alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Ekstremvêret Berit

Berit var eit varsla ekstremvêr utstedt 25. november 2011 for Møre og Romsdal, Sør-Trøndelag, Nord-Trøndelag, Helgeland, Salten, Ofoten og Lofoten. Varselet gjaldt ein kombinasjon av kraftig vind, høge bølgjer og særs høg vasstand fredag den 25. og laurdag den 26. november. Skadane etter ekstremvêret vart estimert til 50 millionar kroner.  

Uvêret vart etterfølgd den 27. november av eit nytt kraftig uvêr som råka Vestlandet. Dette førte òg til store øydeleggingar og fleire ras. Ein mann i Bergen miste livet då eit tre blåste over han, medan to personar truleg mista livet i Rogaland då dei vart skylt på havet av store bølgjer medan dei gjorde filmopptak. Dette uvêret hadde derimot ikkje status som ekstremvêr. 

Dette var det første ekstremvêret sidan januar 2010.

Vêrsituasjonen
Eit særs ustabilt område i Atlanterhavet, som kunne minna om starten på ein tropisk syklon, slo seg saman med eit ekstratropisk lågtrykk i Norskehavet. Dei sørvestlege vindane frå Atlanterhavet og heile vegen til Norskehavet gjorde at bølgjene fekk særs gode tilhøve til å byggje seg opp, samt at vatnet vart stuva opp mot kysten og medførte den høge vasstanden.

Verknad
I Nordland, og særleg i Lofoten, vart fleire rorbuer og kaiar knust av stormen, medan det vart heller få skadar i Møre og Romsdal.

Fleire av sendarane til Netcom vart råka av uvêret og 20-30 av sendarane frå Sogn og Fjordane til Nordland hadde problem. 

Det vart i tillegg til vind og sjø, registrert kring 2500 lynnedslag i nesten heile landet. Dei fleste lynnedslaga råka derimot Vestlandet og Trøndelag. 

Fleire oljeplattformar i Norskehavet måtte stenge produksjonen då det var varsla maksimale bølgjehøgder opp mot 30 meter, noko det òg vart. Heidrun målte mellom anna signifikant bølgjehøgd opp i overkant av 14 meter.

Vasstand
Fleire stader i Nord-Noreg sette nye rekord for høg vasstand.

Vind

To stader, Nordøyan fyr og Kråkenes fyr målte vind opp i orkan styrke, medan fem stader hadde sterk storm.

Sjå òg
Ekstremvêr i Noreg

Kjelder
 

Berit
2011 i Noreg
Fjernsynsserien The Voice

The Voice er ein multinasjonal musikktevling. Serien starta i Nederland som The Voice of Holland i 2010, etterfylgd av ein amerikansk versjon, kalla The Voice, frå april til juni 2011.

Seriar

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «The Voice (TV series)» frå ,  den 29. november 2011.  
 

Fjernsynsseriar frå 2010-åra
Musikktevlingar

nb:The Voice (TV-program)
Krzysztof Komeda

Krzysztof Komeda, som opphavleg heitte Krzysztof Trzciński (), var ein polsk jazzpianist og komponist av filmmusikk. Han  er mellom anna kjend for å ha sett musikk til filmar av den vidgjetne polsk-franske filmregissøren og skodespelaren Roman Polański (som vart fødd i Paris i 1933).

Krzysztof Komeda vart fødd i  Ostrów Wielkopolski i nærleiken av Poznań i Polen, og døydde i Warszawa av skadar han fekk i ei ulukke i  Los Angeles i USA i desember 1968.

Komeda, som var lege og utdanna som spesialist i øyre-, nase- og halssjukdomar, debuterte som jazzmusikar i 1956  på ein liten jazzfestival i Sopot i den nordre parten av Polen, og spelte inn den fyrste grammofonplata i 1960 saman med Adam Skorupka og Andrzej Zielinski. Han var i si tid rekna som ein framifrå komponist av både jazzmusikk og filmmusikk, og komponerte mellom anna musikken til dei vidgjetne filmane Rosemary's Baby og The Fearless Vampire Killers  av Roman Polanski. Det var òg for ein film av Roman Polanski, kortfilmen Dwaj ludzie z szafą (To menn og eit garderobeskap) frå 1958 at Komeda komponerte filmmusikk for fyrste gong, og som gjorde han kjend, sjølv om han allereie var godt etablert innan den polske jazzen på denne tida. Han komponerte òg musikken for Polanskis kortfilm Lampa frå 1959 og den fyrste lange spelefilmen til Polanski,  Nóz w wodzie (Kniven i vatnet) frå 1962. I musikken til Kniven i vatnet kjem jazzmusikaren Krzysztof Komeda særleg klårt fram ved at musikken er komponert for eit orkester samansett av typiske jazzbandinstrument: ein saksofon, eit piano, ein kontrabass og eit trommesett. Komeda har òg sett musikk til den danske regissøren Henning Carlsens  film Sult etter romanen med same namn av Knut Hamsun.

Krzysztof Komeda vitja Skandinavia fleire gonger, fyrste gongen i 1960, og har spelt på Gyllene Cirkeln i Stockholm og Montmartre jazz club i København.

Krzysztof Komeda etterlet seg ei stor mengd filmmusikk av høg kvalitet som er nytta i filmar som i mange høve står sterkt i filmhistoria, og var dessutan ein stor polsk jazzutøvar. Albumet hans, Astigmatic frå 1965, vert til dømes rekna i breie krinsar for å vere eit av dei viktigaste jazzalbuma i Europa. Likevel er han for det meste ein gløymd person i dag.

Bakgrunnsstoff
Om Krzysztof Komeda på polsk internettside

Polsk kultur
Polske jazzmusikarar
Polske jazzpianistar
Polske filmmusikkomponistar
Intuisjonisme

Intuisjonisme er ei retning innan grunnlagsforskinga til matematikken innført av Luitzen Egbertus Jan Brouwer på byrjinga av 1900-talet. Intuisjonismen hevdar at dei primære objekta i matematikken er mentale konstruksjonar som er underlagt sjølvinnlysande lover. Intuisjonistane har utfordra mange av de eldste prinsippa for matematisk og logisk tenking ved å påstå at dei ikkje er konstruktive og derfor matematisk meiningslause. 

I intuisjonismen har ein avvist den platonske ideen om at matematiske objekt som punkt, linjer, mengder og liknande høyrer til ein eigen abstrakt røyndom, utanfor og uavhengig av den som studerer dei. Til dømes vert det i følgje det platonske synet riktig å seie at talet π = 3,1415926535... har ei uendeleg desimalutvikling som eksisterer, og at det derfor anten er riktig eller gale at talrekkja 0123456789 opptrer ein eller annan stad i desimalfølgja. Ein kan derfor seie «tertium non datur», som tyder at det ikkje finst ei tredje mogelegheit. 

I intuisjonismen hevdar ein til motsetnad frå dette at den matematiske kunnskapen er avgrensa til det som kan vitast om mentale konstruksjonar og bevis. Ein må ha bevis for å vite om ein påstand P er sann, og for å vite at negasjonen ikkje-P er sann må ein ha bevis for dette òg. Ein veit ikkje i dag om talrekkja 0123456789 finst i desimalutviklinga for π og Brouwer hevda at dette er eit døme på at me ikkje for kvar P kan finne anten eit bevis eller eit motbevis. Med dette synspunktet held ikkje lengre nokre av dei mest fundamentale argumenta og definisjonane i matematisk analyse, og andre greiner av matematikken, og må derfor i følgje intuisjonismen undersøkast på ny.

Sjå òg
Konstruktivisme

Kjelder
intuisjonisme. (2011-11-29) I Store norske leksikon. Henta frå http://snl.no/intuisjonisme/matematikk

 
Epistemologi
Matematisk konstruktivisme
Matematikkfilosofi
Invers funksjon

Ein invers eller omvendt funksjon er ein funksjon som «opphever verknaden av» ein annan funksjon. Meir presist uttrykt er to funksjoner f og g inverse til kvarandre dersom:
 og 

Vi uttrykker det inverse forholdet med:

Uttrykket må ikkje forveksles med 

Ein funksjon har ein invers viss og berre viss han er bijektiv.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Invers funksjon» frå ,  den 29. november 2011.  
 

Inverse funksjonar
Mengdelære
Involusjon i matematikk

Involusjon (av latin «å svøype inn») i matematikk er ein eintydig korrespondanse mellom punkt på ei rett linje som er definert ved to faste punkt P og Q. Til kvart punkt A svarer det punktet B som har den eigenskapen at A og B delar PQ harmonisk. Viss A og B har koordinatane x og x1, kan involusjon òg oppfattast som ein lineær broten transformasjon 

Omgrepet involusjon er av særleg viktig for projektiv geometri og er alt omtalt hos Gérard Désargues i 1639.

Kjelder
involusjon. (2011-11-29) I Store norske leksikon. Henta frå http://snl.no/involusjon/matematikk

Abstrakt algebra
Funksjonar
Irreduktibilitet

Irreduktibilitet er eit omgrep innan i matematikk. Eit polynom f(x) = 0 med koeffisientar frå eit visst talområde (ein ring) er reduktibelt visst det kan det kan skrivast som eit produkt av faktorar av lågare grad med koeffisientar frå same området. I motsett fall vert f(x) sagt å vere irreduktibelt.

Døme
Polynomet 
 

er irreduktibelt i dei rasjonale eller reelle tala, men reduktibelt i området til dei komplekse tala fordi irreduktibilitet 

 

Det finst forskjellige metodar til å avgjere om eit polynom er reduktibelt.

Kjelder
irreduktibilitet. (2011-11-29) I Store norske leksikon. Henta frå http://snl.no/irreduktibilitet

Matematisk terminologi
Abstrakt algebra
Noël

Noël eller Noel er eit fransk namn som tyder 'jul'. Noël kan brukast både som manns- og slektsnamn. I tillegg til i den franskspråklege verda er namnet, som regel i forma Noel, også brukt i  engelsktalande område.

Noël er avleidd av latinsk natalis, som tyder 'fødsel'. Den kvinnelege forma av namnet er Noëlle, men Noel kan også brukast som kvinnenamn blant engelskspråklege. Namna Nadal, Natale og Natalie har same opphav og tyding.

Kjende namneberarar

Fornamn 
 Noël Gallon (1891–1966), fransk komponist
 Noël Coward (1899–1973), engelsk forfattar, skodespelar, regissør og komponist
 Noel Field (1904–1970), USA-amerikansk diplomat
 Noël Calef (1907–1968), fransk forfattar
 Noel Rosa (1910-1937), brasiliansk musikar
 Noel Neill (f. 1920), USA-amerikansk skodespelar
 Noel Davern (f. 1945), irsk politikar
 Noël Godin (f. 1945), belgisk forfattar og aktivist
 Noel Redding (1945–2003), engelsk musikar

 Noel Dempsey (f. 1953), irsk politikar
 Noel Fielding (f. 1973), engelsk komikar, skodespelar og kunstnar
 Noel Gallagher (f. 1967), britisk musikar kjend frå Oasis
 Noel Valladares (f. 1977), honduransk fotballspelar

Slektsnamn 
François-Joseph-Michel Noël (1756-1841), fransk humanist
 Matthias Joseph de Noël (1782–1849), tysk kjøpmann, kunstnar og kunstsamlar
 Roden Noel (1834–1894), britisk diktar
 Edmond Noel (1856–1927), USA-amerikansk politikar
 Marie Noël (1883-1967), fransk diktar
 Georges Noël (f. 1924), fransk målar
 Philip W. Noel (f. 1931), USA-amerikansk politikar
 Magali Noël (1932–2015), fransk skodespelar og songar
 Martin Noël (1956–2010), tysk kunstnar
 Bertille Noël-Bruneau (f. 1996), fransk skodespelar

Annan bruk
1563 Noël er namnet på ein hovudbelteasteroide

Førenamn av fransk opphav
Mannsnamn
Kvinnenamn
Tvikjønna namn
Namn knytte til kristendommen
jul
Isaac Barrow

Isaac Barrow () var ein engelsk matematikar og teolog. 

Han studerte i Cambridge, der han i 1661 etter eit lengre utanlandsopphald vart professor i gresk, og seinare i matematikk. I 1669 overgav han professoratet til eleven sin Isaac Newton. Barrow slo seg så over på teologisk forfattarskap, og vart sidan rektor ved Trinity College og visekanslar for universitetet i Cambridge. Han var òg ein av dei store predikantane i samtida si. 

Han er mest kjend for arbeida sidan innan matematikk og er ein av dei viktigaste banebrytarane for differensial- og integralrekning. I tillegg arbeidde han med optikk.

Kjelder

Engelske matematikarar
Medlemmar av Royal Society
Folk frå London
Matematikarar på 1600-talet
Bill Frisell

William Richard «Bill» Frisell () er ein amerikansk gitarist, oftast kategorisert som jazzmusikar, men som i si karriere har arbeidd innan så ulike musikksjangrar som jazz via pop- og filmmusikk til samtidsmusikk. På 1980- og 1990-tala var han rekna som ein av dei mest individualistiske og innovative gitaristane ved sida av John Scofield og Pat Metheny. 

Frisell har samarbeidd med norske fleire musikarar og spelte i Jan Garbarek group i åra 1981 til 1983. Han var på Vossajazz i 2007, Kongsberg Jazzfestival i 1993 og 2006 og Moldejazz i 1981, 1982, 1988, 1990, 1991 og 1995. Frisell spelar på Arild Andersen-albumet Molde Concert i 1981.

Biografi 
Bill Frisell lærte seg å spele klarinett som barn, men skifta snart over til gitar. Via musikken til Wes Montgomery oppdaga han jazzen. På Berklee School of Music i Boston var Jim Hall ein av lærarane og Pat Metheny var klassekamerat. Under eit opphald i Europa blei Frisell kjend med plateprodusenten Manfred Eicher, som utgav album med der Frisell spelte med blant andre Jan Garbarek og trommeslagaren Paul Motian. Seinare blei Frisell medlem av Paul Motian Trio der òg saksofonisten Joe Lovano var med. Musikken på denne tida var prega av ein skjør og svevande klang.

Størstedelen av 1980-åra budde Frisell i New York City og var aktiv i byen si downtown musikkscene. På denne tida samarbeidde han mykje med John Zorn, blant anna som medlem av bandet Naked City. Frisell leia òg ein eigen trio med bassisten Kermit Driscoll og trommeslagaren Joey Baron. Musikken hans utvikla seg på denne tida til å få ein tight, og saman med John Zorn ofte «larmande», sound.
 
I samband med Charles Mingus-prosjektet Weird Nightmare: Meditations on Mingus arbeidde han i 1992 saman med Art Baron, Greg Cohen, Don Alias og Don Byron. Frisell oppløyste trioen på midten av 1990-åra og reiste til Seattle. Han tok til å integrere bluegrass- og countryelement i musikken sin og sidan årtuseskiftet har påverknad frå brasiliansk musikk og funkelement berika Frisell sin musikk som med det har blitt tydeleg eklektisistisk.  

I 2005 fekk Frisell Grammy (årets jazzalbum) for Unspeakable.

Diskografi
1984: Rambler
1984: Smash & Scatteration (med Vernon Reid)
1987: Lookout for Hope
1988: Before We Were Born
1989: Is That You?
1990: Where in the World?
1992: Have a Little Faith
1992: This Land
1995: Go West: Music for the Films of Buster Keaton1995: High Sign/One Week1996: Bill Frisell Quartet1997: Nashville1997: Gone, Just Like a Train1999: Good Dog, Happy Man2000: Ghost Town2001: Blues Dream2001: With Dave Holland and Elvin Jones2002: The Willies2003: The Intercontinentals2004: Unspeakable2005: Richter 8582005: East/West2005: Further East/Further West2006: Bill Frisell, Ron Carter, Paul Motian2008: History, Mystery''

Kjelder 
Denne artikkelen er hovudsakleg basert på «» frå , men òg på «» frå  og «» frå  den 29. november 2011.

Bakgrunnsstoff 
Offisiell hjemmeside
Bill Frisell-diskografi
Intervju med Bill Frisell på allaboutjazz.com

USA-amerikanske jazzgitaristar
Folk frå Baltimore
Isadore Singer

Isadore Manuel Singer () er ein amerikansk matematikar.

Han er professor ved Massachusetts Institute of Technology (MIT). Han tok doktorgraden ved University of Chicago i 1950. Singer har det meste av det yrkesaktive livet sitt arbeidd ved MIT. Han har motteke mange prisar, mellom anna American Mathematical Society sin pris for stor teneste for ålmenta i 1992, Steel-prisen for Lifetime Achievement i 2000, National Medal of Science i 1983 og Abelprisen i 2004, saman med Sir Michael Francis Atiyah. Dei fekk prisen for å ha oppdaga og bevist indeksteoremet, som knyter topologi, geometri og matematisk analyse til kvarandre, og den viktige rolla dei har hatt når det gjeld å byggje nye bruer mellom matematikk og teoretisk fysikk. Singer har òg skrive påverknadsrike lærebøker som har vore til inspirasjon for fleire generasjonar av matematikarar.

Kjelder
Isadore M. Singer. (2011-11-29) I Store norske leksikon. 

USA-amerikanske matematikarar
Abelprisen
USA-amerikanske jødar
Medlemmar av United States National Academy of Sciences
Medlemmar av Det Norske Videnskaps-Akademi
Matematikarar på 1900-talet
Matematikarar på 2000-talet
Isokron kurve

Ei isokron kurve er ei kurve med den eigenskapen at eit massepunkt som glir langs ei kurvegrein utan friksjon, under påverknad av tyngdekrafta har ein konstant horisontal snøggleikskomponent. 

Gottfried Leibniz foreslo problemet om avgjersla av den isokrone kurva i 1687, og løysingar vart funnen kort tid etter han sjølv av Christiaan Huygens og Jakob Bernoulli. Kurva er ein kubisk parabel

Kjelder
isokron kurve. (2011-11-30) I Store norske leksikon. Henta frå http://snl.no/isokron_kurve

Kurver

de:Zykloide#Die Tautochronie der Zykloide
Isometri

Isometri tyder likskap i mål. I matematikken vert ordet nytta om avbildlingar som bevarer avstanden mellom punkt.

Definisjonar

Notasjonen isometri kjem i to former: global isometri og den svakare notasjonen bane-isometri eller stykkevis isometri. Begge vert ofte berre kalla isometri, og ein bør avgjere kva samanheng ein skal bruke omgrepet. 

La X og Y vere metriske rom med metrikkar dX og dY. Ei avbilding ƒ : X → Y vert kalla ein isometri eller avstandsbevarande viss ein for kvar a,b ∈ X har
 

Ein isometri er automatisk injektiv. 

Ein global isometri, isometrisk isomorfisme eller kongruent avbildling er ein bijektiv isometri. 

To metriske rom X og Y vert kalla isometrisk, viss det er ein bijektiv isometri frå X til Y. Mengda bijektive isometriar frå eit metrisk rom til seg sjølv, dannar ei gruppe med omsyn til funksjonssamansetnaden, kalla isometrisk gruppe.

Ein bane-isometri eller stykkevis isometri er ei avbilding som bevarer lengda på kurver (ikkje nødvendigvis bijektive).

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Isometry» frå ,  den 30. november 2011.  
 

Funksjonar
Metrisk geometri
Symmetri
John Dee

John Dee () var ein engelsk alkymist, astrolog og matematikar. 

Han oppheldt seg med studiar og forelesningar på kontinentet frå 1547 til 1550, og reiste attende til England i 1550. Han vart då astrologen til dronning Maria I Tudor. Han vart arrestert for å vere magikar, men vart lauslaten i 1555 og fortsette som astrolog då Elizabeth I tok over trona etter Maria i 1558. Dee medverka til auka interesse for matematikk i England, og ein trur at han omsette delar av verket til Euklid, som kom på engelsk i 1570.

Kjelder
John Dee. (2011-11-30) I Store norske leksikon. Henta frå http://snl.no/John_Dee

Engelske astrologar
Engelske astronomar
Engelske geografar
Engelske matematikarar
Engelske filosofar
Oppfinnarar av skriftsystem
Folk frå Tudor-tida
Fødde i 1527
Døde i 1600-åra
Matematikarar på 1500-talet
John Edensor Littlewood

John Edensor Littlewood () var ein britisk matematikar. 

Han var professor i Cambridge frå 1928 til 1950. Han gjorde viktige arbeid i funksjons- og talteori, særleg om fordelinga til primtala. Han samarbeidde nært med G. H. Hardy mesteparten av karrieren sin.

Kjelder
John Edensor Littlewood. (2011-11-30) I Store norske leksikon. Henta frå http://snl.no/John_Edensor_Littlewood

Engelske matematikarar
Talteoretikarar
Copleymedaljen
Medlemmar av Royal Society
Folk frå Kent
Matematikarar på 1900-talet
John Erik Fornæss

John Erik Fornæss () er ein norsk matematikar. 

Han vart professor i Princeton i USA frå 1978 og frå 1994 ved University of Michigan. Han er særleg kjend for arbeida sine innanfor teorien for funksjonar av fleire komplekse variable.

Han er bror til Dag Fornæss.

Kjelder
John Erik Fornæss. (2011-11-30) I Store norske leksikon. Henta frå http://snl.no/John_Erik_Fornæss

Bakgrunnsstoff

Norske matematikarar
Norske matematikkprofessorar
Professorar ved Princeton
Professorar ved University of Michigan
Matematikarar på 1900-talet
Matematikarar på 2000-talet
John Griggs Thompson

John Griggs Thompson () er ein amerikansk matematikar. 

Han er professor ved University of Florida i USA. Thompson tok doktorgraden ved University of Chicago i 1959, og var så tilsett same stad. Han vart professor her i 1962. Frå 1970 til 1993 var han professor i matematikk ved University of Cambridge i Storbritannia, og har sidan 1993 vore professor ved University of Florida. Han er for tida professor emeritus i matematikk ved University of Cambridge.

Thompson har motteke fleire internasjonale prisar for bidraget sitt til matematikken, mellom anna Fieldsmedaljen i 1970. I 2000 fekk han American National Medal of Science av president Bill Clinton og i 2008 Abelprisen saman med Jacques Tits for prestasjonane deira innan algebra, og særleg for utforminga av moderne gruppeteori. Thompson har òg gjeve teoriar for kodar og bidrag innan såkalla Galois-teori.

John Griggs Thompson er æresdoktor ved universiteta i Illinois, Yale, Oxford og Ohio State.

Kjelder
John Griggs Thompson. (2011-11-30) I Store norske leksikon. Henta frå http://snl.no/John_Griggs_Thompson

USA-amerikanske matematikarar
Folk frå Kansas
Medlemmar av United States National Academy of Sciences
Medlemmar av Det Norske Videnskaps-Akademi
Medlemmar av Royal Society
Abelprisen
Fieldsmedaljen
Wolfprisen i matematikk
Matematikarar på 1900-talet
Matematikarar på 2000-talet
John Horton Conway

John Horton Conway () var ein britisk matematikar busett i USA som arbeidde med endelege grupper, knuteteori, talteori, kombinatorisk spelteori og kodeteori.

Han var professor ved University of Cambridge frå 1983 og ved Princeton Universitety i USA frå 1986. Tidleg i 1960-åra stod han for han nyskapande arbeid knytt til teorien om endelege grupper.
Han bidrog også til fleire greiner av underhaldningsmatematikk, som ved oppfinninga av den cellulære automaten kalla Game of Life. 

John Horton Conway døydde 82 år gammal av covid-19 i heimstaten sin New Jersey.

Kjelder

Engelske matematikarar
Medlemmar av Royal Society
Folk frå Liverpool
Matematikarar på 1900-talet
Matematikarar på 2000-talet
John Milnor

John Milnor () er ein amerikansk matematikar. 

Han var professor ved Princeton University frå 1970 til 1990, og har sidan 1989 vore professor og instituttleiar ved Institute for Mathematical Sciences ved State University of New York.

Han fekk Fieldsmedaljen i 1962 for arbeida sine innan topologi og differensialgeometri. I 2011 fekk han Abelprisen for dei banebrytande oppdagingane innane topologi, geometri og algebra.

Kjelder
John Milnor. (2011-11-30) I Store norske leksikon. Henta frå http://snl.no/John_Milnor

USA-amerikanske matematikarar
Professorar ved Princeton
Folk frå New Jersey
Abelprisen
Fieldsmedaljen
Wolfprisen i matematikk
Medlemmar av United States National Academy of Sciences
Matematikarar på 1900-talet
Matematikarar på 2000-talet
John Napier

John Napier, baron av Murchiston () var ein skotsk godseigar og matematikar. Han vert òg ofte kalla med det latiniserte namnet Neper. 

Napier vert rekna som oppfinnaren av logaritmar. Under arbeidet med å forenkle tidkrevjande utrekningar innanfor mellom anna navigasjon og trigonometri fann han at alle tal kan skrivast som ein potens, og at til dømes ein multiplikasjon kan gjerast om til ein sum av eksponentane i to potenser med same rot. 4 * 16 = 64 kan skrivast som 22 * 24 = 26, og utrekningar blir då 2 + 4 = 6 med etterfølgjande utrekning av 26 = 64. Med denne metoden kunne utrekningar til sjøs som før tok ein time, reduserast til få minutt.

Ein av dei store beundrarane til Napier var Henry Briggs, professor i geometri ved Oxford. Dei var begge samde om at meir praktiske tabellar kunne konstruerast viss ein brukte grunntalet 10. Napier døydde før arbeidet var avslutta, og det vart Briggs som fullførte arbeidet.

Napier er kjent som konstruktør av dei første reknemaskinane. 'Neperske stavar' (Napier's bones) er eit reknebrett som bestod av rekkjer med tresylindrar med inngraverte multiplikasjonstabellar, montert i ei treramme. Multiplikasjon skjer ved å arrangere sylindrane i bestemte mønster. Det var arbeidet med denne som gav Napier ideen om logaritmar.

Napier var allsidig dugande og gjorde fleire oppfinningar, interesserte seg for utbetringar i landbruket og skreiv teologiske kampskriftar.

Verk
A Description of the Marvelous Rule of Logarithm, 1614

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «John Napier» frå ,  den 30. november 2011.  
 

Skotske matematikarar
Folk frå Edinburgh
Skotske astrologar
Skotske astronomar
Skotske oppfinnarar
Skotske fysikarar
Skotske teologar
Matematikarar på 1500-talet
Matematikarar på 1600-talet
John Playfair

John Playfair () var ein skotsk prest og vitskapsmann. 

Han var professor i matematikk ved universitetet i Edinburgh frå 1795, og i naturfilosofi frå 1805. Han var ein nær ven av James Hutton, og etter venen døydde la han fram og forsvarte teoriane hans i Illustrations of the Huttonian Theory of the Earth (1802), eit arbeid som førte til aktualitetsprinsippet sitt gjennombrot i geologien.

Playfair er kjend for Playfairaksiomet som er ei ekvivalent formulering av parallellaksiomet til Euklid. Det fastslår at det gjennom kvart punkt kan trekkast nøyaktig éi linje parallell med ei gjeven linje.

Kjelder
John Playfair. (2011-11-30) I Store norske leksikon. Henta frå http://snl.no/John_Playfair

Skotske matematikarar
Medlemmar av Royal Society
Skotske fysikarar
Folk frå Angus
Matematikarar på 1700-talet
Matematikarar på 1800-talet