alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Storkreps

Storkreps (Malacostraca) er ein klasse krepsdyr som omfattar over 22 000 artar, mellom dei krabbar, hummer, kreps, reker og kril. Det er den best kjende gruppa krepsdyr, og finst i alle hav og i somme terrestriske og ferskvasshabitat.

Kjenneteikn 

Kjenneteikna til storkrepsen omfattar:

 Hovud med seks segment, med eit par antennuler, eit par antenner, fasettaugo og munndelar
 Vanlegvis åtte par bein på thorax (mellomkroppen); det første eller dei første er ofte omdanna til maxillipedar, som vert nytta til å ta til seg føde. Ofte er det første paret bein bak maxillipedane omdanna til klør.
 Åtte segmentar på thorax. Cephalothorax, som består av hovudet og thorax, er dekt av ryggskjoldet (carapax).
 Bakkroppen, abdomen, består av seks segment og vert ofte nytta til å symje med.
 Fasettaugo, stundom på stilkar
 To kammer i magen
 Sentralisert nervesystem

Systematikk 
Denne klassifiseringa følgjer Martin & Davis  sin klassifisering av krepsdyra. Utdøydde grupper er merkte med †.

Klasse Malacostraca Latreille, 1802 
 Underklasse Phyllocarida Packard, 1879 
 †Orden Archaeostraca
 †Orden Hoplostraca
 †Orden Canadaspidida
 Orden Leptostraca Claus, 1880 
 Underklasse Hoplocarida Calman, 1904 
 Orden Stomatopoda Latreille, 1817 (sjøknelarar)
 Underklasse Eumalacostraca Grobben, 1892 
 Overorden Syncarida Packard, 1885 
 †Orden Palaeocaridacea
 Orden Bathynellacea Chappuis, 1915 
 Orden Anaspidacea Calman, 1904
 Overorden Peracarida Calman, 1904
 Orden Spelaeogriphacea Gordon, 1957 
 Orden Thermosbaenacea Monod, 1927 
 Orden Lophogastrida Sars, 1870 
 Orden Mysida Haworth, 1825 
 Orden Mictacea Bowman, Garner, Hessler, Iliffe & Sanders, 1985 
 Orden Amphipoda Latreille, 1816 (tanglopper)
 Orden Isopoda Latreille, 1817 (skrukketroll, tanglus)
 Orden Tanaidacea Dana, 1849 
 Orden Cumacea Krøyer, 1846 
 Overorden Eucarida Calman, 1904
 Orden Euphausiacea Dana, 1852 (kril)
 Orden Amphionidacea Williamson, 1973 
 Orden Decapoda Latreille, 1802 (krabbar, hummer, reker)

Bakgrunnsstoff

Krepsdyr
Langhalekreps

Langhalekreps (Astacidea) er ein infraorden krepsdyr som omfattar m.a. hummar, sjøkreps og ferskvasskreps. 

Ordet «kreps» vert òg nytta om mange andre grupper krepsdyr, m.a. eremittkreps.

Overfamiliar og familiar 
Utdøydde variantar er ikkje tekne med på lista.

 Astacoidea
 Astacidae
 Cambaridae
 Parastacoidea
 Parastacidae
 Nephropoidea
 Nephropidae
 Thaumastochelidae
 Enoplometopoidea
 Enoplometopidae
 Glypheoidea
 Glypheidae

Krepsdyr
Pierre André Latreille

Pierre André Latreille () var ein fransk entomolog. Han beskreiv ei rekkje ulike grupper, både av insekt, krepsdyr og edderkoppdyr, for første gong, og mykje av dette arbeidet er gyldig den dag i dag.

Liv 
Latreille vart fødd i fattige tilhøve og vart tidleg foreldrelaus. I 1778 tok han til å studera teologi i Paris, og i 1786 vart han prestevigd. Han reiste så attende til heimstaden Brive-la-Gaillarde for å praktisera der, og brukte all fritida si på å studera insekt. I 1788 flytta han derimot til Paris og vart aktiv i vitskapsmiljøet der, og med Mémoire sur les mutilles découvertes en France, ein tekst om kvefsefamilien Mutillidae, fekk han innpass i det franske Selskapet for Naturhistorie.

I revolusjonsåra forlet han byen, og seinare vart han sett fange i Bordeaux. I 1796 publiserte han Précis des caractères génériques des insectes, disposés dans un ordre naturel i Brive.

I 1798 fekk han oppgåva å organisera dei entomologiske samlingane ved Muséum National d'Histoire Naturelle i Paris; i 1814 vart han medlem av det franske vitskapsakademiet, og i 1821 vart han slått til riddar av æreslegionen. Han var òg professor i zoologi ved veterinærskulen på Alfort nær Paris. Då Jean-Baptiste Lamarck døydde i 1830, vart han vald ut til å overta halvparten av professoratet i virvellause dyr; han fekk hovudansvaret for leddyr, medan Henri Marie Ducrotay de Blainville fekk ansvaret for blautdyr, mark, koralldyr osb.

Ei slekt krabbar, Latreillia er oppkalla etter han.

Verk 
  Précis des caracteres generiques des insectes, disposes dans un ordre naturel. - Paris-Brive, Prevot - F. Boudreaux XII, 3 201 [7] (1796).
 Histoire naturelle générale et particulière des crustacés et insectes (14 vols., 1802-1805), del av C. N. S. Sonninis versjon av Buffon
 Genera crustaceorum et insectorum, secundum ordinem naturalem ut familias disposita (4 band, 1806 i807 1807 1809)
 Considérations sur l'ordre naturel des animaux composant les classes des crustacés, des arachnides, et des insectes (1810)
 Les crustacés, les arachnides, les insectes: 1-653 i Georges Cuviers Le règne animal distribue d'apres son organisation, pour servir de base à l'histoire naturelle des animaux et d'introduction a l'anatomie Paris, Deterville.
 Annales du Mus. [Cit. ex: Kirby W.,  Spence W. 1833. Einleitung in der Entomologie, oder Elemente der Naturgeschichte der Insecten., Bd.4: 481] (1821)
 Med Pierre François Marie Auguste Dejean Histoire naturelle et iconographie des insectes coléoptères d'Europe Paris : Crevot, 1822. digitalisert.
 Familles naturelles du règne animal, exposés succinctement et dans un ordre analytique (1825)
 Cours d'entomologie (som berre kom ut i eitt band, 1831)
 Heile seksjonen Crustacés, Arachnides, Insectes, i Georges Cuviers Règne animal
 Ei rekkje papir i Annales du Museum, Encyclopedie méthodique, Dictionnaire classique d'histoire naturelle og andre stadar.

Franske biologar
Made to Love Magic

Made to Love Magic er eit samlealbum av den britiske musikaren Nick Drake. På albumet er det ein soloakustisk versjon av songen «River Man», som blei spelt inn i 1968. Denne versjonen av songen hadde tidlegare ikkje blitt utgjeven. På albumet var også songen "Tow The Line" som heller ikkje var utgjeven før. Den songen blei spelt inn i i dei siste innspelingane hans i 1974.

Innhald 

 «Rider on the Wheel»
 «Magic»
 «River Man»
 «Joey»
 «Thoughts of Mary Jane»
 «Mayfair»
 «Hanging on a Star»
 «Three Hours»
 «Clothes of Sand»
 «Voices»
 «Time of no Reply»
 «Black Eyed Dog»
 «Tow the Line»

Nick Drake-album
Jean-Baptiste de Lamarck

Jean-Baptiste Pierre Antoine de Monet chevalier de Lamarck () var ein fransk biolog. Han var mellom dei første som hevda artar var foranderlege og at det såleis førekjem evolusjon.

Arbeidet Lamarck gjorde for å fremja tankar om gradvis forandring av artane var særs viktig, så mange meiner det er litt urettvist at han i dag først og fremst vert hugsa for å ha teke feil. Lamarck sine  teoriar om kva som var hovuddrivkraften i evolusjonen (lamarckisme, arv av tileigna eigenskapar) vert i dag sett på som nesten intuitivt feil.

Bakgrunnsstoff 
 Fransk nettstad om Lamarck

Franske biologar
Latinskule

Latinskule er ein type skule som fanst i Europa frå mellomalderen til moderne tid. Skulane blei opphavleg drivne av prestar, og var hovudsakleg ei førebuing for universitetsstudium for gutar frå høgare klassar. Opplæring i latin hadde ein dominerande plass i timeplanen.

Latinskulen i Skandinavia 
Latinskulen vart oppretta som undervisningsstad i mange kjøpstader etter reformasjonen i Danmark-Noreg, den fyrste alt i 1537, som eit framhald av klosterskulane frå mellomalderen. Føremålet med undervisninga var opphavleg å førebu utdanninga av prestar. 

Pensumet i latinskulen vart endra mange gonger fram til skulen vart nedlagd og gymnaset overtok den studieførebuande undervisninga. I Danmark skjedde det i 1903, i Noreg med skulelova av 1869. 

Grundtvig kalla latinskulen for den sorte skole, og han sa at «den forvandlede mig til en kold, lavstammet og selvklog person». Då folkehøgskulen vart grunnlagt, var det dels ein reaksjon på undervisninga i latinskulen. Kielland er òg kjend for sin kritikk av undervisinga i latinskulen i romanen Gift.

Kjelder 

 Folkehøgskulen
 Grundtvig 

Skular
Skulehistorie
Filmen Predator

Sjå òg predasjon

Predator er ein amerikansk film frå 1987.

Filmar frå 1987
Det thrakiske havet

Det thrakiske havet (gresk Θράκικος Πέλαγος, Thrákikos Pélagos) er eit hav som utgjer den nordlegaste delen av Egearhavet. Områda som ligg rundt sjøen er Makedonia i Hellas og Thrakia, i tillegg til den nordvestlege delen av Tyrkia. Heile strekket ligg nord for 40ºN. Frå aust til vest strekkjer havet seg frå Strymónasbukta i aust til dei nordlegaste områda av den greske halvøya. Frå nord til sør strekk havområdet seg frå Dardanellane til grensa mellom periferieiningane Xánthi og Rodópi. 

Av øyar finn ein Thásos og Samothráki i Hellas og Gökçeada (Ímvros på gresk, tidlegare stundom İmroz på tyrkisk) og Bozcaada (Ténedos på gresk) i Tyrkia. Av bukter finn ein Ierissósbukta i sørvest, Strymónasbukta der elva Strymónas (Struma) munnar ut, Kaválabukta og ei i Tyrkia. Av elvar som munnar ut i havet finn ein Néstos (Mesta) og Évros (Maritsa).

Hamnebyar 
 Amfípoli
 Kavála
 Alexandroúpoli
 Thásos
 Samothráki
 Bozcaada i Tyrkia

Kjelde 

Thrakiske
Thrakiske
Thrakiske
Thrakiske
Egearhavet
Smeltevarme

Smeltevarme er den varmen som skal til for å gjere fast stoff flytande ved ein gjeven temperatur, smeltepunktet. Smeltetemperaturen varierer frå stoff til stoff. Varmen tilfører stoffet energi som blir lagra som latent varme. Stoffet gjev frå seg denne latente varmen når det frys. 

Smeltevarmen for is er 334 joule/g, stål 205 joule/g og bly 23 joule/g.

Smeltevarme for å unngå frost 
Effekten med den frigjorte latente varmen kan til dømes nyttast av bønder som vil hindre frostskader på avlingane sine. Mange planter toler temperaturar omkring frysepunktet til vatn (0 °C), og sidan vatn òg gjev frå seg latent varme når det frys, hindrar det temperaturen å søkke noko særleg lågare. Derfor kan ein sprute vatn på avlingane og på den måte halde temperaturen konstant rundt 0 °C og unngå frostskadar som kan oppstå ved lågare temperaturar. Ein må derimot sørgje for å konstant tilføre vatn som frys så lenge temperaturen er under frysepunktet, elles vil temperaturen til isen på avlingane falle. Faren med dette er at tyngda av den akkumelerte isen kan verte så stor at avlingane vert skada på den måten.

Kjelder
 Smeltevarme. (2009, 15. februar). I Store norske leksikon. Henta 2. november 2013 frå http://snl.no/smeltevarme. 

Varme
Termokjemi
Anne Sundbøhaugen

Anne Sundbøhaugen var ein kjend sogeseiar og eventyrforteljar frå Hjartdal i Telemark. 

Anne hadde meste av stoffet sitt etter mora. Kjersti Evindsdotter Haugland frå Flatdal. Rikard Berge roste ho for ein umåteleg tydeleg forteljarstil:

«...de som tok meg mest var den makelause stødleik og klaarleik i segjemaaten av sogune. Ho hadde framifraa minne... Fyridragsmaaten var logn og ikkje sterkt farga, men livande likevel. Ja, stundom kunde han heiltupp verke heller glæleg. Men ein bylgjande rytme i formi verka alltid til at ein var med. De rann for meg som noko merkeleg at same herma var uppatt-teki ordrett likt, stundom brigda ved klimax; de same galdt heile episke ledar. So var stilen so reinska for adjektivisk maaling, so klingande dramatisk i samrøda, so fri for krot og krus. Han var storlina jamvel i skjemteeventyre og rispa...eventyr etter eventyr hadde den same rolege, rytmiske formi, den same knappe segjemaaten, dei same klaare linune. Og kvar dag eg gjekk ned Lidbøen, tenkte eg med meg: Dette er best, betre enn den segjemaaten me fyrr kjenner, betre i stil, betre i folkepsykologi. Denne Oskefisen er ein annan enn den austlandske, ikkje so jovial og morosam kanskje, men meir eitt med hendingi, meir iklædd de eventyrlege langsyn og innsyn.» (frå Norsk Sogukunst av Rikard Berge.

Berge møtte Anne og skreiv opp etter ho våren 1910. Ho budde då på Gvåle i Hjartdal. Ho gifta seg aldri, men levde møykjerring all sin dag, fortalde han sidan.

Kjelde 
 Rikard Berge: Norsk sogukunst 1924.

Sundbøhaugen, Anne
Sundbøhaugen, Anne
Ranelva

Ranelva er eit 130 km langt vassdrag i Rana, og ei av dei lengste elvane i Nordland. Elva har utspringet sitt på Saltfjellet, i grensetraktene mot Sverige, og går først i nordvestleg retning under namnet Randalselv (luesamisk Goabdesjåhkå). Ranelva er samløpet mellom Randalselva og Gubbeltåga. Elva renn hovudsakleg i vest-sørvestleg retning.

På veg sørvestover, tar vassdraget opp i seg Virvasselva frå sør. Strekninga mellom starten på Ranelva og staden der ho møter Virvasselva er kalla Ruovadajåhkå på lulesamisk.

Ved Storvoll møter ho sideelvane Bjøllåga, Tespa og Stormdalsåga frå nord, og Messingåga frå sør. Vassdraget held så fram i sørvestleg retning gjennom Dunderlandsdalen, der ho frå aust tar imot Grønfjellåga og Plura. Sørvest for Røssvoll møter Ranelva og Langvassåga frå Langvatnet kvarandre. Ved Selfors tar mottar ho Revelelva (som er utløpet til Tverråga). Ranelva munnar ut i Ranfjorden ved Fossetangen på Selfors.

Elva har eit nedbørsfelt på 3790 km². Før utbygginga av kraftverka i Reinforsen (1925) og Langvatn (1964) var nedbørsfeltet 3843 km².

Ranelva er ei populær elv for fritidsfiskarar og er rik på laks og aure. Ein av dei lengste laksetunnelane i Noreg (385 meter lang) ligg ved Reinforsen og stod ferdig i 1956.

I 1996, 2004 og 2005 vart Ranelva rotenonbehandla nedanfor Sjøforsen, for å kjempe emot lakseparasitten Gyrodactylus salaris, som første gong vart påvist i 1975.

Biletegalleri

Storvoll

Illhøllia

Reinforsen

Selfors

Fossetangen

Litteratur 
 Lars-Evan Petterson: Flomsonekartprosjektet Flomberegning for Ranelva (156.Z), Noregs vassdrags- og energidirektorat, Dokument nr 1, januar 2004, 
 Bevaringsgruppa, Rana: Ranaelva. Plan for fiskebevaringsarbeid og dødfiskoppsamling i forbindelse med rotenonbehandlingen 2003-04

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Ranelva» frå , den 3. mai 2008. 
 

Elvar i Nordland
Røvassdalen

Røvassdalen er eit dalføre i Rana i Nordland. I Røvassdalen ligg dei kjende kalksteinsgrottene Grønligrotta og Sætergrotta. Båe grottene er opne for publikum. Tidlegare hadde dalen skule og butikk, men desse er no nedlagde.

Geografi i Rana
Selfors

Selfors er ein tettbygd stad i Rana kommune i Nordland på nordsida av Ranelva, og blir rekna som forstad til Mo i Rana. På Selfors ligg Helgelandssykehuset avdeling Rana. Staden har skule og fleire butikkar. Den katolske kyrkja har bygd ei kyrkje på Selfors som dei leiger ut til Rana kyrkjeleg fellesråd.

Namnet Selfors tyder 'den rolege fossen'. Når floa er stor, er fossen mest som ein straum.

Geografi i Rana
Lydskrifta Norvegia

Norvegia er eit lydskriftsystem som blei utvikla av fonetikaren Johan Storm (1836–1920). Norvegia blir framleis noko brukt innan nordistikk ved norske universitet.

Kjelder

Litteratur 
 Sigurd Kolsrud (1950): Norsk ljodskrift
 Johan Storm (1884): Norsk Lydskrift med Omrids av Fonetiken. Norvegia I, s. 19–132 
 Johan Storm (1908): Norsk Lydskrift med Omrids av Fonetiken: Andet Afsnit. Norvegia I. s. 133–179

Fonetikk
Nordistikk
Oppkallingar etter Noreg
Family Tree

Family Tree er eit samlealbum med heimeinnspelingar av den britiske musikaren Nick Drake. Søstera til Drake, Gabrielle, bidrog på ein av songane. Albumet inneheld også to songar skrivne av mor hans, Molly Drake. Songane på albumet blei spelt inn lenge før det første albumet hans, Five Leaves Left, og har vore tilgjengelege som piratkopiar fordi familien åt Drake har delt songane hans med fansen.

Innhald 
Alle songar skrivne og framført av Nick Drake om ikkje anna er indikert.

 «Come In To The Garden (introduction)» - 0:31
 «They're Leaving Me Behind» - 3:16
 «Time Piece» - 0:43
 «Poor Mum» performed by Molly Drake - 1:38
 «Winter Is Gone» (Tradisjonell) - 2:42
 «All My Trials» (Tradisjonell) (med Gabrielle Drake) - 1:55
 «Kegelstatt Trio for clarinet, viola and piano» (Wolfgang Amadeus Mozart) - 1:14
 «Strolling Down the Highway» (Bert Jansch) - 2:50
 «Paddling In Rushmere» (Tradisjonell) - 0:24
 «Cocaine Blues» (Tradisjonell) - 2:59
 «Blossom» - 2:41
 «Been Smokin' Too Long» (Robin Frederick) - 2:13
 «Black Mountain Blues» (Tradisjonell) - 2:37
 «Tomorrow Is A Long Time» (Bob Dylan) - 3:40
 «If You Leave Me» (Dave Van Ronk) - 2:04
 «Here Come The Blues» (Jackson C. Frank) - 3:53
 «Sketch 1» - 0:59
 «Blues Run The Game» (Jackson C. Frank) - 2:25
 «My Baby So Sweet» (Tradisjonell) - 1:45
 «Milk And Honey» (Jackson C. Frank) - 3:00
 «Kimbie» (Tradisjonell) - 3:26
 «Bird Flew By» - 2:54
 «Rain» - 3:07
 «Strange Meeting II» - 4:27
 «Day Is Done» - 2:20
 «Come Into The Garden» - 1:59
 «Way to Blue» - 2:51
 «Do You Ever Remember?» (Molly Drake) - 1:37

Nick Drake-album
Kykladane

Kykladane (gresk Κυκλάδες) er ei øygruppe i Hellas som ligg sentralt i Egearhavet. Ho ligg søraust for det greske fastlandet. Namnet refererer til øyane rundt (κυκλάς) den heilage øya Dílos.

Kykladane består av om lag 220 øyar, og dei største av desse er Amorgós, Anafi, Ándros, Andíparos, Dílos, Íos, Kéa, Kímolos, Kýthnos, Mílos, Mýkonos, Náxos, Páros, Folégandros, Sérifos, Sífnos, Síkinos, Sýros, Tínos og Santoríni. Dei fleste av dei mindre øyane er ikkje busette.

Øygruppa var tidlegare eit prefektur i Hellas, men frå 2011 inngår Kykladane saman med Dodekanesane i periferien Dei sørlege egeiske øyane. Kykladane er delt inn i ni periferieiningar: Ándros, Tínos, Mýkonos, Sýros, Kéa-Kýthnos, Mílos, Náxos, Páros og Thíra.

Ermoúpoli på Sýros er hovudbyen i Kykladane og er det administrative senteret i periferien.

Øyane er toppar av undersjøiske fjell bortsett frå dei to vulkansk øyane Mílos og Santoríni (Thera). Klima et hovudsakleg tørt og mildt, men bortsett frå Náxos er ingen av dei særleg frodige. Innan jordbruk vert det produsert vin, frukt, kveite, olivenolje og tobakk.

Historie 

Den kykladiske kulturen seint i steinalderen og tidleg i bronsealderen er mest kjend for dei flate kvinnelege gudebileta som er skjert inn i den kvite marmoren på øya. Dette vart gjort fleire hundreår før Den minoiske kulturen oppstod på Kreta lenger sør.

Ein steinalderkultur med element frå både Anatolia og det greske fastlandet oppstod vest i Egearhavet før år 4000 fvt., og var basert på emmerkveite, sauer og geiter, grisar og tunfiske. Utgravingar er gjort i Saliagós og Kefála (på Kéa) med funn etter kopararbeid. Kvar av dei små øyane i Kykladane kunne ikkje halde meir enn eit par tusen innbyggjarar. Etter at palasskulturen oppstod på Kreta vart Kykladane stort sett uviktige, bortsett frå Delos, som var ein heilag stad gjennom antikken.

Administrativ inndeling

Bakgrunnsstoff 

 Jeremy B. Rutter, "The Prehistoric Archaeology of the Aegean"

Kjelde 

Øyar i Hellas
Prefektur i Hellas
 
Øyar i Egearhavet
Øygrupper i Europa
Periferien Dei sørlege egeiske øyane
Dei egeiske øyane
Ándros

Ándros (gresk Άνδρος), òg kalla Andro, er ei øy i Hellas som høyrer til Kykladane i Egearhavet. Ho er den nordlegaste øya i øygruppa og ligg om lag 10 km søraust for Évvia og om lag 3 km nord for Tínos. Øya er nesten 40 km lang og på det breiaste 16 km. Ándros er ei fjellkledd øy med mange frodige dalar. Hovudbyen heiter òg Ándros og ligg på austkysten med om lag 1 500 innbyggjarar. Øya hadde rundt 18 000 innbyggjarar i 1900 og i dag like over 9 000.

Ándros er frå 2011 den einaste kommunen i periferieininga Ándros i periferien Dei sørlege egeiske øyane.

Administrativ inndeling
Kommunen vart danna i 2011 ved at ein slo saman dei tidlegare kommunane
 Ándros by
 Kórthi
 Ydroúsa
Dei tre tidlegare kommunane er no kommunaleiningar.

Historie 
Øya var i antikken busett av folk frå Jonia og kanskje med ei blanding frå Thrakia. Øya var opphavleg avhengig av Eretria, men på 600-talet fvt. var ho velståande nok til å sende ut fleire kolonistar, mellom anna til Khalkidike (Akanthos, Stageira, Argilus, Sane). Ruinane av Palaeopolis, den antikke hovudstaden, ligg på vestkysten og byen hadde eit kjent tempel tileigna Dionysos. I 480 fvt. forsynte ho skip til Xerxes og vart av den grunn plyndra av den greske flåten. Sjølv om ho vart medlem av Det athenske sjøforbundet var ho fiendtleg innstilt mot Athen, og i 477 fvt. vart ho tvunge inn i eit klerukh. I 411 fvt. erklærte Ándros seg likevel som sjølvstendig, og i 408 fvt. gjekk athenarane til åttak. Som medlem av Det athenske sjøforbundet på ny vart ho igjen kontrollert av ein garnison og ein arkont.

I den hellenistiske perioden låg Ándros ved fronten mellom Makedonia og Egypt. I 333 fvt. fekk ho ein makedonsk garnison frå Antipater, men i 308 fvt. vart ho sett fri av Ptolemaos I av Egypt. I den khremonidiske krigen (266-263 fvt.) gjekk ho igjen til Makedonia etter slaget ved Ándros. I 200 fvt. vart ho erobra av ein flåte med skip frå Romarriket, Pergamon og Ródos, og vart verande under Pergamon fram til riket vart oppløyst i 133 fvt..

Før ho kom inn under Det osmanske riket var Ándros frå 1207 evt. til 1566 styrt av familiane Zeno og Sommariva frå Venezia. Etter eit par hundre år under tyrkarane vart Kykladane ein del av Hellas i 1821.

Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:

Andre busetnader på øya er:

Småøyar i kommunen:
 Akamátis (0)
 Gáidaros (0)
 Megálo (0)
 Platý (0)
 Prásso (0)
 Tourlítes (0)

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Reiseguide for Ándros 
 Richard Stillwell, ed. Princeton Encyclopedia of Classical Sites, 1976:

Kjelde 

 «Large Bronze Age Town Unearthed On Andros.» New York, N.Y.: Hellenic Times. Sep 2- 30, 2005. Vol. XXXII, Iss. 11; s. 2.  (link)
 http://www.gutenberg.org/files/13600/13600-h/13600-h.htm

Andros
 
Andros
Andros
Andros
Faksimile

Ein faksimile , frå latin fac simile «gjere lik»: fac, imperativ av facere, «å gjere» + simile, neutrum av similis, «lik»), er ei nøyaktig attgjeving av handskrivne eller trykte dokument ved hjelp av 
fotografiske eller trykktekniske metodar. Bøker kan såleis verte utjevne som faksimileutgåver, dvs. som ei nyframstilling av ein original i både innhald og utsjånad.

Ein digital faksimile er digitale avfotograferingar av innhald og layout av ei bok eller eit dokument.

Ordet vert på norsk uttalt med trykk på andre stavinga: fak-simile.

Bøker
Museologi
Åtseletar

Ein åtseletar er ein organisme som et åtsel - dyr som allereie er daude. Dei spelar ei viktig rolle i dei fleste økosystem sidan dei bidreg til nedbrytinga av daude dyrerestar; ei prosess som vert avslutta av dei ekte nedbrytarane eller saprotrofane.

Velkjende åtseletarartar omfattar m.a. gribbar, kondorar, åtselbillar og mange krepsdyr. Det finst dessutan ei heil rekkje organismar som både jaktar og et åtsel, m.a. løver, hyener og sjakalar.

Dyr som lever av ekskrement, t.d. gjødselbiller, vert òg rekna som åtseletarar i økologien. Organismar som hovudsakleg lever av daude plantar, vert derimot omtala som detrivorar.

Økologi
Åtsel

Åtsel eller kadaver er kroppane til daude dyr eller gamle, delvis nedbrotne lik av menneske. 

Åtsel kan vera rester av måltid jaktande predatorar har nedlagt, eller det kan vera snakk om sjølvdaude dyr eller ofre for ulukker. Dei er viktige næringskjelder for kjøtetarar og altetarar i mange økosystem; dyr som et dei vert gjerne omtala som åtseletarar. 

Åtsel tek til å rotna frå augeblikket dyret døyr, med alt det inneber av bakterievekst. Ikkje lenge etter at dyret har døydd, vil dette gje kadaveret ei ubehageleg lukt, hovudsakleg forårsaka av stoffa putrescin og kadaverin, som tiltrekker åtseletande insekt. Somme plantar og sopp etterliknar lukta av åtsel for å trekka til seg insekt som kan hjelpa dei å formeira seg. Døme på dette er mellom anna åtselsopp og verdas største blome, Rafflesia.

Mange åtsel kan bera smitte for farlege sjukdommar, sjølv om dyret kanskje var friskt då det levde. Ein bør ikkje handtera dei utan gode hanskar, og når ein er ferdig bør ein gjera seg flid med å vaska hendene. Mange stader kan det å sjå, ta på eller eta åtsel vera knytt til tabu.

Ordsoge 
Ordet åtsel eller etsel er avleitt frå rota åt (jf. gno. æzli «føde, mat») og heng saman med ord som ete og åte . Ordet kadaver kjem frå latin cadaver som er avleitt frå cadere, 'falle'. Slik vil mange bruke ordet kadaver om eit daudt dyr i seg sjølv, medan dei bruker ordet åtsel det daude dyret som mat for åtseletarar.

Kjelder 

Økologi
Zoologi
Død