alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Valerij Tsjkalov

Valerij Tsjkalov () var ein russisk og sovjetisk testflygar som blei utnemnd til Helt av Sovjetunionen i 1936.

Bakgrunn
Tsjkalov var fødd i Vasiljovo, som seinare blei omdøypt til Tsjkalovsk til ære for han. Staden ligg i Volga-regionen, ikkje langt frå Nizjnij Novgorod. Far hans arbeidde med å laga skip på verftet i landsbyen, til fart på Volga. Mor hans døydde då han var seks år gammal. Tsjkalov studerte ved den tekniske skulen i Tsjerepovets før han kom heim og byrja i læra på verftet. Seinare fekk han jobb som fyrbøtar på mudderskipet Bajan (seinare Mikhail Kalinin).

Flygar

I 1919 såg han sitt første fly og bestemte seg for å gå inn i luftvåpenet til Den raude hæren. Han byrja som mekanikar der då han var 16 år gammarl. Etterkvart fekk han opplæring som pilot i Jegorjevsk. Han gjekk ut frå skulen i 1924.

Tidleg på 1930-talet blei Tsjkalov testflygar. Han utførte bragder som å gjennomføra 250 loopar på 45 minutt. Frå 1935 leia han stuntavdelinga til flyvåpenet, som dreiv offentlege oppvisingar. Dette omfatta mellom anna 1. mai-oppvisingar over Den raude plassen i Moskva, der han møtte Stalin for første gong.

Tsjkalov oppnådde fleire nyvinningar innan flyging. I 1936 og 1937 var han med på fleire ultralange flygingar, som ei på 63 timar frå Moskva til Vancouver i Washington over Nordpolen i ein 
Tupolev ANT-25 (18.–20. juni 1937), ein distanse på 8811 km.

15. desember 1938 døydde Tsjkalov medan han flaug ein prototyp av Polikarpov I-180, som kræsja under første prøveflyging.

Prisar og utmerkingar
 Helt av Sovjetunionen 24. juli 1936 (medalje nr. 11)
 Leninordenen to gongar, 5. mai 1935 og 24. juli 1937
 Ordenen av den raude fana 8. september 1937

Ettermæle

Fødestaden Vasiljovo fekk namnet «Tsjkalovsk» til ære for han i 1937. Orenburg hadde namnet «Tsjkalov» frå 1938 til 1957 til minne om Valerij Tsjkalov.

Metrostasjonar i Moskva, Sankt Petersburg og Nizjnij Novgorod heiter Tsjkalovskaja. Den store trappa ved Kremlin i Nizjnij Novgorod ber også namnet hans

Ein metrostasjon i Tasjkent hadde namnet Tsjkalov fram til 2012. Ein flyfabrikk i Tasjkent blei også kalla opp etter han.

Gater i fleire byar i Russland og i Vancouver i USA er kalla opp etter han.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Valery Chkalov» frå ,  den 29. september 2019.  
 

Russiske flygarar
Helt av Sovjetunionen
Ráfi

Ráfi er det sjette studioalbumet til den norsk-finske og samiske musikaren Niko Valkeapää.

Sporliste
 Ráfi (3:17)
 Máilmmi biekkat (7:43)
 Eará sadji (5:28)
 Vuordámušat (5:44)
 Leatgo friija? (3:59)
 Sahara (6:15)
 Kolibri (5:01)
 San (4:22)
 Viidisvuohta (3:41)

Alle songtekstane er skrivne av Niko Valkeapää, og musikken av Valkeapää og Georg Buljo.

Referansar

Bakgrunnsstoff
 Ráfi på Discogs.com. Henta den 29.9.2019.

Samiske musikkalbum
Musikkalbum frå 2015
Gáldu

Gáldu er det sjuande studioalbumet til den norsk-finske og samiske musikaren Niko Valkeapää. Det er utgjeve på vinylplate.

Sporliste

Side 1 
 Gáldu (4:33)
 Ale Vuollán (3:45)
 Háliidan (7:07)
 Guovtti Ilmmis (5:03)

Side 2 
 Návdi (3:53)
 Jorggit (4:51)
 Muittut (6:00)
 Miellagovva (6:59)

Alle songtekstane er skrive av Valkeapää og musikken av Valkeapää og Georg Buljo.

Bakgrunnsstoff
 Gáldu på Discogs.com. Henta den 29.9.2019.

Samiske musikkalbum
Musikkalbum frå 2019
Aleksej Sjtjusev

Aleksej Viktorovitj Sjtjusev () var ein russisk arkitekt. Han teikna mellom anna Leninmausoleet (1924).

Liv og virke

Sjtjusev var fødd i Chișinău. Han studerte under Leon Benois og Ilja Repin ved Sankt Petersburgs kunstakademi 1891-1897. Sjtjusev utvikla stor interesse for historisk russisk kunst, og vann ry for restaureringa si av Vasilijkyrkja frå 1100-talet i Ovrutj i Ukraina. Han arbeidde sidan med moskovittisk 1400-talsarkitektur, blant anna Treeiningsdomkytkja i Potjajevskaja Lavra i Ukraina. Han fekk i oppdrag av tsarfamilien å utforma ei domkyrkje for Marfo-Mariinskijklosteret i Moskva, noko som resulterte i ein bygning i mellomaldersk Novgorod-stil.

I 1913 byrja Sjtjusev sitt største prosjekt. Han deltog og vann arkitekttevlinga for å utforma jernbanestasjonen Kazanskij. Denne jugendbygningen blandar element frå Kremltårna med tradisjonell tatararkitektur.

Etter ei kort tid der han eksperimenterte med nyklassisisme gjekk Sjtjusev over til konstruktivismen på 1920-talet. Då Lenin døydde i 1924 blei han beden om å utforma eit mausoleum for han. Sjtjusev teikna Leninmausoleet i ein stil som samanførte konstruktivistiske element med innslag frå historiske mausoleum, som Djoser-pyramiden og gravmonumentet i Pasargad.

Etter mausoleumskommissjonen fekk Sjtjusev gode kår av dei kommunistiska styresmaktene. Han blei utnemnd til leiar for Tretjakovgalleriet i 1926, og til leiar for gruppa som utforma store bruer og leilegheitskompleks i Moskva. Blant dei viktigaste bygningane han formgav på 1930- og 1940-talet er Hotell Moskva ved Manegetorget og NKVD sitt hovudkontor ved Lubjankatorget.

Sjtjusev blei tildelt Stalinprisen i 1941, 1946, 1948 og posthumt i 1952.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Aleksej Sjtjusev» frå ,  den 30. september 2019.

Bakgrunnsstoff

Russiske arkitektar
Folk frå Chișinău
Dennis Mitchell

Dennis Allen Mitchell () er ein tidlegare USA-amerikansk friidrettsutøvar frå Sør-Carolina som åra 1991-93 vann to VM-gull og eitt OL-gull i 4 x 100 meter stafett og bronsemedaljen på 100 meter i VM 1991, Sommar-OL 1992 og VM 1993.

Aktiv
Mitchell vart fjerdemann på 100 meter under dei olympiske sommarleikane 1988 i Seoul. Året etter vart han nordamerikansk studentmeister på 200 meter.

Sommaren 1991, ei veke før Friidretts-VM, deltok Mitchell på USA sitt lag som i Zürich sette verdsrekord i 4 x 100 m stafett med tida 37,67 sekundar. Under verdsmeisterskapen i Tokyo sprang han inn til bronse på 100 meter på 9,91, dagar seinare sprang han ein etappe på USA-laget som forbetra verdsrekorden til 37,50. Under Sommar-OL 1992 i Barcelona tok han ein ny bronsemedalje på 100 meter, bakom briten Linford Christie og Frankie Fredericks frå Namibia. Saman med Michael Marsh, Leroy Burrell og ankermann Carl Lewis syrgde Mitchell for gull til USA i 4 x 100 m stafett og verdsrekord på 37,40. Ved verdsmeisterskapen i Stuttgart året etter vann Mitchell si tredje bronsemedalje på 100 meter og si tredje gullmedalje i 4 x 100 m stafett, med eit lag som elles bestod av Jon Drummond, Andre Cason og Leroy Burrell.

Ved dei olympiske leikane i Atlanta i 1996 kom Mitchell på fjerdeplass på 100 meter. I 4 x 100 meter stafett vann han og lagkameratane Drummond, Tim Harden og Michael Marsh sølv, slått av laget til Canada. Den 7. september 1996 sette Mitchell personleg rekord på 100 m med tida 9,91 sekundar ved eit stemne i Milano.

35 år gammal kvalifiserte Mitchell seg til sitt siste store meisterskap. Under verdsmeisterskapen 2001 i Edmonton deltok han atter på eit USA-amerikansk som sprang i mål til fyrsteplass og gull, ein medaljeplass som seinare vart annullert då det kom for ein dag at Tim Montgomery hadde vore dopa.

Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
OL 1988 i Seoul: Nr 4 på 100 m – 10,04
VM 1991 i Tokyo: Bronsemedalje på 100 m – 9,91. Gull i 4 x 100 m stafett (37,50)
OL 1992 i Barcelona: Bronsemedalje på 100 m – 10,04. Gull i 4 x 100 m stafett (37,40)
VM 1993 i Stuttgart: Bronsemedalje på 100 m – 9,99. Gull i 4 x 100 m stafett (37,48)
VM 1995 i Göteborg: Braut forsøket på 100 m
OL 1996 i Atlanta: Nr 4 på 100 m – 9,99. Sølv i 4 x 100 m stafett (38,05)
VM 2001 i Edmonton: Annullert fyrsteplass i 4 x 100 m stafett

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Dennis Mitchell» frå ,  den 30. september 2019.  
 

Sprintarar frå USA
Olympiske meistrar for USA
Deltakarar under sommar-OL 1988
Deltakarar under sommar-OL 1992
Deltakarar under sommar-OL 1996
Aarehgïjre - Early Spring

Aarehgïjre – Early Spring er debutalbumet til den sørsamiske artisten Marja Mortensson. Dei fleste songane har ho skrive sjølv, nokre er tradisjonelle songar, medan andre er skrivne av Frode Fjellheim, som òg har produsert plata.

Sporliste 

Omsetjingane er baserte på dei offisielle engelske omsetjingane.

Referansar

Bakgrunnsstoff
Aarehgïjre på Discogs.com. Henta den 30.9.2019.

Musikkalbum frå 2017
Samiske musikkalbum
Mojhtestasse - Cultural Heirlooms

Mojhtestasse – Cultural Heirlooms er det andre studioalbumet til den sørsamiske artisten Marja Mortensson. Med seg på plata har ho Jakop Janssønn på trommar og perkusjon og Daniel Herskedal på tuba og basstrompet. Albumet vart godt motteke, og vann Spellemannprisen i kategorien folkemusikk for 2018. Det vart òg nominert til Nordic Music Prize, som eitt av to norske album.

Ordet mojhtestasse tyder «minnegåve» på norsk.

Referansar

Bakgrunnsstoff
Mojhtestasse - Cultural Heirlooms på Discogs.com. Henta den 30.9.2019.

Samiske musikkalbum
Musikkalbum frå 2018
Attributivt verb

Eit attributivt verb er i grammatikken eit verb som modifiserer (gjev attributt til) eit substantiv, i staden for å uttrykkja ein sjølvstendig idé som eit predikat. Verb kan vera attributt i form av partisipp eller som eit infinitiv: den gåande mannen, ein gåande hund, ueten mat, ein stad å eta. 
Grammatikk
Ole Lind Schistad

Ole Lind Schistad () var ein norsk arkitekt og møbelteiknar. 

Schistad var fødd i Molde i Møre og Romsdal. Han var ein av dei som introduserte ideala til funksjonalisme i norsk arkitektur. Han skapte nokre av hovudverka frå perioden. Under gjenoppbygginga etter andre verdskrigen var han distriktsarkitekt i Møre og Romsdal.

Verk i utval 
 Ingeniørenes hus i Kronprinsens gate 17 i Oslo (1928–32, i samarbeid med Eyvind Moestue)
 Ingierstrand bad og restaurant ved Bunnefjorden sør for Oslo (1933–34, i samarbeid med Eyvind Moestue)
 Bygarden Storgata 52 i Molde for O. E. Strande AS (1951).

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Ole Lind Schistad» frå ,  den 30. september 2019.

Bakgrunnsstoff 
 Ole Lind Schistad i Norsk biografisk leksikon
 Ole Lind Schistad i Norsk kunstnerleksikon
 Ole Lind Schistad i Lokalhistoriewiki
 Hvem er hvem? (1973)

 
Houens fonds diplom
Folk frå Molde
Norske arkitektar
Lagrangepolynom

Lagrangepolynom innanføre numerisk analyse vert nytta til polynominterpolasjon. For ei gjeven mengde datapunkt  vil lagrangepolynomet vera polynomet av lågaste orden med verdiane  for alle .

Denne typen interpolasjon er utsett for Runges fenomen når datapunkta er likt fordelte. Då vil feilen på interpoleringa auka og faktisk divergera når ein aukar ordenen på funksjonen.

Definisjon 
Gjeve ei mengde av datapunkt som ein ønskjer å interpolera:

Interpolasjonspolynomet på lagrangeform er definert som ein lineærkombinasjon av lagrangebasispolynom.

Her er  eit lagrangebasispolynom. Lagrangebasispolynomet er i røynda ein dirac delta funksjon:

Dette er så ein verdi x vert avbilda nøyaktig til  i domenet. I praksis er lagrangebasispolynomet definert som:

Lagrangebasispolynom 

Ein ser ved litt rekning at desse eigenskapane  og  er oppfylte:

Her er  ettersom teljaren  er 0, så heile uttrykket vert 0.

Teljarane i er definerte sånn at funksjonen gjev 0 for alle x-verdiane i datamengda utanom den særskilde verdien .

Nemnarane er definerte som dei er berre for normalisering, sånn at  skal vera 1.
Interpolasjon
Polynom
Olberg stavkyrkje

Olberg stavkyrkje eller Krødsherad stavkyrkje stod sør for dagens Olberg kyrkje, det vil seie litt nærare Krøderen. Kyrkjestaden er på grunn frå garden Olberg (gnr. 188) søraust for Noresund. Garden ligg like nordvest for kyrkja.

Kyrkja er omtala i 1389, utan at nøyaktig alder synest kjend. Både skipet og koret i stavkyrkja skal ha vore tilnærma kvadratisk. Skipet målte om lag 5,6 m x 5 m. Etter suksessive utvidingar framstod kyrkja som ei krosskyrkje. Ho vart riven etter at dagens kyrkje var innvigd i 1859. Den gamle kyrkjetomta skal ha vore synleg til uti 1880-åra.

Fotnotar

Kjelder 
 Norges kirker
 Jan Brendalsmmo og Jan-Erik G. Eriksson: Kildegjennomgang: Middelalderske kirkesteder i Buskerud fylke (Riksantikvaren, 2015), s. 36.

Bakgrunnsstoff 
 

Tapte stavkyrkjer
Tidlegare kyrkjer i Noreg
Kulturminne i Krødsherad
Sigrid Drake

Sigrid Anna Maria Carolina Drake () var ein svensk forskar på samisk språk og kultur. Ho var elev av K.B. Wiklund.

Hovudverket til Drake er Västerbottenslapparna under förra hälften av 1800-talet, utgjeve i 1918. Hovudkjelda for teksten er notatane kyrkoherde J. A. Nensén gjorde i Dorotea i Västerbottens län i samtida. Dei originale notatane til Nensén finst i handskriftsavdelinga til Uppsala universitet.

Kjelder 

 Olavi Korhonen sin artikkel om Sigrid Drake i Saamelaiskulttuurin ensyklopedia

Svenske språkforskarar
Sørsamisk språk
Samisk språkforsking
Henrik Ganander

Henrik Ganander () var ein finsk grammatikar frå Raumo. Han var blant dei første som forska på samiske språk. Han var også den første i Finland som skreiv ei fullstendig framstilling av eit samisk språk, Grammatica Lapponica frå 1743.

I den samiske grammatikken sin brukte han Berthold Vhaels finske grammatikk som forbilete, og viste dermed indirekte at han såg finsk grammatikk som meir relevant for samisk enn andre språk.

Kjelder 

 Kulonen, Ulla-Maija: Ganander, Henrid i Saamelaiskulttuurin ensyklopedia
 Bibliografi frå Finsk wikipedia

Bibliografi 

 Grammatica lapponica : linguae Europearum prope antiquissimae solidam planamque viam genium linguae lapponicae addiscere desideranti monstrans, opfra ac studio Henrici Ganandri Aboensis, comminist. Lapmarch. Tornoensis, jam design. pastoris in Siundo, elaborata. Holmiae, consensu & cura directorum. Typis Laurent. Salvii, anno 1743
 Haudan mercki. Cuules. Matcamies. : ... Henricus Tornberg ja. Hänen ... Emändäns. Brigitta Bonelia ... Cannettin. Cuolluitten. Jouckoon. ala. Tornion pitäjän. kirckohon. MDCCXLIII. XX päivänä. Huhticuusta. Rackahalle. Apellans. muistoxi. teki. Henric. Ganander. Turculainen. Tornion. Lapin. Cappalainen. Nyt. Siundon. Kirckoherraxi. Asetettu. Stuckhulmisa, brändaty Laurentius Salviuxen tykona  1743

Samisk språkforsking
Finske språkforskarar
Nordsamisk språk
Hans-Hermann Bartens

Hans-Hermann Bartens () er ein tysk fennougrist.

Bartens studerte i Göttingen og Groningen, og arbeidde frå 1978 som forskar og seinare professor i fennougristikk i Göttingen. 

Bartens har framfor alt erbeidd med og fremja studiet av dei samiske språka i Tyskland. Boka Lehrbuch der saamischen Sprache frå 1989 var i tillegg til å vere ei lærebok også den mest omfattande grammatikken over moderne nordsamisk då ho kom ut.

Bibliografi 

 Die Verwendung von Potential und Konditional im Lappischen (Helsinki: 1980)
 Lehrbuch der saamischen (lappischen) Sprache (Hamburg: 1989)
 Die finnisch-ugrischen Minoritätsvölker in Europa (Hamburg: [1998] 2000)
 (Herausgeber und Übersetzer) Märchen aus Lappland (Kreuzlingen–München: 2003)
 Wotische Folklore (Wiesbaden: 2012)
 (Herausgeber und Übersetzer) Sagen aus Lappland (Berlin: 2018)

Kjelder 
 Biografi for Hans-Hermann Bartens i Katalog der deutschen Nationalbibliothek

Samisk språkforsking
Tyske språkforskarar
Frans Äimä

Frans Äimä () var ein finsk fonetikar og språkforskar, som er mest kjend for arbeida sine om enaresamisk.

Äimä doktorerte i 1914 med avhandlinga Phoenetik und lautlehre des Inarilappischen, og vart same året dosent i finsk samisk og samisk lydlære ved Helsingfors universitet.

Äimä var ein føregangsmann for innføringa av eksperimentell fonetikk i Finland. Som språkforskar var han elev av E. N. Setälä, og det språkhistoriske arbeidet hans er prega av Setälä sine teoriar, og dermed ikkje lese i dag.  Arbeidet hans med enaresamisk har derimot hatt varig verdi. Eit opphald på seks månader i Enare i 1900-1901, og seinare kortare reiser i 1926, 1929 og 1931 resulterte i ei ordsamling på rundt 10000 ord, som utgjorde stammen i det som skulle bli Erkki Itkonen og Lea Laitinen si Inarilappisches Wörterbuch.

Samisk språkforsking
Finske språkforskarar
Jussi Ylikoski

Jussi Ylikoski er professor i samisk ved Giellagas-instituttet ved Uleåborgs universitet. Han studerte fennougristikk ved Åbo universitet, og Uleåborg universitet, og var professor i samisk ved Samisk høgskole og professor i urfolksspråka i Barentsregionen ved Noregs arktiske universitet før han i 2017 vart professor i Uleåborg.

Som forskar har Ylikoski primært arbeidd med samisk syntaks og morfologi. Doktoravhandlinga hans frå 2009 handla om infinitte verbkonstruksjonar i nordsamisk, også med eit sideblikk til grammatikaliseringsprosessar og oppkomsten av nye bøyingskategoriar.

Bibliografi (utval) 

 Ylikoski, Jussi 2009: Non-finites in North Saami . Mémoires de la Société Finno-Ougrienne 257. Helsinki: Finno-Ugrian Society.
 Ylikoski, Jussi 2015: From compounds to case marking: Prolatives in South Saami and Lule Saami . – Finnisch-Ugrische Mitteilungen 39: 101–155.
 Ylikoski, Jussi 2016: Future time reference in Lule Saami, with some remarks on Finnish. – Journal of Estonian and Finno-Ugric Linguistics 7 (2): 209–244.
 Ylikoski, Jussi 2016: Degrammaticalization in North Saami: Development of adpositions, adverbs and a free lexical noun from inflectional and derivational suffixes . – Finnisch-Ugrische Mitteilungen 40: 113–173.
 Ylikoski, Jussi 2017a: The essive in North Saami . – Casper de Groot (ed.), Uralic Essive and the Expression of Impermanent State. Typological Studies in Language 119. Amsterdam & Philadelphia: John Benjamins. 217–241.
 Ylikoski, Jussi 2017b: What made Proto-Germanic *jah 'and' an infinitive marker in westernmost Uralic? Observations from the Saami-Scandinavian border. – Norsk Lingvistisk Tidsskrift 35 (2): 291–327.
 Ylikoski, Jussi 2018: The so-called relation forms of nouns in South Saami: A byproduct or remnant of the Uralic comparative in *-mpA? – Finnisch-Ugrische Forschungen 64: 6–71.
 Ylikoski, Jussi & Seppo Kittilä 2018. Some like it transitive: Remarks on verbs of liking and the like in the Saami languages.  – Ilja A. Seržant & Alena Witzlack-Makarevich (eds), Diachrony of differential argument marking. Studies in Diversity Linguistics 19. Berlin: Language Science Press. 455–480.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Nettstaden til Jussi Ylikoski

Samisk språkforsking
Finske språkforskarar
Håkon Fimland

Håkon Fimland (fødd 8. mars 1942 i Førde, død 25. juli 2016) var ein norsk lærar, friidrettsutøvar og politikar. Han sprang hekkeløp og representerte Tambarskjelvar IL og IL Gular. Han deltok i europameisterskapet i friidrett i 1969 og 1971, og nådde semifinalane i 110 meter hekk båe gongar – med personleg rekord i München i 1971 på 14.26 sekund. Ei skade hindra han frå å delta i München-OL i 1972. Etter at Kjellfred Weum la opp i 1971, vart Fimland noregsmeister i 110 meter hekk seks år på rad, mellom 1971 og 1976. 

Han vart seinare trenar og idrettsleiar, med verv i friidrettsforbundet (styremedlem 1987-1990, nestleiar 1989-1990) og Norsk Kulturråd i siste halvdel av 80-talet. I politikken representerte han Senterpartiet, først i Bergen kommune sitt bystyre og kulturutval, før han vart dagleg leiar for kulturhuset, så kultursjef og seinare kommunalsjef i Førde kommune, der han arbeidde resten av sitt yrkesaktive liv. 

For sin innsats for idrett og kultur har han motteke fleire prisar, deriblant Kongens fortenestemedalje i 2009 og Førde kommune sin kulturpris i 2015.

Han døydde i 2016.

Referanser 

Folk frå Førde
Samuel Pepys

Samuel Pepys () var ein engelsk embetsmann og forfattar av ei berømt dagbok, ei dagbok som vart gjeven ut fyrste gongen i 1825.

Pepys var utdanna ved Cambridge University. I regjeringstida til kong Jakob II var han oversekretær i Admiralitetet. Reformeringa hans av Admiralitetet var eit viktig steg i den tidlege profesjonaliseringa av den britiske marinen. Pepys var elles medlem av Det engelske parlamentet.

Pepys ry i dag er knytt til den detaljerte dagboka han skreiv i tida 1660–69. Ho vart skriven i ei koda form, sidan tyda og i 1825 gjeven ut i ein nedkorta versjon. Boka er ei mykje viktig primærkjelde til restaurasjonsåra. Ho gjev eit levande inntrykk av dei politiske, kulturelle og sosiale tilhøva i London på den tid. Dagboka fortel inngåande om ei rad sentrale hendingar, mellom dei pesten i 1665, den store bybrannen i 1666 og krigen mot Nederlanda 1665-67. Mykje forvitneleg er òg det nærgåande portrettet boka teiknar av Pepys sjølv og av den kvardagen han var ein del av.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Samuel Pepys» frå ,  den 1. oktober 2019.  
 

Britiske forfattarar
Dagbokforfattarar
Tazzjana Khaladovitsj

Tazzjana Vladsimiravna Khaladovitsj () er ein kviterussisk spjutkastar frå Brest som i 2016 vart europameister i øvinga.

Aktiv
Khaladovitsj utmerkte seg i 2014-sesongen med personbeste på 63,61 meter i Grodno, og deretter med 61,66 m og femteplass i i europameisterskapen i Zürich. Året etter sigra ho i spjut-tevlinga ved universiaden i Gwangju med eit kast på 60,45 m. 

Under EM 2016 i Amsterdam overraska Khaladovitsj stort og vann gullmedaljen med ny landsrekord på 66,34 meter. Sidan i sesongen vart ho nummer fem i sommarleikane i Rio de Janeiro. Med eit kast på 64,05 m enda ho på sjetteplass då VM 2017 fann stad i London. Den 7. juni 2018 forbetra Khaladovitsj den kviterussiske rekorden til 67,47 meter då ho vann spjutøvinga under Bislett Games i Oslo.

Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
EM 2014 i Zürich: Nr 5 – 61,66 m
VM 2015 i Beijing: Utslått i kvalifiseringa (60,07 m=nr 21)
EM 2016 i Amsterdam: Gullmedalje – 66,34 m, framom Linda Stahl (65,25 m)
OL 2016 i Rio de Janeiro: Nr 5 – 64,60 m
VM 2017 i London: Nr 6 – 64,05 m
EM 2018 i Berlin: Nr 5 – 60,92 m
VM 2019 i Doha: Nr 6 – 62,54 m

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Tazzjana Chaladowitsch» frå ,  den 2. oktober 2019.  
 

Belarusiske friidrettsutøvarar
Spydkastarar
Høgstove

Høgstove er ein tradisjonell norsk våningshustype i to etasjar der romma i andre etasje er forbunde med ein svalgang.
Som regel var andre etasje mest brukt som gjesterom.

Kjelder

Bakgrunnsstoff
Bilde og skildring av høgstove på Hamar (Anno Domkirkeodden) ved digitaltmuseum.no

Norsk arkitektur
Lappischer Wortschatz av Eliel Lagercrantz

Lappischer Wortschatz av Eliel Lagercrantz er ei ordbok i to band over alle samiske språk, utgjeve av Finsk-ugriska sällskapet i 1939.

Boka skil seg frå alle andre samiske ordbøker ved at ho handsamar alle dei samiske språka som eitt språk med mange dialektar, 29 dialektar (jf. Lappischer Wortschatz s. 1195 ff.], og for kvart av dei 8859 oppslagsorda er det opplysningar om ordform og uttale for så mange som mogleg av dei ulike dialektane. I tillegg til sjølve den alfabetiske delen inneheld ordboka også eit register over den tyske omsetjinga av oppslagsorda, eit oversyn over fonologien i dei ulike dialektane, og eit tematisk register tilsvarande det som finst i Konrad Nielsen og Asbjørn Nesheim si nordsamiske ordbok.

Ordboka er dermed noko langt meir enn ei ordbok, snarare ei samanfatning av samisk kultur slik han kjem til uttrykk i ordforrådet i dei ulike samiske dialektane.

Bakgrunnsstoff

 Lappischer Wortschatz i PDF-format frå det finske Nasjonalbiblioteket

Samiske språk
Samisk språkforsking
Samiske ordbøker
Finsk språkforsking
Bøker frå 1939