alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Fjærelo

Fjærelo (Thinornis novaeseelandiae), maori: 'tuturuatu', er ein liten vadefugl i lofamilien, og er endemisk til Chathamøyane, New Zealand. Arten er truga, estimat for gjenlevande individ per 2009 er 250 til 330. 


Skildring
Dette er ei tettbygd lo på 20 cm i kroppslengd, og ho veg ca. 60 gram. Ho har kvit underside og brun overside. Hannar har ei svart maske frå panne og strupe, over auga og bak til nakken med kvit ring over og ei brun krope på toppen. 

Fjæreloa hekkar på to mindre øyar ved Pitt Island i Chathamøyane, dei er standfuglar som streifar i liten grad til næraste øyar som Pitt Island. Arten har tidlegare levd både på Nordøya og Sørøya, men blei utrydda før 1871. Det føregår arbeid med å gjeninnføre arten på predatorfrie øyar ved hovudøyane og på fleire øyar i Chathamøyane.

Arten er territorial i hekkesesongen, men fjæreloer kan samlast i små flokkar for beiting elles. Føda er allsidig og inkluderer krepsdyr, edderkoppar, blautdyr som muslingar og insekt.

Fjæreloa treng skjul for reiret under tett vegetasjon, under stein eller bergoverheng ved sjøkanten. Hekketida er frå oktober til januar. Storleiken på kullet er typisk tre egg som treng 28 dagar til klekking. Ungane er flygedyktige etter 36 til 55 dagar. Vanlegvis er fuglane tre år når dei startar første hekkesesongen og dei kan nå ein alder på over 20 år.

Kjelder 
Barrie Heather og Hugh Robertson, The Field Guide to the Birds of New Zealand (revised edition), Viking, 2005 
BirdLife International (2013) Species factsheet: Thinornis novaeseelandiae. Henta frå http://www.birdlife.org den 6. oktober 2013.

Referansar

Bakgrunnsstoff 

lofamilien
Fuglar endemiske til New Zealand
Chathamparakitt

Chathamparakitt (Cyanoramphus forbesi) er ein papegøyefugl i parakittfamilien Psittaculidae.

Chathamparakittar eig habitat i krattskog på hovudøya og Pitt Island på Chathamøyane, utanfor austkysten av New Zealand. På grunn av jakt, innføring av huskattar og habitatøydelegging, blei populasjonen redusert til 100 individ på den minste av Mangereøyane i 1938, men på grunn av skogplanting på Mangere Island har bestanden vakse til hundrevis. Men arten er framleis avgrensa til dei to øyane i Mangere Islands.

Chathamparakittar et hovudsakleg virvellause dyr, men dei er òg kjente for å ete blomar, frø og blad.

Arten har status som sterkt truga, storleiken på populasjonen er talfesta til 800 til 1000 individ totalt, og er rekna som stabil.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Chatham Islands Parakeet» frå ,  den 6. oktober 2013.  
  
BirdLife International (2013) Species factsheet: Cyanoramphus forbesi . Henta frå http://www.birdlife.org den 6. oktober 2013.

Referansar

Bakgrunnsstoff 

Parakittar
Fuglar endemiske til New Zealand
Idse skipreide

Idse skipreide (dessutan kjend som  Idsø og  Eiðsa) var ei av skipreidene i Ryfylke, med namn frå øya Idse.

Geografisk område etter gammal inndeling:
Strand sokn sør for Hidle, Tau mølle, Tauåna, Krossvatnet, Bjørheimsvatnet og Østrehusvatnet.
Høle sokn aust for Høgsfjorden (som 1852 vart utskilt som Forsand sokn) og nord for Mæle og Kleppa.

Geografisk område etter noverande inndeling:
Strand kommune sør for Hidle, Tau mølle, Tauåna, Krossvatnet, Bjørheimsvatnet og Østrehusvatnet.
Forsand kommune unnateke Mæle og Kleppa.

På Vestlandet vart skipreidene avløyste av tinglag først i begynninga av 1800-talet og Idse skipreide vart nemnd Idse tinglag. Etterkvart vart grensene regulerte slik at dei samsvarte betre med sokne- og kommunegrensene: 1841 vart Idse tinglag oppløyst og erstatta av Høle tinglag og det nye Strand tinglag.

Fotnotar

Bakgrunnsstoff 
Kart over Rogaland med skipreidene innteikna (frå Norsk historisk leksikon)

Skipreider
Geografi i Strand
Historie i Strand
Geografi i Forsand
Historie i Forsand
Geografi i Sandnes
Otto Dix

Otto Dix () var ein tysk målar og grafikar. Han er kjend for sine gruoppvekkande framstillingar av krig, og dekadensen til borgarskapen under Weimarrepublikken. Han vert rekna some ein av dei viktigaste utøvarane av Den nye saklegdomen (Die neue Sachlichkeit).

Liv og gjerning
Dix var fødd i Untermhaus, i dag ein forstad til Gera i Tyskland, der faren arbeidde  på eit smelteverk. Sjølv kom han i 1910 inn på kunst- og kunsthandverkskulen i Dresden.

Han melde seg frivillig til teneste då fyrste verdskrigen braut ut. I denne vart han befalingsmann og fekk kommando over en maskingeværtropp på Vestfronten. Han deltok i slaget ved Somme, og vart fleire gongar alvorleg såra. I 1917 vart han overflytta til Austfronten, og låg der til fronten vart nedlagd seinare same året. Mot avslutninga av verdskrigen vart han tildelt Jarnkorset av andre grad. Dix vart sterkt prega av synsinntrykka han fekk i krigen, og skildra eit gjentakande mareritt der han kravla gjennom øydelagde hus. Krigsminna forma han i fleire verk, sterkast er kanskje mappa med 50 etsingar frå 1924 som han kalla «Krig».

I 1919 tok Dix til på kunsthøgskulen i Dreden ('Hochschule für Bildende Künste Dresden'). Han deltok der i Dresden-secession, så lenge han var inspirert av ekspresjonismen. Etter å ha møtt George Grosz, som var tilhengar av dadaismen, byrja Dix å legge collage-element inn i arbeida sine. Desse vart stilt ut i den fyrste dada-utstillinga i Berlin. Parallelt stilte han verkr på den tyske ekspresjonist-utstillinga i Darmstadt.

Dix utvikla med tida ein teknikk der han laserte oljefargar over ei grunnmåling av tempera. 
Han deltok i 1925 i 'Neue Sachlichkeit'-utstillinga i Mannheim, saman med mellom andre George Grosz, Max Beckmann, Heinrich Maria Davringhausen, Karl Hubbuch, Rudolf Schlichter og Georg Scholz. Både Dix og Grosz var kritiske til det tyske samfunnet, og måla mange bilete som viste skuggesidene; til dømes prostitusjon, tiggande krigsinvalidar, utslitne gamle, samt døden. Tematisk skildra Dix mykje den stemninga som også prega Erich Maria Remarque sin antikrigsroman Intet nytt fra vestfronten.

Frå 1927 arbeidde Dix som professor ved Dresden-akademiet. Etter naziztane fekk makta i 1933 vart kunsten hans erklært «entartet» og han vart fjerna frå stillinga. Bileta Skyttargrava og Krigskrøplingar stilte dei nye makthavarane ut til skrekk og åtvaring, samt spott og spe. Seinare vart måleria brende. Dix sat arrestert ei tid i 1939, skulda for å ha delteke i eit komplott mot Adolf Hitler.

Mot slutten av andre verdskrigen vart Diix sett inn i Volkssturm, og send til Frankrike. Der vart han teken til fanga av franskmennene. I 1946 vart han sett fri og kom seg etterkvart tilbake til eit utbomba Dresden. Sidan i livet laga han for det meste bilete over religiøse allegoriar eller av dei lidingar krig skaper.

Dix døydde i Singen i Tyskland i 1969.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Otto Dix» frå ,  den 6. oktober 2013.

Bakgrunnsstoff

Tyske målarar
Ekspresjonistiske målarar
Paulus Potter

Paulus Pieterszoon Potter () var ein nederlandsk målar under barokken, særleg kjend for sine måleri med dyr i landskap.

Liv og gjerning
Potter vart døypt 20. november 1625 i Enkhuizen. Han gjekk fyrst i lære i faren Pieter Symonsz. Potter sitt atelier i Amsterdam, dit familien flytta i 1631. Seinare var han elev hos Jacob de Wel, kanskje også hos Pieter Lastman og Claes Moeyaert.

I 1646 fekk Potter medlemskap i Sint-Lucasgildet, målarlauget i Delft. År 1649 budde han i Den Haag, også der registrert som medlem av målarlauget. Tre åre seinare vende han tilbake til Amsterdam, der den kjende medisinaren Nicolaes Tulp vart ein viktig hjelpesmann.

Dei eldste kjende arbeida til Potter er datert til 1641. Han laga om lag 130 måleri, dei fleste i miniformat, før han døydde av tuberkulose. Framom alt måla han bilete av hollandske slettelandskap med detaljerte og nøyaktige framstillingar av dyr, samt sjangermåleri og jaktmotiv. Potter er vide kjend for sine måleri med dyr, særleg av storfe. Hans mest kjende verk er Stuten frå 1647, eit måleri i stort format.

Den 17. januar vart han gravlagt i Amsterdam, berre 28 år gammal.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Paulus Potter» frå ,  den 6. oktober 2013.

Bakgrunnsstoff

Nederlandske målarar
Målarar frå 1600-talet
Kystverkmusea

Kystverkmusea er etatsmuseet til det norske Kystverket. Museumsnettverket vart oppretta i 2008 med fire sjølvstendige museer: Lindesnes fyr, Jærmuseet, Stiftinga Sunnmøre Museum og Museum Nord. I 2016 vart Kystverkmusea utvida med eit femte;  Museene for kystkultur og gjenreising i Finnmark. 

Kystverkmusea er eit kompetansesenter for dokumentasjon og formidling av Kystverket sitt ansvarsområde. Dette omfattar tidlegare Fyr- og merkevesen, Hamnevesen, Losvesen, trafikkovervåking og oljevernberedskap.
Direktør på Lindesnes fyr, Jo van der Eynden, har i tidsbolken 2009-2016 fungert som koordinator for museumsnettverket. Frå 1. august 2016 fungerer den nye direktøren ved Lindesnes fyr, Knut Baar, som koordinator. 

Dei fem musea som geografisk dekker heile landet har prioriterte fagoppgåver. 

Lindesnes fyr har det koordinerande ansvaret i museumsnettverket. 
Museet fokuser særleg på overordna nasjonale og internasjonale kontakt og perspektiv. Elles følger museet opp i saker frå svenskegrensa til Åna-Sira.

Jærmuseet har eit fagleg fokus på losvesen og moderne trafikkovervåking. Jærmuseet er særleg kjent for sin kompetanse innan vitensenter drift og formidling.
I det daglege arbeidet er Tungenes fyr den avdelinga som følger opp arbeidet innan Kystverkmusea.

Musea på Sunnmøre har eit særleg fokus på Fyr- og merkevesenet. Musea på Sunnmøre har eit regionalt fokus på formidling.
Det daglege arbeidet i Kystverkmusea vert følgt opp av Dalsfjord Fyrmuseum.

Museum Nord har eit særleg ansvar for dokumentasjon, formidling og kunnskap om Hamnevesenet, samt eit særleg ansvar for fotodokumentasjon. Det daglege arbeidet vert følgt opp av Lofotmuseet. 

Museene for kystkultur og gjenreising i Finnmark har særleg to avdelinger som arbeider med maritim infrastruktur. Slettnes fyr i Gamvik og Berlevåg havnemuseum. 

Kystverkmusea deltek i fleire ulike prosjekt, blant andre heftet Riksvei nr. 1, Tokt med Gamle Oksøy, biletspelet Glimt frå fyr, Losutstilling, dokumentasjon av hamner, fyr og fyrbyggarutstilling i Dalsfjord, Flåværprosjektet, Maritimt kulturlandskap, Farleia og Kystreise.no.

Kystverkmusea formidlar fagstoff via skriftserien Kystens veivisere. Følgjande titlar har kome ut:
 
Nr. 1 Lindanger, B. (red) 2009 Kystens veivisere 2008-2009
Nr. 2 Ersland, B. A. 2010 Fyrbyggerne
Nr. 3 Bjørklund, J.G. og Christensen, A.E. 2012 Peter Norden Sølling. 
Nr. 4 Bjørklund, J. G., Baar, K. Christensen, A. E. og van der Eynden, J. 2016 Fyrdiriks ISBN: 978-82-92994-04-7 
Nr. 5 Lauritzen, P. R. 2019 Norske fyrstasjoner. Besøksfyr langs hele kysten. ISBN: 9788292994054

Bakgrunnsstoff
kystverkmusea.no, nettstad for Kystverkmusea
www.kystreise.no
Dalsfjord Fyrmuseum
Jærmuseet 
Lindesnes fyr 
Lofotmuseet
Museum Nord
Musea på Sunnmøre
Museene for kystkultur og gjenreising i Finnmark

Museum i Noreg
Kystverket
Lofotmuseet

Lofotmuseet er eit museum som ligg ved Kabelvåg i Vågan kommune. Museet er regionsmuseum for Lofoten og er ein del av Museum Nord og Kystverkmusea.

Ved museet kan besøkjande oppleve autentiske miljø frå 1800-talet, og sjå ei samling av nordlandsbåtar, rorbuer, gamle båtmotorar og handle i ein suvenirbutikk. Her er det også demonstrasjonar av båtbygging og tradisjonelt handarbeid. Museet er bygd opp rundt ein gamal væreigargard, Storvågan, som var eit av dei største fiskeværa i Lofoten på 1800-talet. Det går ein kulturminnesti frå museet til Kabelvåg.

Museet ligg éin km frå Kabelvåg sentrum. Avkøyring går frå E 10 til Storvågan.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Lofotmuseet

Museum i Nordland
Kultur i Vågan
Byggverk i Vågan
Lippo Memmi

Filippo di Memmo (), betre kjend som Lippo Memmi, var ein italiensk målar som kan knytast til sienaskulen og internasjonal gotikk. Arbeida hans følgde mange konvensjonar frå bysantinsk kunst.

Liv
Memmi var fødd og døydde i Siena. Han var elev, samarbeidar og svoger av Simone Martini. 

Lippo Memmi måla berre religiøs kuns. Han stod bak fleire fresker, eitt av hans største verk var Maestà frå 1317 i Palazzo Comunale i San Gimignano, inspirert av Martini sitt verk i Palazzo Pubblico i Siena. Eit anna verk tillagd han er Madonna dei Raccomandati (ca. 1320) i Orvieto domkyrkje, som viser jomfru Maria som verna innbyggjarane i byen under kappen sin.

Memmi samarbeidde med Simone Martini på Kunngjeringa og to helgenar frå 1333, og gjorde truleg mest arbeid med helgenane. Han reiste med Martini til paven i Avignon, og arbeidde der til rundt 1350. Deretter vende han tilbake til Siena.

Galleri

Kjelder

«Simone Martini», Encyclopædia Britannica
Lippo Memmi ( - ) , wwar.com
«Memmi, Lippo», Historical dictionary of Renaissance art. Lilian H. Zirpolo. 2008. Ved renaissance_art.enacademic.com.

Bakgrunnsstoff 

Lippo Memmi ved artcyclopedia.com (peikarar til andre nettstader)

Italienske målarar
Gotiske målarar
Mellomalderkunstnarar
Folk frå Siena
Fødde på 1200-talet
Døde på 1300-talet
Målarar frå 1300-talet
Årdal skipreide i Ryfylke

Årdal skipreide var ei av skipreidene i Ryfylke.

Geografisk femna ho om:
Årdal sokn (unnateke grenda Børkja)
sørlegaste luten av Fister sokn (gardane ved Årdalsfjorden)
Strand sokn nord for Hidle, Tauåna, Krossvatnet, Bjørheimsvatnet og Østrehusvatnet.
Årdal og Fister inngår no i Hjelmeland kommune, og Strand sokn svarar til Strand kommune.

På Vestlandet vart skipreidene avløyste av tinglag først i begynninga av 1800-talet og Årdal skipreide vart nemnd Årdal tinglag. Etterkvart vart grensene regulerte slik at dei samsvarte betre med sokne- og kommunegrensene: 1841 vart Årdal tinglag oppløyst og erstatta av Hjelmeland tinglag og det nye Strand tinglag.

Fotnotar

Bakgrunnsstoff 
Kart over Rogaland med skipreidene innteikna (frå Norsk historisk leksikon)

Skipreider
Geografi i Strand
Historie i Strand
Geografi i Hjelmeland
Historie i Hjelmeland
Hjelmeland skipreide

Hjelmeland (Hjalmaland) skipreide var ei av skipreidene i Ryfylke.

Geografisk område ett gammal inndeling:
Hjelmeland sokn
ein gard i Årdal sokn (Børkja)
ein gard i Sjernarøy sokn (Atlatveit på Ombo)
sørlegaste delen av Suldal sokn (gardane i Ulladalen)
sørlegaste kanten av Jelsa sokn (gardane Buer, Nårstad og Vatland på Ombo)
delar av Fister sokn (søre og austre delen av Randøy; fastlandet unnateke gardane ved Årdalsfjorden)
Geografisk område ett noverande inndeling:
nordre delane av Hjelmeland kommune
Ulladalen i Suldal kommune
gardane Nårstad, Vatland og Atlatveit i Finnøy kommune

På Vestlandet vart skipreidene avløyste av tinglag først i begynninga av 1800-talet og Hjelmeland skipreide vart nemnd Hjelmeland tinglag. Etterkvart vart grensene regulerte slik at dei samsvarte betre med sokne- og kommunegrensene, og frå 1841 omfatta Hjelmeland tinglag soknene Hjelmeland, Årdal og Fister.

Fotnotar

Bakgrunnsstoff 
Kart over Rogaland med skipreidene innteikna (frå Norsk historisk leksikon)

Skipreider
Geografi i Hjelmeland
Historie i Hjelmeland
Geografi i Suldal
Historie i Suldal
Geografi i Stavanger
Historie i Stavanger
Ryfylke
Carl Sagan

Carl Edward Sagan () var ein amerikansk astronom, astrofysikar, forfattar, kosmolog og svært framgangsrik innanfor populærvitskap. I si levetid publiserte Sagan fleire enn 600 artiklar om vitskap og var forfattar, medforfattar eller redaktør for meir enn 20 bøker. I sine verk stod han for vitskapleg skeptisisme og den vitskaplege metoden. Han var ein pioner innanfor astrobiologi og fremja SETI.

Biografi 
Carl Edward Sagan voks opp i Brooklyn i ein russisk-jødisk familie. Som sjuåring las han sine første bøker om astronomi. Sjansane for liv på andre planetar inspirerte han tidleg, og han egna seg til studiar om dette emnet, noko som på 1960-talet knapt vart sedd som vitskapleg stovereint, men samstundes stimulert av den byrjande romalderen. Han var djupt skeptisk til at ufoar skulle ha vitja jorda, men sikker på at det ute i rømda finst former av intelligent liv, og han ville som astronom studere universet og få kontakt med "desse".

Sagan gjorde både ei framgangsrik akademisk karriere og ein etter kvart meir dominerande populærvitskapleg bane; ved sida av Arthur C Clarke kom han meir enn nokon annan til å personifisere møtet mellom astronomi og science fiction-influert diskusjon om utanomjordisk intelligens og om menneska og teknikken. Han var verksam i storparten av si karriere ved Cornell University, men også ein kortare sejour ved ein annan Ivy League-institusjon; Harvard University.

For arbeidet sitt tok Sagan mellom anna mot følgjande utmerkingar; "NASA medal for Exceptional Scientific Achievement" og to gongar "NASA medal for Distinguished Public Service", samt "NASA Apollo Achievement Award". Asteroide 2709 Sagan er namngjeven etter han. Han har og fått "John F. Kennedy Astronautics Award of the American Astronautical Society", "the Explorers Club 75th Anniversary Award", "the Konstantin Tsiolkovsky Medal of the Soviet Cosmonauts Federation", og "the Masursky Award of the American Astronomical Society".

Publikasjonar 

 (Note: errata slip inserted.)

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Carl Sagan» frå , den 7. oktober 2013.

Bakgrunnsstoff 

 
Sagan intervjua av Ted Turner, CNN, 1989, video: 44 minuttar.
  frå The Tonight Show Starring Johnny Carson 
 BBC Radio-programmet «Great Lives» om livet til Carl Sagan
 
 Carl Sagan Prize for Science Popularization på Wonderfest
 Carl Sagan Center for the Study of Life in the Universe, SETI Institute

USA-amerikanske astronomar
USA-amerikanske aktivistar
USA-amerikanske science fiction-forfattarar
USA-amerikanske sakprosaforfattarar
Astrokjemi
Kosmologar
Tilsette ved Cornell University
Døde av lungebetennelse
Pulitzerpris-vinnarar
Elevar ved University of Chicago
National Academy of Sciences
Presidentar av The Planetary Society
Medlemmar av American Philosophical Society
Astronomar på 1900-talet
Astrobiologar
Jelsa skipreide

Jelsa (Jalsa, Jelsø) skipreide var ei av skipreidene i Ryfylke.

Geografisk femna ho om ytre delane av noverande Suldal kommune, eller nøyaktigare:
Jelsa sokn (unnateke gardane Buer, Nårstad og Vatland på Ombo), medrekna Erfjord sokn som vart utskild først 1877
Sand sokn (unnateke gardane ved Hylsfjorden og Saudafjorden)
dei delar av Imsland sokn som låg sør for Vindafjorden, men frå 1965 høyrer til Jelsa sokn

På Vestlandet vart skipreidene avløyste av tinglag først i begynninga av 1800-talet og Jelsa  skipreide vart nemnd Jelsa tinglag. Etterkvart vart grensene regulerte slik at dei samsvarte betre med sokne- og kommunegrensene, og frå 1841 var Jelsa tinglag identisk med Jelsa sokn (og den seinare utskilde Erfjord sokn).

Fotnotar

Bakgrunnsstoff 
Kart over Rogaland med skipreidene innteikna (frå Norsk historisk leksikon)

Skipreider
Geografi i Suldal
Historie i Suldal
Sauda skipreide

Sauda (Saude, Søvde) skipreide, i mellomalderen òg kalla Hylsfjord skipreide,
var den nordlegaste av skipreidene i Ryfylke.

Geografisk femna ho om:
Sauda sokn, no identisk med Sauda kommune
nordre delen av Sand sokn (gardane ved Hylsfjorden og Saudafjorden), no i Suldal kommune

På Vestlandet vart skipreidene avløyste av tinglag først i begynninga av 1800-talet og Sauda skipreide vart nemnd Sauda tinglag. Etterkvart vart grensene regulerte slik at dei samsvarte betre med sokne- og kommunegrensene, og 1841 vart Sauda tinglag erstatta av Sand tinglag (Sand og Sauda sokner).

Fotnotar

Bakgrunnsstoff 
Kart over Rogaland med skipreidene innteikna (frå Norsk historisk leksikon)

Skipreider
Geografi i Sauda
Historie i Sauda
Geografi i Suldal
Historie i Suldal
Suldal skipreide

Suldal (Suladal, Suledal) skipreide, var den nordaustlegaste av skipreidene i Ryfylke.

Geografisk femna ho om Suldal sokn (unnateke gardane i Ulladalen), no ein del av Suldal kommune.

På Vestlandet vart skipreidene avløyste av tinglag først i begynninga av 1800-talet og Suldal skipreide vart nemnd Suldal tinglag. Etterkvart vart grensene regulerte slik at dei samsvarte betre med sokne- og kommunegrensene, og frå 1841 var Suldal tinglag identisk med Suldal sokn.

Fotnotar

Bakgrunnsstoff 
Kart over Rogaland med skipreidene innteikna (frå Norsk historisk leksikon)

Skipreider
Geografi i Suldal
Historie i Suldal
Vikedal skipreide

Vikedal skipreide var ei av dei nordlegaste skipreidene i Ryfylke.

Geografisk femna ho om:
Vikedal sokn (unnateke gardane vest for Sandeidfjorden)
Imsland sokn (unnateke gardane sør for Vindafjorden)
austre delen av Sandeid sokn (om lag aust for kyrkja)
Desse soknene høyrer no til Vindafjord kommune, men dei gardane i Vikedal som låg på nordvestre hjørnet av Ropeidhalvøya (Vormestrand krins) soknar frå 1978 til Jelsa sokn i Suldal kommune.

På Vestlandet vart skipreidene avløyste av tinglag først i begynninga av 1800-talet og Vikedal skipreide vart nemnd Vikedal tinglag. Etterkvart vart grensene regulerte slik at dei samsvarte betre med sokne- og kommunegrensene, og frå 1841 var Vikedal tinglag identisk med soknene Vikedal, Imsland og Sandeid.

Fotnotar

Bakgrunnsstoff 
Kart over Rogaland med skipreidene innteikna (frå Norsk historisk leksikon)

Skipreider
Geografi i Vindafjord
Historie i Vindafjord
Geografi i Suldal
Historie i Suldal
George Grosz

George Grosz, opphavleg Georg Gross, () var ein tysk ekspresjonistisk målar, teiknar og grafikar.

Liv og gjerning
Grosz er best kjend for sine satiriske karikaturteikningar av mennesketypar og samfunnsklassar i Tyskland under fyrste verdskrigen og i Weimarrepublikken, men arbeidde også med måleri og fotomontasjar. Han var aktiv i å fremje ein dadaistisk kunst i heimbyen Berlin, og var saman med Otto Dix sentral i kunstrørsla Den nye saklegdomen (Neue Sachlichkeit). Då Adolf Hitler kom til makta i 1933 flykta Grosz og emigrerte til USA. Nazistane kunngjorde at kunsten hans var «entartet», verka hadde degenerert til eit lægre kulturnivå.

Grosz sine erfaringar som soldat under fyrste verdskrigen, som sivilperson i Berlin i 1916 og 1917 og som pasient på eit militært mentalsjukehus, gjorde eit usletteleg inntrykk på han. Utan andre omsyn, kledde Grosz i bileta sine nakne dei byråkratane og profittjegerane som tente seg rike på krigen, han synte fram den brutale fattigdommen, den hemningslause livsførsla, det politiske kaoset og den sjølvtilfredse borgarskapen som dominerte samfunnet i åra etter verdskrigen var slutt.

Han døydde i Vest-Berlin.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «George Grosz» frå ,  den 7. oktober 2013.  
 

Tyske målarar
Ekspresjonistiske målarar
Lyonel Feininger

Lyonel Feininger () var ein tysk-amerikansk målar og grafikar, som var både fødd og døydde i New York i USA.

Liv og gjerning

Foreldra til Feininger hadde innvandra frå Tyskland til New York. Dei mange inntrykka i storbyen formidla Feininger biletleg; både av musikk, tog, båtar, bruer, skyskraparar og framstillinga av leiketøy. Han reiste til Berlin, der han studerte musikk. Etter ei tid byrja han å teikne for moroblad, fyrst for tyske, seinare også for franske og amerikanske tidsskrift.

I Paris kom Feininger i kontakt med Robert Delaunay og han vart kjend med kubistane sine verk. Frå 1913 budde han fast i Tyskland. Han hadde eit nært tilhøve til medlemane i Der Blaue Reiter. Seinare underviste han ved Bauhaus i Weimar og i Dessau.  Saman med Vasilij Kandinskij, Paul Klee og Aleksej von Jawlensky danna han i 1924 gruppa Die Blaue Vier. 

Feininger var ein av dei målarane som Hitler-regimet fann å vere degenerert, og dermed  måtte sjå dei utstilt på Entartete Kunst i 1937, ei utstilling til skrekk og åtvaring. Feininger vende då tilbake til USA. Gjennom arbeidet som kunstlærar, sin forfattarskap og nye akvarellar spela han ei viktig rolle for framveksten av den abstrakte ekspresjonismen.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Lyonel Feininger» frå ,  den 7. oktober 2013.  
 

Tyske målarar
USA-amerikanske målarar
Tysk-amerikanarar
Målarar frå 1800-talet
Målarar frå 1900-talet