alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Fylkesveg 700

Sjå òg Fylkesveg 700 (fleirtyding)
Fylkesveg 700 (Fv700) går mellom Berkåk i Rennebu og Svorkmo i Orkdal. Veglengda er 52,9 km.

Vegen forlet E6 ved Berkåk og går langs Orkla nordover til Meldal kyrkje. Frå der går han over Meldalskogen gjennom Løkken Verk til Svorkmo der han møter E39. 

Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, etter at forvaltingsreformen trod i kraft har han status som fylkesveg.

Kommunar og knutepunkt

Årlivoll
 frå Svorkmo til  Gaulfossbrua i Melhus

 Bjørnlivegen frå Løkken Verk til  Dragsetmoen (7,0 km)
 frå Midtskogen til  Lauvåsen i Melhus (23,1 km)
 Ressveien, frå Grefstad til Reberg i Rennebu
  Kvamsveien frå Meldal til  Lo bru (6,2 km)
 Meldal kyrkje
 frå Grøtenget via Vålåskaret til fylkesgrensa ved Vålåskarkjølen (17,3 km) →  (Møre og Romsdal) til  Helgetun i Rindal
 frå Å til  Stene (1,2 km)

 frå Lund til Tjønnan
 Merk bru (ca. 45 m)
 frå Reberg til Grefstad i Meldal
 Tjønnan
 frå Skjepphaug til  Kløft bru (13,5 km)
 Berkåk

Bakgrunnsstoff 

Primære fylkesvegar
Fylkesvegar i Trøndelag
Vegar i Rennebu
Vegar i Orkland
Fylkesveg 701

Sjå òg Fylkesveg 701 (fleirtyding)
Fylkesveg 701 (Fv701) mellom Meldal kyrkje og Storås. Veglengda er 9,2 km.

Vegen forlet riksveg 700 ved Meldal kyrkje og går langs Orkla nordover til Storås der han møter riksveg 65. 

Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, etter at forvaltingsreformen trod i kraft har han status som fylkesveg.

Kommunar og knutepunkt

Storås
 Kvamsveien frå Lo bru til  Meldal sentrum (6,2 km)
 Meldal kyrkje

Bakgrunnsstoff 

Primære fylkesvegar
Fylkesvegar i Trøndelag
Vegar i Orkland
Fylkesveg 704

Sjå òg Fylkesveg 704 (fleirtyding)
Fylkesveg 704 (Fv704) går mellom Heimdal i Trondheim og Brøttem i Klæbu. Veglengda er 15,4 km.

Han tar av frå europaveg 6 ved Kvennild i Heimdal og går søraustover til Brøttem.

Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, etter at forvaltingsreformen trod i kraft har han status som fylkesveg.

Kommunar og knutepunkt

Brøttemsvegen
 Kvennild
 Kvennild
  frå Kvennild til  Kroppan (5,9 km)
 frå Jesmo til  Rødde i Melhus (1,5 km)

 frå Tanemsflata til  Hesttrø (3,9 km)
 frå Tulluan til Vassfjellet Skisenter (3,0 km)
 frå Moen til  Sorgenfri i Trondheim (19,8 km)
 frå Hyttfoss til  Ler i Melhus
 frå Brøttem til Bjørklia (4,0 km)

Bakgrunnsstoff 

Primære fylkesvegar
Fylkesvegar i Trøndelag
Vegar i Trondheim
Fylkesveg 707

Sjå òg Fylkesveg 707 (fleirtyding)
Fylkesveg 707 (Fv707) går mellom Klett i Trondheim og Flakk. Veglengda er 21,6 km.

Han tar av frå europaveg 6 ved Klett, går vestover på nordsida av Gaulosen og vidare over Byneset til Flakk.

Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, etter at forvaltingsreformen trod i kraft har han status som fylkesveg.

Kommunar og knutepunkt

Klett
 Heimdalsvegen frå Klett via Heimdal til  Kroppan (8,9 km)
 frå Spongdal til Lausetkorsen (14,2 km)
 Ringvålvegen frå Sørberg til  Heimdal (11,1 km)
 Lausetkorsen
 Flakk

Bakgrunnsstoff 

Primære fylkesvegar
Fylkesvegar i Trøndelag
Vegar i Trondheim
Neuss

Neuss er ein by i Tyskland i delstaten Nordrhein-Westfalen med om lag 155 000 innbyggjarar. Byen ligg ved den vestlege breidda til elva Rhinen med Düsseldorf på andre sida. Byen har gjennom alle tider nytt godt av å ha vore plassert ved kryssingspunktet til både moderne og historiske handelsruter.

Historie 
Neuss vart grunnlagd av romarane i år 16 fvt. som ein militær utpost (castellum) med namn Novaesium sør for byen, der elva Erft munnar ut i Rhinen. Seinare vart det grunnlagd ein sivil busetnad i det 1. hundreåret ved det som i dag er sentrum av byen. Novaesium, i lag med Augsburg (Augusta Vindelicorum) og Trier (Augusta Treverorum), er ein av dei tre eldste romerske busetnadane i Tyskland. 

Neuss voks gjennom mellomalderen sidan han låg ved fleire handelsruter og ved eit kryssingspunkt over Rhinen. På 900-talet vart leivningane av martyren og tribunen Quirinus flytta til Neuss. Dette førte til at pilegrimar reiste til heilagdomen sjølv frå land utanfor Det tysk-romerske riket. Neuss vart først dokumentert som ein by i1138.

Ein av dei største hendingane i byen si historie er omleiringa av byen i 1474/1475 av Karl den modige, hertug av Burgund, som nesten varte eitt år. Innbyggjarane stod imot omleiringa og som løn fekk byen av keisar Friedrich III rett til å prege sine eigne myntar og vise det keisarlege våpenskjoldet, keisarørna og krona i sitt eige byvåpen. Neuss vart eit medlem av Hansaen, sjølv om han aldri vart akseptert av dei andre medlemmane av handelslauget. 

I 1586 vart meir enn to tredjedelar av byen øydelagd av brann, og fleire krigar under regjeringstida til Louis XIV av Frankrike førte til dårlege økonomiske kår for Neuss. Byen vart gradvis ein mindre viktig handelsby og frå midten av 1600-talet var Neuss stort sett berre viktig for jordbruket sitt. 

Frå 1794 til 1814 var Neuss ein del av Frankrike under regjeringstida til Napoleon. I 1815 vart Neuss ein del av Preussen, og vart omorganisert som ein del av  ein kreis med kommunane Neuss, Dormagen, Nettesheim, Nievenheim, Rommerskirchen og Zons. På den tida hadde byen 6 333 innbyggjarar. 

Neuss vart igjen eit økonomisk senter på 1800-talet då hamna vart utvida i 1835 og den industrielle aktiviteten auka. Bygrensene vart utvida i 1881.

I 1968 vart namnet på byen endra frå Neuß til Neuss. I 1975 vart byen Neuss og landkreisen Grevenbroich slått saman til Rhein-Kreis Neuss med eit innbyggjartal på 440 000 og administrasjonssete i Neuss.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Neuss» frå ,  den 15. juli 2007.

Bakgrunnsstoff 

Byar i Tyskland
Byar i Nordrhein-Westfalen
Byar ved Rhinen
Hansaen
Fylkesveg 708

Sjå òg Fylkesveg 708 (fleirtyding)
Fylkesveg 708 (Fv708) går mellom Melhus sentrum og Korsvegen i Melhus. Veglengda er 20,5 km.

Han tar av frå Europaveg 6 i Melhus og går sørover på vestsida av Ånøyen til Korsvegen.

Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, etter at forvaltingsreformen trod i kraft har han status som fylkesveg.

Kommunar og knutepunkt

Melhuskrysset (Melhus sentrum)
  Melhuskrysset
 Melhusbrua (400 m)
 Gimstunnelen
  Hollumvegen frå Gimse til Holem (2,7 km)

 frå Aunet via  Buvikkrysset til  Buvika
 Hove

 Hølondavegen frå Korsvegen til  Kvile,  Jåravegen til  Skoldmoen (10,5 km)

Bakgrunnsstoff 

Primære fylkesvegar
Fylkesvegar i Trøndelag
Vegar i Melhus
Vegar i Skaun
Fylkesveg 709

Fylkesveg 709 (Fv709) går mellom Børsøra og Hove i Skaun. Veglengda er 14,1 km.

Den byrjar ca 100 m nord for europaveg 39 ved Børsøra og går sørover til Hove der han møter riksveg 708.

Vegen gjekk tidlegare frå Nybrua, no fylkesveg 800  («gamle E39»). Då den nye motortrafikkvegen vart opna vart strekninga mellom Nybrua og Børskrysset nedgradert til fylkesveg 803.

Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, etter at forvaltingsreformen trod i kraft har han status som fylkesveg.

Kommunar og knutepunkt

frå Børsa til  Laugen (6,0 km),  til  Børsa
 Børskrysset
 Børskrysset
 frå Laugen til Morken
 frå Laugen til Sætran
 frå Husby til Venn
 frå Venn til Skauge (2,2 km)
 Venn
 Skauge
 Hove

Bakgrunnsstoff 

Primære fylkesvegar
Fylkesvegar i Trøndelag
Vegar i Skaun
Paderborn

Paderborn er ein by i Tyskland i delstaten Nordrhein-Westfalen med om lag 145 000 innbyggjarar. Byen er administrasjonsstad i landkreisen med same namn. Namnet kjem av elva Pader, som har utspring i meir enn 200 kjelder nær Paderborn domkyrkje der St. Liborius er gravlagd.

Geografi 
Paderborn ligg ved kjelda til elva Pader, om lag 50 km aust for Lippstadt og om lag 40 km sør for Bielefeld. Åsane i Eggegebirge ligg aust for byen.

Historie 
Ein meiner at Karl den store var lenge i området under regjeringstida si, og spor av ruinar under og rundt domkyrkja i Paderborn ser ut til å støtte dette. 

Treet Irminsul stod vissnok nær Paderborn.

Paderborn var sete for bispedømet Paderborn og er i dag sete for ein romersk-katolsk erkebiskop.

St. Liborius vert minna kvart år i Paderborn under Liborifest i juli, sjølv om festivitasen i dag har lite å gjere med helgenen.

Bakgrunnsstoff 

 Side for området Paderborn
 Turistattraksjonar i Paderborn

Kjelder 

Byar i Tyskland
Byar i Nordrhein-Westfalen
Hansaen
Recklinghausen

Recklinghausen er ein by i Tyskland i Ruhrområdet i delstaten Nordrhein-Westfalen med om lag 120 000 innbyggjarar. Byen er administrasjonsstad i landkreisen med same namn.

Historie 
Recklinghausen vart først nemnd i år 1017 som Richoldinchuson. Sidan 1150 har byen vore sentrum i det såkalla Vest Recklinghausen, eit forvaltings- og domstolsområde for heile regionen. Vest Recklinghausen høyrte til kurfyrstedømet Köln fram til 1802. I 1236 fekk Recklinghausen fullstendige byrettar.

Mellom 1514 og 1706 vart det brend hekser i byen. Forfølgjinga av heksane hadde sitt høgdepunkt i 1580-1581 og 1588-1589.

Etter at kurfyrstedømet Köln vart avskaffa kom Recklinghausen til hertugdømet Arenberg, i 1811 til storhertugdømet Berg og i 1814 til den prøyssiske sivilstyresmakta mellom Weser og Rhinen. I 1815 vart byen ein del av provinsen Westfalen i Preussen.

I 1949 vart Recklinghausen ein storby, det vil sei at han fekk meir enn 100 000 innbyggjarar. I 1975 vart Recklinghausen sete i kreisen Recklinghausen.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Recklinghausen» frå ,  den 15. juli 2007.

Bakgrunnsstoff 

Byar i Tyskland
Byar i Nordrhein-Westfalen
Bottrop

Bottrop er ein by vest i sentrale område av Tyskland i delstaten Nordrhein-Westfalen med om lag 120 000 innbyggjarar. Byen ligg ved elva Emscher i Ruhrområdet i nærleiken av Essen, Oberhausen, Gladbeck og Dorsten. Byen har vore eit senter for kolbryting og eit jernbaneknutepunkt, og inneheld fabrikkar som produserer koltjøreprodukt, kjemikaliar, tekstilar og maskineri.

Bottrop voks fram som eit gruvesenter på byrjinga av 1860-talet og fekk byrettar i 1921. I 1975 vart han slått saman med Gladbeck og Kirchhellen, men Gladbeck vart fråskild igjen alt i 1976, og Kirchhellen vart ein bydel i Bottrop.

Bakgrunnsstoff

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Bottrop» frå ,  den 15. juli 2007.  
 

Byar i Tyskland
Byar i Nordrhein-Westfalen
Remscheid

Remscheid er ein by i Tyskland i delstaten Nordrhein-Westfalen med om lag 115 000 innbyggjarar. Han ligg i den nordlege delen av Bergisches Land, sør for Ruhrområdet.

Historie 
Remscheid vart grunnlagd på 1100-talet, men var berre ein liten landsby fram til 1800-talet. Tidlegare utgåver av namnet på byen var Remissgeid (1217), Rymscheyd (1351), Reymscheyd (1487) og Rembscheid (1639). Den økonomiske veksten i heile Rhin-Ruhr-området førte til folkevekst i Remscheid. Maskinteknikk og produksjon av verktøy var hovudnæringane til byen. 

31. juli 1943, under den andre verdskrigen, vart Remscheid nesten heilt øydelagd under eit britisk bombetokt som skapte ein eldstorm. 

Eit fly av type A-10 Thunderbolt II styrta i byen 8. desember 1988 og seks menneske omkom. 

I dag består Remscheid av fire bydelar, Alt-Remscheid, Remscheid-Süd, Lennep og Lüttringhausen.

Kjende folk 
 Wilhelm Röntgen, oppdagaren av røntgenstråler, vart fødd i Lennep i 1845, som i dag er ein bydel i Remscheid.

Bakgrunnsstoff

Kjelder 

Byar i Tyskland
Byar i Nordrhein-Westfalen
Moers

Moers er ein by i Tyskland i delstaten Nordrhein-Westfalen med om lag 110 000 innbyggjarar. Byen ligg ved den venstre breidda av Rhinen i landkreisen Wesel.

Bakgrunnsstoff

Kjelder 

Byar i Tyskland
Byar i Nordrhein-Westfalen
Siegen

Siegen er ein by i Tyskland i delstaten Nordrhein-Westfalen med om lag 105 000 innbyggjarar. Byen ligg ved elva Sieg i landkreisen Siegen-Wittgenstein der han er administrasjonssete.

Historie 
Namnet Siegen kjem sannsynlegvis frå det keltiske elvenamnet Sieg. Det er derimot uklart om det er samanheng mellom dette namnet og den germanske stamma Sicambri, som levde her i før-kristen tid. Dei første nedskrivne kjeldene om byen, då kalla Sigena, går tilbake til 1079. Hovudnæringa til byen var i lange tider gruvedrift, noko ein kan sjå med dei mange gruvene innanfor bygrensene. 

I 1224 høyrte Siegen til greven av Nassau, Heinrich den rike, og Engelbert II av Berg, erkebiskop av Köln, etter at sistnemnde overførte halvdelen av eigedomen til førstnemnde. Oberes Schloss var alt bygd på denne tida. 19. oktober 1303 fekk Siegen byrettar. Byen var delt mellom dei to overherrane fram til 1381 då Nassau tok over heile eigarskapet. 

På 1500-talet vart det bygd bymurar rundt Siegen med seksten tårn og tre byportar, i tillegg til ei flott borg. Byen vart fleire gongar råka av bybrannar, mellom anna i 1592 og 1695.

På 1700-talet blømde gruvedrifta, i lag med jord- og skogbruk. Då prins Vilhelm I av Nederland nekta å verte med i Rhinforbundet, grunnlagd av Napoleon, vart han kasta av trona av den franske keisaren og Siegerland gjekk til storhertugdømet Berg. Etter Napoleon sitt fall i 1815, fekk Vilhelm I tilbake sine tidlegare tyske område, men avstod desse til Preussen i byte for storhertugdømet Luxembourg. 

I 1923 vart Siegen tatt ut av landkreisen med same namn og vart ein kreisfri by. I 1975 mista derimot Siegen denne statusen og vart ein del av den nyoppretta landkreisen Siegen-Wittgenstein.

Under den andre verdskrigen vart Siegen bomba fleire gongar av dei allierte på grunn av ei viktig jernbanelinje som gjekk gjennom byen.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Siegen» frå , og «Siegen» frå  den 15. juli 2007.

Bakgrunnsstoff 

 Informasjon om Siegen

Byar i Tyskland
Byar i Nordrhein-Westfalen
Bergisch Gladbach

Bergisch Gladbach er ein by i Tyskland i delstaten Nordrhein-Westfalen med om lag 105 000 innbyggjarar. Byen er administrasjonssete for landkreisen Rheinisch-Bergischer Kreis. Bergisch Gladbach ligg på austsida av elva Rhinen, om lag 10 km aust for Köln. 

Hovudnæringa i byen er papirproduksjon, trykking, glastøy og tekstilar.

Historie 
Tidlege busetnadar eksisterte på 1200-talet, men byen vart først offisielt grunnlagd i 1856. 

Ordet «Bergisch» i namnet kjem av at byen låg i jarldømet Berg, og vart lagd til for å skilje han frå Mönchengladbach. I 1975 vart byen slått saman med nabobyen Bensberg og fekk over 100 000 innbyggjarar i 1977.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Bergisch Gladbach» frå ,  den 15. juli 2007.

Bakgrunnsstoff 

Byar i Tyskland
Byar i Nordrhein-Westfalen
Witten

Witten er ein by i Tyskland i delstaten Nordrhein-Westfalen med om lag 100 000 innbyggjarar. Witten/Herdecke Universitet, det første private universitetet i Tyskland, ligg i byen. 

Witten ligg i Ruhrdalen sør i Ruhrområdet.

Historie 
Witten vart først nemnd i 1214, men bydelen Herbede (som vart ein del av byen i 1975) går heilt tilbake til 851. Byen vart ein gruveby frå 1578. I 1975 vart Witten ein del av Ennepe-Ruhr-Kreis og er i dag den største byen her. 1975 var òg første året Witten fekk meir enn 100 000 innbyggjarar, grensa for ein storby (Großstadt) i Tyskland. 

Seint på 1800-talet vart Witten kjend for Roburit-dynamitten. Denne dynamitten vart ein gong nytta i kolgruver over heile verda. I 1906 oppstod det derimot ein eksplosjon i fabrikken og 41 menneske omkom.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Witten» frå ,  den 15. juli 2007.

Bakgrunnsstoff 

Byar i Tyskland
Byar i Nordrhein-Westfalen
Hansaen
Kvalross

Kvalrossen er ein stor selart som finst i Arktis. Han er den største selarten i norske farvatn, og er mest kjend for dei karakteristiske støyttennene sine. Namnet kjem av norrønt hrossvalr («heste-kval»), men trass i dette er ikkje dyret i nær slekt med korkje kval eller hest.

Skildring 
Kvalrossen er den største selarten i norske farvatn, med ei gjennomsnittslengd på 2,5-3,5 meter og ei vekt på mellom 700 og 1600 kg. Eksemplar i det nordlege Stillehavet kan vega godt over to tonn.

Det mest karakteristiske trekket til kvalrossen er dei lange støyttennene. Dette er omdanna hjørnetenner som i snitt er 50 cm lange og har vore viktige handelsvarer i lang tid. Kvalrossane sjølv nyttar dei til å nedlegga bytte og til å forsvara seg mot predatorar. Hannane nyttar dei òg i territoriekampar. Som eit forsvar mot artsfrender har desse difor særs tjukk hud, særleg i nakkeregionen. På sitt tjukkaste kan han bli heile 15 cm tjukk.

Levevis 
Kvalrossen er eit relativt sosialt dyr, som kan samla seg i store mengder på strender og isflak. Dei brukar òg mykje tid i vatnet, der dei tek til seg føda si. Stundom fangar dei fisk; større hannar kan òg jakta på mindre selar som ringsel, men som regel beitar dei på muslingar på botnen. Dei tek òg krepsdyr, sjøpølser, ymse blautdyr og somme kappedyr. Muslingane vert greven opp med snuta til dyret og sogne ut or skalet.

Kvalrossen har berre to naturlege fiendar; isbjørnen og spekkhoggaren. Isbjørnen angrip berre om han svelt; støyttennene utgjer eit for stort trugsmål til at han går til åtak utan at det er direkte naudsynt.

Formeiring 
Kvalrosshannane vert vanlegvis kjønnsmogen som tiåring, men ved somme høve kan individ ned til sju år få avkom. Eggløysinga hjå hoene startar som regel når dyret er mellom 4 og 6 år gamalt. Før paringstida, som er frå januar til mars, feitar dyra seg skikkeleg opp; i sjølve paringstida et dei nemleg knapt og treng såleis eit feittlag å tæra på.

Brunsttida for hoer er i februar og på seinsommaren, men sidan hannane berre er i brunst i februar foregår paringa om vinteren. Sjølve akten foregår i vatnet eller sidelengs på eit isflak. Det er hoene som vel partnarane sine; dei ligg på isflak og ser korleis hannane viser seg fram i vatnet. Konkurransen hannane imellom om plass til å visa seg fram på er hard.

Ungane vert fødd på land eller på isflak. Hoa går drektig i 15-16 månadar før kalven vert fødd mellom april og juni, ein meter lang og er symjedyktig frå fødselen av. Han syg mjølk or mor si i mellom 8 og 11 månadar før han tek til å eta muslingar og fisk som dei vaksne. Ungar heldt seg med mora i 2 til 4 år etter at dei er avvent.

Bakgrunnsstoff 

Selar
Pattedyr i Noreg
Pattedyr i Nord-Amerika
Dyr i Arktis
Pattedyr i USA
Pattedyr i Canada
Pattedyr i Russland
Dyr på Grønland
Amfibium

Amfibium eller padder er firbeinte eller sekundærte beinlause dyr som lever både på land og i vatn og manglar amniotiske egg. Dei er vekselvarme, det vil seie at kroppstemperaturen er avhengig av omgjevnadane, og er i stand til å pusta over kroppsflata. Det er beskrive rundt 6000 nolevande artar, mange sterkt truga av utrydjing. Amfibia omfattar froskar, padder, salamandrar og ormeamfibium.

Utvikling 

Dei første store amfibiegruppene utvikla seg i devontida frå ferskvasslevande kvastfinnefisk (eller lungefisk?) med finnar omdanna til bein. Fleire artar på denne tida kunne bli fleire meter lange, noko berre særs få japanske salamandrar gjer dei etter i dag. Me reknar me at desse dyra erobra landjorda for å unngå å bli jakta på, men dei møtte òg eit par utfordringar der oppe: Dei hadde korkje vasstett skinn eller vasstette egg, og hovudføda deira var framleis i vatnet.

I karbontida flytta amfibia seg opp i næringskjeda og fekk ei rolle som tilsvarar den krokodillane har i dag. Dei åt både store insekt, som levde på land, og fisk som levde i vatn. Gjennom permtida og tidleg trias vart dei derimot utkonkurrerte av proto-krokodiller; krypdyr som overtok nisjene deira. Dette førte til at amfibia migrerte til kaldare strøk (sidan dei i motsetnad til urkrokodillane kunne gå i dvale) eller vart mindre.

Systematikk 
 Underklasse Labyrinthodontia (utdøydd)
 orden Ichtyostegalia (utdøydd)
 orden Temnospondyli (utdøydd)
 orden Anthracosauria (utdøydd)
 Underklasse Lepospondyli (utdøydd)
 Orden Adelospondyli (utdøydd)
 Orden Aïstopoda (utdøydd)
 Orden Nectridea (utdøydd)
 Orden Tuditanomorpha (utdøydd)
 Orden Lysorophia (utdøydd)
 Underklasse Lissamphibia
 Orden Anura (froskar og padder)
 Orden Caudata (salamandrar)
 Orden Gymnophiona (ormeamfibium)

Bakgrunnsstoff

 
Dyr
Iserlohn

Iserlohn er ein by i Tyskland i delstaten Nordrhein-Westfalen med om lag 100 000 innbyggjarar. Byen ligg i landkreisen Märkischer Kreis, og er den største byen her og i regionen Sauerland. Iserlohn ligg nord i Sauerland nær elva Ruhr

Historie 
Pancratiuskyrkja (òg kalla Bauernkirche) vart bygd rundt 985, men dei første nedskrivne kjeldene om byen går berre tilbake til 1150. I 1237 gav greven av Mark byrettar til Iserlohn. I 1975 danna byen, som tidlegare hadde vore ein kreisfri by, landkreisen Märkischer Kreis i lag med Letmathe, Hennen, Sümmern og Kesbern.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Iserlohn» frå ,  den 15. juli 2007.

Bakgrunnsstoff

Litteratur 
 Götz Bettge: Iserlohn-Lexikon. Iserlohn 1987. ISBN 3-922885-37-3
 Ernst Dossmann: Iserlohner Tabaksdosen erzählen. Ein Einblick in die wirtschaftlichen, gesellschaftlichen, politischen und militärischen Verhältnisse und das Aufblühen von Gewerbe, Industrie und Handel im märkisch-westfälischen Wirtschaftsraum während der Regierungszeit Friedrichs des Großen, dargestellt an bekannten Iserlohner Industrieerzeugnissen. 1981. ISBN 3-922885-01-2
 Margret Kirchhoff: Pulsschläge einer Stadt. Die Oberste Stadtkirche Iserlohn - Zeitbilder und Momentaufnahmen. 2003. Eigenverlag Dr. Margret Kirchhoff.
 Fritz Kühn: Liebes altes Iserlohn. (released about 1956). Westfalenverlag Dortmund

Byar i Tyskland
Byar i Nordrhein-Westfalen
Velociraptor

Velociraptor var ei slekt små kjøt-etande dinosaurar som levde frå mellom 83 til 70 millionar år sidan, i slutten av krittida. Fossilar av slekta har til no berre vorte funne i Mongolia, men både i dei indre og dei ytre delane.

Dinosauren er i dag kanskje mest kjend for si framtredande rolle i filmen Jurassic Park.

Skildring 
Velociraptor var ein tobeint rov-dinosaur med lang, stiv hale og store sigdforma klør på bakbeina. Han var ein liten art innanfor sin familie; vaksne eksemplar som er funne måler 1,8 m frå snute til haletipp og er rekna til å ha hatt hovudet sitt 60 cm over bakken. Vekta er rekna til 20 kg.

Det viktigaste kjenneteiknet Velociraptor har som skil han frå andre medlemmar av same familie, er det avlange, flate hovudet. Dette kunne bli 25 cm langt, og hadde ei snute som peikte oppover.

Som andre dromaeosaurar hadde Velociraptor ei stor hand med tre sterkt kurva fingrar. Dette er eit trekk som liknar på vengjebeina i dagens fuglar, som forskarane trur stammar frå nett denne familien. Dinosauren var ein tågjengar, som gjekk på tredje og fjerde tå.

Det er funne fjørkledde eksemplar av fleire tidlegare artar i same dinosaurfamilie, noko som har ført til at mange forskarar trur Velociraptor hadde fjør. Nokre systematikarar har til og med plassert han i same biologiske familie som urfuglen Archaeopteryx; det vil seie at dei klassifiserer han som ein vengjelaus fugl. På bakgrunn av dette meiner dei fleste dinosaurforskarar at han òg var varmblodig.

Paleobiologi 

Velociraptor er ein av få dinosaurar me har heilt sikre biologiske opplysningar om. I 1971 vart det funne eit fossil som synte ein Velociraptor i kamp med ein Protoceratops; ei lita nashornøgle utan horn. Fossilet er eit lukketreff av dei sjeldne i paleontologisk historie - dyra har vorte gravlagd i sand medan dei slost, så fort at rørslene deira vart fanga i sjølve fossilet. I dette glimtet frå fortida ser me at Velociraptor nytta den store kloa på andre tå til å skjera over strupen på byttet sitt.

I boka og filmen Jurassic Park vert Velociraptor framstilt som eit jaktande flokkdyr, på linje med m.a. ulv og løve i dag. Det finst derimot ingen fossil som støtter denne hypotesen.

Dinosaurar