarbeidar, og arbeidde sjølv på anlegg frå 1935 til -40. Under andre verdskrigen var han skyttar og matros i den norske handelsflåten. For innsatsen gjennom krigen vart han tildelt utmerkingar som Deltakarmedaljen, Krigsmedaljen og Haakon VIIs Frihetsmedalje. Han slutta på sjøen i 1946 og var deretter platearbeidar ved Det Norske Zinkkompani i Odda fram til 1969.

Fossen var medlem av kommunestyret i Odda i tre periodar, 1960-71, og derav varaordførar i åtte år, 1962-69. Samstundes med han var varordførar, var han formann i hamnestyret i Odda og 1964-69 formann i det kommunale elektrisitetsverket. Hausten 1969 vart han vald til stortingsrepresentant, og sidan attvald tre gongar. Den fyrste fireårsbolken var han medlem i Administrasjonskomiteen, sidan var han medlem i Industrikomiteen til han forlet Stortinget i 1985.

Kjelder
 

Stortingsrepresentantar 1969-1973
Stortingsrepresentantar 1973-1977
Stortingsrepresentantar 1977-1981
Stortingsrepresentantar 1981-1985
Stortingsrepresentantar frå Ap
Stortingsrepresentantar for Hordaland
Lokalpolitikarar i Odda
Krigsmedaljen
Deltakarmedaljen
Haakon VII Fridomsmedalje
Folk frå Strand
Folk frå Odda
Asbjørn Sjøthun

Asbjørn Sjøthun () var ein norsk gardbrukar og politikar frå Balsfjord i Troms. Han var stortingsrepresentant frå Troms og for Arbeidarpartiet i perioden 1969–89.

Etter han gjekk Troms landbruksskole på Gibostad vinteren 1947/48, var Sjøthun lærarvikar i folkeskulen i Balsfjord og Storfjord fram til 1951. Han tok då over farsgarden Vollan i Balsfjord og dreiv denne i fleire tiår.

Sjøthun var medlem i heradsstyret i Balsfjord i fire samfulle periodar, 1956-71. Han var ordførar i Balsfjord i tida 1962 til 1969, då han vart vald til stortingsrepresentant for Troms fylke. Med attval i 1973, -77, -81 og -85 hadde Sjøthun sete i Stortinget i 20 år. Alle tjue stortingssesjonane var han med i Landbrukskomitéen. Han var ordinær medlem dei fyrste åtte sesjonane, dei neste åtte var han sekretær og dei fire siste leiar i komiteen.

Fram til 1992 var Sjøthun disponent for Troms Skogeierforening.

Kjelder
 

Stortingsrepresentantar 1969-1973
Stortingsrepresentantar 1973-1977
Stortingsrepresentantar 1977-1981
Stortingsrepresentantar 1981-1985
Stortingsrepresentantar 1985-1989
Stortingsrepresentantar for Troms
Stortingsrepresentantar frå Ap
Ordførarar i Balsfjord
Ap-ordførarar i Troms
Norske gardbrukarar
Folk frå Balsfjord
Ingrid Loftesnes

Ingrid Loftesnes () er ein norsk reiselivssjef og forfattar. Ho er frå i Sogndal. Loftesnes er utdanna høgskulekandidat innan reiseliv og har ein mastergrad innan innovasjon og næringsutvikling og har lang erfaring innan reiselivsbransjen. Sidan 1970 har ho arbeidd innan reiselivet i Sogn. I 1989 vart Loftesnes tilsett som reiselivssjef i Sogndal, dagleg leiar for Sogn og Fjordane Reiselivsråd og leiar for regionsamarbeidet innan reiseliv i Sogn.

Bibliografi

Bøker

Kjelder
 Fylkesleksikon Sogn og Fjordane 
 Skald forlag

Norske sakprosaforfattarar
Forfattarar frå Sogndal
Gule stafylokokkar

Gule stafylokokkar (Staphylococcus aureus) er ein bakterie som kan valda ymse sjukdomar i menneske, særskilt  infeksjonar i huda.

Ein variant av gule stafylokokkar, Methicillin-resistent Staphylococcus aureus (MRSA), er resistent mot ei rad ulike antibiotikum og vert difor rekna som ei alvorleg utfordring for medisinen.

Kjelder 

Bakteriar
Norman Kjærvik

Norman Kjærvik () er ein norsk informasjonssjef og forfattar. Han er oppvaksen i Øvre Årdal i Årdal kommune og busett i Luster. Kjærvik har allsidig bakgrunn frå friluftsliv i norske fjell, i hovudsak frå Jostedalsbreen, Breheimen og Jotunheimen. Han har vore breinstruktør i Den norske turistforening og breførar på Nigardsbreen i Jostedalen. 
Kjærvik har skrive ei rekke artiklar om friluftsliv i tidsskrift og aviser, i tillegg til at han har skrive og redigert bøker.
Frå 1986 til 2002 var han styremedlem i Luster Turlag, av dei to år som leiar. 

Kjærvik er tilsett i energiselskapet Statkraft.

Bibliografi

Bøker

I bøker - eit utval

Kjelder

Norske sakprosaforfattarar
Forfattarar frå Luster
Forfattarar frå Årdal
Bjarte Daviknes Klakegg

Bjarte Daviknes Klakegg () er ein norsk grafisk designar og forfattar.  Han er fødd i Førde og busett i Bergen.

Bibliografi

Bøker

Kjelder 
 Fylkesleksikon for Sogn og Fjordane 

Norske novelleforfattarar
Forfattarar frå Førde
Nynorskforfattarar
Frode Aga (1977-)

Frode Aga () er ein norsk journalist, forfattar og musikar. Han er fødd og oppvaksen i Årdal og busett i Oslo. Aga har vore journalist i Sogn Dagblad, Årdal & Lærdal avis, Firda og Sogn Avis, og har vore frilansjournalist i Oslo, for så å bli tekstforfattar i reklamebyrået PR-operatørene.

Aga gav ut boka 52 opplevingar i Sogn saman med fotograf Olav Øygard i 2008.

Som musikar har Aga gitt ut plater med gruppene Nuisance (Eye i 1995 og Inside Out i 1996) og Popscore (Too Late To Turn – Too Early To Panic i 2002).

Bibliografi

Bøker

Kjelder
 Fylkesleksikon Sogn og Fjordane 

Norske sakprosaforfattarar
Forfattarar frå Årdal
Høgaste fjella i Rana

Høgste fjelltoppane i Rana er fjell i Rana kommune med ein primærfaktor på minst 50 meter.

Kjelder
Noregs geografiske oppmåling. Kartserien M711.

Fjell i Nordland
Rana kommune
Hans Martin Underdal

Hans Martin Underdal () var ein norsk journalist. Han vaks opp i Årdal. Underdal arbeidde m.a. mange år i reiselivsbransjen og som journalist i Allers, og var forfattar av fleire bøker om trehotell i Noreg.

Bibliografi

Bøker

I tidsskrift - eit utval 
 Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

Kjelder
 Skald forlag 

Norske sakprosaforfattarar
Norske journalistar
Forfattarar frå Årdal
Heraldikk

Heraldikk er fagområdet for våpenskjold, også kalla våpen, våpenmerke og skjoldmerke. Innhald, tyding og område for heraldikken kan vera forskjellig på ulike stader og til ulike tider, men dei har gjerne også fellestrekk: Våpenskjold inngår i eit system der våpena er brukte som faste kjenneteikn for eigarane. Dei har bestemte fargar og figurar som til vanleg blir attgjeven innanfor ei skjoldforma innraming. 

Eit system med desse grunntrekka blei teke i bruk i fransktalande område i Vest-Europa, på siste halvdel av 1100-talet, og spreidde seg raskt vidare til andre land i Europa. Seinare har heraldikken blitt utbreidd vidare til andre verdsdelar og blitt brukt i mellom anna riksvåpen, kommunevåpen og såkalla kommunistisk heraldikk. Japan har eit eige heraldisk system av kjenneteikn kalla mon.

Kjelder

 
Symbol
Krateret Cilix

Cilix er eit relativt ungt nedslagskrater på jupitermånen Europa med ein diameter på kring 18 kilometer. Det har eit midtfjell med ei høgd på kring 200 meter. Kraterkantane er bratte og når 300 meter over kraterbotnen.

Cilix er eit av få krater på Europa som ikkje er slitne ned av geologisk aktivitet.

Cilix ligg mellom  og  og nordvest for .

Kjelder 
 PIA17851: 3-D Cilix Crater on Europa - NASA Photojournal
 Kart hjå Gazetteer of Planetary Nomenclature 

Jupitermånen Europa
Sverre Walter Rostoft

Sverre Walter Rostoft () var ein norsk industrileiar og politikar frå Glemmen i Østfold. Høgremannen Rostoft var industriminister i Borten-regjeringa (1965-71).

Liv og gjerning
Rostoft var son til skipper Georg Andersen i Glemmen i dagens Fredrikstad. Etter filologi-studiar i åra 1935–37 arbeidde Rostoft ved Nylands verksted i Oslo og sidan ved Kristiansands mek. verksted, der han var administrerande direktør i tida 1945-79. Samstundes med at arbeidde som direktør, fullførte han dei juridiske studiane sine og vart cand.jur. i 1947.

Ved stortingsvalet hausten 1953 vart Rostoft vald til stortingsrepresentant for Aust-Agder og partiet Høgre. Perioden 1954-57 var han medlem av Skog-, vassdrags- og industrikomiteen, men trekte seg frå Stortinget allereie då fireårsperioden var over. Ved sidan av arbeidet ved Kristiansands mekaniske tok han del i styringa av næringslivsorganisasjonar, med leiande verv i Mekaniske Verksteders Landsforening og Skipsbyggerienes Landsforening. Perioden 1962-65 var han president i Norges Industriforbund. Attåt næringslivsverva hadde han ei lang rekke offentlege verv, både regionalt og nasjonalt.

Ved stortingsvalet i 1965 vart Rostoft på ny vald til representant for Vest-Agder. Han møtte ikkje i Stortinget for heile perioden, ettersom han ved danninga av Borten-regjeringa like etter valet vart utnemnd til industriminister. Rostoft leia Industridepartementet heilt fram til Borten-regjeringa gjekk av i mars 1971. Tida hans i Industridepartementet bar preg av stor aktivitet på mange område, mellom anna det som vart starten på norsk oljenæring. For å møte den nye næringa fekk han oppretta ei eiga oljeavdeling i Industridepartementet.

Rostoft var ein mann innstilt på samarbeid, sterkt prega av kristendom.

Kjelder
 

Norske industriministrar
Høgrestatsrådar
Statsrådar i Regjeringa Borten
Stortingsrepresentantar 1954-1957
Stortingsrepresentantar 1965-1969
Stortingsrepresentantar for Vest-Agder
Stortingsrepresentantar frå Høgre
Norske bedriftsleiarar
Folk frå Fredrikstad
Folk frå Kristiansand
Handball-NM 2003/Kvinner

Noregsmeisterskapen i handball 2003 for kvinner vart vunnen av Larvik Håndballklubb etter finalesiger 30 – 23 over Nordstrand Idrettsforening frå Oslo.

Semifinalane
Larvik HK – Stabæk IF 36 – 26
Nordstrand IF – IK Våg 28 – 17

Finalen
Finalen vart avvikla i Oslo Spektrum tysdag 30. desember 2003 framfor 4 944 tilskodarar. Larvik leia 12-10 ved pause og vann til slutt med sju fleire mål. «Kampen var preget av mange feil, og var i bunn og grunn en dårlig håndballkamp. Larvik var vel egentlig aldri truet.»

Larvik HK sin toppskårar vart Vigdis Hårsaker med 7 mål. Linn-Kristin Riegelhuth skåra 5 gongar og Kari Mette Johansen 4. Katja Nyberg, Tonje Larsen, Inger Sofie Heieraas og Karen Brødsgaard skåra alle kvar sine 3 mål, Kristine Duvholt Havnås stod for 2 nettkjenningar. Tine Kristiansen og Sara Breistøl kom ikkje på skåringslista. I mål stod Mimi Kopperud Slevigen og Lene Rantala, sistnemnde vart av Østlandsposten kåra til vinnarlagets beste spelar.

Med sine 7 mål vart Randi Gustad toppskårar for Nordstrand. Anette Hovind Johansen skåra 5 mål, Monica Sandve og Mari Hegna 3 mål kvar, Unni Hinkel og Iva Zamorska, 2 mål, begge, og Linn Rosenlund eitt mål. Heidi Tjugum vakta målburet.

Øyvind Togstad og Svein Olav Øie dømde oppgjeret. Dei straffa vinnarlaget med tre 2 minutts-utvisingar, Nordstrand med to.

Kjelder
Tønsbergs Blad 31. desember 2003
Østlandsposten 31. desember 2003

Handball i Noreg
2003 i Noreg
Idrettstilskipingar i Oslo
Handball-NM 2003/Menn

Noregsmeisterskapen i handball 2003 for menn vart vunne av Sandefjord Turn- & Idrettsforening etter finalesiger 32 - 23 over Haslum Håndballklubb.

Finalen vart avvikla i Oslo Spektrum 30. desember 2003 framfor 4 018 tilskodarar. Sandefjord leia 14-8 ved pause. 

Sandefjord sitt vinnarlag bestod av målvaktene Mats Fransson og Stig Johansen, målskårarane Thomas Pettersen (8), Øystein Havang (5), Kenneth Klev (4), Bjarte Myrhol (4), Geir Jomaas (3), Aleksander Børresen (2), Eivind Ellingsen (2), Anders Pettersen (1), Kim G. Jacobsen (1), Andreas Kjølner Hansen (1), Bård E. Tobiassen (1) og Kristoffer Moen.

Haslum mønstra fylgjande spelarar: Henrik Swennergren (målvakt), Steven Larsson (1), Fredrik Dyve (5), André Kolstad (1), Lasse Lie (2), Trygve M. Moen (1), Thomas Håkonsen (1), Trond Hægstad, Håvard Mamelund (1), Erlend Mamelund, Thomas Ranvik, Theodor Valsson, Morgan Lunde (7), Lasse Steinseth (4).

André Hansen og Øystein Pettersen dømde kampen. Vinnarlaget vart straffa med sju 2-minuttsutvisingar, Haslum med fire to-minuttarar.

Kjelder

vg.no

Handball i Noreg
2003 i Noreg
Idrettstilskipingar i Oslo
Høgaste fjella i Grane

Høgste fjella i Grane er fjelltoppar i Grane kommune med ein primærfaktor på minst 50 meter. Fjella ligg, med få unnatak, i Kvigtind-massivet og i Børgefjell langs eller nær ved kommunegrensa mot Hattfjelldal kommune i aust.

Kjelder
Noregs geografiske oppmåling. Kartserien M711.

Fjell i Nordland
Grane kommune
Melkisedek

Melkisedek var ifølgje Bibelen ein konge som levde på Abraham si tid. 

Melkisedek blir omtalt som konge og prest i Salem, som seinare blei til Jerusalem. Han gav Abraham ei signing etter sigeren over fire kongar som hadde teke Lot til fange.

I Salmane heiter det:
Herren har svore og angrar det ikkje:
«Du er prest til evig tid på Melkisedeks vis.»

I Det nye testamentet blir det sagt at Jesus skal vera prest «prest av same slag som Melkisedek».

Hos Dei siste dagars heilage blir ein del av organisasjonen kalla Melkisedeks prestedøme. Melkisedeks prestedøme blir rekna for prestedømet etter sonen til Gud sin orden som israelittane ikkje fekk del i, men som har er blitt gjenoppretta for dei kristne. Alle verdige menn blir innvigde til dette prestedømet etter først å ha vore innvigd til Arons prestedøme.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Melkisedek» frå ,  den 22. desember 2016.

Bakgrunnsstoff 

  Kasper Dalgaard: Melkisedek - præstekonge, ærkeengel og ludersøn 

Personar i Bibelen
Staphylococcus epidermidis

Staphylococcus epidermidis er ein bakterie som er vanleg å finna på huda hjå menneske. Han valdar vanlegevis ikkje sjukdom, men er samstundes den mest vanlege kjelda for infeksjon på medisinske implantat; sannsynlegvis av di han er so vanleg på huda og slik kan setja seg på implantatet ved innsetjing.

Kjelder 
 

Bakteriar
Kari Støfringsdal

Kari Støfringsdal () er ein norsk husstellærar og forfattar. Ho er frå Jølster.

Støfringsdal har gitt ut fleire kokebøker. Ho har vore leiar i bondekvinnelaget i Jølster, og ho har hatt sentrale verv i Norges Bygdekvinnelag. Støfringsdal har vore medlem av kommunestyret og varaordførar, vald frå Senterpartiet, frå 2003.

I 2014 vart ho tildelt Fylkeskulturprisen frå Sogn og Fjordane fylkeskommune.

Bibliografi

Bøker

I tidsskrift - eit utval
 Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

Kjelder
 Om Kari Støfringsdal i Fylkesleksikon Sogn og Fjordane 

Norske sakprosaforfattarar
Forfattarar frå Jølster
Lokalpolitikarar i Jølster
Sp-politikarar i Sogn og Fjordane
Kåre Myklebust

Kåre Myklebust () er ein norsk bilsakkunnig og forfattar. Han er frå Myklebust i Jølster og busett i Førde. Myklebust arbeidde i 43 år ved Biltilsynet i Førde og gav i 2007 ut boka ”På hjul” (Selja Forlag) som tek føre seg bilhistoria i Sogn og Fjordane.

Bibliografi

Bøker

I tidsskrift - eit utval
 Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

Kjelder
 

Norske sakprosaforfattarar
Forfattarar frå Jølster
Forfattarar frå Førde
Lektin

Lektin er protein som bind karbohydrat. Dei er klassifiserte etter evolusjonært skyldskap og kva slags karbohydrat dei bind. Lektin vert produserte av alle fleirsella organismar og har mange ulike funksjonar. Særskilt i planter er det funne mange ulike lektin.

I dyr kan lektin sitja på selleyta og bidra til kontakt mellom seller, eller mellom seller og den ekstrasellulære matriksen.

Kjelder 

 
Immunologi
Biofilm

Biofilmar er samfunn av mikroorganismar (til dømes bakteriar) som er feste til kvarandre og/eller ei yte gjennom ein i hovudsak sjølvlaga matriks av ektrasellulære polymeriske substansar. Biofilmen gjer det mogeleg for organismane å leva på måtar som klart skil seg frå dei levevisa sjølvstendige, frie organismar har.

Biofilmar kan mellom anna verka som eksterne meltingssystem og gje bakteriar auka overlevingsevne overfor antibiotikum.

I dei fleste biofilmane tel mikroorganismane for mindre enn 10 % av den turre massen medan matriksen kan telja for over 90 %.

Kjelder 
 
 

Bakteriologi
Jenbach

Jenbach er ein by og ein kommune i distriktet Schwaz i forbundslandet Tirol i Austerrike. Kommunen har ei flatevidd på 15,3 km² og 7 000 ibuarar. Byen Jenbach ligg i Unterinntal 563 meter over havet, 36 km aust om Innsbruck.

Jenbach er særleg kjend for jarnproduksjon. I 1410 dreiv ein og smelta sølv- og koparmalm frå gruvene i Schwaz. Etter tilgangen på edelmetall byrja minke, vart bygt eit jarnsmelteverk i 1685. Det var opptakta til Jenbacher Werke, eit firma som på 1900-talet mellom anna laga lokomotiv. I dag produserer verket gassmotorar og utstyr til desentralisert varmeutnytting og straumproduksjon. General Electric kjøpte verket i 2003. 

Til og frå jarnbanestasjonen Jenbach går jarnbanelinjer med tre ulike sporvidder. Såleis er Jenbach stoppestad for fjerntoga mellom Innsbruck og München, Salzburg eller Wien (normalspor 1435 mm), sørleg endestasjon for tannhjulbana Achenseebahn (sporvidde 1000 mm) som går nordover til Achensee, medan Zillertalbahn (sporvidde 760 mm) har nordleg endestasjon i Jenbach, den bana går sørover til Mayrhofen i Zillertal.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Jenbach» frå ,  den 23. desember 2016.  
 

Kommunar i Tirol
Byar i Tirol
Fügen

Fügen er ein kommune i distriktet Schwaz i forbundslandet Tirol i Austerrike. Kommunen har ei flatevidd på 6,63 km² og 4 000 ibuarar, og ligg 545 meter over havet i Zillertal. Omframt landsbyen Fügen omfattar kommunen landsbyane Kapfing og Kleinboden, samt grenda Gagering. 

Næringslivet i kommunen er variert og omfattar både turisme, landbruk, handel, industri og handverk. Trelast- og møbelfirmaet Binderholz, med i kring 1500 tilsette i Austerrike og Tyskland, har sitt hovudkontor i Fügen.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Fügen (Zillertal)» frå ,  den 23. desember 2016.  
 

Kommunar i Tirol
Distriktet Schwaz
Bakteriofag ΦSA012

Bakteriofag ΦSA012 er ein bakteriofag i slekta Twortlikevirus i Myoviridae som snyltar på gule stafylokokkar. Han har ein hale på 237 ± 19 nanometer (kring 2,5 gonger lengre enn kapsidet).

Ein studie fann at eit protein i ΦSA012 bind seg til α-N-acetylglukosamin, ei molekylgruppe som kan finnast på tekoidsyra i selleveggen til gule stafylokokkar. Eit anna protein bind seg til ryggraden på teikoidsyremolekylet.

ΦSA012 vert i lag med andre virus i Twortlikevirus-slekta rekna som lovande kandidatar for bakteriofagterapi og som påvisingsagentar.

Kjelder 
 
 

Bakteriofagar
Teikoidsyre

Teikoidsyrer er viktige komponentar i selleveggene og sellemembranane i dei fleste gram-positive bakteriane. I hovudsak er dei polymerar av glyserol-fosfat eller ribitol-fosfat med glykosyl- og D-alanyl-ester-restar feste til seg. Det finst to typar teikoidsyrer, veggteikoidsyre og lipoteikoidsyre, som skil seg ved kva molekyl dei er feste til. Lipoteikoidsyre er fest til den cytoplasmatiske sellemembranen gjennom eit glykolipidanker, medan veggteikoidsyre er fest til peptidoglykan gjennom ei disakkarideining.

Teikoidsyrer er vortne identifiserte som reseptorar for bakteriofagar.

Kjelder 

Organiske syrer
Viroid

Viroidar er små (246–401 nukleotid) enkelttråda RNA-molekyl som kan øksla seg i planter, der dei valdar symptom som liknar på virusinfeksjon. Viroidane er sirkulære og kodar ikkje for protein. Dei nyttar RNA-polymerasar i verten under prosessen med å laga kopiar av seg sjølve.

Artar av viroidar vert delte opp i to kategoriar etter kvar dei økslar og samlar seg:

 Pospiviroidae: i sellekjernen
 Avsunviroidae: i kloroplastane

Den fyrste viroiden som vart oppdaga var Potato spindle tuber viroid (PSTVd), ein viroide som valdar sjukdom i potetplanta.

Det finst teikn på at viroidar kan ha eit evolusjonært opphav uavhengig av virusa.

Kjelder
Ribitol

Ribitol (kjemisk formel ) er ein fleirverdig alkohol som er skyld sukkerarten ribose. Han er med i den biokjemisk viktige sambindinga riboflavin og dimed òg i flavinadenindinukleotid (FAD) og flavinmononukleotid (FMN).

Kjelder 

Sukkeralkoholar