alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Den første all-union-kongressen for turkologar

Den første all-union-kongressen for turkologar var ein kongress halde for turkologar i Baku i Aserbajdsjan i Sovjetunionen i 1926. Målet for kongressen var å diskutere ulike løysingar for danninga av skriftspråk for dei tyrkiske språka i Sovjetunionen. I tsartida hadde dei ulike tyrkiske språka vorte skrive med det arabiske alfabetet, og med det same skriftspråket. Dei største skilnadene mellom dei ulike tyrkiske språka ligg i vokalismen (vokalharmoni eller ikkje, osb.), og med eit skriftspråk som markerer berre konsonantar blir det lettare å ignorere slike skilnader, men også vanskelegare å skilje mellom ulike ord. Alternativet til det arabiske alfabetet var å lage nye skriftspråk for dei ulike skriftspråka, og å bruke det latinske alfabetet. Etter ein åtte dagar lang kongress vann latintilhengjarane fram med sitt syn, og kongressen samla seg om ein overgang til latinsk, eller nærare bestemt til ein tilpassa variant av det latinske alfabetet, det nye tyrkiske alfabetet. Kongressen sette også ned ein sentralkomite for å gjennomføre dei praktiske detaljane.

Tyrkiske språk
Sovjetisk språkpolitikk
Christian Brodtkorb Christie

Eilert Christian Brodtkorb Christie () var ein norsk arkitekt, utdanna i Hannover og Karlsruhe. Han stod mellom anna bak oppføringa av Stiftsarkivet i Trondheim (1860-åra), Borgund kyrkje (1865-1868) og Haraldsstøtta ved Haugesund (1872). Christie laga også restaureringsplanar for fleire mellomalderbyggverk, mellom andre Håkonshallen, Domkyrkja og Mariakirken i Bergen. 

Hovudverket hans skulle likevel verte restaureringa av Nidarosdomen, som han leidde i åra 1872 til 1906. Christie stod som hovudansvarleg for restaureringa av koret, oktogonen, tverrskipa og dei nedre delane av vestskipet. I tillegg til å gjere innleiande studium av engelsk gotikk, sette Christie seg grundig inn i det tilgjengelege arkeologiske materialet, og meinte å kunne rekonstruere desse delane av kyrkja på ganske sikkert grunnlag. Hovudmålet hans var å setje kyrkja attende til den opphavlege gotiske og romanske forma, og han syrgde difor for å systematisk fjerne alt av nyare tilføyingar, mellom anna barokkhjelmen over oktogonen. Det gjennomført omhyggjelege arbeidet hans har hausta mange lovord, sjølv om måten han gjekk fram på verkar hardhend i vår tid.

Attoppbygginga hans av dei delane av kyrkja som var gått heilt tapt og ikkje kunne rekonstruerast frå sikre kjelder fall ikkje like godt ut. Gjenoppbygginga av hovudtårnet fekk kritikk heilt frå kort tid etter at tårnet stod ferdig i 1903. Særleg er tårnfoten for låg ut frå arkitektoniske omsyn og arkeologiske prov. Christie utarbeidde også planar for gjenoppføringa av vestfronten, men dei vart ikkje fylgde.

Christie leia restaureringsarbeida i Nidarosdomen til han døydde i 1906. Ei minnetavle over Christie er reist i det søre tverrskipet i Nidarosdomen. Christies gate i Trondheim ligg nær Nidarosdomen og er oppkalla etter Chr. Christie.

Utmerkelsar 
Christie vart ridder av St. Olavs Orden i 1880, kommandør i 1895 og kommandør av 1. klasse i 1897. Han var også ridder av Dannebrogordenen.

Kjelder 
 «Christian Christie», henta frå Bokmålswikipedia 14. juli 2006, som oppgjev desse kjeldene:
 Salmonsens konversationsleksikon
 Gerhard Fischer – Nidaros Domkirke - Gjenreisning i 100 år, Trondheim 1969

 
Norske arkitektar
Folk frå Bergen
St. Olavs Orden
Dannebrogordenen
Janteloven

Janteloven er ein oppdikta lov skriven av Aksel Sandemose i 1933 til romanen En flyktning krysser sitt spor. Loven har namn etter byen Jante, der hovudpersonen i boka voks opp, men forfattaren sjølv meinte han uttrykte ei universell sanning, «menneskenes iboende ondskap og evne til å trykke hverandre ned».

Loven er gått inn som eit uttrykk på norsk og andre språk og blir særleg brukt i samanhengar der ein meiner ein person som har stukke seg fram er blitt forfølgd for det. Eit tilsvarande engelsk uttrykk er «tall poppy syndrome», der ein metaforisk kappar av valmuane som strekkjer seg høgast.

Teksten til Janteloven 
 Du skal ikkje tru du er noko.
 Du skal ikkje tru du er like mykje som oss.
 Du skal ikkje tru du er klokare enn oss.
 Du skal ikkje innbilla deg at du er betre enn oss.
 Du skal ikkje tru du veit meir enn oss.
 Du skal ikkje tru du er meir enn oss.
 Du skal ikkje tru du duger til noko.
 Du skal ikkje le av oss.
 Du skal ikkje tru nokon bryr seg om deg.
 Du skal ikkje tru du kan læra oss noko.

Seinare i boka kjem Sandemose opp med eit 11. bod: Du trur kanskje ikkje at eg veit noko om deg?

Oppdikta lover
Aksel Sandemose
Bulandet

Bulandet, tidlegare kalla Bue, er ei øygruppe vest i havet i Askvoll kommune. Det er rundt 300 øyer, holmar og skjer i gruppa, ofte blir det sagt talet på dei er 365. Dei rundt 260 personane som bur i Bulandet held til på rundt 15 av øyane. Namnet «Bulandet» kjem av «bu», som i «rorbu» eller «sjøbu». Området er også blitt omtalt som Noreg eller Vestlandet sitt svar på Venezia.

Etter at aktiviteten på Utvær i Solund kommune tok slutt er Bulandet det vestlegaste levande fiskeværet i Noreg. Hovudnæringa er framleis fiske og fiskeforedling, men turisme gjev òg arbeid og innkome og er ein næringsveg i vekst. Det er barnehage og kombinert barne- og ungdomsskule på Bulandet, der òg ungane frå Værlandet går.

Kommunikasjon 

I 2003 vart veg- og bruanlegget kalla «Nordsjøporten» opna. Tidlegare var det ferjesamband frå Askvoll/Fure/Værlandet til Bulandet, no går ferja til Værlandet og derfrå er det veg- og brusamband til Bulandet. Nordsjøportenanlegget er på til saman 6 nye bruer og 5240 meter ny veg.

Soge 
Øyane er bygd opp av sandstein frå devontida.

Bulandet var hamn for seglingar mellom Noreg og Storbritannia under andre verdskrigen, og blei utsett for ein tysk straffeekspedisjon.

Kjelder 
 
 Bulandet  ved batmagasinet.no
  ved bulandsferie.no
 Bulandet - Venezia i vest  ved batmagasinet.no

Geografi i Askvoll
Fiskevær i Vestland
Øyar i Vestland
Bumbo

Bumbo, også kalla bombo eller bumboo, er ein cocktail som blandar rom, vatn, sukker og muskat. I dag bruker ein ofte kanel i staden for muskat.

Bumbo vart utvikla frå grogg av sjømenn og piratar i det karibiske havet. Grogg inneheld ein del sitrusjus, som verna sjømenn mot skjørbuk, men også gjorde drykken sur. Sjømenn i det karibiske området turvte ikkje sitrusjus fordi reisene deira var kortare og dei åt ein del frukt og grønsaker på skipet. Dei brukte difor sukker og muskat i staden for sitronjus for å få ein søtare drykk. 

I 1700-åra vart bumbo populær i britisk Nord-Amerika. Han vart so ofte brukt i valkampanjar for å lokka veljarar at skikken med å gje gåver åt dei røystføre fekk namn «swilling the planters with bumbo» (å mata bøndene med bumbo). I valkampanjen for delstatsparlamentet i Virginia i juli 1758, til dømes, brukte George Washington om lag 605 liter rom for å laga bumbo for 391 veljarar.

Kjelder 

 Oxford English Dictionary, 2. utg., "Bumbo"
 Michael Pinto-Duschinsky (2002). "Financing Politics: A Global View". Journal of Democracy 13:4: 69-86.

Cocktailar
Margrethe Munthe

Margrethe Aabel Munthe () var ein norsk visediktar, forfattar og lærar. Ho er særleg kjend for barnesongar som går godt til stødig peikefingerristing, som «Men hva er dette for sure miner? Nei, jammen tror jeg du går og griner! Du vet da, når du er sint og lei, så kan ingen bli glad i deg!», men ho står òg bak gladare bodskapar som
dei i «På låven sitter nissen», «Å jeg vet en sæter» og «Hurra for deg som fyller ditt år!». I tillegg til visene skreiv ho to barnekomediar og ein eventyrkomedie.

Liv 
Margrethe Munthe vart fødd 27. mai 1860 i Elverum. Far hennar, Christopher Pavels Munthe, var distriktslækjar i Søndre Østerdalen. Han og kona, Christine Margrethe Pavels Aabel Munthe, fekk etter kvart ein ungeskokk på 14. Ein av dei eldre i syskjenflokken var biletkunstnaren Gerhard Munthe. 

Margrethe Munthe voks opp på Elverum og flytte til Oslo (Kristiania) då ho skulle få seg utdanning og der gjekk ho på Nissens pikeskole. Etter det gjekk ho lærarskule. Frå 1888 til 1920 arbeidde ho som lærar på barneskular i Oslo, på skulane Vaterland, Bolteløkka og Lilleborg. Etter at ho gjekk av med pensjon i 1920 budde ho fleire år i Italia. Ho døydde 20. januar 1931.

Utgjevingar 
Den fyrste barnesongsamlinga til Munthe, Kom skal vi synge kom i 1905. Til då var det svært lite av norske barnesongar, det som fanst var nesten alt omsett frå andre språk, og i tillegg helst gledeslaust, så songane hennar vart vel mottekne og flittig songne. I åra som kom gav ho ut to til bind av Kom skal vi synge og i 1911 kom Saa leker vi litt! Sang- og gymnastikleker og i 1916 Nå synger vi om dyra våre. I tillegg vart fleire songar publiserte separat. Ho prøvde seg også med dramatikk, i 1912 kom Aase fiskerpike : eventyrkomedie med sange til norske folkemelodier, i 1918 kom Askepot og Den nysgjerrige kone : barnekomedier (illustrert av Per Aabel, som var i fjern slekt med henne), og i 1923 kom Prinsessen og det halve rike : barnekomedie, men det er songane hennar som har vorte ståande.

Fotnotar 

Munthe, Margrethe
Munthe, Margrethe
Folk frå Elverum
James Cook

James Cook () var ein britisk oppdagar og navigatør som blei fødd i North Yorkshire i England og blei drepen på Hawaii. Han gjorde tre oppdagingsreiser i Stillehavet, der han kartla mesteparten av kystane, og siglde i tillegg rundt Atlanterhavet og Indiahavet.

Reisene 

Den første reisa til Cook (1768–1771), med skipet MH «Bark Endeavour», gjekk til Tahiti og New Zealand. Han kartla kystlinja frå New Zealand og fann sjøvegen mellom dei to øyane, som seinare er blitt kalla Cooksundet. Cook fann òg ei lei gjennom det store barriererevet, og viste at Australia og Ny-Guinea ikkje heng saman.

Under den andre reisa (1772–1775) vart han den første europearen som passerte den sørlege polarsirkelen, og oppdaga Sør-Georgia og Sør-Sandwichøyane.

På den tredje reisa (1776–1780), med HMS «Resolution», fann Cook Kiritimati (Juleøya) og den største øya på Hawaii. Deretter utforska han vestkysten av Nord-Amerika og leita etter nordvestpassasjen. Tilbake på Hawaii blei han drepen i kamp med dei som budde der.

Ettermæle 
Ved å ta i bruk ny astronomi til navigasjon gjorde Cook store nybrott for sjøfarten. Han blei òg kjend for å unngå skjørbuk blant mannskapet sitt ved å sørga for eit næringsrikt kosthald.

Bakgrunnsstoff 

Britiske sjøfolk
Folk frå Middlesbrough
Jordomseglarar
Oppdagarar i Oseania
Oppdagarar i Nord-Amerika
Oppdagarar i Atlanterhavet
Oppdagarar i Stillehavet
Oppdagarar på 1700-talet
Britiske oppdagarar
Kuleramme

Ei kuleramme eller eit reknebrett (også kalla abakus) er ein reiskap brukt som hjelperåd til å telja eller rekna med. Ei kuleramme er laga av ei ramme med fleire stavar eller trådar. Kvar tråd har kuler på som kan takast fram og tilbake. Ein tel ved å flytta kulene på trådane i samsvar med eit system, og finn løysinga frå stoda åt kulene etter at rekninga vert ferdig. Kulerammer er i dag mest brukte i aust- og søraust-Asia, særleg i Kina og Japan.

Bruk 
 
Den kinesiske kuleramma har vanlegvis sju eller fleire stavar som står for, frå høgre til venstre, eintal, tital, hundretal, osb. Kvar stav er delt opp i to avdelingar. Den øvre avdelinga har to kuler medan den nedre har fem. Kvar kule under skiljelista har verdien 1 når ho er flytta opp mot skiljelista, og verdien 0 når ho er flytta ned mot ramma. I den øvre gruppa har kvar kule verdien 5 når ho er flytta ned mot skiljelista og 0 når ho er flytta opp mot ramma. Ein kan dimed visa fram ikkje berre tala frå 0 til 9, men også tala A-F frå sekstentalsystemet.

Biletet til venstre viser korleis ein bruker ei kuleramme for å leggja saman to tal, 32 og 9 i dette dømet. Ein tek ei tom kuleramme (steg 1), og set kuler slik at dei viser fram det fyrste talet, her 32. For å gjera det må ein flytta opp to kuler frå den lågare avdelinga (verdi 1+1) mot skiljelista på eintalsstaven, og tre kuler mot skiljelista på titalsstaven (verdi 10+10+10) (steg 2). Det neste steget er å leggja til 9. I det meste vanlege systemet tek ein 9 som 10-1 i addisjon, det vil sei, ein legg til 10 og so trekk frå 1. Ein byrjar difor med å flytta to kuler frå den høgare avdelinga ned mot skiljelista for å addera 10 (steg 3). Når begge kuler ligg mot skiljelista på eintalsstaven er det ein regel at ein må flytta opp ei kule på den neste staven (steg 4), og flytta tilbake dei to kulene på den fyrste staven (steg 5). No trekk ein frå 1, ved å flytta ned ei kule på eintalsstaven (steg 6) for å få løysinga, 41.

For å trekka frå gjer ein det same, bortsett frå at ein flyttar kuler vekk frå skiljelista istaden for motatt skiljelista. Det finst òg reglar for ganging, deling, kvadratrøtter og kubikkrøtter. Ein som er vant med kuleramme kan finna løysingar fortare enn ein som bruker reknemaskin.

Historie 

Kulerammer er kjent frå gamle tider. Ein trur at dei fyrst vart brukte av sumerarar i Mesopotamia, som talde ved hjelp av småstein som dei sette på linjer teikna i sanden. Grekarane og romarane brukte fòrer for å gjera det lettare å flytta teljarane, som utvikla seg til trådane som finst på moderne kulerammer. Kulerammer vart mykje nytta i Europa i mellomalderen når det var vanleg å bruka romartala, fordi det var vanskeleg å telja med desse tala. Dei gjekk ut av av bruk etter at Europa gjekk over til det arabiske talsystemet, og er i dag nesten berre brukt som barneleiker eller for å lære barn til å telja.

Bakgrunnsstoff 
 The Abacus Applet

Kjelder 
 Encyclopaedia Britannica, «Abacus» (2005 utg.).
 Svensk wikipedia
 Engelsk wikipedia

Matematiske reiskapar
Romersk matematikk
Mekaniske kalkulatorar
Våpen

Våpen er innretningar som har som hovudbruksmåte å øydeleggja menneske, dyr eller fysiske mål. Våpen kan brukast til åtak, forsvar eller berre som trugsmål. Våpen er og blitt samleobjekt.

Ein kan dela våpen inn i grupper ut frå bruksområde eller type. To hovudgrupper er våpen hovudsakleg meinte for militære føremål og våpen meinte for jakt. Undergrupper av våpen etter type er blankvåpen, det vil seia ulike former for historiske våpentypar som sverd, øks og spyd, og moderne skytevåpen som rifle og maskingevær.
Prøvesprenging

Prøvesprenging viser til kontrollerte sprengingar med atomvåpen for å sjå korleis dei verker under ulike tilhøve og korleis dei påverkar omgjevnadane. Slike prøvar kan òg brukast politisk, for å markera at ein er ei velutvikla atommakt. Ei prøvesprenging har tradisjonelt vore måten eit land har stadfesta at dei har utvikla atomvåpen på.

Atomvåpen
Atommakt

Atommakt er ei nemning brukt om ein stat som har atomvåpen. Desse våpna gjev i teorien eit svært sterkt vern til staten, ettersom ingen vil våga å gå til krig mot dei. Den første atommakta i verda var USA, som saman med Russland (tidlegare Sovjetunionen), Storbritannia, Frankrike og Kina blir rekna som internasjonalt godkjende atommakter ifølge ikkjespreiingstraktaten om atomvåpen.

To land som ikkje har skrive under på avtalen, India og Pakistan, har seinare utvikla atomvåpen og utført prøvesprengingar på eiga hand.

Sjølv om dei har nekta for det har det lenge vore ei utbreidd oppfatting at Israel har atomvåpen. Noreg leverte i 1959 tungtvatn til Israel. I 1986 gav ein tidlegare israelsk teknikar, Mordechai Vanunu, eit intervju til The Sunday Times, der han kom med detaljerte opplysningar og bilete frå eit israelsk atomanlegg. I fylje Vanunu hadde Israel på det tidspunktet nok plutonium til å produsera 100 kjernefysiske bomber. Israel har ikkje vedgått at dei har kjernefysiske våpen før statsministeren deira, i ein tale under ei vitjing til Tyskland den 12/11 2006, tok med Israel i ei oppramsing av land som har kjernefysiske våpen. Israel har ikkje skrive under på Ikkjespreiingstraktaten. Det er ikkje kjent at Israel har utført prøvesprengingar.

Nord-Korea sprengde i 2006 si fyrste atombombe og må difor reknast som ei atommakt. Nord-Korea har heller ikkje skrive under på Ikkjespreiingstraktaten.

Referanse 

Atomvåpen
Tonn

Tonn kan og visa til tann.
Eit tonn (symbol t), av engelsk ton, 'tønne', er ei masseeining. Eit metrisk tonn er 1000 kilogram, og vart teke i bruk i Noreg med meterkonvensjonen i 1875. Tonn er ikkje ei SI-eining.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Lov om metrisk Maal og Vægt, 1875

Måleiningar for masse
Engelske ord og uttrykk
Olav Ugjæva

Olav Ugjæva (død 1169) var eit kongsemne under borgarkrigstida i Noreg. Han tok kongsnamn i 1167, men vart året etter nøydd å flykta til Danmark, der han døydde.

Olav var son til Gudbrand Skavhoggsson (Guðbrandr Skafhǫggsson) og Maria Øysteinsdotter (María Eysteinsdóttir), dotter til kong Øystein Magnusson. Han vart oppfostra av Sigurd Agnhatt (Sigurðr agnhǫttr) på Opplanda. På slutten av 1160-talet vart Noreg styrt av jarl Erling Skakke medan sonen hans, kong Magnus Erlingsson, var mindreårig. Erling hadde lukkast i å få gjort sonen sin til konge etter langvarige kampar mot andre kongsemne sidan midten på 1150-talet. I 1167 reiste Sigurd Agnhatt og fostersonen Olav ein flokk på Opplanda og gav Olav kongsnamn, medan Erling Skakke var i Danmark. Etter at Erling vende attende til Noreg for å kjempe ned reisinga angreip Olav og hans menn Erling i eit bakhald på Rydjokul i Sørum. Erling vart skada og kom seg så vidt unna. Etter sogene vart det sagt at Olav var uheldig som ikkje hadde drepe Erling i denne kampen, og slik fekk Olav tilnamnet sitt, som tyder om lag Olav den uheldige. Året etter reiste Olav og flokken hans til Viken (Oslofjord-området), der dei vart slått i eit slag ved Stanger (i Våler i Østfold). Sigurd Agnhatt vart drepen i slaget, men Olav kom seg unna og flykta til Danmark. Året etter vart han sjuk og døydde der. Sogene fortel at danskane heldt han for å vera heilag.

Olav og reisinga hans vert omtalt i kongesogene Heimskringla og Fagrskinna. Desse to sogene er usamde om han døydde i Århus eller Ålborg.

Folk frå norrøn tid
Folk frå borgarkrigstida
Fødde på 1100-talet
Døde i 1169
Kongedømet Jerusalem

Kongedømet Jerusalem var eit kortvarig kristent kongedøme som vart grunnlagt i 1099 då Jerusalem vart hærteke, under det fyrste krosstoget. Kongeriket vart grunnlagt i området kring Jerusalem i eit område som nokonlunde tilsvarar dagens Israel. Det bestod fram til 1291.

Godfred av Boullion vart vald til den fyrste kongen, men han ville ikkje bera ei kongekrone der Jesus hadde bore ei tornekrone, så han tok i staden tittelen «Vernar av Den heilage grava». Då han døydde vart bror hans konge som Baldvin 1., og han vart krona til konge juledag. Mot slutten bestod kongeriket berre av nokre få byar på kysten, til dømes Akko, då var sjølve Jerusalem gått tapt.

Seinare har fleire fyrstehus gjort krav på tittelen, av di dei ikkje var samde om kven som var nærmaste arving til kongane av Jerusalem. Mellom anna gjer kong Juan Carlos I av Spania krav på tittlen konge av Jerusalem. Det italienske fyrstehuset Savoy har gjort krav på tittelen. Det same gjorde dogane av Venezia. I tillegg har det austerrikske fyrstehuset Habsburg gjort det same.

Jerusalem, Kongeriket
Krosstoga
Jerusalem
Skipingar i 1099
Nedleggingar i 1291
Jarnbyrd

Jarnbyrd, jernbyrd (norr. járnburðr), jarnprøve eller jernprøve er ei nemning på ei prøve brukt i mellomalderen for å finna ut om nokon snakka sant. Dei som blei prøva skulle bera eller gå på gloheitt jarn. Dersom dei klarte det uskadde, var det bevist at dei hadde snakka sant.

Jarnbyrd kunne gå føre seg ved at den som påstod noko greip eit stykke jarn frå kokande vatn og gjekk ni skritt med det i hendene. Var hendene uskadd og utan brannsår tre dagar etter, hadde Gud sjølv gjeve eit teikn på at dei snakka sant.

Prøven kunne til dømes nytta til å finna ut om ein påstått kongeleg arving verkeleg stamma frå ein konge. Mellom anna skal Inga frå Varteig ha bore jarn for å bevisa at sonen Håkon hadde kong Håkon Sverresson til far. Ein som var skulda for eit alvorleg brotsverk kunne òg visa at han var uskuldig ved å klara jarnprøven.

Det var den kristne kyrkja sjølv som innførte tradisjonen om at ein kunne finna sanninga ved hjelp av jarnprøven. Men paven gjekk imot metoden i 1216, og han blei avskaffa av den norske kyrkja i 1247.

Gunnar Reiss-Andersen skreiv i 1940 diktet «Jernbyrd», der siste vers set samband mellom jernbyrd og den tyske okkupasjonen:

Bærer du jernbyrd mitt land?
- Som en kongsmor, din like,
bar dette brennende purpur
for retten til riket.

Bakgrunnsstoff 
 Diktet «Jernbyrd»

Kjelder 
 Knut Helle ved UiB
 Caplex
 «Inga fra Varteig» frå Wikipedia på bokmål/riksmål

Jern
Rettsvitskap
Norsk mellomalder
Atomsopp

Ein atomsopp er ei sky av røyk og gass som vert danna grunna den høge temperaturen ei atombombe dannar i det ho går av. Dette varmar opp lufta, og sidan varm luft er lettare enn kald luft, stig lufta raskt oppover, og drar med kaldare luft oppover. Etterkvart kjølnar lufta, og søkk ned att. Dette skaper den kjende atomsoppen.

Soppskya har vorte eit symbol på atomvåpen, men har ikkje noko spesifikt med atomvåpen å gjere; alle tilstrekkeleg store eksplosjonar vil lage ei soppsky, men det er sjeldan det vert gjort så store sprengingar med konvensjonelle våpen at soppskya kjem fram. Difor har ho vorte ståande som eit symbol på atomvåpen.

Atomvåpen

de:Kernwaffenexplosion#Pilzwolke (Atompilz)
Billy Cobham

William C. Cobham () er ein amerikansk trommeslagar, og ein av grunnleggjarane av fusionsjangeren innan jazzen.

Cobham vart fødd i Panama, men familien flytta til New York då Cobham var fire år gamal. I New York spelte han i trommekorpset «St. Catherine’s Queensmen», og han kom seinare inn på High School of Music and Art i New York. Etter skulegangen gjekk han inn i militæret, der han spelte i U.S. Army Band. Då han var ferdig med militæret, i 1968, byrja han å turnere med pianisten Horace Silver. Dette året opptredde han også med Stanley Turrentine, Shirley Scott og George Benson. Han spelte med Silver i åtte månader, før han i 1969 starta fusionbandet Dreams (andre medlemmer i dette bandet var Michael Brecker, Randy Brecker og John Abercrombie). Etterpå byrja han med Miles Davis, der han kom med som ein av perkusjonistane på Bitches Brew-innspelingane. Seinare fekk han ei større rolle i bandet, og han spelte han inn fleire plater med Davis.

I 1971 slutta han hjå Davis og byrja Mahavishnu Orchestra med John McLaughlin. Deira første plate, Inner Mounting Flame, skulle vise seg å bli ein klassikar. Dei originale bandmedlemmene heldt saman berre til 1973. I løpet av denne tida hadde Cobham byrja studioinnspelingar med fleire andre fusionartistar, som t.d. George Benson, Stanley Turrentine, Freddie Hubbard og Grover Washington, Jr..

Etter Mahavishnu var oppløyst gav han ut si debutplate som soloartist, Spectrum, som var prega av gitaristane John Scofield og Tommy Bolin. Han gav ut ei rekkje plater under sitt eige namn i løpet av 1970-åra, med prominente musikarar som John Abercrombie og George Duke.

I tillegg til jazzprosjekta han jobba med, spelte Cobham i 1980- og 1990-åra med Greatful Dead, Jack Bruce og Peter Gabriel. Han starta eit fusionband («Paradox») med tyske musikarar og ein akustisk kvartett («Nordic») med dei norske musikarane Tore Brunborg, Terje Gewelt og Bugge Wesseltoft, og han leier gruppa «Jazz is Dead», som spelar Greatful Dead-materiale.

Kjelder 
 All Music Guide

Bakgrunnsstoff 
 

USA-amerikanske jazztrommeslagarar
Musikarar frå New York City
Panamanske musikarar