alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Fiskeri

Fiskeri er eit samlenamn for yrkesmessig fiske. Omgrepet fiskeri vert ofte knytt til dei ulike fiskeslaga, som til dømes torskefiskeri, sildefiskeri og så bortetter, utan omsyn til kva båttypar som vert nytta. I dei norske fiskeria (fiske etter alle artar) vart det i 2004 landa over 2,5 millionar tonn, til ein førstehandsverdi på 10,38 milliardar kroner. Omtrent 90 % av norsk landa kvantum blir eksportert. Dei viktigaste fiskeria rekna etter økonomisk verdi er fisket etter sild og etter torsk. I 2004 var førstehandsverdien av fisket etter torsk 2,78 milliardar kroner, og verdien av sildefiskeriet var 2,02 milliardar.

I 2004 var det 12 677 personar som hadde fiske som hovudyrke, medan 2909 hadde fiske som attåtnæring fordelt på 8 804 båtar. Dette er ein kraftig nedgang sidan 1994. Då var det 16 442 som hadde fiske som hovudyrke og heile 6 478 som hadde fiske som attåtnæring, fordelt på 15 206 båtar.

Fiskeri, saman med havbruk, er ei av dei viktigaste eksportnæringane i Noreg. I 2004 vart det eksportert sjømatprodukt for 28,2 milliardar kroner. Dette er fordelt ganske jamnt mellom villfanga fisk og oppdrettsfisk. Japan, Russland og Frankrike var dei største mottakarane av norske sjømatprodukt. Kvart av desse landa importerte norsk sjømat for rundt 2,5 milliardar kroner.

Havfiske i Noreg vert regulert av kvoter utlevert av staten. Desse kvotene seier noko om kva ein båt har lov til å fiska både i mengd og fiskeart. Med desse kvotene vil staten minska overfiske samt fordela kvotane på ein rettferdig måte til allmenninga.

fiskeri
Fiskeri i Noreg
Julemat

Julemat er nemninga på maten ein et i jula. Mange tradisjonelle rettar blir servert berre i samband med denne høgtida. 

Maten i juletida er prega av å vere søt, feit og rikesleg. I dei gamle dagane var dette eit overdådig avbrekk frå den magre kvardagskosten ein hadde om vinteren. Også i romslegare tider har julematen bore preg av luksus og fråtsing som skilde seg frå det daglege, til dømes ved at ein et meir enn ein klarer, eller ved at ein byr på store mengder sjokolade, nøtter eller eksotisk frukt.

Julerettar

Middagsrettar

Tabellen til høgre viser dei vanlegaste julerettane i Noreg. Nokre hovudrettar blir berre etne ved juletider, eller er eit typisk middagsval julaftan. Ofte blir det servert fleire kjøtrettar, som medisterkaker, sylte og pølser, i tillegg til hovudretten. Også tilbehøyret er tradisjonsbunde og kan vera til dømes poteter, kålrabistappe, surkål, sennep og tyttebærsyltetøy.

Risgraut er òg ein juleprega hovudrett som ofte blir servert tidleg på dagen julaftan, eller ein annan dag i jula.

Søtmat

Julemiddagen blir gjerne følgd opp med ein søt dessert, til dømes riskrem, moltekrem eller sjokolademousse.

Ei tid etter middagen har ein ofte kaffi og kaker, både store kaker, som blautkake og delfiakake, og småkaker.

Matleikar

Nokre typar julemat kan ein leika med, til dømes ved å baka peparkaker i ulike fasongar, bygga peparkakehus eller bruka dei som juletrepynt. Mange familiar har tradisjon med å ha ein mandel i risgrauten eller riskremen som ein blir premiert for å finna, gjerne med ein marsipangris. I Storbritannia finst ein tilsvarande skikk med å gøyma ein penny i plumpuddingen.

Kjelder
Om spørjeundersøking av matvanar på kokebok1.com
Pinnekjøtt tar innpå ribbe på aftenposten.no
Sterke norske julemattradisjoner på matoppskrift.no 
Lesarskildringar av julemat frå ulike delar av landet på kvinneguiden.no

Bakgrunnsstoff

Mat
Α₁-antitrypsin

α₁-antitrypsin, òg skrive alfa-1-antitrypsin, A1AT eller AAT, er eit protein som fungerer som serin proteaseinhibitor og som særleg hjelper til med å verne lungevevet mot øydelegging. Produksjonen av AAT i menneske er koda i det kodominante Pi-genet som finst på 14q31.2-kromosomet. Defektive utgåver av genet kan føre til α₁-antitrypsinmangel, som i sin tur fører til auka risiko for lungesjukdommar som astma og KOLS, og leversjukdommar som cirrhose (skrumplever).

Kjelder 
 Duffy, David L.: Asthma and allergic diseases in Australian twins and their families. 2. utgåve, mai 1997. (Revidert utgåve av doktorgradsavhandling forsvart ved University of Queensland i 1994.)

Bakgrunnsstoff 

Akuttfaseprotein
Serinproteasehemmarar
Antonio Saca

Elías Antonio «Tony» Saca González () er ein salvadoransk politikar som var president i El Salvador frå 2004 til 2009.

Han vart vald til president i El Salvador 21. mars 2004 og overtok embetet 1. juni 2004. Han overtok presidentstolen etter den tidlegare presidenten Francisco Flores. Både Saca og Flores er medlem av den konservative nasjonalrepublikanske alliansen, kjend under forkortinga ARENA (spansk ææAlianza Republicana Nacionalistaææ, forkortinga har si eiga tyding på spansk der ordet arena tyder 'sand' på norsk).

Saca er av palestinsk opphav frå ein familie av palestinske innvandrarar som kom til El Salvador tidleg på 1900-talet. I tillegg til dei politiske aktivitetane er han ein framståande forretningsmann og TV-journalist, spesielt innanfor [[sportsjournalistikk.

Kjelder

Salvadoranske politikarar
Salvadoranske presidentar
Saludemos la Patria orgullosos

Saludemos la patria orgullosos (Lat oss stolt helsa moderlandet) er nasjonalsongen i El Salvador. Teksten er skriven av Juan José Cañas og musikken av Juan Aberle. Songen blei nasjonalsong i 1953.

Tekst 

Refreng

    Saludemos la patria orgullosos
    De hijos suyos podernos llamar;
    Y juremos la vida animosos,
    Sin descanso a su bien consagrar.

Første strofe

    De la paz de la dicha suprema,
    Siempre noble soñó El Salvador;
    Fue obtenerla su eterno problema,
    Conservarla es su gloria mayor.

    Y con fe inquebrantable el camino
    Del progreso se afana en seguir,
    Por llenar su grandioso destino
    Conquistarse un felíz porvenir.

    La protege una férrea barrera
    Contra el choque de ruín deslealtad,
    Desde el día en que su alta bandera
    Con su sangre escribió: ¡LIBERTAD!

Andre strofe

    Libertad es su dogma, es su guía
    Que mil veces veces logró defender;
    y otras tantas, de audaz tiranía
    Rechazar el odioso poder.

    Dolorosa y sangrienta es su Historia
    Pero excelsa y brillante a la vez;
    Manantial de legítima gloria,
    Gran lección de espartana altivez.

    No desmaya en su innata bravura
    En cada hombre hay un héroe inmortal
    Que sabrá mantenerse a la altura
    De su antiguo valor proverbial.

Tredje strofe

    Todos son abnegados, y fieles
    Al prestigio del bélico ardor
    Con que siempre segaron laureles
    De la patria salvando el honor.

    Respetar los derechos extraños
    Dedicando su esfuerzo tenaz,
    en hacer cruda guerra a la guerra:
    Su ventura se encuentra en la paz.

    Y en seguir esta línea se aferra
    apoyarse en la recta razón
    para ella, sin torpes amaños
    Su invariable, más firme ambición.
.

Nasjonalsongar
El Salvador
Hov i Ålen

Hov i Ålen er ein gard i Holtålen kommune i Trøndelag fylke. Det har vore skyss-stasjon, kyrkje, gilde og tingstad på garden og han er det gamle senteret i rørosregionen. Han blei senter for Ålen kommune i 1854 og er i dag skole- og adminstrasjonssenter for Holtålen kommune, med adresse Hovsletta.

På staden finst store felt med gravhaugar der det under krigane med Sverige frå 1573 til 1814 vart bygd skansar. Ein del av ei gammal stavkyrkje på garden står i dag på Trøndelag Folkemuseum i Trondheim, som del av Haltdalen stavkyrkje. Før koparmalmen som grunnla Røros Kobberverk vart funne av Hans Aasen i 1644 var det einast vidsveimde Ålen med Tynset skog der Røros bergstad seinare voks fram mellom gamle setervollar. I mellomalderen hadde Ålen høgaste prosent bondeodel i Trøndelag, med konsentrasjon kring Hov. Der gjekk vegen frå Härjedalen i aust saman med vegen frå Østerdalen i sør.

Det gamle bygdesenteret har ned gjennom tidene vore opphavet for mange kjende ætter. Bergsvein var fornamnet mest nytta på sjølve Hov. I nyare tid er første offentlege person ein "Herr Bersuend Hoff" på 1600-talet. Han hadde kallsbrev på å verta prest i Holtålen, vart vraka av kyrkjelyden, slik Johan Falkberget fortel i "Nattens brød", der hovudpersonen An-Magritt køyrer med Hovistuten. Både ho og stuten har i dag statue i bygda, kapellanens namn vart ført vidare av fengselsdirektør Bergsvein Hov (1910-1992). Garden og folket er òg omtala i boka "Av jarleætt" kor Falkberget kallar garden for "Tun".

Kjelder 
 Jørn Sandnes: Ødetid og gjenreisning, 1971.
 Ole Stuevold Hansen: Bygdefortællinger fra Tydalen, 1870
 Eystein Eggen: Litt om Hov i Ålen, Gauldalsminne 1991
 Visted og Stigum: Vår gamle bondekultur, 1951

Gardar i Trøndelag
Byggverk i Holtålen
Historie i Holtålen
Mons Lie

Mons Lie () var ein norsk bygdemålsdiktar og politimann.

«Farsslektens eldste kjente hjemstavn er Feragen i Rørosdistriktet; efter at grubedriften kom igang her ved midten av 1600-tallet, blev disse distriktene utskilt fra Ålen prestegjeld,»  heiter det i Norsk biografisk leksikon frå 1938. Ætta har likevel namn etter Storlia i same bygd. Før dei kom dit hadde dei sete på odelseigedomen Gjersvolden, ein del av Hov i Ålen som morsfolket til Mons hadde arva. Det er dette dalføre som meinast i oldebarnet Jonas Lie si bok Ulfvungerne.  Boka tar til «i Ulvens Bygd, en trang afsides Dal høit oppe under de snetoppede Fjelde. Alle Ulfvunger bar de en vis interessant Fornemmelse af, at et Steds deroppe havde Slægtens Paradis, dens Vugge staat...i den for Tidens Ændringer og Blæst hermetisk lukkede Fjeldal - der havde dens Vugge staat. Og derfra hadde den sin mærkelige styrende Evne.» Mons Storlia fall ned stupbratte bakken som ung gut, braut armen, kom i Rørosverket sin skule, og vart til slutt politimeister i Trondheim. I 1814 vart han rekna for byens mest innflytnadsrike mann. Han skreiv seg for Mons Lie.

Beste inntrykket av Mons Lie får ein ved å lesa tippoldebarnet Erik Lie si bok Nådigherren frå 1921: Midels høg, rett rygg, kjevar av stål og kløft i haka, «hovshukku», dei framleis kallar. Det er hovsfolket slik ein har kjend dei både før og seinare. «Her hadde de gått som høvdinger i dalen, deres ord var lov for alle,» fortel Johan Falkberget. Erik Lie skildrar ein autoritær men rettskaffen personlegdom, ein politimeister som er hardast mot seg sjølv. Dette står i merkeleg kontrast til Mons Lies bygdeviser; dei er noko av det friskaste og mest uvørne  skrive på norsk målføre. «En sprek og kraftig kar, men  uvøren og hensynsløs,» heiter det i lokaltradsjonen. Erik Lie reiste 1914 ein bauta på staden der unge Mons fell ned lia og soleis bokstaveleg talt fell ned i ein karriere som førte han frå det låge jordgolvet i ei bondestove til kvitskurne tiljer i trondheimspalea.

Kjelder
Erik Lie: Nådigherren, 1921.
Utdjupande artikkel om Lie på snl.no, skriven av Idar Stegane.

Norske politifolk
Norske forfattarar
Folk frå Holtålen
Erik Lie

Erik Møinichen Lie (1869–1943) var ein norsk forfattar, kulturhistorikar og pressemann. 

I dag er Erik Lie kjend for to ting: Å ha stifta Den norske Forfatterforening i 1893 og ha forsvart Tyskland så grundig under første verdskrigen at hovudverket i så måte, Indenfor fæstningens mure, skildringer fra det beleirede Tyskland, 1918, ikkje eingong er nemnd i Norsk biografisk leksikon frå 1938. Boka er eineståande i den norske bokheimen. Andre nordmenn, som Bjørn Bjørnson og Eivind Berggrav skreiv nok og både om og frå keisar Wilhelms Tyskland, men truleg ingen så grundig og elegant som Lie.

«Saa rolig lægger alene den sig til hvile, som føler kræfterne svulme i sine lemmer og som derfor intet frygter», opnar tysklandssskildringa frå 1918. Det er Berlin. Boka tek oss til både den tyske vest- og austfronten, frå Flandern til Finskebukta, ispedd sigersmeldingar frå den austerrikske Isonzofronten i sør. Den tyske generaliteten er hovudkjelda i skyttargrav og
bunkers, og til slutt vendar forfattaren i zeppelinar attende til den tyske rikshovudstaden.
Boka er overveldande i sine detaljkunnskapar, i seg sjølv ei historisk primærkjelde.

Ein annan merkeleg ting ved Lie, var at han var heller franskkulturell i utgangspunktet. I 1890-åra var han biblioteker ved Sainte-Genevièvebiblioteket i Paris. Der fekk han oppretta ei skandinavisk avdeling. Hans andre hovudinteresse var ætta. Saman med emissær Faste Svendsen reiste han bauta over stamfaren deira, Mons Lie, og skreiv boka Nådigherren om same. Lie var ingen skjønnlitterær forfattar. Son av søskenbarna Jonas Lie den eldre og Thomasine Lie var han ein ættekjær nordmann, som sjølv langt inne på Wolhyniens stepper fekk fletta inn nokre ord om ulven på Rørosvidda.

Erik Lie var far til Jonas Lie den yngre.

Kjelder 

 Fødsels- og dødsår frå SNL-artikkel om Lie.

Lie, Erik
Lie, Erik
Lie, Erik
Lie, Erik
Max Mauser

Max Mauser var eit psevdonym for forfattaren og politimannen Jonas Lie den yngre (1899-1945). 

«Mitt stolte Tyskland har kapitulert,» skreiv den 18-årige Jonas Lie i dagboka si då det keisarlege Tyskland kapitulerte i 1918. Psevdonymet var difor særs råkande for dei spanande kriminalromanane som etter kvart kom ut under namnet til feltrifla til den tyske hæren.

Bakgrunnsstoff

Kjelder 
 Willy Dahl: Max Mauser - men Jonas Lie. Ein studie i dikt og liv. 1990.

Mauser, Max
Mauser, Max
Jeff Goldblum

Jeffrey Lynn «Jeff» Goldblum () er ein amerikansk skodespelar som har spelt på teater, fjernsyn og film. Han har spelt fleire gonger på Broadway og vore Oscar- og Emmy-nominert.

Goldblum voks opp i West Homestead i Pennsylvania, ein forstad til Pittsburgh. Faren var lege og mora arbeidde i radio før ho seinare grunnla eit selskap som selde kjøkkenutstyr. Familien var ortodokse jødar.

17 år gammal flytta Jeff Goldblum til New York for å bli skodespelar. Han fekk opplæring av Sanford Meisner ved teaterskulen Neighborhood Playhouse og debuterte på Broadway i Shakespeare-stykket The Two Gentlemen of Verona. Goldblum filmdebuterte med ein mindre rolle i Death Wish, regissert av Charles Bronson, i 1974.

Goldblum har vore gift to gonger, først med Patricia Gaul frå 1980 til 1986, seinare med skodespelarkollegaen Geena Davis, som han også spelte saman med i tre filmar.

Utvalde filmar 
 Death Wish (1974)
 Annie Hall (1977)
 Silverado (1985)
 The Fly (1986)
 Earth Girls Are Easy (1988)
 Jurassic Park (1993)
 Independence Day (1996)
 The Lost World: Jurassic Park (1997)
 The Prince of Egypt (1998)

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Jeff Goldblum» frå ,  den 14. desember 2008.  
 

USA-amerikanske skodespelarar
Folk frå Pittsburgh
Kvaløya i Finnmark

Kvaløya (nordsamisk Fálá) er ei øy i Troms og Finnmark i Hammerfest kommune. Arealet er 336 km², og øya er såleis den 13. største i Noreg. Det høgste fjellet er Svartfjellet med 630 m.o.h. Hammerfest ligg på nordvestsida av øya. Øya er forbunde med fastlandet gjennom Kvalsundbrua.

Det meste av øya er avrunda, skoglause fjell, men øya har også område med fjellbjørk, som Jansvannsskogen nær Hammerfest, eit av dei nordlegaste skogholta i verda. 

Kvaløya er eit viktig område for reindrifta i Finnmark, med ca. 1800 dyr på sommerbeite.

Namnet skal kome av at øya liknar ein kval når ein ser ho frå skipsleia gjennom Sørøysundet.

Øyar i Hammerfest
Kvalsund
James Blunt

James Blunt () er ein britisk musikar som opphavleg bar namnet James Hillier-Blount. I mange land, mellom anna Noreg, er han mest kjend for songen «You're Beautiful», som var ein slager sommaren 2005.

Førstealbumet Back to Bedlam fekk fem Grammy Award-nominasjonar, og selde totalt 10 663 000 kopiar verda over. Albumet låg 42 veker på VG-lista, 5 av desse på topp.

Før den kommersielle suksessen var Blunt offiser i den britiske hæren, mellom anna som rekognoserings-offiser under Kosovo-krigen, der han var blant dei første soldatane som gjekk inn i Priština. Songen «No Bravery» fra Back to Bedlam er basert på opplevingar frå krigen.

Bakgrunnsstoff 

 Offisiell nettstad

Blunt, James
Blunt, James
Brit Award-vinnarar
Ivor Novello-prisvinnarar
Will Smith

Willard Christopher Smith II (), ofte berre kalla Will Smith, er ein filmskodespelar og rappar frå USA. Han er kjend for hovudrolla si i komiserien Fresh Prince of Bel-Air og i filmane Men in Black, Wild, Wild West og Hitch.

Smith, Will
Smith, Will
Smith, Will
Folk frå Philadelphia
Woody Harrelson

Woodrow Tracy Harrelson (), kjend som Woddy Harrelson, er ein amerikansk fjernsyns- og filmskodespelar. Han vart kjend for rolla som Woody Boyd i situasjonskomedien Cheers på 1980-talet. Mellom dei best kjende filmrollene hans er Mickey Knox i Natural Born Killers, Larry Flynt i The People vs. Larry Flynt og Dusty i A Prairie Home Companion. Harrelson er Emmy-løna og han vart nominert til Oscar for rolletolkinga si i filmen om Larry Flynt.

Bakgrunnsstoff

USA-amerikanske skodespelarar
Folk frå Texas
Folk frå Ohio
Walter Matthau

Walter Matthau () var ein amerikansk filmskodespelar.

Matthau, Walter
Folk frå New York City
Uma Thurman

Uma Karuna Thurman () er ein amerikansk modell og filmskodespelar. Ho er kjend for fleire samarbeid med regissøren Quentin Tarantino. Dei mest sette filmane hennar er Dangerous Liaisons (1988), Pulp Fiction (1994), Gattaca (1997) og Kill Bill (2003–04).

Bakgrunnsstoff 
 

USA-amerikanske skodespelarar
USA-amerikanske modellar
Folk frå Massachusetts
Folk frå New York
Tony Curtis

Tony Curtis (), fødd Bernard Schwartz, var ein amerikansk filmskodespelar. Han har vore med i over hundre filmar, og var særleg populær ved slutten av 1950-talet og byrjinga av 1960-talet og fekk ei stjerne på Hollywood Walk of Fame.

Curtis kom frå ein innvandrarfamilie av ungarske jødar. I 1998 grunnla han Emanuel Foundation for Hungarian Culture, ein organisasjon som skal halda vedlike synagogar og jødiske gravplassar i Ungarn. Han tileigna organisasjonen dei 600 000 ungararane som døydde i Holocaust.

Curtis var gift fem gonger. Han døydde i Los Angeles.

Filmar (utval) 
 Noen har det hett (Some Like It Hot) (1959)
 The Boston Strangler (1968)
 The Persuaders (1971-1972) (tv-serien Gullguttene med Roger Moore)
 Mission: Monte Carlo (1974)
 Greven av Monte Cristo (1975)
 Skyt mesteren (1979)
 The Web (1995)

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Tony Curtis» frå , og «Tony Curtis» frå  den 8. oktober 2008.

Bakgrunnsstoff 
 Tonycurtis.com
 Tony Curtis er død ved nrk.no

USA-amerikanske skodespelarar
Jødisk-amerikanarar
Ungarsk-amerikanarar
Folk frå New York City
Hollywood Walk of Fame
Timothy Dalton

Timothy Peter Dalton () er ein britisk skodespelar. Han er internasjonalt kjend for å ha spelt James Bond i The Living Daylights (1987) og Licence to Kill (1989). Dalton har også hatt roller i mellom anna The Lion In Winter (1968), Shakespeare-roller på scena og på film, kostymedrama som Wuthering Heights (1970), Mary, Queen of Scots (1971) Jane Eyre (1983) og Scarlett (1990),  og i science fiction som Flash Gordon (1980) og Doctor Who-episoden The End of Time (2010).

Kjelder
«Dalton, Timothy (1946-)» ved screenonline.org.uk
Denne artikkelen bygger på «Timothy Dalton» frå ,  den 19. november 2012.  
 

Britiske skodespelarar
Sylvester Stallone

Sylvester Gardenzio Stallone () er ein italiensk-amerikansk filmskodespelar, regissør og manusforfattar. Han har hatt store suksessar i roller som actionhelt, spesielt i filmseriar som John Rambo og Rocky Balboa. Han blei i 1977 nominert til Oscar for beste mannlege hovudrolle og for best manus for filmen Rocky Balboa. I 1983 fekk han ei stjerne i Hollywood Walk of Fame. 

Sylvester Stallone blei fødd på Long Island i New York. Han voks opp i Nordvest-Philadelphia, der han gjekk på Lincoln High school.

Merknadar

USA-amerikanske skodespelarar
Folk frå New York
Folk frå Philadelphia
Hollywood Walk of Fame
Robert Mitchum

Robert Charles Durman Mitchum () var ein amerikansk filmskodespelar.

USA-amerikanske skodespelarar
Folk frå Connecticut
Rock Hudson

Rock Hudson () var ein amerikansk filmskodespelar, opphavleg  kalla Roy Harold Scherer Jr.

Som ung tenestegjorde Scherer som flymekanikar på Filippinane under andre verdskrigen. I 1946 drog han til Los Angeles for å prøva å bli skodespelar. Han ikkje kom inn på dramalinja ved University of Southern California, men medan han arbeidde som lastebilsjåfør møtte han tilfeldigvis talentspeidaren Henry Willson, som blei agenten hans. Willson føreslo artistnamnet hans, «Rock» frå Rock of Gibraltar og «Hudson» etter Hudson-elva.

Hudson var mykje likt på 1950- og 1960-talet, og blei Oscar-nominert i 1956 for rolla i filmen Giganten. I 1960-åra medverka han i fleire komediar der han spelte mot Doris Day. Han spelte også i thrillerar, ein western med John Wayne, og i filmatiseringa av Hemingway-romanen Farvel til våpnene. På 1970-talet spelte han inn fleire fjernsynsfilmar. Den siste rolla hans var i såpeoperaen Dynastiet.

Hudson var homofil, noko som passa dårleg inn for ein svært «mannleg» skodespelar i Hollywood på stordomstida hans. Hudson og Willson klarte å skjula legninga gjennom heile karrieren hans. I 1955 gifta Hudson seg med sekretæren til Willson, Phyllis Gates, men dei skilde seg etter tre år. 

På 1980-talet skranta både helsa og karrieren til Hudson. Hjarteproblem og ein operasjon førte til at det nystarta fjernsynsshowet hans, The Devlin Connection, måtte utsetjast og seinare blei tatt av lufta. I 1984 fekk han diagnosen HIV, men sjukdommen blei halden hemmeleg og i staden kalla kreft heilt til Hudson sjølv stod fram og fortalde at han heldt på å døy av AIDS i juli 1985. Han døydde i oktober det året. Ved å stå fram offentleg og gje den tabubelagte sjuka eit ansikt, skapte Hudson ein mediestorm og endra synet på sjukdommen.

Filmar (utval)

1948 Luftens eskadrer
1952 Mot fjerne horisonter
1954 Mot nye horisonter
1955 Med kjærlighetens rett
1956 Giganten
1956 For alle vinder
1957 The Tarnished Angels
1959 Kryss på linjen
1964 Man's Favorite Sport?
1965 Som hund og katt
1968 S.O.S. Nordpolen
1969 Darling Lili
1971-76 McMillan and Wife (TV-serie)
1980 Mord som medisin
1981 Thee Devlin Connection (TV-serie)
1984-85 Dynastiet (TV-serie)

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Rock Hudson» frå ,  den 28. juni 2009.

Bakgrunnsstoff
IMDb - Rock Hudson

USA-amerikanske skodespelarar
folk knytte til HIV/AIDS
Folk frå Illinois
Shirley MacLaine

Shirley MacLaine () er ein USA-amerikansk filmskodespelar. 

Shirley MacLean Beaty var fødd i Richmond i Virginia. Broren Warren Beatty blei også seinare skodespelar. 

MacLaine debuterte i Hitchcock-filmen The Trouble with Harry (1955) som ho vann ein Golden Globe-pris som årets nykomling for. I 1956 spelte ho i Hot Spell, Around the World in Eighty Days og Some Came Running. Den sistnemnde fekk ho ein Golden Globe-nominasjon og sin første Oscar-nominasjon for. Etter fleire nominasjonar for andre filmar vann ho sin første oscarpris i 1983 for Terms of Endearment.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Shirley MacLaine» frå ,  den 1. september 2009.

Bakgrunnsstoff

USA-amerikanske skodespelarar
folk frå Virginia
Oscarvinnarar