alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Birger Stuevold-Hansen

Birger Stuevold-Hansen () var ein norsk jurist og politikar.

Faren var prost Ole Stuevold Hansen. Stuevold-Hansen blei høgsterettsadvokat og venstremann. Han var ordførar i Molde 1903–04 og stortingsrepresentant frå Møre 1913–1915.

Han blei utnemnd til statsråd i Provianteringsdepartementet 1917–1919 og i Handelsdepartementet 1919–1920 i regjeringa Knudsen II.Dessutan var han formann i Spitsbergenkullkomiteen i 1920, og i fleire andre offentlege utval. 

Stuevold-Hansen døydde på toget frå Bergen til Oslo, der han vart gravlagt.

Kjelder 

 Fødsels- og dødsdato frå Samfunnsveven.no

Norske provianteringsministrar
Norske handelsministrar
Statsrådar i Regjeringa Knudsen II
Venstrestatsrådar
Stortingsrepresentantar 1913-1915
Stortingsrepresentantar frå Venstre
Ordførarar i Molde
Venstrepolitikarar i Møre og Romsdal
Norske advokatar
Folk frå Molde
Implantat

Implantat er ei fellesnemning for kunstige innretningar og behandla biologisk materiale som kan setjast inn i mennekekroppen med teurapeutisk verknad. Døme på implantat er kunstige hjarteklaffar, naglar i bein og interne høyreapparat (Cochlea-implantat).

Dersom det er snakk om levande organisk materiale og organ blir det kalla transplantat.

Medisinsk utstyr
Medisinsk teknologi
Implantat
Kirurgi
Bjørn Skogstad Aamo

Bjørn Skogstad Aamo () er ein norsk økonom og politikar frå Mandal.

Karriere 

Aamo er av lensmannsgreina i Skogstad-ætta. Han blei formann i Arbeidarungdomslaget i Mandal i 1962 og fekk graden Cand.oceon. i 1964. Han var statssekretær i Finansdepartementet 1973–1979 og 1986–1989, og var tilsett ved Statsministerens kontor 1990–1993. 

Frå 1981 til 1986 og i 1990 var Aamo direktør i Distriktenes Utbyggingsfond. Han blei direktør i det som då heitte Kredittilsynet, no Finanstilsynet, i 1993. Han hadde stillinga fram til 2011. Frå 2008 har han hatt stillinga som professor II ved Universitetet i Agder ved sida av stillinga i Finanstilsynet.  Skogstad Aamo fekk i 2011 stillinga som visepresident i OECD si gruppe mot kvitvasking av pengar (engelsk: Financial Action Task Force). 

Den 24. august 2011 vart Bjørn Skogstad Aamo utnemnd til kommandør av St. Olavs Orden.

Fotnotar 

Norske sosialøkonomar
Statssekretærar frå Ap
Folk frå Mandal
St. Olavs Orden
Professorar ved Universitetet i Agder
Norske økonomiprofessorar
Heksameter

Heksameter (av gr. hex, «seks» og metron, «mål») er i verslæra eit seksføtt versemål, særleg kjent frå Iliaden og Odysseen, og Aneiden. Opphavet er gresk, og var det faste episke versemålet i gresk og romersk dikting.

Dei fire fyrste verseføtene er anten daktylar (– ∪ ∪ ) eller spondear (– –), den femte oftast alltid ein daktyl, den sjette ein spondé eller ein troké (– ∪).

I den tredje eller fjerde (sjeldan) versefoten må eit ord enda og eit anna byrja. Dette er kalla cesur (lat. caesura, «avskjering»), ei kvile i takten; og er i skanderinga merkt med to loddrette strekar.

Medan vers på norsk er bundne ihop av linjer som byggjer på skiftinga mellom tyngde og utyngde stavingar (aksentuerande), bygger antikke greske og latinske (ikkje alltid, men gjeld her) vers på skiftinga mellom lange og stutte stavingar (kvantitativ). Dette gjer at heksameteret ikkje høver vel i norsk dikting.

Døme 
Dei to fyrste verselinjene frå fyrste boka av Odysseen:

ándra moi énnepe, moûsa, polútropon, hòs mála pollà
plánkhthæ, epeì Troíæs hieròn ptolíethron épersen:

Omsetjing (Arne Garborg):

Songdis, fortèl meg um mannen hin rådsløge, han som so vide
kringum laut flakke, daa øydt han hadde det heilage Troja,

Gresk dikting
Verselære
Kultur i 1986

Kultur i 1986 er ei oversikt over hendingar, fødde og døde personlegdomar innan kulturlivet i 1986.

Litteratur

Utlandet 
 Tom Clancy – Red Storm Rising (Rød storm)
 Colin Dexter – The Secret of Annexe 3 (Anneksets hemmelighet)
 Carl Hiaasen – Tourist Season (Turistsesong)
 Amin Maalouf – Leo Africanus (Leo Afrikaneren)

Noreg 
 Carl Fredrik Engelstad – De levendes land
 Kjartan Fløgstad – Det 7. klima
 Tore Hamsun – Mørk himmel over Puerto Bravo
Organtransplantasjon

Ved ein transplantasjon blir vev eller organar flytta inn i eit menneske. Det kan vera frå same (autotransplantasjon) eller eit anna individ. Det som blir flytta blir kalla transplantat. Normalt skjer flyttinga mellom individ av same art (allotransplantasjon), men det er også mogeleg å overføre nokre slag vev mellom ulike artar (xenotransplantasjon). Det er også teknisk mogeleg å overføre heile organ på tvers av artane, til dømes eit hjarte frå ein gris til eit menneske. Eit slikt organ vil raskt avstøtast på grunn av sterke immunologiske mekanismar.

Sjå òg
Blodoverføring

Medisinske behandlingar
Amerikanske urfolk

Amerikanske urfolk er alle dei ulike folkeslaga som heldt til i Amerika før Columbus innleia koloniseringa av verdsdelen. Tidlegare, nokså upresise nemningar for desse folka er indianarar og eskimoar.

Historie 
Antropologisk og genetisk forsking tyder på at dei amerikanske urfolka vandra inn i verdsdelen frå Sibir over ei landbru i Beringsundet for 17 000 til 11 000 år sidan. Dette kan ha skjedd i fleire bølger og førte til slutt til at verdsdelen blei busett av folkegrupper med ulike kulturar og levevis.

Medan mange grupper, særleg i Nord-Amerika, levde som nomadar av jakt og sanking, skapa andre jordbrukssamfunn med landsbyar og byar, som i Aztekar- eller Inkariket. Dei fleste levemåtane blei likevel sterkt endra etter at dei kom i kontakt med europearar, som innførte religion og samfunnsordningar frå sin verdsdel, i tillegg til nye dyr, sjukdommar, materiale og våpen.

Talet på dei innfødde amerikanarane sokk kraftig etter koloniseringa som følgje av erobringskrigar, tvangsflytting og sjukdommar dei ikkje hadde resistens mot. Dei har enda opp som minoritetar i mange av dei moderne amerikanske statane, og har òg mangla makt i dei statane der dei er i fleirtal.

Inndeling 
Amerikanske urfolkgrupper er ofte blitt delte inn i stammar eller i breiare grupper, ut frå kva språk dei snakka.

Arktis 
 Aleut
 Inuit
 Yupik

Subarktis

California

Eastern Woodlands

Great Basin 
 Bannock
 Chemehuevi
 Gosiute Utah
 Kawaiisu
 Koso
 Monofolk
 Owen's Valley-folk
 Northern Paiute California, Nevada, Oregon [Burns-Paiute], Arizona
 Southern Paiute (Kaibab)
 Panamint
 Paviotso
 Shoshone (Shoshoni) Nevada, Wyoming, California
 Timbisha
 Ute Utah, Colorado
 Washo Nevada, California

Plateau

Northwest Coast

Plains

Southeast

Karibia 
 Arawak
 Taino
 Lucayan
 Ciboney
 Karibar
 Kuna

Mesoamerika 
 Aztekarar
 Alaguilac
 Huastec
 Lenca
 Maya
 Ch'ol
 Ixil
 Jacaltec
 Kaqchikel
 Kekchi
 Mam
 Pocomam
 Quiché
 Tzotzil
 Tzeltal
 Tz'utujil
 Xinca
 Mazatec
 Mixtec
 Olmec
 Pancho Indians
 Pipil
 Seri
 Tarahumara
 Tarascan (Purépechas)
 Toltec
 Totonac
 Xochiapulcos
 Yaqui
 Zacapoaxtlas
 Zapotec

Andes 
 Atacameño
 Aymara
 Conchucos
 Diaguita
 Inca
 Kogi
 Saraguro
 Wanka

Sub-Andes 
 Panoan
 Shuar (Jívaro, Jibaro)

Amazonaselva 
 Amahuaca
 Candoshi
 Flecheiro
 Huaorani
 Kanamari
 Korubu
 Kugapakori-Nahua
 Kulina
 Marubo
 Mashco-Piro
 Matis
 Mayoruna
 Sharpas
 Tsohom Djapá
 Tukanoan
 Witoto
 Yaminahua 
 Yora

Sentrale Amazonas 
 Arawak
 Caboclos
 Kayapo
 Tapirape
 Tupian
 Yanomami

Austre og sørlege Amazonas 
 Ge
 Bororo
 Tupian
 Guarani Paraguay

Sørspissen av Amerika 
 Mapuche (araukanfolk)
 Puelche
 Tehuelche
 Yamana
 Kaweshkar
 Selknam

Bakgrunnsstoff

Kjelder 
 :en:Classification of indigenous peoples of the Americas
 :en:Indigenous peoples of the Americas

 
Urfolk
Amerikanarar
Amerikansk historie

tr:Kızılderililer
Skomakar

Ein skomakar er ein handverkar som lagar og vøler skotøy.

Skomakarane var ei dominerande yrkesgruppe i Noreg frå 1200-talet. Skomakaren utførte heile arbeidsprosessen; han garva skinn, sydde sko og støvlar og hadde  direkte kontakt med kundane. Det norrøne ordet for desse skomakarane var sútari som ein finn igjen i finsk, suutari.

Fram til byrjinga av 1600-talet var skomakarane relativt velståande. Deretter blei garvarane ei eiga yrkesgruppe, og dei tok mykje av fortenesta.

Fabrikksydde sko blei vanlege i andre halvdel av 1800-talet, då ein tok til å bruka maskinar i produksjonen.  Etter at lauga blei oppløyste i 1870 blei det grunnlagd skomakarlag i byane, og i 1908 blei Norges Skomakermester-forbund oppretta.

Skomakarar i kulturen
Crispinus og Crispinianus er vernehelgenar for skomakarar.

Skomakarar er nemnde i ordtak som «skomakar, bli ved din lest» og «skomakaren sine barn har ikkje sko.»

I litteraturen er ein skomakar hovudperson i Tolstoj si novelle «Der det er kjærleik, der er Gud».
Jens Petrus Andersen, spela av Henki Kolstad, er hovudperson i den norskejulekalenderserien Jul i Skomakergata

Kjende skomakarar

Raymond Lewis Wildsmith, fann op loaferskoen.
Ravidas, nordindisk religiøs leiar frå den marginaliserte chamar-kasten av skomakarar og andre lêrarbeidarar
Salvatore Capezio, byrja produksjonen av danseskorne Capezio.
Salvatore Ferragamo, italiensk skodesignar
Jimmy Choo, malaysisk kinesisk designar basert i London
Christian Louboutin, fransk fottøydesignar

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Skomakar» frå ,  den 3. november 2018.  
 
Denne artikkelen bygger på «Shoemaking» frå ,  den 3. november 2018.

Bakgrunnsstoff
Design og håndverk - Skomaker 
Plus-skolen i Fredrikstad gir opplæring i faget

Handverksyrke
Nursultan Nazarbajev

Nursultan Abisjuly Nazarbajev () er ein kasakhstansk politikar, og president i Kasakhstan frå 1990 til 2019. I 2018 blei han utnemnd til leiar for Tryggingsrådet i Kasakhstan på livstid.

Nursultan Nazarbajev vart fødd i ein bondefamilie i landsbyen Tsjemolgan i Alma-Ata oblast i sovjetrepublikken Kasakhstan. Han byrja å jobba for det sovjetiske kommunistpartiet i 1969 og i 1979 kom han med i sentralkomiteen i kommunistpartiet i Kasakhstan. I 1989 vart han førstesekretær for kommunistpartiet i Kasakhstan, og medlem av nasjonalforsamlinga i Sovjetunionen. I april 1990 vart han den første presidenten i Kasakhstan. 1. desember 1991 vart det for første gong halde direkte presidentval i Kasakhstan. Nazarbajev vann med 98,7 % av røystene, og leia Kasakhstan til sjølvstende då Sovjetunionen vart oppløyst seinare same månaden. 29. april 1995 vart presidentperioden hans utvida til 2000 ved folkeavrøysting. 10. januar 1999 vart det halde nye presidentval, denne gongen vann han med 79,8 % av røystene.

Som president i Kasakhstan har Nazarbajev ført ein balansert utanrikspolitikk og freista å oppretthalda gode forhold med både Russland og vesten. Han har opna Kasakhstan sine oljefelt for amerikanske oljeselskap, og har gjennomført ei viss økonomisk liberalisering. Politisk liberalisering har han gjennomført mindre av. Opposisjonen og pressa vert haldne under streng kontroll. Ifylgje Amnesty International har opposisjonspolitikarar vorte idømt fengselsstraff for fredeleg opposisjonsaktivitet.

4. desember 2005 vart han vald som president for ein ny sjuårsperiode med 91,2 % av røystene. Valobservatørar frå Organisasjonen for Tryggleik og Samarbeid i Europa rekna ikkje valet som fritt og rettferdig, grunna trakassering og trugsmål mot opposisjonen og for strenge restriksjonar på opposisjonen sin valkamp.

Nursultan Nazarbajev er gift med Sara Alpysovna Nazarbajeva og har tre døtrer.

Kjelder

Kasakhstanske politikarar
Kasakhstanske presidentar
Kaba

Kaba er den viktigaste heilagdommen i islam. Dette er eit firkanta bygg som står midt på eit uterom i moskeen Masjid-ul-Haram i Mekka. Heilagdomen kjem av at dei truande reknar Kaba som det første bygget som vart laga for å tilbe Allah. Moskeen er bygd kring Kaba. 

Bygget er dekt av svart tøy med gullbroderte skrifter frå Koranen. I det eine hjørnet av bygget er det murt inn ein svart stein. Etter tradisjonen skal steinen Hajar el Aswad ha vorte gjeven til Ismael av Gabriel då han leita etter ein stein som kunne markera ein av kantane til Kabaen. Ein truande muslim bør om mogleg ei gong i livet delta i valfart til Mekka og der gå sju gonger motsols kring Kaba. Helst skal ein ta på eller kyssa steinen.

Kaba har gjennom tidene vorte øydelagd og oppbygd fleire gonger. Muslimane trur at Kaba først vart bygd av Adam, som det første huset der Allah vart tilbeden. Abraham og son hans Ismael skal ha bygd opp att huset. Før profeten Muhammed var Kaba ein heilagdom for ei mengd arabiske guddomar. Etter overtaking av Mekka vigde Muhammed Kaba til den islamske guddomen og fjerna spora etter førislamske guddomar.

Bakgrunnsstoff 

Muslimske religiøse bygg
Islam
Mekka
Sakralbygg i Saudi-Arabia
Wikinytt

Wikinytt er den norskspråklege utgåva av engelske Wikinews, ei nyhendekjelde med fritt innhald skrive av brukarar. 

Wikinytt vart skipa den 11. januar 2006. 

På Wikinytt kan ein leggja inn artiklar både på nynorsk og bokmål.

Bakgrunnsstoff 
 Wikinytt

Wikimedia
Skipingar i 2006

no:Wikinytt
Gazprom

Gazprom (russisk Газпром) er det største føretaket i verda innan utvinning av og sal av naturgass. Det tidlegare statsselskapet vart i 1998 gjort om til eit aksjeselskap. Trass i dette er har selskapet nær kontakt med styresmaktene i Russland. Med 330 000 tilsette er føretaket den største arbeidsgjevaren i Russland, og det største føretaket i Russland. 

Gazprom leverer naturgass til store delar av Europa. Land som tidlegare var med i Sovjetunionen har gjerne fått kjøpa gass relativt billeg. 

Gazprom sit med mestedelane av rettane til naturgassfeltet Shtokmanfeltet i Barentshavet.

Bakgrunnsstoff 
 Nettstaden til Gazprom  (russisk og engelsk)

Russiske føretak
Energiselskap
Janne Ahonen

Janne Petteri Ahonen () er ein tidlegare finsk skihoppar frå  Lahti. 

Janne Ahonen er ein av de mestvinnande skihopparane på 1990- og 2000-talet. Den finske storhopparen vann i 1997 VM-gull i liten bakke. I sesongane 1998/99, 2002/03, 2004/2005 og 2005/2006 (saman med Jakub Janda) vann han den prestisjetunge hoppveka samanlagt. Han har fleire pallplasseringar frå store meisterskap. I verdscupen har han vunne 36 enkeltrenn og har totalt 102 pallplasseringar (begge delar pr. november 2012). Ahonen vann verdscupen samanlagt i 2003/2004 og 2004/2005.

I 2005 vart han kåra til årets idrettsutøvar i Finland.
Janne Ahonen hadde ei tid  verdas lengste skihopp med fall, på 240 meter (på grunn av fallet er ikkje dette ein offisiell verdsrekord).

Ahonen hadde eit opphald som aktiv skihoppar i sesongen 2008/2009. Han kvalifiserte seg til Vinter-OL 2010. Der vart han nummer fire i normalbakken. Han fekk Holmenkollmedaljen i 2011.

Bakgrunnsstoff 
 
 

Finske skihopparar
Verdsmeistrar i skihopping
Vinnarar av Holmenkollmedaljen
Olympiske sølvmedaljevinnarar for Finland
Finske deltakarar under vinter-OL 1994
Skihopparar under vinter-OL 1994
Finske deltakarar under vinter-OL 1998
Skihopparar under vinter-OL 1998
Medaljevinnarar under vinter-OL 2002
Finske deltakarar under vinter-OL 2002
Skihopparar under vinter-OL 2002
Medaljevinnarar under vinter-OL 2006
Finske deltakarar under vinter-OL 2006
Skihopparar under vinter-OL 2006
Finske deltakarar under vinter-OL 2010
Skihopparar under vinter-OL 2010
Finske deltakarar under vinter-OL 2014
Skihopparar under vinter-OL 2014
Finske deltakarar under vinter-OL 2018
Skihopparar under vinter-OL 2018
Deltakarar under Ski-VM 2015
Jakub Janda

Jakub Janda () er ein tsjekkisk politikar og tidlegare skihoppar. 

Han vann den prestisjetunge hoppveka 2005/2006 saman med Ahonen.
Janda vann verdenscupen samanlagt i 2005/06

Bakgrunnsstoff 
 Biografi hos FIS 
 Resultat frå Garmisch-Partenkirchen 2006 

Tsjekkiske skihopparar
Tsjekkiske deltakarar under vinter-OL 2002
Skihopparar under vinter-OL 2002
Tsjekkiske deltakarar under vinter-OL 2006
Skihopparar under vinter-OL 2006
Tsjekkiske deltakarar under vinter-OL 2010
Skihopparar under vinter-OL 2010
Tsjekkiske deltakarar under vinter-OL 2014
Skihopparar under vinter-OL 2014
Deltakarar under Ski-VM 2003
Deltakarar under Ski-VM 2005
Deltakarar under Ski-VM 2007
Deltakarar under Ski-VM 2009
Deltakarar under Ski-VM 2011
Deltakarar under Ski-VM 2013
Deltakarar under Ski-VM 2015
Deltakarar under Ski-VM 2017
Tsjekkiske politikarar
Eggstokk

Eggstokkane er ein del av reproduksjonssystemet hjå ho-virveldyr (òg mennesket). Dei viktigaste funksjonane er utskiljing av kjønnshormon og produksjon, mogning og lagring av egg.

Dei fleste dyr har to eggstokkar. Fuglar har som regel berre ein som er i bruk, medan slangar har to på ei rekke.

Det kvinnelege forplantingssystemet
Det endokrine systemet
Bekkenet
Kjønnsorgan
Id ul-adha

Id ul-adha (arabisk عيد الأضحى) er ei høgtid innan islam der muslimar minnest korleis profeten Ibrahim (Abraham) var villig til å ofra sonen sin til Gud. Denne høgtida er saman med id ul-fitr den viktigaste festen i islam, og blir feira av alle muslimar. Høgtida tek til den tiande dagen av månaden dhul hidja, like etter hadj, og varer i fire dagar.

Bakgrunn 
Forteljinga om korleis Ibrahim var villig til å ofra den einaste sonen sin til Gud står sentralt i dei abrahamittiske religionane. Medan dei var på veg til offerstaden prøvde djevelen å overtala Ibrahim til å bryta påbodet frå Allah, men profeten heldt seg fast. Like før han skulle utføra offeret, stoppa Gud han og gav han ein sau å ofra i staden. Denne soga er skildra i Koranen 37:99–111. Innan muslimsk tradisjon er sonen Ismael, og handlinga skulle skje i Mina nær Mekka.

Feiring 
Den første dagen av id ul-adha er den viktigaste. Alle kler seg i dei beste kleda sine og ber saman i store forsamlingar. Dei som har råd ofrar dyr, som regel sau, og deler kjøtet med naboar, slekt og dei fattige.

Tidspunkt 
Feiringa av id ul-adha er knytt til kva tid ein ser månen ved byrjinga av dhul hidja. Framtidige datoar er derfor berre omtrentlege. Etter den gregorianske kalenderen byrjar eller byrja høgtida ved solnedgang kvelden før:

 2010: 17. november
 2011: 6. november
 2012: 26. oktober
 2013: 15. oktober
 2014: 4. oktober
 2015: 23. september

Namn 
Dei ulike muslimske samfunna i verda har fleire namn på høgtida. Ho er òg velkjend som id al-kebir, 'den store høgtida'. I Tyrkia blir ho kalla kurban bayramı, offerfesten, eit namn som òg blir brukt i Bosnia. Eit anna namn med den same tydinga, qurbani id, blir brukt i Bangladesh. I Pakistan og India snakkar ein ofte om bakr-id, 'geite-id', fordi ein oftast ofrar geiter her. I Singapore, Malaysia og Indonesia er feiringa kjend som hari raya adiladha, haji (pilegrimsreise) eller korban (offerfest). I Vest-Afrika kjenner ein henne som tabaski.

Muslimske høgtider
Brassband

Eit brassband er eit musikkorps med messinginstrument og slagverk. I Storbritannia er det sterke tradisjonar for brassband, medan det i kontinental-Europa er meir vanleg med janitsjarkorps.

Dei fyrste moderne brassbanda oppstod tidleg på 1800-talet i Preussen, då alle militære og statlege musikkorps vart utstyrt med nye instrument med roterande ventilar, og vart pålagde å nytte standardstemming (ei sams referansefrekvens for alle korps). Dette førte til at musikarane lettare kunne spele med andre, og gjorde det òg mogleg å slå saman små grupper til større korps.

Brassband i Noreg 
I Noreg finst det brassband for amatørmusikarar i form av skolekorps og amatørkorps. Dei fleste norske brassbanda er medlem i Norges Musikkorps Forbund. Det vert årleg arrangert eit noregsmeisterskap for brassband for vaksne musikarar og tilsvarande for barn og unge. I tillegg finst det eit titals andre tevlingar og stemner for korps.

Den norske brassbandtradisjonen har hovudsakleg vore plassert på Vestlandet, og dei fleste vinnarane av Noregsmeisterskapen for brassband kjem frå anten Hordaland eller Rogaland. Fleire korps frå Vestlandet har òg vunne internasjonale tevlingar og priser for spelinga.

Besetning 

Eit brassband har til vanleg desse instrumenta:

 Kornett i Ess (Ess-kornett (1), soprankornett(1))
 Kornettar i B♭ (solo- (4), repiano-, andre- (2), tredje- (2))
 Flygelhorn i B♭
 Althorn i Ess (solo- (1), første- (1), andre- (1))
 Baryton (G-nøkkel B♭) (første- (1), andre- (1))
 Tenortrombone i B♭ (første- (1), andre- (2))
 Basstrombone i B♭ (notert i F-nøkkel) (1)
 Eufonium i B♭ (2)
 Ess-tuba (2)
 B♭-tuba (2)
 Slagverk (2/3)

Musikkgrupper
Synnøve Matre

Synnøve Matre () er professor i norsk ved Høgskolen i Sør-Trøndelag. Ho har skrive doktoravhandling om samtalar mellom barn som er 5–8 år gamle.

Bibliografi (utval) 

 Matre, Synnøve 1997; Munnlege tekstar hos barn : ein studie av barn 5-8 år i dialogisk samspel Trondheim : Noregs teknisk-naturvitskaplege universitet.
 Matre, Synnøve og Eva Maagerø (red.). 2003: Når barn erobrar språket : ulike perspektiv på barns språkutvikling. Kristiansand : Høyskoleforlaget i samarbeid med Høgskolen i Agder.

Bakgrunnsstoff 
	
 Synnøve Matre si heimeside 

Matre, Synnøve
Hans Rasmus Astrup (1831–1898)

Hans Rasmus Astrup () var ein norsk industrigründer, politikar og filantrop.

Astrup var i si tid Noregs rikaste mann. Kometkarrieren hans hadde djupe røter i norsk næringsliv. Etter kvart som voksteren ved landets største industriverksemd, Røros kobberverk, smadra den gamle distriktsdominansen til Hov i Ålen, vart dei gamle setervollane busette. Unge Svend Nesvoll drog frå Ålen til Kristiansund og vart bakarmeistar der. Han kalla seg Svend Vold og vart ein innflytelserik mann. Han var den fyrste som skaffa byen eit skikkeleg vassverk. Ruinane av dette vassverket vart seinare kalla Voldvannene. Dette var morsfolket til Astrup. Far hans var kaptein i Molde.

Unge Astrup drog til Barcelona. Etter borgarskule og handelskontor i Kristiansund, vart han 20 år gammal betrudd å sigle ei skute klippfisk til Spania. Fire år seinare byrja han eiga fiskeforretning i Barcelona. 

Etterkvart slo Astrup og kompanjongen N. Sørensen seg på trelast. Hovudforretninga var Skutskär bruk ved Gävle i Sverige, der Dalelven kjem ned frå dei store svenske skogane der jarnvinna i si tid la grunnlaget for den svenske industrien. I 1873 løyste Astrup kompanjongen ut. Tolv år seinare selde han verksemda si. Han flytta heim til Noreg, der han kjøpte Meråker bruk, eit likande kompleks som det han hadde drifta i Sverige. Det var som om slektssusen frå grensebygda Ålen fylgde han i all hans ferd.

Astrup leia Arbeidsdepartementet 1885–1888. I dei dagar var det eit framleis eit sjeldsyn å verta statsråd utan akademisk utdanning. Men Astrup ruvde no i samfunnslivet; rik, vennesæl og gåvmild som få. Han hadde sterke kulturelle interesser, var mange kunstnarars ven og mesén. Han ivra sterkt for grunnlegginga av Nationaltheatret i hovudstaden. Han sat på Stortinget for Kristiansund og Venstre 1889–1891 og 1895–1897. Det herskapelege huset hans i Oslo var næraste granne til både den tyske, franske og engelske ambassaden. Arvingane hans gav det til Videnskapsakademiet.

Kjelder 
 Anders Reitan: Ålen, 1936.
 Reidar Sevåg: Statsråd H.R.Astrup, 1967.
 

Norske arbeidsministrar
Norske statsrådar 1884-1905
Venstrestatsrådar
Stortingsrepresentantar 1889-1891
Stortingsrepresentantar 1895-1897
Stortingsrepresentantar 1898-1900
Stortingsrepresentantar for Kristiansund
Stortingsrepresentantar frå Venstre
Norske forretningsfolk
Norske velgjerarar
Folk frå Molde