alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Edøy gamle kyrkje

Edøy gamle kyrkje er ei steinkyrkje frå tida kring 1190 som ligg på Edøya i Smøla kommune. Eit skriv frå 1695 nemner at kyrkja vart lengd med sju alen. 

Ho gjekk or bruk som soknekyrkje etter at nykyrkja, Edøy kyrkje på Smøla, var ferdigbygd i 1885. Kyrkja brann etter eit lynnedslag den 14. januar 1887, og alt treverk og interiør anna enn altertavla og nokre få andre gjenstandar gjekk tapt. Altertavla vart øydelagd under bombinga av Kristiansund i 1940. Kyrkja vart bruka som lager av okkupasjonsmakta under andre verdskrigen. Etter krigen vart kyrkja oppattbygd, og ho vart atterinnvigd i 1950. I samband med 900-årsjubiléet i 1990 vart kyrkja nyoppussa og det vart sett inn nytt orgel.

Kjelder
 Om Edøy gamle kyrkje på nettstaden kulturnett.no
 Redaktør: Alf Henry Rasmussen – Våre kirker : norsk kirkeleksikon. Vanebo Forlag, Kirkenær 1993. ISBN 82-7527-022-7 - «Edøy gamle kirke, Edøy, Smøla», s. 284

Bakgrunnsstoff
 Om Edøy kyrkjelyd på nettstaden til Den norske kyrkja
 Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen
 «Kirkebøker, Møre og Romsdal» på nettstaden til Arkivverket
 

Kyrkjer i Smøla
Freda bygg i Møre og Romsdal
Kyrkjer i Ytre Nordmøre prosti
Langkyrkjer i Møre bispedømme
Norske kyrkjer frå 1100-talet
Norske steinkyrkjer frå mellomalderen
Kulturminne i Smøla
Valkyrkjer i 1814
Kvernes stavkyrkje

Kvernes stavkyrkje er ei stavkyrkje i Averøy kommune på Nordmøre. Kyrkja er av møretypen med mellomstavar i ytterveggene og tverrgåande bjelkar. Karakteristisk for denne kyrkja og Rødven stavkyrkje er dei utvendige skordene. Kyrkja vart truleg bygd på siste halvdel av 1300-talet. Kyrkja vart omfattande ombygd mellom anna med lafta kor i 1633.

I samband med ombygginga i 1633 vart inngangen flytta frå vestsida av kyrkjeskipet til sørsida. I 1776 vart kyrkja igjen ombygd og endå ei gong i 1810 med ein takryttar.

I 1894 vart kyrkja seld og kjøpt av ei gruppe menneske som seinare gav heile kyrkja til Fortidsminneforeningen.

Kjelder 
 
 Kvernes stavkirke på Kyrkjesøk

Bakgrunnsstoff 
 Fortidsminneforeninga om stavkyrkja 
 Riksantikvaren om stavkyrkjeprogrammet
 Kunsthistorie.com
 «Kvernes stavkirke» på nettstaden stavkirke.org 

Kyrkjer i Averøy
Freda bygg i Møre og Romsdal
Norske kyrkjer frå 1300-talet
Norske stavkyrkjer frå mellomalderen
Fortidsminneforeningens eigedommar
Kulturminne i Averøy
Valkyrkjer i 1814
Rosemåla kyrkjer
Løvstakken

Løvstakken (477 moh.) er eit av dei sju fjella kring Bergen. Det ligg mellom Fyllingsdalen og Bergensdalen. Fjellet gav namn til ein tidlegare bydel i Bergen (no del av bydelane Årstad og Fyllingsdalen). Løvstakken er eit populært turterreng, og Bergen Turlag sin årlege sjufjellstur går over Løvstakken. Det er då det tredje fjellet ein går over etter Lyderhorn og Damsgårdsfjellet. Turen går vidare til Ulriken, Fløyfjellet, Rundemanen og til slutt Sandviksfjellet.

Sjå òg 
 Løvstakken Jægerkorps - eit buekorps stifta i 1903. 
 Løvstakktunnelen - ein vegtunnel mellom Laksevåg og Fyllingsdalen

Dei sju fjella
Britt-Marie lättar sitt hjärta

Britt-Mari letter sitt hjerte (svensk: Britt-Mari lättar sitt hjärta) er Astrid Lindgrens debutroman frå 1944. Med den vann ho andrepremien i ei ungjenteboktevling som bokforlaget Rabén & Sjögren hadde utlyst. Ho hadde allereie tidlegare skrive om Pippi Langstrømpe (svensk: Pippi Långstrump), men vorte refusert av Bonnier.

Boka handlar om den kjekke Britt-Mari Hagström som får den gamle skrivemaskina til mor si. «Har ein ei ku må den mjølkast, har ein eit piano må ein spele på det og - minsanna - har ein ei skrivemaskin må ein skrive på henne.» tenkjer ho og skaffar seg brevvenen Kajsa, som ho fortel om livet sitt i ein småby på 1940-talet.

Britt-Mari letter sitt hjerte
Britt-Mari letter sitt hjerte
Svenske romanar
Forsvarsmedaljen

Forsvarsmedaljen vert delt ut av Forsvarssjefen. Han blir delt ut til militært og sivilt personell som har gjort teneste i Forsvaret i til saman 25 år. For kvart femte år etter dette får mottakaren ei stjerne. Mottakaren kan få tre stjerner. 

Medaljen er rund og i sølvfarga metall. Adversen har tre sverd plassert ved sida av kvarandre, peikande oppover. Reversen har teksten «FORSVARET - FOR FORTJENESTER». Bandet er raudt og med ei loddrett sølvstripe midt på.

Norske militære heidersteikn
Skipingar i 1982
Rundemanen

Rundemanen (568 moh) er eit av dei sju fjella kring Bergen. Toppen er ein del av det same fjellmassivet som Ulriken og Fløyfjellet og er ikkje lett synleg frå Bergen sentrum, og blir av somme ikkje rekna blant dei sju fjella – til fordel for Askøyfjellet på Askøy.

På Bergen Turlag sin årlege sjufjellstur er Rundemanen det nest siste fjellet ein går over. Då har ein gått over Lyderhorn, Damsgårdsfjellet, Løvstakken, Ulriken og Fløyfjellet, og etter Rundemanen står Sandviksfjellet for tur.

I 1912 vart kystradiostasjonen Bergen Radio etablert på Rundemanen.

Dei sju fjella
Politimedaljen

Politimedaljen vert delt ut av Politidirektøren. Han vert delt ut til politiembetsmenn, polititenestemenn og sivilt personell som har gjort teneste i til saman 25 år i Politiet. Mottakaren får ei forgylt stjerne for kvart femte år etter det. Mottakaren kan berre få tre stjerner. Medaljen er rund og i sølvfarga metall. Adversen har etatsemblemet til Politiet. Reversen har teksten «POLITIET - FOR TJENESTER». Bandet er svart med ei loddrett gullstripe midt på.

Sjå òg 
 Politimedaljen med laurbærgrein

Bakgrunnsstoff 
 Bilete og statuttar frå Politiet sitt regelverk 

Norske ordenar og medaljar
Politi- og lensmannsetaten
Prisar og utmerkingar skipa i 2002
2002 i Noreg
Synagogen i Trondheim

Den noverande synagogen i Trondheim vart innvigd i 1925.

Bygningen vart bygd som jarnbanestasjon i 1864, men vart seinare kjøpt av Frelsesarméen. Det Mosaiske Trossamfund kjøpte så bygningen i 1924, og etter omfattande ombyggingsarbeid vart den nye synagogen innvigd tysdag kveld den 13. oktober 1925. Samtidig vart den gamle synagogen i St. Jørgensveita nedlagt.

Under krigen vart synagogen konfiskert av nazistane (1941), og dei gjorde mykje skade på interiøret. Etter omfattande reparasjon vart synagogen attinnvigd hausten 1947.

I 1997 vart det jødiske museet opna i eit rom i synagogebygningen. Restitusjonsfondet gjorde det mogleg å utbetre bygningen, og frå sommaren 2000 vart det gjort omfattande restaurering og ominnreiing av 1. etasje. Synagogen vart attopna i 2001 med bibliotek, multimediasenter og eit kraftig opprusta jødisk museum.

Bakgrunnsstoff
 Det mosaiske trossamfunn, Trondheim 
 Det jødiske museum i Trondheim - nettutstilling

Trondheim
Byggverk i Trondheim
Ladino

Ladino kan òg bli bruka som namn på språket ladinsk i Nord-Italia — sjå ladinsk språk.

Ladino er namnet på ei språkform som er bruka i ordrette omsetjingar av religiøse tekster frå hebraisk og arameisk til spansk eller jødespansk. Karakteristisk for ladino er at kvart ord blir omsett direkte, og at setningsbygnaden dermed følgjer den hebraiske eller arameiske originalen.

I nyare tid — særleg etter andre verdskrigen — blir òg namnet ofte bruka som synonym for jødespansk som talespråk og sekulært skriftspråk.

Sjå òg 
 Jødespansk språk

Iberiske språk
Spansk språk
Jødespansk språk
Omsetjing
Jødespansk

Jødespansk er ein samleterm for språkformer av spansk med meir eller mindre påverknad frå andre iberiske språk som portugisisk, asturiansk og katalansk som tradisjonelt blir bruka av sefardiske jødar i Nord-Afrika, på Balkan, i Tyrkia og i Israel.

Jødespansk inneheld mange hebraiske og arameiske ord og ein del arabiske ord. I austleg jødespansk – det vil seie på Balkanhalvøya, i Tyrkia og i Israel – er det mange tyrkiske og greske  lånord.

Andre namn for jødepansk inkluderer djudíospanyol, djudezmo, spanyol, jaquetía/haketia (særleg i Marokko) og sidan midten av 1900-talet ofte òg ladino — ein term som tradisjonelt har ei anna tyding.

Språklege særtrekk for jødespansk varierer mykje mellom dei ulike dialektane, men blant dei mest typiske kan nemnast:

 M for N i ord som muestro/nuestro (‘vår’ (pron.)); mueve/nueve (‘ni’ (num.)).
 G for H i ord som agora (‘no’, sp. ahora).
 -U for -O i endingar: anyu/anyo (‘år’); sinku/sinko (‘fem’, sp. cinco).
 Bevart stemt S mellom vokalar: kaza (‘hus’, sp. casa).

Jødespansk har tradisjonelt vorte skrive med det hebraiske alfabetet, men frå først på 1900-talet har det vore vanleg å skrive språket med det latinske alfabetet.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

 Socolovsky, Jerome. «Lost Language of Ladino Revived in Spain», Morning Edition, National Public Radio, March 19, 2007.  

 
Iberiske språk
Romanske språk
Jødiske språk
Balkanspråk
Nord-Afrika
Språk i Israel
Språk i Tyrkia
Einskildspråk
Knut Andersen

Knut Andersen () i Harstad) er ein norsk filmregissør som òg har drive som manusforfattar, klippar og filmskodespelar.

Verkliste 

Som regissør

 Operasjon Løvsprett, 1962
 Nydelige nelliker, 1964 
 Skjær i sjøen, 1965
 Hurra for Andersens, 1966
 Sus og dus på by'n, 1968 (segment "Oss rosemalere imellom") 
 Brent jord, 1969
 Balladen om mestertyven Ole Høiland, 1970
 Brent jord, 1970 (Andersen fekk Filmkritikerprisen for regien av denne)
 Marikens bryllup, 1972
 Under en steinhimmel, 1974
 Olsenbandens siste bedrifter, 1975
 Den sommeren jeg fylte 15, 1976
 Karjolsteinen, 1977
 For Tors skyld, 1982
 Dragens fange, I na kamnyakh rastut derevya, 1985

Som klippar 

 Operasjon sjøsprøyt, 1964
 Elskere, 1963

Skodespelar 

 Makaroni Blues, 1986, som Gundersen

Anna

 Höstsonaten, 1978, medverking

Knut Andersen har også regissert fleire TV-produksjonar som «Vestavind» (6 - episoder NRK 1994) og "Lillys butikk". I 1976 vann han Aamotstatuetten. I 1991 vann han kategorien Gullklapperen i Amandaprisen, og i 2007 vann han Amandaprisen sin heiderspris.

Kjelder 
 http://www.imdb.com/name/nm0026195/

Norske filmregissørar
Norske skodespelarar
Vinnarar av Amandaprisen
Folk frå Harstad
OSI-modellen

OSI-modellen (Open Systems Interconnection Reference Model) er ei lagdelt abstrakt skildring for utvikling av data- og kommunikasjonsprotokollar. OSI-modellen er utvikla med tanke på standardisering av protokollane på dei ulike laga. «Open Systems» (eng: opne system) tyder system som er laga for fri kommunikasjon med andre system. Prinsippa som vart lagt til grunn for denne lagdelinga var følgjande:

 Eit lag vart laga når eit nytt abstraksjonsnivå var nødvendig.
 Kvart lag skulle utføre ei klart definert oppgåve.
 Funksjonaliteten til kvart lag vart vald med tanke på å definere internasjonalt standardiserte protokollar.
 Grensene mellom laga skulle bli plassert slik at minimalt med informasjon måtte flyttast mellom laga.
 Talet lag skulle vere stort nok til at heilt ulike funksjonar ikkje måtte plasserast på same lag, og lågt nok til at arkitekturen ikkje vart for komplisert.

Dei ulike laga i OSI-modellen er vist til høgre.

Kjelder 

Opne standardar
Nettverksprotokollar
Valenselektron

Valenselektron er elektron i det ytre elektronskalet til eit atom. Det er desse elektrona som deltek i kjemisk binding. Grunnstoff i same hovudgruppe i det periodiske systemet har same tal valenselektron.

Kjemiske bindingar
Elektron
Avogadros tal

Avogadros tal eller avogadrokonstanten er ein stor konstant brukt for å rekna i kjemi og fysikk. Talet er lik 6,0221367·1023, og er talet på molekyl i eitt mol av eit stoff. 

Formelt blir stoffet definert som talet på karbon-12-atom i 12 gram av stoffet. Karbon-12 blei vald som utgangspunkt fordi ein også historisk kunne måla atommassen svært nøyaktig.

Talet er kalla opp etter den italienske vitskapsmannen Amedeo Avogadro, som levde på attenhundretalet. I 1811 gav han ut ein artikkel der han viste korleis 1) alle gassar ved 2) same temperatur og 3) same trykk og 4) same volum inneheldt same tal molekyl. Dette vert kalla Avogadro si lov.

Johann Josef Loschmidt var den første som fann fram til den numeriske verdien på talet, i 1865, og i tyskspråklege land har det òg vore vanleg å kalla konstanten «Loschmidts tal». Dessverre kan dette talet i eldre litteratur òg visa til talet på atom eller molekyl i ein kubikkcentimeter.

Fysiske konstantar
Dimensjonslause tal i kjemi
Erik Pløen

Erik Pløen () var ein norsk keramikar fødd på Gran på Hadeland.

Han starta som keramikar med å vere læregut hjå Schneider og Knutzen på Slemdal i Oslo som 17-åring i 1942. Seinare gjorde han fleire studiereiser og fekk utdanning mellom anna hjå Royal Copenhagen i København og på University of Chicago.

Erik Pløen fekk seg eigen verkstad i Asker i 1946, seinare flytta han til Stange 1948-1957. I 1957 flytte han til Ljan i Oslo? og det var då han fekk seg gassomn og gjekk heilt over til steingods. Seinare flytta han til Son i Vestby og der vart han buande og arbeidande livet ut.

Prisar og utmerkingar 
 1961 Lunningprisen
 1962 Gullmedalje frå keramikkutstillinga i Praha

Representert ved desse samlingane 
 Det internasjonale keramikkmuseet i Faenza
 Kunstindustrimuseet i Oslo
 Nordenfjeldske kunstindusrimuseum
 Vestlandske kunstindustrimuseum

Bakgrunnsstoff 
 Galleri Henrik Gerner
 Arvid Møller - Erik Pløen : en moderne klassiker ISBN 82-7393-124-2
 Samler og Antikkbørsen nr 1/2005

Kjelder 
 Red. Erik Zahle - Brukskunst i hjemmet (Nordiske fagbøker)
 Astrid Olsen og Rolf Simeon Andersen - Moderne antikviteter : norsk keramikk, signaturer og merker 1900-1960 (Lunde Forlag) ISBN 82-520-3279-6

Pløen, Erik
Dalālat al-ha’irīn

Dalālat al-ha’irīn (jødearabisk דלאלאת אל-האירין, hebraisk omsetjing מוֹרֶה נְבוּכִים Mōrè nəḇūkhīm), eller Dei rådvilles rådgjevar, er ei bok skriven av den jødiske rabbinaren, lækjaren og filosofen Maimonides. Boka harmoniserer jødedommen som religion med vitskap og aristotelisk filosofi.

Maimonides
Jødedom
Arabisk litteratur
Lille gubben

Lille Gubben (svensk Lilla Gubben) er namnet på hesten til Pippi Langstrømpe — men berre i tv-serien og filmane frå 1969-70.
I Astrid Lindgrens Pippi-bøker står det berre Hesten. 

Ein dag i filmstudioet klappa Inger Nilsson, som spelte Pippi i filmane, hesten (som i verklelgheita heitte Bunting), og sa «Ja, du, lilla gubben». Då bestemte regisøren Olle Hellbom at det var eit bra namn på hesten.

Astrid Lindgren-figurar
Oppdikta hestar
Ingrid Vang Nyman

Ingrid Vang Nyman () var ein dansk illustratør. Ho er mest kjend for sine illustrasjonar av  Astrid Lindgrens Pippi Langstrømpe. Nyman døydde for eiga hand 13. desember 1959.

Bakgrunnsstoff 
Den offisielle Astrid Lindgren-nettsida
 Ingrid Vang Nyman; Göteborgs konstmuseum, 2020

danske kunstnarar
Astrid Lindgren
Danske teiknarar
Tommy og Annika

Tommy og Annika er to av Pippi Langstrømpes beste venner og også grannane hennar. Tommy er eldst av dei to. Han og systera er lydige og veloppdregne, og utgjer ein kontrast til Pippi.

Astrid Lindgren-figurar
Pippi Langstrømpe
Nesttun

Nesttun er ein tettstad i Fana bydel i Bergen kommune. Nesttun var administrasjonssentrum i tidlegare Fana kommune, som gjekk inn i Bergen kommune 1. januar 1972.

Nesttun tyder det nedste tunet. Høgare oppe ligg Midtun (tunet i midten), og øvst Øvsttun (som er det øvste tunet).

På Nesttun ligg mellom anna Nesttunsenteret, Nesttuntorget, Fana Sparebank, kommunehuset til tidlegare Fana kommune, dei verneverdige husa i Hardangervegen 1 og 3 og Birkeland kyrkje.

Den tidlegare jarnbanestasjonen på Nesttun, Nesttun stasjon, var ein av stasjonane på jarnbanen Vossabanen (som i 1909 vart ei strekning på Bergensbanen) fram til Ulrikstunnelen vart opna i 1964, og strekninga Arna-Nesttun-Bergen stasjon vart lagt ned. I si tid var Nesttun stasjon dessutan den eine av endestasjonane på den smalspora Nesttun-Osbanen. 22. juni 2010 vart Nesttun terminal ein førebels endehaldeplass for linje 1 på Bybanen sørover frå Bergen sentrum, og 21. juli 2013 opna Nesttun sentrum haldeplass utanfor Nesttunsenteret i traséen gjennom Østre Nesttunvegen. Der Østre Nesttunvegen tar slutt, går Bybanen inn i Nesttunhaugtunnelen vidare mot Skjold.

Bussterminalar og bybanestasjoner
 Nesttun terminal
 Nesttun sentrum haldeplass 

Gardar i Fana
Stader i Fana
Årstad

Årstad er ein bydel i Bergen. Bydelen ligg sør for sentrum, og det budde om lag 36 350 menneske der i 2009 . Bydelen med namnet Årstad har ikkje same grenser som det gamle Årstad prestegjeld, og t.d. er garden Årstad ikkje med i Årstad bydel.

Namnet «Årstad» kjem av «Alrekstad», som var namnet på kongsgarden som låg i området. Alrekstad har ei soge som er eldre enn Bergen by, med spor attende til ein Kong Alfred som skal ha budd der på 400-talet. Alrekstad vert nemnd fleire gonger i kongesogene.

Årstad sokn vart skilt ut frå Fana prestegjeld i 1752 og vart lagt til hospitalskyrkja St. Jørgen i Bergen. I 1886 vart Årstad skilt ut frå St. Jørgen som eige prestegjeld. Seinare er fleire delar av Årstad frådelt som eigne prestegjeld: St. Markus i 1928, Fridalen og Solheim i 1957. 

Det kom sterk industrivekst i Årstad i andre halvdel av 1800-talet. Bergen Mekaniske Verksteder og Wingaards Jernstøberi etablerte seg i Solheimsviken i 1850, og folketalet auka då raskt. I 1801 hadde Årstad sokn 290 innbyggarar, i 1900 budde det 4782 menneske i Årstad, og då kommunen vart innlemma i Bergen i 1915 var folketalet 10 774.

Årstad var eigen kommune fram til 1915, då han vart ein del av Bergen kommune.

Kjelde 

 Denne artikkelen byggjer på «Årstad» frå .

Fotnote 

Bydelar i Bergen
 
Tidlegare kommunar i Hordaland
Åsane

Åsane er ein bydel i Bergen, nord for Bergen sentrum. Han var eigen kommune frå 1903 til 1972. I 1903 vart han skilt ut frå Hamre kommune. 1. januar 1972 vart Åsane ein del av Bergen kommune. Den gamle kommunen hadde då 19 205 innbyggjarar. I dag er Åsane ein av dei største bydelane i Noreg. Av dei 239 950 innbyggjarane i Bergen bur 38 332 i Åsane (1. april 2005).

Bydelen er forbunde med Bergen sentrum ved hjelp av E16 som fortset til Arna, og til kommunane som ligg i nord ved E39.

Folketalsutvikling 
Folketalsutvikling for tidlegare Åsane kommune frå 1920 til 1972:

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Åsane» frå , og «Åsane» frå  den 16. februar 2005.

Fotnotar 

 
Tidlegare kommunar i Hordaland
Bydelar i Bergen
Norske kommunar skipa i 1904
Norske kommunar nedlagde i 1964
Brødrene Løvehjerte

Brødrene Løvehjerte (svensk Bröderna Lejonhjärta) er ein barneroman av Astrid Lindgren. Boka kom ut i 1973 og var illustrert av Ilon Wikland. Den norske utgåva kom på Damm Forlag i 1974 og var omsett av Jo Tenfjord.

Handling
Brørne Løvehjarte heitte eigentleg berre Lejon (Løve) til etternamn og Jonatan og Karl til førenamn, men me kjenner dei som Løvehjerte, namnet dei fekk etter døden, då dei kom til Nangijala. Karl vert kalla Kavringen fordi storebror hans, Jonatan, likar kavringar.

I Nangijala opplever brørne eit eventyr fullt av syskenkjærleik, mot og svik. Dei er saman med i kampen mot den vonde Tengils undertrykking og den dødelege elden frå den skremmande draken Katla.
I Kirsebærdalen finn Kavringen den farsfiguren han har sakna, i Mattias, som er som ein farfar for han, noko dei også fortel Tengils soldatar at han er.

Boka vart filmatisert i 1977, regissert av Olle Hellbom. Nokre av opptaka til filmen blei gjort på Island, mellom anna på Þingvellir og i Dimmuborgir.

Astrid Lindgren-figurar
Verk av Astrid Lindgren
Svenske filmar
Filmar frå 1977
Bøker frå 1973
Svensk barnelitteratur
Oppdikta sysken
John Scott Haldane

John Scott Haldane () var ein skotsk lækjar og vitskapsmann som var ein autoritet på lungesjukdomar hjå industriarbeidarar.

Mykje av det vitskapen i dag veit om kor mykje menneskekroppen toler av ekstreme påkjenningar, kan vi takka den ekstremt eksentriske John Scott Haldane og sonen hans, biologen J. B. S. Haldane, for.

John Scott Haldane var førelesar ved universitetet i Oxford, der han forska på effekten av trykkendringar på det respiratoriske systemet hjå mennesket. Han var den første til å rekna ut reglane for trygg oppstiging for dykkarar. Han studerte òg høgdesjuke hjå fjellklatrarar og heteslag i ørkenstrok.

Haldane hadde ei spesiell interesse for effekten giftige gassar kan ha på menneske. For å finna ut nøyaktig korleis karbonmonoksid kunne ta livet av gruvearbeidarar, forgifta han seg sjølv systematisk, tok jamlege blodprøver, og noterte nøye korleis han opplevde det. Først då han nesten ikkje hadde nokon muskelkontroll att og hadde eit nær dødeleg blodmetningsnivå, avbraut han eksperimentet.

Sonen hadde dei same interessene, og dei eksperimenterte ofte på kvarandre og målte kor lang tid det tok før dei svima av av ulike gassar.

Britiske medisinarar
Medisinske forskarar
Skotske lækjarar
Edvard Munch

Edvard Munch () var ein norsk kunstmålar, grafikar og ein av dei tidlege representantane for ekspresjonismen. Den intense og stemningsfulle måten han skildra psykisk liding på hadde mykje innverknad på utviklinga av tysk ekspresjonisme tidleg på 1900-talet.

Edvard Munch er den einaste norske kunstmålaren som er kjend og verdsett verda over. Det internasjonalt mest kjende måleriet hans er truleg Skrik. Verk av Munch er å sjå i mange internasjonale kunstgalleri. I Oslo er sentrale verk å sjå på det kommunale Munch-museet, på det statlege Nasjonalmuseet og som veggmåleri i aulaen i Domus Media (tilhøyrande Universitetet i Oslo) på Karl Johans gate. I Bergen er verk som vert rekna blant dei beste som Munch har skapt, å sjå i Bergen kunstmuseum.

Liv 
Munch vart fødd på Løten i Hedmark fylke, men voks opp i Kristiania. 

På 70-årsdagen sin i 1933 vart Munch tildelt storkrossen av St. Olavs Orden.

Testamentarisk gåve
Edvard Munch testamenterte til Oslo kommune ei gåve som femna om lag 1 100 måleri, 15 500 grafiske blad med 700 ulike motiv, 4 700 teikningar og seks skulpturar. I tillegg kom nesten 500 trykkplater, 2 240 bøker, notatbøker, dokument, fotografi, verktøy, rekvisita og møblar. Denne gåva danna hovudstamma i den samlinga av Munchs verk som Munch-museet i Oslo rår over.

Måleri

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Internettsida for Munch-museet i Oslo 
 Oversyn over galleri og musé med Munch-bilete
 Munch på Nasjonalmuseet

 
Norske målarar
Norske grafikarar
Kunstnarar frå Oslo
Folk frå Løten
St. Olavs Orden
Gravlagde på Vår Frelsers gravlund
Ekspresjonisme
Nangijala

Nangijala er eit eventyrland som ein kjem til når ein døyr i  Astrid Lindgrens bok om Løvehjerte-brørne. Der er det som i mellomalderen, og det er tre område der: Tornrosedalen, Kirsebærdalen og Karmanjaka.

Kirsebærdalen er staden der brørne Løvehjerte bur, ein stad som på alle vis liknar eit paradis. Tornrosedalen er ein liknande dal, men der er alle slavar av diktatoren Tengil, som også herskar over Karmanjaka. Karmanjaka er ein mørk og vond stad, ikkje heilt ulik Tolkiens Mordor. Ein kjend figur som bur i Karmanjaka, er draken Katla.

Døyr ein i Nangijala, kjem ein til Nangilima.

oppdikta stader
Astrid Lindgren

sv:Bröderna Lejonhjärta#Nangijala
Tengil

Tengil er storskurken i Astrid Lindgrens bok Brødrene Løvehjerte. Tengil rir alltid rundt på ein svart hest, har alltid på seg ein svart hjelm med ein enorm raud hjelmbusk, ser alltid ekstremt sur ut og nektar å tale til underståande, så han kviskrar det han vil seie til sin næraste mann, som vidarebefordrar bodskapen. Tengil er leiar over Karmanjaka, der han bur, men han har også lagt under seg Tornrosedalen. Han kontrollerer også draken Katla. Orvar frå Tornrosedalen og Sofia frå Kirsebærdalen leiar eit opprør mot han, men det dei ikkje veit er at det i deira næraste krins er ein som står på Tengils side. 

I filmen om Løvehjerte-brørne vert Tengil spelt av Georg Åhlin.

Astrid Lindgren-figurar

sv:Bröderna Lejonhjärta#Tengil
Fabeldyret Katla

Katla er ein skremmande, eldsprutande drake i Astrid Lindgrens Brødrene Løvehjerte som blei brukt av den vonde Tengil til å skremma og undertrykka. Draken var så forferdeleg at dei som budde i Klungerdalen og Kirsebærdalen ikkje ein gong våga fortelje om han. 

Katla lyder berre éin lur som Tengil eig. Elden hennar drep eller lammar dei han treffer.

Katla
Katla

sv:Bröderna Lejonhjärta#Katla