alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Abc

Sjå òg forkortinga ABC

Abc er dei tre første bokstavane i det latinske alfabetet og blir brukt om ei heilt grunnleggjande lærebok, opphavleg i det å læra å lesa og gjerne også skriva alfabetet. Omgrepet abc kan også brukast generelt om alle slags grunnleggjande lærebøker eller om viktig grunnleggjande kunnskap innan eit fagområde, til dømes abc for førarprøva eller liknings-abc frå Skatteetaten.

Sidan dei første trykte bøkene kom på 1500-talet, er det blitt gjeve ut ei rekkje abcar på dei fleste språk. Fleire kjende forfattarar har skrive abcar på rim, til dømes H. C. Andersen, André Bjerke og Dr. Seuss. I nyare tid er ABC-bøker, der ein også har gått vekk frå innlæring av bokstavar i alfabetisk rekkjefølge, helst kjende som lesebøker.

Bakgrunnsstoff 

Skulebøker
Lesekunne
Tias Eckhoff

Mathias Gerhard «Tias» Eckhoff () var ein norsk formgjevar fødd i Vestre Slidre.

Utdanning 
Eckhoff tok keramikklinja ved Statens håndverks og kunstindustriskole. Han var i praksis som keramikar hjå Saxbo i Danmark, og gjorde mange studiereiser i inn- og utland. Han hadde også praksis ved Bjørre Norsk Keramikk i Asker, saman med Eystein Sandnes, ein annan kjent norsk designar.

Arbeid 
Han arbeidde for Porsgrunds Porselænsfabrik frå 1949, som kunstarleg leiar frå 1953 til 1960, og seinare som konsulent. Dei mest kjende servisa han formgav for Porsgrund var Det Riflete (1952) og Glohane (1955), men han formgav også modellar som Regent, Hankø, Nektar og Meny. Han formgav også fleire restaurantservise og sanitære modellar som handvaskar.

Frå 1957 fekk Eckhoff seg eige teiknekontor i Oslo. Han formgav fleire bestikkseriar for Georg Jensen, sylvbestikket Cypress, Lundtofte, stålbestikka Eckhoff, Opus og Fuga, og Norsk Stålpress, stålbestikka Maya, Una, Tiki og Chaco. På 1970- og 80-talet formgav han fleire stablestolar, Ana og Tomi i plast. I 1995 kom ein stol og eit bord i frompressa finer, Bella.

Han har også formgjeve andre ting som nøklar for Trio Ving og kunstglas for Hadeland glassverk.

Prisar og utmerkingar
(utval)
 1953: Lunningprisen
 1954: Gullmedalje ved Triennalen i Milano
 1957: Gullmedalje ved Triennalen i Milano
 1970: Gullmedalje ved Triennalen i Milano
 1961: Gullmedalje Deutsche Handwerksmesse i München
 1974: Jacob-prisen
 11. juni 2006 vart Eckhoff  utnemnd til kommandør av St. Olavs Orden for innsats for norsk industridesign.

Representert i desse samlingane 
 Kunstindustirmueet i Oslo
 Nordenfjeldske kunstindustrimuseum, Trondheim
 Vestlandske kunstindustrimuseum, Bergen
 Kunstindustrimuseet i København
 Røhsska konstsjöjdmusset, Göteborg
 Nationalmuseet i Stockholm
 Victoria and Albert Museum, London
 Museum of Applied Art, Seattle
 Cooper-Hewitt, New York
 Design Center, Singapore
 Philadelphia Museum of Art
 Deutsches Klingenmuseum, Solingen
 Kunstgewerbe Museum, Köln
 Das Landes Gewerbe Museum, Stuttgart

Bakgrunnsstoff 
 Høyskolen i Oslo 
 Kunstweb 
 Alf Bøe og Inger Helene Stemshaug: Tias Eckhoff : en pionér i norsk industridesign ISBN 82-7143-039-4

Eckhoff, Tias
Folk frå Vestre Slidre
St. Olavs Orden
Gösta Adrian-Nilsson

Gösta Adrian-Nilsson, òg kalla GAN, () var ein svensk målar og forfattar. Adrian-Nilsson signerte arbeida sine GAN. Han vert rekna for å vere ein pioner for abstrakt og  modernistisk kunst i Sverige. Han skreiv også dikt, noveller og barnebøker.

GAN er bland anna representert på Nationalmuseum og Moderna museet i Stockholm, Göteborgs konstmuseum, Kalmar konstmuseum, Malmö konstmuseum, Prins Eugens Waldemarsudde og Kulturen i Lund. På det sistnemnde museet dannar verka til GAN, i lag med dei til sølvsmeden Wiven Nilsson, grunnstammen i ei permanent utstilling om modernismen. Dei etterlatne papirar hans er ved  Universitetsbiblioteket i Lund.

Liv

Gösta Adrian Nilsson var fødd i Lund i Skåne. Han voks opp i Lund i ein del av byen som er blitt Nya stan, eller Nöden på folkemunne.

Han utdanna seg ved Teknisk Selskabs Skole i København og Zahrtmanns Skole på Kunstnernes Studieskole ved Akademiet København. Han gjorde også mange studie- og arbeidsreiser i utlandet, mellom anna til Berlin og Köln 1912-1914, der han vart påverka av arbeida til Vasilij Kandinskij og Franz Marc. Han utvikla si eiga form for ekspressiv kubisme der fascinasjonen hans for moderne teknologi og maskulin styrke fekk uttrykk.
Mannlege idrettsutøvarar og sjømenn var hyppige motiv. Det var også skip, hamner og jarnbane. Uttrykket fekk drag av futurisme og konstruktivisme.

Mellom 1920 og 1925 budde og arbeidde han i Paris og der kom han i kontakt med Fernand Léger. På 1930-talet vart måleria hans  surrealistiske, og på 1940-talet vart kunsten hans heilt abstrakt. 

I ei dagbok han etterlét seg kalla GAN seg sjølv for ein outsider. Dette er blitt tolka av kunsthistorikarar som ei tilvising til at han fekk til dels mykje kritikk av svensk presse for sin modernistiske kunst, men også at han var homofil i ei tid då dette var tabubelagt og direkte forbode i Sverige. Han valde å skapa ein slags protestkunst der valet av motiv, som maskuline sjømenn, idrettsfolk og militære kan tolkast som eit uttrykk for den seksuelle legninga hans. Dette blir bekrefta i dagbøkene hans, der GAN sjølv fortel at særleg sjømennsmåeria stamma frå erotiske opplevingar.

Representert ved mellom anna desse samlingane 
 Göteborgs konstmuseum
 Kulturhistoriska museet i Lund
 Moderna Museet i Stockholm
 Malmö Museum
 Malmö Konstmuseum
 Nationalmuseum Stockholm
 Waldemarsudde, Prins Eugens kunstmuseum i Stockholm

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Gösta Adrian-Nilsson» frå ,  den 26. juni 2019.

Bakgrunnsstoff
Lunds Domkyrka, Norrköpings Konsmuseum
Hästtämjaren, Norrköpings Konsmuseum
Arkivet etter GAN

Litteratur

 Jan Torsten Ahlstrand: GAN : Gösta Adrian-Nilsson : perioden 1914–1932
 Jan Torsten Ahlstrand: GAN : 1884-1920 : Gösta Adrian-Nilsson : Modernistpionjären från Lund. ISBN 91-85330-71-X

Svenske kunstnarar
Partido Socialista de Chile

Det chilenske sosialistpartiet PS blei danna i 1933. Det var frå starten eit ganske samansett parti, både sosialt og politisk. Hovudskilnaden i høve til kommunistane var at PS insisterte på å vere heilt uavhengig av Sovjetunionen. Partiet sitt symbol er ei kvit indianarøks på ein raud profil av Latin-Amerika i ein kvit sirkel med raud rand. På kvar si side av det søramerikanske kontinentet står bokstavane P og S i raudt.

I 1970 blei Salvador Allende frå PS vald som president i Chile i brodden for ein venstreallianse med namnet Unidad Popular (UP), Folke-Einskapen. Viktige reformer blei gjennomførte, mellom anna nasjonal kontroll med koparindustrien, landet sin viktigaste eksportindustri, som hadde vore på US-amerikanske hender. 

Den 11. september 1973 blei UP-regjeringa styrta i eit militærkupp støtta av USA, og president Allende døydde same dag under åtaket på presidentpalasset. Medlemmene av PS og andre venstreparti blei utsette for sterk forfølging, mange blei drepne, torturerte, eller måtte flykte frå landet. 

PS delte seg i denne tida i ulike fraksjonar som hadde ulike syn på korleis diktaturet best kunne bekjempast, og kva linje partiet skulle stå for. Ei gruppe som stod for ein moderat sosialdemokratisk kurs blei etter kvart dominerande. Frå denne tendensen kjem både noverande president Ricardo Lagos og noverande partileiar Ricardo Nunez. 

I 1988 danna folk frå PS eit nytt Parti for Demokrati PPD med Ricardo Lagos i brodden, for å få med fleire i opposisjonen mot Pinochet-styret, som var på hell. PPD var vellykka som eit «utvida PS» i vala på 1990-talet etter at sivilt styre var gjenoppretta, men PS måtte velje, anten å satse på PPD eller gjenreise PS. Det enda med at PS sameinte dei viktigaste fraksjonane sine og heldt fram som PS. Men PPD heldt også fram som sjølvstendig parti med sosialdemokratisk profil. Desse to partia arbeider saman, men det er også eit visst konkurranseforhold. 

PS, danna i 1933, forbode 1973-1990, er eit av dei viktigaste partia i chilensk politikk, ein del av den sentrum-venstre-koalisjonen som dominerer politikken i landet. Salvador Allende er framleis partiet sitt fremste person-symbol, og minnet om den falne presidenten blir halde høgt i ære. Den nye stjerna i PS i førstninga av det 21. hundreåret, er ei kvinne, Michelle Bachelet. Ho er frå mars 2006 president i Chile. Ho kjem truleg til å spele ei viktig rolle i chilensk politikk i åra som kjem.

Bakgrunnsstoff 
 

Chilenske politiske parti
Sosialistiske parti
Venstresosialistar og reformkommunistar
Politiske parti skipa i 1933
Fast stoff

Fast stoff er ein aggregattilstand som både har fast form og fast volum. I eit fast stoff er molekyla pakka tett saman og har faste plassar i høve til kvarandre. Stoffet blir hardt og lite bøyeleg.

Innan kjemien og fysikken brukar ein å skriva (s), kort for solid, for å visa at eit stoff er i fast form. H2O(s) viser til dømes til vatn i fast form, det vil seia is.

Form 

Stoff i fast tilstand kan ha ulike strukturar, til dømes krystallform. 

Ofte vil den ordna strukturen innehalda tomrom som gjer at det faste stoffet har lågare massetettleik enn væskeforma av stoffet. Dette gjeld til dømes snø og is. Det lettaste faste stoffet skapt av menneske er aerogel. Dette har tettleiken 1,9 mg per cm³, eller 526,3 gonger mindre enn vatn.

Kjelder 

Aggregattilstandar
Kontinuumsmekanikk
Røntgenium

Røntgenium er eit kunstig grunnstoff i gruppe 11 i periodesystemet. Tidlegare hadde grunnstoffet det midlertidige namnet unununium og symbol Uuu. Lite er kjend om eigenskapane til røntgenium.

Fakta:
 Kjemisk symbol: Rg
 Atomnummer: 111
 Atommasse: [272]

Historie 

Røntgenium vart først framstilt hos Gesellschaft für Schwerionenforschung (GSI) i Darmstadt i Tyskland den 8. desember 1994.

31. oktober 2004 fekk grunnstoffet namnet Røntgenium (Rg) etter den tyske fysikaren Wilhelm Conrad Röntgen.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Periodesystemet.no Universitetet i Oslo
 Webelements (engelsk)
 frå IUPAC 

 
Transisjonsmetall
Syntetiske grunnstoff
Grunnstoff
Latin-Amerika

Latin-Amerika er dei landa i verdsdelen Amerika der fleirtalet av menneske talar anten spansk (kastiljansk) eller portugisisk, begge romanske språk som er etterkommarar etter latin. 

Latin-Amerika omfattar heile Sør-Amerika unntatt tre små land rett nord om Brasil («dei tre Guianaane»), heile Sentral- eller Mellom-Amerika, den sørlegaste delen av Nord-Amerika (Mexico) og nokre av øyane i Mexico-bukta/Karibia.

Land 

I alle desse landa talar folk flest spansk, unntatt i det største og folkerikaste, Brasil, der dei talar portugisisk.

Amerika
Applikasjonslaget

Applikasjonslaget er lag sju i OSI-modellen. Protokollar for å oppnå ein spesiell teneste som filutveksling, e-post, eller nettradio høyrer til på dette laget. Eit velkjent eksempel er HTTP-protokollen som brukast av ein nettlesar for å utveksle data med ein tenar.

Applikasjonslagprotokollar
Skjemteeventyr

Skjemteeventyr er ein type eventyr som har humor, skjemt og spott som viktige verkemiddel. Desse eventyra har få eller ingen overnaturlege innslag, men har hatt som hovudfunksjon å underhalda og vekka latter hjå tilhøyrarane. Skjemteeventyr har nummer 1200-1999 i Aarne-Thompson-katalogen.

Gruppa er svært samansett, og kan til dømes handla om dummingar, friarar, ektepar, osb. Ofte er det personar i den øvre klassa i lokalsamfunnet, slik som prest og lensmann, som vert utsette for skjemt og spott. Det vert via eventyra retta politisk skyts mot styresmaktene. 

Fleire slike eventyr driv gjøn med ei enkeltgruppe som skal vera dummare enn andre. I dansk samanheng er desse ofte molbohistorier, fortalde om folk frå Mols på Jylland. Frå Hordaland i Noreg finst det døme på  slike forteljingar om folk frå Voss.

Ei undergruppe av sjangeren er eventyr om ektepar der ein skjemtar den dumme ektemannen eller kona. «Mannen som skulle stelle hjemme» (AT 1408) og «Kjerringa mot strømmen» (AT 1365AB) er døme på slike eventyr.
I AT-katalogen er skjemteeventyra vidare delt inn i eventyr om kvinner (AT 1440-1524), eventyr om menn (AT 1525-1724) og eventyr om prestar (AT 1725-1874).

Lygesoger eller lygeeventyr er ei form for skjemteeventyr med utrulege overdrivingar som gjer det klart at dei ikkje er sanne.

Ramseeventyr eller remseeventyr er ei anna undergruppe av skjemteeventyr. Slike eventyr er kjenneteikna av at nye element i handlinga blir lagde til tidlegare element, slik at forteljinga dannar ei lang oppattande ramse. Nokre døme på slike eventyr er «Pannekaka» (AT 2025), «Kjetta som var så fæl til å ete» (AT 2027) og «Hanen som falt i bryggekaret» (AT 2025).

I kategorien skjemteeventyr finst også erotiske eventyr, eventyr med seksuelt og humoristisk innhald.

Skjemteeventyr ser ut til å ha vore utbreidde over heile landet, og nokre av dei lever framleis i munnleg tradisjon som vitsar eller grovisar — ofte utan at forteljarane veit historia har gamle eventyrrøter.

Kjelder

Eventyr
Humor
Sigurjón Birgir Sigurðsson

Sigurjón Birgir Sigurðsson, også kalla Sjón, () i Reykjavik) er ein islandsk forfattar.

Den fyrste diktsamlinga si, Sýnir: yrkingar, gav han sjølv ut som 15-åring i 1978. Han har fått gitt ut mange diktsamlingar og 5 romanar. I tillegg har han mellom anna skrive barnebøker og songtekstar for Björk. Han skreiv til dømes teksten til Oceania som Björk framførte under opningssermonien til Dei olympiske leikane i Aten 2004. I 2001 vart han nominert til Oscar for beste originalsong saman med Björk og Lars von Trier for I've Seen It All frå Dancer in the dark.

Han fekk Nordisk Råds litteraturpris i 2005 for romanen Skugga-Baldur.

Bibliografi 
 1978 Sýnir: yrkingar
 1979 Madonna 
 1979 Birgitta (hleruð samtöl) 
 1981 Hvernig elskar maður hendur
 1982 Reiðhjól blinda mannsins
 1983 Sjónhverfingabókin
 1985 Oh!: (isn't it wild) 
 1986 Leikfangakastalar sagði hún það er ekkert til sem heitir leikfangakastalar 
 1987 Stálnótt (Mál og menning, Reykjavik)
 1989 Engill, pípuhattur og jarðarber (Mál og menning, Reykjavik)
 1991 Ég man ekki eitthvað um skýin (Mál og menning, Reykjavik) ISBN 9979-3-0252-6
 1994 Augu þín sáu mig (Mál og menning, Reykjavik) ISBN 9979-3-1954-2,
på norsk:
2001 Dine øyne så meg : en kjærlighetshistorie (Tiden, Oslo) ISBN 82-10-04528-8
 1995 Sagan af húfunni fínu
 1998 Myrkar fígúrur
 2000 Númi og höfuðin sjö 
 2001 Með titrandi tár (Mál og menning, Reykjavik) ISBN 9979-3-2242-X
 2002 Sagan af furðufugli (Mál og menning, Reykjavik) ISBN 9979-3-2342-6
 2003 Skugga-Baldur (Bjartur, Reykjavik) ISBN 9979-774-43-6
på norsk:
2005 Skugga-Baldur (Tiden, Oslo)
 2005 Argóarflísin, roman
på norsk:
2007 Flisen fra Argo (Tiden, Oslo)

Prisar og utmerkingar 
 1995 Avisa DV sin kulturpris
 1998 Rithöfundasjóður Ríkisútvarpsins
 2002 Avisa DV sin kulturpris
 2005 Nordisk råds litteraturpris for romanen Skugga-Baldur

Kjelder 

 Bokmenntir

Bakgrunnsstoff 
 Nordisk Råd 
 Skolavefurinn

Islandske forfattarar
Vinnarar av Nordisk råds litteraturpris
Georg II av Storbritannia

Georg II Augustus () var konge av Storbritannia og Irland frå 1727 til 1760. I tillegg var han hertug av Braunschweig-Lüneburg (Hannover) og tysk kurfyrste. Han var den andre britiske monarken av det tyske fyrstehuset Hannover, og den siste britiske monarken som personleg leidde styrkar i krig. Ulikt føregangaren Georg I snakka han flytande engelsk, i tillegg til fleire andre språk.

Georg II var son av arveprinsen av Braunschweig-Lüneburg, den seinare kong Georg I av Storbritannia, og kona Sophie av Celle. Då faren vart hertug av Braunschweig-Lüneburg vart Georg sjølv arveprins. Georg II gifta seg med prinsesse Caroline av Brandenburg-Ansbach i 1705.

Georg grunnla mellom anna Georg-August-Universität i Göttingen.

Etterfølgjar som konge og fyrste var sonesonen Georg III av Storbritannia.

Bakgrunnsstoff 

Britiske monarkar
Kurfyrstar av Hannover
Hertugar av Bremen og Verden
Hertugar av Braunschweig-Lüneburg
Hertugar av Cambridge
Hertugar av Cornwall
Hertugar av Rothesay
Hertugar av Sachsen-Lauenburg
Huset Hannover
Folk frå Hannover
Hosebandsordenen
Medlemmar av Royal Society
Engelske pretendentar til den franske trona
Krydder

Krydder (fleirtal av krydde (f.) el. krydder (n.)) eller krydd er smaksstoff som ein tilset mat og drikke for å gje ønskt smak og aroma, og for å bevara maten. Krydder kan òg brukast som medisin, i religiøse ritual, og i kosmetikk og parfyme.

Krydder inneheld ofte eteriske oljer som fordampar ved relativt låg temperatur. Difor er det viktig å oppbevare dei i tett emballasje på ein kjølig stad.

Krydder i maten 

Anten det er mykje eller lite ein treng, er krydderet som står i oppskrifta heilt nødvendig for at ein rett skal smaka som venta. Smaken av mange krydder kan somme tider oppfattast som smerte av kroppen, noko som gjer at han slepp ut endorfinar som igjen gjer ei god kjensle. Capsaicin, som finst i chili, stimulerer òg spyttutskiljing i munnen, som gjer fordøyinga enklare, og rørsle i ryggsøylen, slik at all maten går betre gjennom tarmane. 

I tillegg til å heve det estetiske ved maten og hjelpe fordøyinga, kan krydder hindre vekst av sopp og bakteriar, og har dermed ein nyttefunksjon, særleg når det gjeld kjøtrettar i varme land. Nokre krydder, som lauk, kvitlauk, oregano og allehande, drep alle bakteriar som prøver å laga koloniar på maten dei er i. Andre krydder drep berre ein del, men dersom ein blander fleire vil maten halda seg uskjemt lengre.

Produksjon og handel 

Krydder kan lagast av ulike delar av dyrka og viltveksande planter slik som rot, stengel, blad, blome eller frø. Etter at krydderdelen av planten er sanka inn, vert han som regel tørka og deretter ofte malen til pulver.
Det ferdige krydderet kan så lagrast åleine, eller saman med andre typar i ei krydderblanding.

Det veks mest krydder i tropiske område, noko som òg er ei forklaring på kvifor krydder blir nytta mest her. Der ein ikkje sjølv kan dyrka det, har etterspurnaden etter krydder alltid vore stor. Ikkje berre safran, men vanlege krydder som pepar og kanel hadde høge prisar. Ein av dei viktigaste grunnane til at Vasco da Gama utførte reisa si frå Portugal til India, var ønsket om å få betre tilgang på krydder. Også Christoffer Columbus var raskt ute med å fortelja at landet han tilfeldigvis hadde oppdaga – Amerika – kunne tilby ei rekkje nye krydder.

Kolonisering og seinare globalisering har ført til at ein har tilgang på rimeleg krydder over heile verda, og har hjelpt til med å spreia eksotiske matrettar til nye land.

Nokre kryddertypar etter kategori

Bakgrunnsstoff

 sciencedaily.com: Om dei bakteriedrepande eigenskapane til krydder (en)

Matvarer
Musikkinstrument

Musikkinstrument er gjenstandar laga til for å skapa musikk. Det går ei flytande grense mellom gjenstandar frå dagleglivet som blir brukte til å laga lyd i eit musikkstykke (t.d. vaskebrett) og instrument som er blitt særskild laga for å spelast på av musikarar. Det akademiske studiet av musikkinstrument blir kalla organologi.

Det er funne musikkinstrument som stammer frå steinalderen. Det eldste moglege instrumentet kan vera opptil 67 000 år gammalt, oldsaker som dei fleste godtek som tidlege fløyter er opptil 37 000 år gamle. Kvart samfunn har utvikla sine instrument, og samtidig teke til seg nye instrumenttypar utanfrå. I mellomalderen kunne ein til dømes finna instrument som stamma frå Mesopotamia i Indonesia-øyane, medan ein i Europa brukte instrument som opphavleg kom frå Nord-Afrika.

Ein deler instrument inn på ulike måtar, til dømes gjennom korleis dei lager lyd. Eit gammalt system som kan sporast tilbake til første hundreåret f.Kr. delte instrumenta inn i fire hovudgrupper: Instrument som laga lyd gjennom vibrerande strengar, instrument som laga lyd gjennom vibrerande luft, perkusjonsinstrument laga av tre eller metall, og perkusjonsinstrument med skinntrekk, trommer.

Seinare er stemmen blitt kalla eit eige instrument, og nyare oppfinningar som ikkje passar inn i systemet er komne til, som tangentinstrument og elektroniske instrument. Det er laga fleire nye system for klassifisering av musikkinstrument, til dømes kan ein dela dei inn etter kva toneområde dei dekker: Sopran, alt, tenor, baryton eller bass.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Musical instrument» frå , den 30. mai 2009.

Bakgrunnsstoff
Banjul

Banjul er hovudstaden i Gambia og ligg på øya St. Mary's Island der Gambiaelva renn ut i Atlanterhavet. Byen er ein av dei minste hovudstadene i Afrika, og blir ofte kalla ein diger landsby. I 2014 hadde han eit estimert folketal på . Den største byen og det økonomiske senteret i landet er Serekunda.

St. Mary's Island ligg mindre enn 1 meter over havet. Delar av byen er dermed utsette for flaum og havstiging.

Historie 

Britane grunnla byen i 1816 som ein handelsstasjon og eit utgangspunkt for å nedkjempa slavehandelen. Dei gav han namnet «Bathurst» etter Henry Bathurst, som var britisk minister for koloniane. Namnet blei endra til Banjul i 1973.

Kommunikasjon 

Banjul er den einaste hamnebyen i landet. Saman med peanøttprodukt, som er hovudeksportvara til Gambia, blir òg andre varer som bivoks, palmeolje, palmetrevyrke og dyreskinn frakta ut frå byen. Banjul har òg ein internasjonal flyplass i Yundum, 30 km sørvest for byen.

Byen har samband med det indre av landet og med Senegal via ei ferje som kryssar Gambiaelva til Barra, og av motorvegen Banjul-Serekunda Highway. Det går også ferje til Basse Santa Su opp Gambiaelva.

Monument 

Arch 22, Tjuetobogen, er porten til Banjul og bygd til minne om militærkuppet som skjedde den 22. juli 1994. Den boga porten er 35 meter høg og står midt på ein open plass som òg er ein del av monumentet.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

 Kart som viser Banjul og kringliggjande byar
 Banjul hamn  (engelsk)

Byar i Gambia
Hovudstader i Afrika
Gambiaelva

Gambiaelva, engelsk Gambia River, er ei stor flod i Vest-Afrika. Ho er 1 130 km lang og renn frå Fouta Djallon-platået nord i Guinea til Atlanterhavet ved Banjul. Om lag halve floda er seglbar.

Frå Fouta Djallon renn elva nordvest inn i den senegalesiske provinsen Tambacounda, gjennom Niokolo-Koba nasjonalpark. Ho flyt saman med Nieri Ko og Koulountou før ho går inn i Gambia ved Fatoto. Her renn elva hovudsakleg vest, men med eit buktande løp, ein meander. Rundt 100 km frå munningen vider ho seg gradvis ut til ei breidd på over 10 km der ho renn ut i havet.

James Island, som ligg i Gambiaelva nær Juffure, blei brukt under slavehandelen frå Afrika til USA. Øya står nå på UNESCO si verdsarvliste.

I verket Roots (Røter), var elva ein av leietrådane til forfattaren Alex Haley som prøvde å finna opphavet til den amerikanske familien sin. Familietradisjonen hadde halde på orda «kamby bolongo», og sidan «bolongo» tyder rennande vatn på mandinka, eit gambisk språk, meinte Haley at det måtte visa til Gambiafloda. Då han drog til Juffure fann han at den munnlege tradisjonen der svarte til den familien hans hadde.

Elvar i Gambia
Elvar i Guinea
Elvar i Senegal
Herøy

Herøy eller Herøya er namnet på fleire stader i Noreg.


Kommunar 
 Herøy kommune i Møre og Romsdal
 Herøy kommune i Nordland

Tettstader 
 Herøya i Porsgrunn er ein tettstad og eit industriområde i Telemark fylke

Øyar 
 Herøy i Bergen er ein holme i Hordaland
 Herøya i Finnøy er ei øy i Rogaland
 Herøya i Grimstad er ei øy i Aust-Agder
 Herøya i Herøy er ei øy i Møre og Romsdal
 Herøya på Hitra er ei øy og ein gard i Sør-Trøndelag
 Herøya i Hole er ei øy i Buskerud
 Herøya i Kristiansand er ei øy i Vest-Agder
 Herøy i Kvinnherad er ei øy i Hordaland
 Herøya i Masfjorden er ei øy i Hordaland
 Herøya i Steigen er ei øy i Nordland
 Herøya i Søgne er ei øy med ei fyrlykt i Vest-Agder
 Herøya i Ølen er ei halvøy i Rogaland
 Herøyna er ei øy i Vindafjord i Rogaland

Halvøyar 
 Herøya i Holtålen er ei halvøy i Sør-Trøndelag
 Herøya i Tysfjord er ei halvøy i Nordland

Norske stadnamn