alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Marit Malm Frafjord

Marit Malm Frafjord () er ein norsk tidlegare handballspelar frå Tromsø som 2006-21 deltok i 13 meisterskapsturneringar og vann medalje i alle. Ho er såleis dobbel olympiameister, verdsmeister og femfaldig europameister. Våren 2014 var ho med om å vinne EHF-cupvinnarcupen for Viborg HK. Frafjord var linejspelar, utmerkte seg særleg i forsvarsspelet.

Klubbspel
Frafjord var Byåsen-spelar i åtte år frå 2002. Sidan gjorde ho teneste 2010-14 i danske Viborg HK og 2014-17 i norske Larvik HK. 2017/18-sesongen var ho aktiv for CSM București. Frafjord avslutta karrieren med spel for Esbjerg i perioden 2018-22.

Landslagsspel
Frafjord debuterte på det norske kvinnelandslaget i handball 28. september 2005 i kamp mot Portugal. Frafjord deltok òg under EM i 2006 og fekk dimed EM-gull. I 2011 var ho med å ta gull for Noreg i Handball-VM i São Paulo i Brasil, då dei slo Frankrike i VM-finalen.

Merittar landslag
EM 2006: Gullmedalje etter 27-24 mot Russland
VM 2007: Sølvmedalje etter 24-29 mot Russland
OL 2008 i Beijing: Gull etter norsk siger 34-27 mot Russland
EM 2008: Gullmedalje etter 34–21 mot Spania
 VM 2009:  Bronsemedalje etter 26–21 mot Spania
EM 2010: Gullmedalje etter 25–20 mot Sverige
 VM 2011: Gullmedalje etter 32–24 mot Frankrike
OL 2012: Gullmedalje etter 26–23 over Montenegro
EM 2012: Sølvmedalje etter 31–34 mot Montenegro
OL 2016: Bronsemedalje etter 36–26 mot Nederland
EM 2016: Gullmedalje etter 30–29 mot Nederland
EM 2020: Gullmedalje etter 22–20 mot Frankrike
OL i 2021: Bronsemedalje etter 36–19 mot Sverige

Merittar klubblag
Dansk seriemeister: 2014 for Viborg HK
Dansk cupmeister: 2014 for Viborg HK
Norsk seriemeister: 2015, 2016, 2017 for Larvik HK
Norsk cupmeister: 2015, 2016, 2017 for Larvik HK
Rumensk seriemeister: 2018 for CSM București
Rumensk cupmeister: 2018 for CSM București

Bakgrunnsstoff 
 Malm Frafjord sin spelarprofil på Håndball.no

Norske handballspelarar
Verdsmeistrar i handball
Europameistrar i handball
Olympiske meistrar for Noreg
Olympiske bronsemedaljevinnarar for Noreg
Medaljevinnarar under sommar-OL 2008
Norske deltakarar under sommar-OL 2008
Handballspelarar under sommar-OL 2008
Medaljevinnarar under sommar-OL 2012
Norske deltakarar under sommar-OL 2012
Handballspelarar under sommar-OL 2012
Medaljevinnarar under sommar-OL 2016
Norske deltakarar under sommar-OL 2016
Handballspelarar under sommar-OL 2016
Norske deltakarar under sommar-OL 2020
Handballspelarar under sommar-OL 2020
Spelarar i Handball-EM 2010 for kvinner
Spelarar i Handball-VM 2011 for kvinner
Spelarar i Handball-EM 2012 for kvinner
Spelarar i Handball-EM 2016 for kvinner
Spelarar i Handball-EM 2020 for kvinner
Folk frå Tromsø
Otto Jespersen

Sjå òg Otto Jespersen (1860-1943)

Otto Jespersen () er ein norsk komikar, skodespelar og satirikar som er kjend for si deltaking i fleire kjende humor-program både i radio og på fjernsyn. Han har delteke både på NRK og TV2. Dei siste åra har Jespersen for det meste konsentrert seg om jobben som programleiar for humorprogrammet Rikets røst på TV2.

Fjernsynsframsyningar - oversikt 

 2004-07: Rikets Røst 
 2002-04: Torsdagsklubben 
 2002: O.J. – alt for Norge 
 1999: O.J. – en utstrakt hånd 
 1996: Trotto Libre 
 1995: O.J. – på nye eventyr 
 1994: O.J. - ut på prøve 
 1992: The Show 
 1991: Er det sant, er det fælt

Radio 

 1988-92: Revolvermagasinet

På scena 

 2003: Stolt, hvit og vanskelig
 2000: O.J - Fremad i alle retninger

Norske komikarar
Programleiarar for NRK
Programleiarar for TV2
Folk frå Bærum
Norske programleiarar
Jesper Odelberg

Jesper Odelberg () er ein svensk standupkomikar. Han er mest kjend i Noreg for sine innslag i Rikets røst, der han mellom anna har starta ei musikkgruppe med namnet «Boys on Wheels» og prøvd ut forskjellige yrke og jobbar.

Odelberg har cerebral parese, som mellom anna har ført til at han sit i rullestol. Han er kjend for å bruke handikappet sitt i innslag, mellom anna ved å spele cp-ramma akupunktør ovanfor uvitande personar og i den nemnte musikkgruppa «Boys on Wheels».

Svenske komikarar
Henrik Elvestad

Henrik Brokner Elvestad (fødd 3. juli 1973) er ein norsk komikar, skodespelar og programleiar. Elvestad er mellom anna kjend som mannen bak figuren «Timothy Dahle» i Nissene på låven, denne figuren fekk seinare sitt eige talkshow på TV2 kalla Tonight med Timothy Dahle. Elvestad er også kjend for medverknad i Get ready to be boyzvoiced.

Elvestad er også godt kjend for medverknad i humorprogrammet Rikets røst på TV2 og i det humoristiske nøtteprogrammet TV2-nøttene som vert sendt kvar jul og påske på TV2. Han arbeider for tida som sidekick/stuntreportar i Golden Goal.

Bakgrunnsstoff 
Henrik Elvestad på IMDb

Fødde i 1973
Fødde den 3. juli
Norske komikarar
Norske skodespelarar
Torsdagsklubben

Torsdagsklubben var eit norsk humorprogram som blei sendt på TV2 i perioden 2002-2004. Programmet blei leidd av Silje Stang, med Otto Jespersen og Thomas Giertsen på kvar si side. Hausten 2006 blei Torsdagsklubben sendt i reprise på TV2 Zebra.

Humorprogram
Fjernsynsseriar frå 2000-åra
TV 2
Romferje

Ei romferje er eit fartøy som er konstruert for bemanna reiser til verdsrommet. Dei vert skotne opp vertikalt slik som rakettar, men landar horisontalt som eit fly.

Når ein talar om romferjer er det som regel dei amerikanske romferjene ein snakkar om. Den dåverande Sovjetunionen konstruerte romferja «Buran» som opphaldt seg tre timar i verdsrommet under si første og einaste testflyging. Romferja «Pitsjka» og tre ikkje namngjevne fartøy vart aldri ferdigkonstruerte før Sovjetunionen braut saman i 1991. Den europeiske romfartsorganisasjonen ESA planla ei romferje kalla «Hermes», men kansellerte seinare prosjektet ettersom ein ville satse på fjernstyrd utforsking av verdsrommet med romsondar og heller samarbeide med NASA og Russland om oppsending av ESA sine astronautar. 

Den amerikanske romfartsprogrammet vart starta i 1970 åra ettersom ein meinte ein ville vere i stand til å drive romferder hyppigare og meir kostnadseffektiv enn med tradisjonelle eingongs bererakettar, som til då var einaste alternativet til å kome ut i verdsrommet. Den første gongen ei romferje vart skoten opp var «Columbia» den 12. april 1981. Dette var på dagen 20 år etter historia si første bemanna romferd nokonsinne, med Vostok 1.

Romferjene viste seg snart å ikkje svare til dei opphavlege forventningane, dei er dyrare i drift og tar lenger tid å overhale mellom kvar ferd enn kva ein hadde rekna med. Etter «Challenger»-ulykka vert romferjene ikkje lenger nytta til utskytingsoppdrag der ein i staden kan nytte ubemanna eingongs bererakettar. Sidan romferja «Columbia» og gjekk tapt har NASA arbeida med eit nytt fartøy som skal kunne ta over romferjeprogrammet i 2010. Forutan ei siste ferd til romteleskopet Hubble er alle framtidige ferder med romferjene konsentrert om å få ferdig den internasjonale romstasjonen.

 
Romfart
Mørke

Mørke eller mørker er eit opplevd fråvære av lys. Reint eller totalt mørke finst ikkje nokon stader sidan små mengder av lysemitterande partiklar i form av stråling trengjer inn i alle hjørne av universet, sjølv om det menneskelege auget ikkje kan oppdage lyset. Absolutt mørke er berre teoretisk mogleg under vilkåra for det absolutte nullpunktet.

Somme kulturar har sett på mørket som eit stoff i seg sjølv, og det oppstår i ei slik form i «fantasy-litteratur». I denne samanhengen er skugge eit anna namn på fenomenet.

Metafysisk mørke 
Mørke har ein framtredande plass i metafysikk og religion, og er eit ladd symbol i filosofien. 

Mørke
Symbol
Nubafjella

Nubafjella er ei fjellkjede i Kordofan, ein region i det sentrale Sudan. Fjella er mellom 500 og 1325 meter høge, og dekker eit område på rundt 6 200 km².

Klima 
Klimaet i fjella er tørt, men dei er fruktbare samanlikna med det kringliggande området. Det fell mellom 4 og 8 meter regn i året, slik at ein kan dyrka mat og la dyr beita. Regntida varer frå midten av mai til midten av oktober. 

Det finst nesten ingen vegar i fjellet, så dei fleste landsbyane kan ein berre nå til fots på eldgamle stiar.

Folk 
Innbyggjarane i Nubafjella høyrer til mange folkegrupper med ulik språk og kultur. Dei blir gjerne omtala som nubafolk, men dette namnet kan òg brukast om nubaýar, dei «svarte» eller urfolka i fjella. Folka lever om kvarandre, og det er ikkje uvanleg med giftarmål mellom folkegruppene.

Islam er hovudreligionen og arabisk det viktigaste språket, som blir brukt som lingua franca i området. Ein snakkar òg kordofanske språk.

I tillegg til nubaýar finst her òg arabiske folkegrupper, særleg baggaraýar, og andre folk som har kome frå det vestlege Sudan. Medan nubaýane tradisjonelt har dyrka jorda har baggaraýane vore vandrande kugjetarar, men i dag er også desse som regel bufaste.

Historie 
Det historiske Taqaliriket låg i Nubafjella.

Frå midten av 1980-åra til underteikninga av ein våpenkvileavtale i januar 2002 var området hardt råka av borgarkrigen i Sudan. Ein utanlandsk observatørstyrke leia av Noreg vart send til området for å overvaka våpenkvila i 2002.

Bakgrunnsstoff 
 «Sudan på "norgeskartet"» (forsvarsnett.no)
 «Nuba-fjellenes gjemte skjebner» (Leger uten grenser)

Fjell i Sudan
Fjellkjeder i Afrika
Huallaga

Huallaga (òg kjent som Guallaga og Rio de los Motilones) er ei elv i Peru med utlaup i Amazonaselva. Dei fjernaste kjeldene til Huallaga ligg i høglandet nord for regionhovudstaden Cerro de Pasco i Pasco-regionen. Herfrå passerer elva Huánuco og renn vidare nordover aust for Cordillera Central og vest for Ucayali til ho dreier aust og sluttar seg til Marañón ca. 300 kilometer vest for Iquitos.

I store delar av strekninga ned frå høglandet i Andes har elva intense straumar med fleire elvegjel. Ho har 42 stryk, ei siste hindring er Pongo de Aguirre, som har namn etter den opprørske conquistadoren Lope de Aguirre som passerte her. Herifrå og vidare ned til byen Yurimaguas i Loreto-regionen følgjer ho eit dalføre i ein u-form og frå Yurimaguas kan større elvebåtar (lanchas) ferdast på Huallaga ned til Marañónelva og Iquitos. 

I låglandet mellom Huallaga og Ucayali ligg det namngjetne Pampa del Sacramento med steinlause avleiringar dekt av tjukk mørk skog, gjennomtrengt av mange mindre elver som kan navigerast med kano. Kristne misjonærar gjekk inn i området i 1726. Området er kring 400 km langt med vekslande breidde frå 60 til 160 kilometer. Framleis finst små grupper av amerikanske urfolk i området som Cocama-Cocamilla.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Huallaga River» frå ,  den 16. desember 2006.  
 

Elvar i Peru
Småsalamander

Småsalamander eller liten salamander (Lissotriton vulgaris, tidlegare Triturus vulgaris) er eit amfibium som finst i Noreg frå rundt Oslofjorden og langs kysten til Stavanger. I tillegg finst han i Trøndelag og på Helgeland nord til Vefsn.

Småsalamander kan bli 7-10 cm lang. Dyret er brunt, grått eller svart. Det har mørk strek gjennom auget og raudoransje buk med mørke flekkar. 

Salamanderen lever i og ved dammar og tjørn. Liten salamander er ikkje like sterkt knytt til vatn som storsalamander.

Raudlistevurdering 
Det finst mange livskraftige bestandar av småsalamander på Austlandet, Sørlandet og i Midt-Noreg, truleg meir enn 3500. Bestandane går tilbake pga. igjenfylling og drenering av yngledammene, forureining, fiskeutsetjing og endra arealbruk nær ynglelokalitetene mm. Spesielt i Rogaland og deler av Viken er det mange bestandar som har gått tapt og nye er trua av utbyggingar. Med bakgrunn i gjennomgang av Noreg i Bilder blir anslått tapt av ynglelokaliteter til å vera litt mindre enn for storsalamanderen (ca 0,5-0,7% pr år)(2016).

Småsalamanderen greier seg lengre i dammar som får redusert storleik pga. igjengroing , drenering eller delvis utfylling, enn storsalamanderen. På grunn av kortare generasjonslengde og fleire bestandar enn storsalamander, blir bestandane vurderte av småsalamanderen derfor å vera livskraftige (LC).

Bestandane er likevel i tilbakegang og bør følgjast nøye.

Fotnotar

Bakgrunnsstoff 
 Norsk zoologisk forening om småsalamander 

Salamandrar
Dyr i Noreg
Bambus

Bambus vert brukt om ein stad mellom nokre hundre og eitt tusen artar i fleire planteslekter i grasfamilien. Dei fleste artane er treaktige, nokre kan bli høge som tre. Bambus veks i Asia, Mellom-Amerika og Sør-Amerika. Nokre artar veks i delar av Afrika og Australia.

I Noreg vert bambus òg brukt som namn på planteslekta Bambusa, med over 70 artar. Bambusen er spesiell fordi han kan bli opptil 15 meter på berre 6 månadar. Han krympar og svell heller ikkje så mykje som anna treverk. 

Bambusskot er ein vanleg ingrediens i asiatisk mat. 

Bambus kan danna store skogar.

Bakgrunnsstoff 

Grasfamilien
Medisinplantar
Hakkenål

Ei hakkenål er ein reiskap som vert nytta til hakking. Hakkenåla ser ut som ei lang heklenål. Ho kan ha krok i begge endane. Hakkenåler vert laga av metall eller tre. Dei vert ofte nummerert etter tjukkleiken i millimeter.

Sjå òg
Hakking

Handarbeidsreiskapar
Teselskapet i Boston

Teselskapet i Boston (engelsk The Boston Tea Party) er eit populært kallenamn på eit opprør som fann stad den 16. desember 1773 ved hamna i Boston. Aksjonen var ein reaksjon på skattane på te som styresmaktene i Storbritannia hadde pålagt dei britiske koloniane i Nord-Amerika, seinare dei første delstatane i USA. «Teselskapet» bestod i at ei gruppe amerikanarar utkeldde som indianarar tok seg ombord tre handelsskip lasta med te, og kasta all teen over bord. Dette vert rekna som opptakta til Den amerikanske frigjeringskrigen.

Protesten i Boston hadde bakgrunn i ein langvarig strid om britiske styresmakter hadde rett til å fastsetja skatt i koloniane, som ikkje hadde representantar i det britiske parlamentet. Slagordet «No taxation without representation», 'inga skattlegging utan representasjon', viser til dette.

Teloven (Tea Act) frå 1773 slo fast at berre Det britiske austindiakompaniet kunne selja te i dei nordamerikanske koloniane til visse utvalde forhandlarar. Ein skatt på tre pence per pound frå dei tidlegare og omstridde Townshend-lovane blei verande for å demonstrera den britiske «retten til å skattleggja amerikanarar».
Elles kunne kompaniet selja teen svært billig. 

Teselskapet i Boston har vore inspirasjon for fleire seinare politiske protestar. På 2000-talet blei namnet «Tea Party» teke i bruk av ei mektig politisk protestrørsle i USA.

Kjelder
Fotnotar

Bibliografi
«Det originale teselskapet i 1773», nrk.no
The Boston Tea Party (6. november 2013), Store norske leksikon. Henta 11. november 2013.

Delar av denne artikkelen bygger på «Boston Tea Party» frå ,  den 11. november 2013. 
 oppgav desse kjeldene:
 Labaree, Benjamin Woods. The Boston Tea Party. Originally published 1964. Boston: Northeastern University Press, 1979. ISBN 0-930350-05-7.

Bakgrunnsstoff 

USA-amerikansk historie
Hendingar i 1773
Boston
Sitater fra formann Mao Tse-tung

«Maos vesle raude» (kinesisk 毛主席语录 (máo-zhǔxí yǔlù) ‘Sitat frå formann Mao’), omsett til norsk som Sitater fra formann Mao Tse-tung, er ei sitatsamling av utsegner som den kinesiske kommunistleiaren Mao Zedong (Mao Tse-tung) har kome med. Boka blei veldig populær under kulturrevolusjonen på 1960-talet. Boka kom først ut i 1960 og fekk si form og sitt praktiske lommeformat med det raude omslaget i 1964.

Sjå òg 
Indoktrinering

Sakprosabøker
Kinesisk litteratur
Sosialistiske skrifter
Mao Zedong
Bøker frå 1960
Nupereller

Nupereller er handarbeid danna ved å laga knutar rundt ein tråd. Oftast vert ein liten skyttel nytta, men det er mogleg å laga slikt med ei nål. Ved hjelp av ein skyttel kan ein laga ringar. Med ein skyttel og tråden frå garnnøstet kan ein laga ringar og bogar. To skytlar gjer det mogleg å laga ringar på ringar. 

Det er best å bruka ein fast tråd. Heklegarn er ofte godt eigna.

Teknikken eignar seg til blonder. Han kan brukast til bokmerke, dukar o.l.

Sjå òg 
 Blonde
 Knipling

Bakgrunnsstoff 

 Instruksjon på engelsk 

Handarbeid
Tekstilteknikkar
Trådarbeid
Sild

Sild (Clupea harengus) er ein fisk i sildefamilien. Ho kan bli 40 cm lang, har blanke skjel og kløyvd spord. Silda lever pelagisk i stim og livnærer seg på ymse dyreplankton.

Sild vert nytta til mat. Tomatsild, rømmesild og sursild vert brukte som pålegg. Fisken inneheld a-vitamin, d-vitamin og B12

Det norske fisket etter sild går for det meste føre seg frå oktober til mars.

Bakgrunnsstoff
Godfisk om sild 

Sildefisk
Fisk i Noreg
Matfisk
Kawakawa

Kawakawa er ein busetnad som ligg i Northland på Nordøya på New Zealand. Folketalet var 1350 ved folketeljinga i 2006.

Byen er kjend for dei offentlege toaletta sine. Dei vart teikna av den austerikske arkitekten Friedensreich Hundertwasser, som budde i byen frå 1975 til han døydde i 2000. Ein annan attraksjon i nærleiken er jonsokormgrottene (Kawiti Caves) ved Waiomio.

Busetnader i Northland
Amfotær

Eit amfotært stoff (frå gresk αμφοτέρως amphoteros «begge», «både») er eit stoff som har to komponentar eller kan opptre som to ulike komponentar. I kjemien vert amfotært mellom anna nytta om stoff som kan verka både som syre og base, til dømes vatn og aminosyrer.

Eksempel 
Vatn og saltsyre:
H2O + HCl → H3O+ + Cl−

Vatn og natriumhydroksid:
H2O + NH3 → NH4+ + OH−

Kjemiske eigenskapar
Syre-base-kjemi
Antioksidant

Antioksidant er eit samleomgrep på stoff som motverkar oksidasjonsprosessar forårsaka av fritt radikal.

Bakgrunnsstoff 

 Om antioksidantar på forskning.no
Fritt radikal

Frie radikal eller frie oksygenradikal er atom eller molekyl som er svært reaktive fordi dei har upara elektron i ytste skal.

Miljøkjemi
 
Biomolekyl
Kenneth Sivertsen

Kenneth Sivertsen (), fødd på Mosterhamn i Bømlo kommune), var ein norsk gitarist, songar (visesong, jazz), artist, komponist og humorist. Han var tidlegare kjærast og samarbeidde kunstnarleg med Herborg Kråkevik. Sivertsen er kjend som ein svært dyktig multikunstnar, og har blant anna samarbeidt med framtredande amerikanske jazzmusikarar som Michael Brecker, Mike Mainieri, Tony Levin og Bob Mintzer.

27. februar 2005 fall Sivertsen om på kaia i Haugesund på grunn av eit epilepsianfall, og fekk hjerneblødning. Delar av hovudskallen hans vart då fjerna på grunn av blodsamlingar i hovudet, og sidan operert inn att. Sivertsen var sidan hjerneblødninga på institusjon, delvis på sjukehusa i Haugesund og Bergen, og delvis på rekonvalesensheim. Sivertsen døydde julaftan 2006, 45 år gammal.

I november 2006 vart det halde ein hyllestkonsert til Kenneth Sivertsen på Bømlo. Konserten har fått namnet Draumespor (regi: Brynjar Stautland), og viser breidda i karrieren hans som komponist.

Komposisjonar (utval) 
 Håp (1984) - symfoni
 Himmelsyn (1987) - for kor, jazzband og orkester. Sivertsen vann Årets verk for dette.
 Timeglaset og Morgonstjerna (1989) - symfoni
 Requiem (2003) - Tingingsverk til Festspillene i Bergen

Plateinnspelingar 
 Einsam Flygar (1983) - viser
 Amalgamation (1985) - jazz/viser
 Spør Vinden (1988) - viser
 Flo (1990) - pop/viser, med tekstar av Birger Røksund
 Remembering North (1993) - jazz
 High Tide (1994) - pop
 Den Lilla Kvelven (1995) - kammermusikk, med tekstar av Jon Fosse
 Draumespor (1996) - pop/viser, med tekstar av William Shakespeare og Tarjei Vesaas
 Brytningstid (1997) - Tingingsverk
 Melk og Honning (1998) - bedehussongar
 One Day In October (1998) - jazz 
 Det Var Ein Gong (1998) - singel
 Blod og Bensin (2000) - pop/rock/viser
 Fløyel (2004) - samling med blanding av gamle og nye låtar

Andre plateinnspelingar 
 Kenneth Sivertsen/Eyvind Solås/Magnar Åm (1990) - inkl. Sivertsens komposisjon "For Ope Hav"
 Herborg Kråkevik: Mi Haugtussa (1995) - produsert og tonesett av Kenneth Sivertsen
 Hansakvartetten: Musikk av Hvoslef, Bergh og Sivertsen (2002) - inkl. "Steingarden"

Kjelder

Norske gitaristar
Norske songarar
Folk frå Bømlo
Klima i Sør-Stillehavet

Klimaet i Sør-Stillehavet er for det meste tropisk for dei fleste av dei mange øyane som ligg i dette store havområdet. Det einaste uvêret ein treng å uroe seg for i dette området er tropiske syklonar. Hovudsakleg er det dei vestlege områda som er mest utsett, nær Salomonøyane, Tuvalu og Vanuatu. Under El Niño-episodar flyttar som regel syklonaktiviteten seg lenger austover mot øyar som Fiji, Samoa og Tahiti. Under La Niña vert derimot aktiviteten ført enno lenger vestover enn vanleg. Dei fleste syklonane går vest- eller sørvestover, og snur så austover igjen når dei har flytta seg sør for 20 ºS og bort frå dei fleste øyane i området. 

Bortsett frå dei tropiske syklonane er klimaet hovudsakleg vått. Temperaturane er forholdsvis høge, men litt lågare på vinterstid. Den søraustlege passatvinden bles nesten konstant og fører med seg regnbyger. I det store og heile er det ein god del våtare her enn i Karibia, særleg jo lenger vest ein kjem. Søraustsida av øyane, som møter den søraustlege passatvinden, får som regel litt meir nedbør enn dei nordvestlege områda. Nokre gongar i månaden kan det regne jamt i eit par dagar, men enkelte år kan ein òg ha opphaldsvêr i fleire veker.

Sør-Stillehavet
Stillehavet
Klima i Antarktis

Klimaet i Antarktis er prega av kulde meir enn nokon annan stad i verda. Alt bortsett frå 2 % av landmassen på Antarktis er dekt av is, som er opp til 4,8 km tjukk på det meste. Det er så mykje is her at om all isen hadde smelta ville havnivået ha stige med 70 m over heile jorda. Pakkisen doblar om lag breidda av Antarktis om vinteren og våren. 

Nesten heile kontinentet ligg sør for den sørlege polarsirkelen, men er langt frå eit symmetrisk landområde. Dei fleste turistane kjem seg berre til Den antarktiske halvøya, eit smalt og vulkansk landområde som strekkjer seg mot Sør-Amerika. Midt på sommaren er temperaturen sjeldan langt frå 0 °C på halvøya, og ein kan ha både episodar med regn og snø. I Drakesundet mellom Antarktis og Sør-Amerika er vêret ustabilt, og ein kan ofte ha både tåke og stormar. Lufta som roterer i høgda over Antarktis, og som er med på å skape ozonholet her, styrer òg lågtrykka som krinsar rundt området der sjø møter is. Særleg om våren og hausten kan kaldluft strøyme frå det indre platået og ut mot lågtrykka til havs. Vinden kan lett nå orkan styrke, og i område der vinden strøymer gjennom smale dalar kan vindstyrken kome opp mot 90 m/s (325 km/t). Uvêr på kysten kan danne kraftige snøstormar med vind av orkan styrke og tornadoliknande kvervlar, som spinn opp i den ustabile lufta under ei kald kjerne i høgda. Luftstraumen ut frå land er òg med på å føre drivisen til sjøs. Dette er med på å føre vekk noko av den lette snøen som fell over innlandet, men som aldri smeltar. 

På ei øy utanfor Scottkysten ligg McMurdo- og Scottbasen (Amundsen-Scottbasen ligg på Sørpolen). Her kjem om lag tusen forskarar og andre vitjande kvar sommar, og eit par overvintrar. Basen ligg nær 78 °S, og er den næraste busetjinga til Sørpolen. Sommardagane kan få temperaturar over frysepunktet, men om vinteren er det nesten like kaldt som i indre område. 

Det meste av Antarktis ligg på den austlege halvkula, og dannar eit platå der om lag berre forskarar har vore. Sjølv med midnattssol kjem temperaturen her ofte ikkje ein gong i nærleiken av 0 °C. Vostok-stasjonen som ligg her har målt den lågaste temperaturen på jorda nokon sinne med -89,2 °C. Vintertemperaturane svingar ein del, men er sjeldan over -30 °C på det beste, og går under -70 °C på det verste. Det er ikkje nødvendigvis slik at det er kaldast midt på vinteren, og temperaturane forandrar seg lite frå april til september. Klårt og roleg vêr fører som regel til dei lågaste temperaturane. Det skal ofte ikkje mykje vind til for å bryte det tynne inversjonslaget og føre ned luft som er 25 °C varmare. Iskrystallar oppstår stundom i sjølve lufta, i staden for å falle frå himmelen, men sjølv om Antarktis er dekt av snø og is, er kontinentet i praksis ein ørken og somme område har kanskje ikkje hatt nedbør på fleire tusen år.

Kjelder 
 Henson, Robert: The Rough Guide to Weather (2002) - Penguin Group ISBN 1-85828-827-4

Bakgrunnsstoff

Antarktis
Antarktis