alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Kommensialisme

Kommensialisme er ei form for biologisk samliv der den eine parten dreg fordel av samlivet, medan det for den andre verken har positiv eller negativ tyding. Ordet kjem av latin com mensa som tyder «delar eit bord», og vart først brukt for å skildra måten mange dyr nyttegjer seg av andre dyrs matoverskot, t.d. åtseletarar som ventar til predatoren er ferdig med byttet sitt før dei forsyner seg.

Ulike slag kommensialisme

Transport 
Mange organismar festar seg til andre organismar for å koma seg frå ein stad til ein annan. Denne forma for kommensialisme omfattar helst leddyr, t.d. midd på insekt, bokskorpionar på pattedyr og tusenbein på fugl, men han er òg kjend frå virveldyr som sugefisk (familie Echenidae). 

Dyr som vert funne på andre organismar utan at dei gjer skade, vert kalla foretiske dyr.

Husly 
Når ein organisme lever i ein annan organisme utan å skada denne kallar me han inkvilin. Døme på dette kan vera epifyttiske eller epizooiske plantar eller fuglar som lever i hol i tre.

Metabiose 
Ein indirekte form for kommensialisme vert kalla metabiose. Desse høva fortel om når ein organisme nyttar eit produkt av ein annan organisme etter at denne har døydd. Eit godt døme på dette er eremittkrepsen, som lever i skal frå daude sniglar.

Kritikk av omgrepet 
Nokre biologar meiner at tette tilhøve mellom to organismar naudvendigvis må ha ein positiv eller negativ verknad på begge partar, og at tilhøve som vert rekna som kommensale anten er mutualistiske eller parasittiske på ein måte som enno ikkje er oppdaga. Til dømes er epifyttar «næringspiratar» som kan ta til seg store mengder minerale næringsstoff som elles ville gått til vertsplanten. Store tal på epifyttar kan òg føra til at greiner brekk av, eller dei kan skugga for vertsplanten og såleis redusera fotosyntesen til denne. På same måte kan foretiske midd på flygande insekt gjera det vanskelegare for verten å fly, både på grunn av auke både i vekt og luftmotstand.

Sjå òg 
 symbiose
 mutualisme
 parasittisme

Biologi
Økologi
Sondre Norheim

Sondre Norheim () var ein norsk-amerikansk skiløpar som var viktig i utviklinga av moderne skisport. 

Norheim var fødd og voks opp i Morgedal i Kviteseid i Telemark, der han både blei ein meister i å stå utfor og laga betre skiutstyr, som bindingar og ski som var smalast på midten. Dette letta svinging. På den tid var imidlertid desse kjende frå andre delar av landet. Han vann i ein alder av 42 år den første skikonkurransen i Christiania i 1868 der det var deltakarar frå heile Austlandet. I dette rennet slo han den inntil då den mest kjente skiløparen, fjorårsvinnaren Elling Bekken frå Soknedalen på Ringerike. Han fekk etter kvart eit internasjonalt ry som gjorde at ord som «ski» og «slalåm» spreidde seg over heile verda.

Sondre emigrerte til Minnesota i USA med familien i 1884, og levde siste delen av livet sitt på farmen sin nær Denbigh i McHenry County i Nord-Dakota.

Sjølv om han ikkje kunne stå utfor slik han var van med på den flate prærien, skal han alltid ha hatt eit par ski ståande utanfor husdøra.

For å heidre Sondre er det reist 2 statuar av han i bronse, ei i Minot, Nord-Dakota og ei i Morgedal. Statuane er identiske og kunstaren er Knut Skinnarland.

Plasseringar i renna i Christiania 
 1868 nr 1
 1870 oppvisingsrenn
 1871 nr 2
 1875 nr 16

Kjelder 
 Kjell Haarstad, Skisportens oppkomst i Norge, Tapir, 1993, ISBN 82-519-1157-5

Bakgrunnsstoff 
 Sondre Norheim på Vest-Telemark museum

Folk frå Kviteseid
Norsk-amerikanarar
Vinteridrett
Doktrine

Doktrine kjem av det latinske ordet doctrina og er ein vitskap eller eit trusystem sine læresetningar, instruksjonar, lærde prinsipp eller standpunkt, som definerer eit sant heile i følgje ein eller fleire forfattarar.

Den greske analogi for ei doktrine er katekismus.

I moderne språk nyttar ein ordet politiske doktriner om prinsipielle (utanriks)politiske standpunkt. 

Filosofi
Latinske ord og uttrykk
Quito

Quito er hovudstaden i Ecuador, hovudstaden i Pichinchaprovinsen og er nest største byen i landet etter Guayaquil. I 2004 hadde byen om lag 1,84 millionar innbyggjarar.

Historie 

Det finst arkeologiske prov på busetnad i Quito meir enn 10 000 år attende, men berre historia for dei siste 500 åra er godt kjend. Quitufolket skal ha vore eit fredfullt folk som gav namn til byen. På 1000-talet gjekk dei inn i allianse med ein folkestamme frå kysten. På 1400-talet blei kongedømet Quitu oppretta som ein konføderasjon mellom carasfolket i nord og puruhasfolket i sør med senter kor dagens Quito ligg. Ein langvarig strid mot inkariket skulle no følgje, men først seinka cañarifolket i Sør-Ecuador inkaekspansjonen med nokre år. Etter at cañari fall gjorde folket i kongedømet Quito hard motstand i kampane om Quito. Kampen om Quitoområdet starta i regjeringstida til Túpac Yupanqui (1471–1493). Quito fall for inkahæren i 1495 under Huayna Capac og generalen hans, dermed vart området ein del av Tawantinsuyu. Somme nemner Quito som ein nordre hovudstad i inkariket for ein kort periode. Huayna Capac gifta seg med ei prinsesse frå Quito, busette seg der for å sikre området. 

Inka Atahualpa hadde makta i byen då Francisco Pizarro kom til Peru i 1532 og general Rumiñahui vart den som skulle forsvare byen mot den spanske conquistadoren Sebastián de Belalcázar i 1534. Rumiñahui evakuerte byen og sette han i brann før spanjolane kom fram og kunne gå inn i byen. Rumiñahui vart seinare fanga og drepen, og Belalcázar skipa ein «ny» by med det fulle namnet «Muy Noble y Muy Leal ciudad de San Francisco de Quito». 

Sjå òg inkarikets fall.

Geografi 

Quito ligg i nordre del av landet, ca 22 kilometer sør for ekvator i ei høgd på 2850 moh. Han er derfor den tredje høgastliggande hovudstad i verda etter Lhasa i Tibet på 3650 moh. og La Paz i Bolivia på 3600 moh. Ingen annan hovudstad enn Quito kan vise til eit slikt utval av delvis aktive vulkanar rett i omkrinsen. Frå byen kan ein sjå Cotopaxi (5897 moh.), Cayambe (5790 moh.), Antisana (5705 moh.) og Illiniza (5263 moh.). Og ikkje minst den aktive vulkanen Pichincha (4897 moh.) som er næraste nabo til byen og har gjeve namn til provinsen.

Kjelder 

 Artikkel om San Francisco-katedralen hos statsuniversitetet i Florida
 Quito

Bakgrunnsstoff

Byar i Ecuador
Hovudstader i Sør-Amerika
Glasnost

Glasnost (russisk гла́сность, 'openheit') var ei politisk reform innført av Gorbatsjov i Sovjetunionen i  1985. Reforma innebar fridom for innbyggjarane til å uttrykkje meiningane sine og for journalistar å i større grad utøve yrket sitt (sjå undersøkjande journalistikk), mv.

Glasnost er rekna som eit viktig demokratisk steg i Russland. 

Tidsskriftet Gateavisa tok namnet Glasnost ein periode medan politikken stod på.

Sjå òg 
 perestrojka

Sovjetisk historie
Russiske ord og uttrykk
Ytringsfridom
Reform
Gurduara Sri Guru Nanak Dev Ji

Gurduara Sri Guru Nanak Dev Ji er ein gurdvara som ligg på Alna i Oslo. Dette er den eine av to gurdvaraer tilknytt sikhsamfunnet i Noreg.

Bakgrunnsstoff 
 Den offisielle nettstaden åt Gurduara Sri Guru Nanak Dev Ji i Oslo

Gurdvaraer
Norske sikhar
Sikhisme i Noreg
Byggverk i Oslo
Tai-kadaispråk

Tai-kadai, også kalla kadai og kradai, er ein språkfamilie som omfattar språk i Søraustasia og det sørlege Kina, mellom anna thai og laotisk. Desse språka var tidlegare sett på som ein del av den sino-tibetanske språkfamilien, men blir i dag sett på som ein uavhengig familie.

Den rike variasjonen av tai-kadaispråk i søraustlege Kina gjer at ein meiner det kan vera opphavsstaden til språkfamilien.

Edmonson og Solnit si inndeling 

Det er framleis ikkje konsensus om inndelinga av desse språka. Her er eit framlegg frå Edmonson og Solnit. Ethnologue har ei alternativ inndeling.

 hlaispråka 
 jiamao (Hainan) 
 hlai (Hainan) 
 geyanspråka 
 yerong (Fastlandskina) 
 gelao (Vietnam) 
 lachi (Vietnam) 
 vit lachi (Vietnam) 
 buyang (Fastlandskina) 
 cun (Hainan) 
 en (Vietnam)
 qabiao (Vietnam)
 laqua (Vietnam) 
 laha (Vietnam) 
 kam-taispråka 
 be-taispråka
 be (Hainan) 
 taispråka
 saek (Laos)
 lakkia-kam-suispråka 
 lakkia-biaospråka (Fastlandskina) 
 lakkia 
 biao 
 kam-suispråka (Fastlandskina) 
 ai-ai-cham 
 cao miao 
 nordlig dong 
 sørleg dong 
 kang 
 mak 
 mulam 
 maonan 
 sui 
 t'en

Litteratur 
 Edmondson, J.A. og D.B. Solnit (red.): Comparative Kadai: the Tai branch. Dallas: Summer Institute of Linguistics and the University of Texas at Arlington, 1997.
 Roger Blench (engelskspråklig PDF)

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Tai-Kadai languages» frå ,  den 10. november 2005.  
 

Språkfamiliar
 
Søraust-Asia
Nellikfamilien

Nellikfamilien (Caryophyllaceae) er ein plantefamilie i ordenen Caryophyllales. Han er ein stor familie som inneheld rundt 2 000 artar fordelt på 88 slekter. Mange hage- og snittblomar kjem frå denne familien, som mellom anna inneheld nellik, arve og stjerneblom.

Dei fleste artane i nellikfamilien er eitt- eller fleirårige urter som visnar ned kvart år. Nokre frå artar er buskaktige med ein hard rhizom. Plantane er kjenneteikna av motsette blad som er heilranda, til tider stipla. Dei har som oftast tokjønna blomar som sit ytst i ein kvast. Blomane har som oftast fem kronblad, men av og til berre fire. Dei er vanlegvis raude, rosa eller kvite.

Kjende slekter 
 Agrostemma
 Arenaria
 Arvar (Cerastium)
 Nellik (Dianthus)
 Gypsophila
 Sagina
 Knavel (Scleranthus)
 Lychnis
 Smelle (Silene)
 Bendel (Spergula og Spergularia)
 Stjerneblom (Stellaria)

Kjelder 
 miljølære.no
 «Nellikfamilien» på Wikipedia på bokmål og riksmål
 «Caryophyllaceae» på engelsk Wikipedia
 «Nejlikväxter» på svensk Wikipedia

 
Caryophyllales
Plantefamiliar
Fahrenheit

Fahrenheit er ein temperaturskala som har namnet sitt etter den tyske fysikaren Gabriel Fahrenheit (1686–1736), som kom med framlegg om skalaen i 1724.

I denne skalaen er frysepunktet for vatn 32 grader (dette skriv ein slik: «32 °F») og kokepunktet 212 grader Fahrenheit. Dermed vert det 180 grader mellom koke- og smeltepunktet for vatn. Altså er ei grad Fahrenheit 5/9 av ein kelvin (ei grad kelvin tilsvarar ei grad Celsius.), og -40 grader Fahrenheit er lik minus -40 grader Celsius.

Bruk 

Innan den engelsktalande verda var fahrenheitskalaen den mest brukte måten å måla temperatur på innan meteorologi, industri og medisin fram til 1960-talet. Mot slutten av tiåret og på 1970-talet vart Celsius (på engelsk òg kjent som centigrade) gradvis innført som del av ei standardisering mot det metriske systemet. Trass i dette er Fahrenheit framleis eininga i dagleg bruk til ikkje-vitskaplege føremål.

Tilhengarar av systemet meiner dette er fordi skalaen er lett å forstå og bruka. Dei mindre einingane (5/9 av ei Celsius-grad) gjer at ein sjeldan treng dela dei opp og i staden kan bruka heile tal. I folkemedisinen er det lett å hugsa at ein feber på over 100 Fahrenheit treng medisinsk tilsyn. I tillegg er lufttemperaturen i dei delane av verda der folk bur som regel mellom 0 °F og 100 °F som er lett å dela inn i band på 10 grader. På den andre sida er det òg lett for dei som er vane til det å forhalda seg til Celsius-skalaen på same måten.

Anna 
Antenningspunktet til papir er 451 °F (233 °C). Det er dette tittelen på boka av den amerikanske forfattaren Ray Bradbury, Fahrenheit 451 kjem frå.

Sjå òg 
 Celsius
 Kelvin
 Formlar for temperaturomrekning

Bakgrunnsstoff 
 Forklaring av Fahrenheit på The Straight Dope (engelsk)

SI-avleia einingar
Temperatureiningar
Gassenergi

Gassenergi er ei nemning på den energien som er kjemisk bunder i ulike gassar. Naturgass kan verta nytta til å generera elektrisk energi]. 

Energikjelder
Gasskraftverk

Gasskraftverk er eit kraftverk for omforming den kjemisk bundne energien i gass til elektrisk energi. Gassblandingar som til dømes naturgass vert nytta som drivstoff for ein gassturbin, som er kopla til ein elektrisk generator. 

Overskotsvarme frå gassturbinen blir ofte brukt til å laga damp, som igjen driv ein eller fleire dampturbinar. Desse dampturbinane er også kopla til ein generator. Naturkrafts gasskraftverk på Kårstø er eit slikt kombikraftverk, og det er også Statkrafts kraftverk i Knapsack og Herdecke i Tyskland.

Gasskraftverk
Kolenergi

Kolenergi er ei nemning på energi kjemisk bunden energi i kol. Kol har ofte vorte nytta som energikjelde ved å verta brend direkte. Kol kan til dømes nyttast til å driva ein dampmaskin, som i eit damplokomotiv. Kol vert mange stader nytta til å generera elektrisk energi. 

Energikjelder
Kolenergi
Kolkraftverk

Kolkraftverk er eit nemning på eit kraftverk som omformar den kjemisk bundne energien i kol til elektrisk energi. Kol vert nytta som brennstoff for å generere vassdamp, som vert nytta for å drive gassturbinar, som i sin tur driv elektriske generatorar.

Sjå òg 
 Brennstoff
 Dampkraftverk

Bakgrunnsstoff 
 http://www.energieinfo.de/eglossar/node96.html
 http://www.der-gruene-faden.de/text/text1272.html 

Kolkraftverk
Vindkraftverk

Vindkraftverk er eit kraftverk som kan omforma dynamisk vindenergi til elektrisk energi. I praksis skjer dette ved at ein vindturbin driv ein elektrisk generator. Eit vindkraftverk vil ofte verta utgjort av fleire vindturbinar plassert i ein vindturbinpark. Eit av dei størte vindkraftverka i Noreg er Smøla vindpark. 

Vindturbinane er vanlegvis knytte til det nasjonale energinettet. Vindkraft og vasskraft er komplementære energiformer, ved at vasskrafta kan representere grunnlasta som vert auka og redusert alt etter kor mykje det bles. Det bles mest om vinteren og saman med eit godt utbygd nett og dei gode reguleringsmuligheitene i vassmagasina er den uregulerte vindkrafta godt eigna i det norske energisystemet. 

Vindturbinar vert normalt plasserte på land, men fleire land, spesielt i Europa, installerer turbinar til havs der dei står på grunne farvatn. Horns Rev i Danmark er ein slik stad. Det finst planar om offshore vindkraftverk fleire stader langs kysten. Men havdjupna utanfor Norskekysten gjer at botnfast vindkraft ofte er uaktuelt. Statoil har laga ein fullskala flytande vindturbin kalla HyWind. HyWind har sidan 2009 operert og levert gode driftsresultat utanfor Karmøy. Sway er eit anna selskap som også har installert ein nedskalert flytande turbin utanfor Bergen.

Vindkraft framstår som ein av fleire alternative kjelder til elektrisitet produsert ved hjelp av fossile brennstoff. Noreg har eit monaleg utbyggingspotensial og blant Europa sine beste vindressursar. Vindkraft er i dag avhengig av økonomisk støtte for å vere økonomisk lønsam for eigar av verket. Støtta vert gitt ved at alle produsentar av ny fornybar elektrisk energi vert tildelt elsertifikat som forbrukar er pålagt å kjøpe.Det betyr at alle fornybare energiformer (sol, vind, bio, vatn og andre) som leverer elkraft får lik støtte. Dette gjer at dei billegaste og mest eigna fornybare energiformene blir bygde ut. Elsertifikatmarknaden har eksistert i Sverige sidan 2003 og Noreg blei ein del av systemet i 2012. Noreg og Sverige har eit felles mål om å bygge 26,4 TWh innan 2021. Landa finansierer halvparten kvar og begge land sine myndigheiter trur halvparten vil bli bygd i kvart land. Av dei 13,2 TWh vil truleg vindkraft og vasskraft, hovudsakleg småkraft, levere 6-7 TWh kvar innan 2021. Dette betyr i praksis rundt 1000 kommersielle vindturbinar på 2-3 MW.

På global basis var det ved utgangen av 2011 ein installert elektrisk effekt på 240 000 MW vindkraft.

Miljømessige fylgjer 
Eit viktig argument for å byggja vindkraftverk på land har vore at dei er miljøvenlege, men etter at dei kom i drift har dei vorte kritisert for å skada naturen, mellom anna har ørn kollidert med vengene til vindturbinane, og vindturbinparkane ruvar i terrenget. I tillegg kjem det støy frå turbinane når dei er i drift, som kan påverke helsa til lokalbefolkning og dyrelivet.

Sjå også 
Liste over vindkraftverk i Noreg

Referansar 

Vindkraftverk

ta:காற்றாடி
th:กังหันลมผลิตไฟฟ้า
wa:Tourniketreye
Det amerikanske flagget

Det USA-amerikanske flagget har 13 vassrette striper, sju raude og seks kvite, og på eit blått felt øvst ved stonga kvite, femtagga stjerner. Kvar stjerne i flagget representerer ein delstat i USA, medan kvar stripe representerer Dei tretten koloniane.

Flagget vart vedteke av Kongressen i 1777. I tida 1795–1818 hadde det 15 vassrette striper. Dei to nye stripene symboliserte dei to nye statane Vermont og Kentucky, som vart tekne inn i unionen i høvesvis 1791 og 1792. I 1818, då unionen bestod av 20 statar, vedtok Kongressen at ein skulle gå attende til dei opphavlege 13 stripene i flagget. Populært blir flagget kalla «Stars and Stripes», «Old Glory» eller «the Star-Spangled Banner».

Kjelder 
 

USA
Flagg
Bølgjekraftverk

Bølgjekraftverk er ei nemning på eit kraftverk som omformar den dynamisk energien (rørsleenergien) i bølgjer i vatn (vanlegvis i havvatn) til elektrisk energi. Det finst fleire ulike måtar å konstruera bølgjekraftverk på. 

Bølgjekraftverk har ikkje vorte teke i bruk i stor skala, men det har vore gjort forsøk med ulike oppsett. Mellom anna har slike forsøk vore gjort på kysten av Noreg og Danmark.

Bakgrunnsstoff 

Bølgjekraftverk
Fornybar energi
Kinshasa

Kinshasa (tidlegare Leopoldville) er hovudstaden og den største byen i det afrikanske landet Kongo. Byen ligg på den sørlege breidda av elva Kongo. Kinshasa ligg rett ovanfor Brazzaville, hovudstaden i Kongo-Brazzaville, som ligg på den nordlege breidda.

Innbyggjartalet i Kinshasa er kring 4,5 millionar.

Bakgrunnsstoff 

Byar i Kongo
Hovudstader i Afrika
Envisat

ENVISAT er ein europeisk avansert jordobservasjonssatellitt kontrollert av den europeiske romfartsorganisasjonen ESA. Satellitten vart send opp med ein Ariane 5 rakett i mars 2002 i polar solsynkron bane. Oppgåvene til ENVISAT spenner vidt, frå overvaking av vind, bylgjenivå og fargen på havet til måling av ozon og andre gassar i atmosfæren rundt jorda til kartlegging av naturresursar på land og målingar av is både på land og i polområda.

ENVISAT går i solsynkron polar bane, det vil seie at at satellitten passerer over eit punkt på jorda til same lokale tid heile året. Satellitten går i bane 800 km over jordoverflata, og omløpstida er 101 minutt med 35 dagars kretsløpssyklus. Det vil seie at satellitten passerer det same punktet på jordet med 35 dagars interval. Bana har ein inklinasjon på 98 grader, planlagt operasjonstid er 5 år. 

ENVISAT har med seg ti ulike instrument som kvar for seg, eller i kombinasjon kan gjere målingar av jordatmosfæren, havet og landjorda. 
ESA mista kontakt med satellitten den 8. april 2012. Ein månad seinare annonserte ESA formelt at Envisat var død.

Referansar

Jordobservasjon
Satellittar
Europeisk romfart
Romutforsking i 2002
Romteknologi
Jordobservasjonssatellittar
Tuvinsk

Tuvinsk (kyrillisk тыва дыл, tyva dyl eller tıva dıl) er eit nordtyrkisk språk som vert snakka av omkring 253 700 tuvinarar i Russland (ved folketeljinga i 2010), hovudsakleg i republikken Tuva i sør i sentrale Sibir dessutan av om lag 27 000 i Mongolia og Kina. Språket har lånt eit stort antal røter frå mongolsk og eit fåtal ord frå russisk. 

Tuvinsk kan delast inn i fleire dialekter, og skilnadane på dei er relativt store. Blant desse kan ein nemne tozja, vestleg tuva, erzin, kungurtuch med fleire.

Ortografi 
Språket sitt fyrste skriftsystem, ein variant av det latinske alfabetet med nokre spesialteikn for å spegle tuvinsk sin lyd, vart oppfunne av den tuvinske buddhistmunken Mongusj Lopsan-Tjimit i byrjinga på 1930-talet. Det latinska alfabetet vart i 1941 erstatta med ein variant av det kyrilliske alfabetet som utover det russiske kyrilliske alfabetet inneheld bokstavane Ңң ('ng'; [ŋ]), Өө ('ö'; [ø]) og Үү ('ü'; [y]). Etter Sovjetunionen sitt fall har det vakse opp ei viss interesse for å igjeninnføre det latinske alfabetet.

Fotnotar 

Tyrkiske språk
Nordtyrkiske språk
Språk i Russland
Einskildspråk
Altaiske språk

Altaiske språk er ei gruppe av språkfamiliar med språk som hovudsakleg har talarar i Sentral-Asia og det fjerne Austen. Eksistensen av ein språkfamilie altaisk er omstridd. Det er fleire ulike teoriar om altaisk:

 Altaisk er ikkje ein språkfamilie. Det at mongolske, tungusiske og tyrkiske språk liknar på kvarandre kjem av at dei har eksistert side om side.
 Altaisk er ein språkfamilie som består av dei mongolsk, tungusiske og tyrkiske språkfamiliane
 Altaisk er del av ein større språkfamilie
 Denne familien omfattar altaisk og uralsk
 Denne familien omfattar altaisk, koreansk og kanskje også japansk
 Denne familien omfattar altaisk, uralsk, koreansk, japansk, indo-europeisk, dravidisk, kaukasisk, sumerisk, afro-asiatisk og eskimo-aleutisk, og er altså ein del av ein stor, nostratisk språkfamilie.

På 1800-talet føreslo nokre lingvistar at dei altaiske språka skulle høyre saman med dei uralske språka (med blant anna finsk) som dei «ural-altaiske språka», men den teorien er avvist av seinare og meir grundig lingvistisk forsking.Det einaste som ikkje er omstridd er at mongolske, tungusiske og tyrkiske språk kvar for seg dannar tre genetiske språkfamiliar. 

Dei som stør den første hypotesen peiker på at argumenta mot ural-altaisk også kan brukast som argument mot altaisk. Likevel finst det såpass mange leksikalske og særleg grammatiske fellestrekk mellom dei tre språkgreinene i den altaiske familien, at dette synet har mest støtte.

Lingvistar som Ramstedt og Poppe vil ta koreansk med i same språkfamilie.

Den nostratiske språkfamilien har lita støtte ut over ei lita gruppe av typologar. Dei viktigaste av dei er Joseph Greenberg, Merrit Ruhlen og Bernhard Comrie.

Litteratur 

 Miller, Roy andrew 1961: Japanese and the other Altaic Languages. Chicago.
 Poppe, Nicholas 1955: Introduction to Mongolian Comparative Studies. Helsinki.
 Poppe, Nicholas 1960: Vergleichende Grammatik der altaischen Sprachen. Wiesbaden.
 Ramstedt, G.J. 1952-57: Einführung in die altaische Sprachwissenschaft I-II''. Helsinki.

Føreslegne språkfamiliar
Messing

Messing er ei legering med kopar og sink som hovudelement. Messing inneheld vanlegvis 10-40 % sink. Legeringa kan òg ha andre tilsatsmateriale, som tinn, aluminium, jern og bly. Messing er eit slitesterkt materiale med gyllen overflate og vert mykje brukt til dekorative føremål.

Metallet er òg eit viktig material for messingblåseinstrument.

Tettleik 
Den vanlege legeringa CuZn37 har ein massetettleik på om lag 8 400 kg/m3.

Bakgrunnsstoff 

Koparlegeringar
Sinklegeringar
Ida M. Tarbell

Ida Minerva Tarbell () var ein forfattar og journalist frå USA. Som journalist vart ho kjend som ei av dei leiande «muckrakers» (møkkagravarane). 

Ho vart kjend for sin undersøkjande journalistikk knytt til oljeselskapet Standard Oil Company. Ho skreiv ein artikkelserie i 19 delar frå november 1902 og fram til oktober 1904. Artiklane vart samla og publisert som The History of the Standard Oil Company i 1904. Artikkelserien var viktig i prosessen fram mot oppsplittinga av Standard Oil i 1911. Standard Oil vart mellom anna skulda for kartellverksemd. 

Andre bokutgjevingar Life of Abraham Lincoln (1900), The Business of Being a Woman (1912), The Ways of Women (1915), biografiar om Elbert H. Gary (1925) og Owen D. Young (1932), The Nationalizing of Business, 1878–1898 (1936), og sjølvbiografien, All in the Day's Work (1939).

Ho døydde av lungebetennelse i 1944, 86 år gamal.

Sjå òg 
 Standard Oil Company
 South Improvement Company
 Henry H. Rogers

Bakgrunnsstoff 
 Harvard University Library Open Collections Program. Women Working, 1870-1930, Ida Tarbell (1857–1944). Fulltekstdatabase for verka til Ida Tarbell.
 The Ida Tarbell Home Page 
 American Experience: The Rockefellers
 National Women's Hall of Fame - Ida Tarbell
 The History of the Standard Oil Company av Ida Tarbell

USA-amerikanske journalistar
USA-amerikanske forfattarar
Folk frå Pennsylvania