alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Swona

Swona er ei folketom øy i Pentland Firth utanfor nordkysten av Skottland.

Geografi og geologi

Swona er den nordlegaste av dei to øyane i Pentland Firth mellom Orknøyane og Caithness på det skotske fastlandet. Ho ved det sørlege innløpet til Scapa Flow, vest for South Ronaldsay. 

Øya ligg i den kraftige tidvasstraumen i Pentland Firth, som er kraftig på både nord- og sørsida av øya. Straumen er tydeleg store delar av døgnet med straumsjø og malstraumar. Ein kan òg få store dønningar etter uvêr. 

Swona er om lag 2 km lang og 800 meter brei. Det høgaste punktet på øya ligg 41 meter over havet og ho har eit areal på 0,92 km². Øya består av gammal raud sandstein med klipper på austsida. 

Administrativt høyrer øya til Orknøyane, medan Stroma, i sør høyrer til Highland (tradisjonelt ein del av Caithness). Det er ingen båtsamband til øya. 

I 2005 var Swona eigd av to bønder frå Orknøyane, men på grunn av vanskelege landingstilhøve er ho ikkje opparbeidd. Øya har status som Site of Special Scientific Interest (stad av særskild vitskapleg interesse) med mange sjeldne planter.

Historie
Namnet på øya har norrønt opphav, og Svíney eller Swefney, tyder anten «Svinøy» eller «Sveinsøy» (etter Svein Asleifsson).

Det er førhistoriske funn på øya, samt restar etter nyare tids landbruk og busetnader. Øya var busett frå rundt 500 f.Kr. og fram til 1974. 

Det vart bygd båtar på øya i mange år. Den siste av desse, «Hood», ligg oppå grusstranda ved landgangsplassen. Båten har eit hol i sida og kan ikkje lenger nyttast. 

Det ligg mange skipsvrak rundt øya på grunn av dei sterke straumane i Pentland Firth. I 1931 forliste eit 6000 tonn dansk frakteskip, «Pennsylvania», ved øya. 

Swona Minor fyr vart bygt i 1906 på sørvestenden av Swona. Det var opphavleg eit støypejernstårn, men vart erstatta av eit forsterka betongtårn i 1980-åra. Det tidlegare Stroma fyr var bygt i 1896 og står på nordenden av Stroma.

Bakgrunnsstoff
 Flyfoto av Swona

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Swona» frå ,  den 22. mars 2010. 
 oppgav desse kjeldene:

Øyar i Orknøyane
Stroma i Skottland

Stroma er ei utanfor nordkysten av Skottland. Ho er den sørlegaste av to øyar i Pentland Firth mellom Orknøyane og Caithness. Ho høyrer til Caithness (i dag i regionen Highland), medan naboøya Swona i nord høyrer til Orknøyane. Namnet har norrønt opphav og tyder «Straumøy». Det står eit fyr nord på øya for åtvare skip om dei sterke tidvasstraumane og malstraumane i området. Øya var ein gong busett, men er i dag folketom. 

Stroma er om lag 3,5 km lang og 1,5 km brei. Det høgaste punktet på øya er Cairn Hill på 53 meter over havet.

Busetnad

Tidlegare hadde Stroma rundt 550 innbyggjarar, men i 1901 hadde dette falle til rundt 375. Folketalet heldt fram å falle utover 1900-talet og dei siste to familiane forlet øya i 1962. 

I dag finst mange forfalne hus på øya. Midt på øya står ei kyrkje og eit klokketårn. I dag vert øya nytta til sauehald.

Farlege straumar

Øya ligg midt i dei kraftige tidvasstraumane i Pentland Firth. Straumen på nordsida av øya vert kalla The Swilkie, og kan verte særleg kraftig. Ein malstraum med same namn i denne straumen vart i følgje ei vikingsegn skapt av havkongen Mysing. Han stal ei magisk handkvern frå kong Frode, men landområdet til Mysing sokk i havet nær Stroma på grunn av vekta til kverna. Kverna kvernar derimot enno salt på botn av havet og skapar malstraumen på overflata og gjer at havet er salt. 

Det finst om lag seksti kjende skipsvrak rundt Stroma. Det siste forliset var den danske lastebåten «Bettina Danica» som forliste i 1994. Ingen liv gjekk tapt i forliset.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Stroma, Scotland» frå ,  den 22. mars 2010. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff
 Stroma
 Flyfoto av Stroma

Site of Special Scientific Interest i Skottland
Øyar i Skottland
Stadnamn av norrønt opphav i Skottland
Thieves Holm

Thieves Holm er ei lita øy i Orknøyane i Skottland.

Geografi
Thieves Holm ligg like nord for Mainland ved innløpet til Kirkwall Bay, mellom Mainland og øya Shapinsay. Ho ligg vest i sundet mellom Mainland og Shapinsay, known as the String. I sørvest ligg tidvassøya Helliar Holm.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Thieves Holm» frå ,  den 22. mars 2010. 
 oppgav desse kjeldene:

Øyar i Orknøyane
RS «Catherine Booth»

RS 37 «Catherine Booth» var ei redningsskøyte som vart bygd for Frelsesarmeen i 1900. Sjefen for Frelsesarmeen i Noreg, kommandør Hanne Cornelia Ouchterlony, fekk leiinga i Frelsesarmeen med på å bygge ei redningsskøyte som skulle gjere teneste i Troms og Finnmark. Skøyta vart bygd av Colin Archer og var av Svolvær-typen. Prisen var 11 000 kroner. Ho fekk namn etter Catherine Booth, som saman med mannen William grunnla Frelsesarmeen.

Frelsesarmeen stod for drifta til 1931. Mannskapet var tilsett i Frelsesarmeen, og dreiv møteverksemd når skøyta ikkje var i teneste. 2. desember 1930 havarerte «Catherine Booth». Ho var reparert etter kort tid. Frelsesarmeen fann etter kvart drifta så kostbar at den overførte skøyta til Redningsselskapet. Vilkår for overdraginga var mellom anna at skøyta framleis skulle ha det opphavlege namnet, og førar og mannskap skulle halde fram i arbeidet om bord. Ho fekk nr 37 i Redningsselskapet sitt skøyteregister.

I Frelsesarmeen si teneste slepte «Catherine Booth» til lands 1767 båtar med 4798 mann. 99 vart redda frå ein sikker daude.

Redningsselskapet selde RS «Catherine Booth» i 1938 til Madeira. Ho vart omdøypt til «Saõ João». Skøyta vart truleg opphoggen på 1950 talet.

Kjelde
Bjørn Foss: Fra seil til vannjet. Norsk Maritimt Forlag  2002

Fotnotar

Norske redningsskøyter
Skip frå 1900
Marko Šuler

Marko Šuler () er ein slovensk fotballspelar som spelar i forsvar for Gent i den belgiske fotballigaen, og for det slovenske landslaget.

Slovenske fotballspelarar
Gent-spelarar
Westray

Westray er ei øy i Orknøyane i Skottland med kring 550 innbyggjarar. Den største landsbyen er Pierowall, som er eit kulturarvsenter. Her ligg ruinane av Lady Kirk og det går båt til Papa Westray.

Geografi
Øya har eit areal på 47,13 kvadratkilometer og ho er den sjette største av Orknøyane. Bergrunnen består av gammal raud sandstein. Det er lite torv på øya og ho er kjend for det frodige jordsmonnet sitt.

Historie

Den første kjende busetnaden på øya er frå kring 3500 f.kr.. Ein trur at Westray og naboøya Papa Westray på denne tida var landfaste med kvarandre. Links of Noltland er ein steinalder- og bronsealderstad underlagt Historic Scotland. 

Ved Noltland på Westray vart ei av dei mest imponerande slotta på Orknøyane bygd, Noltland Castle. Slottet vart bestilt i 1560-åra av Gilbert Balfour, som truleg spelte ei viktig rollei mordet på Lord Darnley, gamelen til dronning Maria I av Skottland. Balfour gifta seg med Margaret Bothwell, syster til Adam Bothwell, biskop av Orknøyane, som gav han bispeeigedomen Westeray i medgift. Slottet låg ved Bay of Pierowall og vart bygt i 1560-åra. Det var kjend for ei uvanleg lang spiratrapp og triple skyteskår. Balfour vart derimot avretta av svenskane før slottet var ferdig. 

Andre attraksjonar på øya er den romanske kyrkja Cross Kirk og sjøstauren Castle O'Burrian, som ein gong vart nytta som eremitasje. 

Noup Head fyr vart bygt i 1898

Galleri

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Westray» frå ,  den 22. mars 2010. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff
 One of Orkney's North Isles
 Westray og Papa Westray 
 Westray 

Øyar i Orknøyane
Níkos Spyrópoulos

Níkos Spyrópoulos () er ein gresk fotballspelar med landskampar for Hellas. Han spelar i forsvar for Panathinaikos.

Greske fotballspelarar
Jannina-spelarar
Panionios-spelarar
Panathinaikos-spelarar
Wyre i Orknøyane

Wyre, òg tidlegare skrive Weir, er ei øy i Orknøyane i Skottland, søraust for Rousay. Ho har eit areal på 3,11 kvadratkilometer og det høgaste punktet ligg 32 meter over havet. 

Det går båt frå øya til Tingwall på Mainland, Egilsay og Rousay.

Historie
Det finst to historiske monument på øya, Cubbie Roo's Castle og St Mary's Chapel.

Biskop Bjarne Kolbeinsson voks opp på Wyre og var son av Kolbein Hruga. Han dikta mellom anna Jómsvíkingadrápa og spelte ei viktig rolle i kanoniseringa av Ragnvald jarl.

Diktaren Edwin Muir (1887-1959), kjend frå den skotske renessansen voks opp på Wyre. I sjølvbiografien sin skriv han om seg sjølv: «Eg er ein orknøymann, ein god skandinav».

Cubbie Roo's Castle

Cubbie Roo's Castle vart bygt kring 1150 og er eit av dei eldste slotta i Skottland, mellom anna nemnt i Orknøyingasoga. Det har fått namn etter Kolbein Hruga som skal ha budd der.

I Håkonssoga vert det nemnt at etter at den siste norrøne jarlen på Orknøyane, Jon Haraldsson jarl, vart myrda i Thurso, flykta drapsmennene hans til Wyre. Dei søkte tilflukt i dette slottet, som var så sterkt at forfylgjarane deira måtte inngå ein avtale med dei for å få dei ut derfrå. Drapsmennene fekk grid, mot at dei skulle la kong Håkon i Noreg avgjere saka.

St Mary's Chapel
Midt på øya står eit taklaust, men stort sett komplett, kapell frå 1100-talet, St Mary's Chapel. Det har romansk arkitektur, som syner at nordmennene, som var mest kjend for vikingtokta sine, òg hadde kulturell påverknad frå andre stader av verda. Kapellet er delvis restaurert.

Geografi
Som det meste av Orknøyane består Wyre av gammal raud sandstein frå devontida.

Øya er lågtliggande og er forma som ein likebeint trekant på sidene. Mellom øya og Rousay ligg Wyre Sound.

Rousay ligg i nord, Gairsay i sør, Mainland i sørvest og Shapinsay i søraust.

Dyreliv
Wyre er kjend for gråsel og kobbe og har eit rikt fugleliv.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Wyre, Orkney» frå ,  den 22. mars 2010. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff
Informasjon om Wyre

Slott i Skottland
Øyar i Orknøyane
Timuridedynastiet

Timuridane  var eit tyrkisk-mongolsk dynasti som herska over Sentral-Asia – heile moderne Iran og Afghanistan og delar av Pakistan og India – frå 1300-talet. Timuridefyrsten Babur grunnla seinare det indiske Mogulriket.

Grunnlegging 
Dynastiet blei grunnlagd av emiren av Kesh (Shahrisabz), kjent som Timur Lenk. Timur erobra store delar av Transoxiana frå 1363 og framover ved ulike alliansar (Samarkand i 1366, Balkh i 1369), og blei anerkjend som herskar over dei i 1370. I 1389 hadde han fjerna kartidane frå Afghanistan (Herat) og rykte inn i Iran og Irak frå 1382 (Isfahan erobra i 1387, muzaffaridane fjerna frå Shiraz i 1393 og jalayridane kasta ut av Bagdad). I 1394/95 triumferte han over den gylne horden og fekk herredøme over Kaukasus. Han underla seg det nordlege India i 1398 og okkuperte Delhi. I 1400/01 tok han Aleppo, Damaskus og det austlege Anatolia, øydela Bagdad i 1401 og triumferte over ottomanarane ved Ankara i 1402. Under Timur Lenk blei Samarkand utropt til «verdas sentrum».

Herskarane i timuride-dynastiet

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Timurid-dynastiet» frå ,  den 22. mars 2010.

Bakgrunnsstoff 
Timuridenes dynasti 
Timuridenes kunst
Kunstutstilling
Kronologi over Samarkand-herskerne 
Kronologi over herskerne i Herat 

 
Tidlegare land i Asia
Afghansk historie
Iransk historie
Indisk historie
Pakistansk historie
Sentral-Asia
Skipingar i 1370
Nedleggingar i 1526
Jórgos Karangoúnis

Jórgos Karangoúnis () er ein gresk fotballspelar med landskampar for Hellas. Han spelar i forsvar for Panathinaikos.

Greske fotballspelarar
Panathinaikos-spelarar
Inter-spelarar
Benfica-spelarar
Spelarar i Fotball-EM 2004
Spelarar i Fotball-EM 2008
Spelarar i Fotball-VM 2010
Spelarar i Fotball-EM 2012
Spelarar i Fotball-VM 2014
Andrij Pjatov

Andrij Valerijovytsj Pjatov () er ein ukrainsk fotballspelar. Han spelar i 2016 som keeper for Sjakhtar Donetsk i den ukrainske fotballigaen, og for det ukrainske landslaget. Han vart seriemeister i Ukraina med Sjakhtar i 2009, 2010, 2011, 2012 og 2013 og vann UEFA-cupen i 2009.

Ukrainske fotballspelarar
Spelarar i Fotball-VM 2006
Spelarar i Fotball-EM 2012
Spelarar i Fotball-EM 2016
Magmatisk bergart

Ein magmatisk bergart (også kalla eruptiv bergart, størkningsbergart eller vulkansk bergart) er ein bergart som er danna ved at magma har trengt seg fram frå det indre av jorda og vorte avkjølt, slik at den flytande magmaen har størkna til fast form (fjell). Det er tre typar magmatiske bergartar: djupbergartar, dagbergartar og gangbergartar.

Djupbergartar 
Hjå djupbergartane har magmaen storkna nede i djupet (det indre av jorda) under høg temperatur og stort trykk. Avkjølinga har skjedd seint og over lang tid, og difor ligg krystalla i det same mønsteret (krystallstrukturen), og dei har om lag same storleik. Krystallstrukturen er også velutvikla av same grunn, og kløyven er som regel god i alle retningar.

Djupbergartane vert klassifiserte med Streckeissen-systemet, i desse hovudkategoriane:

 Dioritt
 Gabbro
 Granitt
 Monzonitt
 Syenitt

Dagbergartar 
Hjå dagbergartene har magmaen storkna oppe på jordoverflata. Temperaturen har raskt vorte lågare, og trykket har vore lågt i høve til det trykket djupbergartane er utsette for. Avkjølinga har skjedd raskt og over svært kort tid. Bergarten har ikkje hatt tid på seg til å utvikle særlege krystall, og difor ligg krystalla sjeldan i eit organisert mønster (krystallstruktur), dei har ofte ulik storleik og er ofte små. Kløyven er ikkje lik i alle retningar. Bergarten er eit raskt resultat av vulkansk aktivitet.

Under ein erupsjon av lava kjem det også gass og væske, og ofte reagerer lavaen med dei bergartane som han pressar seg gjennom før han sprutar opp i lufta eller vatnet over seg. Difor har dagbergartane lokale namn eller namn som viser til strukturen eller samansetnaden til bergarten.

Dei vanlegaste dagbergartane:

 Andesitt (porfyritt)
 Basalt
 Porfyr
 Rhyolitt
 Rombeporfyr

Gangbergartar 
Hjå gangbergartane har magmaen størkna i gangane der han har vorte pressa opp til jordoverflata. Det vil seie at når den vulkanske aktiviteten har stoppa opp, er ein gangbergart den bergarten som vert danna av den magmaen som vert ståande att i vulkanen sitt røyr opp til jordoverflata. Temperaturen har nokså raskt vorte lågare under danninga, og trykket var relativt lågt i høve til det djupbergartane er utsette for. Avkjølinga har skjedd forholdsvis raskt. Bergarten har ikkje hatt tid på seg til å utvikle store krystall, og difor ligg krystalla sjeldan i eit organisert mønster (krystallstruktur), dei har ofte ulik storleik og er ofte små. Ein kan kalle bergarten eit raskt resultat av vulkansk aktivitet.

Dei vanlegaste gangbergartane i Noreg er:

 Diabas
 Kvartsporfyr
 Porfyr
 Porfyritt
 Rombeporfyr

Kjelder 
 «Magmatisk bergart» på Wikipedia på bokmål og riksmål, innhenta 22. mars 2010.
Sergej Ignasjevitsj

Sergej Nikolajevitsj Ignasjevitsj () er ein russisk fotballspelar. Han spelar i forsvar for CSKA Moskva i den russiske fotballigaen, og for det russiske landslaget.

Bakgrunnsstoff
 

Russiske fotballspelarar
Krylja Sovetov-spelarar
Lokomotiv Moskva-spelarar
CSKA Moskva-spelarar
Spelarar i Fotball-EM 2008
Spelarar i Fotball-EM 2012
Spelarar i Fotball-EM 2016
Spelarar i Fotball-VM 2014
Spelarar i Fotball-VM 2018
Kevin Kilbane

Kevin Daniel Kilbane () er ein tidlegare fotballspelar som spelte som høgreving og venstreback. Kilbane spelte 110 landskampar for Irland einast Robbie Keane, Shay Given og John O'Shea har spelt fleire kampar enn han. 
Kilbane spelte for fleire engelske klubbar høvesvis Everton, WBA, Sunderland, Wigan, Hull City, Huddersfield og Derby (dei to siste på lån frå Hull City) og Coventry.

Engelske fotballspelarar
Irske fotballspelarar
Preston-spelarar
West Bromwich-spelarar
Sunderland-spelarar
Everton-spelarar
Wigan-spelarar
Hull-spelarar
Huddersfield-spelarar
Derby-spelarar
Spelarar i Fotball-VM 2002
Guayamouc

Guayamouc (fransk Rivière Guayamouc) er ei elv sentralt og aust i Haiti, i departementet Artibonite. Ho byrjar i Massif du Nord og renn stort sett mot søraust i 113 km, før ho munnar ut i Artiboniteelva på grensa til Den dominikanske republikken. På vegen renn elvane Bouyaha og Canot inn i henne. Ho gjer til at slettene midt i Haiti er fruktbare. Ein større by ved Guayamouc er Hinche.

Kjelder 
«Guayamouc River» på Wikipedia på engelsk, innhenta 22. mars 2010.
«Rivière Guayamouc» på Wikipedia på fransk,  innhenta 22. mars 2010.

Elvar i Haiti
Sanel Jahić

Sanel Jahić () er ein fransk-bosnisk fotballspelar. Han spelar for APOEL i den kypriotiske fotballigaen, og det bosniske landslaget.

Jahić voks opp i Strasbourg i Frankrike og begynte å spela fotball for dei franske klubbene Strasbourg og Sochaux. Han spelte fast for det bosniske U21-landslaget. I november 2007 vart han kalla inn i A-landslagstroppen til den siste kvalifiseringskampen til fotball-EM i 2008, utan å spela kampen. I 2008 fekk han dei første A-landslagskampane sine, og spelte fleire kvalifiseringskampar til fotball-VM i 2010. Han skåra det første landslagsmålet sitt borte mot Belgia 28. mars 2009.

I klubbfotball spelar han for det meste som midtstoppar, men for landslaget har han òg spelt som vingback og i fleire posisjonar på midtbanen. Han var toppskårar i den bosniske ligaen på det tidspunktet då han reiste til gresk fotball midt i sesongen.

Kjelder
Denne artikkelen begynte med ei omsetjing frå engelsk wikipedia 22. mars 2010.

Franske fotballspelarar
Bosniske fotballspelarar
Las Palmas-spelarar
Mérida-spelarar
Aris Thessaloniki-spelarar
AEK-spelarar
Hammurabi

Hammurabi (1700-talet f.Kr) var ein av kongane i det amorittiske dynastiet i Babylonia. 
Hammurabi erobra store område som gjorde at riket fekk ei stordomstid, men denne oppblomstringa vart kortvarig. Han erobra mellom anna Mari og samla bystatane Ur, Uruk og Lagash til eit semittisk rike med Babylon som hovudstad. Hammurabi sørgde for at forvaltinga vart teken hand om, og han oppførte store bygningar og vatningsanlegg. Etter at han døydde fall storriket etter kvart saman under press frå folk i Vesleasia.

Han vert likevel hugsa mest for lovsamlinga han skreiv (Hammurabis lover) og lét risse inn på den store stelen under eit bilete av seg sjølv saman med guden Sjamasj. Nedteikninga inneheld rundt 280 lovar.

Kjelder 
 Omsett frå Wikipedia på bokmål, innhenta måndag 22. mars 2010, klokka 20:30.

Babylonske kongar
Mesopotamia
Opphavleg omsett med Apertium
Plaine du Cul-de-Sac

Plaine du Cul-de-Sac (også kalla dépression de Cul-de-Sac) er eit lågland på øya Hispaniola. Det strekkjer seg frå den søraustlege delen av Haiti til den sørvestlege delen av Den dominikanske republikken, der det er kjent som Hoya de Enriquillo. Delar av låglandet var ein gong ei vik, og dei ligg difor under havnivået. Det rommar fleire saltsjøar, som Enriquillosjøen, Rincónlaguna og Caballerosjøen i Den dominikanske republikken og Etang Saumâtre og Trou Caïman i Haiti. Arelaet er på om lag 28 000 km².

Låglandet er i nord og sør avgrensa av høge fjell, i aust av Gonâvegulfen, og i aust går det inn i Den dominikanske republikken. Det er 32 km langt og 25 km breitt. Det har alltid vore drive mykje jordbruk i området. I kolonitida vart indigoplanta Indigofera tinctoria dyrka i området, men denne produksjonen minka etter kvart, og han gav plass til sukkerrøyrplantasjar.

Kjelder 
«Plaine du Cul-de-Sac» på Wikipedia på fransk, innhenta 22. mars 2010.
«Plain of the Cul-de-Sac» på Wikipedia på engelsk, innhenta 22. mars 2010.

Bakgrunnsstoff 
 Présentation de la plaine de Cul-de-Sac

Haitisk geografi
Dominikansk geografi
Kileskrift

Kileskrift er ei form for skrift som vart brukt av fleire oldtidsfolk i Midtausten. Namnet kjem av at teikna hadde form som kilar. Ei rekkje ulike oldtidsspråk vart skrive med denne skrifta.

Historie 
Kileskrifta oppstod frå ei gamal form for skrift som ein brukte i Sumer. Denne skrifta hadde meir form av ei biletskrift, akkurat som egyptiske hieroglyfar. Dette var til bruk i handel, der det var trongst lister. Seinare kom teikna til å verte brukte for fleire ord. Teikna gjekk gjennom ei ganske omfattande utvikling. Dei eldste tekstane ein har funne, viser dei opphavlege biletteikna. Dei vart etter kvart stiliserte til enkle teikn sette saman av ulike mønster av kilar. På den måten oppstod den typiske forma som kileskrifta hadde. Kileskrifta var ei stavingsskrift med om lag 600 teikn. 

Skrifta vart overteken av dei som snakka akkadisk, eit språk som var heilt ulikt sumerisk. Kileskrifta vart med tida eit utbreitt skriftsystem som vart nytta til mange vidt forskjellige språk. Ho vart brukt i Assyria og Babylonia. Ho vart òg brukt av hurrittar og elamittar, og dessutan av folk i Anatolia. Ei særeiga form for kileskrift var den ugarittiske skrifta, som vart brukt til å skrive ugarittisk. På eit seinare tidspunkt vart skrifta brukt av persarane. Der vart ho endra ganske mykje og minte meir om ei alfabetskrift med om lag 40 teikn.

I nyare tid byrja ein å tyde skrifta på slutten av 1700-talet. Viktige personar på dette området var dansken Carsten Niebuhr, tyskaren Georg Friedrich Grotefend, og engelskmannen Henry Rawlinson. Tydinga av denne skrifta opna ei heilt ny verd for arkeologane og forståinga av kulturane i oldtida vart større enn nokon gong før. 

Etter kvart har ein funne fleire hundre tusen innskrifter på leirtavler. Desse innskriftene inneheld ofte handelsavtalar og brev. Men mange innskrifter med lover og kongelister er òg funne.

System 
Skrifta oppstod ved at sumerarane brukte enkle biletteikn for ulike gjenstandar. Dei fekk ein fonetisk verdi etter den opphavlege uttalen av orda dei stod for. Til dømes vart eit bestemt teikn brukt for det sumeriske ordet for himmel, an. Det teiknet kunne òg brukast for stavinga «an» i andre samanhengar. Sidan vart teiknet teke opp i skriftspråket til akkadarane, og der kunne det òg brukast for 'himmel', som på akkadisk heitte shamu. Dessutan heldt det òg på den lydverdien som det hadde hatt på sumerisk, slik at det enno kunne brukast for stavinga [an]. Eit teikn kunne difor ha fleire ulike lesemåtar. Tydinga ville framgå av samanhengen, eller ein tilføydde òg determinativar for å gjere forståinga lettare.

Kjelder 

 Omsett frå Wikipedia på bokmål, innhenta måndag 22. mars 2010, klokka 20:33.

Skriftsystem
Mesopotamia
Opphavleg omsett med Apertium
Jon Knudsen

Jon Knudsen () er ein norsk fotballspelar. Han har spela som keeper for Fredrikstad i Tippeligaen. Han har òg landskampar for det norske A-landslaget.

Norske fotballspelarar
Stabæk-spelarar
Fredrikstad-spelarar
Lillestrøm-spelarar
Strømsgodset-spelarar
Kongsvinger-spelarar
Midtjylland-spelarar
Folk frå Skedsmo
Carsten Niebuhr

Carsten Niebuhr () var ein tyskfødd dansk geografisk reisande.  Frå 1761 til 1767 drog han på det som vert kalla den store «arabiske ekspedisjonen». Resultatet vart oppsiktsvekkande nøyaktige lengdebestemmingar ved hjelp av astronomi. Han bidrog òg innan andre vitskaplege greiner, blant anna innan botanikken og lingvistikken.

Kjelde 
 Omsett frå Wikipedia på bokmål, innhenta måndag  22. mars 2010, klokka 20:36.
 Wikipedia på engelsk om Carsten Niebuhr.

Danske oppdagarar
Opphavleg omsett med Apertium
Danske astronomar
Danske språkforskarar
Danske botanikarar
Georg Friedrich Grotefend

Georg Friedrich Grotefend () var ein tysk epigrafist, eller forskar på gamle innskrifter. Han vart fødd i Hann. Münden i Hannover. Dei viktigaste arbeida hans gjorde han då han vart den første til å byrje å tyde gammalpersisk kileskrift på starten av 1800-talet.

Kjelde 
 Omsett frå Wikipedia på bokmål, innhenta måndag  22. mars 2010, klokka 20:37.

Bakgrunnsstoff 

Grotefend, Georg Friedrich
Folk frå Landkreis Göttingen
Opphavleg omsett med Apertium