alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Anortoklas

Anortoklas er ein alkalifeltspat med triklin symmetri og formel (Na,K)AlSi3O8.

Sjå òg  
 feltspat

Kjelder
Anortoklas. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 13. februar 2014 frå http://snl.no/anortoklas.

Feltspat
Triklinske mineral
Antigoritt

Antigoritt er eit mineral. Det er ein strukturvariant av serpentin med bølgjeformea silikatsjikt. Samansetnaden er (Mg,Fe)3Si2O5(OH)4. I Noreg vanleg i bergarta serpentinitt.

Kjelder
Antigoritt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 13. februar 2014 frå http://snl.no/antigoritt.

serpentin
Stibnitt

Stibnitt, antimonglans, antimonitt er eit mineral som krystalliserer i grå, spydliknande krystall med rombisk symmetri. Han er ein særs viktig antimonerts som inneheld 72 % antimon og 28 % svovel (Sb2S3 ). Det finst mellom anna i Romania, Mexico, Japan og Hunan-provinsen i Kina. Ved forvitring av stibnitt og andre antimonertser kan det dannast kermesitt, Sb2S2O
(raudspydglans), eventuelt valentinitt (antimonblomst) eller senarmontitt, som begge er polymorfe former av Sb2O3.

Kjelder
Stibnitt. (2009, 15. februar). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/stibnitt.

Bakgrunnsstoff

 

Alkymistiske stoff
Antimonmineral
Ortorombiske mineral
Pyroteknisk brensel
Sulfidmineral
Hans Engnestangen

Hans Engnestangen () var ein norsk skeiseløpar, fødd og død på Brandbu i Oppland. Han vart verdsmeister på skeiser i 1933 og norsk meister både i 1937 og 1938.

Engnestangen utgjorde saman med Ivar Ballangrud og Michael Staksrud den såkalla Hadelandstrioen. Nett desse tre løparane tok dei tre pallplassane under VM på skeiser 1933 i Trondheim, med Engnestangen på topp. To år seinare stod dei same tre på sigerspallen etter VM på skeiser 1935, då med Staksrud som meister og Engnestangen på tredjeplassen. I 1937 kom Engnestangen på andreplass i EM på skeiser, Staksrud vart atter meister. Same sesongen gjekk Engnestangen til topps i NM på skeiser, ein prestasjon han gjentok året etter.

Engnestangen sette tre verdsrekordar på 500 meter, den fyrste i 1933 og den siste i 1938. Ved det siste høvet kom han i mål på 41,8 sekundar, ei tid som gav han Morgenbladets Gullmedalje for 1938. Alle 500-meterrekordane vart sette i Davos. Nokså nøyaktig eitt år etter var han i slutten av januar 1939 tilbake i den sveitsiske alpebyen, der han slo verdsrekorden på 1500 meter ettertrykkeleg då han kom i mål på tida 2.13,8. Fyrst vinteren 1952 vart dei to verdsrekordane sletta frå rekordlistene.

Vinteren 1942 deltok Engnestangen i landskampen Tyskland–Noreg i Klagenfurt. I motsetnad til andre norske landskamp-deltakarar hadde Engnestangen inga personleg tilknyting til nazismen, men var likevel uynskt i det nasjonale, norske skeisemiljøet etter verdskrigen.

Kjelder
Skate results

Norske skeiseløparar
Folk frå Gran
Vinnarar av Aftenpostens Gullmedalje
Norske deltakarar under vinter-OL 1932
Norske deltakarar under vinter-OL 1936
Skeiseløparar under vinter-OL 1932
Skeiseløparar under vinter-OL 1936
Berchtesgaden

Berchtesgaden er ein by i delstaten Bayern i det sørlege Tyskland. Byen ligg i distriktet Berchtesgadener Land, like ved nær grensa til Austerrike, rundt 30 km sør for Salzburg og 180 km søraust for München. Kommunen dekker eit areal på 35,6 km² og har om lag 7 700 ibuarar.

Byen ligg 572 meter over havet ved foten av det 2 713 moh høge fjellet Watzmann, den tredje høgste fjelltoppen i Tyskland. Den populære utsikststaden Kehlsteinhaus (Ørnereiret) ligg på det mykje lågare Kehlstein-fjellet (1 835 moh), gjev ei spektakulær utsikt for besøkande. Kehlsteinhaus var ein del av Adolf Hitler sitt Berghofkompleks.

Berchtesgaden var inntil 1802 sete for eit fyrsteprosti. Saman med nabolandsbyane var Berchtesgaden då ein delvis sjølvstendig geistleg stat i Det tysk-romerske riket.

Mellom 1868 og 1900 budde dei norske forfattarane Henrik Ibsen og Jonas Lie i opptil mange somrar i Berchtesgaden.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Berchtesgaden» frå ,  den 14. april 2014.  
 

Byar i Bayern
Saalbach-Hinterglemm

Saalbach-Hinterglemm er ein kommune i landskapet Pinzgau i forbundslandet Salzburg i Austerrike. Kommunen har eit areal på 125,5 km² og knappe 2 900 ibuarar. Han består av landsbyane, kommunesenteret Saalbach (1003 moh) og den meir folkerike Hinterglemm (1040 moh) i dalen Glemmtal, som elva Saalach renn gjennom. Dalen er omkransa av høge fjell, med 2 249 moh høge Hochkogel i sør som det høgste. Den næraste byen, Zell am See, ligg 20 km unna.

Turisme er hovudnæring og tilbyr ca 17 000 gjestesenger. Heisanlegga i Saalbach-Hinterglemm og Legogang er kopla saman til eitt av dei største skiområda i Austerrike. 55 heiser gjev tilgang på 200 km med alpinløyper, kulebakkar, snøbrettparkar og halfpipes. 10 km med langrennsløyper er også lagde i området. VM i alpine greiner 1991 vart avvikla i Saalbach-Hinterglemm.

Fire gondolbaner er opne i sommarsesongen, dei gjev tilkomst til 400 km med stiar for fotturistar og terrengsyklistar.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Saalbach-Hinterglemm» frå ,  den 14. april 2014.  
 

Kommunar i delstaten Salzburg
Zell am See

Zell am See er ein by og ein kommune i landskapet Pinzgau i forbundslandet Salzburg i Austerrike. Kommunen omfattar eit areal på 55,1 km² og har i kring 9 600 ibuarar. Byen, som ligg 757 meter over havet, er distriksthovudstad i Pinzgau. Zell am See ligg på vestbreidda av fjellvatnet Zeller See.

Byen har vore busett sidan bronsealderen. I 740 grunnla kristne munkar Cella in Bisonzio her på oppdrag frå erkebiskop Johannes. Staden vart i 1357 kjøpstad og fekk byrettar i 1928.

Saman med grannekommunen Kaprun i sørvest er Zell am See ein ynda turistmål med over to millionar overnattingar per år.

Kombinertrennaren Felix Gottwald er frå Zell am See. hej

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Zell am See» frå ,  den 14. april 2014.  
 

Byar i Austerrike
Kommunar i delstaten Salzburg
Mittersill

Mittersill er ein by og ein kommune i landskapet Pinzgau i forbundslandet Salzburg i Austerrike. Kommunen dekker eit areal på 132,0 km² og har i kring 5 400 ibuarar.

Byen ligg 790 meter over havet ved elva Salzach, om lag 25 km vest for distriktshovudstaden Zell am See. Sør-sørvest for byen reiser fjellkjeda Hohe Tauern seg.

Skifabrikken Blizzard Sport er ei av to store industriverksemder i Mittersill.

Under ein razzia i Mittersill hausten 1945 vart toneskaparen Anton Webern skoten av ein USA-amerikansk soldat i huset der han budde.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Mittersill» frå ,  den 14. april 2014.  
 

Byar i Austerrike
Kommunar i delstaten Salzburg
Distriktet Zell am See

Distriktet Zell am See er eit administrativt distrikt (Bezirk) i forbundslandet Salzburg som samsvarar med landskapet Pinzgau. Distriktet dekker ei flatevidd på 2 641 km² og har om lag 84 700 ibuarar (2013). Zell am See er administrasjonssenter for distriktet.

Kommuneskipnaden
Distriktet består av 28 kommunar; av desse er tre byar og fire landsbyar. Dei tre byane varierer frå 16 000 til vel 5 000 i folketal, medan landsbyane har mellom 1 900-3 100 ibuarar. Dei mest folkerike av dei "reine" kommunane har 4 000 ibuarar, lågast folketal i ein kommune er 400.

Byar
(ordna etter folketal)
 Saalfelden am Steinernen Meer 
 Zell am See
 Mittersill

Kommunar
 Bramberg am Wildkogel
 Bruck an der Großglocknerstraße
 Dienten am Hochkönig
 Fusch an der Großglocknerstraße
 Hollersbach im Pinzgau
 Kaprun
 Krimml
 Lend
 Leogang
 Maishofen
 Maria Alm
 Niedernsill
 Piesendorf
 Saalbach-Hinterglemm
 Sankt Martin bei Lofer
 Stuhlfelden
 Unken
 Uttendorf
 Viehhofen
 Wald im Pinzgau
 Weißbach bei Lofer

Landsbyar
 Lofer
 Neukirchen am Großvenediger
 Rauris
 Taxenbach

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Bezirk Zell am See» frå ,  den 14. april 2014.  
 

Delstaten Salzburg
Distrikt i Austerrike
Song.Null.Zwei

Song.Null.Zwei (tysk for Song.Null.To) var ei austerisk musikktevling som vart send 1. mars 2002 på Österreichischer Rundfunk. Tevlinga vart brukt for å finne det austerrikske bidraget til Eurovision Song Contest 2002 i Tallinn i Estland, og var den fyrste austerrikske uttakinga sidan 1994. Ti bidrag deltok i tevlinga, som vart send fra eit fjernsynsstudio i Wien, og leia av Andi Knoll.

Finalen

I Eurovision
Bidraget enda på 18. plass med 26. poeng i Eurovision Song Contest 2002; tolv frå Tyrkia, sju frå Sveits, fem frå Belgia og eitt frå Kypros og Russland.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Austria in the Eurovision Song Contest 2002» frå , og «Oostenrijk op het Eurovisiesongfestival 2002» frå  den 14. april 2014.  
 

Musikktevlingar i 2002
2002 i Austerrike
Austerrikske Eurovision Song Contest-uttakingar
Eurovision Song Contest 2002-uttakingar
Musikk i Wien
Ola-boka

Ola-boka, full tittel En Odelsmands Tanker om Norges nærværende Forfatning : tilligemed en Samtale indeholdende Veiledning for Bønder til en rigtigere Fremgangsmaade ved Udkaarelsen af Valgmænd og Repræsentanter, er ei politisk bok skriven av John Neergaard. Ho kom ut fyrste gong i 1830, og har sidan dess kome ut i mange opplag. Målet med boka var å få bøndene til å taka del i stortingsvala, og soleis bryta embetsmannsdominansen på Stortinget.

Boka er skriven som ein samtale mellom bonden Ola, ein bymann, ein tenestemann på eit bergverk og ein klokkar i mellom.

Bakgrunnsstoff 
Ola-boka i ny utgave , driva.no

Bøker frå 1830
Norske bøker
Apatitt

{{Infoboks mineral
| namn        = Apatittgruppa
| kategori    = Fosfatmineral
| bilete       = Apatite Canada.jpg
| formel     = Ca5(PO4)3(F,Cl,OH)
| strunz      = 08.BN.05
| farge       = Gjennomsiktig til gjennomskineleg, vanlegvis grøn, mindre vanleg fargelaus, gul, blå til fiolett, rosa, brun.
| form       = Søyleforma, prismatiske krystallar, massiv, kompakt eller korna
| system      = Heksagonal dipyramideforma (6/m)
| tvilling    =
| kløyv    = [0001] utydeleg, [1010] utydeleg
| brot    = Muslig til ujamn
| mohs        = 5 (definerande mineral)
| glans      = glasaktig til underharpiksaktig
| polert      = glasaktig
| bryting  = 1.634–1.638 (+0.012, −0.006)
| optisk = dobbeltbrytande, einaksa negativ
| dobbeltbryting = 0.002–0.008
| dispersjon  = 0.013
| pleokroisme = Blå steinar – kraftig, blå og gul til fargelaus. Andre fargar er svak til særs svak.
| fluoresererns= Gule steinar – lillaaktig-rosa, som er sterkare i langbølgjer; blå steinar' – blå til lyseblå i både lang- og kortbølgjer; grøne steinar – grønaktig-gul, som er kraftigare i langbølgjer; fiolette steinar – grønaktig-gul i langbølgjer, lyselilla i kortbølgjer.
| strekfarge      = Kvit
| vekt     = 3.16–3.22
| transparens = Gjennomsiktig til gjennomskineleg
}}
Apatitt er ei mineralgruppe som omfattar dei mest alminnelege fosfatminerala som finst i små mengder i nesten alle magmatiske bergartar, i dei fleste metamorfe bergartar, og utgjer hovudbestanddelen av einskilde sedimentære bergartar, som fosforitt. Apatitt opptrer som heksagonale krystall eller i massiv form og kan ha mange ulike fargar. Hardleiken er 5. Vanleg apatitt eller fluorapatitt har samansetnaden Ca5(PO4)3F, men apatittgruppa omfattar òg ei rekkje andre mineral med til dels komplisert kjemisk samansetnad. Dei viktigaste apatittane forutan fluorapatitt er hydroksylapatitt og klorapatitt (monoklin symmetri). Britholitt inneheld større mengder lantanoidar og silisium. Karbonat-fluorapatitt (tidlegare francolitt) og karbonat-hydroksylapatitt (tidlegare dahllitt) er ikkje lengre godkjende som eigne mineral, men er variantar av fluorapatitt og hydroksylapatitt. Apatitt spelar ei stor rolle som fosforkilde for plantene, både ved forvitring og som råmateriale for framstilling av kunstgjødsel (fosforgjødsel). Òg verdifulle lantanoider, t.d. europium, kan utvinnast av apatitt.

Tidlegare var det Sør-Noreg drift på gonger av apatitt, særleg ved Ødegården i Bamble, produksjon opp til 10 000 tonn i året. Store apatittleier blir drive på Kolahalvøya i Russland, der Norsk Hydro er involvert. Den viktigaste fosfatproduksjon kjem likevel frå sedimentære fosforittleier i USA og Nord-Afrika.

Til apatitt-gruppa høyrer òg pyromorfitt, mimetesitt og vanadinitt (sjå pyromorfitt).

Namnet apatitt er av gresk apate'', som tyder 'bedrag' og -itt, då mineralet er lett å ta feil av.

Kjelder
Raade, Gunnar. Apatitt (24. februar 2012). I Store norske leksikon. Henta 13. februar 2014.

Bakgrunnsstoff

Kalsiummineral
Fosfatmineral
Edelsteinar
Piezoelektriske stoff
Heksagonale mineral
Apofyllitt

Apofyllitt er eit fellesnamn for minerala hydroksyapofyllitt og fluorapofyllitt. Dei er begge kvite eller svakt farga mineral med perlemorglans. Fluorapofyllitt er det vanlegaste av desse, og kan opptre i vene tetragonale krystall på sprekkar og holrom i lavaer og andre bergartar, ofte saman med zeolittar. 

I Noreg er dei kjent frå kontaktsonene i Oslofeltet, Kongsberg, Arendal, Sulitjelma og andre stader. Den kjemiske samansetnaden er (K,Na)Ca4Si8O20(F,OH)•8H2O. Hydroksyapofyllitt er særs sjeldan, og i Noreg kjent frå gruvene i Mofjellet ved Mo i Rana.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Fylosilikat
Natriummineral
Kaliummineral
Kalsiummineral
Tetragonale mineral
Aragonitt

Aragonitt (av Aragón og -itt) er eit fargelaust, kvitt eller svakt farga mineral som mellom anna finst i leier saman med gips, i vulkanske område saman med svovel og som avsetning frå varme kjelder, og dessutan i oksidasjonssonen i malmførekomstar. I norske bergartar er aragonitt særs sjeldan. Det opptrer som bestanddel i skalet hos mange sjødyr som korallar, blekksprutar, i mange muslingar og sniglar, i perler og dessutan i nokre kalkalgar.

Aragonitt er eit kalsiumkarbonat, CaCO3, som er polymorft og kan opptre i tre modifikasjonar: aragonitt, kalsitt og vateritt. Med tida vil aragonitt gå over i kalsitt som er den stabile og difor minst løyselege forma. Følgjande mineral er isomorfe med aragonitt: strontianitt SrCO3; witheritt BaCO3; cerussitt PbCO3. Dei krystalliserer alle rombisk, men krystallane er ofte pseudoheksagonale på grunn av tvillingdanning.

Kjelder
Aragonitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 13. februar 2014 frå http://snl.no/aragonitt.

Kalsiummineral
Karbonatmineral
Grottemineral
Aragonittgruppa
Ortorombiske mineral
Argentitt

Argentitt er ei ustabil form av sølvsulfid, Ag2S, med kubisk symmetri. Tidlegare vart det oppfatta som eit eige mineral.

Sjå òg  
 sølvglans

Kjelder
Argentitt. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 13. februar 2014 frå http://snl.no/argentitt.

Bakgrunnsstoff

Sølvmineral
Sulfidmineral
Arkose

Arkose er ein grovkorna feltspatrik sandstein, ein sedimentær bergart danna ved mekanisk nedbryting av eldre bergartar og hurtig sedimentering. 

Sparagmittane i Noreg er for ein stor del arkosar.

Kjelder
Arkose. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 13. februar 2014 frå http://snl.no/arkose.

Sedimentære bergartar
Sandstein
Armenitt

Armenitt er eit fargelaust til kvit rombisk mineral som først vart funne i Armen gruve på Kongsberg. Armenitt er eit vasshaldig silikat av aluminium, kalsium og barium BaCa2Al6Si9O30•2H2O. Mineralet finst ofte saman med mineral som axinitt-(Fe), pyrrhotitt, kvarts, kalsitt og epidot.

Orginalprøven vart samla i 1887 av cand.min. O.A. Corneliussen. Han skreiv «Epidot?» på etiketten. Seinare fann Henrich Neumann prøva i Naturhistorisk museum i samlingane til Universitetet i Oslo og skildra det som eit nytt mineral i 1939. Mineralet er seinare rapportert frå fleire utanlandske førekomstar.

Kjelder
Armenitt. (2012, 12. mars). I Store norske leksikon. Henta 13. februar 2014 frå http://snl.no/armenitt.

Bakgrunnsstoff
 Neumann, H. (1939): Armenite, a new mineral. Preliminary note. Norsk Geologisk Tidskrift. 19, 21-22 Neumann, H. (1941): Armenite, a water-bearing barium-kalsium-alumo-silicate. Norsk Geologisk Tidskrift. 21, 19-24

Aluminiummineral
Kalsiummineral
Bariummineral
Arsenopyritt

Arsenopyrite er eit jernhaldig aresensulfid (FeAsS). Det er eit hardt, ugjennomsiktig, stålgrått til sølvkvit mineral. Då det vert oppløyst i salpetersyre frigjer det grunnstoffet svovel. Når arsenopyritt vert varma opp vert det magnetisk og gjev frå seg giftig damp. Med 46% arsen er arsenopyrite, i lag med orpiment, det viktigaste malmet for arsen. 

Drift har vore freista i Bindal i Noreg. Ved Skutterud på Modum finst koboltholdig arsenopyritt, danaitt, som vart drive ut saman med andre koboltertser.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Arsenopyrite» frå ,  den 15. april 2014. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff

Jernmineral
Sulfidmineral
Arsenmineral
Monokline mineral
Stortingsrepresentantar 1913-1915

Stortingsrepresentantar 1913-1915 er ei liste over stortingsrepresentantane i valperioden frå 1913 til 1915. Stortinget hadde totalt 123 representantar, fordelt med 68 til Venstre, 23 til Det norske Arbeidarparti, 20 til Høgre, 8 til Arbeiderdemokratene og 4 til Frisinna Venstre.

Landkrinsar

Smaalenenes Amt

Akershus amt

Hedemarkens amt

Kristians amt

Buskeruds amt

Jarlsberg og Larviks amt

Bratsberg amt

Nedenes amt

Lister og Mandals amt

Stavanger amt

Søndre Bergenhus amt

Nordre Bergenhus amt

Romsdals amt

Søndre Trondhjems amt

Nordre Trondhjems amt

Nordlands amt

Tromsø amt

Finmarkens amt

Bykrinsar

Fredrikshald

Sarpsborg

Fredrikstad

Moss og Drøbak

Kristiania

Lillehammer, Hamar, Gjøvik og Kongsvinger

Drammen

Kongsberg og Hønefoss

Horten

Tønsberg

Larvik og Sandefjord

Brevik og Holmestrand

Porsgrund

Skien

Kragerø

Risør

Arendal og Grimstad

Kristiansand

Flekkefjord

Stavanger

Haugesund

Bergen

Aalesund og Molde

Kristiansund

Trondhjem og Levanger

Bodø og Narvik

Tromsø

Hammerfest, Vardø og Vadsø

Bakgrunnsstoff
Norsk samfunnsvitenskapelig datatjeneste 

Stortingsrepresentantar 1913-15
Stortingsrepresentantar 1913-1915
Distriktet St. Johann im Pongau

Distriktet Sankt Johann im Pongau er eit administrativt distrikt (Bezirk) i forbundslandet Salzburg som samsvarar med landskapet Pongau. Distriktet dekker ei flatevidd på 1 755 km² og har om lag 78 400 ibuarar (2013). St. Johann im Pongau er administrasjonssenter for distriktet.

Kommuneskipnaden
Distriktet består av 25 kommunar, av desse er tre klassifisert som byar og sju som landsbyar. Den mest folkerike landsbykommunen er større enn den minst folkerike bykommunen. Folketalet varierer frå knappe 11 000 i St. Johann i Pongau til om lag 450 i Untertauern.

Byar
 Bischofshofen
 Radstadt
 St. Johann im Pongau

Landsbyar
 Altenmarkt im Pongau
 Bad Hofgastein
 Großarl
 Sankt Veit im Pongau
 Schwarzach im Pongau
 Wagrain
 Werfen

Kommunar
 Bad Gastein
 Dorfgastein
 Eben im Pongau
 Filzmoos
 Flachau
 Forstau
 Goldegg
 Hüttau
 Hüttschlag
 Kleinarl
 Mühlbach am Hochkönig
 Pfarrwerfen
 Sankt Martin am Tennengebirge
 Untertauern
 Werfenweng

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Bezirk St. Johann im Pongau» frå ,  den 15. april 2014.  
 

Delstaten Salzburg
Distrikt i Austerrike
St. Johann im Pongau

St. Johann im Pongau er ein by og ein kommune i landskapet Pongau i forbundslandet Salzburg i Austerrike. Kommunen har eit areal på 78,1 km² og i kring 10 800 ibuarar (2013). Byen ligg 575 meter over havet og er administrasjonssenter for distriktet St. Johann im Pongau. På den lokale pongauer-dialekta vert byen kalla Seiger Håns, Sénnig Håns eller Seini(g) Håns.

Byen ligg sentralt landskapet Pongau. Kommunen består av dei historiske småkommunane (Katastralgemeinde) Ginau, Hallmoos, Maschl, Einöden, Plankenau, Reinbach, Rettenstein, St. Johann og Urreiting.

St. Johann ligg i eit biletfint landskap, så økonomien er mykje basert på turisme; alpinrenning om vinteren og fotturar i sommarmånadene. Eit spektakulært juv, Liechtensteinklamm, ligg sør for byen. Juvet er om lag fire kilometer langt der det er bygt gangvegar, dei fyrste vart bygt i 1875.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «St. Johann im Pongau» frå ,  den 15. april 2014.  
 

Byar i Austerrike
Delstaten Salzburg
Altenmarkt im Pongau

Altenmarkt  im Pongau er ein by og ein kommune i landskapet Pongau i forbundslandet Salzburg i Austerrike. Kommunen har eit areal på 48,6 km² og i kring 3 800 ibuarar (2013). Byen ligg 842 meter over havet, 65 km søraust for Salzburg.

Skiprodusenten Atomic held til i Altenmarkt, som i stor grad baserer økonomien på vinterturisme. Skisenteret Zauchensee ligg ei 8-9 km sør for sjølve landsbyen Altenmarkt.  

Skiskyttaren Wolfgang Rottmann og skirennaren Hannes Reichelt er frå Altenmarkt.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Altenmarkt im Pongau» frå ,  den 15. april 2014.  
 

Delstaten Salzburg
Pongau
Flachau

Flachau er ein kommune i landskapet Pongau i forbundslandet Salzburg i Austerrike. Kommunen har eit areal på 117,3 km² og i kring 2 700 innbyggarar i 2013. Flachau kommune  består av landsbyane Feuersang og Flachau, samt bygdene Reitdorf og Höch. Landsbyen Flachau ligg 920 meter over havet.

Turisme er hovudnæring. Kommunen er knytt til turistsamarbeidet Ski amadé, eit av dei største skiområda i Austerrike. Skirennaren Hermann Maier er frå Flachau.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Flachau» frå ,  den 15. april 2014.  
 

Kommunar i delstaten Salzburg
Distriktet Bludenz

Distriktet Bludenz er eit forvaltningsdistrikt i forbundslandet Vorarlberg i Austerrike som dekker heile den sørlege halvdelen av forbundslandet. Distriktet har ei flatevidd på 1288 km² og vel 61 000 ibuarar (2013). Det grensar i nord til distrikta Feldkirch og Bregenz, begge i Vorarlberg, i aust til distrikta Reutte og Landeck, begge i forbundslandet Tirol. I sørvest grensar distriktet til kantonen Graubünden og Sveits, i vest til fyrstedømmet Liechtenstein.

Kommunar
Distriktet Bludenz omfattar 29 kommunar. Folketalet i kommunane varierer frå 14 000 til under 300.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Distriktet Bludenz» frå ,  den 15. april 2014.  
 

Vorarlberg
Distriktet Bregenz

Distriktet Bregenz er eit forvaltningsdistrikt i forbundslandet Vorarlberg i Austerrike som dekker den nord- og nordaustlege delen av forbundslandet. Distriktet har ei flatevidd på 863 km² og i kring 129 000 ibuarar (2013). Det grensar i nord til Tyskland med delstatane Baden-Württemberg og Bayern og i vest til kantonen St. Gallen i Sveits. Nabodistrikta er Dornbirn og Feldkirch i vest, Bludenz i sør, samt Reutte i forbundslandet Tirol i aust.

Kommunar
Distriktet Bregenz omfattar 40 kommunar. To av kommunane har meir enn 10 000 ibuarar, dei minste under 300:

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Distriktet Bregenz» frå ,  den 15. april 2014.  
 

Vorarlberg
Ferist

Ferist, som òg ofte vert kalla flatgrind, er ei rist av tre eller jarn lagt som ei bru over ei utgraven grop i ein køyreveg for å hindre at husdyr som går fritt innanfor eit innegjerda beiteområde kan kome seg ut av området ved hjelp av vegen. Ettersom bilar kan køyre over rista, vert ikkje biltrafikken hindra. Soleis erstattar ferista ei grind tvers over vegen, som var den vanlege løysinga i tider då biltrafikken var mindre.

Ferista er lagd slik at runde stokkar eller metallrøyr ligg med passande mellomrom på tvers av vegen, halde opp med bjelkar over eit holrom. Klauvdyr kan ikkje gå på denne rista, og vågar seg difor ikkje utpå. For likevel å kunne føre husdyr langs vegen forbi ferista, og dessutan gjere det lettare for syklistar og fotgjengarar å kome seg forbi, er det gjerne ei grind i gjerdet attmed ferista.

Bilistane vert vanlegvis varsla ved trafikkskilt om ferister i vegen.

Då ferister er til ulempe eller fare om vinteren av di snøplogen på brøytebilen kan hekte seg fast i rista, vert ristene ofte fjerna eller tildekte med metallplater i vinterhalvåret.

Kyrkjerist
Kyrkjerister var ofte nemninga på dei feristene som i tidlegare tider kunne verte lagt i portane i kyrkjegardsmurane for å hindre krøter i å kome seg inn på kyrkjegardar. Jamvel i byane kunne det vere trong for kyrkjerister, då det var vanleg å halde seg med krøter i byen òg, og dessutan vart bølingar jaga gjennom gatene til salstorg og slaktehus. 

Eit par ferister som før i tida hindra dyr i å kome seg inn på kyrkjegarden til den noverande Oslo domkyrkje i Oslo har gjeve opphavet til nemninga Kirkeristen på den halvsirkelforma lange bygningen med salsbuer som seinare vart bygd kring skrenten som kyrkja ligg på, og som står der den dag i dag som ei avgrensing av den parken som kyrkjegarden med tida vart omgjort til.

Fotnotar

Bakgrunnsstoff

snl.no: Ferist
 Statens vegvesen: Lærebok : Drift og vedlikehold av veger: 24.2.7 Ferister 

Veginfrastruktur
Husdyrhald
Områdesikring