alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Colombiadukkar

Colombiadukkar (Podiceps andinus) er ein utdøydd fugleart som var ein medlem av dukkarfamilien. Han levde i Bogotá-våtmarkene på sletteland i austlege Andes i Colombia, ca. 2600 moh. Arten var framleis rikeleg på Totasjøen i 1945. Tidvis vart han vurdert som ein underart av svarthalsdukkar (P. nigricollis). Han var utan evne til å flyge.

Colombiadukkaren var 33 centimeter i kroppslengde. Hekkedrakta var i stor grad svart slik som svarthalsdukkar, men framsida av halsen og brystet var kastanjefarga, øyretufsane var mørkare og nebbet litt kraftigare enn hos svarthalsdukkar som han elles likna.

Nedgangen til colombiadukkaren blir tilskriven drenering av våtmarker, tilslamming, ureining frå plantevernmiddel, uro på grunn av sivhausting, jakt, konkurranse og predasjon av innført regnbogeaure (Oncorhynchus mykiss) som åtok ungar. Den primære årsaka var tap av habitat: drenering av våtmarker og siltasjon resulterte i høgare konsentrasjonar av ureiningar og gjødning, noko som forårsaka eutrofiering (gjengroing) ved Totasjøen. Dette øydela den opne, nedsenka naturlege vegetasjonen og resulterte i danninga av ein tett monokultur av vassgras, Elodea. 

Innan 1968 hadde populasjonen gått ned til omtrent 300 individ. Berre to registreringar av arten vart gjort på 1970-talet; ein sett i 1972, og den siste stadfesta observasjonen frå 1977 då tre fuglar vart sette. Intensive studiar i 1981 og 1982 klarte ikkje å finne arten, og han blir no rekna som utdøydd.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Colombian grebe» frå , den 12. juni 2022.  
 Llimona, F., J. del Hoyo, D. A. Christie, F. Jutglar, og G. M. Kirwan (2020). Colombian Grebe (Podiceps andinus), version 1.0. I Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, og E. de Juana, red.) Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.colgre1.01

Bakgrunnsstoff 

 BirdLife International (2022) Species factsheet: Podiceps andinus. Henta 12. juni 2022
 
 Illuastrasjon gjort av Benjamin Cardenas Valderrama på Flickr.com
 El Pato Zambullidor extinto de Colombia

Dukkarfamilien
EHF-meisterligaen i handball 2011/Kvinner

Meisterligaen i handball 2011 for kvinner var ei turnering arrangert av Europas handballforbund (EHF) som tok til med kvalifiseringsspel 3. september 2010 og avslutta med dobbeltfinale 7. og 14. mai 2021. Larvik Håndballklubb vann turneringa. Det var fyrste gongen eit norsk lag vann EHF-meisterligaen.

Gruppespela
Etter innleiande kvalifiseringsrundar vart gruppespelet med fire grupper à fire lag avvikla i tida 9.oktober til 21. november. Dei to beste laga i kvar av desse gruppene gjekk vidare til hovudrunda. Hovudrunda vart avvikla i to grupper frå 4. februar til 20. mars 2011. Dei to flittigaste poengsankarane i B-gruppa, Győri ETO og Larvik HK, begge 10 poeng, og i A-gruppa, ŽRK Budućnost og SD Itxako begge 8 poeng, kvalifiserte seg til semifinale.

Semifinalane
SD Itxako – Győri ETO 50 – 45 (26-21 og 24-24)
Larvik HK – ŽRK Budućnost 52 – 44 (25-20 og 27-24)

Finalane
Framom 4 416 tilskodarar vann Larvik HK heimekampen i Arena Larvik den 7. mai med 23–21.
Bortekampen i spanske Pamplona sju dagar seinare enda med knappe 25-24 til SD Itxako, dermed sikra Larvik seg EHF-trofeet med 46 mål mot 45 Itxako sine 45.

Måla til Larvik HK kom frå Tonje Larsen 8+4, Linn Sulland 0+10, Heidi Løke 6+1, Linn-Kristin Riegelhuth 3+3, Nora Mørk 3+1, Gro Hammerseng 2+2 og Kari Mette Johansen 1+3. Cecilie Leganger og Lene Rantala var målvakter. Sara Breistøl, Karoline Breivang, Tine Kristiansen, Olga Medvedova og Tine Stange kom ikkje på skåringslistene.

Carmen Martín skåra i alt 15 mål for det spanske laget.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «EHF Champions League der Frauen 2010/11» frå ,  den 12. juni 2022.  

Handball
Sport i 2011
Kviting

Kviting eller bleike (Merlangius merlangus) er ein fisk i torskefamilien.

Skildring 
Kvitingen kan bli opptil 70 cm lang og 3 kg, men vanlegvis ikkje lenger enn 50 cm. Han er sølvgrå på farge, mørkare på ryggen og lys på buken. Berre unge individ har ein liten skjeggtråd. Munnen er overbitt.
Sidelinja gjer ei svak boge over brystfinnane, som har ein svart flekk ved rota. Dei tre ryggfinnane og to gattfinnane har berre blautstråler. Den fyrste ryggfinnen har 12–15 blautstråler, den andre har 18–25, og den tredje har 19–22. Den fyrste gattfinnen har 30–35 blautstråler og den andre har 21–23.

Utbreiing og habitat 
Kvittngen har den største utbreiinga si i nordaustlege delar av Atlanterhavet, frå Gibraltar og nordover til Island og Barentshavet. Han finst òg i Svartehavet, Middelhavet og vestlege delar av Austersjøen. I Noreg finst kvitingen langs heile kysten, men er vanlegast sør for Stad.

Kviting opptrer frå 10 til 200 meter, ofte på mudder- og sandbotn.

Åtferd 
Kvitingen er bentopelagisk, men held mest til som botnfisk. Unge fiskar finst heilt inne ved land, medan dei vaksne og store individa oppheld seg i litt større avstand til kysten og på større djupner. Dei kan vandra over store område, men lite er kjent om vandringsmønstera deira.Hovudføda er krepsdyr og annan fisk som sild. I gytetida, frå januar til juli, samlar kvitingane seg i store stimar. Både egga og yngelen er pelagisk. Når yngelen blir omtrent 10 mm søkar dei ofte vern mellom nesletrådene til brennmaneter. Når dei blir 50–100 mm lange søkar dei mot botnen.

Økonomisk tyding 
Kvitingen er ein svært god matfisk og det blir drive kommersielt fiske etter han med trål og snurrevad.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Hvitting» frå ,  den 12. juni 2022.  

Fisk i Middelhavet
Torskefamilien
Fisk i Noreg
Ringmur

Ringmur (eller kurtinmur frå fransk courtine, 'gardin') er ein mur som  normalt er svært tjukk og som strekker seg rundt ein festning og vernar om borggarden. Ein festning kan ha fleire ringmurar utanfor kvarandre, og det er også vanleg med ei vollgrav og eventuelt skansar utanfor muren. 

Dei eldste ringmurane var berre enkle murar der forsvararar kunne stå på toppen og skyta eller hiva ting mot angriparar. Effekten blei forsterka av at ein byrja å bygga tårn i ringmuren. Desse gav betre evne til å gjera motstand under angrep, både ved at ein kunne plassera fleire forsvararar på muren, at desse blei verna bettre ved at dei kom høygae opp, og ved at ein kunne plassere tyngre skyts på tårna.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Ringmur» frå ,  den 13. juni 2022.  

Murar
Military Road i Northumberland

Military Road er eit lokalt namn for delar av vegen B6318 i Northumberland i England. Vegen går frå Heddon-on-the-Wall  i aust til Greenhead  i vest. Mykje av vegen går parallelt med den romerske Hadrianmuren, og store delar av han er bygde på grunnmuren til denne. Vegen er likevel ikkje ein romarveg, men ein veg bygd for å kunna transportera militære styrkar og utstyr mellom Newcastle og Carlisle.

Historie 

Vegen må ikkje forvekslast med den romerske militærvegen ved Hadrianmuren i sør. Han må heller ikkje forvekslast med andre vegar kalla Military Road som blei bygde i Skottland under Field Marshal Wade. Desse inkluderer vegar ved Corrieyairack Pass og Aberfeldy.

Langs mykje av lengda si er Military Road heilt rett, og minnar om ein romarveg. Omgrepet «militærveg» kjem ikkje frå dette, men frå ønsket om ein veg som var eigna for flyting av militært utstyr og køyretøy mellom Newcastle og Carlisle. Dette var i stor grad som svar på dei dårlege forholda hannoveriske styrkar under feltmarskalk Wade hadde møtt i 1746 då dei freista å undertrykka jakobittar som kjempa for Bonnie Prince Charlie i nord. Vanskane til troppane under feltmarskalk Wade, og tilknytinga hans til andre «militærvegar» i Skottland, er truleg kjelda til at mange trut han òg var ansvarleg for denne ruta.

Avgjerda om å forbetra vegkommunikasjonen blei tatt som svar på vanskane med å flytta den hannoveriske hæren under general George Wade frå Newcastle til Carlisle i 1746; reisa skal ha tatt nesten ei veke mellom 16. og 22. november. I lys av den dårlege tilstanden til vegen rekna ein det som ei hastesak å forbetra traséen. Bygginga byrja i midten av 1751, og blei fullført i 1758. Bygginga av den historiske militærvegen, som B6318 delvis går på, er omtalt som eit av dei mest skadelege enkeltåtaka på Hadrianmuren. Topografien vest for Sewingshields gjorde det nødvendig for vegen å skilja lag med muren, og dette verna mykje av det som er att av muren i dag.

Sjå òg
Stanegate

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Military Road (Northumberland)» frå ,  den 13. juni 2022. 
 oppgav desse kjeldene: 
 Smith, GH, Excavations near Hadrian's Wall at Tarraby Lane 1976, Britannia, Vol. 9 (1978), pp 19–56
Lawson, W, The origin of the Military Road from Newcastle to Carlisle. Archaeologia Aeliana Series 4. Vol 44 (1966), pp. 185-207.

Bakgrunnsstoff

Vegar i Northumberland
Vegar i England
Hadrianmuren
A69-vegen

A69 er ein større stamveg i Nord-England som går aust–vest over Penninane, gjennom fylka Tyne and Wear, Northumberland og Cumbria. Opphavleg byrja vegen i sentrum av Newcastle upon Tyne og seinare nær Birtley, men sidan ein bygde den vestlege omkøyringa for A1 rundt Newcastle har vegen byrja ved Denton Burn, ein forstad til Newcastle.

Frå A1-krysset til Carlisle sentrum er vegen 54 mile, eller 87 km, lang.

Busetnader langs vegen 
 Denton Burn
 West Denton
 Throckley
 (Corbridge)
 (Hexham)
 (Haydon Bridge)
 Bardon Mill
 Melkridge
 (Haltwhistle)
 (Brampton)
 Warwick Bridge
 Warwick-on-Eden
 Botcherby
 Carlisle

Stader i parentes viser at busetnaden historisk var ved vegen, men no har omkøyringar.

Skildring 

Vegen går vegen går vestover frå A1 ved Denton Burn i Newcastle upon Tyne gjennom forstadene Denton Burn og West Denton før eit kryss med A6085 og B6323. Han fortset vestover og passerer over det som var Hadrianmuren, som til no har vore sør for vegen, ved Milecastle 13 på muren. Frå no av er vegen alltid sør for muren. Vegen fortset oppover Tyne-dalen, køyrer rundt landsbyen Corbridge og marknadsbyen Hexham. A69 kryssar elva Tyne vest for Hexham (Constantius Bridge), kryssar ho igjen vest for landsbyen Haydon Bridge, og nok ein gang når han går rundt Haltwhistle.

Etter å ha kryssa grensa til Cumbria, går A69 forbi byen Brampton, før han kjem til eit rundkøyringskryss med A689. A69 svingar til venstre her og går gjennom landsbyen Warwick Bridge. Etter eit kort stykke med dobbel køyrebane kjem A69 til vegkryss 43 på motorvegen M6, som går langs den austlege kanten av Carlisle.

Delen av A69 som går inn til Carlisle har namnet Warwick Road, og er kjend for å vera ein av dei mest trafikkerte vegane i fylket. Ved Saint Aidan-kyrkja svingar A69 til høgre opp Victoria Place, og møter A7-vegen ved eit trafikkert trafikklyskontrollert vegkryss, der han endar.

Vegen utgjer ein del av det uskilta europavegen E18. Det blir halde ved like av RoadLink.

Historiske deler av vegen

I den austlege enden gjekk A69 historisk frå den noverande endestasjonen sin med A1 ved Denton Burn austover langs Westgate Road (no den vestlege enden av A186) i Newcastle upon Tyne, og slutta ved krysset mellom Westgate Road og Neville Street i sentrale Newcastle nær Newcastle jernbanestasjon.

Bygginga av Gateshead Western Bypass førte til at delen av A69 som gjekk frå Denton Burn inn i sentrale Newcastle blei omnummerert til A186, og A69 passerte deretter over Scotswood Bridge og følgde Gateshead Western Bypass til Birtley, der han blei del av A1(M). Den seinare bygginga av Newcastle Western Bypass fekk Gateshead Western Bypass-seksjonen omnummerert til A1 då A1 blei omdirigert vest for Newcastle upon Tyne sentrum og over den nye Blaydon Bridge, med A69 avgrensa til den noverande endestasjonen sin ved Denton Burn.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «A69 road» frå ,  den 13. juni 2022.  

Vegar i Cumbria
Vegar i England
Vegar i Northumberland
Transport i Tyne and Wear
EHF-meisterligaen i handball 2013/Kvinner

Meisterligaen i handball 2013 for kvinner var ei turnering arrangert av Europas handballforbund (EHF) som tok til med kvalifiseringsspel 21. september 2012 og avslutta med dobbeltfinale 5. og 13. mai 2013. Vinnar av turneringa vart Győri ETO frå Győr i Ungarn.

Etter innleiande kvalifiseringsrundar vart gruppespelet med fire grupper à fire lag avvikla i tida 13. oktober til 18. november. Dei to beste laga i kvar av desse gruppene gjekk vidare til hovudrunda. Hovudrunda vart avvikla i to grupper frå 26. januar til 17. mars 2013. Dei to flittigaste poengsankarane i A-gruppa, Győri ETO og Larvik HK, med 12 og 8 poeng, og i B-gruppa, RK Krim og Oltchim Vâlcea begge 8 poeng, kvalifiserte seg til semifinale.

Semifinalane
Oltchim Vâlcea – Győri ETO 47 – 48 (22-24 og 25-24)
Larvik HK – RK Krim 52 – 44 (22-24 og 27-19)

Finalane
Győri ETO vann bortekampen mot Larvik HK i Arena Larvik den 5. mai med 21–24 og heimekampen i ungarske Veszprém seks dagar seinare med 23–22 og sikra seg EHF-trofeet med 47 mål mot 43.

Győri ETO sitt vinnarlag bestod mellom andre av målvakta Katrine Lunde og målskårarane Anita Görbicz 8+4, Heidi Løke 6+5, Jovanka Radičević 5+5, Eduarda Amorim 2+2, Andrea Lekić 1+3, Anikó Kovacsics 1+2, Ivett Szepesi 0-2 og Viktória Soós 1+0.

Måla til Larvik HK kom frå Linn-Kristin Riegelhuth 4+4, Isabel Blanco 5+2, Nora Mørk 2+5, Thea Mørk 3+3, Gro Hammerseng 1+4, Linn Sulland 4+0, Anja Edin 2+0, Tonje Larsen 0+2, Karoline Breivang 1+0, Sara Breistøl 1+0. Cecilie Leganger og Lene Rantala var målvakter. Kristina Bille, Kristine Breistøl, Mie Sando og Pernille Wibe kom ikkje på skåringslistene.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «EHF Champions League der Frauen 2012/13» frå ,  den 13. juni 2022.  

Handball
Sport i 2013
Mendefolk

Mendefolk er ei folkegruppe som hovudsakleg bur i Sierra Leone, Liberia og Guinea. Dei talar mandespråket mende. Mendefolk utgjer majoriteten i Sierra Leone, der dei særleg bur i sørlege og austlege område. Ved folketeljinga i 2015 budde det  mendefolk i landet.

Den munnlege tradisjonen deira tyder på at dei vandra inn til området frå Sudan mellom 100- og 1500-talet. Dei har tradisjonelt livnært seg gjennom å dyrka afrikansk ris og fleire andre vekstar, og nyttar vekselbruk for å verna jorda mot utarmning.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Mende» frå ,  den 13. juni 2022.

Bakgrunnsstoff

Afrikanske folkegrupper
Sierra Leone
Liberia
Guinea
EHF-meisterligaen i handball 2014/Kvinner

Meisterligaen i handball 2014 for kvinner var ei turnering arrangert av Europas handballforbund (EHF) som tok til med kvalifiseringsspel 7. september 2013 og avslutta med sluttspel 3.-4. mai 2014. Győri ETO frå Győr i Ungarn vann turneringa for andre året i rad.

Turneringa med 16 deltakande lag opna med seriespel i fire grupper à 4 lag. Dei to beste laga i desse  gruppene gjekk vidare til ei hovudrunde med to grupper à 4 lag. Dei to beste laga i hovudrunde-gruppene kvalifiserte seg til sluttspel. Norske Larvik HK vart slått ut i hovudrunda.

Sluttspelet
Sluttspelet vart avvikla helga 3. og 4 mai 2014. 
Semifinalane:
Győri ETO – Midtjylland HB 29 – 26
ŽRK Budućnost – Vardar 22 – 20 etter ekstraomgangar

Bronsefinalen:
Vardar – Midtjylland HB 34 – 31

Finalen
Győri ETO – ŽRK Budućnost 27-21

Györi ETO tok kontroll over kampen i fyrste omgang og leia 15–10 ved pause.  I den andre omgangen styrte laget inn til siger 27–21.

Győri ETO sitt vinnarlag bestod mellom andre av målvakta Katrine Lunde og målskårarane Anita Görbicz 7, Heidi Løke 4, Eduarda Amorim 4, Adrienn Orbán 4, Katarina Bulatović 3, Bernadett Bódi 2, Anikó Kovacsics 2 og Dorina Korsós 1.

Cristina Neagu vart toppskårar for Budućnost med 7 sine fulltreffarar.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «EHF Champions League der Frauen 2013/14» frå ,  den 14. juni 2022.  

Handball
Sport i 2014
Anita Görbicz

Anita Görbicz () er ein ungarsk tidlegare handballspelar frå Veszprém. Ho var fem gongar med om å vinne EHF-meisterligaen for Győri ETO, eit handballag ho spelte på frå 1998 til 2021.

Görbicz spelte vanlegvis midtre rykkromspelar, tidvis var ho også venstrekant. Ho debuterte på Ungarn sitt landslag mot Noreg i 2002, deltok dei neste 15 år i 233 landskampar og skåra 1111 landslagsmål. Med Ungarn vann ho VM-sølv i 2003, VM-bronse i 2005 og bronse i så vel EM 2004 som i EM 2012.

Gjennom 23 sesongar i Győri ETO sanka Görbicz fem trofe i EHF-meisterligaen (2013, 2014, 2017, 2018, 2019), 13 nasjonale seriemeisterskap og 15 nasjonale cupmeisterskap.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Anita Görbicz» frå ,  den 14. juni 2022.  

Ungarske handballspelarar
Győri ETO

Győri Egyetértés Torna Osztály Kézilabda Club er ein handballklubb heimehøyrande i Győr i Ungarn. Klubben vart skipa i 1948 og har dominert den nasjonale handballen på kvinnesida sidan 2004. Győri ETO gjekk til topps i meisterligaen i 2013, 2014, 2017, 2018 og 2019. Laget nådde finalen også i 2009, 2012, 2016 og 2022.

Sidan 2010 har ei rad norske toppspelarar gjort teneste i Győri ETO. Katrine Lunde var den fyrste, sidan kom Heidi Løke, Kari Aalvik, Linn Sulland, Ida Alstad, Nora Mørk, Stine Oftedal, Veronica Kristiansen, Kari Brattset, Amanda Kurtović og Silje Solberg.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Győri Audi ETO KC» frå ,  den 14. juni 2022.  

Handballklubbar
Ungarske idrettslag
Verdsmeisterskapen i roing 1976

Verdsmeisterskapen i roing 1976 vart avvikla på Ossiacher See ved Villach i Austerrike i dagane 10. til 14. august. Meisterskapen omfatta berre dei tre lettvekts-klassane som ikkje fekk delta i Sommar-OL 1976.

Karar

Lettvekt singlesculler

Lettvekt, firar utan styrmann

Lettvektsåttar

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «1976 World Rowing Championships» frå ,  den 14. juni 2022.  

Roing
Idrettstilskipingar i Austerrike
Sport i 1976
Legionær

Legionær,  på latin kalla miles ('soldat') eller legionarius, var ein profesjonell romersk infanterisoldat, vanlegvis ein romersk borgar under 45 år. Soldaten blei innrullert i ein legion for 25 års teneste, ei endring frå tidlegare praksis med å innrulla berre for den tiden då det føregjekke ein militær kampanje. Dei siste fem åra var på lettare teneste som veteran.

På marsj i fiendtleg territorium blei legionæren utrusta med mellom tre og fjorten dagars rasjonar, rustning (lorica segmentata) og skjold (scutum), hjelm, gladius (kort sverd), dolk (pugio), eit vasskinn, ei korg og nokre reiskapar. Alle legionærar hadde også spyd, anten eit hasta (vanleg spyd) eller to pilum (kastespyd), avhengig av periode og/eller posisjon i legionen.

Romerske soldatar gjekk gjennom hard trening. Disiplin var grunnlaget for suksessen til hæren, og soldatene blei kontinuerleg trente i våpenbruk og drill av formasjonar, raske marsjar med full utrusting og i tett formasjon var vanlege. Avvik frå reglane blei hardt straffa av centurionane.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Romersk legionær» frå ,  den 14. juni 2022.  

Militære yrke
Romersk militærvesen
Troutbeck i Eden

Troutbeck er ein liten busetnad i Cumbria i England, nokre mile vest for Penrith. Busetnaden ligg innnfor Lake District og civil parishet Hutton. Han høyrde tidlegare til Cumberland. 

Great Mell Fell ligg like aust for Troutbeck. Dette er eit fjell som er open for allmenta. Det høyrer til National Trust.

Like nord for Troutbeck ligg fem romerske mellombelse eller marsjleirar, ved romarvegen A66.

Stadnamnet «Troutbeck» er fyrst dokumentert i Subsidy Rolls frå 1332, der det er skrive som «Troutbek». Namnet er sett saman av gammalenglesk truht og norrønt bekkr, og tyder 'aurebekk'. Bekken renn inn til Trout Beck og svingar så mot vest, der han renn inn i elva Glenderamackin rundt ein kilometer vest for Hutton Moor End.

Galleri

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Troutbeck, Eden» frå ,  den 14. juni 2022.  

Landsbyar i Cumbria
Richard Chelimo

Richard Chelimo () var ein kenyansk langdistanseløpar som vann ein OL-medalje og to VM-medaljar på 10 000 meter. Han var bror til Ismael Kirui.

Chelimo fekk sølvmedaljen på 10 000 m under VM i friidrett 1991, slått i spurten av landsmannen Moses Tanui. Året etter vart Chelimo andremann i milløpet då Sommar-OL 1992 fann stad i spanske Barcelona. I dette løpet meinte publikum Chelimo vart hindra av ein marokkansk løpar, til fordel for marokkanaren Khalid Skah som spurta frå Chelimo på oppløpssida. Skah vart i fyrste omgang diskvalifisert, men tilkjend gullmedaljen dagen etter løpet. 

5. juli 1993 sette Chelimo verdsrekord på 10 000 meter i eit stemne på Stockholm stadion. Rekordtida 27.07,9 stod seg i berre fem dagar, etter som landsmannen Yobes Ondieki vart fyrstemann under 27 minutt på mila. Under VM i friidrett 1993 sprang Chelimo inn til bronsemedalje på mila, borti 20 sekund bakom Etiopias Haile Gebrselassie og nemnde Moses Tanui.

Chelimo døydde av ein hjernesvulst, 29 år gammal.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Richard Chelimo» frå ,  den 14. juni 2022.  

Kenyanske langdistanseløparar
Stor laksetobis

Stor laksetobis (Paralepis coregonoides) er ein fiskeart i laksetobisfamilien som lever i dei fleste av dei tempererte og tropiske hava i verda.

Utsjånad 
Fisken er lang og smal og liknar ein barrakuda med spist hovud, store auge og ein stor munn. Bukfinnane og ryggfinnen er plasserte langt bak. Den lengste finnen er analfinnen, som har 22 til 24 finnestrålar. Nær halefinnen har han ein liten feittfinne. Langs sidelinja har den to rekker med perforerte skjel.

Levesett 
Den nordlege laksetobisen er ein pelagisk fisk som lever frå 50 til over 1 000 meters djupne. Føda består av småfisk, reker og til ein viss grad plankton. Han leiker frå mars till september; larvane held seg nær overflata.

Utbreiing 
Arten finst nord i Atlanterhavet frå Newfoundland, Sør-Grønland, Sør-Island og Sør-Noreg til Georgia, vestre Middelhavet og Vest-Afrika. Han unngår størstedelen av Nordsjøen, men er blitt funnen ved danskekysten nokre få gonger.

Taksonomi 
Arten har to underartar:

 Paralepis coregonoides coregonoides Risso, 1820
 Paralepis coregonoides borealis Reinhardt, 1837

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Nordlig laxtobis» frå ,  den 14. juni 2022.  

Laksetobisfamilien
Paralepis

Paralepis er ei slekt i laksetobisfamilien.

Artar
Det er anerkjent fire artar i denne slekta:
 Paralepis brevirostris (A. E. Parr, 1928)
 Paralepis coregonoides (A. Risso, 1820), stor laksetobis
 Paralepis elongata (A. B. Brauer, 1906)
 Paralepis speciosa Bellotti, 1878

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Paralepis» frå ,  den 14. juni 2022.  

Fiskeslekter
Laksetobisfamilien
Øglefiskar
Laksetobisfamilien

Laksetobisfamilien (Paralepididae) er ein fiskefamilie i ordenen øglefiskar. Han omfattar rundt 70 artar som finst i ope hav over heile verda.

Fiskane i familien har ein ryggfinne som ligg bak midten av kroppen. Artane har ikkje symjeblære og vanlegvis ikkje skjel. Kroppslengda kan vera opptil ca. 1 meter. I norske farvatn finst det to artar frå denne familien, stor laksetobis og liten laksetobis.

Slekter i familien ifølgje Catalogue of Life, Dyntaxa og Fishbase:

 Arctozenus
 Dolichosudis
 Lestidiops
 Lestidium
 Lestrolepis
 Macroparalepis
 Magnisudis
 Notolepis
 Paralepis
 Stemonosudis
 Sudis
 Uncisudis

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Laxtobisfiskar» frå ,  den 14. juni 2022.

Bakgrunnsstoff

Fiskefamiliar
Øglefiskar
Liten laksetobis

Liten laksetobis (Arctozenus risso) er ein fiskeart i laksetobisfamilien som finst i dei fleste tempererte og tropiske hav i verda. Han er den einaste arten i slekta Arctozenus.

Utsjånad 
Fisken er svært lang og smal med spist hovud, store auge og ein stor munn med kvasse tenner. Han er sølvfarga. Kroppen minner om den til ein barrakuda, og bukfinnane og ryggfinnen er plasserte langt bak på kroppen. Den lengste finnen er analfinnen, som har 30 til 32 finnestråler. Nær halefinnen har han ein liten feittfinne. Lengda kan vera opptil 30 cm.

Levesett 
Den mindre laksetobisen er ein pelagisk fisk som lever frå havoverflata til djupner på 2 200 meter. Føda består av småfisk og reker. Han leikar i tempererte og tropiske farvann. Larvene er pelagiske.

Utbreiing 
Arten finst i sørlege Arktis og i alle tempererte og tropiske hav mellom 71°N og 55°S. Han unngår vatna kring Dei britiske øyane, men går inn i det vestre Middelhavet. Laksetobisen vitjar ein sjeldan gong norske farvatn.

Arten er føde for mange pelagiske predatorar, som blekksprutar, vanlege delfinar og albakorar. For menneske har han inga økonomisk tyding.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Mindre laxtobis» frå ,  den 14. juni 2022.

Bakgrunnsstoff

Laksetobisfamilien