alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Unni Løvlid

Unni Løvlid () er ein norsk folkemusikar frå Hornindal i Sogn og Fjordane. Ho er utdanna frå Norges Musikkhøgskole, og er den fyrste som har utøvande hovudfag i tradisjonssong (2002). Unni Løvlid vann Gammleng-prisen for folkemusikk i 2007.

Ho er dotter til folkesongar Oline Løvlid.

Utgjevingar
Lux (2013)
Rite (2008)
Vita (2005)
So ro liten tull (1999)

Unni Løvlid er dessutan med på desse utgjevingane:
Seven Winds (2009)
Rusk II (2006)
Gjenklang (2006)
Draumkvedet (2006) (Arne Nordheim)
Bridges: Live in China (2005)
Rusk (2002)
Listen – The Art of Arne Nordheim (2002)
Norsk folkemusikk og folkedans (2001)
Hornindalstausene: Frie former (2000)
Ingunn Linge Valdal og Knut Ivar Bøe: Ferdafolk (1997)

Bakgrunnsstoff
 Unni Løvlid  heimeside
 Unni Løvlid  Folkemusikk.no sin utøvarkatalog
 Lydopptak av Unni Løvlid  kan du høyre her. Opptaka er gjort av Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane, musikkavdelinga. 

Folk frå Hornindal
Norske folkemusikarar
Ronny Ackermann

Ronny Ackermann () er ein tysk, tidlegare kombinertløpar frå Bad Salzungen. Mellom 2003 og 2007 vann han fire VM-gull, i tillegg har han vunne sju sølvmedaljar i ulike verdsmeisterskapar og i vinter-OL 2006, samt ein VM-bronse i 2001. Ackermann vann verdscupen i kombinert i 2002, 2003 og 2008.

Aktiv
Ackermann vart verdsmeister i kombinert både i 2003, 2005 og 2007. Han er den einaste utøvaren som har vunne tre VM-titlar på rad. På heimebane i Oberstdorf i 2005 vann han også sprintdistansen i meisterskapen.

Frå desember 1999 til november 2008 vann Ackermann 28 tevlingar i verdscupen. I alt stod han 77 gongar på sigerspallen etter verdscuprenn.

Verdscupsigrar

I 2003 vart han tildelt Holmenkollmedaljen saman med ein annan kombinertrennar, Felix Gottwald frå Austerrike.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Ronny Ackermann» frå ,  den 21. februar 2013.

Bakgrunnsstoff
 Biografi hos FIS 

Tyske kombinertløparar
Verdsmeistrar i kombinert
Olympiske sølvmedaljevinnarar for Tyskland
Tyske deltakarar under vinter-OL 1998
Kombinertløparar under vinter-OL 1998
Medaljevinnarar under vinter-OL 2002
Tyske deltakarar under vinter-OL 2002
Kombinertløparar under vinter-OL 2002
Medaljevinnarar under vinter-OL 2006
Tyske deltakarar under vinter-OL 2006
Kombinertløparar under vinter-OL 2006
Vinnarar av Holmenkollmedaljen
Kongepokalvinnarar i skiidrett
Felix Gottwald

Felix Gottwald () er ein austerriksk, tidlegare kombinertløpar frå Zell am See i forbundslandet Salzburg. Mellom 1997 og 2001 vann han 18 medaljar (6-3-9) i ulike verdsmeisterskap på ski og i vinterolympiadar. Halvparten av medaljane oppnådde han i indidividuelle øvingar; eitt gull, to sølv og seks bronsar. Gottwald vann 23 renn i verdscupen, og sikra seg kombinertpokalen for 2001-sesongen.

Aktiv
Gottwald fekk sin fyrste VM-medalje då han i ski-VM 1997 i Trondheim var med på Austerrikes lag som tok bronse i lagtevlinga. Fire år seinare vart det sølvmedaljar på Gottwald og Austerrike i lagtevlinga i ski-VM i Lahti, der han kapra bronsemedaljen i normaløvinga.

Under vinter-OL 2002 i Salt Lake City hamna Gottwald på tredjeplass i begge dei individuelle øvingane, og var dessutan med på laget som vart nummer tre i lagtevlinga. Året etter, i verdsmeisterskapen i Val di Fiemme i 2003, tok Gottwald medalje i alle tre kombinertøvingae. Han fekk medaljar av kvar valør; gull i lagtevlinga saman med Michael Gruber, Wilhelm Denifl og Christoph Bieler, sølv i normaløvinga og bronse i halvprogrammet (sprint).

I verdsmeisterskapen i Oberstdorf i 2005 fekk Gottwald to bronsemedaljar; ein i normaløvinga og ein i lagtevlinga. Høgdepunktet for Gottald kom då han vart olympisk meister i sprint (halvprogram) og i lagtevlinga i Torino, samt tok sølvet i normaløvinga.

Gottwald vann sitt tredje OL-gull då han i Vancouver 2010 atter var mellom dei fire utvalde austerrikarane som vann lagtevlinga, dei andre på laget var Bernhard Gruber, David Kreiner og ankermannen Mario Stecher. I sitt siste internasjonale meisterskap, ski-VM 2011 i Oslo tok Gottwald ein individuell bronse, og han var med på det austerrikske laget som vann begge lagtevlingane.

Han la opp i 2011.

Verdcupsigrar

I 2003 vart Gottwald tildelt Holmenkollmedaljen saman med Ronny Ackermann.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Felix Gottwald» frå ,  den 21. februar 2013.

Bakgrunnsstoff 
 
 

Austerrikske kombinertløparar
Verdsmeistrar i kombinert
Kongepokalvinnarar i skiidrett
Vinnarar av Holmenkollmedaljen
Olympiske meistrar for Austerrike
Olympiske sølvmedaljevinnarar for Austerrike
Olympiske bronsemedaljevinnarar for Austerrike
Austerrikske deltakarar under vinter-OL 1994
Kombinertløparar under vinter-OL 1994
Austerrikske deltakarar under vinter-OL 1998
Kombinertløparar under vinter-OL 1998
Medaljevinnarar under vinter-OL 2002
Austerrikske deltakarar under vinter-OL 2002
Kombinertløparar under vinter-OL 2002
Medaljevinnarar under vinter-OL 2006
Austerrikske deltakarar under vinter-OL 2006
Kombinertløparar under vinter-OL 2006
Medaljevinnarar under vinter-OL 2010
Austerrikske deltakarar under vinter-OL 2010
Kombinertløparar under vinter-OL 2010
Internasjonal gotikk

Internasjonal gotikk, på tysk kalla weicher Stil (den mjuke stilen), er nemninga for ein seingotisk målarkunst- og skulpturstil som utvikla seg og gjorde seg gjeldande på fleire plasser i Sentral- og Vest-Europa på slutten av 1300-talet og på 1400-talet.

Stilen har ein dekorativ karakter, og er kjenneteikna av naturalistisk framstilte motiv, klåre farger, og personar i elegante klede med grasiøse faldar. Dei heilage personane vart soleis framstilte som aristokratar i dyre klede. Men i denne perioden kom òg til skildringar av arbeidande folks kvardag, slik ein kan sjå det i til dømes i somme av månadsbileta i tideboka (bøneboka) Les Très Riches Heures du duc de Berry som eit sidestykke til skildringane av aristokratiets sutlause liv i dei andre månadsbileta.

Kunsthistorie
Mellomalderkunst
Stilartar
Putrajaya

Putrajaya er administrativ hovudstad i Malaysia. Han er ein planlagd by grunnlagd 19. oktober 1995 etter at regjeringa vedtok å flytta frå Kuala Lumpur, som framleis er offisiell og lovgjevande hovudstad i landet. Putrajaya fekk status som føderalt territorium den 1. februar 2001. Ved folketeljinga i 2010 hadde byen 67 964 innbyggjarar. 

Byen har namn etter den første statsministeren i Malaysia, Tunku Abdul Rahman Putra. Putra betyr 'prins' på malayisk og jaya betyr 'siger' eller 'suksess'. Byen blei laga på ein stad som då heitte  Prang Besar under statsminister Mahathir Mohamad. 

Putrajaya ligg mellom Kuala Lumpur og Kuala Lumpur internasjonale flyplass i eit område som blir kalla Multimedia Super Corridor (MSC). Byområdet har ei flatevidd på 49,31 kvadratkilometer, og er planlagd å ha eit folketal på 320 000. Sentralt i byen ligg ein kunstig innsjø, Putrajaya-sjøen. Byen har også mange grøne parkar.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Putrajaya» frå ,  den 21. februar 2013.

Bakgrunnsstoff 

Byar i Malaysia
Hovudstader i Asia
Kuala Lumpur
Planlagde byar
Skipingar i 1995
Stuping

Stuping er ein sport og ein aktivitet der utøvaren utfører akrobatiske stup eller fall ned i vatn. Stuping som sport er ein internasjonalt godkjent sport som er del av dei olympiske leikane. I tillegg er stuping ei vanleg form for rekreasjon på stadar der symjing er populært.

Stuping ein av dei mest populære olympiske øvingane i tal på tilskodarar. Utøvarane deler mange av dei same eigenskapane som gymnastar: styrke, fleksibilitet og kinestetisk kunne.

Internasjonalt vert det arrangert VM og EM annakvart år.

Disiplinar 
Det vert konkurrert  i 1 m svikt, 3 m svikt og tårnstup.  I internasjonale meisterskap vert det stupt frå 10 m i tårnstup

Stup vert delt inn i seks ulike grupper:

Framlengse stup: stup med framlengs sats og framlengs rotasjon.
Baklengs stup: stup med baklengs sats og baklengs rotasjon.
Reversert stup: stup med framlengs sats og baklengs rotasjon.
Innoverstup: stup med baklengs sats og framlengs rotasjon
Skrustup: stup med skru, både framlengs, baklengs, reversert, innover og handståande.
Handståande stup (berre tårnstup): framlengs, baklengs, reversert og skru.

Kvar deltakar skal i konkurransar stupe ein serie som på førehand er meldt inn til arrangøren.  Denne serien skal avhengig av konkurranseklasse innehalde eit visst tal stup og tilfredsstille visse kriterium.

Ord og uttrykk i stuping 
 volt  
I stuping er volt  ein salto som kan utførast i tre ulike posisjonar:
 strak posisjon
 knekk-posisjon
 kroppert-posisjon

 isander  reversert stup (301).
 mollbergar  reversert salto.
 kroppering  posisjon i salto der både kne og hofte vert bøygd.
 knekk  posisjon der hofta blir bøygd og knea er strake.
 strak  posisjon der både hofta og knea er strake.
 flygande stup  stup der første halve saltoen av stupet vert utført i strak posisjon.
 herveli  Frå finsk og betyr 'armar og bein'. 1 1/2 framlengs volt med heil skru (5132D). Namnet stammar truleg frå at dei første som gjennomførte stupet ikkje klarte å halde armer og bein samla.
 sugenedslag eller ripp-nedslag når stuparen entrar vantet utan at det sprutar. Dette er ofte eit symptom på at stupet er 'rett' gjennomført, sjølv om mange stuparar klarer å få til eit ripp-nedslag sjølv etter ein dårleg utgang. Det gjer i alle fall inntrykk på dommarane.
Elektrosvak teori

Elektrosvak vekselverknad eller elektrosvak teori er ein fysikalsk teori som sameinar elektromagnetismen med den svake kjernekrafta i ei skildring. Sjølv om desse to kreftane synest svært ulike ved dei låge energiane som finst i kvardagen, så modellerer teorien dei som to ulike aspekt av same kraft. Over den kombinerte energien rundt 100 GeV, går dei saman til ei einaste elektrosvak kraft. I eit tilstrekkeleg varmt miljø (ca 1015 K), sameinast begge desse kreftane til ein kombinert elektrosvak kraft.

Den elektrosvake vekselverknaden vart første gongen skildra matematisk av Sheldon Glashow, Steven Weinberg og Abdus Salam på 1960-talet, ein innsats dei fekk Nobelprisen i fysikk for i 1979. Teorien for elektrosvak vekselverknad vert g stundom kalla «GWS-teorien» etter desse tre fysikarane. I dag er den elektrosvake vekselverknaden ein viktig del av standardmodellen i partikkelfysikk.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Elektrosvak vekselvirkning» frå ,  den 21. februar 2013. 
 oppgav desse kjeldene: 
 David Griffiths; "Introduction to Elementary Particles", Wiley-VCH, Weinheim, 2. opplag. (2008). ISBN 978-3-527-40601-2
 B.R. Martin, G. Shaw; "Particle physics", John Wiley & Sons, Chichester (England) 2. opplag. (1997). ISBN 0-471-92358-3
 

Partikkelfysikk
Elektrosvak teori
Elementærkvant

Ein elementærkvant er den minstemengda som ein fysisk målbar storleik normalt kan finnast i. Einskilde storleikar, spesielt elektrisk ladning og spinn finst i naturen berre som heiltalige multiplum av ein tilsvarande minste storleik, ein naturkonstant som blir kalla elementærkvantum. Det negative og positive elektriske elementærkvantumet svarar til høvesvis ladninga til elektron og protonet.

Kjelder
 elementærkvant. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/element%C3%A6rkvant

Kvantemekanikk
Elementærladning

Ei(n) elementærladning er i fysikken den minste, positive elektriske ladninga som kan eksistere hos ein fri partikkel. Dette er lik ladningen til eit proton og motsett ladning av eit elektron. Elementærladningen er ein fundamental fysisk konstant og symbolet er e. SI-eininga er Coulomb.

Verdien er 

e = 1.602 176 53(14) × 10-19 C

der verdien er CODATA sin verdi frå 2002 og tala i parentes er standardavviket til dei to siste sifra.

Alltid bundne partikler kan ha ladning som er mindre enn elementærladning, slik som kvarkar som har ladning i einingar av e/3. Kvasipartiklar kan òg ha ladning mindre enn elementærladninga.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Elementærladning» frå ,  den 21. februar 2013.  
 

Fysiske konstantar
Måleiningar for elektrisk ladning

es:Carga eléctrica#Carga eléctrica elemental
Partikkelfysikk

Partikkelfysikk er den delen av fysikken som handlar om dei minste bestanddelane av materien, og kreftane som virkar mellom dei. Det som er kjent per i dag er oppsummert i standardmodellen. Sjølv om denne modellen gjev ei særs presis skildring av alle eksperiment som er gjort, er det semje om at det må finnast fysikk utover det som er skildra i han, og det blir difor drive aktiv forsking, både teoretisk og eksperimentelt, for å lære meir.

Eksperimentell partikkelfysikk
Den viktigaste kjelda til kunnskap innan partikkelfysikk er eksperiment der subatomære partiklar kolliderast med kvarandre, og resultatet observerast ved hjelp av store detektorar. Slike eksperiment blir gjort med partikkelakseleratorar, som ved hjelp av elektriske felt akselererer partiklane til nær lysfarten, før dei ved hjelp av magnetiske felt styrast til å kollidere. Dei fleste eksperimenta kolliderer elektron mot positron, proton mot proton, eller proton mot antiproton.

Teoretisk partikkelfysikk
Den teoretiske partikkelfysikken har to hovudoppgåver. Den første er å lage ein matematisk modell som skildrar dei resultata partikkelfysikk-eksperimenta kjem fram til. Den andre er å leite etter utvidingar av modellen som er bygd på dei eksperimentelle resultata. Den andre oppgåva er viktig fordi han er avgjerande for å designe framtidige eksperiment på ein best mogleg måte.

Sjå òg  
 elementærpartikkel
 atom 
 proton 
 nøytron 
 elektron 
 kvark 
 muon 
 nøytrino 
 gluon

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Partikkelfysikk» frå ,  den 21. februar 2013.
Fargekraft

Fargekraft er ei kraft som virkar mellom kvarkar ved utveksling av gluon. Ein reknar med at fargekrafta har uendeleg rekkjevidd som følgje av at gluona er masselause. Farge viser her til ei ny form for ladning som kvarkane ber, såkalla fargeladning. Fargekraft blir av og til omtalt som sterk vekselverknad eller sterk kraft.

Kjelder
 fargekraft – fysikk. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/fargekraft/fysikk

Kvantekromodynamikk
Partikkelfysikk
Kjernefysikk
Feltemisjon

Feltemisjon er elektron som blir sende ut frå overflata av ein elektrisk leiar når dette kjem av innverknad av eit sterkt elektrisk felt. Emisjonen skjer vanlegvis i vakuum, men kan òg oppstå inne i ein isolator. Prosessen skil seg frå andre emisjonsprosessar, som termisk emisjon og  fotoelektrisk effekt, ved at elektrona ikkje får nok energi til å bli frigjort frå overflata så lenge dei er inne i leiaren, men først får denne energien i feltet utanfor og difor må trenge gjennom ein potensialbarriere for å sleppe fri.

Kjelder
feltemisjon. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/feltemisjon

Kvantemekanikk
Elektroteknikk
Feltkvantisering

Feltkvantisering er ein matematisk metode nytta i kvantefysikken. I kvantefysikken vert kvar og ein partikkel ei bølgje og omvendt. Dette vert kalla dualitetsprinsippet. Den matematiske rekneoperasjonen der ein frå kjennskaptil dei kontinuerlege feltfunksjonane som er funne ved klassiske metodar, avgjer feltet sine kvante- eller partikkeleigenskapar, som arten til partiklane, mengder, energi, rørsletilstand og meir. Dette vert kalla feltkvantifisering.

Kjelder
 feltkvantisering.. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/feltkvantisering.

Kvantefeltteori
Matematisk kvantisering
Feltpartikkel

Ein feltpartikkel eller kraftpartikkel er ein partikkel med heiltalig spinn som er skapar vekselverknad mellom partiklar ved at dei utvekslar feltpartiklar. I standardmodellen er feltpartikkelen fotonet for elektromagnetismen, W+, W– og Z0 for dei svake kreftane og åtte gluon for fargekrafta. Alle desse har spinn 1 i kvantemekaniske einingar.

Kjelder
 feltpartikkel. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/feltpartikkel

Partikkelfysikk
Kvantefeltteori

Kvantefeltteori (engelsk Quantum field theory, QFT) er ein fysisk teori som nyttar kvantemekanikk på felt. Kvantefeltteori er grunnlaget for store delar av moderne teoretisk fysikk, særskilt innan partikkelfysikk. Han vart utvikla blant anna av Paul Dirac, Vladimir Fock, Wolfgang Pauli, Sin-Itiro Tomonaga, Julian Schwinger, Richard Feynman og Freeman Dyson.

Kvantfeltteorien kombinerer den spesielle relativitetsteorien med kvantemekanikken, ved å tillate skaping og tilinkjesgjering av partiklar, det vil seia overgangar mellom materie (med masse) og energi. Partiklane blir skildra som ladning av felt, og krefter mellom partiklar blir skildra som utveksling av virtuelle partiklar (virtuelle vekselverknadsboson). Dette blir ofte visualisert med feynmandiagram, ein skildringsmåte som vart funnen opp av Richard Feynman.

Standardmodellen i partikkelfysikken er ein spesiell type kvantefeltteori – ein såkalla gaugeteori – som skildrar den fundamentale strukturen hos materien og vekselverknadane til denne. Bruk av kvantefeltteori på elektromagnetiske felt leiar til kvanteelektrodynamikk (QED, quantum electrodynamics) som òg blir nytta innan atomfysikk. Moderne kondensert fase-fysikk brukar kvantefeltteori for å skildre eigenskapar, til dømes for superleiarar. Innanfor kosmologi brukast kvantefeltteori for å skildre eigenskapane til det tidlege universet, til dømes inflasjonsfasen.

Sjå òg  
 Partikkelfysikk
 Kvantemekanikk
 Standardmodellen

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Kvantefeltteori» frå ,  den 21. februar 2013. 
 oppgav desse kjeldene: 
 Luis Alvarez-Gaume och Miguel A. Vazquez-Mozo, Introductory Lectures on Quantum Field Theory. 
 Michael E. Peskin och Daniel V. Schroeder, An Introduction to Quantum Field Theory (Westview Press, 1995) ISBN 0-201-50397-2
 Lewis H. Ryder, Quantum Field Theory  (Cambridge University Press, 1985), ISBN 0-521-33859-X
 Steven Weinberg, The Quantum Theory of Fields (Cambridge University Press, 1995-2000). Tre volymer: Vol. 1: Foundations (1995). Vol. 2: Modern Applications (1996). Vol. 3: Supersymmetry (2000).
 Anthony Zee,  Quantum Field Theory in a Nutshell (Princeton University Press, 2003) ISBN 0-691-01019-6
 

 
Kvantemekanikk
Matematisk fysikk
Australsivhauk

Australsivhauk (Circus approximans) er ein rovfugl i haukefamilien, ein stor kjerrhauk som hekkar over store delar av Australia, Ny-Guinea og på stillehavsøyar inkludert New Zealand.

Skildring 
Australsivhauken er ein relativt stor hauk, hofuglar er størst, ca. 60 cm og 850 gram, hannfuglar 55 cm og 650 gram. Fjørdrakta for unge fuglar er mørk brun, men blir gradvis lysare med alderen. Vaksne fuglar er mørk brune på oversida og hovudet, men lysare i andletet. Overgumpen er heilt kvit. Undersida av kroppen er raudleg brun med mørkebrune striper. I flukt viser australsivhaukar lange, svakt V-forma venger som har «fingrar» av sprikande primærfjører. Undersida av vengene kan bli heilt kvite hos dei eldste fuglane. Halen er litt avrunda, hos vaksne er halen lys med mørke tverrstriper. 

Ein kan finne australsivhauken i delar av Australia som ikkje er tørre, på søraustre Ny-Guinea, på sørlege stillehavsøyar som New Zealand, Vanuatu, Ny-Caledonia, Fiji, Tonga og på Wallis-øyane. Dei er streiffuglar til fleire andre øyar som til dømes Cookøyane, og regelmessig til øyar som Aucklandøyane og Campbelløyane.

Dietten er variert og sett saman av åtsel og bytte som dei fangar sjølv. Dei tar bakkelevande fuglar og vassfuglar, kaninar, piggsvin og andre små pattedyr, reptil, froskar og fisk. I vintermånadene lever dei mykje på kadaver, inkludert trafikkdrepne dyr.

Australsivhaukar jaktar ved å flyge lågt og sakte, kan dessutan sveveflyge høgt. Habitata er våtmarker inkludert sumpar, saltmyrer, rismarker. På New Zealand òg område der sauar beitar og elles det meste av landskapstypar, men unngår skog og urbaniserte område. Utanom hekketida lever dei vanlegvis einslege, streifer til nye område, men kan òg samlast i store flokkar på over 100 fuglar om vinteren. 

I samband med førebuing til hekkesesongen etablerer hannen eit territorium i mai eller juni som dei startar å patruljere. Vern av territoriet kan skje gjennom oppvisingar mellom stridande hannar i lufta, seinare kan ein sjå oppvisingar i samband med kurtisering som inkluderer stup. Hoa byggjer reiret, vanlegvis på bakken i våte område. Ho legg 2-5, maksimum 7 egg som ho rugar aleine. Klekkinga skjer etter 31-34 dagar, i denne perioden matar hannen maken sin. Etter klekking held hannen fram med å bringe føde til hoa, som ho då fordeler til ungane. Ungane kan flyge etter 6-7 veker. Dei er 2-3 år nå dei blir hekkefuglar, hoer kan starte etter eitt år. Det eldste kjente individet av australsivhauk på New Zealand blei over 18 år. 

Populasjonen av australsivhaukar i verda er stabil, australsivhaukar er vanlege i utbreiingsområdet og arten har status som livskraftig (LC).

Kjelder 
 Barrie Heather og Hugh Robertson, The Field Guide to the Birds of New Zealand (revised edition), Viking, 2005 
 BirdLife International (2013) Species factsheet: Circus approximans . Henta frå http://www.birdlife.org den 21. februar 2013.

Referansar

Bakgrunnsstoff 

 Gerard Hutching. Birds of prey - Australasian harrier, Te Ara - the Encyclopedia of New Zealand, oppdatert 13. juli 2012, henta 21. februar 2013

Haukefamilien
Fuglar i Oseania
Ixobrychus


Ixobrychus er ei biologisk slekt av røyrdrumar og medlem av hegrefamilien, Ardeidae. Slekta samlar dei minste røyrdrumane, inkludert den eurasiatiske arten dvergrøyrdrum.

Artslista 
Ixobrychus i rekkjefølgje etter EBird/Clements Checklist v2018 med norske namn etter Norske navn på verdens fugler:  
 Okerrøyrdrum, I. sinensis, Yellow Bittern, Gmelin, JF, 1789, (LC)
 Dvergrøyrdrum, I. minutus, Little Bittern, Linné, 1766, (LC)
 Svartryggrøyrdrum, I. dubius, Black-backed Bittern, Mathews, 1912, (LC)
 Orientrøyrdrum, I. eurhythmus, Schrenck's Bittern, Swinhoe, 1873, (LC)
 Kanelrøyrdrum, I. cinnamomeus, Cinnamon Bittern, Gmelin, JF, 1789, (LC)
 Skiferrøyrdrum, I. sturmii, Dwarf Bittern, Wagler, 1827, (LC)
 Gulhalsrøyrdrum, I. flavicollis, Black Bittern, Latham, 1790, (LC)
 Pygmérøyrdrum, I. exilis, Least Bittern, Gmelin, JF, 1789, (LC)
 Striperøyrdrum, I. involucris, Stripe-backed Bittern, Vieillot, 1823, (LC)

Kjelder

Referansar

Bakgrunnsstoff 

Hegrefamilien
Fugleslekter
Fermi-Dirac-statistikk

Fermi-Dirac-statistikk er ei statistisk skildring av farts- og energifordelinga for partiklar med halvtalig spinn. Det vil sei partiklar , dvs partiklar med spinn ½ɦ, 3/2ɦ osv, der ɦ er Plancks konstant h dividert med 2π. Slike partiklar blir kalla fermionar. Skildringa fører til pauliprinsippet. Han vart utvikla i 1926 av Enrico Fermi og, uavhengig av han, av Paul Dirac.

Kjelder
 Fermi-Dirac-statistikk. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/Fermi-Dirac-statistikk

Kvantefeltteori
Statistisk mekanikk
Partikkelstatistikk
Statistikk
Fermigass

Fermigass eller fri-elektron-gass er eit system som består av mange fermionar som kan røre seg fritt i tilhøve til kvarandre. Dette kan vere ein elektrongass, nøytrongass og nukleongass. Systemet er kalla opp etter Enrico Fermi.

Kjelder
 fermigass. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/fermigass

Ideell gass
Partikkelstatistikk
Gass
Fermion

Eit fermion er ein partikkel  som har halvtalig spinn og difor følgjer pauliprinsippet og oppfyller Fermi-Dirac-statistikken. Elektron, proton og nøytron er fermion. Spinn-statistikk-teoremet gjev at fermion har halvtalig spinn. Ein måte å sjå for seg spinn på, er at partiklar med ½ spinn, det vil seie fermion, må gjere to heile rotasjonar for å returnere til den opphavlege tilstanden sin.

Alle elementærpartiklar er anten fermion eller boson. Partikler som er sett saman av fermion kan anten vere boson (slik som meson) eller fermion (slik som baryon) avhenging av det samanlagte spinnet deira. 

Elementærpartiklane som materie består av fermion som anten høyrer til kvarkane (grunnsteinane i proton og nøytron) eller leptona (slik som elektron og nøytrino). Pauliprinsippet for fermion er årsaka til at elektronskala i atom er stabile, noko som gjer kompleks kjemi mogeleg. Det gjer òg at degenerert materie kan vere stabilt under ekstreme trykk.

Sjå òg 
 Identiske partiklar
 Parastatistikk
 Fermigass

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Fermion» frå ,  den 21. februar 2013.  
 

Partikkelfysikk
Statistisk fysikk
Enrico Fermi