alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Karl Olivecrona

Knut Hans Karl Olivecrona, (), var ein svensk jurist og rettsfilosof. 

Han var son till heradshøvdingen Axel Olivecrona og grevinna Ebba Christina Mörner af Morlanda og bror til hjernekirurgen og bandyspelaren Herbert Olivecrona. Han studerte jus ved Uppsala universitet i perioden 1915 til 1920, og var elev av Axel Hägerström – som vert rekna som grunnleggjaren av den skandinaviske rettsrealismen. 
Han fullførte doktorgraden i 1928 ved Uppsala universitet. I 1933 vart han professor i prosessrett ved Lunds universitet der han var fram til 1964.  Gjennom arbeidet sitt vidareførte han den rettsrealistiske teorien og vart sett på som ein framståande representant for Uppsalaskolan. Han var sterkt påverka av Axel Hägerström og Vilhelm Lundstedt.

Olivecrona var kjend for sine uttalte nazistsympatiar, og motiverte haldninga vitskapleg: for han vart retten skapt av lova og lovas opphav er makta. Hustrua og forfattaren Birgit Lange støtta hans syn og paret tok aktivt del i den offentlege debatten.

Nokre publikasjonar
Law as Fact (London: Oxford University Press, 1939)
England eller Tyskland (1940)
"Is a Sociological Explanation of Law Possible?", Theoria (1948)
The Problem of the Monetary Unit (1957)
Law as Fact, 2. utg. (London: Steven & Sons, 1971) (ISBN 0-420-43250-7)
"Locke's Theory of Appropriation", Philosophical Quarterly (1974)
"Appropriation in the State of Nature: Locke on the Origin of Property", Journal of the History of Ideas (1974)

Referansar

Svenske juristar
Svenske professorar
Svenske nazistar
Svensk adel
Professorar ved Lunds universitet
Ingrid Qvarnström

Ingrid Qvarnström () var ein finlandssvensk forfattar fødd i Helsingfors. Ho gifta seg i 1913 med legen Einar Fabian Qvarnström (1873–1960). Nokre av bøkene hennar vart omsette til norsk og kom mellom anna ut på Blix forlag under andre verdskrigen. Ho skreiv både under eige namn, men ho nytta òg pseudonyma «Stina Stålfelt» og «Paul Nylander».

Bibliografi 
Eige namn:
 Bergsrådets sextioårsdag. 1925
 Flemings på Tavastila. Schildt, Helsingfors 1926
 En gedigen flicka'. Schildt, Helsingfors 1930
 Ett legendomspunnet liv : Aurore Karamsin och hennes samtid. Schildt, Helsingfors 1937 (finsk Tarunhohteinen elämä : Aurora Karamzin ja hänen aikakautensa, Otava 1939, 3. painos 1948) 
 Ett liv i glans : en nordisk kvinnas sällsamma öde : (Aurore Karamsin). Medén, Stockholm 1938
 Den romantiska leken : en berättelse från 1840-talets Helsingfors. Schildt, Helsingfors 1939 (finsk Romanttinen leikki : kertomus 1840-luvun Helsingistä, Otava 1940)
 I Kumlinge prästgård : en krönika från 1700-talets Åland. Schildt, Helsingfors 1943 (finsk Kumlingen pappilassa : sukutarina 1700-luvun Ahvenanmaalta, Otava 1944)
 Svensk teater i Finland 1 : Rikssvensk teater. Schildt, Helsingfors 1946
 Svensk teater i Finland 2 : Finlands-svensk teater. Schildt, Helsingfors 1947
Pseudonym Stina Stålfelt:
 Fallet Finlay : roman. Schildt, Helsingfors 1942
Pseudonym Paul Nylander:
 Professorn från Uppsala''. 1918

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Ingrid Qvarnström» frå ,  den 28. april 2013. 
 oppgav desse kjeldene: 
Ingrid Qvarnström  ved Suomen kirjailijat (finlit.fi)
 

Finlandssvenske forfattarar
Finske forfattarar
Plastíras

Plastíras (gresk Πλαστήρας) er ein tidlegare kommune i periferieininga Kardítsa i Thessalía i Hellas. Plastíras inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Límni Plastíra.

Referansar 

Plastiras
Plastiras
Nevrópoli Agráfon

Nevrópoli Agráfon (gresk Νευρόπολη Αγράφων) er ein tidlegare kommune i periferieininga Kardítsa i Thessalía i Hellas. Nevrópoli Agráfon inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Límni Plastíra.

Referansar 

Nevropoli Agrafon
Nevropoli Agrafon
Pezoúla

Pezoúla (gresk Πεζούλα) er ein landsby i periferieininga Kardítsa i Thessalía i Hellas. Pezoúla var hovudsete i den tidlegare kommunen Nevrópoli Agráfon, som no er ei kommunaleining i kommunen Límni Plastíra.

Referansar 

Pezoula
Alexander Hill

Alexander Hill er ein 220 moh høg ås med ei bratt klippeside mot sjøen, som ligg sør for Harrison Stream og Cinder Hill i den nedre isfrie vestsida av Mount Bird på Ross Island i Antarktis. Han vart kartlagd av geolog-gruppa frå New Zealand, 1958–59, og vart namngjeven av New Zealand Antarctic Place-Names Committee etter B.N. Alexander, ein landmålar på ekspedisjonen.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Alexander Hill» frå ,  den 27. april 2013. 
 oppgav desse kjeldene: 
 
 

Åsar på Ross Island
Black Knob

Black Knob er eit svart frambrot 500 meter vest for Twin Crater på Hut Point Peninsula på Ross Island. Han ligg nord for McMurdo-basen. Namnet har vore i bruk på kart sidan minst 1971.

Kjelder 

Åsar på Ross Island
Cone Hill

Cone Hill er ein ås 2 nautiske mil nordaust for Castle Rock på Hut Point Peninsula på Ross Island. Det skildrande namnet Cone Hill I vart nytta av Terra Nova-ekspedisjonen under Robert Falcon Scott, men forma Cone Hill har sidan vorte nytta.

Kjelder 

Åsar på Ross Island
Conical Hill

Conical Hill er ein liten, men markant ås, 655 moh på sørsida av Mount Terror, oppom Cape MacKay, på Ross Island. Han vart gjeven det skildrande namnet av Terra Nova-ekspedisjonen, under Robert Falcon Scott.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Conical Hill» frå ,  den 27. april 2013. 
 oppgav desse kjeldene: 
 
 

Åsar på Ross Island
Fitzgerald Hill

Fitzgerald Hill er ein ås, 230 moh, som ligg vest for Mount Bird mellom Fitzgerald Stream og Shellbreen på Ross Island. Han vart kartlagd av geolog-gruppa frå New Zealand, 1958–59, og vart namngjeven av New Zealand Antarctic Place-Names Committee etter E.B. Fitzgerald, nestleiaren for ekspedisjonen.

Kjelder 

Åsar på Ross Island
Finn Støren

Finn Støren () var ein norsk finansmann og diplomat.

Han tok examen artium i 1914, studerte finans og dreiv meklarfirmaet P. Anker i Kristiania. I Russland trefte han Fridtjof Nansen og Vidkun Quisling som dreiv hjelpearbeid under svoltkatastrofen der. 

I 1922 var han blant dei første nordmennene som budde på Galápagos i lengre tid, i eit forsøk på å kolonisera øygruppa saman med Per Bang og Jens Aschehoug. Dei gav ut ei reiseskildring i 1926. Han var i lengre tid utanlands som diplomat i Russland, Colombia og konsul i Panama 1930-33.

Tilbake i Noreg i 1933 busette han seg i Drangedal og vart med i Nasjonal Samling. Støren vart reiar i eige kvalfangstfirma i Kragerø. Han eigde mellom anna kvalkokaren FLK «Roald Amundsen» (1904) frå 1937 til 1939, uten at denne blei swtt i drift.

Han verka som leiar for Direktoratet for spesialorientering i perioden 1940-45. Direktoratet var innordna Innanriksdepartementet, men var meint å bli det nye utanriksdepartementet etter okkupasjonen. I denne funksjonen var Støren i praksis uoffisielle utanriksminister for Quisling, og var blant anna Quisling sin ledsagar på besøk hjå Adolf Hitler.  
Etter krigen vart han arrestert, men flykta til Argentina i 1947 saman med mellom andre Arne Høygaard.

Det er kjent at han skreiv under pseudonyma F. Grong og F. Balg.

Referansar

Nordmenn frå andre verdskrigen
Norske nazistar
Norske diplomatar
Norske konsular
Norske forretningsfolk
Folk frå Kristiansand
Norske tvillingar
Ford Rock

Ford Rock er eit markant berg som ligg 1 nautisk mil nordaust for Cone Hill på Hut Point Peninsula på Ross Island i Antarktis. Cone Hill og dette berget fekk høvesvis namna «Cone Hill I» og «Cone Hill II» av Terra Nova-ekspedisjonen, under Robert Falcon Scott. Cone Hill I har sidan fått namnet Cone Hill, medna det nye namnet vart foreslått av A.J. Heine for dette berget. M.R.J. Ford, var ein landmålar frå New Zealand som oppretta eit nettverk av vardar for oppmålinga kring McMurdoisen, 1962–63. Ein varde vart bygd tidlegare på denne knausen av eit landmålingslag frå U.S. Hydrographic Office i 1955–56.

Kjelder 

Åsar på Ross Island
Inclusion Hill

Inclusion Hill er ein markant, bratt ås, 335 moh, mellom McDonald Beach og Mount Bird på Ross Island i Antarktis. Han er ein vulkanplugg av trakytt med intrusjonar av basalt. Åsen vart utforska og namngjeve av geolog-gruppa frå New Zealand, 1958–59.

Kjelder

Åsar på Ross Island
Keys Hill

Keys Hill er ein ås (1100 moh) på toppen av Shearwaterbreen, 2,2 nautiske mil (4,1 km) vest-sørvest for toppen av Mount Bird nordvest på Ross Island. Han vart namngjeve av New Zealand Geographic Board (NZGB) (2000) etter Gordon Keys, leiaren for forskinga på atmosfæren i området, 1985-95.

Kjelder

Åsar på Ross Island
The Knoll

The Knoll er ein snøfri knaus, 370 moh, som ragar over Cape Crozier heilt aust på Ross Island. Han vart oppdaga og namngjeven av Discovery-ekspedisjonen, 1901–04, under Robert Falcon Scott.

Kjelder

Åsar på Ross Island
Lutz Hill

Lutz Hill er ein ås med ei høgd opp mot ca. 1000 moh 1 nautisk mil (1,9 km) søraust for The Tooth i Kyle Hills på Ross Island. Han vart namngjeve av Advisory Committee on Antarctic Names (US-ACAN) (2000) etter Larry F. Lutz, ein elektroingeniør på fysisk og teknologisk institutt ved University of Maryland, ein spesialist på utviklinga av vitskaplege instrument for sondeprosjekt med ballong og rakettar for United States Antarctic Program (USAP). Han var 17 sommarsesongar ved McMurdo Sound, Sørpolen og Siple-stasjonen, 1980-2000.

Kjelder

Åsar på Ross Island
Nausea Knob

Nausea Knob er ein markant knaus, 3633 moh, danna av ein lavastraum nordvest på den aktive kjegla på Mount Erebus på Ross Island. Åsen ligg nær leirstaden som vart nytta i 1970-åra av forskarane ved toppen av vulkan. Det fekk dette namnet fordi mange av forskarane vart kvalme (nausea på engelsk) av høgdesjuke ved leiren.

Kjelder

Åsar på Ross Island
Observation Hill ved McMurdo Station

Observation Hill er ein 230 meter høg ås ved McMurdo-basen i Antarktis. Han vert ofte berre kalla «Ob Hill». Det er god utsikt frå toppen av åsen. 

Då søkelaget fann Robert Falcon Scott og gruppa hans død på Rossisen etter å ha nådd Sørpolen, reiste dei attende til denne staden som no er kjend som McMurdo og gjekk til toppen av Observation Hill. Her reiste dei ein stor trekross med namna på dei døde inskravert og eit kort sitat frå Alfred Tennyson-diktet «Ulysses», som les «To strive, to seek, to find, and not to yield.»

Sjå òg
McMurdo-basen
Winter Quarters Bay

Bakgrunnsstoff
Photo of cross

Åsar på Ross Island
McMurdo-basen
Post Office Hill

Post Office Hill er ein markant ås i Antarktis, 430 moh, som ligg 4 nautiske mil (7 km) nordvest for The Knoll og oppom adeliepingvinkolonien på Cape Crozier på Ross Island. Han vart kartlagd og fekk dette namnet av geolog-gruppa frå New Zealand Geological Survey Antarctic Expedition (NZGSAE), 1958–59, fordi skipet «Discovery» i januar 1902, etterlet post ved ein påle på ein varde i pingvinkolonien for støtteskipet «Morning».

Kjelder

Åsar på Ross Island
Trachyte Hill

Trachyte Hill er ein markant ås, 470 moh, like sør for Shellbreen i midten av det isfrie området på den nedre vestsida av Mount Bird på Ross Island. Han vart kartlagd og fekk dette namnet av geolog-gruppa frå New Zealand Geological Survey Antarctic Expedition (NZGSAE), 1958–59, på grunn av bergarten åsen består av.

Kjelder

Åsar på Ross Island
Windvane Hill

Windvane Hill er ein liten ås like nordaust for tuppen av Cape Evans på Ross Island. Det fekk dette namnet av Terra Nova-ekspedisjonen (1910–13) fordi det vart sett ein vindmålar på åsen.

Kjelder

Åsar på Ross Island
Optisk pumping

Optisk pumping er ein eksitasjon av atom eller molekyl i eit stoff til ein metastabil tilstand ved at stoffet blir bestrålt med lys med passande bølgjelengd. Vanlegvis føregår optisk pumping som ein totrinns prosess, idet atoma først eksiterast til eit høgareliggande nivå, og deretter straks fell ned i ein tilstand med lengre levetid (metastabil tilstand). Viss strålinga som eksiterar atoma er intens nok eller levetida av den metastabile tilstand er lang nok, kan ein få eksitert så mange atom at ein får ein populasjonsinversjon, det vil sei fleire atom i eksitert tilstand enn i grunntilstanden, noko som er eit vilkår for å få laserstråling.

Teknikken vart først utvikla av Alfred Kastler, som fekk Nobelprisen for dette i 1966. Metoden kjem omfram ved laserar til bruk ved spektroskopiske undersøkingar av energinivå i atom og molekyl.

Kjelder
 optisk pumping. (27.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/optisk_pumping

Kvanteoptikk
Otto Robert Frisch

Otto Robert Frisch () var ein austerriksk-britisk fysikar. I samarbeid med Rudolf Peierls utforma han den første teoretiske mekanismen for å detonere ei atombombe i 1940.

Frisch foreslo i 1938 saman med Otto Hahn nemninga fisjon på kjernespalting. 

I 1930-åra studerte han i København, England og USA, og var under andre verdskrigen i England, og seinare i USA. Frå 1947 til 1971 var han professor ved University of Cambridge. I 1940 skreiv han saman med Rudolf Pierls eit skriv om høvet for å lage ei superbombe basert på kjedereaksjon i uran, og dei konkluderte med at dette var mogleg. Frå 1943 deltok han i Manhattan-prosjektet i Los Alamos med bygging av atombomba. 

Han har mellom anna skrive Meet the Atoms (1947) og The Nature of Matter (1970).

Kjelder
Otto Robert Frisch. (28.02.2013) I Store norske leksikon.

Bakgrunnsstoff
 Annotated bibliography for Otto Frisch from the Alsos Digital Library for Nuclear Issues 
 Oral History interview transcript with Otto Robert Frisch 8 May 1963, American Institute of Physics, Niels Bohr Library and Archives 
 Oral History interview transcript with Otto Robert Frisch 3 May 1967, American Institute of Physics, Niels Bohr Library and Archives 

Britiske fysikarar
Austerrikske fysikarar
Folk tilknytte Manhattanprosjektet
Medlemmar av Royal Society
Folk frå Wien
Fysikarar på 1900-talet
Jødiske fysikarar
Britiske jødar
Austerrikske jødar
Britiske kjernefysikarar
Atomvåpenprogrammet til Storbritannia
Jødiske flyktningar
Austerrikske flyktningar
Cooper-par

Eit Cooper-par eller BCS-par er to elektron (eller andre fermion) som er bundne saman ved låge temperaturar på ein måte som først vart skildra av den amerikanske fysikaren Leon Cooper. Cooper synte at ei vilkårleg liten tiltrekning mellom elektron i eit metall kan skape ein par-tilstand for elektrona der dei har lågare energi enn Fermienergien, som impliserar at paret er bunde til kvarandre. I vanlege superleiarar skjer denne bindinga ved vekselverknad mellom eit elektron og eit fonon. Cooper-par-tilstanden er ansvarleg for superleiing, som synt i BCS-teorien utvikla av John Bardeen, Leon Cooper og John Schrieffer, som dei fekk Nobelprisen i fysikk for i 1972.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Cooper pair» frå ,  den 28. april 2013. 
 oppgav desse kjeldene:

Superleiing
Spinntronikk
Kvantefasar
Pennkammer

Eit pennkammer er eit ionisasjonskammer med innebygt elektrometer for direkte avlesing av stråledosar. Pennkammer har utsjånad som ein fyllepenn.

Kjelder
pennkammer. (27.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/pennkammer

Partikkeldetektorar
Ionisasjonskammer

Eit ionisasjonskammer er den enklaste av alle gassfyllte strålingsdetektorar, og vert mykje nytta for å registrere og måle visse typar ionisert stråling, som røntgenstråling, gammastråling og betapartiklar.

Sjå òg 

 Absorert dose
 Dosemeter
 Pennkammer
 Sievertkammer

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Ionization chamber» frå ,  den 28. april 2013.  
 

Partikkeldetektorar
Detektorar for ioniserande stråling
Pincheffekt

Pincheffekt er ein magnetisk sjølvfokusering av ei straumførande plasmasøyle. Når det blir sendt straum i same retning gjennom to parallelle leiarar, vil det induserte magnetfeltet omkring leiarane verke slik at dei blir trekt mot kvarandre. På same måte vil, når ein sender straum gjennom ein sterkt ionisert gass, eit plasma, straumbanane og dermed plasmaet blir trekt saman. Dette blir kalla pincheffekt. Effekten kan gjere at plasmaet fjernar seg frå veggene som held det på plass, samstundes som trykket inne i plasmasøyla stig kraftig.

Pincheffekten nyttast ved fusjonsforsøk, der kjernefysiske reaksjonar skal setjast i gang og haldast ved like ved så høg temperatur at ingen faste stoff toler belastninga, men smeltar eller fordampar. Den ekte pincheffekten er ustabil. Etter nokre få mikrosekunder vert den straumførande søyla broten i stykke og plasmaet breier seg utover. Men med ytre magnetfelt i tillegg kan ein oppnå stabile tilhøve i lang tid.

Kjelder
pincheffekt. (27.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/pincheffekt

Elektromagnetisme
Fusjonsenergi
Plasmafysikk
Henrik Herse

Henrik Herse, eigentleg Friedrich Hahn () var ein tysk bonde, arbeidar, dramaturg og forfattar. I tillegg var han SS-Obersturmführer im Hauptamt og Obersturmführer i Waffen-SS.

Liv og virke 
Dei fleste av bøkene han skreiv vart gitt ut på Nordland Verlag, forlaget til SS; Somme bøker vart sette om til nederlandsk og norsk. Kjent er bøkene Die Schlacht der weißen Schiffe som vart distribuert til Hitlerjugend og Reiter für Deutsch-Südwest, som fram til i dag er kjent for Namibia-Interesserte. Den første boka kom i 1942 i norsk omsetting under tittelen Drømmen om de hvite skipene på Blix forlag.

Etter krigen vart skriftene Schambok, Die Schlacht der weißen Schiffe, Reiter für Deutsch-Südwest, Madrid og Wahr dich, Garde, der Bauer kommt sett på Liste der auszusondernden Literatur i den sovjetiske okkupasjonssona.

Nokre bøker kom ut som faksimileutgåver på 1990-talet på Husumer Kultur-Verlag. 

Arkivet etter han er i Schleswig-Holsteinischen Landesbibliothek.

Bøker 

 Das Fähnlein Rauk - Roman einer Familie. Vieweg-Verlag, Braunschweig 1935
 Schambok. Südafrikanische Erzählung. Vieweg-Verlag, Braunschweig 1936
 Reiter für Deutsch-Südwest! Schauspiel in 3 Akten. Drei Masken Verlag, Berlin 1939
 Volk am Oranje: Eine afrikanische Tragödie in 3 Akten. Verlag Die Wende, Berlin-Wilmersdorf 1939 (Neufassung von EA Reiter für Deutsch-Südwest)
 Reiter für Deutsch-Südwest. Nordland-Verlag, Berlin 1941 (Roman)
 Wahr dich, Garde, der Bauer kommt!. Nordland-Verlag, Berlin 1939 (Erzählung)
 Die Schlacht der weißen Schiffe - nach alten Mären. Nordland Verlag G.m.b.H. Berlin 1939 auch 1943 gedruckt bei H.Hännisen Kirjapaino Oy, Helsinki - Hansische Ballade. Balladen aus dem Thingspiel. Deutsche Hausbücherei, Hamburg 1938; Kulturhof-Genossenschaft, Kiel 1938; Nordland-Verlag, Berlin 1942
 Wir zwei, wir gehören zusammen! Geschichten um Tod und Liebe. A. Strauch Verlag, Leipzig 1939
 Die Hexe von Hemmingstedt. Schauspiel in 5 Akten. Drei Masken Verlag, Berlin 1939
 Madrid - Eine Erzählung aus den Tagen des spanischen Freiheitskampfes. (Jugend-Bücherei) Aufwärts-Verlag, Berlin 1940
 Es ruft der einsam Fliegende. Deutscher Volksverlag, München 1940
 Zur Raa fuhr auf ein roter Schild. Nordland-Verlag, Berlin 1940 (Roman)
 Fünf Wiegen und noch eine. Nordland-Verlag, Berlin 1942
 Des Reiches Brücke - Bilder aus dem Leben einer deutschen Stadt (Magdeburg). Nordland-Verlag, Berlin 1942
 Engelmar und Friederun. Nordland-Verlag, Berlin 1943

Litteratur 
 Der Dichter Henrik Herse. Vieweg-Verlag, Braunschweig 1937 (Broschüre)
 Ernst Klee: „Henrik Herse“. Eintrag Ernst Klee: Das Kulturlexikon zum Dritten Reich. Wer war was vor und nach 1945. S. Fischer, Frankfurt am Main 2007, ISBN 978-3-10-039326-5.
 Lawrence D. Stokes: Der Eutiner Dichterkreis und der Nationalsozialismus 1936–1945: Eine Dokumentation. Neumünster: Wachholtz, 2001. (Quellen und Forschungen zur Geschichte Schleswig-Holsteins; Bd. 111.) ISBN 3-529-02211-X

Referansar 
Denne artikkelen bygger på «Henrik Herse» frå ,  den 2. mai 2013.

Bakgrunnsstoff 
 

Tyske forfattarar
Nachlass

Nachlass, somme gongar stava Nachlaß, er eit tysk ord som kan verte nytta i akademia om ei samling av etterlatne manuskript, notat, korrespondanse osv. etter ein avdød vitskapsmann eller liknande. Ordet er sett saman av dei tyske orda nach som tyder 'etter' og verbet lassen som tyder 'late'.  Fleirtalsforma kan anten vere Nachlasse eller (med omlyd) Nachlässe. Ordet er ikkje vanleg brukt i norsk.

På tysk er ordet Nachlass eit vanleg ord som vert nytta om dei aktiva og passiva som ein avdød person let etter seg, altså det som etter norsk språkbruk utgjer dødsbuet. Ordet vert òg nytta om arven etter den døde, og dessutan om dei overleverte arkivalia etter den døde, som til dømes brev og andre dokument som har vore i hans eller hennar eige, og som kan vere eigna til å kaste ljos over livet til vedkomande. Men vart slikt arkivmateriale overlevert eit bibliotek, arkiv eller museum allereie før vedkomande døydde, taler ein om  Vorlass i staden for Nachlass.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Nachlass» frå ,  den 2. mai 2013.  
  

Tyske ord og uttrykk
Hauptamt

Hauptamt tyder avhengig av bruken eit sentralamt i områdeforvaltinga eller eit omgrep i tysk offentleg rett. Historisk var Hauptämt òg regionavdelingar av NSDAP (t. d. SS-Hauptämter som Hauptamt Ordnungspolizei) eller ei kombinasjon av statlege og partiregionar (t.d. Reichssicherheitshauptamt) i Tyskland mellom 1933 og 1945. 

Tysk rett 1933–1945
Anhalt

Anhalt er ein region i midttyskland. Det har tidlegare vore eit hertugdømme og ein Gliedstaat i det Tyske Rike og er i dag del av Sachsen-Anhalt.

Region i Sachsen-Anhalt
Luca Signorelli

Luca Signorelli () var ein italiensk renessansemålar, fødd og død i Cortona i Toscana. Freskomåleria i Orvieto-katedralen (1499-1503), ein serie halvsirkelforma komposisjonar som formidlar visjonar av liv og død, straff og oppstode, vert rekna som høgdepunktet i hans verksemd som målar. Interessa hans for nakne figurar i rørsle vart vidareført gjennom Michelangelo si gjerning.

Liv og gjerning

Signorelli var elev av Piero della Francesca i Arezzo i Toscana. I verkstaden hans lærte Signorelli seg å lage perspektiv og korleis framstille nakne figurar. Sidan utdanna han seg hos meistrane i Firenze, der han arbeidde ei tid. Til Lorenzo I de Medici laga han mellom anna eit bilete som synte Gjetaren Pan med fint utforma naken kropp, og dessutan eit madonnabilete.

Signorelli si interesse for den formelle oppbygginga mot den dramatiske handlinga gjennomsyrer dei religiøse komposisjonane og portretta hans. Frå 1482 til 1484 arbeidde han på freskane i det sixtinske kapellet i Roma, der han laga ein freske med motiv frå historia om den bibelske Moses. Kring same tid måla han figurar av englar, apostlar, evangelistar i det åttekanta sakristiet i kyrkja i Loreto. I klosteret Monte Oliveto Maggiore ved Buonconvento i nærleiken av Montalcino i provinsen Siena måla han omkring 1498 ein freskosyklus over legenda om helgenen Benedikt.

Frå år 1499 budde Signorelli i Orvieto, der han utsmykka 'Cappella della Madonna' i bykatedralen med det berømte freskomåleriet som framstiller Dommedag, eit verk som påverka Michelangelo då denne måla dei verdskjende freskomåleria i det sixtinske kapellet. Signorelli oppheldt seg i korte tidsrom i Firenze 1508 og 1512, og i Roma 1508 og 1517.

Signorelli sine arbeid er prega av stor skaparevne, originalitet knytt opp mot strenge formkrav. I bruken av figurar i kraftig rørsle var Signorelli ein forløpar for Michelangelo.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Luca Signorelli» frå ,  den 28. april 2013.

Bakgrunnsstoff

Italienske målarar
Målarar frå 1400-talet
Målarar frå 1500-talet
Renessansemålarar