alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Ringsaker kommune

Ringsaker er ein norsk kommune i Innlandet fylke. Kommunen grensar i nord mot Lillehammer, Øyer og Stor-Elvdal, og i aust og sør mot Hamar. På motsett side av Mjøsa i vest ligg Gjøvik kommune. Ringsaker er den folketrikaste kommunen i Innlandet. Fram til fylkessamanslåinga i 2020 var Ringsaker del av Hedmark fylke. Lokalavisa Ringsaker Blad kjem ut i Moelv.

Kjende ringsaksokningar 
Peder Balke (1804–1887), kunstmålar
Tryggve Andersen (1866–1920), forfattar
Anna Widén (1890-1973), gardsarbeidar kjend som «Anna i ødemarka» 
Johannes Bøe (1891-1971), professor, arkeolog
Alf Prøysen (1914–1970), visesongar og forfattar
Knut Hedemann (1922-2011), diplomat og ambassadør
Ole Ellefsæter (1939–), langrennsløpar og friidrettsutøvar
Magnar Sortåsløkken (1947–), stortingsrepresentant for SV 1985-1997
Sigbjørn Johnsen (1950–), politikar for Ap, finansminister, fylkesmann i Hedmark 
Harald Sunde (1954–), generalløytnant, norsk forsvarssjef 2009-2013
Roger Andreassen, (1957–), organist og kulturarbeidar
Ove Røsbak (1959–), forfattar
Ragnhild Bratberg (1961–), orienteringsløpar
Tom Ottar Andreassen, (1963–), solofløytist, musikkprofessor og dirigent
Hilde Gjermundshaug Pedersen (1964–), langrennsløpar
Lars Erik Holter (1965–), skodespelar og regissør
Ågot Sendstad (1968–), skodespelar 
Ingeborg Heldal (1973–),  redaktør, programlediar
Helge Brendryen (1974–), verdsmeister i laghopp 1993
Bjørn Hatterud (1977–), forfattar, kunstkritikar, kurator og musikar, voks opp i Brummundal
Phung Hang (1981–), songar, programleiar 
Gaute Ormåsen (1983–), artist
Helge Lien (1975-), jazzpianist
Kaia Huuse (1974-), visesongar

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Ringsaker kommune

Tidlegare kommunar i Hedmark
Kommunar i Innlandet
Stange kommune

Stange er ein kommune i Innlandet fylke. Han ligg mellom Mjøsa og Morskogen med Hamar i nord, Løten i nordaust, Våler og Åsnes i aust og fylkesgrensa mot Akershus fylke med kommunane Nord-Odal og Eidsvoll i sør.

Stange blei danna i 1964 då tidlegare Stange kommune blei slått saman med Romedal kommune.

Stange er ein viktig jordbrukskommune. Kommunevåpenet frå 1986 viser ein ard i sølv på grøn bakgrunn.

Folk frå Stange

 Otto Albert Blehr (1847-1927), statsminister 1902-03
 Andrew Furuseth (1854-1938), norsk-amerikansk fagforeiningsleiar (Romedal) 
 Hulda Garborg (1862-1934), forfattar
 Martin Strandli (1890-1973), politikar 
 Ingeborg Refling Hagen (1895-1989), forfattar (Tangen)
 Aslaug Groven Michaelsen (1926-2017), forfattar
 Odvar Nordli (1927-2018), statsminister 
 Ada Haug (1934-2014), fjernsynsmedarbeidar
 Jan Baker (1939-), biletkunstnar
 Olav Starheim (1939-), kunstmålar
 Yngvild Fagerheim (1942-), keramikar
 Torleif Kippersund (1942-2018), skodespelar
Wenche Kvalstad Eckhoff (1946-), biletekunstnar
 Svein Gundersen (1946-), dramatikar
 Knut Wold (1953-), biletehoggar
 Øystein Ziener (1957-1998), forfattar, poet
 Anders Kippersund (1964-), skodespelar
 Roar Kjærnstad (1975-), biletekunstnar
 Trygve Slagsvold Vedum (1978-), politikar
 Eskil Rønningsbakken (1979-), balansekunstnar
 Anders Clemens Øien (1979-), klassisk gitarist
 Kristian Tonning Riise (1988-), politikar

Kjelder

Thorsnæs, Geir. «Stange» (7. februar 2014), Store norske leksikon. Fri artikkel henta 1. november 2014.

Bakgrunnsstoff 
 Stange kommune

Tidlegare kommunar i Hedmark
Kommunar i Innlandet
Sør-Odal kommune

Sør-Odal er ein kommune i Innlandet fylke. Kommunen grensar i nord mot Nord-Odal og Grue, i aust mot Kongsvinger, i sør mot Eidskog, og i vest mot Nes.

Administrasjonssenteret er Skarnes, som ligg ved der Oppstadåa renn ut i Glomma.

Næringsliv
Landbruk er ei hovudnæring i kommunen. Jordbruket omfattar i hovudsak korn-, potet- og grovforproduksjon, elles vert det òg dyrka grønnsaker, frukt og bær. I kring 12 prosent av arealet er dyrka mark, mens 70 prosent er produktiv skog.

Største industriarbeidsplassane er hos trelastfirmaet Bergene Holm AS, godteriprodusentn Maarud og TINE Meiriet Odal.

Kultur 
 Odals Værk
 Galleri Lyshuset
 Odalstunet
 Maarud gaard

Bilete

Kjende folk frå Sør-Odal 
 Øystein Sunde
 Amund Sjøbrend
 Lars Jacob Krogh
 Henning Myrvang

Idrettslag 
 Skarnes IL
 Sander IL
 Galterud IL
 Disenå IL
 Slåstad IL
 Oppstad IL
 Fjelltun IL

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Sør-Odal kommune

Tidlegare kommunar i Hedmark
Kommunar i Innlandet
Trysil kommune

Trysil er ein kommune i Hedmark i Innlandet fylke med omkring 7000 innbyggjarar. Han grensar i nord til Engerdal og Rendalen, i vest til Åmot, og i sørvest mot Elverum og Våler. Den austre delen av kommunen er ei utbuling mot Sverige, slik at Sverige der omgir kommunen både i nord, aust og sør.

Jord- og skogbruk er dei viktigaste næringane, og Trysil er dessutan Noregs elgkommune, med 1000 elg felt i 2002.

Det største skianlegget i Noreg, Trysilfjellet, ligg i Trysil kommune. Skisporten har stått sterkt i Trysil og kommunen har fostra mange store skilauparar. Kommunevåpenet er pryda av to skistavar med tradisjonelle trinser.

Trysil hadde eige ordførarval i 2003. Ole Martin Norderhaug fekk 59,9 % av stemmene og vart vald til ordførar.

Kjende personar frå Trysil 
 Hallgeir Brenden – skilaupar.
 Magnus Buflod – lyrikar.
 Halvor Floden – barnebokforfattar.
 Tormod Haugen – barnebokforfattar.
 Sigmund Løvåsen – forfattar.
 Anita Moen – skilaupar.
 Sven Moren – forfattar.
 Gjermund Muruåsen – skilaupar. 
 Einar Skjæraasen – forfattar.
 Johan Sætre – skihoppar.
 Trysil-Knut – segnfigur.
 Halldis Moren Vesaas – forfattar og gjendiktar.

Bilete

Bakgrunnsstoff 
 Trysil kommune

Tidlegare kommunar i Hedmark
Kommunar i Innlandet
Tora

For den jødiske heilage skrifta, sjå Torá

Tora er eit norrønt kvinnenamn avleia av Tor. Namnet var mykje brukt rundt år 1900, men tapte populariteten og gjekk nesten ut av bruk rundt 1970. I dag er det i ferd med å bli teke i bruk igjen.

Kjende namneberarar 
 Tora Berger, skiskytar
 Tora Mosterstong, kongeleg frille
 Tora Aasland, politikar

Anna 

 Tora er òg namnet på hovudpersonen i ein romantrilogi av Herbjørg Wassmo

Bakgrunnsstoff 

Kvinnenamn
Norrøne førenamn
Tynset kommune

Tynset er ein kommune i Innlandet fylke. Kommunen grensar mot nord til Rennebu og Midtre Gauldal, i nordaust og aust mot Tolga, i sør mot Rendalen og Alvdal, og i vest mot Folldal og Oppdal. 

Kommunen omfattar nå det aller meste av gamle Kvikne kommune der utvinning av kopar byrja rundt år 1630
i Kvikne koparverk. Koparverket var landets største og drive for kongeleg regning. Verket vart offisielt nedlagt
i 1812, men spradisk drift foregjekk heilt fram til 1912.

Kjende personar frå Tynset kommune 
 Bjørnstjerne Bjørnson, forfattar

Bilete

Bakgrunnsstoff 
 Tynset kommune

Tidlegare kommunar i Hedmark
Kommunar i Innlandet
Våler kommune i Innlandet

Våler kommune er ein kommune i Solør i Innlandet fylke. Kommunen grensar i nord mot Elverum, i aust mot Trysil og Sverige, i sør mot Åsnes og i vest mot kommunane Stange og  Løten.

Våler i Solør er administrasjonssenteret.

Bilete

Bakgrunnsstoff 
 

Tidlegare kommunar i Hedmark
Kommunar i Innlandet
 
Norske kommunar skipa i 1854
Kristeleg Folkeparti

Kristeleg Folkeparti (KrF) er eit norsk politisk parti skipa i 1933.

Partiet sat i regjering frå 1997 til 2000 i regjeringa Bondevik I (med Senterpartiet og Venstre) og frå 2001 til 2005 i Regjeringa Bondevik II saman med partia Høgre og Venstre.  Statsministeren Kjell Magne Bondevik var frå KrF. Sidan 2019 har partiet vore del av regjeringa Solberg. 

Knut Arild Hareide var partileiar frå 2011 til 2019.

Partiet har ein eigen ungdomsorganisasjon som heiter Kristeleg Folkepartis Ungdom (KrFU).

Historie 
Kristeleg Folkeparti vart fyrst skipa i Hordaland fylke. Mange, særleg i partiet Venstre såg med uro på at det vart lagt mindre og mindre vekt på kristne verdiar. Den 4. september 1933 vart avgjerda teken om å skipa eit nytt parti. Det nye partiet fekk gjennomslag allereie ved valet til Stortinget i 1933. Bibelskulestyrar Nils Lavik vart fyrste stortingsrepresentanten til Kristeleg Folkeparti.  

Ved valet i 1945 kom det store gjennombrotet til Kristeleg Folkeparti. Partiet stod utan eige organisasjonsapparat sentralt og lokalt, utan 
partiavis og med berre nokre få røynde politikarar. Kristeleg Folkeparti fekk likevel 117 000 røyster eller knappe 8 % av røystene.  Det gav partiet åtte stortingsrepresentantar. Resultatet var ei stor overrasking. Partiet steig fram som eit verkeleg landsdekkjande parti.

Knut Arild Hareide var partileiar frå 2011 til 2019, og gjekk av som følgje av at partiet, etter eit ekstraordinært landsmøte, bestemte at partiet skulle søkje å bli ein del av Solberg-regjeringa. Hareide sjølv rådde partiet og landsmøtet til å søkja regjeringsmakt med Senterpartiet og Arbeidarpartiet. Nestleiar Olaug Bollestad sat som konstituert leiar fram til landsmøtet i april 2019, då Kjell Ingolf Ropstad vart vald til leiar i KrF.

Stortingsval 1933-2017 

¹ Ved desse vala stilte Kristeleg Folkeparti felleslister med eitt eller fleire av partia Det Nye Folkepartiet/Det Liberale Folkepartiet, Høgre, Senterpartiet eller Venstre, dette talet er eit overslag med røystene til felleslistene fordelt på dei einskilde partia.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

 Samling om verdier; en studie av Kristelig Folkeparti 1969-2001
 Valresultat for KrF i kommune- og fylkestingsvalet 2007 (NRK)

Litteratur 
 Olav Garvik (red): Kristelig folkeparti; mellom tro og makt, Oslo 1983. ISBN 82-02-09071-7
 Odd Jostein Sæter (red.): Kristelig folkepartis historie 1933-1983; samling om verdier, Oslo 1985. ISBN 82-991256-1-8

 
Norske politiske parti
Sentrumsparti
Kristeleg-demokratiske parti
Politiske parti skipa i 1933
1933 i Noreg
NATO

North Atlantic Treaty Organization (NATO, fransk Organisation du traité de l'Atlantique nord, OTAN) er ein vestleg forsvarsallianse grunnlagd i Washington, D.C. 4. april 1949 av ei rekkje vestlege land som følgje av erfaringane dei hadde gjort under og etter den andre verdskrigen, for å sikre medlemslanda sin fridom og sikkerheit. Hovudkvarteret til NATO ligg i Brussel. Sidan 2014 har Jens Stoltenberg vore generalsekretær i NATO.

Historie 
Medan frykta for tysk revansjelyst rett etter krigen hadde spelt ei viss rolle, endra denne prioriteringa seg raskt etterkvart som den kalde krigen starta, særleg då Koreakrigen braut ut, og frykta for eit sovjetisk åtak på vestmaktene vart sentral. Vest-Tyskland vart medlem i 1955, mellom anna for å sikre NATO større industriell vekt i Europa. Kjernen av traktaten er artikkel 5, som slår fast at eit åtak på eit NATO-land er eit åtak på heile alliansen.

Som eit svar på NATO, oppretta Sovjetunionen Warszawapakta. Åtaket kom aldri, og pakta sin femte artikkel vart fyrst tatt i bruk som fylgje av aksjonane i USA 11. september 2001. Alliansen har likevel spelt ei uvurderleg rolle for Vest-Europa si sikkerheit under den kalde krigen, og for forsoninga mellom tidlegare motstandarar.

Etter slutten av den kalde krigen og oppløysinga av Warszawapakta har fleire tidlegare medlemer av denne vorte medlemer av NATO i to utvidingsrundar, i 1999, 2004 og 2009. NATO omfattar no alle dei tidlegare Warszawapakt-landa utanom Sovjetunionen, dessutan Slovenia, Estland, Latvia, Litauen, Kroatia og Albania.

I 2005 vekka den tyske kanslaren merksemd med å ymte om at NATO burde reformerast. Særleg Tyskland og Frankrike ynskjer ei viktigare rolle for EU på kostnad av NATO.

Medlemsland

Medlemsland som grunnla NATO i 1949

Medlemsland som vart medlem av NATO under den kalde krigen 
  (1952)
  (1952)
  (1955)
  (1982)

Tidlegare Austblokk-land som har vorte medlem av NATO etter den kalde krigen 
  (1990) - vart automatisk ein del av NATO då DDR gjekk i oppløysing og heile området vart innlemma i den tyske forbundsrepublikken.
  (1999) 
  (1999)
  (1999) 
  (2004)
  (2004)
  (2004)
  (2004)
  (2004) 
  (2004) 
  (2004)
  (2009)
  (2009)
  (2017)

Kjelder 

 
Militærhistorie i 1949
Militæralliansar på 1900-talet
Militæralliansar på 2000-talet
Organisasjonar i den kalde krigen
Organisasjonar i Brussel
Militære einingar og formasjonar skipa i 1949
Skipingar i 1949 i Washington, D.C.
Paraplyorganisasjonar
Antikommunistiske organisasjonar
Avtalar i den kalde krigen
Sovjetisk utanrikspolitikk
Internasjonale militærorganisasjonar
Belgiske militæralliansar
Bulgarske militæralliansar
Kanadiske militæralliansar
Estiske militæralliansar
Franske militæralliansar
Greske militæralliansar
Ungarske militæralliansar
Italienske militæralliansar
Latviske militæralliansar
Litauiske militæralliansar
Luxembourgske militæralliansar
Polske militæralliansar
Portugisiske militæralliansar
Rumenske militæralliansar
Spanske militæralliansar
Tyrkiske militæralliansar
Nederlandske militæralliansar
Britiske militæralliansar
Amerikanske militæralliansar
Storebø

Storebø er administrasjonssenter og største bygda i Austevoll kommune i Vestland. Storebø hadde 1 377 innbyggjarar per 1. januar 2016.

Historie 
Storebø har vore kommunesenteret i Austevoll sidan 1964. Før det vart kommunestyremøta haldne på Bakholmen, ein gamal gjestgivarstad like utanfor Storebø.

I 1891 vart Austevoll kyrkje, soknekyrkja i Austevoll, flytta frå garden Austevoll på Hundvåkøy til Storebø.

Storebø var ein del av Lysekloster-godset fram til kring 1870 Namnet Storebø er brukt frå rundt 1650-talet, før det vart namnet skrive Bø eller Bøe. Storebø er truleg teke i bruk for å skilje garden frå Litlabø på Stord som også høyrde til Lysekloster.

I begynnelsen av februar 2017 blei ein av Noregs største COOP Extra-butikker bygd på Storebø. Butikken har eit bruttoareal på 2000 kvadratmeter, salgsareal på 1350 kvadratmeter, frys og kjøl på 400 kvadratmeter og kontorer og sosiale rom på 150 kvadratmeter, prislappen på bygget kom på omtrent 30 millioner kroner. Før denne butikken kom var det ein gammal bensinstasjon som brant ned i 2007.

Referansar

Busetnader i Austevoll
Tettstader i Vestland
Hundvåko

Hundvåko, òg kalla Hundvåkøy, er den tredje største øya i Austevoll kommune. Som dei fleste andre øyar ute mot kysten er kjenneteiknet nakne knausar, lyngheiar og litt skog. Øya er 10,7 kvadratkilometer og det bur kring 500 menneske der. 

Næringsgrunnlaget kjem frå havet. Her er den tettaste konsentrasjonen av ringnotsnurparar i landet, i alt 12 fartøy. Elles er fiskeoppdrett ei viktig næring her som i resten av kommunen. Villsauen beitar ute heile året i lyngheiane. Sauerasen har overlevd i dette karrige landskapet sidan vikingtida.

Referansar 

Busetnader i Austevoll
Øyar i Vestland
Kjemisk binding

Ei kjemisk binding er ei kraft som verker mellom atom og får dei til å hengja saman. Kjemiske bindingar kan vera sterke eller svake. Nokre bindingar byggjer opp molekyl, andre bind saman ein større masse, og andre igjen verker mellom molekyl, atom eller ion utan å danna nye sambindingar. 

Kjemiske bindingar er gjerne eit resultat av elektrondeling og elektrisk spenning mellom ulike atom. 

Metallbinding, ionebinding og kovalent binding vert rekna som sterke bindingar. Dette er intramolekylære krefter som bind saman atom i eit molekyl og dannar ei kjemisk sambinding. I kovalente bindingar deler atoma eit eller fleire par elektron, medan atom i ei ionebinding får eller mistar elektron. Ofte kan ei kovalent binding ha ein viss grad av ionisk karakter eller omvendt. 

Hydrogenbinding, van der Waals binding og dipolbinding vert rekna som svake bindingar. Denne typen binding verkar mellom molekyl, atom eller ion som ikkje er bunde til kvarandre på annan måte. Hydrogenbindingar er sterkast av desse.

Sjå òg 
 bindingsenergi
 Intermolekylære bindingar
Gin

Gin er eit klart brennevin som i hovudsak er laga av potet eller korn, med ein særmerkt smak frå einebær. Andre urter vert òg brukte som smakstilsetting, til dømes anis, røter frå angelica og iris, koriander, kanel og cassia.

Ein drikk sjeldan gin åleine, men drikken blir brukt i fleire drinkar, som gin og tonic og martini.

Historie 
Ginen si historie byrjar i 1572 i Nederland, der sjeneveren den dag i dag er arvtakaren etter den første ginen. Engelske soldatar førte gin til England, og i løpet av 1700-talet vart gin svært utbreidd i England. 

All gin var fram til 1870-talet ganske søt. Slik søt gin vert kalla Old Tom Gin. Etter dette vart det meir og meir populært med den nye og turrare typen London Dry Gin. Det er gin av denne typen ein bruker i Dry Martini. Det finst òg ein tredje type gin, Plymouth Dry Gin.

Kjente ginmerke 

 Beefeater London Dry
 Bombay Sapphire
 Gordon's
 Tanqueray London Dry
 Hammer London Dry Gin

Brennevin
Masse

Masse, materie eller substans er ein eigenskap ved alt som som er karakterisert ved at stoffet har tregleik og tyngde (gravitasjon). Det vanlege symbolet er m. Masse må ikkje forvekslast med tyngde, som er proporsjonal med massen og med tyngdeakselerasjona. Massen til ein lekam er nær konstant, same kvar han er, medan tyngda varierer med tyngdeakselerasjon.

SI-eininga for masse er kilogram. Eitt kilogram er 1000 gram og vert forkorta kg.

Er massen konstant? 

Det er nærliggande for oss å sjå massen som konstant. Dette er likevel ikkje rett i følgje Einsteins relativitetsteori der masse og energi er to sider av same sak. I følgje relativitetsteorien er 
E = m c² 
der E er energi, m er masse og c er lysfarten i tomt rom, ein konstant.

Etter relativitetsteorien vil ein lekam som 
får tilført energi, for eksempel i form av auka rørsleenergi, derfor òg få auka massen. Me har likevel tradisjon for å sjå massen som konstant fordi feilen me gjer er så liten for lekamar med fart mykje lågare enn lysfarten.

Masse kontra vekt 

Omgrepet masse vert ofte samanblanda med vekt. Når me seier at «vekta er 52 kilo», meiner 
me enten at gjenstanden har masse på 52 kilogram, eller at gjenstanden har vekt tilsvarande ein lekam med masse på 52 kg på jorda. Det siste skulle vore uttrykt som «vekta er 52 kilopond». Ein pond er nemleg vekta av eitt gram masse på jorda. Pond er ikkje ei SI-eining og er derfor ikkje særleg mykje brukt. Skulle me ha nytta SI-einingar for å fortelje vekta, skulle me i staden ha sagt «vekta er 510 newton».

Fysiske storleikar
 
Klassisk mekanikk
Tilstandsfunksjonar
Heimebrent

Heimebrent er i Noreg eit omgrep brukt om brennevin produsert utan særskilt løyve.
Namnet avspeglar ulovleg produksjon heime hjå privatpersonar, men uttrykket omfattar òg ulovleg produksjon i større skala.

Tradisjonelt vert heimebrent laga av sats: Råstoff som er blanda og sett til gjæring.
Mange slag råstoff kan brukast i satsen, men i Noreg er satsen ofte ei  blanding av vatn, sukker og gjær. Satsen vert destillert, men ofte med ein kvalitet som gir for store mengder fusel, og brennevinet vert difor reinsa med kolfilter. Ferdig heimebrent er ofte nesten rein alkohol (96% og lågare).

Det er forbode i dei fleste land å lage brennevin utan særskilt løyve, sjølv til eigen bruk. I Noreg er dette heimla i alkoholloven, der det står at ein må ha løyve for å produsere alkoholhaldig drikk. Denne loven gir likevel i § 6-1 høve til brygging av øl og vin til eige bruk.

Årsakene til at det er straffbart å brenne heime er mellom anna at det hindrar styresmaktene i å regulere bruken av alkohol gjennom avgifter, og at heimebrenten kan ha helseskadelege ureiningar som ville vorte fanga opp i internkontrollen til profesjonelle destilleri.

På New Zealand har det vore lov å brenne heime i fleire år. Det engelske omgrepet for heimebrent er moonshine, eit brennevin som vert laga i nattemørket.

Heimebrenning i Noreg
Heimebrenning vart utbreidd i Noreg ut over 1700-talet.  I 1743 vart heimebrenning lovregulert, og forbodet vart innskjerpa i 1760.  Men gjennom grunnlova av 1814 vart det frå 1816 tillate å framstille brennevin for brukarar av matrikulert jord og for byborgarar med borgarbrev. Men som ei følgje av den sterke auken i bruken av brennevin, vart heimebrenning totalforbode frå 1842. Likevel har produksjon av brennevin halde fram, og spesielt fekk ulovleg handel med brennevin eit oppsving etter som den offentlege omsetjinga av alkohol vart avgrensa, spesielt i forbodstida i 1920-åra.

Sjå òg 
Karsk

Kjelder 

Brennevin
Brotsverk
Slave

Ein slave er ein person som vert eigd av ein annan person eller ei verksemd for å utføra arbeid. Organiseringa av slavearbeid blir kalla slaveri.

Ein som er halden som slave har få eller ingen rettar. Han må jobbe som han får beskjed om og kan ikkje reisa dit han vil, men må flytta om eigaren hans seier det. Han kan ikkje ha fast eigedom og kan bli skild frå familien sin utan varsel.

Eit menneske kan bli slave ved å bli teken til fange av bandittar eller i krig, ved å bli seld av familien sin eller ved å ikkje kunne betala ei gjeld, eller ved å bli fødd av foreldre som er slavar. Å bli slave inneheld ofte tvang, men ikkje alltid. Det kan somme tider innebera eit lettare liv enn fattigdom og svolt.

Ordsoge
Ordet slave kjem frå det latinske ordet sclavus, som romarane brukte om ei slavisk folkegruppe. Romarane hadde vunne over dette folket og brukte dei fleste av dei som slavar.

Kjende slavar
Nemnd i Bibelen
Hagar, mora til Ismael, var slave for Sara og patriarken Abraham
Mosebøkene fortel at jødane var slavar i Egypt. Av desse var Josef, son av Jakob og Moses dei mest kjende.

Mellomalderen
Tormod Kark, trælen og drapsmannen til Håkon jarl
Mamelukkane var ei slavegruppe i Egypt som i 1250 grunnla eit dynasti i landet.
Shajar al-Durr, egyptisk sultaninne
Qutb ud din Aibak, som grunnla Slavedynastiet i Delhisultanatet

Under trekanthandelen:
Olaudah Equiano/Gustavus Vasa, var ein igbo som blei teken som slave i noverande Nigeria og frakta til Amerika. Han kjøpte seg fri og blei seinare ein kjend forfattar og motstandar av slaveriet.
Zumbi, brasiliansk opprørsleiar
Ganga Zumba, brasiliansk quilomboleiar
Anna Kingsley, senegalesisk-amerikansk slave og seinare plantasjeeigar
Chico Rei, halvmytisk brasiliansk slave som kjøpte fri sonen sin og seg sjølv

Moderne tid
Toussaint L'Ouverture, haitisk opprørsleiar
Jean-Jacques Dessalines, haitisk opprørsleiar og statsoverhovud
Chica da Silva, brasiliansk frigjort slave som sjølv blei ein rik slaveeigar
Nat Turner, opprørsleiar for slavar i Virginia
Denmark Vesey, afro-karibisk slave dømd for opprørsplanar
London Ferrill, USA-amerikansk frigjort slave og metodistleiar
Frederick Douglass, USA-amerikansk slave som rømte og blei ein kjend slaverimotstandar, talar, forfattar og statsmann
Harriet Tubman, USA-amerikansk slave som rømte og blei aktiv i slavefrigjering og borgarrettskamp
Mary Fields/«Stagecoach Mary», frigjort slave kjend som postbod

Sjå òg
 Menneskehandel
 Træl

slaveri
yrke

da:Slave
en:Slave
Atommasse

Atommasse er gjennomsnittsmassen av alle isotopane til eit grunnstoff slik det finst i naturen. Eininga for atommasse er u (atommasseeining). Ein u er definert som 1/12 av atommassen til karbon-12, som er ein isotop av karbon med til saman 12 nukleon. Atommassen i u har same talverdi som molmassen i gram per mol av grunnstoffet.

For kunstig framstilte atom er det oftast massen av den mest stabile isotopen som vert oppgitt.

Nesten all massen til eit atom ligg i atomkjernen fordi massen til elektrona er ekstremt liten samanlikna med massen til proton og nøytron. Eit proton og eit nøytron har omtrent like stor masse.
Dette gjer at massen til deuterium er om lag dobbelt så stor som massen til eit hydrogenatom av isotopen protium.

Sjå òg 
 Grunnstoffliste
 Isotoptabell
 Periodesystemet

Masse
Kjemiske eigenskapar
Masse
Støkiometri