alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Borg

Ei borg er ei festning som skal verna dei innanfor mot ytre fiendar. Borger finst i enkle utgåver, som bygdeborger frå folkevandringstida, og i meir krevjande utformingar, som forsterka slott med tårn og ringmur. Ordet borg kan ganske enkelt tyda 'vern'.

Borg som namn 
«Borg» er utbreidd som stadnamn og slektsnamn i seg sjølv, og er mellom anna namnet på eit norsk bispedøme på Austlandet. I 2011 var det 724 nordmenn som hadde Borg som etternamn.

Ordet er òg eit namneledd i nordiske personnamn og stadnamn. Det har namnevariantar som Bjørg og Borge, og finst i andre språk som Burg, burgh og borough.

Kjende namneberarar 
 Björn Borg, svensk tennisspelar
 Oscar Borg, norsk komponist

Som ledd i andre namn 
«Borg» er namneledd i førenamn som:

I stadnamn finst det i:

  Borgholm
  Borgund i Sogn
  Borgund i Møre og Romsdal
  Borgå
  Göteborg
  Silkeborg
  Sønderborg
  Viborg
  Ålborg

Bakgrunnsstoff

Kjelder 

 
 :en:Borg (disambiguation)

Militære installasjonar
Svenske slektsnamn
Norske slektsnamn
Eystein Eggen

Eystein Eggen () var ein norsk forfattar fødd i Oslo.

Bakgrunn 
Eggen var frå ei skrivande ætt, tidlegare kjend under namnet Skogstad, etter garden med same namnet i Kvikne i Hedemark. Han hadde fleire andre norske forfattarar i næraste familie. Forfattaren og lokalhistorikaren Eystein Eggen (1886 -1973) var farfaren, og lyrikaren Arnljot Eggen var onkelen. Grunnlaget hans var likevel morsætta frå Hov i Ålen, ei gammal bondeslekt som er mykje omskriven av mellom anna Johan Falkberget. Til denne ætta høyrer folket frå Storlia same bygd, som og har fostra mange forfattarar: bygdemålsdiktaren og politimeisteren Mons Lie, Jonas Lie den eldre, «heimens diktar», Erik Lie, stiftar av Den norske Forfatterforening, Bernt Lie, truleg vår fremste gutebokforfattar, og Jonas Lie den yngre, som under pseudonymet Max Mauser skreiv kriminalromanar og var NS-politiminister under krigen.

Forfattarskap 
Eggen publiserte i 1969 Knut Hamsuns vei til fascismen i Edda, Norsk tidsskrift for litterturvitenskap, tett følgd av ein sosiologisk studie av Olav Aukrust. Sidan var han aktiv i samfunnsdebatten, med mange artiklar om litterære, historiske og politiske emne. Nest etter ætta var røynslene frå Norges landbrukshøgskole, Norges bygdeungdomslag og Noregs mållag hovudgrunnlaget for at han i 1993 kunne gje ut Gutten fra Gimle, ei skildring av si eiga oppvekst som NS-barn. Agnar Mykle - en dikterskjebne frå 1994 bygde på personleg kjennskap til Mykle. 

Som romanforfattar debuterte Eggen med Generalen 1996. Boka tok utgangspunkt i Carl Gustav Fleischer sin lagnad under andre verdskrigen. Deretter kom mellomaldarromanane Hov i 1997 og To konger i 1999. 

Eggen blei statsstipendiat frå 2003. To år før hadde Arbeidarpartiet frå talarstolen i Stortinget hevda at Eggen var «et symbol på en hel generasjon». Han hadde fronta fram beklaginga av «skyggen» som skuldlaust var blitt kasta over livet til NS-barna. Framstegspartiet reiste samstundes spørsmålet om Eggen var «diskriminert grunnet hans foreldres NS-bakgrunn, viss det skulle være tilfelle er det meget bekynringsfullt og alvorlig.» Regjeringa grunnga utnemninga med at «Eystein Eggen har gjennom verksemda si gjort mykje for å kasta lys over den vanskelege stillinga for NS-barna i det norske samfunnet.»

Norske romanforfattarar
Norske sakprosaforfattarar
Forfattarar frå Oslo
Statsstipendiatar
Mikrokreditt

Mikrokreditt er ei nemning brukt om små lån til menneske som ikkje blir rekna som kredittverdige av vanlege bankar. Kreditten blir gjeven som ei form for hjelp til sjølvutvikling, der fattige menneske får kapital slik at dei kan starta si eiga verksemd og koma seg ut av fattigdomen. Ordninga er ei aukande form for utviklingshjelp som kan vera svært vellukka.

2005 var utnemnd til år for mikrokreditt av SN.

Historie 
Det var i 1970-åra at ein medvite tok til å bruka mikrokreditt som ei form for utviklingshjelp. Studentorganisasjonen Accion International var truleg den første som gjekk over til dette, i 1973, då dei som eit forsøk gav fattige menneske i Recife i Brasil lån som kunne gjera dei sjølvberga, i staden for å vera underlagde lånehaiar. I løpet av fire år gav Accion 885 lån som hjelpte til med å skapa eller rygga 1 286 arbeidsplassar. 90 % av dei utlånte midla blei betalte tilbake. Forsøket viste at dette hadde mykje større positive effektar enn å bygga infrastruktur for innbyggjarane.

På om lag same tid, truleg sjølvstendig frå forsøket til Accion, starta den bangladeshiske USA-utdanna økonomen Muhammad Yunus eit liknande prosjekt i heimlandet sitt. Under hungersnauda i Bangladesh i 1974 fann han ut at svært små lån kunne ha stor effekt på livet til fattige, medan bankar ikkje var interesserte i å gje slike lån til folk dei meinte var kredittrisikable. Yunus gav derfor eit lån på 27 dollar frå si eiga lomme til 42 kvinner som laga bambusmøbel. Kvinnene hadde tidlegare teke opp lån med svært høg rente for å få råd til å kjøpa trevyrke. No kunne dei sjølv, i staden for lånehaiane, nyta godt av fortenesta.

I 1976 grunnla Yunus Grameenbanken som skulle gje lån til fattige bangladesharar. For å sikra tilbakebetaling gav banken lån til grupper der medlemmene stilte garanti for kvarandre og samarbeida om økonomisk vekst. Grameenmodellen blei ein stor suksess, og er blitt kopiert av mange andre mikrokredittlag. Mellom anna viste erfaring at kvinner var mykje betre til å betala tilbake låna, og til å bruka det dei tente på familiane sine. Både Grameenbanken og mange andre mikrokredittprosjekt gjev derfor hovudsakleg lån til kvinner.

Noreg 
Noreg var eit av dei i-landa som var først ute med mikrokreditt. Det starta som eit prøveprosjekt i Lofoten i 1992. Jorunn Strømsvåg tok initiativet etter inspirasjon frå Grammen Bank. Den gongen var det eit kvinneprosjekt og fekk namnet Kvinnebank i Lofoten. Ordninga har ført til 80 bedriftsetableringar i løpet av 13 år. Ordninga har spredd seg til resten av landet og får offentleg støtte gjennom Innovasjon Noreg. Mikrokreditt må ikkje forvekslast med mikrolån, som er tradisjonelle lån utan sikkerheit. Mikrokreditt blir kjenneteikna ved at det har til hensikt å hjelpa låntakar etablera seg økonomisk (til dømes finansiering til oppstarten av ei bedrift). Eit mikrolån er derimot eit ordinært forbrukslån, med høge renter og kort nedbetalingstid.

Kolibri kapital er ein norsk mikrokredittinstitusjon.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Microcredit» frå ,  den 15. desember 2005.

Bakgrunnsstoff 
 Kolibri Kapital

Utviklingshjelp
Mikrofinans
Kreditt
Økonomi
Korrupsjon

Korrupsjon eller smørjing er det å gje eller ta imot muter for tenester. Ein kan finna korrupsjon på alle nivå i eit samfunn, frå mindre muter til politi, helsepersonell eller utdanningsvesen til personar med høge stillingar i politikk, verksemder eller andre organisasjonar. 

Både å gje og å ta imot muter er forbode i dei fleste land, men er likevel utbreidd mange stader. I Noreg er korrupsjon lovregulert gjennom Straffeloven.

Sjå òg 
 Transparency International

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

Økonomi
Brotsverk
Ođđasat

Ođđasat er eit nyheitsprogram på samisk som vert sendt i NRK, SVT og YLE fem dagar i veka, ti månader i året. Fjernsynsprogrammet Ođđasat vert sendt frå NRK Sápmi sitt studio i Karasjok. Programmet varer 12 minutt og inneheld nyhendeinnslag og ei vermelding. Programmet er teksta på bokmål av NRK, på svensk av SVT og på finsk av YLE. Intervju på andre språk enn nordsamisk er dubba til nordsamisk, og dubbinga er teksta.

Bakgrunnsstoff 
 Ođđasat i NRK
 Ođđasat i SVT
 Ođđasat i YLE

Samisk kultur
Samiske TV-program
Norske fjernsynsprogram
Mexico by

Mexico by er hovudstaden og den største byen i Mexico. Tidlegare heitte byen Tenochtitlan. Byen ligg sentralt i Mexico, på eit platå som ligg 2 200 meter over havet. Byen er omgjeven av fleire vulkanar som rager opp til 5 500 meter over havet.

Eit kallenamn på Mexico by er la Ciudad de los Palacios, 'palassbyen'.

Sjølve sentrum av byen høyrer til administrativt Det føderale distriktet i Mexico (Distrito Federal, D.F). Forstadene til byen ligg i ti kommunar i den omliggande staten Estado de México. Det bur om lag 8,5 millionar menneske i Distrito Federal, men med forstader er innbyggjartalet nesten 18 millionar.

Historie 
Mexico by vart grunnlagt av den spanske conquistadoren Hernán Cortés i 1521. Byen vart lagt på ruinane til aztekar-byen Tenochtitlan, som Cortés nett hadde øydelagt.

Byen fungerte som hovudsete for visekongedømet Mexico frå 1525 til 1810, då området var ein spansk koloni. Etter Mexico sitt sjølvstende har Mexico by fungert som hovudstad i landet Mexico.

På 1900-talet har byen hatt ein eksplosiv vekst i innbyggjartalet. I 1950 hadde Mexico by 3 millionar innbyggjarar. I 2000 hadde byen 18 millionar innbyggjarar, og veksten i innbyggjartalet har no flata ut.

Mexico by var vertsby for dei 19. olympiske sommerleikane i oktober 1968.

Stadar i Mexico by

Plaza del Zócalo, eller berre Zócalo er ein stor plass ved presidentpalasset.

Byar i Mexico
Hovudstader i Nord-Amerika
Vertsbyar for sommar-OL
Westlife

Westlife er ei populær gutegruppe frå Irland, originalt sett saman av Shane Filan, Nicky Byrne, Bryan McFadden, Mark Feehily og Kian Egan. Bryan McFadden har i seinare tid gått ut or bandet. Dei har gjeve ut albuma Westlife U.S., Westlife U.K., «Coast To Coast», «World of Our Own», «Unbreakable: TheGreatest Hits, Vol 1», «Turnaround», «Allow Us To Be Frank», «Face To Face», «The Love Album» og fleire singlar.

Gruppa blei grunnlagd i juli 1998 i Sligo i Irland og laga songen «Together Girl Forever». Produsenten Louis Walsh fekk augene opp for gruppa, og gjekk saman med Boyzone-songaren Ronan Keating om å leia henne. Gruppa var først kalla Westside, men då det allereie var ei anna gruppe som heitte dette, blei namnet endra til Westlife. Den første singelen dei slapp, 
«Swear It Again» i april 1999, gjekk rett til topps på listene i Irland og Storbritannia.

Irske musikkgrupper
Irske gutegrupper
Musikkgrupper skipa i 1998
Brit Award-vinnarar
Musikkgrupper oppløyste i 2012
Holbergprisen

Holbergprisen er ei utmerking som blir delt ut av Universitetet i Bergen for særs viktig  forsking i humaniora, samfunnsvitskap, juss eller teologi.  Med prisen vil dei auke den sosiale forståinga for kor viktige ånds- og sosialvitskapane er.  Prisen er kalla etter den norsk-danske forfattaren Ludvig Holberg, og er i dag på 6 millionar kroner.

Prisvinnarar
 2004: Julia Kristeva, Bulgaria/Frankrike
 2005: Jürgen Habermas, Tyskland
 2006: Shmuel N. Eisenstadt, Israel
 2007: Ronald Dworkin, USA/Storbritannia
 2008: Fredric R. Jameson, USA
 2009: Ian Hacking, Canada
 2010: Natalie Zemon Davis, USA
 2011: Jürgen Kocka, Tyskland
 2012: Manuel Castells, Spania
 2013: Bruno Latour, Frankrike
 2014: Michael Cook, Storbritannia
 2015: Marina Warner, Storbritannia
 2016: Stephen Greenblatt, USA
 2017: Onora O'Neill, Storbritannia
2018: Cass Sunstein, USA
2019: Paul Gilroy, Storbritannia 
2020: Griselda Pollock, Storbritannia

Kjelder

Bakgrunnsstoff
https://holbergprisen.no/

Norske prisar
Akademiske prisar
Ludvig Holberg
Prisar og utmerkingar skipa i 2003
2003 i Noreg
Ovenpaa diskotek

Ovenpaa diskotek er ein utestad i Bergen. Han har ei aldersgrense på 18 år.

Utestader i Bergen
Nyanse

Nyanse er eit lite skilje som kan vera vanskeleg å oppfatta. Omgrepet blir særleg brukt om ord (semantikk) og fargar (estetikk).

Estetikk
Semantikk

en:Nuance
eo:Nuanco
fr:Nuance
Vederbuk

Vederbuk, også kjend som id og hirsling, er ein vandrefisk i karpefamilien som lever i brakkvatn, rennande vatn og i nokre innsjøar. Ein gul variant av fisken blir kallar gullvederbuk og blir brukt som prydfisk i dammar.

Han blei tidlegare nytta som matfisk, men blir i dag hovudsakleg rekna som ein god sportsfisk.

Skildring 
Vederbuken har ein grågrøn rygg medan undersida er kvit eller gulaktig. Fisken kan bli opptil 1 m og vega 8 kg, men er mindre i Noreg. 

Han er ein rovfisk som kan leva på insekt, sniglar, krepsdyr og muslingar. Ettersom dei blir eldre kan dei òg ta småfisk.

Fiskane blir kjønnsmogne 5–6 år gammal for hannar og eit par år etter for hoer. Dei gyt om våren i elvar, der egga klistrar seg til grus eller plantar. Egga klekker etter 10–20 dagar.

Utbreiing 
I Noreg finn ein særleg vederbuk søraust i landet. Fisken finst naturleg nord i Europa og austover til Sibir, men finst i dag òg vilt i USA etter at fiskar rømde til Potomacelva frå ein statleg dam under ei oversvømming i 1889. Det er òg mistanke om at han er sett ut ulovleg i fleire vatn på New Zealand.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Id (fisk)» frå , og «Ide» frå  den 16. desember 2005.  
 http://home.online.no/~lraakil/Ferskvannsfisk/Vederbuksiden.htm 
Referansar

Bakgrunnsstoff 

 Skildring på miljolare.no

Karpefisk
Ferskvassfisk
Gjeting

Gjeting er ei nemning på det å passa på husdyr medan dei er på beite. 
Gjeting vert utført av ein gjetar eller ein gjetargut eller ei gjetarjente. Ein person som driv med gjeting kan ha ein gjetarhund til å hjelpa seg. Gjetaren har i oppgåve å halda dyr samla og vakta dei mot rovdyr.

 

en:Herding
fr:Berger
Frekvens

Frekvens er eit mål på kor mange gongar per tidseining ei periodisk hending vert gjenteken. Som oftast meiner ein temporal frekvens, men ikkje alltid. Det kan til dømes vera talet på regndropar per sekund, talet på bilar per time, talet på periodar i ei bølgje per sekund, og så vidare. Ei slik bølgje kan like gjerne vera ei firkantbølgje, trekantbølgje og så vidare, som ei sinusbølgje, som illustrert i Fig. 1. Eit typisk døme på ei (tilnærma) firkantkurve er klokkesignalet i ein mikroprosessor. Frekvens spelar ein sentral rolle innan fysikk, signalhandsaming, telekommunikasjon, akustikk, elektronikk og så bortetter.

Temporal frekvens 

Temporal frekvens er talet på periodar per tidseining sekund. Dette gjeld uavhengig av kurveforma, som illustrert i Fig. 1. Samanhengen mellom frekvens og periodetid er: 

der T er perioden, målt i sekund. Frekvens har einga  (invers av sekund), som har fått nemninga Hertz, forkorta til Hz, og periodelengda T har eining sekund. 

Frekvensen kan òg gjevast som vinkelfrekvens, i rad/s: 

.

Spatial frekvens 

Spatial frekvens syner til talet på periodar i ei flate, eller i rommet. For todimensjonale rom, som bilete, får ein då dei to spatiale frekvensane

og

,

det  og  er dei spatiale periodane langs x- respektivt y-aksen. Eininga for spatial frekvens er  (inverse av meter). Fig. 3 syner eit døme på eit bilete som er periodisk både i x- og y-retning. Tredimensjonale objekt kan vera periodiske langs tre aksar, som illustrert i Fig. 4. Ein får då tre spatiale frekvensar, som kan vera like eller ulike.

Sjå òg 
 Spektralanalyse
 Frekvens i statistikk

Grunnleggjande fysikk
Signalhandsaming
Elektronikk
Akustikk
Fysiske storleikar
Telekommunikasjon
Bølgjemekanikk
Grunnleggjande fysikk
Signalhandsaming
Akustikk
Fysiske storleikar
Telekommunikasjon
Bølgjemekanikk
Frekvens i statistikk

Frekvens i statistikken er antal gonger ein observasjon førekjem i ei måling. Dersom ein for eksempel har spurt ungar om kva som er yndlingsfargen deira og 14 har svara raud, har «yndlingfarge raud» frekvensen 14 i denne målinga. Frekvens kan i tillegg til slike diskrete variablar òg brukast om kontinuerlege, for eksempel antalet personar som har høgde mellom 175 og 180 cm i ei måling.

Frekvens blir ofte vist i søylediagram, histogram eller kakediagram.

Statistikk
Leuciscus

Leuciscus er ei fiskeslekt i karpefamilien.

Artar

 Leuciscus aphipsi 
 Leuciscus aradensis
 Leuciscus baicalensis
 Leuciscus bergi
 Leuciscus burdigalensis
 Leuciscus carolitertii
 Leuciscus cephaloides
Årbuk, Leuciscus cephalus 
 Leuciscus chuanchicus
 Leuciscus danilewskii 
Vederbuk, Leuciscus idus 
 Leuciscus illyricus
 Leuciscus keadicus
 Leuciscus kurui
 Leuciscus latus
 Leuciscus lehmanni 
 Leuciscus lepidus
Gullbust, Leuciscus leuciscus
 Leuciscus lucumonis
 Leuciscus merzbacheri
 Leuciscus microlepis
 Leuciscus montenigrinus
 Leuciscus muticellus
 Leuciscus persidis
 Leuciscus pleurobipunctatus
 Leuciscus polylepis
 Leuciscus pyrenaicus
 Leuciscus schmidti
 Leuciscus smyrnaeus
 Leuciscus souffia 
 Leuciscus spurius
 Leuciscus squaliusculus
 Leuciscus svallize
 Leuciscus torgalensis
 Leuciscus turskyi
 Leuciscus ukliva
 Leuciscus ulanus
 Leuciscus waleckii 
 Leuciscus zrmanjae

Bakgrunnsstoff

karpefisk
Odals Værk

Odals Værk er ein jord- og skogbrukseigedom i Sør-Odal kommune i Innlandet. Eigedommen utgjer 900 dekar jord og 35 000 dekar skog. 

Verket blei starta som industriverksemd i 1708 etter at svenske Lars Robsahm på midten av 1690-talet fann jernmalm i grunnen på garden Vallstad, der Odals Værk ligg i dag, og utnytta fossekrafta for å drive jernverk med stangjernshammar. Jernverksdrifta hadde vekslande hell, men fekk ein ny start i 1739 takka vere eit nytt malmfunn ved Spetalen i Vinger, økonomiske oppgangstider og statlege privilegium. Privilegia innebar mellom anna at Odals Værk kunna pålegge bøndene innanfor ein avstand på inntil  fire mil frå verket å bringe trekol mot rimeleg betaling, og at ingen sagbruk i dette området kunne produsera trelast anna enn til eige bruk. 

Jernverksdrifta nådde høgdepunktet under Iver H. Neumann, som eigde bedrifta 1764–1823 (fram til 1774 saman med broren Jacob). Eigedommen voks i og med at Neumann kjøpte opp fleire av nabogardane for å sikra produksjon av mat for tilsette og buande, tømmer/trekol til jernverksdrifta og betre kontroll over vassdraget ned mot Glåma. 

Jernmalm blei henta frå myrer og gruver på eigen eigedom, frå gruver på Ramsøya i Kongsvinger, frå Spetalen i Kongsvinger, frå botnen av Storsjøen og frå gruver i Trauten i Nord-Odal. Jernverksdrifta gjekk dårlegare frå Napoleonskrigane og utover, på grunn av bortfall av statlege privilegium og hardare konkurranse frå svenske og britiske jernverk. Jernverket blei endeleg nedlagt i 1835. 

Elles har verksemda omfatta sagbruk, teglverk, bryggeri og frørenseri, og i alle tilfella nytta ein maskineri drive av fossekraft. Eit moderne sagbruk blei bygd på 1950-talet, og nedlagt i 1984. Etter dette har det ikkje vore noko industriverksemd på Odals Værk. I nokre av husa er det sidan drive kulturverksemd, slik som kunstutstillingar med mellom anna Kåre Tveter og Arne Durban. I 1868 blei Odals Værk kjøpt opp av ei gruppe forretningsmenn frå Elverum, blant dei Helge Berger og Henrik Opsahl. I dag eig etterkomarane deira Odals Værk som eit aksjeselskap.

Odals Værk har i dag sju freda bygningar. Den viktigaste av dei er hovudbygningen oppført av Iver Neumann i 1767. Huset blei teikna av Brede Rantzau og blir rekna som eitt av hovudverka i norsk rokokkoarkitektur frå 1700-talet.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 
 
 
 
 
 Helge R. Opsahl: Odals Værk

Byggverk i Sør-Odal
Rokokkobygningar
Norsk industrihistorie
Freda bygg i Innlandet
Kulturminne i Sør-Odal
Hakkespettene

Hakkespettene, The Junior Woodchucks  er namnet på ei oppdikta speidaraktig rørsle som Ole, Dole og Doffen Duck, nevøane til Donald Duck, er med i.

Hakkespettene dukka første gongen opp i serien «Den store prøven», teikna av Carl Barks 1951.  SIdan har Don Rosa teikna seriar som fortel soga om korleis Hakkespettrøsrsla oppstod.

Hakkespettene arbeider for naturvern og for den personlege utviklinga til medlemmene. Det viktigista hjelpemiddelet deira er Hakkespettboka.

Bakgrunnsstoff
Vidarland om Hakkespettene

Disneyfigurar
Donald Duck

en:Duck universe#The Junior Woodchucks
Smeden og Bageren

Smeden og Bageren er eit dikt av Johan Herman Wessel. Det er ei humoristisk forteljing som kritiserer rettsmakta og mangelen på fornuft i samfunnet. Diktet blei skrive i 1770-åra og trykt for første gong i 1784, i vekebladet til Wessel, Votre Serviteur Otiosis.

Handlinga går føre seg i ein liten by der det bur to bakarar og ein smed. Smeden drep ein annan mann og blir stilt for retten. Fire av borgarane i byen seier til dommaren at dei berre har ein smed i byen, og derfor må dommaren la smeden gå. Og sidan byen har to bakarar, og den eine er gammal og skrøpeleg, kan heller han sone straffa, og bli hengt, i staden for smeden. 

Slik går det: Bakaren blir dømt til døden uskuldig, mens den skuldige smeden får gå fri. Frå dette diktet kjem uttrykket «å retta bakar for smed», om å straffa feil person for eit brotsverk.

Moralen i forteljinga, hevdar Wessel, er at ein alltid skal vere førebudd på døden. 

Fleire stader i diktet vender forfattaren seg til lesaren for å overbevisa om at han ikkje skriv om seg sjølv.

Bakgrunnsstoff 
 Smeden og Bageren på dansk Wikisource
 Tekst med bilde og diskusjonsspørsmål på skoletorget.no

Kjelder 

Norske dikt
Johan Herman Wessel
Votre Serviteur Otiosis

Votre Serviteur Otiosis var eit vekeblad på vers gjeve ut av Johan Herman Wessel. Tittelen er sett saman av fransk og latin og tyder 'til teneste på fritida'.

Det var mot slutten av livet sitt at Wessel gav ut bladet. Første nummer kom ut våren 1784 og det siste, nummer 54, i juli 1785. Bladet hadde rundt åtte sider og kom ut kvar tysdag. 

Wessel fylte bladet med komiske dikt og forteljingar. Smeden og Bageren stod på trykk for første gong i dette bladet.

Kjelder 
 Forfatterportrett ved Arkiv for Dansk Litteratur 
 Bjørn Ringstrøms Antikvariat

Tidlegare norske tidsskrift
Tidlegare danske tidsskrift
Johan Herman Wessel
Skipingar i 1784
Nedleggingar i 1785
Auld Lang Syne

«Auld Lang Syne» (engelsk «Times gone by») er ein av dei best kjende songane i engelsktalande land. Melodien er ein skotsk ballade og teksten er dikta av Robert Burns i 1788. Burns tok utgangspunkt i omkvedet frå ein skotsk folkesong, vølte på omkvedet og la til tre mellomvers. 

Det er i engelsksspråklege land ein fast skikk å synge denne songen kvar nyttårsaftan ved inngangen til det nye året. Skikken er særleg utbreidd i Skottland, der songen ofte vert bruka som avskils- eller oppbrotssong. «Auld lang syne» vert då òg rekna som Skottland sin nasjonalsalme.

Skotsk tekst 

Should auld acquaintance be forgot, and never brought to mind?
Should auld acquaintance be forgot, and days of auld lang syne?
And days of auld lang syne, my dear, and days of auld lang syne.
Should auld acquaintance be forgot, and days of auld lang syne?

We twa hae run aboot the braes, and pu'd the gowans fine.
We've wandered mony a weary foot, sin' auld lang syne.
Sin' auld lang syne, my dear, sin' auld lang syne,
We've wandered mony a weary foot, sin' auld lang syne.

We twa hae paidl'd i' the burn, frae morning sun till dine,
But seas between us braid hae roared, sin' auld lang syne.
Sin' auld lang syne, my dear, sin' auld lang syne.
But seas between us braid hae roared, sin' auld lang syne.

And ther's a hand, my trusty fiere, and gie's a hand o' thine!
We'll tak' a cup o' kindness yet, for auld lang syne.
For auld lang syne, my dear, for auld lang syne,
We'll tak' a cup o' kindness yet, for auld lang syne.

Nynorsk tekst 
Den fyrste til å setje «Auld Lang Syne» om til nynorsk, var Olav Nygard som laga «Gamal tid» i 1923. Gjendiktinga byrjar slik: 

Skal gamal kjennskap vere gløymd
og aldri vakne i?
Skal gamal kjennskap vere gløymd
og gamal tid?

Hartvig Kiran laga så den gjendiktinga som er mest brukt. Kiran brukte songen som innleiing til den faste programposten sin Ønskediktet i NRK Radio. I tillegg vart songen nytta som opningssong til det populære fjernsynsprogrammet Syng med oss. 

Skal gamalt venskap kverva bort
Og ikkje setja far
Skal gamalt venskap kverva bort
Og det som ein gong var

Ei tredje gjendikting kom frå Johannes Gjerdåker i «Skal gamal kjennskap vera gløymd». Gjendiktinga vart prenta i 1996 i hans fyrste bok med gjendiktingar av Robert Burns: 

Skal gamal kjennskap vera gløymd
og aldri meir få svar?
Skal gamal kjennskap vera gløymd
og alt som ein gong var?

Bakgrunnsstoff 

 Melodien:  
 Ulike tekstar og melodiar til songen på Digital Tradition 
 Auld Lang Syne association with Guy Lombardo and New Year celebrations 
 Burns, Robert. 1996. Dikt og songar i utval. Utval og gjendikting ved Johannes Gjerdåker. (Med eit lengre føreord av Johannes Gjerdåker.) Oslo: Det Norske Samlaget.Gjerdåkers omdikting er henta herifrå. 
 Olav Nygard si omsetjing er henta frå Aasentunet sine vevsider: 

Skotske folkesongar
Robert Burns
Kultur i 1788
Nyttårssongar
Hogmanay
The Beach Boys-songar
Mariah Carey-songar
Rod Stewart-songar
Slade-songar