alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Arthur Henderson

Arthur Henderson () var ein britisk politikar for det britiske arbeidarpartiet og vinnar av Nobels fredspris i 1934.

Biografi 

Arthur Henderson vart fødd i Glasgow, og voks opp der i Skottland fram til faren døydde då Arthur var ti år gamal. Familien flytte så til Newcastle, der Arthur Henderson begynte å jobba ved ein lokomotivfabrikk allereie frå tolvårsalderen. Året han fylte 16, konverterte han til metodismen og vart snart lekpreikar. Då han miste jobben ved fabrikken i 1884, konsentrerte han seg om å vera forkynnar samt om å studera ymse emne på eiga hand.

I 1892, nær tretti år gamal, tok Henderson til å verta involvert i fagforeiningar, der han snart fekk viktige posisjonar. Henderson var likevel imot streikar, fordi han meinte dei gjorde meir skade enn nytte. Han var med på skipingsmøtet av Labour Representation Committee eller LRC forløparen til det britiske arbeidarpartiet. Henderson vart vald til kasserar for LRC i 1903, og han vart medlem i Underhuset same året. 

Frå 1908 - 1910 var Henderson leiar for det britiske arbeidarpartiet, som no hadde skift namn til Labour Party. Etter utbrotet av fyrste verdskrigen i 1914, trekte den dåverande partileiaren Ramsay MacDonald seg, og Henderson tok over. Året etter vart han utnemnd til utdanningsminister, og vart med det den fyrste britiske sosialdemokratiske politikaren som vart statsråd. Etter eit skifte av statsminister i 1916, fekk Henderson eit anna verv som statsråd. I 1917 føreslo Henderson å skipa ein internasjonal konferanse for å få slutt på krigen, men då dette vart nedstemt i kabinetter, trekte han seg frå som statsråd og gjekk også av som partileiar kort tid etter. Etter det omstridde valet etter freden i 1918, miste Henderson parlamentsstillinga si.

Etter nokre år der Henderson vart vald inn og ut av parlamentet, vart han utnemnd til innanriksminister i Ramsay MacDonald si kortvarige sosialdemokratiske regjering frå januar til november 1924. MacDonald danna ny regjering i 1929, og utnemnde denne gongen Henderson til utanriksminister. I denne stillinga freista Henderson å løysa opp i usemja som hadde bygt seg opp i Europa sidan fyrste verdskrigen. Storbritannia erklærte full stønad til Folkeforbundet, og oppretta diplomatiske band til Sovjetunionen. Regjeringa MacDonald fekk gjennomslag for mykje av politikken sin, men måtte gå av i 1931 som fylgje av den økonomiske krisa i Europa.

Ei stund etter dette var Henderson partileiar att, men trekte seg i 1932. Dei siste åra av livet sitt arbeidde Henderson for å motverka ein mogleg ny storkrig, m.a. ved å vera formann for nedrustingskonferansen i Genève. For dette nedrustingsarbeidet mottok han Nobels fredspris i 1934. Året etter døydde han, 72 år gamal. To av sønene hans, William og Arthur, vart sjølve politikarar for Labour.

Kjelder 

Denne artikkelen byggjer på «Arthur Henderson» frå ,  den 7. januar 2012.  
 

Vinnarar av Nobels fredspris
Britiske utanriksministrar
Britiske innanriksministrar
Folk frå Glasgow
Folk frå Newcastle upon Tyne
Britiske arbeidarpartipolitikarar
Britiske nobelprisvinnarar
Austblokka

Austblokka var ei nemning på fleire statar med offentleg erklært sosialistisk eller kommunistisk styre i Aust- og Sentral-Europa under den kalde krigen. Omgrepet inkluderte landa i Warszawapakta i tillegg til Jugoslavia og Albania, med Sovjetunionen som den fremste staten og største maktfaktor.  

Dei fleste av austblokklanda var kontrollert av Sovjetunionen; Ungarn og Tsjekkoslovakia vart òg okkupert av Sovjetunionen. I tillegg fanst det land som vart oppfatta som meir nøytrale, statar som var styrte av kommunistiske parti, men som likevel klarte å unngå å verte styrt av Sovjetunionen, slik som Albania og Jugoslavia. 

Omgrepet står i motsetning til Vestblokka, òg omtalt som vesterlanda, «den vestlege verda» eller meir retorisk som «den frie verda», som grovt rekna omfatta landa i NATO. 

Landa i austblokka omtalte seg sjølve som folkedemokrati og sosialistiske statar. Omgrepet «Jernteppet» vart nytta for å markere det geografiske skiljet mellom aust- og vestblokka. Berlinmuren, som skilte den austtyske hovudstaten frå den vesttyske hovudstaten, var eit kjent symbol på det fysiske skiljet mellom dei vestre og dei austre statane.

Austblokkland
Austblokkland i Europa dominert av Sovjetunionen
 
  Folkerepublikken Polen
 
 
  Den tyske demokratiske republikken (DDR)
  (til 1960-talet)
 

Andre austblokkland i Europa
 
 
  (frå 1960-talet)

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Østblokken» frå ,  den 7. januar 2012.

Referansar

Aust-Europa
Sentral-Europa
Den kalde krigen
Kommunisme
Sosialisme
Politisk geografi
Austen Chamberlain

Sir Joseph Austen Chamberlain () var ein britisk politikar og vinnar av Nobels fredspris i 1925.

Biografi 
Austen Chamberlain vart fødd i Birmingham som eldste son til statsmannen Joseph Chamberlain. Han hadde ei eldre syster, men mora døydde i barselseng med Austen. Faren gifte seg opp att fem år seinare, men hadde eit distansert forhold til eldstesonen i lang tid etter dødsfallet. Austen Chamberlain voks opp med fleire halvsysken, m.a. Neville Chamberlain.

Etter college vart Austen sendt til Paris der han studerte politikk, før han reiste vidare for å studera ved universitetet i Berlin. På desse studiereisene fekk han møta fleire store namn i europeisk politikk, m.a. Otto von Bismarck. Han vendte tilbake til Storbritannia i 1888.

Allereie i 1892 vart Chamberlain vald inn som parlamentsmedlem for partiet til faren, Liberal Unionist Party. Då partiet vann valet i 1895 vart han Chamberlain regjeringsmedlem, og vart sitjande fram til 1906, då dei liberale vann valet. Frå 1915 - 1917 var han minister for Britisk India. I 1919 vart han utnemnd til finansminister i koalisjonsregjeringa til Lloyd George og sat til 1921. I denne tida deltok han m.a. i forhandlingane i Den anglo-irske traktaten. I 1924 vart han på nytt statsråd, denne gongen utanriksminister i regjeringa Baldwin fram til 1929. Som utanriksminister freista han å byggja bru mellom Frankrike og Tyskland.

Chamberlain var ein av drivkreftene bak Locarnoavtalen frå 1925. Denne avtalen sikra fred mellom sju europeiske land, og var svært viktig for europeisk samarbeid etter fyrste verdskrigen. Austen Chamberlain vann Nobels fredspris for avtalen i 1925 saman med Charles Gates Dawes, og prisutdelinga for 1926 var også i tilknyting til denne fredsavtalen.

Dei siste åra sine var Austen Chamberlain sterkt oppteken av å åtvara mot eit nasjonalistisk Tyskland. Locarnoavtalen vart diverre også broten utan varsel av nettopp Nazi-Tyskland i 1936. Austen Chamberlain døydde i 1937, 73 år gamal. Ti veker seinare vart halvbroren Neville Chamberlain britisk statsminister.

Kjelder 
, henta inn 7. januar 2012.
Engelsk Wikipedia om Austen Chamberlain, henta inn 7. januar 2012.

Bakgrunnsstoff 

Vinnarar av Nobels fredspris
Britiske utanriksministrar
Folk frå Birmingham
Britiske nobelprisvinnarar
Hesiod

Hesiod eller Hesiodos (gresk Ἡσίοδος ) var ein gresk diktar som skal ha vorte fødd i Askra i Boiotia og levd ikring 700 før Kr.f. Ifylgje tradisjonen skal han ha levd samstundes med Homer, ein annan viktig gresk diktar.

Hesiod vert halde som forfattar av to dei to bøkene Verk og dagar, ei oppmoding om rettferd og om å arbeide, og Theogonien, som skildrar på mytisk vis korleis gudane og verda vart til, og gjer greie for dei ulike generasjonane av guddommar og ættene deira.  Desse to verka er viktige kjelder  til vår kunnskap om livet og mytologien i antikkens Hellas. Hesiod har òg vorte, truleg feilaktig, rekna som forfattar av det stutte diktet Skjoldet, som handlar om livet til Herakles og gjev ei detaljert skildring av skjoldet hans. 

Hesiod var son av ein bonde som hadde innvandra frå Kyme i Vesle-Asia. Ifylgje Hesiod gav musene han diktarkallet medan han gjette dyra attmed Helikonfjellet.

Nordiske omsetjingar av Hesiod
Hesiod, Theogonien; Arbeid og Dager; Skjoldet, gjendiktet av Aslak Rostad. Gyldendal Norsk Forlag 2014. ISBN 978-82-05-44660-1
 Hesiodos, Theogonin; och Verk och dagar; tolkade av Ingvar Björkeson; inledning och kommentar av Sture Linnér. [Parallell gresk og svensk tekst]. Stockholm 2003: Natur och Kultur. ISBN 91-27-09678-5
Hesiod, Theogonien; Værker og dage; Skjoldet; ved Lene Andersen. Klassikerforeningens kildehæfter 1999. ISBN 87-89504-31-3
Theogonia av Hesiod; i Frost, Tore, 2003, Greske myter og mysterier, Verdens hellige skrifter [16], [Oslo]: De norske bokklubbene. ISBN 82-525-4109-7

Folk frå gresk antikk
Greske forfattarar
700-talet fvt.
Midt-Tyskland

Midt-Tyskland (tysk Mitteldeutschland) vert nytta som geografisk omgrep for ulike regionar i Tyskland.

Innan språkvitskapen beskriv uttrykket område der dei midttyske dialektane er utbreidde, avgrensa i nord av den nordtyske Benratherlinja til Mainlinja i sør.

I fyrste halvdel av 1900-talet vart uttrykket òg nytta spesielt om område ved Halle og Leipzig.

Under den kalde krigen var Midt-Tyskland eit vanleg omgrep for Aust-Tyskland i vesttysk språkbruk. Dimed ville ein tydeleggjere at ein hald fast på dei historiske tyske austområda som etter den andre verdskrigen vart de facto annektert av Sovjetunionen eller Polen. Omgrepet vart dimed definert etter ein aust-vest-akse snarare enn ein nord-sør.

Etter at Tyskland vart samla att, vert ofte områda der delstatane Sachsen, Sachsen-Anhalt og Thüringen ligg kalla Midt-Tyskland. Det offentlege kringkastingsselskapet i desse delstatane heiter til dømes Mitteldeutscher Rundfunk.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Midt-Tyskland» frå ,  den 7. januar 2012.  
 

Regionar i Tyskland
Grächen

Grächen er ein kommune i distriktet Visp i kantonen Valais i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 1619 meter over havet.

Landsbyen ligg på ein terrasse ovanom St. Niklaus i Mattertal, nord for Mischabel-fjella (og Dom). Ovanom landsbyen ligg Riedbreen, som strekkjer seg 5 km frå Ried til Bärgji.

Grächen fekk vegsamband med utomverda i 1953. Men òg i dag er størstedelen av sjølve landsbyen stengd for biltrafikk.

Grächen er den staden i Sveits med lågast årsnedbør.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Grächen» frå ,  den 8. januar 2012.

Bakgrunnsstoff
Offisiell nettside (tysk)
Turistinformasjon 
Vêrinformasjon

Kommunar i Valais
Vintersportstader i Sveits
Leukerbad

Leukerbad (fransk Loèche-les-Bains, wallisertysk Leiggerbad) er ein kommune i distriktet Leuk i kantonen Valais i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 1402 meter over havet.

Leukerbad er kjend for varmekjeldene sine og har i lang tid vore ein kurstad, seinare også vintersportstad.

Leukerbad ligg nord i kantonen og har ei lang nordgrense til grannekantonen Bern. Fleire høge fjell ligg kring Leukerbad. I aust ligg Daubenhorn (2942 moh), i nord Gemmipasset (2322 moh) og Balmhorn (3698 moh), i vest Torrenthorn (2998 moh).

Vegen til Leukerbad kjem frå sør og byen Leuk i Rhônedalen.

Skirennaren Karin Roten er frå Leukerbad.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Leukerbad» frå ,  den 8. januar 2012.

Bakgrunnsstoff

 Leukerbad Tourism 
 Offisiell nettstad (tysk)
 More information to Leukerbad's history

Kommunar i Valais
Vintersportstader i Sveits
Kurstader i Sveits
Distriktet Leuk

Distriktet Leuk er eitt av 14 distrikt i kantonen Valais i Sveits. Distriktet har eit areal på 336 km² og hadde 12 294 innbyggarar i 2010. Leuk ligg i den midtre delen av Valais.

Leuk omfattar 14 kommunar. Distriktshovudstaden Leuk, som distriktet har namn etter, er den einaste kommunen attåt Zermatt med meir enn 2 000 innbyggarar. Dei andre kommunane er Agarn, Albinen, Ergisch, Erschmatt, Gampel-Bratsch, Guttet-Feschel, Inden, Leukerbad, Oberems, Salgesch, Turtmann, Unterems og Varen.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Leuk (Bezirk)» frå ,  den 8. januar 2012.  
 

Leuk
Lavizzara

Lavizzara er ein kommune i distriktet Vallemaggia i kantonen of Ticino i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 763 meter over havet. Italiensk er offisielt språk i kommunen.

Lavizzara består av dei tidlegare seks kommunane Broglio, Brontallo, Fusio, Menzonio, Peccia og Prato-Sornico som i 2004 slutta seg saman i ein kommune. Berre ein av landsbyane har meir enn hundre innbyggjarar.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Lavizzara» frå ,  den 8. januar 2012.

Bakgrunnsstoff
 Offisiell nettstad (italiensk)
 

Kommunar i Ticino
Nord-Tyskland

Nord-Tyskland (tysk Norddeutschland) er eit geografisk område og eit språkområde innanfor forbundsrepublikken Tyskland som omfattar regionane nord for Uerdinger-linja. Området omfattar den nordlege delen av den tyske delstaten  Nordrhein-Westfalen, Sachsen-Anhalt og Brandenburg, og dessutan dei tyske delstatane Niedersachsen, Schleswig-Holstein, Hamburg, Bremen og Mecklenburg-Vorpommern. 

Den nordtyske samkjensla kviler på eit felles naturlandskap i det nordeuropeiske låglandet, ei sams historie (mellom anna i Hansaforbundet) og kultur (t.d. arkitekturen), og det nedertyske språket og dei nedertyske dialektane.

Nord-Tyskland vert delt inn i naboregionane Nordvest-Tyskland og Nordaust-Tyskland.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Nordtyskland» frå ,  den 8. januar 2012.  
 

Regionar i Tyskland
Rekling

Rekling er tørka fiskekjøt frå den feitaste delen av kveita. Rekling lagar ein av den feitaste delen av fisken som er att når ravet, feittet kring uggane, er vekkskore. Reklingen vert skoren i tynne strimlar før han vert opphengd til vindtørking. For at lufta skal kome godt til fiskekjøtet, kan reklingstrimlane verte pressa frå kvarandre med trebitar. For at ein skal få god rekling, kan ikkje vêret vere for varmt. Kveite som har vorte fiska om sommaren, har antan vorte salta eller konsumert fersk. 

Det har og vorte laga rekling av andre feite fiskeslag som laks, steinbit og håkjerring.

Kjelder 
 Norsk historisk leksikon 2. opplag (1974),
 Taksdal, Turid: Trekk frå islandsk folkekultur. Universitetsforlaget 1986.

Sjømat
Fiskeri
Tørka mat
Sjøvott

Sjøvottar har vorte brukt av fiskarar som har hatt særleg bruk for å halde seg varme på hendene. Sjøvottane vert laga av ull. Ull frå spelsau, frå gammalnorsk sau, eller sauerasar kryssa med desse, har vorte rekna som den beste ulla. Grå trøndersau har mellom anna vorte kalla «sjøvott-sau». Ulla frå desse dyra har lange, glatte dekkhår som gjer at vatnet kan renne av. Ein har helst brukt ull frå ryggen og øvste delen av låret. Etter at strikking vart vanleg i Noreg på 1600-talet, vart desse vottane strikka. Tidlegare ser det ut som dei har vorte laga med nålebindingteknikk. Det særmerkte ved sjøvotten er at han vert laga svært stor. Ulla har vorte laust tvinna, og det har vore brukt store pinnar som gir laust strikk. Votten har så vorte tøvd før han har vorte teken i bruk, eller han har vorte tøvd gjennom bruken. Nystrikka sjøvottar kan vere opp til ein halv meter lange. 

Sjøvottar vert produsert noko ulikt alt etter kva dei skal brukast til. Vavottar, som skulle brukast til å draga garn eller snøre kunne verte strikka av ull som var iblanda hestetagl eller hår frå andre dyr. Det vert fortalt at kvalfangarar kunne ha vottar strikka av ull og kvinnehår. Dei skulle vere ekstra varme. Rovottane vart laga av rein ull. Væte, og gniking mellom hand og åre, gjorde at dei tøvdest mest. 

Sjøvottar kunne verte laga med to tomlar. Dei kunne brukast på båe hende, og vart slitne på båe sider.

Kjelder 
 Gunvor Ingstad Trætteberg:Skinnhyre og sjøklær Landbruksforlaget 1999

Fotnotar 

Ytterklede
Klede for armar og hender
Basseterre

Basseterre er hovudstaden i Saint Kitts og Nevis. Han hadde i 2001 kring 13 200 innbyggjarar. Byen vart grunnlagd i 1627, og har i dag sukkerraffinering og botanisk hage.

Bakgrunnsstoff

Kjelder 
 

Saint Kitts og Nevis
Hovudstader i Nord-Amerika
Castries

Castries er hovudstaden i Saint Lucia og hadde i 2001 eit innbyggjartal på 57 000. Han er den viktigaste hamnebyen i landet og ei av dei beste naturhamnene i Karibia. Castries har vore hovudstaden i Saint Lucia sidan 1979.

Castries har utførsla av bananar og sukkerprodukt, og eit variert næringsliv med produksjon av mellom anna drikkevarer og tobakk. Turisme er del av inntektskjelda til byen. 260 meter over havet på Morne Fortune ligg det ei festning med utsyn over byen.

Castries vart grunnlagd i 1650 av franskmennene, og var vekselvis under fransk og engelsk kontroll. I 1814 var byen ein britisk koloni. Byen har vore råka av fleire store brannar.

Bakgrunnsstoff

Kjelder 
 

Saint Lucia
Hovudstader i Nord-Amerika
Novene

Novene eller latin novena (hokjønnsform av novenus, 'niande’) er ein hovudsakleg katolsk skikk som går ut på at ein ber om noko særskild i ni bøner etter kvarandre. Ofte ber ein rosenkransbøn i samband med novene, men ein kan også be ulike bøner knytt til særskilde novener. Ein kan halda novene privat eller offentleg, som sorg, førebuing til ei høgtid eller bøn om noko anna. Ein kan be novena i løpet av ni dagar, eller ni gonger i løpet av ein dag. Det finst også seriar av novener som varer lengre.
Ofte brenn ein eit særskild novenelys i samband med bøna.

Noveneskikken tek utgangspunkt i Apostelgjerningane (1:14) og kristen tradisjon, der det blir fortald at apostlane og jomfru Maria sat i stadig bøn frå Kristi himmelfart til pinsedag. Skikken med å be eller sørgja i ni dagar var også kjend frå samtidige heidne skikkar, til dømes som sørgjeritual blant romarar og grekarar. Den eldste kyrkjenovena er julenovena, der dei ni bønene minnar om dei ni månadane jomfru Maria var svanger med Jesusbarnet. Også pinsenovena som blir halden i ni dagar før pinse er sentral i den katolske kyrkja. 

Ein kan elles be novene for å oppnå noko, til dømes å bli lækt eller for å bli kvitt problem. I nokre høve kan slike bøner dreia mot det mange kristne vil kalla overtru eller magi. Ein bruker også novenebøner og -lys Innan tradisjonar som hoodoo og voodoo.

I gresk og kristen tenking er talet ni elles rekna som knytt til menneskja og det uperfekte, samnanlikna med ti, numerus maximus, som er knytt til det perfekte og guddommelege. Ein knytte også talet til at Kristus døydde bedande i den niande timen, at den niande timen både i synagogen og i kyrkja var ein særskild bønetime (nones), og at ein utfører ulike handlingar som å seia kyrie, salmar og tekstar ni gonger i messer.

Bakgrunnsstoff
«Julenovene» med bøner ved katolsk.no
«Novenas» med engelskspråklege døme ved Fish Eaters
«Novena» i The Catholic Encyclopedia

Kjelder
Delar av denne artikkelen bygger på «Novena» frå ,  den 8. januar 2012.  
 

Kristne bøner
Katolsk liturgi
Aristide Briand

Aristide Briand () var ein fransk sosialistisk statsminister som fekk Nobels fredspris i 1926.

Biografi 

Aristide Briand vart fødd i Nantes i Vest-Frankrike. Han studerte jus, og gjekk snart inn i politikken, m.a. ved å skriva for anarkistiske tidsskrift. På slutten av attenhundretalet blei han med i det franske sosialistpartiet, Parti socialiste. Briand ivra for fagforeiningar, og han var tilhengjar av generalstreik. Saman med Jean Jaurès grunnla han avisa l'Humanité i 1904. Briand var også oppteken av spørsmålet om oppheving av statskyrkja i Frankrike. Han spela ei viktig rolle i kommisjonen som utarbeidde lova om skilje mellom stat og kyrkje frå 1905.

I 1909 overtok Briand som statsminister i Frankrike for fyrste gong, etter Georges Clemenceau. Briand var ein dyktig politisk leiar, og sat som statsminister i landet i heile elleve periodar mellom 1909 og 1929. I tillegg til dette tente han også som justisminister og utanriksminister.

Briand gjorde mykje viktig arbeid for internasjonal forsoning etter fyrste verdskrigen. Han representerte ei av drivkreftene bak fredspakta Locarnoavtalen, som vart underskriven av 7 europeiske land i 1925.  I 1926 fekk Briand Nobels fredspris for innsatsen med denne avtalen, saman med den tyske kanslaren Gustav Stresemann. Statsleiarane Briand og Stresemann hadde eit godt forhold til kvarandre fram til Stresemann døydde i 1929.

Vidare stod Briand bak Kellogg-Briand-pakta frå 1928, der Frankrike, USA, Storbritannia, Tyskland og Japan m.fl. skreiv under på ein fredsavtale. Pakta fekk namn etter Briand og den USA-amerikanske utanriksministeren Frank B. Kellogg. Briand var også involvert i Youngplanen frå 1929 med den USA-amerikanske diplomaten Owen D. Young. Planen fastslo at Tyskland måtte betala tilbake til ei rekkje land for å bøta på krigsskadene frå fyrste verdskrigen. I Folkeforbundet vart Briand ein av dei fyrste som la fram tanken om ein europeisk union. Diverre vart mykje av arbeidet til Briand øydelagt av fascismen i Europa på 1930-talet. Aristide Briand stilte til presidentvalet i 1931, men kunne ikkje gjennomføra grunna helseproblem, og døydde eit par månader seinare.

Kjelder 
 , henta inn 8. januar 2012.
 Engelsk Wikipedia om Aristide Briand, henta inn 8. januar 2012.

Bakgrunnsstoff 

Franske nobelprisvinnarar
Franske statsministrar
Vinnarar av Nobels fredspris
Franske utanriksministrar
Franske justisministrar
Franske sosialistar
Fjellsporvar

Fjellsporvar utgjer fugleslekta Montifringilla. Dette er sporvar i familien Passeridae. Som det engelske namnet 'snowfinches' og det vitskaplege namnet Montifringilla ymtar om, er dette artar som lever til fjells, og som finst i fjellkjedene i Eurasia, frå Pyreneane i vest, austover til Himalaya, Tibet og vestlege Kina.

Skildring og økologi 
Fjellsporvar er tettvaksne sporvar 13,5 til 17 centimeter i lengd, med sterkt koniske nebb. Dei har lysebrun overside, kvit underside og omfattande kvite felt i vengene, noko som kjem til syne i flukt. Vaksne individ kan ha svarte teikningar på haka eller rundt auga. Kjønna er vanlegvis svært like, sjølv om den hannen av arten fjellsporv har eit karakteristisk grått hovud. Fjørdrakta åt ungfuglar er ein gråare versjon av drakta til dei vaksne.

Dei har enkle, gjentakande tema i songen, gjeve frå ein stein eller under forseggjorte flyging i sirklar. Ropa er enkle 'sjipp' eller liknande.

Dei fleste artar av fjellfinkar hekkar i høgder på over 3500 meter, men arten fjellsporv kan ein finne frå 1800 meter og oppover. Desse hardføre fuglane lever berre på grassletter i ope fjellterreng. Fjellsporvar er ikkje trekkfuglar, men kan vandre ned til lågare høgder eller menneskeleg busetjing om vinteren, og då er desse særs selskaplege fuglar som dannar store flokkar. Fjellsporvar søkjer primært føde på bakken og er frøetarar, sjølv om dei òg et små leddyr, spesielt i hekkesesongen. Dei er vanlegvis fryktlause, og vil beite rundt alpinanlegg, menneskeleg busetjing og avfallshaugar.

Dei hekkar i steinsprekker, eller meir typisk i hòla laga av gnagarar, og endå oftare av pipeharar. Den typiske storleiken på kullet er 3-6 egg.

Artslista 
Montifringilla-sporvar i rekkjefølgje etter Clementslista versjon 6.8 frå august 2013 med norske namn etter Norske navn på verdens fugler.

 Fjellsporv, Montifringilla nivalis (White-winged Snowfinch)
 Tibetfjellsporv, Montifringilla henrici (Tibetan Snowfinch)
 Svartvengfjellsporv, Montifringilla adamsi (Black-winged Snowfinch)
 Kvitgumpfjellsporv, Montifringilla taczanowskii (White-rumped Snowfinch)
 Gobifjellsporv, Montifringilla davidiana (Pere David's Snowfinch)
 Brunøyrefjellsporv, Montifringilla ruficollis (Rufous-necked Snowfinch)
 Tanggulafjellsporv, Montifringilla blanfordi (Blanford's Snowfinch)
 Afghanfjellsporv, Montifringilla theresae (Afghan Snowfinch)

Kjelder 

 Første versjon av denne artikkelen byggjer på «Snowfinch» frå , den 7. januar 2012, artikkelen gav følgjande referansar

Bakgrunnsstoff 
 Videoar, bilete og lydopptak av fjellsporvar hos Internet Bird Collection

Sporvefamilien
Fugleslekter