alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Ardennes

Ardennes er òg det franske namnet på fjellområdet Ardennane
 
Ardennes er eit departementet nordaust i Frankrike i regionen Champagne-Ardenne. Préfecture eller administrasjonsstad er Charleville-Mézières. Departementet har 290 130 innbyggjarar (1999), og har sitt namn frå fjellområdet Ardennane, som heiter Ardennes på fransk.

Historie 
Departementet er eit av dei 83 opphavlege departementa som vart oppretta den 4. mars 1790 under den franske revolusjonen. Det er kalla opp etter landskapet Ardennane som ligg nordaust i Frankrike, sør i Belgia og i Luxembourg. Det består av delar av dei tidlegare franske provinsane Champagne og Argonne (keltisk: «Ar Gonn», som tyder «djup skog») og av fyrstedømet Sedan.

Namnet Ardennnane vart først nemnd av Julius Cæsar, som i «Krigen om Gallia» tala om ei keltisk gudinne kalla Arduinna, ei krigsgudinne som vanlegvis vart vist ridande på eit villsvin. 

Området har vore utsett for mange kamphandlingar, både i den første og den andre verdskrigen, slik som Slaget ved Ardennane og Ardennaroffensiven.

Geografi 

Departementet er omringa av dei franske departementa Meuse, Marne og Aisne, og grensar til Belgia i nord. 

Ardennes ligg i Ardennane og har store område med tett skog. Den største elva i området er Meuse

Demografi 

Folketalet i Ardennes har minka sidan 1982 på grunn av flytting frå distrikta til byane. Med om lag 290 000 innbyggjarar er departementet eit av dei minst folkesette i Frankrike.

Bakgrunnsstoff 

 Nettside for prefekturet
 Offisiell nettside
 ardennes.witb.net

Franske departement
Antwerpen

Antwerpen er ein kommune og by i den belgiske provinsen Antwerpen. Antwerpen har lenge vore ein viktig belgisk by både økonomisk og kulturelt. Han ligg på høgre sida av elva Schelde, som går til Nordsjøen via Westerschelde. Hamna i Antwerpen er ei av dei største i verda, og i Europa er berre hamna i Rotterdam større. 

Antwerpen er eit av sentruma i diamantindustriem i verda. 

Antwerpen har fått namnet «vestens Jerusalem» på grunn av den store minoriteten av ortodokse jødar i byen.

I 1920 var byen vert for sommar-OL.

Under Den andre verdskrigen vart Antwerpen frigjort 8. september 1944 av den britiske 11th Armoured division. Etter frigjeringa prøvde tyske styrkar å øydeleggje hamna med V-2 rakettar.

Historie 
''Hovudartikkel: Historia til Antwerpen

Kjende personar frå Antwerpen 
 Abraham Ortelius (1527–1598), kartograf og geograf
 Peter Paul Rubens (1577-1640), kunstmålar (fødd i Siegen i Tyskland, men oppvaksen i Antwerpen, som han blir mest knytt til]]
 Frans Hals (1580–1666), kunstmålar
 Anthonis van Dyck (1599–1641), kunstmålar
 Lawrence Alma-Tadema (1836 1912), kunstmålar

Bakgrunnsstoff 

 
Vertsbyar for sommar-OL
Europeiske kulturhovudstader
Hamnebyar i Belgia
Hansaen
Gent

Gent (fransk Gand) er ein bykommune i den belgiske provinsen Aust-Flandern.

I mellomalderen var Gent den nest største byen i Nord-Europa etter Paris på grunn av sin store tekstilproduksjon.

Økonomi 
Hamna i Gent, nord i byen, er den tredje største i Belgia. Hamna er tilknytt havet gjennom Gent-Terneuzen-kanalen.

Universitetet i Gent og mange forskingsorienterte selskap held til i sentrum og sør i byen. Som den største byen i Aust-Flandern har Gent òg mange sjukehus, skular og kjøpesenter.

Turisme 
Turismen er sterkt aukande og sysselset stadig fleire.

Arkitektur 
Mykje av mellomalderarkitekturen i byen er intakt og er svært godt vedlikehalden. Sentrum er det største bilfrie byområdet i Belgia. Interessante stader er St. Bavo-katedralen, klokketårnet, Gravensteenslottet og den utmerka arkitekturen langs den gamle hamna Graslei. Gent har ivaretatt ein fin blanding av notid og historie og er ikkje ein død museumsby. Byen inneheld òg eit vakkert operahus og fleire teater.

Restaurantar 
Som dei fleste belgiske byar har Gent eit rikt nasjonalt og internasjonalt serveringstilbod. Spesielt det hyggelege småhusområdet «Patershol» har mange restaurantar. «Sleepstraat» litt lengre nord har mange tyrkiske restaurantar. Byen har elles eit rikt uteliv med mange konsertar.

Festivalar 
Gent er vertskap for nokre store festivalar, som den store Gentse Feesten (bokstavleg «Gentfesten»), I Love Techno, Flanders International Film Festival Ghent og Festival van Vlaanderen (Flandernfestivalen).

Museum 
 Viktige museum i Gent er Museum voor Schone Kunsten (Museum of Fine Arts), med bilete av Hieronymus Bosch, Jean Fouquet og mange flamske kunstnarar; SMAK (Stedelijk Museum voor Actuele Kunst (Bymuseet for Samtidskunst)), med verk frå 1900-talet av m.a. Joseph Beuys og Panamarenko; og Designmuseet. Det er òg eit museum som presenterer Gent sin industrielle styrke, Museum voor Industriële Archeologie en Textiel (MIAT). Her har ein gjenskapt verkstader og butikkar frå 1800-talet og kan sjå vevemaskinane som står igjen i denne bygningen. Gravensteenslottet er òg eit museum som viser slottet si utvikling sidan det vart bygd i 1180. Ein del av slottsmuseet er òg via gamle tourturreiskapar.

Samferdsel 
Dei to store store Europavegane E17 og E40 kryssar ved Gent. Byen har òg den tredje største jernbanestasjonen i Belgia. Lokalt er det bussar og trikkar som dominerer kollektivtrafikken. Gent er særs godt tilrettelagt for syklistar. Mange av dei gamle torga er bygd om og har no fleire etasjar med parkeringshus under seg.

Kjende personar frå Gent 
 Victor Horta

Bakgrunnsstoff

Byar i Belgia
Kommunar i Aust-Flandern
Busetnader grunnlagde på 600-talet
Hamnebyar i Belgia
Charleroi

Charleroi er den største og viktigaste byen og kommunen i Vallonia og provinsen Hainaut i Belgia med om lag 200 000 innbyggjarar. Tar ein med omlandet rundt byen er det rundt ein halv million innbyggjarar. Innbyggjarane vert kalla Carlorégiens eller berre Carolos. 

Byen, som ligg ved elva Samber, har eit industriområde med jern- og stålindustri, glasfabrikasjon, kjemikaliar, og elektroteknikk. Charleroi er senter for eit stort kolfelt kalla Pays noir. Det ligg framleis mange slagghaugar rundt byen. 

Kommunar i Belgia
Byar i Belgia
Busetnader grunnlagde i 1666
Varmeleiingsevne

Varmeleiingsevne eller termisk konduktivitet, k, er den intensive eigenskapen eit stoff har til å leie varme.

Han vert definert som varmen, Q, som vert overført gjennom eit stoff med tjukkleik L i retning normalt på ei overflate med areal A i løpet av tida t på grunn av temperaturskilnaden ΔT, under stasjonære forhold, og der varmeoverføringa berre er avhengig av temperaturgradienten. 

 varmeleiingsevne = straumen av varme × avstand / (areal × temperaturskilnad)

 

Fysiske storleikar
Varmekonduksjon
Kjemiske eigenskapar
Varmeoverføring
Briller

Briller er linser som ein har føre menneskeaugo, nokre gongar av estetiske omsyn, men vanlegvis for å korrigere synet eller verne augo.
Spesielle briller kan brukast for å sjå tredimensjonale bilete eller oppleve virtuell verkelegheit.

Bakgrunnsstoff

 
Optiske instrument
Hjelpemiddel
Liège

Liège (vallonsk Lîdje, nederlandsk Luik, tysk Lüttich) er ein stor by i Belgia og ein kommune i Vallonia og Liège. Byen ligg ved elva Maas nær Belgia si grense mot Nederland og Tyskland, der Maas møter elva Ourthe

Liège er den største og viktigaste byen i Vallonia, den fransktalande delen av Belgia. Kommunen Liège inkluderer dei tidlegare kommunane Angleur, Bressoux, Chênée, Glain, Grivegnée, Jupille-sur-Meuse, Rocourt og Wandre.

Sjølve byen Liège hadde i 2006 opp mot 190 000 innbyggjarar, men i området rundt Liège bur det rundt 600 000. Byen er eit av dei store økonomiske og kulturelle sentra i Vallonia, og innbyggjarane er hovudsakleg fransktalande. I tillegg er byen ein stor studentby med meir enn 24 skular og totalt 42 000 studentar (inkludert Universitet i Liège, som vart grunnlagd i 1817, som har 17 000 studentar).

Det var busetnadar her alt i romartida, og Liège vart først nemnd i 558 som Vicus Leudicus.

Åtaket i 2011 

13. desember 2011 vart fem personar drepne og 125 vart skadde då 33 år gamle Nordine Amrani kasta granatar og avfyrte skot mot sivile på Place Saint-Lambert.

Bakgrunnsstoff 

Byar i Belgia
Kommunar i Liège
Busetnader grunnlagde på 500-talet
Liège
Brugge

Brugge (fransk Bruges, tysk Brügge) er hovudstaden i den belgiske provinsen Vest-Flandern, og har ca. 117 000 innbyggere. Byen er katolsk bispesete, og dessutan sete for EU sitt Europa-college. Det bur mange EU-funksjonærar her. 

Byen er ein av dei viktigaste landemerka i Europa, sidan byen nesten ikkje har endra seg sidan mellomalderen. Den mellomalderske gamlebyen har derfor sidan 2000 stått på UNESCO si verdsarvliste, og i 2002 var Brugge europeisk kulturhovudstad. Det lokale fotballaget heiter Club Brugge og spelar i den belgiske 1. divisjon.

Bakgrunnsstoff

Kommunar i Vest-Flandern
Europeiske kulturhovudstader
Byar i Belgia
Hamnebyar i Belgia
Hansaen
Namur

Namur (Nameûr på vallonsk, Namen på nederlandsk) er ein by og kommune i Vallonia i Belgia, og hovudstad i provinsen Namur. Namur ligg der elvene Sambre og Maas renn i hop. Folkesetnaden er hovudsakleg fransktalande.

Historie

Namur oppstod som hovudstad i eit grevskap på 900-talet. Byen starta som ein handelsstad for keltarane, men Namur vart først viktig i mellomalderen då merovingarane bygde eit slott eller citadell på knausen oppfor staden der dei to elvane renn i hop. Området kom under greven av Flandern i 1262 og under Burgund i 1420. Namur har ei strategisk plassering, og har vore omleira i fleire krigar.

Næring
Namur er ein viktig kommersiell og industriell by som produserer maskineri, lêrvarer, metall og porselen. Han er òg eit viktig jarnbaneknutepunkt mellom Brussel og Luxembourg by, og mellom Lille og Liège. Skipstrafikk på elva Maas passerer midt gjennom byen.

Det største turistmålet i byen er citadellet, som no er demilitarisert og open for allmenta. Byen har òg ein årleg ølfestival i påska. I Namur ligg òg katedralen St. Aubain frå midten av 1700-talet og eit klokketårn som står på UNESCO si verdsarvliste. Kjøthallen frå 1588 er gjort om til arkeologisk museum.

Namur har eit franskspråkleg universitet som blei grunnlagd i 1831.

Kjende folk frå Namur
Blanka av Namur, norsk og svensk dronning
Félicien Rops (1833-1898), biletkunstnar
François Bovesse (1890-1944), liberal minister og guvernør
Henri Michaux (1899–1984), forfattar
Francy Boland (1929-2005), jazzmusikar og komponist
Rémy Belvaux (1967-2006), skodespelar, regissør og produsent
Cécile de France (f. 1975), skodespelar

Bakgrunnsstoff

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Namur, Belgium» frå ,  den 18. februar 2007.  
  
Delar av denne artikkelen bygger på «Namur» frå ,  den 5. mars 2013.  
 
Namur – by (28.02.2013) i Store norske leksikon

Kommunar i Namur
Byar i Belgia
Verdsarv i Belgia
Buško Blato

Buško Blato (Jezero) er ein innsjø på sørsida av Livanjsko Polje i Bosnia-Hercegovina. Namnet vert òg brukt om området rundt innsjøen, der fleire landsbyar ligg. Prisoje er den største av desse. Dette området er hovudsakleg busett av kroatar med romersk-katolsk tru. 

Innsjøen ligg 716 meter over havet og dekkjer eit areal på 55,8 km² og har eit totalt volum på 782 millionar m³. Ein tredjedel av innsjøen ligg i kommunen Livno, medan resten ligg i Tomislavgrad. 

Buško Blato (blato tyder «myr» eller «sump» på kroatisk) var opphavleg eit myrområde fram til 1974 då ein omforma området til ein innsjø (jezero tyder «innsjø» på kroatisk). Regjeringane i Bosnia-Hercegovina og Kroatia (som begge var republikkar i Jugoslavia på tida) arbeida saman på eit prosjekt om å byggje eit vasskraftverk i Ruda (i kommunen Otok i Kroatia) kalla Orlovac, som ville ha gjeve 366 GWh i året. 

Innsjøen inneheld mykje fisk som karpe, aure, aurekyte, prøysisk karpe og årbuk.

Innsjøar i Bosnia-Hercegovina
Bjelašnica

Bjelašnica er eit fjell sentralt i Bosnia-Herzegovina. Det ligg like sørvest for Sarajevo, ved sida av fjellet Igman. Den høgaste toppen til Bjelašnica er 2 067 meter. 

Bjelašnica er ein populær turiststad for tur- og skigåing, og ligg berre 20 minutt utanfor Sarajevo. Under Vinter-OL 1984 var Bjelašnica åstad for fleire øvingar, og det står mange bygningar her frå den tid, inkludert hotell og skiområde. 

Foten Bjelašnica av er stort sett skogkledd, men det er ingen tre over tregrensa på 1 500 meter. Det finst mange turløyper, som vert vedlikehaldne av lokale fjellklubbar, oppover til toppane høgare oppe. Namnet på fjellet kjem truleg av rota Bijel, som tyder «kvit».

Bakgrunnsstoff
 Offisiell nettside

Fjell i Bosnia-Hercegovina
Dinara

Dinara er eit av dei meir framståande fjella på grensa mellom Kroatia og Bosnia-Hercegovina. Fjellet er mest kjend for å ha gjeve namn til Dei dinariske Alpane, ei fjellkjede av karst (kalkstein).

Dinara strekkjer seg frå fjellovergangen Derala (965 m) i nordvest til Privijapasset (1 230 m), som ligg 20 km mot søraust, der Kamešnica-fjellet byrjar. Dinara er opp til 10 km breitt, og dei høgaste toppane er Troglav (1 913 m) og Dinara (1 831 m). Toppen kalla Dinara er forma som eit menneskehovud av stein, og er den høgaste fjelltoppen i Kroatia.

Sjølv om Dinara ikkje ligg langt frå Adriahavet minnar klimaet lite om Middelhavet. Dinara markerer grensa til eit område med eit mykje kaldare, med alpint klima. Sjølve fjellet er ikkje busett, men det står små skur her og der som hovudsakleg vert brukt av gjetarar frå dei nærliggande dalane, som t.d. Cetina renn gjennom.

Dei mest fascinerande fjellformasjonane ligg på sørvestsida. Her ligg det eit seks kilometer langt massiv, som er opp til 1 700 meter høgt, og er lett synleg i landskapet for reisande på vegane i dalen nedanfor. Fjellklatrarar føretrekk derimot toppen Ošljak (1 706 m).

Dinara har ein endemisk gnagarart, ei markmus kalla «Dinarski miš» («Dinarisk mus»), Dolomys bogdanovi longipedis frå slekta Dinaromys, som er ei utryddingstrua dyreart.

Det latinske namnet på fjellet er Adrian oros, medan det noverande namnet kjem frå ei eldgamal illyrisk stamme som budde på austsida av fjellet.

Bakgrunnsstoff
Bilete og klatreinformasjon.

Fjell i Kroatia
Fjell i Bosnia-Hercegovina
Høgaste punkt
Internasjonale fjell i Europa
Den bosnisk-kroatiske grensa
Chasqui

Chasqui (quechua: chaskiy, «ta imot») var snøgge sendebod som transporterte meldingar eller mindre gjenstandar innanfor inkariket, i hovudsak i teneste for inkaen.
 
Chasquiar vart sendte rundt kring i territoriet på eit rutenett av vegar og bruer, inkavegane. Døme på ei rute var ho frå Nazca til Tumbes langs kysten. Ytterpunkt for chasquirutene ligg i noverande Colombia, Bolivia, Argentina og Chile. 

Kvar chasqui bar med seg ein pututu, eit blåseinstrument av konkylieskjel eller horn, eit quipu for oppbevaring av informasjon og ein qipi, ryggsekk, for å frakte andre typar gjenstandar. Chasquiar samarbeidde i eit stafettsystem som gjorde det råd å få fram meldingar over lange distansar over relativt kort tid. Langs inkavegane var det bygd tambos, 
med bygningar og naudsynte forsyningar som tente chasquisystemet. Ein chasqui starta frå ein tambo og løp til neste tambo der han leverte meldinga til ein annan utkvilt chasqui som heldt fram til neste tambo, og så bortetter. Ei melding kunne gå frå Cusco til Quito på ei veke.

Chasquiar var lærte opp til å tryggje det dei frakta med seg.

Kjelder 
 Artikkelen «Chasqui»på engelsk Wikipedia, 18.februar 2007

Ord frå quechua
Inkariket
Kirkens Bymisjon

Kirkens Bymisjon er ein diakonal stiftelse som driv sosialt arbeid på fleire felt, mellom anna innan 
 rusomsorg
 eldreomsorg
 barnevern
 tiltak for barn og unge familiar
 tiltak blant personar med prostitusjonserfaring 

Kirkens Bymisjon driv òg kyrkjeleg arbeid med gudstenester, open kyrkje, sjelesorg, forkynning og anna arbeid i samarbeid med kyrkjelyder og lokale organisasjonar.

Kirkens Bymisjon vart grunnlagt av professor i teologi Gisle Johnson 22. januar 1855 under namnet «Christiania Indremissionsforening», seinare «Oslo Indremisjon». Ei tid gav dei ut vekeavisa Vår Kirke. I 1875 bygde foreininga bedehuset Hauges Minde der det ei tid både var skule for misjonsprestar, mellomskule og gymnas. 

I 1985 skifta foreininga namn til «Kirkens Bymisjon». Etter 1985 er det etablert stiftelsar tilknytt Kirkens Bymisjon
fleire stader i Noreg. På landsbasis har bymisjonstiftelsane til saman rundt 2000 fagleg tilsette. Ca. 4 000 frivillige er òg knytt til arbeidet. Stiftelsane driv om lag 70 store og små institusjonar og virksemder. Den største stiftelsen er i Oslo med vel 1160 tilsette. Kirkens Bymisjon har senter i Oslo, Tromsø, Bodø, Trondheim, Bergen, Møre, Stavanger, Tønsberg, Fredrikstad, Drammen, Kristiansand, Aust-Agder og Telemark. Arbeidet finn stad i rundt 25 byar.

Kirkens Bymisjon er frå 1. juni 2015 leia av generalsekretær Adelheid Firing Hvambsal.

Bakgrunnsstoff 
Nettstaden til Kirkens Bymisjon
Kirkens Bymisjon 150 år 

Humanitære organisasjonar
Kristen misjon
Norsk misjonsverksemd
Den norske kyrkja
Skipingar i 1855
Igman

Igman er eit fjell sentralt i Bosnia-Hercegovina, like sørvest for Sarajevo, ved sida av fjellet Bjelašnica og landsbyen Ilidža. Det høgaste punktet til Igman er Vlahinja på 1 502 meter, og det er dermed det lågaste av Sarajevo-fjella.

Igman er ein populær turiststad for gå- og skiturar. Under Vinter-OL 1984, vart det utført mange øvingar her, i tillegg til nabofjella Jahorina og Bjelašnica. Det er ført opp mange bygningar ved Igman, men mange ber framleis spor etter konflikten i 1992-1995. Det er planlagt ein taubane mellom Igman og Ilidžas Hrasnica. I dag er framleis Igman ein av dei største turistattraksjonane i Sarajevo, og eit turistmål er skihoppanlegget frå vinter-OL. Premieutdelingspodiet er derimot fullt av kulehol, fordi det vart brukt til avrettingar under krigen.

Igman har rekorden som den kaldaste staden i regionen med ein minimumstemperatur på −43 °C. Når vêret er klårt nok kan ein frå fjellet sjå heilt til Montenegro og Adriahavet.

Fjell i Bosnia-Hercegovina
Forstad

Forstad er eit omgrep for ei tett busetjing i utkanten av ein by. Dei fleste forstadar i større byar har vore små landsbyar som gradvis har vorte slukte av ein nærliggjande veksande by. Andre forstadar kan ha vore danna som eigne drabantbyar utanfor byen, som så har vakse. I motsetnad til sjølvstendige bygder er ein forstad sosialt og kulturelt grodd saman med den nærliggjande storbyen, men han har likevel gjerne eit eige sentrum.

Soge 
I etterkrigstida og fram mot 60- og 70-talet vart motorvogner allemannseige og vegnettet ikring byane vart utbygde, dette førte til ei særskild oppbloming av forstadslivet. Mogleiken til å pendle over større avstandar, lågare etableringskostnad og ljos og luft som hadde førebyggjande effekt på sjukdomar, førte til at spesielt barnefamiliar trekte seg ut av byområda. Det vart dyrare å bu i storbyane, dermed flytta mange fattige menneske ut til forstadane, mange flyktningar var òg plasserte i blokkar bygde i forstadane.

I mange tilfelle var forstadslivet sett på som tafatt og mindre kulturelt. På grunn av dårleg byplanlegging, vantande lokal identitet og mangel på arbeidsplassar i forstadane vaks fattigdomen og kriminelle miljø fram.  

Det modernistiske idealet for byplanen var særs utbreidd i perioden då forstadane voks fram. Det er ikkje mange tilfelle av forstadsutbygging i klassisk byplanstil, då det vart sett på som gamaldags og umoderne. Det var den moderne byen med blokkar og motorvegar som sette dagsorden for utbygginga. Til dømes er Høje-Tåstrup utanfor København eit forsøk på klassisk urban oppbygging av ein forstad, medan Gellerup-parken utanfor Århus er eit typisk modernistisk forstadsprosjekt. I nyare tid, etter post-modernismen, har ein delvis gått vekk ifrå den barske modernismen, og ein henta meir inspirasjon frå tettbygde bustadfelt. Ein forsøkte å byggje opp tette kjernar av busetjing kring forstadmidten for å styrkje lokal identitet og betre forstaden si rolle i bysamfunnet. 

Døme på forstadar i Noreg:

Bergen: Nesttun

Oslo: Lillestrøm, Kolbotn, Bærum, Asker, Skedsmokorset, Rælingen, Lørenskog, Strømmen og Nittedal

Trondheim: Heimdal

Utvikling 
Debatten om byplanutvikling i nyare tider har ein gått gradvis over til å nytte omgrepet by-region framfor einskilde byar. Det er i mange høve ikkje lenger soleis at ein kan skilja byar, land og forstadar frå kvarandre når ein diskuterer kulturlandskap og bysamfunn. Byane vert for store, og tek til seg atskillege forstadar, og anna rural mark. Somme stadar vil to eller fleire byar av stort omfang vekse saman, og danna eit felles bysamfunn. I desse døma vil ikkje nokon av dei leiande byane kunne gjere dei andre til forstadar, men heller gro til ein sameksistens med fleire polar. Moderne livsmønster med IT-teknologi, effektiv infrastruktur og mobil arbeidsstryke gjer det mogeleg for heile regionar å operere som ein einskild byregion. Gode døme for byregionar finn ein i Nederland, som t.d Amsterdam og Utrecht, eller over den Svensk-Danske grensa med Roskilde-Københamn-Malmö.

Byplanlegging
Busetnad etter type
Oppstikkar

Oppstikkar er eit uttrykk tilsvarande det engelske landmark innanfor landskapsarkitektur og femnar om bygg eller reisverk som fysisk rakar høgare enn kringliggjande byggeri. Oppstikkaren vil normalt fungera som eit lokalt eller regionalt kjenneteikn i landskapet. Ordet kjem opphavleg frå det svenske uppstickar. Til forskjell frå eit landmark, er uttrykket avgrensa til byggverk som skil seg ut i høgde.

Døme på oppstikkarar er kyrkjer i mellomalderbyar og den moderne skyskraparen Turning Torso i Malmö.

Landemerke
Byggverk
Jahorina

Jahorina er eit fjell i Dei dinariske Alpane sentralt i Bosnia-Hercegovina i republikken Republika Srpska. Det ligg like søraust for Sarajevo ved sida av fjellet Bjelašnica. Jahorina er 1 913 meter høgt. 

Som dei andre fjella rundt Sarajevo er Jahorina ein populær turiststad med tilbod om mange forskjellige vinteraktivitetar, i tillegg til turløyper for både gå- og skiturar. Fjellet har over 40 km med skiløyper i tillegg til moderne fasilitetar. Under Vinter-OL 1984 vart det halde fleire øvingar her.

Bakgrunnsstoff 
 jahorina.org

Fjell i Bosnia-Hercegovina
Kamešnica

Kamešnica er eit fjell sørvest i Bosnia-Hercegovina, på grensa til Kroatia (Dalmatia). Fjellet er ei forlenging av fjellet Dinara, som strekkjer seg frå fjellovergangen Vaganj (1 173 m) i nordaust til Buško Blato (kunstig innsjø). Det meste av Kamešnica ligg i Bosnia, inkludert den høgaste toppen kalla Konj på 1 852 moh, med eit praktfullt utsyn over Bosnia og Kroatia. I klårt vêr kan ein til og med sjå øyane i Adriahavet. 

Kamešnica har eit rikt dyre- og planteliv, og har mange turstiar og djupe grotter. Økosystemet i nordlege delar av fjellet har vore heilt bevart sidan det ligg heilt isolert frå omverda med tett skog i området rundt. Toppen av Kamešnica er dekt av snø seks til sju månader av året. 

Fjell i Bosnia-Hercegovina
Fjell i Kroatia
Internasjonale fjell i Europa
Den bosnisk-kroatiske grensa
Kulturlandskap

Kulturlandskap er landskap som er blitt forma av menneske i noko grad. Område som er heilt upåverka av menneskeleg aktivitet kan kallast urlandskap, men slike finn ein knapt på jorda i dag. Det er vanleg å bruka nemninga naturlandskap om område der naturlege økosystem dominerer, og kulturlandskap om område der økosystema er vesentleg endra og menneskelege innslag er godt synlege. Kulturlandskap spenner frå lite påverka område der til dømes nomadar held til, til byar og parkar som er nesten heilt forma av menneske.

Kulturlandskap er ikkje økologisk stabile. Jordbrukslandskapet blir til dømes halde vedlike kunstig gjennom hogst, sviing, beiting, drenering, jordbearbeiding, såing og ugrasbekjemping.

Bakgrunnsstoff
http://www.kulturlandskap.net/ 
Miljøstatus for kulturlandskap i Noreg

økologi
kulturminne
Kozara

Kozara (Козара) er eit fjell vest i Bosnia-Hercegovina, i regionen Republika Srpska. Fjellet ligg mellom elvane Sava i nord, Vrbas i aust, Sana i sør og Una i vest. Den høgaste toppen på Kozara er Lisnina med 978 meter. 

I 1942 var Kozara åstad for eit viktig slag, ein del av motstandskampen til Dei jugoslaviske partisanarane under Den andre verdskrigen.

Fjell i Bosnia-Hercegovina
Dragar

Ein dragar er ein viktig del av bjelkelaget i eit bygg. Drageren spenner mellom beringspunkta i bygget, og held resterande bjelkelag oppe. Drageren vert nytta der ein ikkje har rom for berevegg.

Bygningsdetaljar