alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Links

Links (frå tysk links, ‘venstre’) er eit adverb som blir bruka om handlingar som blir gjorde med motsett hand i høve til vanleg vis. Ein kan mellom anna skyte links (ha venstrehanda på avtrekkjaren); spela musikkinstrument links (stryke eller klimpre på strengene med venstrehanda). Av nolevande og tidlegare musikarar som spelar links kan nemnast barokkfiolinisten Reinhard Goebel (på grunn av yrkesskade), den venstrehendte norske felespelemannen Holger Aresvik og mridangam-spelaren Pazhani Subramanya Pillai.

speleteknikk
skyting

sv:Lista över golftermer#Linksbanor
Subrahmanyan Chandrasekhar

Subrahmanyan Chandrasekhar () var ein indisk-amerikansk fysikar, astrofysikar og matematikar. Han rekna ut chandrasekhargrensa, og vart i 1983 tildelt Nobelprisen i fysikk, saman med William Alfred Fowler, for studia sine av dei fysiske prosessane som er viktige for strukturen og utviklinga av stjerner. 

Chandrasekhar vart fødd i ein tamilsk brahminfamilie i Lahore i daverande Britisk India (no Pakistan). Faren var statsrevisor og ein dugande karnatisk fiolinspelar; mora omsette mellom anna Et Dukkehjem av Ibsen til tamil. Nobelprisvinnaren i fysikk C.V. Raman var frabroren til Chandrasekhar. 

Subrahmanyan Chandrasekhar fekk først opplæring heime før han blei elev ved Hindu High School i Madras (no Chennai) i Tamil Nadu i det søraustlege India. Seinare studerte han fysikk ved Presidency College i same byen. I 1930 fekk han eit statleg stipend til å studera ved Universitetet i Cambridge, og kom inn på Trinity College under R.H. Fowler. Under overfarten frå India til Storbritannia fordreiv Chandrasekhar tida med å rekna ut den største massen ei stjerne kan ha utan at ho blir ei supernova og deretter eit svart hol. Talet er seinare blitt kjend som chandrasekhargrensa.

I Europa studerte Chandrasekhar eitt år ved Institut for Teoretisk Fysik i København, der han møtte Niels Bohr. Han fekk doktorgrada i 1933. I 1936 gifta han seg med Lalitha Doraiswamy, som òg hadde studert ved Presidency College. 

I 1937 blei Subrahmanyan Chandrasekhar tilsett ved University of Chicago og arbeidde der til han døydde i 1995, 85 år gammal.

Verk

Prisar 
 1949 - Henry Norris Russell Lectureship
 1952 - Bruce Medal
 1953 - Gold Medal of the Royal Astronomical Society
 1971 - Henry Draper Medal
 1983 - Nobelprisen i fysikk
 1984 - Copley Medal frå Royal Society

Oppkallingar 
 1958 - asteroiden 1958 Chandra vart oppkalla etter Chandrasekhar.
 1999 - NASA kalla opp det tredje av sine fire «store observatorium» etter Chandrasekhar etter ein namnekonkurranse med 6.000 kandidatar frå femti amerikanske statar og 61 land. Chandra X-ray Observatory (Chandra røntgenstråleobservatorium) vart sendt opp og teke i bruk av romferja Columbia den 31. juli 1999.

Bakgrunnsstoff 
 Biografi ved National Academy of Sciences (arkivert versjon, engelsk)
 Harvard-side om Chandrasekhar (engelsk)
 Subrahmanyan Chandrasekhar (engelsk)
 Subrahmanyan Chandrasekhar (engelsk)
 Bruce Medal page  (engelsk)
 Awarding of Bruce Medal: PASP 64 (1952) 55  (engelsk)

Bøker

Nekrologar 
 BAAS 28 (1996) 1448
 Obs 116 (1996) 121 comment
 PASP 109 (1997) 73
 QJRAS 37 (1996) 261

Indiske astronomar
USA-amerikanske astronomar
Indiske fysikarar
USA-amerikanske fysikarar
Nobelprisen i fysikk
Indiske nobelprisvinnarar
Nobelprisvinnarar frå USA
Tamilar
Folk frå Britisk India
Døde av hjarteinfarkt
Tilsette i University of Chicago
Medlemmar av Royal Society
Royal Medal
Royal Astronomical Society sin gullmedalje
National Academy of Sciences
Måløy-raidet

Måløy-raidet eller Måløyraidet var eit åtak mot det okkuperte Noreg under den andre verdskrigen. Militæroperasjonen fekk det engelske kodenamnet «Operation Archery» (operasjon bogeskyting). 

Åtaket vart planlagt, leia og gjennomført av den britiske militæreininga Special Operations Executive (SOE). Norske mannskap deltok. Eininga vart kalla «Commandos», kommandostyrkjer. 

Aksjonen vart sett i verk i romjula 1941 (26. – 28. desember). Samstundes med åtaket på Vestlandet vart "operation Anklet" iverksett mot Reine og Moskenes i Lofoten. Operasjon Anklet i Lofoten tente først og fremst som avleiing for det større åtaket retta mot mål i Måløy og på Vågsøy. Desse to åtaka var dei fyrste, større, kombinerte åtaka etter at Kompani Linge var formelt organisert.

I operasjon Archery deltok ein styrke på 576 mann, av dei 51 offiserar. Mellom desse var Martin Linge og 15 andre frå Kompani Linge. Fabrikkar, lagerbygg i tillegg til tyske forlegninger i målområdet vart påført skadar og 8 skip vart senka. Åtaket var militært sett vellukka, men Linge sjølv fall.

Åtaket var nok til å overtyda Adolf Hitler om at store styrkar måtte til for halda Noreg. Den britiske militærmakta ynskte å få det til å sjå ut som om ein større invasjon var under planlegging. Ein grunn for britane til å invadera Noreg var å setja press på Sverige og Finland. 
Tyskarane oppgraderte særleg forsvaret langs kysten. Slagskipa «Gneisenau», «Admiral Hipper», «Lützow», «Prinz Eugen», «Tirpitz» og «Scharnhorst» vart sende til Noreg. Om desse hadde vorte sett inn andre stader kunne det hatt stor innverknad. 

Måløy-raidet førte til stor aktivitet frå tysk side i Måløy, og i området er det mange krigsminne som er dokumentert og registrert gjennom prosjektet Lokale kulturminneplanar. . Kulturminna er mellom anna tilgjengelege på Kulturminnesøk.no

Sjå òg 
 «Operation Anklet» i desember 1941 mot Lofoten. 
 Lofotraidet «operation Claymore» mars 1941 mot Lofoten. 
 Svalbardraidet «Operation Gauntlet» august 1941 mot Svalbard / Spitsbergen. 
 Vemork- aksjonen «Operation Gunnerside» februar 1943 mot tungtvassfabrikken på Rjukan. 
 Operasjon Kitbag commandoraidet mot Florø 15.12. 1941 som aldri vart gjennomført

Kjelder 

Nettside om Måløyraidet 

Norsk motstand under andre verdskrigen
Vågsøy kommune
Historie i Kinn
Hendingar i 1941
1941 i Noreg
Chandrasekhargrensa

Chandrasekhargrensa er den maksimale massen ein kvit dverg kan ha. Chandrasekhargrensa er på om lag 3 × 1030 kg — det vil seie kring 1,44 gonger massen av sola. Grensa vart først utrekna av, og derfor oppkalla etter, den indisk-amerikanske fysikaren og nobelprisvinnaren Subrahmanyan Chandrasekhar. I 1942 i samarbeid med den brasilianske fysikaren Mário Schenberg oppdagede han ei ny grensa, som blir kalla Schenberg-Chandrasekhargrensa.

Varmen som blir generert av ei stjerne pressar atmosfæren åt stjerna ut. Etter som stjerna går tom for brennstoff kollapsar atmosfæren attende inn i kjernen åt stjerna. Om massen til stjerna ligg under chandrasekhargrensa, så blir samanbrotet avgrensa av elektrondegenerasjonstrykket, og resultatet blir ein stabil kvit dverg. Om massen åt stjerna ligg over chandrasekhargrensa, så finst det tilstrekkeleg gravitasjonskrefter tilstades til at stjerna vil bryte saman forbi kvit dverg-stadiet og bli ei nøytronstjerne, ei kvarkestjerne eller eit svart hol.

Chandrasekhargrensa er ein konsekvens av den spesielle relativitetsteorien i samband med elektronoppførselen som gjev degenerasjonstrykket som trengst for å halde oppe den kvite dvergen. Etter klassisk fysikk kan ein kvit dverg ha kva som helst masse med volum som er omvendt proporsjonelt med massen. Etter relativistisk utrekning er dei typiske energinivåa som degenerasjonspresset tvingar elektrona til i kvite dvergar ikkje uansande i høve til restmassen deira, og ein avgrensande masse oppstår for ein sjølvgraviterande, sfærisk symmetrisk lekam som blir halden oppe av degenerasjonstrykket.

Om ein kvit dverg som er i eit dobbelstjernesystem med ei kjempestjerne tek til seg nok masse frå kjempestjerna til sjølv å overstige chandrasekhargrensa, vil denne stjerna kollapse og dra med seg kjempestjerna i ein type I-supernova.

Bakgrunnsstoff 
 Chandrasekhar sitt nobelforedrag

Astrofysikk
Bergen lufthamn, Flesland

Bergen lufthamn, Flesland er ei sivil stamrutelufthamn i Bergen kommune i Hordaland fylke. Lufthamna ligg på Flesland, om lag 18 kilometer sørvest for Bergen by. Lufthamna stod ferdig 1955, etter å ha vore på planleggingsstadiet heilt frå 1930-talet. Flyplassen har ei rullebane på 3 000 meter, og eit ekspedisjonsbygg som var nytt i 1988.

To flybussruter over Fana og Fyllingsdalen knyter flyplassen til Bergen sentrum. Bybanen i Bergen opna fram til Flesland i 2017.

Flyselskap og destinasjonar

Flesland har rutefly og charter-fly til og frå følgjande destinasjonar:

Oppdatert 11. mai 2022

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

 Bergen lufthavn, Flesland på Avinor.no

Samferdsle i Bergen
Flyplassar i Vestland
Skipingar i 1955
Ytrebygda
Max Reger

Johann Baptist Joseph Maximilian Reger () var ein tysk komponist, pianist og organist. Han vert av mange rekna som den viktigaste tyske orgelkomponisten etter Johann Sebastian Bach.

Reger var ein nyskapande komponist, som blanda dei dristige harmoniane åt Franz Liszt og Richard Wagner med ein innfløkt Bach-liknande kontrapunktikk, og soleis skapte ein syntese av barokke og romantiske idéal. Han nytta ofte variasjonsformer, som partita og passacaglia. Utanom dei store orgelverka vert Reger hugsa best for orkesterverket Variasjonar og fuge over eit tema av Mozart, men han var enormt produktiv i dei fleste former utanom opera.

Som utøvar var Reger ein glimrande pianist, men til liks med Sigfrid Karg-Elert ein heller svak organist. Venen Karl Straube, ein av dei fremste organistane i Europa, framførte og fronta Reger sin orgelmusikk.

Livsskildring 
Reger var fødd i den bayerske byen Brand. Han fekk tidleg pianotimar av Adalbert Lindner i Weiden. I 1888 vitja Reger Richard Wagner-festivalen i Bayreuth, og vart svært påverka av Wagner sin musikk. Frå 1890 lærte han komposisjon av Hugo Riemann i Wiesbaden, der han vart kjend med Eugen d'Albert og Ferrucio Busoni.

I 1898 flytta Reger attende til Weiden, og skreiv fleire store orgelverk; koralfantasiar over «Ein' feste Burg ist unser Gott», «Freu' dich sehr, o meine Seele!», «Wie schön leucht't uns der Morgenstern» og «Straf' mich nicht in deinem Zorn», i tillegg til Fantasi og fuge i c-moll. Richard Strauss hjelpte Reger med å få dei utgjevne. Det neste store orgelverket, Fantasi og fuge over BACH, komponert i 1900, vekte stor åtgaum i det tyske musikkmiljøet, og var hans endelege gjennombrot som komponist.

I 1901 flytta Reger og kona Elsa von Bercken nee von Bagenski til München, der han etter kvart byrja fekk jobb som professor i kontrapunkt, komposisjon og orgelspel på musikkonservatoriet. Her skreiv han si vidkjende Modulasjonslære (Beitrage zur Modulationslehre), og fleire artiklar om sin eigen komposisjonsstil.

Frå 1907 var Reger professor i komposisjon på musikkkonservatoriet i Leipzig. Han dirigerte òg hofforkesteret i Meiningen frå 1910 til 1914. I 1915 flytta Reger til Jena, der han budde fram til han vart råka av eit hjarteslag og døydde i 1916.

Bakgrunnsstoff 
The Max Reger Foundation of America®, New York City

Tyske organistar
Tyske pianistar
Tyske komponistar
Romantiske komponistar
Komponistar frå 1800-talet
Komponistar frå 1900-talet
Kystjegerkommandoen

Kystjegerkommandoen (KJK) vart etablert på Trondenes leir utanfor Harstad 10. desember 2001. KJK er ei høgt prioritert avdeling, spesielt når det gjeld utstyr og trening. Avdelinga er spesielt eigna for å nedkjempe hurtig oppdukkande og asymmetriske trugsmål på sjø og land i kystsona. Kystjegerpatruljane er sjømobile med Stridsbåt 90N eller med gummibåt. Hovudvåpenet er HELLFIRE-missilet. Kystjegerkommandoen vidareførar nokre av tradisjonane frå Kystartilleriet og skal vere fullt operativ i 2005.

Bakgrunnsstoff 
 Heimesida til KJK

Kjelder 
 Forsvarsnett

Den norske marinen
Skipingar i 2001
Nordlandsbanen

Nordlandsbanen er ei jernbanestrekning i NSB sitt rutenett mellom Bodø og Trondheim. Banen vart opna til Bodø den 7. juni 1962 og er ikkje elektrifisert. Strekninga er 729 km lang. Nordlandsbanen er viktigast som godsbane, men mellom Trondheim og Steinkjer (Trønderbanen), samt Bodø og Rognan er det ein heil del lokaltrafikk. Strekninga mellom Trondheim og Steinkjer er ferdig prosjektert for elektrifisering. Elektrifiseringsprosjektet vil starte i 2020.

Før 2008 vart namnet nytta på strekninger Hell–Bodø.

Stasjonar på Nordlandsbanen

Materiell 
Persontrafikken på Nordlandsbanen blir kjørt med motorvogner av typene NSB type 92 (Trønderbanen) og NSB type 93, og med togsett trukke av lokomotivtype Di 4 med B5-vogner, samt to WLAB2 sovevogner på nattoga. I godstoga blir det for det meste nytta lokomotiv av type CD 312 - unntaksvis av type Di 8.

Det er tinga nye bimodale togsett som blir levert frå 2020. Dette er elektriske togsett som vil gå på diesel på strektningar som ikkje er elektrifiserte.

Modernisering

Elektrifisering 
Søndre del av Nordlandsbanen frå Trondheim til Steinkjer er planlagt elektrifisert saman med Meråkerbanen og Stavne–Leangenbanen. Bane Nor har utarbeidd deltaljplanar for arbeidet. Arbeidet vil starte i 2020.

Dobbeltspor 
Bane Nor har lagt fram planar om dobbeltspor mellom Trondheim og Steinkjer. Det vil bli bygd ut etappevis. Det er påstarta dobbeltspor på strekninga Hell–Værnes som vil bli ferdig når ERTMS er innført. Som ein del dobbeltsporet er ei ny bru over Stjørdalselva som vart opna i 2016.

ERTMS 
Arbeidet med å førebu innføring av signalsystemet ERTMS har starta på Nordlandsbanen. Strekninga Grong - Bodø vil bli mellom dei første i Noreg som får ERTMS. Det er planlagt å skje i 2022.

Sidebanar 
 Stavne–Leangenbanen
 Meråkerbanen frå Hell til riksgrensa ved Storlien i Sverige
 Namsosbanen frå Grong til Namsos (nedlagd)
 Sulitjelmabanen frå Fauske til Sulitjelma (nedlagd)

Sidespor 
 Muruvik hamn
 Verdalsøra
 Fiborgtangen
 Formofoss
 Gullsmedvik
 Ørtfjell

Referansar 

 
Jarnbanestrekningar i Trøndelag
Jarnbanestrekningar i Nordland
Jarnbanestrekningar i Noreg med persontrafikk
Jarnbanestrekningar opna i 1962
1962 i Noreg
Ammavaru

Ammavaru (telugu అమ్మావరు ammāvaru 'heilage mor') er teluguordet for 'gudinne', men er også namnet til ei hindugudinne som blir dyrka i nokre delar av Andhra Pradesh. Denne artikkelen handlar om den sistnemnde.

Opphav 
Indologar trur at Ammavaru var utvikla frå ei gammal dravidisk modergudinne, slik som den tamilske gudinna Mariamman. Legenda om Ammavaru seiar at ho var den eldste av alle gudar. I byrjinga sat Ammavaru åleine på ein lotusblom som flaut på vatnet. Ho lagde tre egg på blomen og frå dei kom Brahma, Vishnu, og Shiva. «Kom ligg med meg» sa Ammavaru, «slik at livet si tid kan byrja på jorda.» Men dei tre gudane nekta å gjera det. Ammavaru blei sint, og det tredje auga hennar brann i raseri. Gudane blei redde og sa at dei ville liggja med henne, men ikkje før ho gav dei det tredje auga sitt. Ammavaru var fylt av lyst og plukka auga frå pannen sin og gav det til Shiva. Men så snart ho gjorde det miste ho makta si. Huda hennar blei skrukkete, håret hennar blei grått, og brysta hennar visna. Så kasta gudane seg over henne og frå kroppen hennar skapa dei jorda. Men dei kunne ikkje drepa henne. Ho lever enno og livet hennar gjev liv til vår jord. Denne legenda er interessant og omstridd fordi ho går imot vanleg hinduisk mytologi som hevdar at Brahma, Vishnu og Shiva ikkje har byrjing eller slutt.

På same måte som Mariamman er Ammavaru også dyrka på ein veldig forskjellig måte frå andre hindugudar. Den største forskjellen er bruken av dyreoffer, som er uvanleg i hinduismen. Prestane til Ammavaru heiter potharadju (telugu పొత్తరాజు pottarādju). Dei er aldri brahminar, men – til forskjell frå Mariamman – er det berre menn som kan bli prestar.

Feiring 
Ammavaru si høgtid heiter ఊర పణ్డుగ ūra paṇḍuga som tyder 'landsbyfesten', og er ei fruktbarheitsrite. Potharadjuen drep ein bøffel, og går rundt landsbyen med innvolane til bøffelen rundt halsen. Folk trur at det velsignar jorda slik at det skal gje god grøde. Vanlegvis bruker potharajuen to dagar på å velsigna heile landsbyen. Når han blir ferdig blir eit lam ofra til Ammavaru. Potharadjuen held lammet og bit halsen på det til dyret døyr.

Nokre dagar etter dassera held mange kvinner i Andhra Pradesh ein seremoni til Ammavaru. Ei metallgryte fylt med ris symboliserer kroppen til Ammavaru. Kvinnene kler gryta i ein sari og set ei kokosnøtt på toppen for å symbolisera hovudet hennar. Dei ber til gudinna om å vera gjevmild mot dei.

Sjå òg 
 Devi
 Mariamman
 Potharaju
 Jogin

Gudar for liv og lyst
Modergudinner
Religion i Andhra Pradesh
Hindugudar
Kattegat

Kattegat er ei bukt i Nordsjøen som ligg mellom Jylland i Danmark og den svenske vestkysten. Havområdet er om lag 28.000 km², og inneheld øyar som Æbelø, Læsø, Samsø og Hesselø.

Geografi 

I nord går Kattegat over i Skagerrak og i sør leiar Øresund, Storebælt og Lillebælt til Austersjøen. Sjælland og Fyn er grenseøyar i aust.

På dansk side dannar Grenen ved Skagen grensa mellom Kattegat og Skagerrak. Derfrå trekker ein grenselinja austover til Marstrand i Sverige. Grensa mellom Kattegat og Øresund vert drege som ei line mellom Gilbjerg Hoved ved Gilleleje på Sjælland (det nordlegaste punktet på Sjælland) og Kullen i Höganäs kommun på nordvestkysten av Skåne i Sverige.

Miljø 

I 2004 vart Kattagat, saman med 146 andre område i verdshava, peika ut som ein "daud sone" av FN sitt miljøprogram, UNEP. Mykje tilføring av nitrogen har ført til oksygenmangel for livet i havområdet.

Etymologi 

Namnet Kattegat kjem frå det nautiske uttrykket katt, om ein trong passasje, og gat, som tyder hòl. Sidan det finst fleire store grunner i Kattegat, vart bukta rekna som særs vanskeleg å segla i.

Sund i Danmark
Sund i Sverige
Internasjonale sund
Den dansk-svenske riksgrensa
Are Kalvø

Are Kalvø () er ein norsk forfattar, kåsør og satirikar. Han debuterte som forfattar i 1994 med boka Absolutt Oslo. Hausten 2004 kom Are Kalvø sin fyrste roman, Nød. 
Are Kalvø skriv på nynorsk.

Frå 1993 til 2009 var Kalvø ein av programleiarane for Hallo i uken, eit satirisk helgemagasin på NRK P2.

Han var både tekstredaktør og skodespelar i sceneframsyningane Tusen år og like blid (Det Norske Teatret 1998),  3 mot 1 er feigt (Sentrum Scene 2001) og Det folk vil ha (Det Norske Teatret 2005).

Utmerkingar 
 1995: Årets frilanser
 1997: Vinjeprisen
 Kalvø vann Sigmund Skard-stipendet i 2001
 Kalvø vann Sunnmørsprisen i 2003 for samla forfattarskap
 Kalvø vann Målprisen i 2004
 Han vart tildelt Kringkastingsprisen for 2005
 2010: Stå opp-prisen
 2015: Komiprisen
 2016: Storegutprisen
 2018: Heddaprisen

Verk

Bøker

Humor/satire 
1994 - Absolutt Oslo (Samlaget)
1995 - Store nordmenn (Samlaget)
1996 - Kunsten å vere neger (Samlaget)
1997 - Men fjernkontrollen min får du aldri (Samlaget)
1999 - Harry (Samlaget)
2002 - Bibelen 2 (Det Norske Samlaget)
2002 - Syden (Gyldendal)
2005 - Norsk Humor (redaktør)
2007 - Våre venner kinesarane (Det Norske Samlaget)
2012 - Ny grunnlov 
2016 - Are Kalvø på scenen, teater-, revy- og standup-tekstar
 2018 - Hyttebok frå helvete
 2021 - Meininga med livet. Eller: Yes Sir, I can boogie

Romanar 
2004 - Nød

Sceneverksemd 
1998 - Tusen år og like blid (Det Norske Teatret, Oslo)
2001 - 3 mot 1 er feigt (Sentrum Scene, Oslo)
2005 - Det folk vil ha (Det Norske Teatret, Oslo)

Kringkasting

Radio
1993—2009 - Hallo i uken på NRK P2 (programleiar)

TV 
 2011: Mysteriet Norge (NRK1) - Humorinnslag
 2010/2013: Nytt på nytt (NRK1) - Lagleiarvikar 
 2010–2013: Sportsrevyen (NRK1) - Humorinnslag
 2013: Riksforsamlinga (NRK1) - Programleiar, manusforfattar

Referansar

Bakgrunnsstoff 
www.arekalvo.no
Bøker av Are Kalvø digitalisert hjå Nasjonalbiblioteket

Folk frå Stranda
Forfattarar frå Møre og Romsdal
Nynorskforfattarar
Norske forfattarar
Programleiarar for NRK
Vinnarar av Heddaprisen
Vinnarar av Storegutprisen
Lassi

Lassi er ein tradisjonell indisk jogurtdrikk som er spesielt leskande på varme dagar. Den opphavlege drikken vert laga ved at ein blandar jogurt, vatn, salt og krydder til ein skummande drikk. I nyare tid har ein òg laga søt lassi, som kan ha tilsett sukker, rosevatn eller fruktjusar frå til dømes mango eller sitafrukt.

Oppskrifter

Salt lassi
1 liter jogurt
750 ml kaldt vatn
250 ml knust is (kan droppast)
3 ss lime- eller sitronjus
Hakka fersk grøn chili, etter smak
1 ts rista og malen spisskummen
2 ts salt

evt. 1 ts peppermynte i staden for chili

Søt (mithi) lassi
1 liter jogurt
750 ml kaldt vatn
250 ml knust is (kan droppast)
6 ss sukker eller honning
1 ss rosevatn
1/4 ts male kardemomme

Jogurtdrikkar
Indisk mat
Ord frå hindi
Hans av Danmark, Noreg og Sverige

Hans I, eller berre Kong Hans () var son av kong Kristian I og Dorothea av Brandenburg. Han vart fødd på på Aalborghus i 1455. Han var konge av Danmark frå 1481 til 1513, av Noreg frå 1483 til 1513 og av Sverige frå 1497 til 1501. Han vart vald til Christian I sin etterfylgjar i Danmark i 1456, og i Noreg og Sverige i 1458.

6. september 1478 gifta han seg med Christine av Sachsen, dotter av kurfyrst Friedriech Ernst av Sachsen. Dei fekk sønene Kristian, Hans, Ernst og Frans, og dottera Elisabeth. Av sønene var det berre Kristian som overlevde faren. Dottera Elizabeth vart gift med Joakhim 1. Nestor av Hohenzollern.

Kong Hans fekk innført det lybske myntsystemet i Noreg, med penningar, skilling og mark.

Sjå òg 
Norske monarkar

Norske regentar
Danske regentar
Svenske regentar
Døde i 1513
Fødde i 1455
Elefantordenen
Hosebandsordenen
Huset Oldenburg
Tomaskyrkja i Leipzig

Tomaskyrkja i Leipzig (Thomaskirche) er vidkjend som kyrkja der Johann Sebastian Bach var kantor frå 1723 til han døydde i 1750. Saman med Nikolaikyrkja er ho hovudkyrkje i Leipzig.

Bakgrunnsstoff 
 www.thomaskirche.org

Kyrkjer i Tyskland
Johann Sebastian Bach
Leipzig
Olav III av Noreg

Olav III Haraldsson var son av kong Harald III Hardråde. Han vart fødd om lag år 1050 og døydde i år 1093, og var konge av Noreg frå 1067 til 1093. Olav III Haraldsson vert ofte omtala som Olav Kyrre. Tilnamnet «Kyrre» tyder «den fredsame» eller «den stille». 

Han var med i hæren til Harald Hardråde då han reiste til England, men han var ikkje med i slaget ved Stamford bru i 1066. Då han året etter kom heim til Noreg, vart han innsett som konge saman med broren sin, Magnus II Haraldsson. Magnus døydde allereie i 1069, og Olav vart då konge åleine. 

Olav Kyrre skal ha grunnlagt Bergen by i 1070. Olav Kyrre sin einaste son, Magnus III Olavsson Berrføtt, tok over som konge då faren døydde i 1093 i Håkeby, Tanum. Gravlagd i Nidaros (Trondheim).

Soger om Olav Kyrre og andre norske kongar er nedskrivne av islendingen Snorre Sturlason i Heimskringla.

Sjå òg 
 Norske monarkar

Norske regentar
Folk frå norrøn tid
Fødde i 1050-åra
Døde i 1093
Harald III av Noreg

Harald III Hardråde (1015–25. september 1066) var norsk konge frå 1040. Han var son til småkongen Sigurd Syr og Åsta Gudbrandsdotter. Difor er han også kjend som Harald Sigurdsson. 

Harald var halvbror til Olav den heilage (same mor) og truleg sonesons soneson til kong Harald Hårfagre. Etter slaget ved Stiklestad i 1030 måtte han flykta frå landet. Deretter slo han seg ned i Holmgard (dagens Novgorod) som gjest av kong Jaroslav.

Fyrst var Harald Hardråde konge saman med Magnus I Olavsson den gode. Frå 1047 var han einekonge. Han var konge til 1066 då han fall i slaget ved Stamford bru. Harald Hardråde vert rekna som grunnleggjar av Oslo by. Grunnlegginga skal ha skjedd om lag år 1050. 

Kongen var den tredje i den norske kongerekka som bar namnet Harald. 

I Heimskringla av islendingen Snorre Sturlason kan ein lesa soga om Harald Hardråde og om andre norske kongar.

I kulturen

Jan Ove Ekeberg gav ut romanen Den siste vikingkongen. Djevelens rytter i 2018.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Norske regentar
Norske monarkar
Norske kongar
Fødde i 1015
Døde i 1066
Folk frå vikingtida