alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Schaufelspitze

Schaufelspitze er ein 3 396 meter over havet høg fjelltopp i Stubaialpane, i forbundslandet Tirol i Austerrike. Toppen, som ligg straks aust om Stubaier Wildspitze, er lett å klive for trena fjellklatrarar, sidan øvre heisstasjon til gondolbana Stubai Gletscherbahn går opp til eit 3 158 moh høgt skar vest for toppen.

Den kjende fjellklivaren Joseph Anton Specht hadde fylgje med A. Taufer då dei i 1862 vart dei fyrste fjellturistane på toppen av Schaufelspitze.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Schaufelspitze» frå ,  den 28. juli 2014.  
 

Fjell i Alpane
Fjell i Austerrike
Pfaffenschneide

Pfaffenschneide er ein 3 498 meter over havet høg fjelltopp i Stubaialpane, i forbundslandet Tirol i Austerrike. Toppen reiser seg tett vest for Zuckerhütl på hovudkammen i Stubaialpane, ved enden av ei om lag ein kilometer lang egg som strekker seg ut frå hovudkammen. I søraustleg retning frå toppen av Pfaffenschneide fell ein ikring 500 meter høg fjellvegg i opptil  40°, nordvestsida er bredekt og skråar i opp mot 60-70°.

Sommaren 1863 vart Ludwig Barth og Leopold Pfaundler dei fyrste menneska til å setje sine føter på toppen av Pfaffenschneide.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Pfaffenschneide» frå ,  den 28. juli 2014.  
 

Fjell i Alpane
Fjell i Austerrike
Tirol
Salatrett

Salat er ein matrett der fleire ingrediensar i bitar er blanda saman. Ingrediensar er ofte råe eller kalde, og kan omfatta blad som salat, spinat eller spinatvekstar, ulike grønsaker, frukt, nøtter, kjøt og sjømat. Vidare kan salaten smaksetjast med salt, krydder, urter, olje eller ulike typar saus eller dressing. Ein salatrett kan anten vera eit måltid i seg sjølv eller danna tilbehøyr til ein annan rett.

Nokre kjende salatrettar er cæsarsalat, potetsalat og waldorfsalat.

Kjelder

Delar av denne artikkelen bygger på «Salat (mat)» frå ,  den 28. juli 2014.

Bakgrunnsstoff

 
Matretter
Ruderhofspitze

Ruderhofspitze er ein 3 474 meter over havet høg fjelltopp i Stubaialpane, i forbundslandet Tirol i Austerrike. Fjelltoppen høyrer til fjellområdet «Alpeiner Berge». Med si store høgde og framifrå utsikt er Ruderhofspitze ein av dei mest besøkte fjelltoppane i Stubaialpane.

Dei fyrste menneska på toppen kom opp den 30. august 1864. Karl Baedeker den yngre og Anton von Ruthner hadde då fylgje med fjellføraren Alois Tanzer.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Ruderhofspitze» frå ,  den 28. juli 2014.  
 

Fjell i Alpane
Fjell i Austerrike
Tirol
Östliche Seespitze

Östliche Seespitze  er ein 3 416 meter over havet høg fjelltopp i Stubaialpane, i forbundslandet Tirol i Austerrike. Toppen høyrer til fjellområdet «Alpeiner Berge» og ligg nord for Ruderhofspitze, ei brearm flyt mot aust mellom dei to toppane.

Sommaren 1863 vart Ludwig Barth og Leopold Pfaundler dei fyrste menneska til å setje sine føter på toppen av Östliche Seespitze.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Östliche Seespitze» frå ,  den 28. juli 2014.  
 

Fjell i Alpane
Fjell i Austerrike
Schrandele

Schrandele er ein 3 393 meter over havet høg fjelltopp i Stubaialpane, i forbundslandet Tirol i Austerrike. Toppen, som har form som ein pyramide, høyrer til fjellområdet «Alpeiner Berge».

Schrandele er ein lite besøkt fjelltopp, då det krevst klateerfaring for å kome til topps. Fjellturistane i området går i staden på Schrankogel, ein topp i grannelaget som både er høgre og mykje lettare å nå.

Alois Tanzer skal ha vore den fyrste til topps på Schrandele. Sist i 1860-åra var han opp på toppen i  eit oppdrag i høve landoppmåling.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Schrandele» frå ,  den 28. juli 2014.  
 

Fjell i Alpane
Fjell i Austerrike
Tirol
Schrankogel

Schrankogel er ein 3 497 meter over havet høg fjelltopp i Stubaialpane, 
i forbundslandet Tirol i Austerrike. Toppen, som ligg for enden av fjelldalen Sulztal, høyrer med i fjellområdet Alpeiner Berge.

Nordaustsida av Schrankogel er dekt av ein snøbre som flyt over i isbreen Schwarzenbergferner, på alle andre kantar syner Schrankogel bratte bergsider.

Allereie 20. september 1821 steig botanikaren Johann Hargasser heilt opp under toppen av Schrankogel. Kring om 1840 vart presten Schöpf i Gries im Sulztal fyrstemann på toppen då han klatra opp vestegga.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Schrankogel» frå ,  den 28. juli 2014.  
 

Fjell i Alpane
Fjell i Austerrike
Tirol
Lüsener Fernerkogel

Lüsener Fernerkogel, eller Lisenser Fernerkogl, er ein 3 298 meter over havet høg fjelltopp i Stubaialpane, i forbundslandet Tirol i Austerrike. Toppen ligg på den nordaustlege enden av ei tre kilometer lang egg, der toppane Hintere Brunnenkogel (3 325 moh), Vordere Brunnenkogel (3 304 moh), Lüsener Spitze (3 231 moh) og Rotgratspitze (3 273 moh) og til sist Lüsener Fernerkogel reiser seg. Mot vest og Längental stuper alle desse toppane ned den steile Brunnenkogel-veggen, i aust breier isbreen Lüsener Ferner seg.

Peter Karl Thurwieser, Lipp Schöpf og Jackob Kofler klatra den 23. august 1836 opp vestveggen då dei vart dei fyrste som nådde toppen av Fernerkogel. Denne ruta vert lite nytta, då berget er mykje oppsprukke.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Lüsener Fernerkogel» frå ,  den 28. juli 2014.  
 

Fjell i Alpane
Fjell i Austerrike
Svenska kyrkan

Svenska kyrkan er eit protestantisk kyrkjesamfunn i Sverige. Ho var svensk statskyrkje fram til 1. januar 2000. I 1527 innførte Sverige lutherdomen og braut banda med Den katolske kyrkja.

Fotnotar

Bakgrunnsstoff

Kristendom i Sverige
Protestantiske kyrkjesamfunn
Luthersk kristendom
Strahlkogel

Strahlkogel er ein 3 288 meter over havet høg fjelltopp i Stubaialpane, i forbundslandet Tirol i Austerrike. Fjellet, som har form som ein spiss og bratt pyramide, er det høgste av dei såkalla Larstig-fjella.

Så tidleg som i 1833 tok Peter Karl Thurwieser seg til topps på Strahlkogel. Den 28. august 1887 besteig så Ludwig Purtscheller og Fritz Drasch frå Salzburg fjelltoppen på ny. Ruta deira gjekk opp vestegga, noko som i dag er normalvegen og vert rekna som lettaste oppstiginga. Ein topptur på Strahlkogel er likevel krevjande og toppen vert såleis sjeldan besøkt, til skilnad frå den så godt som jamhøge grannetoppen Breite Grießkogel.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Strahlkogel» frå ,  den 29. juli 2014.  
 

Fjell i Alpane
Fjell i Austerrike
Breite Grießkogel

Breite Grießkogel er ein 3 287 meter over havet høg fjelltopp i Stubaialpane, i forbundslandet Tirol i Austerrike. Fjellet høyrer med mellom dei såkalla Larstig-fjella. Breite Grießkogel ligg ovanfor Gries im Sulztal.

Breite Grießkogel er omgjeven av isbreane Grasstalltalferner i nordvest, Grießkogelferner i aust og  Winnebachkar i søraust. Frå fjelltoppen strekker ei egg seg i ørleg retning over til den 2 914 moh høge fjelltoppen Gänsekragen. Mot sørvest stuper Breite Grießkogel i bratte bergveggar. Nord for fjellet reiser stortoppen Strahlkogel seg, på motsett side av ein fjelldal.

Ludwig Purtschneller og F. Schneiter vart dei fyrste menneska på toppen då dei steig opp austsida i 1881.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Breiter Grießkogel» frå ,  den 29. juli 2014.  
 

Fjell i Alpane
Fjell i Austerrike
Tirol
Wilde Leck

Wilde Leck er ein 3 361 meter over havet høg fjelltopp i Stubaialpane, i forbundslandet Tirol i Austerrike. Fjelltoppen reiser seg rett vest for isbreen Sulztalferner, rundt 5,5 kilometer nordaust for Sölden i Ötztal. Fjellet består av fast granitt.

Av toppane i Stubaialpane gjeld Wilde Leck for å vere eitt av dei vanskelegaste tindemåla. Enklaste turen går over isbre til ein når det faste berget. For å kome seg opp bergsidene til topps krev det at ein beherskar vanskegrad tre på den vanlegaste klatreskalaen. 

Zacharias Grüner frå Sölden klatra, som fyrstemann, til topps på Wilde Leck i 1865.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Wilde Leck» frå ,  den 29. juli 2014.  
 

Fjell i Alpane
Fjell i Austerrike
Gadolinitt-(Y)

Gadolinitt-(y) er eit svart mineral som er relativt utbreidd på norske granittpegmatittar. Krystallane viser monoklin symmetri, men mineralet opptrer oftast i metamikt tilstand.
Den kjemiske samansetjinga er Y2FeBe2O2(SiO4)2, i det vesentlege eit yttrium-jarn-beryllium-silikat. Gadolinitt-(Ce), som er eit
tilsvarande mineral med cerium i staden for yttrium, finst på einskilde syenittpegmatittar i området Larvik–Skien.

Det er òg funne i Sverige og USA (Texas og Colorado). Det er kalla opp etter J. Gadolin.

Kjelder
Gadolinitt (Y). (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/gadolinitt-%28Y%29.

Lantanidmineral
Berylliummineral
Yttriummineral
Cesiummineral
Jernmineral
Nesosilikat
Monokline mineral
Gagarinitt

Gagarinitt er eit særs sjeldan mineral, først skildra 1961 frå Kasakhstan. Seinare er det funne i små, vene krystall av lyseraud farge i ekeritt ved Gjerdingselva i Nordmarka ved Oslo. Den kjemiske samansetjinga er NaCaYF6.

Gagarinitt-(Ce) og  gagarinitt-(Y) er cesium- og yttriumrike analogar. 

Dei er alle kalla opp etter den russiske kosmonautenJurij Gagarin (1934–1968).

Kjelder
Gagarinitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/gagarinitt.

Lantanidmineral
Natriummineral
Kalsiummineral
Yttriummineral
Cesiummineral
Halidmineral
Trigonale mineral
Gahnitt

Gahnitt er ein sinkspinell med formel ZnAl2O4, eit mineral som tilhøyrer spinellgruppa. 

Det vart først skildra i 1807 etter ein førekomst i Falu gruve i Falun i Dalarna i Sverige og kalla opp etter den svenske kjemikaren Johan Gottlieb Gahn (1745–1818), som oppdaga grunnstoffet mangan. 

I Noreg er det mellom anna kjent frå ein granittpegmatitt i Øvre Vats i Rogaland, og i kismalm frå Bleikvassli og Ofoten i Nordland.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Sinkmineral
Aluminiummineral
Spinellgruppa
Kubiske mineral
Gagat

Gagat eller jett er eit tett, beksvart mineraloid som er ei form for brunkol. Det tek politur og blir til nytta til ulike typar smykke.

Det er kalla opp etter den antikke byen Gagas i Lykia. Det greske namnet gagates har gjeve opphav både til «gagat» på norsk og tysk og «jett» (jet) på fransk og engelsk.

Galleri

Kjelder

Smykkesteinar
Kol
Gaidonnayitt

Gaidonnayitt er eit mineral med same samansetjing som katapleiitt , Na2ZrSi3O9·2H2O, men med rombisk symmetri (polymorfi). 

I Noreg er det funne i ein nefelinsyenittpegmatitt på Siktesøya i Langesundsfjorden.

Det er kalla opp etter den kanadiske krystallografen Gabrielle Donnay (f. 1920).

Kjelder
Raade, Gunnar. (14. februar 2009). Gaidonnayitt. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/gaidonnayitt.

Natriummineral
Zirkoniummineral
Silikatmineral
Galenobismutitt

Galenobismutitt er eit grått ertsmineral med samansetjing PbBi2S4. 

Det finst nokre få stader i Noreg, som Bleka og Gjuv i Telemark, Glomsrudkollen i Modum og truleg òg frå Bjørkåsen i Ballangen.

Kjelder
Galenobismutitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014.

Blymineral
Vismutmineral
Gandolfi-kamera

Gandolfi-kamera er eit røntgenkamera nytta innan mineralogi. Det dreier ein krystall slik at resultatet på røntgenfilmen blir eit simulert pulverdiagram. 

Metoden er nyttig når ein berre har ei lita stoffmengd, og ikkje vil pulverisere materialen.

Kjelder
Raade, Gunnar. (14. februar 2009). Gandolfi-kamera. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/Gandolfi-kamera.

Mineralogi
Vitskapleg utstyr
Gardnosbreksje

Gardnosbreksje er ein bergart frå Gardnos i Hallingdal, samansett av skarpkanta stykke av gneis i ein mørk, relativt karbonrik grunnmasse. Breksjen vart opphavleg oppfatta som ein vulkansk eksplosjonsbreksje, men ved slutten av 1980-åra vart det vist at han heller må ha vorte danna ved eit stort meteorittnedslag som no er kalla Gardnos-strukturen.

Kjelder
Bryhni, Inge. (14. februar 2009). Gardnosbreksje. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/gardnosbreksje.

Breksjer
Garnieritt

Garnieritt er ei generell nemning for grøne, nikkelhaldige silikatmineral, som stort sett høyrer til serpentingruppa. Dei inneheld 4–30 % nikkel og blir brote som nikkelmalm på Nouvelle-Calédonie. Dei vert danna ved forvitring av peridotittar.

Det er kalla opp etter den franske ingeniøren J. Garnier.

Kjelder
Garnieritt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/garnieritt.

Nikkelmineral
Magnesiummineral
Silikatmineral
Gasparitt-(Ce)

Gasparitt-(Ce) er eit mineral i monazitt-gruppa med formelen CeAsO4. 

Det er funne i amazonittpegmatitten ved Tennvatn i Sørfold i Nordland, saman med ei rekkje andre arsenhaldige mineral. Det finst som brune til grønlege massar eller små krystall som 
omvandlingsprodukt etter monazitt-(Ce).

Kjelder
Selbekk, Rune S.. (2009, 18. mars). Gasparitt(Ce). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/gasparitt-%28Ce%29.

Cesiummineral
Arsenatmineral
Gearksutitt

Gearksutitt er eit fluorid-mineral med samansetjing CaAl(OH)F4·H2O. Det blir danna sekundært etter kryolitt og er særleg kjent frå Ivigtut på Grønland. Det finst òg i ekeritt ved Gjerdingselva i Nordmarka ved Oslo. Mineralet opptrer som kvite, kritaktige massar.

Det er kalla opp etter Arksutfjorden på Grønland, i tillegg til geo- og -itt.

Kjelder
Gearksutitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/gearksutitt.

Fluorsambindingar
Aluminiummineral
Kalsiummineral
Gedritt

Gedritt er eit aluminiumhaldig amfibol-mineral nærskyldt med anthofyllitt (sjå amfibolar). Det finst i metamorfe bergartar, til dømes ved Kragerø, på Nesodden og på Snarum (snarumitt).

Det er kalla opp etter Gèdres i Frankrike, der det først vart skidlra i 1836, og -itt.

Kjelder
Gedritt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/gedritt.

Ambifol
Ortorombiske mineral
Gehalt

Gehalt i mineralogi er innhaldet av edelt metall i legeringar og malm. Det vert òg kalla finheit.

Kjelder
Gehalt: mineralogi. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/gehalt%2Fmineralogi.

Mineralogi
Tyske låneord
Gemmologi

Gemmologi er læra om edelsteinar. 

Gemmological Association of Great Britain vart skipa i 1908 og byrja kurs med diplomeksamen i 1913. Norges Gemmologiske Selskap vart skipa i 1950 og utdannar diplomgemmologar ved toårige kurs, med eksamen i samarbeid med det britiske selskapet.

Kjelder
Gemmologi. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/gemmologi.

Bakgrunnsstoff

 
Edelsteinar
Mineralogi
Geode

Ein geode er ein kuleforma til elliptisk mineralutfelling i ein bergart, med eit holrom fylt av krystall, til dømes av kvarts eller kalsitt. Det er særleg brukt om konkresjonar som opptrer i visse sedimentære bergartar, eller meir generelt om eit holrom med krystall, til dømes danna ved utfylling av blørerom i vulkanske bergartar. Ein geode dannar, i motsetnad til ein druse, ein separat lekam i bergarten, og inneheld ikkje dei same minerala som den omliggande bergarten.

Kjelder
Geode. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/geode.

Bakgrunnsstoff
Indiana geode specimens, facts and stories
Video of a geode cracking using industrial soil pipe cutter

Bergartar
Mineralogi
Petrologi
Geokronitt

Geokronitt er eit monoklint ertsmineral i sulfosaltgruppa, Pb14(Sb,As)6S23. Det dannar ein
blandkrystallserie med jordanitt.

Mineralet er funne i Spania, Irland og Sverige der det først vart skildra i 1839. I Noreg er det kjent frå Sulitjelma i Nordland. 

Namnet kjem av geo- og Kronos (Saturn), namna til alkymistane på antimon og bly.

Kjelder
Geokronitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/geokronitt.

Blymineral
Arsenmineral
Antimonmineral
Svovelsaltmineral
Monokline mineral
Gersdorffitt

Gersdorffitt er eit metallisk tinnkvitt ertsmineral med samansetjing NiAsS. 

Gersdorffitt er funne i Valbergbrotet i Kragerø i Telemark, i krystall og krystallfragment på opptil 6 cm og aggregat på opptil 15 cm. Mineralet er òg funne ved Store Sletter i Oslofjorden, Vakkerlien i Kvikne og Byrud smaragdførekomst ved Minnesund.

Det er kalla opp etter familien von Gersdorff, som var gruveeigarar i Steiermark i Austerrike på 1800-talet.

Kjelder
Gersdorffitt. (2009, 9. mars). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/gersdorffitt.

Svovelsaltmineral
Nikkelmineral
Arsenmineral
Kubiske mineral
Geyseritt

Geyseritt eller kiselsinter er eit mineral som vert danna ved utfelling frå vatn ved varmekjelder og geysirar. Det kan vere laust, porøst eller kompakt og fast. Det består av kiselsyre, som vil sei silisiumdioksid (SiO2) og er vanlegvis opal.

Kjelder
Bryhni, Inge. (14. februar 2009). Geyseritt. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/geyseritt.

Bakgrunnsstoff

Oksydmineral
Kvartsvariantar
Geysirar
Gibbsitt

Gibbsitt eller hydrargillitt er eit kvitt til grått, monoklint mineral som består av aluminiumhydroksid Al(OH)3. Det er ein viktig bestanddel av bauxitt, saman med böhmitt og diaspor. Finst òg som små krystall på druser i syenittpegmatittgangar ved Langesundsfjorden.

Etter mineralsamlaren George Gibbs (1776–1833).

Kjelder
Gibbsitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/gibbsitt.

Bakgrunnsstoff
Webmineral Gibbsite

Aluminiummineral
Hydroksidmineral
Monokline mineral
Giessenitt

Giessenitt er eit særs sjeldan, gråleg ertsmineral. Det har ein komplisert samansetjing med bly, kopar, vismut, antimon og svovel som hovudbestanddelar. 

Det opptrer i malmen frå Bjørkåsen i Ballangen saman med cosalitt og galenitt (blyglans). 

Det er kalla opp etter Giessen i Sveits.

Kjelder
Giessenitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/giessenitt.

Blymineral
Koparmineral
Vismutmineral
Antimonmineral
Svovelmineral
Gjellebekkmarmor

Gjellebekkmarmor er ein marmor og kalkstein frå Lier i Viken. Han vart nytta til bygningsstein og til tider arbeidde opptil tusen mann i brota mellom Oslo og Drammen. Mellom anna vart steinen nytta til Frederikskirken, òg kjent som Marmorkirken, i København. Det meste av produksjonen gjekk likevel som kalkstein til kalkbrenning og seinare sement.

Kong Frederik V av Danmark-Noreg vitja marmorbrotet i 1748 og i høve hendinga vart det reist ein obelisk.

Kjelder

Marmor
Kalkstein
Geologi i Viken
Lier kommune
Gjerdingenitt-Fe

Gjerdingenitt-Fe er eit mineral som er oransjegult til brunt med krystall opptil 1 mm og aggregat opptil 3 mm. Det har den kjemiske samansetjinga K2(H2O)2Fe(Nb,Di)4(Si4O12)2(O,OH)4•4H2O. 

Mineralet finst i i miarolittiske druserom i natriumrik granitt (ekeritt). Det vart først skildra i 2002 av Gunnar Raade med fleire
frå Gjerdingselva i Lunner i Oppland. Mineralet er kalla opp etter elva.

Kjelder
Selbekk, Rune S.. (2009, 17. mai). Gjerdingenitt-Fe. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/gjerdingenitt-Fe.

Kaliummineral
Jernmineral
Gjerdingenitt-Mn

Gjerdingenitt-Mn er eit mineral som er oransjegult til brunt med krystall opptil 1 mm. Den kjemiske samansetjinga er K2Mn(Nb,Di)4(Si4O12)2(O,OH)_4
•6H2O. Gjerdingenitt-Mn er generelt mørkare enn gjerdingenitt-Fe.

Mineralet finst i i miarolittiske druserom i natriumrik granitt (ekeritt). Det vart først skildra i 2004 av Gunnar Raade med fleire
frå Gjerdingselva i Lunner i Oppland. Mineralet er kalla opp etter elva.

Kjelder
Selbekk, Rune S.. (2009, 17. mai). Gjerdingenitt-Mn. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/gjerdingenitt-Mn.

Magnesiummineral
Kaliummineral
Glauberitt

Glauberitt er eit fargelaust til grått mineral som finst i saltleier. Det er eit sulfat av natrium og kalsium, Na2Ca(SO4)2, som krystalliserer monoklint. 

Det er kalla opp etter Johann Rudolf Glauber (1604–1668).

Kjelder
Glauberitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/glauberitt.

Bakgrunnsstoff

Natriummineral
Kalsiummineral
Sulfatmineral
Monokline mineral
Glaukofan

Glaukofan er eit blåleg, natriumrikt mineral i amfibolgruppa. Det finst i sterkt deformerte skifrar mellom anna i Alpane, Japan og California. På Spitsbergen finst glaukofanskifer i tilknyting til eklogitt.

Kjelder
Glaukofan. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/glaukofan.

Natriummineral
Magnesiummineral
Jernmineral
Aluminiummineral
Amfibolgruppa
Monokline mineral
Glaukokerinitt

Glaukokerinitt er eit blått til blågrønt mineral som blir danna ved forvitring i einskilde sinkførekomstar. Det er bløytt som voks. I Noreg er det kjent frå Sauda sinkgruver. Den kjemiske formelen er (Zn,Cu)10Al6(SO4)3(OH)32·18H2O.

Kjelder
Glaukokerinitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/glaukokerinitt.

Sinkmineral
Koparmineral
Aluminiummineral
Glaukonitt

Glaukonitt er eit glimmermineral med komplisert kjemisk samansetjing, men stort sett nærskyldt med muskovitt. Det blir danna i sedimentære avsetningar på havbotn, som såkalla grønsand eller som bestanddel av ureine kalk- og sandsteinar.

Kjelder
Glaukonitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/glaukonitt.

Kaliummineral
Natriummineral
Magnesiummineral
Aluminiummineral
Jernmineral
Glimmergruppa
Gmelinitt

Gmelinitt er eit mineral i zeolittgruppa med kjemisk formel (Na2,Ca)Al2Si4O12·6H2O. Det finst særleg i holrom i basaltar, eller på sprekkesoner i gneis. I Noreg er det kjent frå Sotra og Øygarden i Hordaland og frå ein granitt-pegmatitt ved Moss.

Det er kalla opp etter den tyske kjemikaren og mineralogen Chrstian Gottlob Gmelin.

Kjelder
Gmelinitt. (2012, 19. mars). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/gmelinitt.

Bakgrunnsstoff 

Structure type GME
Mineral galleries
Mindat

Natriummineral
Kalsiummineral
Aluminiummineral
Zeolittar
Heksagonale mineral
Goethitt

Goethitt er eit særs utbreitt, brunleg jernmineral. Det er kjemisk eit jernhydroksid, a-FeOOH, med rombisk symmetri. Lepidokrokitt, ?-FeOOH, er eit anna mineral med same kjemiske samansetjing men med ein annan krystallstruktur (polymorfi). Goethitt blir danna for ein stor del ved forvitring og oksidasjon av andre jernhaldige mineral. Det er ein viktig bestanddel i brunjernstein (minettemalm; jernoolitt) og i myrmalm, og finst dessutan i den «jernhatten» som ofte blir danna i oksidasjonssonen over ein jernmalm.

Jordaktige material, som oker, rust, limonitt og lateritt, inneheld goethitt i vekslande mengder, ofte tilblanda noko lepidokrokitt. Goethitt kan òg opptre i meir velkrystallisert form som primært hydrotermalmineral, til dømes i kontaktførekomstane i Oslofeltet.

Det er kalla opp etter den tyske Johann Wolfgang von Goethe (1749–1832). Goethitt var kjend i førhistorisk tid som eit pigment. Det er funne spor av det i malingsprøvar frå grottene i Lascaux i Frankrike. Det vart først skildra i 1806 frå Hollertszuggruva i Dermbach i Herdorf i Siegerland i Rheinland-Pfalz i Tyskland.

Gallery

Kjelder
Goethitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/goethitt.

Bakgrunnsstoff

Jernmineral
Jernoksidpigment
Hydroksidmineral
Johann Wolfgang von Goethe
Ortorombiske mineral
Gonnarditt

Gonnarditt er eit mineral i zeolitt-gruppa, Na2CaAl4Si6O20·7H2O. Finst dels i holrom i basalt (til dømes i Frankrike og Italia), dels i syenittpegmatittar (kjent frå fleire førekomstar mellom Larvik og Langesundsfjorden).

Gonnarditt vart namngjeven i 1896 etter Ferdinand Pierre Joseph Gonnard (1833–1923), som var professorar i gruveteknikk ved Universitetet i Lyon i Frankrike.

Kjelder
Gonnarditt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/gonnarditt.

Bakgrunnsstoff

Zeolittar
Tetragonale mineral