alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Sørv

Sørv (Scardinius eythrophthalmus) er ein liten, tilpassingsdyktig karpefisk vanleg i ferskvatn i store delar av Sentral-Europa. I Noreg finst han berre i låglandet i nokre vatn ved Oslofjorden.

Kjenneteikn 
Sørven er vanlegvis mellom 15 og 30 cm lang, men unnataksvis kan dei bli større. I gjennomsnitt veg dei 500 g, i Noreg er vekta dog sjeldan over 400. Skjela er blanke og munnen underbitt. Han er lett å forveksla med mort, men har færre mjuke finnestrålar i ryggfinna (8-9 mot morten sine 10-12).

Levesett 
Sørven lever i sjøar, elver, våtmark, kanalar og dammar med særs lite straum i vatnet. Han toler ureining godt, og dukkar ofte opp i menneskeskapte dammar og kanalar lenger sør i Europa. Generelt sett likar han seg best i overflata på stilleståande vatn med mykje vegetasjon.

Føda består stort sett av insekt, små krepsdyr og plankton som han tek til seg i dei frie vassmassane. Særleg vaksne individ beitar òg ein del på vassplantar.

Gytetida er på forsommaren. Då sym sørven i store stimar i vegetasjonsbeltet tett inne med land, kor gytinga går føre seg på 10-90 cm djupn. Dei gjennomsiktige egga flyt i byrjinga fritt i vatnet men festar seg fort; oftast til vassplantar men òg stundom til beina på symjefuglar. Dette er ein måte arten spreier seg på.

Etter om lag to veker, avhengig av vasstemperaturen, klekkast egga. Yngelen lever først fastsitjande på plantar til dei har brukt opp plommesekken sin og tek til å eta dyreplankton. Etter eitt år er dei 7-9 cm lange og tek til å eta plantekost. Etter nokre veker som reint vegetariske er dei vaksne og vert aktive altetarar.

Bakgrunnsstoff 

FishBase

Karpefamilien
Ferskvassfisk i Europa
Fisk i Noreg
Manntal

Eit manntal er ei offentleg liste med namn på personar, sett opp for eit bestemt formål.

Norske manntal

Valmanntal
I Noreg vert det sett opp offentlege valmanntal som viser kven som har røysterett til stortingsval, kommune- og fylkestingsval, soknerådsval og sametingsval.  Ein må stå i manntalet for å ha røysterett ved val.

Manntal som historiske kjelder
Skattemanntal er sett opp for å gje oversikt over kven som er skattepliktige.  I Noreg finst brotstykke av slike manntal attende til mellomalderen.  Blant dei eldste skattemantala er listene som vart sett opp for innkreving av gjengjerden frå 1514, tomarkeskatten frå 1519 og tiendpengeskatten frå 1520-22.  Frå om lag 1600 har lensrekneskapa skattemanntal for dei som betalte odels- og leiglendingeskatt. Blant andre skattemanntal som vert bruka ved slektsforsking og lokalhistorie er koppskatten frå 1645 og ekstraskatten i 1762.  Den sistnemnde skal vere den rikaste personalhistoriske kjelda blant skattemanntala. Her vart det ført manntal over alle innbyggjarar over 12 år, både skattepligtige og fattige, menn som kvinner.

Manntala frå 1660-åra og frå 1701 var forløparar til folketeljingane.  Eit hovudformål for dei var å gje oversyn over den vernepliktige delen av folket, følgjeleg dekker dei berre den mannlege delen av folket.  Likevel kan dei vere viktige som personalhistoriske kjelder, sidan kjeldematrialet frå denne tidbolken er sparsamt.

Kjelder

Nils Johan Stoa og Per-Øivinf Sandberg (2001): Våre røtter - Håndbok i slektsgransking  Cappelen

Bakgrunnsstoff
Digitalarkivet

Samfunnsstatistikk
Europeisk malle

Europeisk malle er ein stor malle som lever i ferskvatn i Aust- og Sentral-Europa. I Noreg finst han ikkje, men Sverige har ein liten bestand som er sterkt truga av utrydding.

Kjenneteikn 
Den europeiske mallen kan bli opp til 5 meter lang og vega 300 kg, men vanlegvis er dei ikkje større enn 1,5 med ei vekt på 100 kg. Den største mallen som er teken i skandinaviske vatn vart teken i Båven i Sverige, var 3,6 m lang og vog 180 kg.

Europeisk malle manglar skjel og er ofte flekkete på overflata. Ryggfinnen er lita og inneheldt berre fire eller fem finnestrålar. Han har eit breitt, flatt hovud med brei munn og mange små tenner. På haken har han to lange og fire korte skjeggtrådar som vert nytta som lukteorgan under søk etter føde.

Levesett 
Europeisk malle lever åleine i stilleståande vatn på 0-30 m djupn. Han trivst best på mudderbotn i grumsete, næringsrike sjøar, og er nattaktiv. Om dagen heldt dei seg i skuggen nede på botnen eller i skuggen av overgrodde elvebreidder. Mallen er territorial og hevdar revir.

På jaktturane sine fangar vaksne mallar stort sett fisk, men dei kan òg ta fuglar og symjande pattedyr. I tillegg er krepsdyr og frosk vanlege innslag i kosten deira. Dersom dei får sjansen, et dei dessutan gjerne åtsel.

Paringstida er frå mai til juli. Hannen brukar snuten til å grava ei grop som hoa legg dei 100 000-370 000 egga sine i. Hannen befruktar dei og passar på dei i 2-4 dagar før yngelen klekker ut. Desse må likevel greia seg sjølv heilt frå starten.

Bakgrunnsstoff 

 FishBase

Ferskvassfisk
Mallefisk
Karpe

Karpa er ein ferskvassfisk i karpefamilien. Ho kjem opphavleg frå Sentral-Asia, men har vorte innført til nesten heile verda. I nyare tid er den japanske varianten koi vorte populær som hagefisk.

Kjenneteikn 
Karpa er vanlegvis 75-80 cm lang med ei vekt på 8-10 kg, men eksemplar på 120 cm med ei vekt på nesten 40 kg har førekome. Ho har store skjel og er som regel blågrå langs ryggen, brun til grøn på sidene og gul på buken. I munnvikene har ho store skjeggtråder som vert nytta ved matsøk.

Sidan karpene har vore objekt for avl og oppdrett så lenge, veit me lite om korleis dei opphavleg såg ut. Me veit likevel at dei ville eksemplara er mindre, vanlegvis om lag 20-30 % av storleiken til dei framedla slektningane sine.

Karpa kan bli 20-25 år i vill tilstand. Alderen kan bestemmast ut frå skjela; som får ein ring for kvart gyteår.

Levesett

Miljø 
Karpene likar seg best i små grupper på grunt, stilleståande vatn med mudder- eller gjørmebotn og mykje plantevekst, men dei finst òg i djupe elver med mykje straum. Karpa tolar temperaturar frå 3 til 35 °C, og er såleis ein særs tilpassingsdyktig og hardfør art. Ho har difor vore mellom dei første fiskane det vart drive oppdrett av.

Maten sin finn karpa på botnen med skjeggtrådene sine. Ho et særleg makk, insektlarver og krepsdyr som ho finn i mudderet, men òg sniglar, ferskvassmuslingar, symjande insekt og nokre planteartar går ned. Stundom leitar ho i tillegg etter mat i overflateområdet. Her et ho som regel insekt, men òg mat menneske kastar ut til ho.

Formeiring 
Karpa gyt om forsommaren, helst på oversymd grasmark. Egga vert klistra til vegetasjonen i klumpar, og vert klekte etter 3-4 døger ved 18 °C. Ei stor ho kan produsera opp til 2 millionar egg.

Yngelen lever på grunnare vatn enn dei vaksne fiskane. Dette kan koma godt med, sidan vaksne karper gjerne kan finna på å eta sine eigne ungar.

Karpa og mennesket 
Karpa er sannsynlegvis den eldste oppdrettsfisken menneske har avla fram. Ho høyrer naturleg heime i Kina og Japan, men allereie i år 500 fvt vert ho omtalt av Aristoteles. Karpefisk vart derimot ikkje vanleg i Europa før i mellomalderen, då dei vart innført i store mengder.

Særleg i Japan har karpa vorte avla målretta som prydfisk lenge. Den vanlegaste fargevarianten i handelen vert kalla koi, og er m.a. populær i hagedammar.

Bakgrunnsstoff 
 FishBase
 Koi.no Norsk side om karpe som prydfisk

Karpefisk
Ferskvassfisk
Ferie

Ferie er fleire fridagar etter kvarandre. Ordet blir au bruka om ferieopphald eller feriereiser.

Ein kan ha ferie frå arbeidsplass eller skule. Feriar kan hanamn etter tida dei fell på, som juleferie, sommarferie, påskeferie og vinterferie.

Ordbakgrunn
Ordet «ferie» kjem opphavleg frå det latinske fleirtalsordet feriae, som var religiøse festdagar da ein ikkje dreiv handel og forretningar. Ordet viste seinare til ein periode da undervising og rettsmøte tok slutt. «Ferie» kom som eit framandord på norsk på slutten av 1800-talet.

Ferie kan bli omsett med holiday («heilagdag») på britisk-engelsk og vacation («ledigheit») på anglo-amerikansk.

Ferie i arbeidslivet

I Noreg
I Noreg er ferie for lønnsmottakarar regulert av ferieloven. Ferieloven sikrar alle arbeidstakarar 25 vyrkedagar ferie kvart år. Med vyrkedagar meiner ein au laurdagar. 25 feriedagar svarar derfor til fire veker pluss éin dags ferie kvart kalenderår. Tariffoppgjeret i 2000/2001 gav mange grupper ei femte ferieveke, men denne ekstra ferien er ikkje ein del av ferieloven, og det er eit lokalt spørsmål ved kvar enkelt arbeidsplass om dei tilsette har ei ekstra veke fri. For arbeidstakarar som har fylt 60 år er det imidlertid ei ekstra ferieveke kvart år, til saman minimum 31 dagar ferie.

Feriepengar skal bli rekna ut med 10,2 % av arbeidsvederlag som er utbetalt i året før ferien blir tatt, uansett varighet av arbeidstilhøvet. For arbeidstakarar over 60 år er utgjer feriepengane 12,5 % av lønna.

I utlandet
Oversynet under viser minimum lovfesta ferietid i forskjellige land og byggjer delvis på eit oversyn utarbeida av konsulentfirmaet Mercer i 2007. Lønnsmottakarar i Finland har lengst ferie med 30 dagar betalt ferie og opp til 14 lønna høgtidsdagar i året. Au i Frankrike og Dei sameinte arabiske emirata er 30 dagar minimum. Minst ferie er det i fylgje Mercer på Filippinane, der arbeidstakarane har krav på berre fem dagars ferie i løpet av året.

Sjå au
 Camping
 Cruise
 Fellesferie
 Ferieloven - feriepengar - feriefondet
 Feriekoloni
 Folkeferie
 Fritid
 Heilagdag - høgtidsdag
 Husmorferie
 Skoleferie
 Sommarferie
 Turisme

Referansar

Bakgrunnsstoff
 Oppslagsordet «ferie» i Ordsprog over det danske sprog 1700-1950 (på dansk)
 Oppslagsordet «Ferie» i det venstreorienterte Paxlexikonet frå 1976-1983 
Arbeidstilsynet om ferie 

Arbeidsliv
Rekreasjon
Turisme
Utdanning
Høgtider
Karpefamilien

Karpefamilien (Cyprinidane) er ein stor familie karpefisk som lever i ferskvatn, stundom brakkvatn, over heile verda (naturleg i Nord-Amerika, Eurasia og Afrika). I Noreg er familien mellom anna representert gjennom mort, ørekyt, karpe, karuss og karpe. Familien omfattar 2010 kjende artar fordelt på 210 slekter.

Kjenneteikn 
Karpane har ikkje tenner framme i kjevane, men delar opp maten sin med fleire radar svelgtenner. Leppene er som regel tynne, og dei fleste artane er overbitte.

Den største arten i familien er kjempebarben, som kan bli over 2,5 m lang. Mange artar vert derimot ikkje større enn 5 cm. Den minste fiskearten i verda, som heiter Danionella translucida og når ei makslengd på 12 mm, er ein cyprinid.

Bakgrunnsstoff 

FishBase

 
Karpefisk
Elektrisk ål

Elektrisk ål (Electrophorus electricus) er ein stor ferskvassfisk som lever i Orinoco- og Amazonas-bassenga i Sør-Amerika. Namnet sitt har han fått på grunn av dei elektriske organa han har på bakkroppen, og som brukast til forsvar og jakt og som sanseorgan. Med desse kan han produsera elektriske sjokk på mellom 600 til 800 volt.

Kjenneteikn 
Elektrisk ål har ein avlang, tilnærma firkanta kropp nesten utan skjel. Hovudet er flatt med ein firkanta munn som sit ytst på snuten. Gattfinnen går heilt ut til haletippen. Fargen er mørk skittengrøn og skiftar over til gulaktig på undersida.

Fisken kan bli opptil 250 cm lang og vege opp til 45 kilo. Vanleg lengd på dyra er derimot ikkje meir enn ein meter.

Sidan områda den elektriske ålen lever i er mørke, grumsete og ofte oksygenfattige, er gjellene tilpassa til å kunne ta opp oksygen frå luft så vel som vatn. Kvart 10. minutt eller tilsvarande sym dei opp til overflata og gulpar i seg ein munnfull luft.

Levesett 
Mesteparten av tida ligg den elektriske ålen stille i mørke bakevjer i elver og bekkar. Dei er lite selskapelege, og lever som regel åleine i skjul.

Jakt skjer om natta. Ungdyr lever av virvellause dyr dei finn på botnen medan vaksne stort sett et fisk og litt frosk, som dei drep med dei elektriske organa sine. Desse vert òg nytta til forsvar mot predatorar; noko som fungerer så effektivt at arten ikkje har andre naturlege fiendar enn mennesket.

Formeiring 
Elektrisk ål har ytre befruktning, kor hoa legg egga sine i eit skumreir hannen har bygd. Hannen befruktar dei, og tek òg på seg jobben å vakta reiret med dei veksande larvane til dei vert skyld ut i vatnet 10 cm lange i løpet av regntida (vanlegvis midt i januar). 
Det er tre gonger så mange hannar som hoer, og desse er òg størst. Hoene produserer tre kull på til saman 17 000 egg. Mykje tyder på at den reproduktive suksessen til dyra avheng av kor gode reirplassar dei finn.

Bakgrunnsstoff 
FishBase

Elektrisk fisk
Gymnotidae
Kryssaren «Königsberg»

«Königsberg» var den første av tre lette kryssarar av Königsberg-klassa eller K-klassa. Dei andre to var «Karlsruhe» og «Köln». «Königsberg» tok del i invasjonen i Noreg, Operation Weserübung. Skipet vart seinare senka utanfor hamna i Bergen og vart liggjande slik for resten av krigen.

Tekniske data 

Grunna dei strenge rustingskrava i Versailles-traktaten kune den lette kryssaren «Emden» berre utstyrast med tårn med enkle skyts. Krava Bestemmelsane vart etterkvart letta på, noko som gjorde det mogleg å starte bygginga av meir moderne kryssarar. Ein av desse var «Königsberg».

For å spare vekt vart omtrent 85 % av skroget sveisa istaden for nagla. Dette førte derimot til ein betydeleg svakare konstruksjon. Ettersom skipet og hadde for kort rekkevidde, var ikkje skipet eigna til sin eigentlege oppgåve, som var sjøgåande teneste i Atlanteren.
Kjølen til «Königsberg» vart laga den 12. april 1926 på Kriegsmarinewerft Wilhelmshaven

Hovedbevepninga var 9 kanonar i trillingtårn: eit forut og to akterut. Ein eigenskap ved klassa var at aktertårna ikkje stod i senterlinja til skipet. Ein hadde også seks 8,8 cm og åtte 3,7 cm luftverkanonar, og vidare åtte 20mm maskinkanonar som i 1945 vart auka til 18 stk. Skipet hadde dessutan 12 torpedorøyr og var utstyrt med to Heinkel He-60 sjøfly.

Teneste og skjebne 

Etter ei rekke utanlandsreiser i 30-åra, byrja «Königsberg» kystovervakinga av den spanske kystfarvatnet i tida frå november 1936 fram til januar 1937 og den Spanske borgerkrigen. Etter krigsutbrotet var «Königsberg» skuleskip i Austersjøen og deltok i mineoperasjonar i Nordsjøen.

I april 1940 tok «Königsberg» del i Operation Weserübung, invasjonen av Noreg og transporterte tyske tropper til Bergen, saman med søsterkipet «Köln», artilleriskuleskipet Bremse og torpedobåtene «Wolf» og «Leopard». «Königsberg» vart treft frå norske kystbatteri, blant anna frå Kvarven fort. Dette førte til at skipet ikkje kunne halde følgje med dei øvrige tyske fartøya tilbake til Tyskland og vart verande i Bergen. Neste dag vart «Königsberg» angripen av 15 engelske stupbombefly av typen Blackburn B-24 Skua som fekk inn tre solide treffarar. «Königsberg» kantra og sokk i hamna.

Den 17. juni 1942 vart vraket heva, snudd og etterkvart nytta som pir for U-båtar. Den 22. september 1944 kantra «Königsberg» på nytt og vart liggjande slik til etter krigen, då skipet vart hogd opp.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 German Naval History - Light Cruiser Königsberg

Tyske kryssarar
Tyske skip frå andre verdskrigen
Skip frå 1927
Forlis i 1940
Forlis i Vestland
Krigsforlis i Noreg
Skip søkkte av britiske flyåtak i andre verdskrigen
Vasspissmus

Vasspissmusa (Neomys fodiens) er ein spissmusart som lever nær vatn i tempererte strok i heile Eurasia. Det er den største spissmusarten me finn i Skandinavia og også den einaste delvis vasslevande.

Kjenneteikn 
Vasspissmusa kan bli opptil 100 mm lang og er såleis stor til spissmus å vera. Halen er om lag like lang som resten av kroppen, og er naken. Resten av kroppen er dekt med ein kort, mørk pels som er særs mjuk å ta på. Undersida er lysare. Mellom beina og halen har dei nokre stive hår som fungerer som ein kjøl i vatnet.

Vasspissmus har giftig spytt som kan nyttast til å lamma større byttedyr som småfisk og frosk. Han vert difor rekna mellom dei giftigaste pattedyra som finst. I munnen har dei mange små, skarpe tenner som passar godt til å halda fast bytte.

Levevis 
Vasspissmusa trivst best nær sakterennande elver og bekkar med ikkje så altfor grumsete vatn. Sjølv om han er ein god symjar og dykkar, sym han sjeldan langt frå bredda. Ein finn dei òg i skog langt frå vatn.

Det hender ein treffer på vasspissmus i familiegrupper, men dei heldt seg stort sett for seg sjølv. Arten er sterkt territorial, og er aktiv både dag og natt. Når dei søv i korte periodar, er det i hi dei grev ut hi fora med gras og mose. Desse ligg som regel i elvebredder.

Stoffskiftet til vasspissmusa er særs raskt, noko som gjer at dyret må bruka mykje tid på å eta. Kvart døger set dei til livs mat tilsvarande si eiga vekt. Viss dei går stort lenger enn tre timar utan å eta, døyr dei. Kosthaldet består som oftast av krepsdyr, vassinsekt og snigel, men dei tek òg større dyr som frosk og småfisk. På land et dei meitemark og insekt.

Formeiring 
Vasspissmusa parar seg gjennom heile sommarhalvåret, men mest intensivt på forsommaren. Hannen snik seg forsiktig inn på området til hoa for å undersøka om ho er brunstig. Viss ho ikkje er det, vert det rett som det er slåsskamp i staden for paring ut av det.

Hoa parar seg som regel fleire gongar i løpet av ein sesong, ofte same dag som ho har fødd. På denne måten får ho ofte dei nye kulla så snart dei gamle er avvent. På ein sommar før ho gjerne opp to eller tre kull på 3-8 ungar.

Kjelder 
* Vår fantastiske verden, Skandinavisk presse AB 1992
Referansar

Spissmusfamilien
Pattedyr i Noreg
Størar

Størar (Acipenser) er ei slekt primitive beinfisk som lever i kaldt eller temperert vatn på den nordlege halvkula. Dei kan bli særs store, eksemplar frå 1 til over 5 m er kjende. Artane er òg kjende for å kunne bli gamle.

Rogna til støren vert seld som kaviar og vert rekna som den beste.

I norske farvatn er ein art, europeisk stør Acipenser sturio, registrert. Etter at dei nordtyske bestandane vart utrydda har det likevel vore særs få funn.

Kjenneteikn 
Størar er avlange fisk med kroppar som nesten er sylindriske. Ryggen er svakt bogeforma, og undersida er relativt flat. Dei manglar skjel, men har fleire rekkjer store beinplater langsetter ryggen. Munnen sit på undersida av hovudet og kan skytast fram som eit røyr. Framfor han har dei skjeggtrådar.

Halefinnen til størane er asymmetrisk og hai-liknande, og har ryggvirvlar i den øvste halvdelen. Skjelettet er elles òg bruskaktig, men me reknar dei til beinfiskane på grunn av beinplatene dei har i ryggen.

Levesett 
Dei fleste størane er anadrome, men det finst òg ferskvasstasjonære former. Dei veks opp langt nede i store elvar, og brukar lang tid på å bli kjønnsmogne. Ungane et insektlarvar, muslingar, små krepsdyr og vassplantar i tre-fire år, før dei vandrar ut i salt- eller brakkvatn.

Mesteparten av vektauka til støren skjer her. Det er òg her dei vert kjønnsmogne, ofte etter så mykje som 4-11 år. Hannar vert fortare kjønnsmogne enn hoene. Dei lever av små botndyr dei syg ut av slam og sand med sugemunnen sin. I den siste tida før dei gyter fastar dei likevel; gyteindivid vert som regel funne utan mageinnhald.

Gytetida er oftast om våren, på 2-10 m djup i elvar med sterk straum og grusbotn. Egga festar seg fort til substratet, og det er ofte fleire millionar av dei. Det tek om lag ei veke før dei klekkjer, og larvane veks fort.

 
Takson namngjevne av Carl von Linné
Hansa bryggeri

Hansa bryggeri er eit bryggeri i Bergen. Hansa produserer pilsnerøl, bayerøl, fatøl, lettøl, vørterøl og brus.

Bryggeriet vart stifta i 1891 då Waldemar Stoud Platou kjøpte opp det lokale bryggeriet Det Sembske Bryggeri, og gav det eit nytt namn. Opphavleg heldt bryggeriet til på Kalfaret, men på 1980-talet flytta dei mesteparten av verksemda si til Kokstad, eit industriområde knappe to mil sør for Bergen sentrum.

Namnet «Hansa» er oppkalla etter hanseatane, det tyske handelsforbundet som var så viktig for bergensk økonomi i sein mellomalder.

Hansa bryggeri er i dag samanslått med Borg bryggeri i Sarpsborg og Christianssands Bryggeri (CB) i Kristiansand til Hansa Borg Bryggerier ASA.

Norske bryggjeri
Næringsliv i Bergen
Sjøkreps

Sjøkreps eller bokstavkreps (Nephrops norvegicus) er eit krepsdyr i hummerfamilien. Han lever på mjuk botn på 15-800 m djupn langs store delar av det austlege Atlanterhavet, og er vanleg å ta i trål saman med djuphavsreker. Dyret liknar hummer i kroppsform, men er mindre (12-24 cm) og slankare. Fargen varierer mellom raud og gul, ofte med lyse merke på ryggskjoldet. Det er desse som har gjeve arten tilnamnet bokstavkreps.

Sjøkrepsen er eit einsamt rovdyr, som lever av andre dyr han finn på botnen.

Den muskuløse halen er god mat. Omkring 60 000 tonn vert difor teke kvart år, halvparten av den britiske fiskeflåten. Båtar som driv med sjøkrepsfiske får òg ein del flyndre, noko som bidreg til at fangsten vert økonomisk forsvarleg.

Dyrerekka Cycliophora, som lever kommensialistisk på munndelane til dyr i hummerfamilien vart først oppdaga på sjøkreps.

Krepsdyr
Trollkrabbe

Trollkrabben er eit krepsdyr som er vanleg over heile norskekysten på mjuk botn frå 10 til 600 m djupn. Trass i namnet er han ingen ekte krabbe, men ei anomure, nærare skyld eremittkrepsen. Ein nær slektning av trollkrabben som òg har teke til å gjera seg gjeldande i norske farvatn er kongekrabben.

Kjenneteikn 
Trollkrabben er oransje eller brun, og dekt med relativt lange piggar. Han har lange og tynne gangbein (opp til 34 cm), bortsett frå det femte som er tilbakedanna og skjult under bakkroppen. Bakkroppen er asymmetrisk, og den høgre kloa er litt større enn den venstre. Ryggskjoldet er nesten rundt og kan nå ein diameter på 12-14 cm.

Levesett 
Trollkrabbar trivst på blaut botn frå 10 til 800 m djupn, grunnare lenger nord. Dei er aggressive predatorar som et mangebørstemakk, kråkebollar, sjøstjerner, slangestjerner, andre krepsdyr og rogn. Som mange andre krepsdyr er dei i tillegg åtseletarar.

Kjelder 
Frank Emil Moen & Erling Svendsen: Dyreliv i havet - nordeuropeisk marin fauna (KOM forlag 2003), s. 227
Trollkrabbegalleri 
Faktaside hjå marlin.ac.uk

Bakgrunnsstoff 

Krepsdyr
Sandpyntekrabbe

Sandpyntekrabben er ein trekantkrabbe som lever frå fjæresona og ned til 350 m djupn ved Atlanterkysten og i Nordsjøen. Nyleg har han òg vorten funnen ved Antarktis, der han etter alt sannsyn er ein framand art. Trass i namnet lever denne krabben på all slags botn. Eit av særtrekka til arten er korleis han fester tang, hydroidar, svampar o.l. til skalet sitt som kamuflasje.

Kjenneteikn 
Pyntekrabbane har trekanta ryggskjold, som er breitt bakerst. Det kan bli opptil 12 cm langt, og er vanlegvis brunt. På skjoldet sit det to radar med stive, krumme hår som vert nytta som feste til tang og ymse småting dyret kamuflerar seg med.

Levesett 
Pyntekrabbar er einsomme predatorar som ligg i bakhaldsangrep for å fanga byttet sitt. Det viktigaste trumfkortet deira i jakten er kamuflasjen, som dyret sjølv tilpassar etter det lokale miljøet. Gjenstandane dei kamuflerar seg med vert henta frå dei næraste omgjevnadane før krabben legg seg på lur for å gå til åtak på uheldige dyr som kjem for nært.

Bakgrunnsstoff

Kjelder 

Bergan, Kirsten: Livet i fjæra, Cappelen 1957
Pyntekrabbegalleri 

Krabbar
Trekantkrabbar

Trekantkrabbar (Majidae) er ein familie krabbar som omfattar over 700 marine artar. Dei vert kjenneteikna av tilnærma trekanta skal, som er breiare bak enn framme og lengre enn dei er breie. Mange av artane har òg særs lange bein. Til familien høyrer m.a. pyntekrabbane og snøkrabben.

Slekter 

 Acanthonyx
 Achaeus
 Aepinus
 Anasimus
 Anomalothir
 Arachnopsis
 Batrachonotus
 Camposcia
 Chionoecetes
 Chlorilia
 Chorilia
 Chorinus
 Coelocerus
 Collodes
 Cyclax
 Cyclocoeloma
 Cyrtomaia
 Dorhynchus
 Epialtoides
 Epialtus
 Erileptus
 Euprognatha
 Eurynome
 Hemus
 Herbstia
 Hyas
 Inachoides
 Inachus
 Leptopisa
 Libinia
 Lissa
 Loxorhynchus
 Macrocheira
 Macrocoeloma
 Macropodia
 Maja
 Metoporhaphis
 Microphrys
 Mimulus
 Mithraculus
 Mithrax
 Mocosoa
 Nibilia
 Notomithrax
 Oplopisa
 Oregonia
 Pelia
 Picroceroides
 Pisa
 Pitho
 Podochela
 Pugettia
 Pyromaia
 Rochinia
 Schizophroida
 Schizophrys
 Scyra
 Sphenocarcinus
 Stenocionops
 Stenorhynchus
 Stilbognathus
 Stilbomastax
 Taliepus
 Thacanophyrys
 Thoe
 Tyche
 Xenocarcinus

Krabbar