alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Hammarhai

Hammarhaiar eller hamarhaiar (slekt Sphyrna) er ei gruppe haiar med karakteristiske hovudformar. Det finst hammarhai i dei fleste hav, men dei går sjeldan inn i område med vasstemperatur under 20 °C. Dei nordlegaste observasjonane er frå den engelske kanalen.

Det finst 9 artar hammarhai, 3 av desse kan vera farlege for menneske. Hammarhaiar utgjer dei fleste artane i familien Sphyrnidae, men Eusphyra blochii (eng. Winghead shark) blir ofte plassert i ei eiga slekt.

Kjenneteikn 
Hammarhaiane har fått namnet sitt etter den karakteristiske hovudfasongen dei har, som kan likna på ein hammar med t-forma si. Augo og nasebora sit ytst på kantane. Grunnen til at dette hovudet ser ut som det gjer er omstridt. Munnane er særs små i høve til resten av storleiken.

I gjennomsnitt er ein hammarhai opptil 4 m lang, men nokre artar kan bli heile seks meter lange og vege 900 kg.

Levesett 

Hammarhaien er ein aggressiv predator som et fisk, blekksprut og krepsdyr. Ein finn dei som regel i varmt vatn langsmed kystlinjer og på kontinentalsokkelen. Dei jaktar som regel om natta, åleine og for ein stor del langs botnen. Om dagen sym dei i stim.

Hammarhaiar parrar seg om sommaren og har indre befruktning. Hoa slepp ikkje ut egga som andre haiar, men ber dei inne i kroppen. Larvane får næring frå plommesekken, som på same måte som ei morkake er forbunden med mora sitt blodsystem. Eit kull haiungar kan bestå av opptil 55 fisk, avhengig av kor stor mora er. Dei vert fødd levande med hovudet bøygd bakover, og får eit arr på buken frå der plommesekken var festa. Dette er analogt med navlen hjå pattedyr. Ungdyra lever på grunt vatn

Det har òg vorte rapportert jomfrufødslar hjå hammerhai.

Artar 
 Slekt Sphyrna
 Underslekt Sphyrna
 Sphyrna (Sphyrna) lewini (Griffith & Smith, 1834) (mogleg to artar.)
 Stor hammarhai, Sphyrna (Sphyrna) mokarran (Rüppell, 1837)
 Glatt hammarhai, Sphyrna (Sphyrna) zygaena (Linnaeus, 1758)
 Kvitfinne-hammarhai, Sphyrna (Sphyrna) couardi Cadenat, 1951
 Underslekt Mesozygaena
 Sphyrna (Mesozygaena) corona Springer, 1940
 Underslekt Platysqualus
 Sphyrna (Platysqualus) media Springer, 1940
 Sphyrna (Platysqualus) tiburo (Linnaeus, 1758)
 Sphyrna (Platysqualus) tudes (Valenciennes, 1822)

Haiar
Sýros

Dette er ein artikkel om ei gresk øy. Viss du leitte etter sure stoff, sjå syre.

Sýros (gresk Σύρος), òg kalla Siros eller Syra, er ei øy i Hellas som høyrer til Kykladane i Egearhavet. Ho ligg 145 km søraust for Aten.

Sýros var tidlegare ein del av prefekturet Kykladane, men er frå 2011 ei periferieining i periferien Dei sørlege egeiske øyane. Det er berre éin kommune i periferieininga, Sýros-Ermoúpoli. Til kommunen høyrer òg den vesle tidlegare fangeøya Járos.

Av tettstadar på øya finn ein Ermoúpoli og Áno Sýros. Ermoúpoli er hovudbyen på øya og i Kykladane, frå 2011 er byen òg hovudstad i periferien Dei sørlege egeiske øyane. Han har alltid vore ei viktig hamn og på 1800-talet var han til og med viktigare enn Pireus.

Historie 
I romartida låg hovudbyen på Sýros på same stad som Ermoúpoli i dag ligg. Mot slutten av antikktida vart ho stadig plyndra av sjørøvarar, og dette førte etter kvart til ein nedgang på øya. Under Austromarriket var øya ein del av det egeiske herredømet, fram til austromarane vart styrta av venetianarar og frankarar i 1204. Sýros kom då under Venezia sitt styre, og vart ein del av Det egeiske dukatet. Samstundes vart Áno Sýros grunnlagd. Under den latinske perioden var dei fleste innbyggjarane romersk-katolske, men haldt på det greske språket. Venezia styrte over øya i nesten 350 år fram til den osmanske flåten erobra øya på midten av 1500-talet. Dei kykladiske øyane fekk derimot mange privilegium av tyrkarane, som til dømes skattelette og religiøs fridom.

Samstundes, etter ein avtale mellom Frankrike og Vatikanet og dei osmanske styresmaktene, vart den katolske øya verna av Frankrike og Roma. Øya oppretthaldt eit slags sjølvstyre dei neste hundre åra og blømde utover 1800-talet då sjørøvarane aust i Middelhavet gradvis forsvann.

Sýros var eit midtpunkt for handel i Egearhavet, og på grunn av dei religiøse og administrative forholda var ho nøytral i byrjinga av den greske sjølvstendekrigen i 1821. Som følgje av dette var ho ein trygg stad for greske flyktningar frå Vesleasia, Khíos, Spétses, Psará, Aivali, Smyrna, Kásos og andre stader under krigen. Nykomarane, hovudsakleg sjømenn og handelsmenn, gav nytt liv til øya som utvikla seg økonomisk og vart eit administrativt og kulturelt senter.

Mellom 1822 og 1865 vart Ermoúpoli bygd om i nyklassisk stil, som slo saman gresk klassisisme med element frå renessansen. Mange landemerke som rådhuset, Apollonteateret, biblioteket og Sýros sjukehus vart bygd på denne tida. Alle endringane førte til at Sýros nesten over natta omvandla seg frå ei heller roleg øy til eit livleg senter for handverk, industri og produksjon. Den flotte hamna gjorde ho òg til eit senter innan skipsbygging og reperasjon. Neorion var det første skipsverftet i Hellas, og er framleis i drift.

Mange ambassadar og konsulat frå land som Frankrike, Storbritannia, Italia, Nederland og dei skandinaviske landa held til her.

Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i periferieininga er:

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Ermoúpoli

Kjelde 

Syros
 
Syros
Syros
Ørekyt

Ørekyt(e) (Phoxinus phoxinus) er ein liten karpefisk med stor utbreiing i ferskvatn over heile Eurasia. I Noreg finst han naturleg på Austlandet og i indre delar av Nord-Noreg, men han er i ferd med å spreia seg til Vestlandet. Norsk svarteliste 2007 reknar han som ein høgrisikoart, og det vert satsa mykje på å hindra spreiing.

Kjenneteikn 
Ørekyta er ein liten fisk, som regel under 8 cm. Dei største eksemplara kan likevel verta så lange som 14 cm. Hoa er større enn hannen.

Vanlegvis er fargen diskret, med brun til olivengrøn rygg med flekkar og ein sølvkvit buk. I gytetida har derimot hannane djupt raude undersider

Levesett  	
Ørekyta lever i stim i kaldt vatn med høgt oksygeninnhald. Om sommaren kan det vera opptil 100 fisk i ein ørekytstim, dei lever då i vassflata og er relativt pelagiske. Om vinteren er fisken ein mindre sosial botnfisk.

Dei et algar, planteavfall (i elvar), blautdyr, krepsdyr og insekt. Som andre karpefiskar manglar dei tenner, men har i staden såkalla svelgtenner bak i svelget som mel opp maten før han kjem ned i magen.

Formeiring 
Paringstida er frå juni til juli. Då blandar dei djupt raude hannane seg med rognfulle hoer i små stimar. Her dannar det seg par, som etter kvart sym i lag ned i botnen for å gyta. Egga er hylla inn i ein geleaktig masse og vert lagde i klumpar mellom steinar på botnen. Hannen sym over dei og befruktar dei. Som regel klekker egga etter ca. to veker, men dette er avhengig av vasstemperatur.

Yngelen held seg i nærleiken av klekkestaden den første tida. Når plommesekken er brukt opp, sym dei ut i vatnet og leitar etter smådyr og algar dei kan eta. Om tilhøva er gode, veks dei raskt og vert kjønnsmogne etter berre eit år.

Ørekyta som framand art 
Ørekyt har vorte spreidd aktivt som agnfisk og kosttilskot til fisk av menneske sidan 1800-talet, og er såleis vorte ein framand art mange stader. Undersøkingar tyder på at ørekyta kan vera ein viktig konkurrent til aureyngel der dei finst i tette bestandar, noko dei ofte gjer i vatn der auren er den einaste andre fisken. Vaksen aure et lite ørekyt, både fordi ørekyt lever i stim og fordi dei sjeldan held seg på same staden i vatnet som aure som er stor nok (20 cm eller meir) til å eta ørekyt. Det er òg observert at ørekyt et aureyngel.

Det er sett inn tiltak for å hindra ytterlegare spreiing av ørekyt, til dømes bygging av jordvollar, rotenonbehandling og oppgangssperrer i vatn.

Bakgrunnsstoff 
 Ørekyt på Artsdatabanken.no
 Ørekyt på Fishbase.org

Ferskvassfisk
Norsk svarteliste 2007
Karpefisk
Járos

Járos (gresk Γυάρος) eller Joúra (gresk Γιούρα), òg skrive Gyaros, er ei øy i Hellas som høyrer til Kykladane i Egearhavet. Øya er ikkje busett og har eit areal på 23 km². Øya er ein del av kommunen Sýros-Ermoúpoli, som høyrer til periferieininga Sýros i periferien Dei sørlege egeiske øyane.

Járos og andre småøyar i Egearhavet fungerte som eksil for viktige personar tidleg i romartida. Venstrevendte politiske dissidentar i Hellas vart òg haldne i eksil her frå 1948 til 1974. Minst 22 000 vart halde i eksil eller i fengsel på øya i løpet av denne perioden.

Mytologi og tidleg historie 
Járos og Mýkonos skal ha vore dei to øyane som guden Apollon knytte fast den heilage øya Dílos i, slik at ho ikkje flaut rundt i Egearhavet. I forteljinga om krigen mellom Minos og Aegeus, kongen av Aten, skriv diktaren Ovid at Járos var ein av øyane som nekta å delta i felttoget mot kongen av Kreta.

Eksiløy for romarane 
Øya fungerte som ein stad der romarane sende folk i eksil. Mellom anna skal Silanus, prokonsulen av provinsen Asia ha vorte skulda for utpressing og høgforræderi, og det var føreslått i Det romerske senatet at han skulle sendast til Járos. Keisar Tiberius sende han i staden til naboøya Kýthnos sidan Járos var «fråstøytande og blotta for menneskeleg kultur».

Eksiløy på 1900-talet 

Ein raud murbygning var nytta som fengsel frå 1948 til 1953 og heldt om lag titusen mann frå den greske motstandsrørsla Ethniko Apeleftherotiko Metopo (EAM). Fengselet vart igjen nytta frå 1957 til 1964 og under det greske militærdiktaturet i 1967-1974.

Den greske regjeringa nytta øya som skytefelt for den greske marinen fram til 2000. Etter den tid har øya vore open for ålmenta.

Referansar

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Gyaros» frå ,  den 10. august 2007.  
 

Jaros
Jaros
Jaros
Stiklingar

Stiklingar (Gasterosteidae) eller stingsild er ein familie små beinfisk. FishBase reknar for tida med at han består av 16 artar fordelt på 5 slekter. Fleire av artane har likevel eit stort tal på underartar, og det er brei semje om at systematikken deira treng ei oppdatering.

Stingsild er små fisk med avlange kroppar. Dei fleste er blanke i fargen og har eit hissig lynne. Mange av artane har beinplater på sidene; alle har eit sett (3-16) godt utvikla piggar framfor ryggfinna.

I Noreg førekjem tre artar: Trepigga stingsild, nipigga stingsild og tangstikling.

Artar 
 Slekt Apeltes
 Firepigga stingsild, Apeltes quadracus (Mitchill, 1815).
 Slekt Culaea
 Culaea inconstans (Kirtland, 1840).
 Slekt Gasterosteus
 Trepigga stingsild, Gasterosteus aculeatus Linnaeus, 1758.
 Gasterosteus crenobiontus Bacescu & Mayer, 1956.
 Gasterosteus microcephalus Girard, 1854.
 Svartflekkstingsild, Gasterosteus wheatlandi Putnam, 1867.
 Slekt Pungitius
 Pungitius hellenicus Stephanidis, 1971.
 Pungitius kaibarae (Tanaka, 1915).
 Pungitius laevis (Cuvier, 1829).
 Sørleg nipigga stingsild, Pungitius platygaster (Kessler, 1859).
 Nipigga stingsild, Pungitius pungitius (Linnaeus, 1758).
 Pungitius sinensis (Guichenot, 1869).
 Pungitius tymensis (Nikolskii, 1889).
 Slekt Spinachia
 Tangstikling, Spinachia spinachia (Linnaeus, 1758).

Stingsild
Kéa

Kéa (gresk Κέα, latinsk Ceos) eller Tzia (gresk Τζια), òg kalla Gia, Zea og Keos, er ei øy i Hellas som høyrer til Kykladane i Egearhavet.

Kéa er eigen kommune, og frå 2011 høyrer øya administrativt til under periferieininga Kéa-Kýthnos i periferien Dei sørlege egeiske øyane. Kommunen Kéa inkluderer òg øya Makrónisos i nordvest.

Hovudbyen Ioulída ligg i dei indre områda (som dei fleste antikke busetnadane i Kykladane på grunn av frykta for sjørøvarar). Andre tettstader er hamna Korissía og fiskelandsbyen Vourkári. Etter å ha vorte avfolka i mange tiår, er øya nyleg vorte oppdaga igjen av atenarar som ein flott stad for helge- og båtturar. Folketalet i 2011 var på berre 2 455.

Geografi 
Kéa er den øya i Kykladane som ligg nærast Attikí, om lag ein time med båt frå Lávrio, og ligg 20 km frå Kapp Soúnio og 60 km søraust for Aten. Klimaet er tørt og terrenget er åslendt. Kéa er 19 km lang frå nord til sør og 9 km brei frå vest til aust. Ho har eit areal på 129 km² og det høgaste punktet er 560 moh.

Historie 
Kéa har vore busett sidan bronsealderen og hadde ein kultur som nådde sitt høgdepunkt seint i den minoiske og tidleg i den mykenske perioden (1600-1400 fvt.).

I antikken var Kéa heimstad til Simonides og nevøen hans Bakkhylides. Begge var greske diktarar. I tillegg kom sofisten Prodikos frå øya.

Under den austromerske perioden vart det bygd mange kyrkjer på Kéa og velstanden til øya auka. Kéa var ein del av riket fram til 1204, då ho vart erobra av venetianarar etter det fjerde krosstoget. Kéa vart gjenerobra av austromarane i 1278. I 1296 fall ho tilbake til venetianarane, som like etter bygde ei borg over den antikke akropolisen i Ioulis. Hamna vart mykje nytta av sjørøvarar, og i 1470 var det berre rundt 200 innbyggjarar att.

Kéa vart okkupert av osmanarane i 1527. Tyrkarane slo seg derimot aldri ned på øya, men dei sende arvanittar her på slutten av 1500-talet. Under denne perioden kom det mange religiøse og intellektuelle personar som ønska å ligge lågt til øya. I 1668 raserte tyrkarane øya fordi dei hadde tatt venetinarane sitt parti, men like etter fekk innbyggjarane mange rettar og mot slutten av hundreåret hadde folketalet stige til tre tusen.

Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:

Andre busetnader på øya er:

Småøyar i kommunen:
 Makrónisos (9)

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell nettstad
 Reiseguide for Kéa frå 1885

Kjelde 

Kea
Kea
Kea
Trepigga stingsild

Trepigga stingsild er den vanlegaste stingsildarten i Noreg. Han er utbreidd i fersk- og brakkvatn over heile Eurasia, bortsett frå i Donau. Dei kan òg treffast på i saltvatn, men då helst tett inne med kystane.

Arten er særs vanleg som laboratoriedyr, særleg har åtferdsbiologar som Niko Tinbergen gjort mykje viktig forskingsarbeid med han. Han seiast å vera relativt lett å halda i akvarium, men vert ikkje tilrådd for amatørakvaristar då han krev både kaldt vatn og levande fôr.

Kjenneteikn 

Trepigga stingsild er ein ganske liten fisk, med ei lengd på 5-11 cm. Ferskvassformer er mindre enn brakk- og saltvassvariantar. Namnet sitt har han fått på grunn av fremre delen av ryggfinnen, som er omdanna til normalt 3-4 skarpe piggar. Den bakste finnestråla på ryggen er òg omdanna til ein pigg som står åleine. Han har òg ei rekkje harde beinplater på sidene av kroppen og ei bukfinne som er redusert til ein skarp pigg og ei lita stråle. Denne kroppspansringa fungerer som eit forsvar mot større rovfisk.

Reine ferskvassformer av arten har som regel eit brunt eller grønaktig skjer, medan anadrome former er blankt grøne til blåsvarte. Det eksisterer òg nokre få heilt svarte bestandar. Sidene er vanlegvis bleike og buken gul, kvit eller sølvaktig. I gytetida vert hannar (utanom i svarte bestandar) sterkare farga, med ein karakteristisk raud eller oransje buk.

Levesett 
Stingsilda er ein særs tilpassingsdyktig liten rovfisk som lever i stim på grunt vatn. Dei trivst best i vatn med ein viss grad av vegetasjon; ofte på mudder- eller sandbotn, men kan klara seg ved eit særs breitt spekter av tilhøve innanfor temperaturar på 4 – 20°.

Føda til arten består for det meste av makk, små krepsdyr, larvar og vaksne vassinsekt, drukna flygande insekt og fiskeyngel. Det finst fleire døme på at dei kan jakta på og eta sitt eige avkom.

Formeiring 
I gytetida vert stingsildhannane særs territoriale, og forsvarar eit lite revir rundt eit forseggjort reir som ligg på mjuk botn. Dette byggar hannane sjølv av ymse plantemateriale, som vert sett saman med eit sekret som vert produsert i nyrene og m.a. inneheldt glykoproteinet spiggin. Reira er tunnelforma, og under gytinga sym hoa gjennom dei. Både hoer og hannar har ofte fleire partnarar gjennom same sesong; hannane oftast i det same reiret.

Etter gytinga heldt hannen fram med den territoriale åtferda si, og vaktar reiret aggressivt mot predatorar. Han heldt òg reiret ved like ved å syta for oksygentilførnad og fjerning av daude eller sjuke egg og larvar.

Mange bestandar treng 2 år på å modnast, men det finst òg dei som brukar både 1 og 3 år. Dei færraste overlever meir enn ein gytesesong.

Kjelder 

 FishBase
 Om reirbygging hjå trepigga stingsild
 Riehl, Rüdiger & Baensch, Hans A.: Akvariets lexikon Mergus verlag 1997
 Wooton, R.J.: The Biology of the Sticklebacks Academic Press 1976

Stingsild
Ferskvassfisk
Fisk i Noreg
Makrónisos

Makrónisos (gresk Μακρόνησος) er ei øy i Hellas i Egearhavet. Øya ligg nær kysten til Attikí utanfor hamna Lávrio. Ho er 3 km lang frå nord til sør og om lag 500 meter brei frå aust til vest. Terrenget er tørt og steinete. I antikken vart øya kalla Helena.

Øya er ein del av kommunen Kéa, som høyrer til periferieininga Kéa-Kýthnos i periferien Dei sørlege egeiske øyane, sjølv om Makrónisos tradisjonelt ikkje blir rekna til øygruppa Kykladane.

I dag bur det berre 9 på øya. Frå den greske borgarkrigen til gjenopprettinga av demokratiet etter at det greske militærregimet braut saman, vart ho nytta som fengsel for greske kommunistar. På grunn av historia hennar vert ho rekna som eit monument for borgarkrigsperioden, og øya er derfor verna for vidare utvikling.

Det var i sundet mellom Makrónisos og Kéa at HMHS «Britannic», søsterskipet til RMS «Titanic», sokk i 1916.

Referansar

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Makronisos» frå ,  den 10. august 2007. 
 oppgav desse kjeldene:
 Hamilakis, Yannis, «The Other 'Parthenon': Antiquity and National Memory at Makronisos», Journal of Modern Greek Studies 20:2 (Okt 2002), s. 307-338.

Makronisos
Makronisos
Fangeøyar
Interneringsleirar
Meløya i Meløy

Meløya er ei øy i Meløy kommune i Nordland. Øya ligg sørvest for Ørnes. Meløya har eit areal på 21,8 km², og høgste punktet på øya er Meløytinden på 582 moh. Øya hadde 211 innbyggarar i 2007. Meløya var tidlegare administrasjonssentrum for Meløy kommune. På øya ligg Meløy kyrkje frå 1867. Torghatten Nord har både ferje- og snøggbåtsamband frå øya.

Namnet 
Det finst kjelder for ulike skriveformer for øynamnet gjennom historia frå Miolø i 1350, Melløenn i 1570, Molløe i 1670 til Meløen i 1723. Sidan det ikkje fanst eit norsk skriftspråk i takt med dialektane før vi fekk landsmålet er det uråd å seie sikkert kva som har vore munnleg form for øynamnet i same periode. Forfattarane av Gård og grend i Melø meiner at det norrøne omgrepet «mel» vart bruka for å referere til fin sand, og at øya såleis har fått namnet sitt etter det sandhaldige jordsmonnet ein finn på gardane på Meløya. Øya gav namn til garden kor kyrka står og seinare til kommunen då han vart oppretta i 1884.

Historie 
Det finst fornminne rundt om på øya frå mange tidsepokar. Her er restar av steinalderbuplassar og gravfelt frå jernalderen. Eit enkeltfunn er «risvikkniven» datert til yngre steinalderen og utmerker seg med eit utskjert skaft som kan tyde på kontakt med Nord-Sverige eller Finland. 
Meløygarden på Meløya var hovudsete for adelsslekta Benkestok (ca. år 1500-1600). Kommunen kjøpte garden i 1872, og hadde administrasjonen med bl.a. kommunestyre her fram til 1952 då han vart flytta til Ørnes.

Kjelder 
 Gård og grend i Melø, gjeve ut av Meløy Kommune i 1981
 Meløy kommune: Kulturminne i Meløy  (blant anna på Meløya)
 «Meløya i Meløy» på bokmålswikipedia

Øyar i Nordland
Geografi i Meløy
Caplex

Caplex er namnet på fleire leksikon på bokmål gjevne ut av Cappelen. 

Caplex ettbindsleksikon kom første gong ut i 1990 med nye, reviderte opplag i 1994, 1997, 2001 og 2004. Pål Steigan var hovudredaktør for dei første to utgåvene, Solveig Wikström og Øyvind Skagmo for dei to neste. Utgåvar frå 2004 hadde 1 440 sider.

Caplex multimedia bedrift blei gjeve ut som CD-ROM i 1997.

Caplex nettleksikon var eit nettleksikon som var fritt tilgjengeleg frå 2000 til 2011. på Internett, som vart gjeven ut av forlaget Cappelen. Med sine 64 000 artiklar var Caplex i 2011 det fjerde største norske oppslagsverket av sitt slag (etter bokmåls-/riksmålsutgåva av Wikipedia, Store norske leksikon og Wikipedia på Nynorsk).

Caplex nettleksikon vart lansert 25. august 2000, og hadde i 2005 meir enn 4 millionar besøkande og nesten 30 millionar sidevisingar. Første halvdel av 2006 hadde Caplex i snitt over 4 millionar sidevisingar i månaden. Trass høge vitjartal vart Caplex nettleksikon lagt ned 1. juni 2011.

Ved årsskiftet 2009/2010 kjøpte Allkunne frå Cappelen Damm AS rettane til å publisere mesteparten av stoffet i Caplex. I oktober 2011 tok Allkunne til å publisere leksikontekstar om ulike emne frå Caplex. Allkunnes Caplex-artiklar er vurdert og oppdatert av fagkonsulentar, omsette frå bokmål til nynorsk og redigerte for digitalt format. Caplex-artiklar kan også bli utvida etter behov, skriv Allkunne (2011).

Kjelder 
 Søk etter Caplex  i Bibsys
 Caplex nettleksikon (nedlagt)
 Allkunne viderefører Caplex nettleksikon
 Caplex ettbindsleksikon ved cappelendamm.no
 Caplex multimedia bedrift ved cappelendamm.no

Norske oppslagsverk
Cappelen
Forlag

Eit forlag er ei verksemd som publiserer bøker, blad og andre publikasjonar. Eit forlag får teksten eller manuskriptet frå ein forfattar og sørgjer for å få det publisert eller offentleggjort, det vil seie trykt og distribuert til forhandlarar som sel det vidare til dei enkelte lesarane. Forlaga dekkjer alle utgifter i samband med produksjon, for eksempel til illustratør, trykkjeri og bokbindar, og kostnader til reklame og anna. Forlaga kan ha ein redaksjon som sjølv står for eller organiserer arbeidet med innhaldet i bøkene eller blada, for eksempel i vekeblad, leksika og skulebøker.

Etymologi og andre tydingar
Ordet forlag nyttast vanlegvis om bokforlag, både om forretningsverksemda og firmaet, om sjølve aktiviteten, det vil seie sjølve forleggariet, og om kontorlokala.

Ordet kjem frå det tyske Verlag eller Vorlage som igjen er avleidd av vorlegen, det vil seie «å leggje fram».

Historie
Dei første forleggarane var boktrykkjarar. Sidan byrja også bokhandlarar med forlagsverksemd. I dag driv dei fleste bokforlag som sjølvstendige føretak utan direkte tilknyting til trykkjeri og bokutsal.

Norske bokforlag (utval)
Det er mange hundre små og store forlag i Noreg. Rundt femti av desse er medlem i Den norske Forleggerforening. Mellom dei største eller mest kjende norske forlaga er:

Aschehoug
Gyldendal
Cappelen Damm
Fagbokforlaget
Pax Forlag
Det Norske Samlaget
Schibsted Forlag
Solum Forlag
 

Forlag
FishBase

FishBase er eit internasjonalt oppslagsverk på nett som tek for seg fisk.  Per oktober 2016 inneheldt databasen deira opplysningar om 33 400 artar og underartar, over 57 800 bilete og referansar til 51 600 verk i vitskapleg litteratur. Nettstaden har rundt 700 000 ulike besøkande kvar månad.

Fiskeslaga på FishBase er organisert etter vitskapleg namn. Kor mange opplysningar som vert oppgitt varierer frå art til art.

Historie 
I 1987 føreslo Daniel Pauly å oppretta ein standardisert database for fiskeartar som ein del av programvareprosjektet til ICLARM. Året etter tok han til å jobba med Rainer Froese, som hadde arbeidd med eit ekspertsystem for identifisering av fiskelarvar. Dei første sidene vart skrivne i Prolog, men dei skifta fort til det DOS-baserte systemet DataEase. I 1989 fekk prosjektet sin første donasjon.

I 1993 bytta prosjektet til Microsoft Access, og i 1995 gav dei ut sin første CD-ROM. Sidan då har desse utgjevingane kome nesten årleg, og i takt med auka i informasjon i databasen har òg datamengda her auka. 2004-versjonen var på fem CD-ar, eller ein DVD.

FishBase dukka først opp på internett i august 1996. Sidan 2000 har FishBase vore drive av FishBase Consortium, som består av:
 Africamuseum i Tervuren
 Aristotelesuniversitetet i Thessaloniki
 Fisheries Centre University of British Columbia i Vancouver
 Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO) i Roma
 IFM-GEOMAR i Kiel
 Muséum National d'Histoire Naturelle i Paris
 Naturhistoriska riksmuseet i Stockholm
 WorldFish Center i Penang

FishBase er tilknytt 1370 bidragsytarar og samarbeidspartnarar. For å bevara verdien som ein vitskapleg database publiserer ikkje FishBase original forsking; alt innhaldet må basera seg på tidlegare publisert materiale.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
FishBase

Fisk
Oppslagsverk tilgjengelege på Internett
Biologiske databasar