alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Grønsund

Grønsund er eit sund i Danmark mellom øyane Falster på eine sida og Møn og Bogø på den andre. På det djupaste er sundet om lag 20 meter og har ei breidd på mellom 1 og 4 km. Storstrømmen ligg i vest og Stege Bugt ligg i nord mellom Sjælland og Møn. Ei ferje kryssar sundet om sommaren frå Stubbekøbing til Bogø. Grønsund har fleire grunne område, t.d. nær Bogø, i tillegg til kraftig og skiftande straum. Området har ein rik sjøvegetasjon, og sundet er ein viktig yteplass for dyreliv og fisk. Mange fuglar held til nær sundet, som skarv, knoppsvane, grågås, stjertand, skjeand, ærfugl, klyde og fleire vadefuglar, måsar og ternar. I tillegg kan ein finne nise i sundet.

Oljesøl 
29. mars 2001 kolliderte oljetankaren «Baltic Carrier» med bulkskipet «Tern» i vestlege område av Austersjøen nær sjøgrensa mellom Tyskland og Danmark, og 2 700 tonn bunkerolje lak ut frå skipa i ope hav. Oljeflaka dreiv mot den danske kysten, og Grønsund vart det området som vart hardast råka.

Kjelder 
 Miljørapport om oljeutsleppet frå Baltic Carrier.
 Om hekkande fuglar i området. 

Denne artikkelen bygger på «Grønsund» frå ,  den 27. mars 2007.  

Sund i Danmark
Guldborgsund

Guldborgsund eller Guldborg Sund er eit langt og smalt sund i Danmark mellom øyane Lolland og Falster. Det er òg namnet på ein tettstad som ligg ved sundet på Lolland. Guldborgsund Kommune omfattar land på begge sider av sundet.

Fleire bruer krysser sundet. Frederik 9. bru ligg ved Nykøbing Falster og Guldborgsundbrua ved Guldborg i nordenden av sundet. Guldborgsundbrua er ei bogebru bygd i 1934, ho er 180 meter lang og 7 meter brei. Det er òg bygd ein moderne tunnel under sundet, Guldborgstunnelen frå 2007, som E47 til København går gjennom. 

I sundet ligg dei to ubebudde Barholmene.

«Guldborgsund» er òg namnet på ein minesveipar som tenestegjorde i den danske marinen frå 1956 til 1993.

Kjelder

Sund i Danmark
Guldborgsund kommune
Breim

Breim var ein tidlegare kommune i indre Nordfjord som omfatta Byrkjelo, Reed, Myklebustdalen, Kandal og Årdal. Han blei skild ut frå Gloppen kommune i 1886. I 1964 blei han slått saman igjen med Gloppen kommune, med unntak av grenda Førde, som gjekk til Jølster kommune.

Folketalsutvikling 
Folketalsutvikling for tidlegare Breim kommune frå 1886 til 1964:

Fotnotar

Bakgrunnsstoff 
 Kommunale arkiv Arkiv frå Breim kommune frå Arkivportalen.no
Øresund

Øresund eller Øyresund er eit sund mellom den danske øya Sjælland og det svenske området Skåne.

Øresund er eit av tre danske sund som går mellom Austersjøen og Kattegat, og er ein av dei travlaste vassvegane i verda. 

Øresundbrua opna 1. juli 2000 av kong Carl XVI Gustaf og dronning Margrethe II. Mellom Helsingborg og Helsingør i den nordlege delen av Øresund går det framleis ferjer.

Historie 
Politisk kontroll av Øresund har vore ei viktig sak i dansk og svensk historie. Danmark hadde militær kontroll med kystfortet Kronborg i Helsingør på vestsida og (fram til 1658) på austsida ved Kärnan i Helsingborg. Begge festningane ligg i eit område der sundet berre er 4 km breitt.

Øresundstollen 
I 1429 innførte kong Erik av Pommern Ørsundstollen, der ein tok betalt for å la reisande passere sund, bruar, vegar og andre kryssingspunkt, og dette vart ein viktig del av inntekta til staten. Alle skip som passerte gjennom Øresund måtte leggje til i Helsingør og betale toll til den danske krona. Om eit skip nekta å stoppe, kunne kanonar i både Helsingør og Helsingborg opne eld og søkkje det. I 1567 vart tollen endra til 1-2 % skatt av lasteverdien, og dette gav tre gongar så høge inntekter. For å unngå at skipa rett og slett tok ei anna rute vart det òg innført toll i dei to andre danske sunda, Storebælt og Lillebælt. 

Øresundtollen var den viktigaste inntektskjelda til den danske krona i fleire hundreår, og dei danske kongane var dermed ganske sjølvstendige i forhold til det danske geheimsrådet og aristokratiet. Sverige var fritatt tollavgifta, sidan dei var ein del av Kalmarunionen med Danmark, men dette vart det slutt på etter Den store nordiske krigen i 1720, sjølv om austsida av sundet no vart svensk. 

Københavnkonvensjonen i 1857 gjorde slutt på alle tollavgifter og alle dei danske sunda vart internasjonale farvatn.

Større øyar 
 Amager
 Saltholm
 Hven
 Peberholm - ei kunstig øy

Kjelder 
 Menefee, Samuel Pyeatt, «The Sound Dues and Access to the Baltic Sea» in Renate Platzoder and Philomene Verlaan (eds.), The Baltic Sea: New Developments in National Policies and International Co-Operation  (1996), pp. 101-32.
Denne artikkelen bygger på «Oresund» frå ,  den 14. januar 2017.

Bakgrunnsstoff

Sund i Danmark
Sund i Sverige
Skåne
Austersjøen
Den dansk-svenske riksgrensa
Internasjonale sund
Roskildefjorden

Roskildefjorden, som på dansk heiter Roskilde Fjord, er ein fjord på Sjælland i Danmark. Fjorden skil halvøya  Hornsherred frå  Nordsjælland (det vil seie det nordaustlege Sjælland), og har namn etter byen Roskilde inst i fjorden i søraust. Heilt i nord, nord for Hornsherred, går fjorden vestover langsetter eit nes som skil ho frå havstykket Kattegat, og endar  i Isefjorden, som i nord har innløp frå Kattegat ved Hundested.

Roskildefjorden er 41,4 kilometer lang, målt frå botnen av Lejre Vig til ei line drege mellom Sølager og Kulhuse, og er den lengste fjorden i Danmark. Storparten av fjorden er så grunn at seglingsruta vert monaleg lengre. I fjorden og i området elles er det gjort mange funn frå vikingtida. Mellom anna vart det på botn av fjorden utanfor landsbyen Skuldelev funne leivningar av båtar frå vikingtida som vart berga og no er plassert i  Vikingeskibsmuseet i Roskilde.

Det grunne vatnet i fjorden, og den store mengda av små øyar, gjev gode tilhøve for fugl og fisk. Roskilde Fjord er EF-fuglevernområde og EU-habitatområde, der det er forbode å jakte på fuglar og å uroe dei.

Byar 
Byane Frederiksværk, Frederikssund, Jægerspris, Jyllinge og Roskilde ligge alle ved kysten av Roskildefjorden. 

Fjordar i Danmark
Sjælland
Ankenes kyrkje

Ankenes kyrkje er ei åttekanta kyrkje frå 1842 i Narvik kommune i Nordland fylke. Kyrkja høyrer til Ankenes sokn i Ofoten prosti. Ho er lafta i tømmer og har om lag 290 sitjeplassar.

Bakgrunnsstoff 
 Om Ankenes kyrkje i Kyrkjebyggdatabasen
 

Kyrkjer i Narvik
Kyrkjer i Ofoten prosti
Norske kyrkjer frå 1842
Åttekanta kyrkjer i Noreg
Kulturminne i Narvik
Ballangen kyrkje

Ballangen kyrkje er ei langkyrkje frå 1923 som ligg på Storhaugen i sentrum i Narvik kommune i Nordland fylke.

Kyrkja høyrer til Ballangen sokn i Ofoten prosti, og ho vart vigsla 6. juni 1923 av biskopen i Hålogaland, Johan Støren.

Ved kongeleg resolusjon 19.5.1923 vart det tillate å vigsle ei kyrkje oppført på garden Ballangen til bruk for oppsittarane på sørsida av Ofotfjorden i Evenes hovudsokn (gnr 32-72), og frå 1.1.1924 gjekk dette området over til eit eige Ballangen sokn.

Interiøret 

Altertavla og inventaret er teikna av Emanuel Vigeland. Sonen hans, Per Vigeland, var meister for glasmåleriet i koret, som er altertavle i kyrkja.

Døypefonten er av marmor frå Hekkelstrand og laga av Helge Heimstad.

Kyrkja vart restaurert i 1998, og ho vart då tilbakeført til sin opphavlege stil.

Kjelder 
 Artikkelen byggjer på ei omsetjing av tilsvarande artikkel på bokmålswikipediaen
 Ballangen kirke : 1923-1973, Red. av Wilhelm Agersborg.

Bakgrunnsstoff 
 
 
 Ballangen kyrkje iKirchen in Norwegen

Kyrkjer i Narvik
Kyrkjer i Ofoten prosti
Norske kyrkjer frå 1923
Langkyrkjer i Sør-Hålogaland bispedømme
Kulturminne i Narvik
Ballangen
Vesuv

Vesuv (italiensk Monte Vesuvio, latin Mons Vesuvius) er ein vulkan aust for Napoli i Italia. Han er den einaste aktive vulkanen på det europeiske fastlandet, men har ikkje hatt nokon større utbrot sidan 1944. Dei to andre aktive vulkanane i Italia (Etna og Stromboli) ligg på øyar.

Vesuv ligg ved kysten av Napolibukta, om lag 9 km aust for Napoli. Han er godt synleg i landskapet rundt bukta. Vulkanen er best kjend for utbrotet sitt i år 79 e.Kr., som dekte byane Pompeii og Herculaneum. Han har hatt mange utbrot sidan den gong og vert i dag rekna som ein av dei farlegaste vulkanane i verda sidan 3 millionar menneske i dag lever nær vulkanen, som oftast har hatt eksplosive utbrot, ein av dei aller farlegaste typane vulkanutbrot. Av den grunn er Vesuv ein av seksten dekadevulkanar i verda, som er vulkanar som vert ekstra nøye overvaka på grunn av tidlegare store utbrot og plasseringa nær folkesette område.

Form og geologi 
Vesuv er ein del av den campianske vulkanbogen, som omfattar ei rekke vulkanar, utdøydde og aktive, i regionen Campania i det sørlege Italia.

Vesuv nasjonalpark måler 10 000 m² og er den minste i Italia. Han vart offisielt opna i 1995 for å verne om den historiske og kulturelle arva i området.

Utbrot 
Vulkanen var truleg ikkje aktiv i perioden 800 fvt. — år 79 evt. og skal ha vore 2 000 meter høg. «Fjellet» var i denne perioden dekt med vegetasjon.

I år 79 gjorde eit utbrot at husa og innbyggjarane i dei blomstrande byane Pompeii og Herculaneum vart gravlagt i oske og stein. Ei røyksky skal ha strekt seg 32 kilometer opp i vêret. Utbrotet er skildra av Plinius den yngre i to brev som er datert til år 108 og i nokre vers skrive av poeten Martial i år 88. Valdsame vulkanutbrot blir i dag kalla «plinianske utbrot», etter namn frå historikaren Plinius.

Eit anna utbrot fann stad i 512. Teoderik den store fritok folk i området for skatt etter dette utbrotet. Vulkanen hadde fleire utbrot seinare i mellomalderen.

Eit kraftig utbrot fann òg stad i 1631. I dette utbrotet omkom 3000 menneske.

Seinare utbrot som var særleg kraftige var dei i 1872 og 1906. Deretter følgde ein periode med vulkansk aktivitet innover på 1900-talet. Det siste større utbrotet til no hadde Vesuv 18. mars 1944, som var eit svært uheldig tidspunkt sidan landet var i krig.

Forskarar reknar det på ingen måte for utelukka at eit nytt kraftig utbrot kan finne stad og råke mange busetnadar i området rundt.

Kultur 
I oldtida vart Vesuv sett på som eit fjell som tileigna Hercules.

Vulkanen er òg kjend som bustaden til Magica frå Tryll, ein Disney-figur som er kjend for å jakte på Skrue McDucks lykketiøring.

Fotnotar 

Vulkanar i Italia
Fjell i Italia
Den campanianske vulkanbogen
Stratovulkanar
Dekadevulkanar
VEI-6-vulkanar
Aktive vulkanar
Komplekse vulkanar
Sharm el-Sheikh

Sharm el-Sheikh (شرم الشيخ), ofte omtala som «Sharm», er ein by på sørspissen av Sinaihalvøya i Egypt, på kyststripa mellom Raudehavet og Sinaifjellet. Byen ligg om lag fire timars køyring frå Ismaïlia og tre timars køyring frå den egyptiske byen Taba. 7,5 km aust for Sharm ligg Naama bay, som er «turistbyen» der mange av hotella er lokaliserte.

Ras Mohammed (Mohammeds hovud) på den sørlege spissen av halvøya er ein nasjonalpark for å verne om landskapet og det unike dyrelivet. Korallreva her er spesielt flotte og kan berre samanliknast med korallreva i Tiranstredet, som ligg ved inngangen til Akababukta.

Dei siste åra har det vorte bygd ei rekke luksushotell for turistar i Sharm, særleg langs Raudehavet. Egypt satsar stort på å byggje ut desse turistområda, og ein ser nybygg dei fleste stadene langs kysten.

Historie 

Byen vart grunnlagt i 1967 av Israel etter at dei hadde okkupert området under Seksdagarskrigen. Formålet var å kontrollere kysten mellom Aqaba og Suezkanalen. Turismen har alltid vore viktig for økonomien i området, først for Israel og seinare for Egypt etter at området vart vunne tilbake. Israel trekte seg tilbake frå mesteparten av Sinai i 1982. 

23. juli 2005 vart Sharm og Naama Bay utsett for ein serie bombeeksplosjonar.

Bakgrunnsstoff 
 Turistinformasjon om Sharm el-Sheikh 
 Tour Egypt
 Norsk side om Sharm el-Sheikh

Byar i Egypt
Hamnebyar i Egypt
Hamnebyar ved Raudehavet
Skjervøy kyrkje

Skjervøy kyrkje er ei krosskyrkje frå 1728 i Skjervøy kommune i Troms fylke. Ho tener som soknekyrkje for Skjervøy kyrkjesokn i Nord-Troms prosti.

Byggverket er i tre og har 255 plassar.

Kjelder 
 Om Skjervøy kyrkje i Arkitektguide for Nord-Norge og Svalbard på nettstaden til Universitetet i Tromsø

Bakgrunnsstoff 
 Kyrkjesøk
 Skjervøy kyrkjelege fellesråd

Krosskyrkjer i Noreg
Kyrkjer i Nord-Troms prosti
Kyrkjer i Skjervøy
Norske kyrkjer frå 1720-åra
Kulturminne i Skjervøy
Valkyrkjer i 1814
Aalborg

Aalborg eller Ålborg er den fjerde største byen i Danmark, etter København, Aarhus og Odense, regionsenter i Region Nordjylland, og har eit folketal på 128 644 (2013). Dei tidlegaste busetnadane går heilt tilbake til rundt år 700. Byen ligg ved Limfjorden, opphavleg på sørsida, men femnar no òg om den tidlegare sjølvstendige byen (kjøpstaden) Nørresundby på nordsida av sundet.

Byen var ei viktig hamn i mellomalderen og vart seinare eit industrisenter med mellom anna sementfabrikkar. I dag er byen i ein overgangsfase får å vere ein arbeiderklasse- og industriby, til å verte ein by som baserer seg på meir kunskapsorienterte verksemder. Ei av dei viktigaste drivkreftene for denne overgangen er Aalborg universitet, grunnlagd i 1974.

Byen er i dag kjend for snaps, og De Danske Spritfabrikker vart grunnlagd i 1881 av C. F. Tietgen og C. A. Olesen. 

Aalborg tårn står på ei høgd i byen, og gjev eit flott utsyn over byen med ei høgd på over 100 meter. 

Aalborg er trafikkknutepunkt for europavegane E39 og E45.

Kjelder 

Byar i Region Nordjylland
Aalborg kommune
Stader frå norrøn tid
Esbjerg

Esbjerg er ein by på vestkysten av Jylland i Danmark. Byen er den femte største byen i landet med eit innbyggjartal på 71 491 (2013). Esbjerg ligg i Esbjerg kommune i Region Syddanmark. 

Byen var ein gong den største fiskehamna i Danmark, men dette er lenge sidan no. Hamna er likevel drivkrafta i Esbjerg, særleg når det gjeld offshore-aktivitetar.

Historie 
Esbjerg oppstod omkring hamna i 1868, då staten bygde opp byen for å erstatte hamna i Altona,  som hadde vore den viktigaste danske hamna i Nordsjøen, men som gjekk tapt i samband med oppløysinga av hertugdøma i 1864. I 1874 fekk Esbjerg jernbanesamband til Fredericia og Varde.

Utdanning 
Esbjerg har to universitet:

 Syddansk Universitet Esbjerg
 Aalborg Universitet Esbjerg

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

Byar i Region Syddanmark
Byar ved Nordsjøen
Busetnader grunnlagde i 1868
Esbjerg kommune
Randers

Randers er ein by på Jylland, sentralt i Danmark, i Randers kommune. Han er den sjette største byen i landet med eit folketal på 55 739 (2004). 

Randers er den einaste naturlege elvehamna i Danmark, og ligg ved breidda til elva Gudenå, om lag 10 km frå munningen hennar i Randersfjorden. Plasseringa av byen gjorde han til ein viktig handelsby, og lasteprammar på Gudenå og Nørreå transporterte varer til Randers frå Silkeborg og Viborg for vidare eksport, og i retur kom importerte varer. 

Store jordbruksområde, gode transportvilkår på både land og vatn, hjelpte Randers å danne eit dynamisk senter for handel. Byen er kjend for alle vegane som fører til byen, og på dansk seier dei om byen «Hvor søvejen møder de 13 landeveje».

Randers vert òg kalla Kronjylland, og innbyggjarane vert kalla Kronjyde. Uttrykket Kronjyde vart først brukt av danske diktarar rundt 1750. Både Nicolai F.S. Grundtvig (1783-1872) og Hans Christian Andersen (1805-1875), og særleg Henrik Pontoppidan (1857-1943), som vaks opp i Randers, brukte uttrykket.

Byar i Region Midtjylland
Randers kommune
Kolding

Kolding er ein hamneby og tidlegare kjøpstad i den sørlege delen av Jylland i Danmark. Byen ligg ved Koldingfjorden. Han er òg senteret i Kolding kommune i Region Syddanmark. Byen er eit transport-, handels- og industrisenter, hovudsakleg retta mot skipsbygging. Andre viktig næringar er produksjon av maskineri og tekstilar, i tillegg til buskapseksport. 

Med eit folketal på  (2013) innbyggjarar er byen den sjuande største i Danmark. 

I Kolding ligg det tidlegare kongelege slottet Koldinghus. Dette vart bygd på 1200-talet, og er i dag eit museum. Visse delar av slottet, som kapellet og spisesalen, vert stundom brukt til statlege seremoniar. Det var den kongelege residensen på Jylland. 

St. Nicolai kyrkja av stein er ei av dei eldste kyrkjene i Danmark, bygd på 1200-talet. Andre populære turistattraksjonar er Trapholt kunstmuseum og Geografisk Have. Trapholt inneheld samlingar av dansk kunst frå 1900, og eit mindre utval av utanlandske utstillingar.

Kjelder 

Byar i Region Syddanmark
Kolding kommune
Vejle

Vejle er ein by og tidlegare kjøpstad i Vejle kommune i Danmark på søraustsida av Jylland. Vejle er den åttande største byen i Danmark med  innbyggjarar (2013). Byen er administrasjonsenter i kommunen og for Region Syddanmark.

Vejle ligg ved inngangen til Vejlefjorden, og er kjend for forholdsvis høge, til Danmark å vere, skogkledde åsar nord og sør for byen. 

Den gamle, sentrale delen av byen inneheld ei gågate som fører opp til det tidlegare rådhuset, bygd i 1878–79. Andre landemerke er St. Nikolaikyrkja frå midten av 1200-talet, og ei vindmølle som er bygd i åssida i sør, og som ein kan sjå frå nesten alle stader i byen. Byen er òg eit industrisenter, og har ei stor skipshamn.

Kjelder 

Byar i Region Syddanmark
Vejle kommune
Bardal kyrkje

Bardal kyrkje er ei langkyrkje frå 1887 i Leirfjord kommune i Nordland fylke. Kyrkja høyrer til Leirfjord sokn i Nord-Helgeland prosti.
Det er bygd i tre og er bygd med 250 plassar.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Bardal kapell» frå , den 21. desember 2008.

Bakgrunnsstoff 
 Bardal kyrkje  frå Kyrkjesøk
 

Kyrkjer i Leirfjord
Kyrkjer i Nord-Helgeland prosti
Norske kyrkjer frå 1887
Kulturminne i Leirfjord
Langkyrkjer i Sør-Hålogaland bispedømme
Beiarn kyrkje

Beiarn kyrkje ligg på Moldjord i Beiarn kommune i Nordland fylke. Ho høyrer til Beiarn sokn i Salten prosti. Kyrkja er ei langkyrkje av tømmer med om lag 320 sitteplassar. Bygginga starta i 1872, men på grunn av ein storm 21. januar 1873, måtte alt rivast. Kyrkjetomta vart flytta litt bortanfor og dei byrja bygginga på nytt. Ho vart vigsla 23. oktober 1873. 27. februar 1874 vart ho endå ein gong stormskadd, men i løpet av 1874 og -75 vart ho reparert og forsterka.

Beiarn gamle kyrkje 
Beiarn gamle kyrkje vart først bygd som annekskyrkje («finnekapell») i Gildeskål sokn i 1724, etter initiativ frå Thomas von Westen, «Samenes apostel», i 1716 .
Beiarn gamle kyrkje vart truleg bygd som ei laftalangkyrkje, men har fått nokre tilbygg sidan og framstod etter kvart som ei krosskyrkje. Den sørlege vingen vart bygd såpass stor at han vart kalla «nykjerka.» 
Omkring 1860 var kyrkja blitt i så dårleg forfatning at det vinterstid ofte stod 30 cm med vatn over kyrkjegolvet, og vart det kaldt, fraus vatnet til is. Det vart sett i gang eit arbeid for å byggje ei ny kyrkje.
Beiarn heradstyre vedtok 30. september 1875 at kyrkja skulle rivast. Det kyrkjelege inventaret vart plassert på loftet i den nye Beiarn kyrkje. Det som soknepresten ikkje såg mon i, vart auksjonert bort, restane vart brente.

Kjelder 
 Erling Vegusdal Eriksen: Beiarn soknekalls historie. Beiarn, 1949.
 Denne artikkelen bygger på «Beiarn kyrkje» frå , den 28. mars 2007.

Bakgrunnsstoff 
 Eldre fotografi av kyrkja på nettstaden til Nasjonalbiblioteket
 

Kyrkjer i Beiarn
Kyrkjer i Salten prosti
Norske kyrkjer frå 1873
Kulturminne i Beiarn
Langkyrkjer i Sør-Hålogaland bispedømme
Bjerkvik kyrkje

Bjerkvik kyrkje ligg i Bjerkvik i Narvik kommune i Nordland. Ho høyrer til Bjerkvik sokn i Ofoten prosti.

Kyrkja er ei langkyrkje i betong og tegl med 320 sitjeplasser. Ho vart vigsla den 14. august 1955 av biskop Wollert Krohn-Hansen. Arkitektar for kyrkja var Arnstein Arneberg og Per Solemslie. Altarbildet i kyrkja er måla av Axel Revold.

Den første kyrkja i Bjerkvik vart bygd i 1914, men ho brann då Bjerkvik vart skoten i brann av allierte krigsskip natt til 13. Mai 1940.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Bjerkvik kirke» frå ,  den 29. mars 2007.

Bakgrunnsstoff 
 Arkitekturguide: Bjerkvik kyrkje
 

Kyrkjer i Narvik
Kyrkjer i Ofoten prosti
Norske kyrkjer frå 1955
Langkyrkjer i Sør-Hålogaland bispedømme
Kulturminne i Narvik
Caspar David Friedrich

Caspar David Friedrich () var ein tysk målar som var ein leiande figur i tysk kunst på 1800-talet, og som mange reknar for å vere den fremste representanten for romantikken i målarkunsten. Caspar David Friedrich sine romantiske måleri la vekt på fridom for kjensler og fantasi. Friedrich gjorde opprør mot rasjonalismens og  klassisismens reglar.

Måleri

Bakgrunnsstoff 

Tyske målarar
Romantiske målarar
Målarar frå 1700-talet
Målarar frå 1800-talet
3 rips

3 Rips er ein humoristisk teikneserie skapt av den norsk-russiske teiknaren Natalya Kochergova på initiativ frå Fonna Forlag. Den blir trykt i søndagssideformat, dvs. som ei stripe med to eller tre rader i fargar. Tekstleg assistent for serien er Roald Waktskjold, forlagssjef i Fonna. 

Konseptet og figurane blei første gongen presentert på Raptus Teikneseriefestival 2005, og dei første stripene blei vist fram på arrangementet Vossastreken i 2006. 

Den 28. oktober 2006 år debuterte serien i avisa Hallingdølen.

3 Rips heitte først 3chix, men namnet blei endra før lanseringa i Hallingdølen, moglegvis grunna namnelikskap med den amerikanske stripeserien Six Chix.

Figurane 

Serien dreier seg rundt tre venninner. Alle andre figurar, anten dei er venner, kjærastar, lærarar eller foreldre, spelar førebels ei
nokså perifer rolle.

 Sonya

”Smil meir til verda, og verda smiler igjen!!!”

Raudhåra, freknete Sonya er den streite i gjengen. Ho observerer meir enn ho handlar.

 Lydia 

”Smil meir, det irriterer alle”

Den høge brunetta Lydia er meir av ein original. Ho er smart, utåtvendt og kreativ. Dessuten er ho amatøroppfinnar, og har mellom anna funne opp ein ekstra sterk tyggis som gjev enorme bobler. 

 Natasha 

”Ikkje smil for mykje, du kan få rynker!”

Den bleike blondina Natasha er inneslutta, blir lett irritert og seier ikkje så mykje. Også ho blir rekna for å vere sær, men i motsetnad til Lydia verkar det som ho er sær med vilje.

Norske teikneseriar
Nynorske teikneseriar
Abruka

Abruka er ei øy i Austersjøen utanfor kysten av Estland i kommunen Kaarma i Saare maakond. Øya er om lag 8,78 km² med eit folketal på nesten 40. Vassvegen mellom Abruka og Roomasssare er 6 km.

Dei første nedteikningane etter busetnad på øya kom frå mellomalderen då biskopen i Saare-Lääne oppretta eit landgods for hesteavl her. Fast busetnad på øya vart det først på 1700-talet, og på det meste budde det 150 menneske på Abruka. 

Dei største naboøyane er Vahase, Kassilaid og Linnusitamaa (som bokstavleg tyder «fugleskitland» på estisk)

På neset Limbi ligg det eit fyr. Fyret er 36 meter høgt og vart bygd i 1931. 

Det er eit botanisk og zoologisk reservat på øya med eit areal på 92 ha. I 1878-1880 vart det grunnlagd ein såkalla «hjortepark» på øya, der 13 hjort vart ført her til frå Kuramaa. I dag er det framleis hjort på øya. 

På gravstaden på øya står det ein minneskross for dei som forsvann i «M/S Estonia»-ulukka i 1994. 

Bygningen i det lokale sentrumet på øya vart bygd på 1960-talet, og vert i dag brukt som feriehus. Det er òg ein campingplass med eldstad og leikeplass for ballspel. 

Ein kan kome til Abruka med båt frå hamna i Roomassaare.

Kjeldee 

Denne artikkelen bygger på «Abruka» frå ,  den 29. mars 2007.  
 

Øyar i Estland
Saare maakond
Aksi

Aksi (òg kalla Väike-Prangli eller Äksi) er øy i Finskebukta utanfor kysten av Estland med eit areal på 59 hektar. Ho dannar ei øygruppe i lag med dei nærliggande øyane Prangli og Keri. Aksi er ein del av kommunen Viimsi i Harju fylke.

Aksi er òg ein del av det verna naturlandskapet kalla Prangli. Øya har sandgrunn og er dekt med einer og bjørk.

Aksi var busett frå 1790 og fram til 1953. Då vart dei tvungen til å forlate øya av sovjetiske grensevakter. 

Familien som budde på øya heitte Aksberg. Det står eit fyr på øya som vart bygd i 1986.

Kjelde 

Øyar i Estland
Harju maakond