alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Høre stavkyrkje

Høre stavkyrkje (Hurum stavkyrkje) er ei stavkyrkje frå 1179 i Ryfoss i Vang kommune i Innlandet.

Historie 

Kyrkja vart bygd med tre hogd i 1179 i fylgje ei runeinnskrift i kyrkja. Årringdateringa viser til 1179 så dette verkar som det er rett. Dette skal vere den stavkyrkja med sikrast datering. Seinare er kyrkja ombygd i 1822-23, då ho vart utvida.

Dette er den andre kyrkja på same staden. Den fyrste kyrkja her var ei lita stolpekyrkje med jordfaste stolpar.

Under kyrkja er det graver, også for born. Nokre av gravene er brukt for å datere den fyrste kyrkja på staden.

På staven inne i preikestolen er det ei runeinnskrift: 
«Þá, um þat sumar [létu] þeir brœðr Erlingr ok Auðun hôggva till kirkju þessar, er Erlingr ja[rl fe]ll í Niðarósi», — Den sommaren då brørne Elling og Audun lét hogge (tre) til denne kyrkja, fall Erling Jarl i Nidaros. Erling Skakke fall i Nidaros i 1179.

Det finst fleire runeinnskrifter rundt i kyrkja, og gamle gjenstandar med slike.

Også i Hegge stavkyrkje er det ei innskrift som er litt overraskande, og som lyder «Erling Arnson skreiv desse runene». Ein skal vere forsiktig med å tolke, men det kan vere same Erling.

Det er ikkje usannsynleg at hertug Skule vart gift i denne kyrkja på 1200-talet. Andre kjelder seier at mor og far til Hertug Skule gifte seg i Høre stavkyrkje på 1200-talet.

Kyrkjebygningen 

Den opphavlege takryttaren i kyrkja er no portal inn til kyrkjegarden.

Kjelder
 Norges Kirker: «Høre kirke» på nettstaden til Norsk institutt for kulturminneforskning
 Faktaark om Høre stavkyrkje på nettstaden til Riksantikvaren
 «Høre stavkirke» på nettstaden stavkirke.org 
 «Høre stolpekirke» på nettstaden stavkirke.org

Fotnotar

Bakgrunnsstoff
 Om Høre sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
 «Kirkebøker, Oppland» på nettstaden til Arkivverket 
 Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen
 
 

Kyrkjer i Vang
Freda bygg i Innlandet
Norske kyrkjer frå 1100-talet
Norske stavkyrkjer frå mellomalderen
Tusenårsstader
Kyrkjer i Valdres prosti
Kulturminne i Vang
Astrologi

Må ikkje forvekslast med vitskapen astronomi.

Astrologi er eit læresystem som hevdar at det finst samband mellom plasseringar mellom solsystemets planetar, sola og månen og hendingar i menneska sine liv. Ordet «astrologi» kjem frå gresk αστρολογία, frå άστρον, astron, («stjerne») og λόγος (logos), «lære, systematisk tanke eller tale».

Historie 
Astrologien kjenner vi allereie frå Babylon. Fram til mellomalderen var det same disiplin som astronomien. Stort sett alle mytologiar har sett på stjernehimmelen, og brukt kunnskap om sol, måne og dei nære planetane som grunnlag for mytologiske verdsbilete.

Astrologiens tankegang 
Den grunnleggjande tanken bakom astrologien er vanlegvis nokre av desse:

 Lagnaden/Gud har bestemt liva våre og skrive om det i stjernene, i form av avstand, vinklar og liknande.
 Våra liv og våre karakterdrag blir påverka av korleis himmellekamane er plassert i viktige tidspunkt i liva våre
 Mennesket er eit spegelbilete av universet - makrokosmos. Det som finst i det eine må også finnast i det andre. 

Astrologi spela ein sentral rolle innom magi og alkymi under antikken og langt inn i moderne tid.

Astrologisk utrekning 

Astrologien går ut på at ein ser dels kva stjerneteikn dei ni «planetane» månen, Merkur, Venus, Mars, Jupiter, Saturn, Uranus, Neptun, Pluto, og Ascendenten og Medium coeli ligg i ved fødselsaugneblinken, og kva tilhøve planetane stod til kvarandre i. Horoskopet er inndelt i dei tolv teikna og kvart teikn er 30 gradar. Ein reknar også ut vinklar mellom dei ni planetane, ascendenten og medium coeli slik som stjernehimmelen såg ut. Ein deler også inn horoskopet i 12 delar som vert kalla husa i zodiaken.

Kritikk 
I moderne tid har vitskapen sett astrologien som ein rein pseudovitskap.

Kjelder 
 «Astrologi» på Svensk Wikipedia»

New Age
Pseudovitskap
Astrologi
Paranormalt
Paracas candelabro

Paracas candelabro (lysestaken) er ein geoglyf, ein over 120 meter høg figur laga med kraftige riss i ei skråstilt ørkenoverflate på vestsida av Paracas-halvøya i Ica-regionen i Peru. Figuren er kunstferdig utforma, liknar ein trearma lysestake og ligg vendt utover mot Stillehavet.

Det finst ingen sameinte teoriar korkje om alder, opphav eller føremålet med figuren. Nokon set figuren i samband med chavínkulturen, medan andre trur han har kome opp etter den europeiske koloniseringa og då kanskje som eit navigasjonsmerke, eit dagmerke.

Kjelder 
 Essay av Chris Iovenko i The New York Times
 Wikipedia-artikkel på spansk den  14. september 2006.

Ica-regionen
Geoglyfar
Arkeologiske funn i Peru
Kronecker-delta

Det matematiske symbolet Kronecker-delta , som vart innført av Leopold Kronecker, er ein funksjon i to variablar. Det vert òg kalla Kronecker-symbol og delta-funksjon vert og nytta.

Definisjon 
Kronecker-delta vert definert som:

der i og j er element i ei mengde .

Eigenskapar 

 Kronecker-delta vert ofte skiven som

,

når den står for den karakteristiske funksjonen  i ei diagonalmengd. 

.

Døme på bruk 
 Innan lineær algebra vert symbolet nytta for å uttrykka einheitsmatrisa  som . Til dømes kan ei 3x3 einheitsmatrise uttrykkast som:
.

 Kronecker-delta kan nytta for å uttrykka skalarproduktet av to orthonormale vektorar: 

 als .

 Innan digital signalhandsaming og reguleringsteknikk vert symbolet nytta for å representera ein impuls:

Sjå òg 
 Levi-Civita-symbol.

Matematisk notasjon
Algebraisk funksjon

Ein algebraisk funksjon er ein matematisk funksjon som tilfredsstiller ei algebraisk likning der koeffisientane er polynom.

Ein funksjon f av reelle variablar er algebraisk om det eksisterer eit polynom  og  for alle reelle x i domene-definisjonen.

Algebra
Funksjonstypar
Transendental funksjon

Ein transendental funksjon er ein ikkje-algebraisk funksjon. Han oppfyller ikkje ei polynomisk likning der koeffisientane i seg sjølv er polynomiske, i motsetnad til ein algebraisk funksjon, som oppfyller ei slik likning. Med andre ord er ein funksjon med ein variabel transendental om han er algebraisk sjølvstendig til denne variabelen.

Døme 

,

,

Differensialalgebra
M-80

M-80 er ei jugoslavisk/serbisk amfibisk stormpanservogn. Ho blei sett offentleg for fyrste gong i 1975. M-80 blei etterfølgd av BVP M80A i jugoslavisk teneste.

Stormpanservogner
Knut Tørum

Knut Kjartan Tørum () er ein norsk fotballtrenar som for tida står utan jobb innan fotballen. Tørum er fødd i Bergen i 1971. Han var hovudtrenar i Rosenborg Ballklub frå 2006 til 2007 og førte mellom anna laget til seriegull i Tippeligaen 2006 og gruppespel i Champions League i 2007. Tørum var tidlegare trenar i Moss FK, der han hadde ein positiv sesong i 1. divisjon fotball for herrar 2005 då laget litt overraskande enda opp på 3. plass, og kvalifiseringsmogelegheit til Tippeligaen. Dei tapte kvalik-kampane mot Molde FK 2-5 samanlagt. Tørum har tidlegare vore assistenttrenar i Stabæk Fotball og Noreg gutar 19-landslaget.

Tida i Rosenborg 
I samband med Per-Mathias Høgmo si sjukemelding tok dåverande assistenttrenar Knut Tørum over hovudtrenaransvaret i Rosenborg ut 2006-sesongen. På slutten av sesongen gjorde Høgmo det offentleg at han trekker seg frå stillinga si, og Knut Tørum heldt difor fram som hovudtrenar og leia Trondheimsklubben til seriegull. Den påfylgjande 2007-sesongen gjekk derimot ikkje heilt etter planane for Tørum og Rosenborg Ballklub, dei forventa resultata utblei, og media spekulerte i ein mogleg sportsleg ueinigheit mellom Tørum og sportsdirektør i Rosenborg Knut Thorbjørn Eggen. I slutten av oktober 2007 gjekk sportsdirektøren ut i media og bekrefta at han var ueinig med trenar Knut Tørum om ein del ting. Få dagar seinare leia Tørum laget sitt til ein sensasjonell 2-0 siger i Champions League heime mot den spanske storklubben Valencia. Likevel blei bergensaren løyst frå kontrakta si 25. oktober 2007, dagen etter Valencia-triumfen. 

Tørum, Knut
Tørum, Knut
Ytste Skotet

Ytste Skotet er eit komplett gardstun på Skotet Fjord kommune ved Storfjorden på Sunnmøre i Møre og Romsdal. Han er ein av tre gardar, der dei to andre er Me-skotet og Inste Skotet. Namnet «Skotet» (uttala Skøte) tyder 'høgt, framspringande land'.

Driftsform 

Garden er godt teken vare på og vedlikehalden. Han er typisk for den før- industrielle driftsformen som vart nytta heilt opp til vår tid, mangsysleriet. Ytste skotet er representativ for dei gamle driftsformene på fjell- og strandgardane langs Storfjorden. Fjordfisket var eit viktig tilskot til gardsdrifta. Det vart drive seterbruk, men i den siste tida vart ystinga gjort heime på garden. Det vart dyrka bygg og havre og dei hadde tømmerskog til eige bruk. For å få nok for dreiv dei utmarsksslått og høyet vart lagra i utløer og frakta heim på vinterføre. Bygningane og kulturlandskapet, slik det er teke vare på, attspeglar denne driftsforma.

Historie 
Staden vert omtala i Flatyarbok, Formannsogur og Heimskringla. Tradisjonen seier at det var ein gard på Håkon den Gode si tid. Etter Svartedauden vart garden omtala igjen i 1606. Der finst òg fleire hustufter på staden.

Siste brukarar var på Ytste skotet var Ane Karoline Vidhammar som dreiv garden saman med son sin Knut Olav og Jenny Olea fram til garden vart fråflytt i 1954. Staden låg brakk til 1989 til garden med 3000 mål vart overført til stiftinga Storfjordens Venner. Stiftinga har arbeidd med vøling av byggverka og kulturlandskapet. Staden er etter kvart vorte opparbeidd til noko nær slik han var då garden var i drift.

Bakgrunnsstoff 
 Olavsrosa
 Stiftinga Ytste Skotet 
 Ytste Skotet 
 Ytste Skotet, eit levande museum 
 Ytste-Skotet, stiftinga - Museum på http://www.kulturnett.no

Tun
Museum i Møre og Romsdal
Stiftinga Viti
Kulturminne i Fjord
Storfjorden på Sunnmøre
Arnaldur Indriðason

Arnaldur Indriðason () er ein islandsk forfattar fødd i Reykjavík.

I åra 1981–82 var Indriðason journalist i Morgunblaðið. Etter dette arbeidde han som frilans-skribent. I 1996 tok han B.A. i historie ved Háskóli Íslands (Universitetet på Island).

Arnaldur Indriðason debuterte med kriminalromanen Synir duftsins i 1997. I fleire år på 2000-talet har han vore den mest populære forfattaren på Island, og han har toppa bestselgjarlistene år etter år. I 2004 var sju av de ti mest utlånte bøkene ved Reykjavík bibliotek skrivne av han. Bøkene til Arnaldur Indriðason er utgjevne i meir enn tjue land, og han har motteke ei rekkje prisar. I 2005 vann han den prestisjefulle Gold Dagger Award frå britiske Crime Writers' Association.

Utgjevingar 
 Synir duftsins ( 1997 )
 Dauðarósir ( 1998 )
 Napóleonsskjölin ( 1999 )
 Mýrin ( 2000 )
 Leyndardómar Reykjavíkur 2000 ( 2000 ) (kollektivroman, eit kapitel)
 Grafarþögn ( 2001 )
 Röddin ( 2002 )
 Bettý ( 2003 )
 Kleifarvatn ( 2004 ) 
 Vetrarborgin ( 2005 )
 Konungsbók ( 2006 )
 Harðskafi ( 2007 )
 Myrká ( 2008 )
 Svörtuloft ( 2009 )
 Furðustrandir ( 2010 )
 Einvígið ( 2011 )
 Reykjavíkurnætur ( 2012 )
 Skuggasund ( 2013 )
 Kamp Knox ( 2014 )
 Þýska húsið ( 2015 )
 Petsamo ( 2016 )
 Myrkrið veit ( 2017 )

Omsetjingar til norsk

Prisar og utmerkingar 
 Glassnøkkelen 2002, for Mýrin
 Glassnøkkelen 2003, for Grafarþögn 
 The Martin Beck Award 2005, for Røsten (Röddin)
 The Gold Dagger 2005, for Silence of the Grave (Grafarþögn)
 Grand prix de littérature policière 2007, for La Voix (Röddin)

Bakgrunnsstoff 
 Reykjavik bibliotek: Arnaldur Indriðason sin biografi
 Úlfhildur Dagsdóttir: Arnaldur Indriðason sine verk

Arnaldur Indriðason
Arnaldur Indriðason
Vinnarar av Glassnøkkelen
Improvisasjon

Improvisasjon (frå italiensk improvviso, uventa) er å gjere noko «på ståande fot» utan å ha førebudd det eller å ha tenkt det ut på førehand.

Improvisasjon er viktig innanfor musikk, teater, dans, poesi og livet generelt.

I musikk 

Mange musikarar improviserer når dei spelar. Det vil seie at dei ikkje har planlagt nøyaktig kva notar dei skal spele på førehand, men at dei til dømes improviserer i forhold til ein gjeven akkordprogresjon.

Mange tenkjer først og fremst på jazz når ein snakkar om musikk og improvisasjon, men stort sett alle sjangrar kjenner omgrepet. Sjølv Mozart improviserte på si tid, og ein hadde ofte improvisasjonsduellar der ein fekk ein melodi frå salen og improviserte med utgangspunkt i denne melodien.

Ein kan også seie at all komposisjon ein eller annan gang har vore improvisasjon, ettersom ein komponist har tenkt det utan å vite akkurat kva han eller ho skulle tenkje.

Improvisasjon i teaterkunst 

Improvisasjon er særleg viktig innan former som teatersport og rollespel. Gateartistar og andre skodespelarar med tett publikumskontak kan også bruka mykje improvisasjon i opptredenane sine.

Improvisasjon i kvardagen 

I dagleg språkbruk tyder improvisasjon bruken av kreativitet for å løyse problem som oppstår. Å bruke reiskapar eller materiale på andre måtar enn opphavleg tenkt er eit typisk eksempel. Snakking er også improvisasjon, fordi ein som oftast ikkje har det klart føre seg kva ein skal seie, men lagar bodskapen etterkvart som han vert framført.

Musikkteori
Daglegliv
Komposisjon
 
Litterære verkemiddel
Italienske ord og uttrykk
Isabel Allende

Isabel Allende () er ein chilensk forfattar. Ho vart fødd i Lima i Peru som dotter av diplomaten Tomás Allende, som var bror av den seinare presidenten i Chile, Salvador Allende. I 1945 vart foreldra hennar separerte, og mora flytta til Chile med dei tre ungane sine, der dei budde til 1953.

Seinare flytta familien til Bolivia, og deretter til Libanon. I Bolivia gjekk Allende på ein amerikansk privatskule, og i Libanon på ein britisk privatskule i Beirut. Ho returnerte til Chile i 1958 for å gjere ferdig gymnasiet, og møtte der den framtidige ektemannen sin, Miguel Frías, som ho gifta seg med i 1962.

Frå 1959 til 1965 arbeidde Allende ved FN sin mat- og landbruksorganisasjon i Santiago, seinare i Brussel i Belgia og andre stader i Europa. Dottera hennar, Paula vart fødd i 1963. I 1966 returnerte Allende til Chile, og sonen hennar, Nicolás vart fødd der same år.

Ho høyrde til redaksjonen i magasinet «Paula» frå 1967, og frå 1973 til 1974 barnemagasinet «Mampato». Ho publiserte to barnehistorier, La abuela Panchita og Lauchas y Lauchones, samt ei artikkelsamling som vart kalla Civilice a su troglodita. Ho arbeidde òg i chilensk fjernsynsproduksjon for kanalane 7 og 13.

I 1973 hadde skodespelet til Allende, El embajador premiere i Santiago. Same år (11. september) vart onkelen hennar styrta og drepen i eit valdeleg kupp leia av Augusto Pinochet. I 1975 drog Allende i eksil i Venezuela. Der arbeidde ho for avisa «El Nacional» i Caracas og som gymnaslærar.

I 1981 vart ho kjend med at bestefar hennar, som var 99 år gammal, låg på dødsleiet sitt. Ho byrja å skrive eit brev til han som seinare utvikla seg til romanen La casa de los espíritus (Åndenes hus). Boka var ein enorm suksess og vart filmatisert av Bille August i 1993.

Bibliografi 
 La casa de los espíritus (1982, på norsk Åndenes hus, 1984)
 La gorda de porcelana (1984) 
 De amor y de sombra (1984, på norsk Om kjærlighet og skygge, 1986)
 Eva Luna (1987, på norsk 1988)
 Cuentos de Eva Luna (1989, på norsk Eva Luna forteller, 1990)
 El plan infinito (1991, på norsk Den endeløse planen, 1992)
 Paula (1994, på norsk 1995)
 Afrodita (1997, på norsk Afrodite. Fortellinger, oppskrifter og andre afrodisiaka, 1998)
 Hija de la fortuna (1999, på norsk En lykkens datter, 1999).
 Retrato en sepia (2000, på norsk Aurora - et portrett i sepia, 2001).
 La ciudad de las bestias (2002, på norsk De ville guders by, 2002).
 Mi país inventado (2003, på norsk Mitt oppdiktede land, 2004)
 El Reino del Dragón de Oro (2003, på norsk Gulldragens rike, 2004)
 El Bosque de los Pigmeos (2004, på norsk Pygmeenes skog, 2005)
 El Zorro (2005, på norsk Zorro, 2005)
 Inés del alma mía (2006, på norsk Inés, jeg elsker deg!, 2006)
 La suma de los días (2007, på norsk Summen av dagene, 2008)
 La isla bajo el mar (2009, på norsk Øya under havet, 2010)
 El cuaderno de Maya (2011, på norsk Maya, 2011)
 El juego de Ripper (2014, Amandas gåte)
 El amante japonés (2015, Den japanske elskeren)
 Más allá del invierno (2017, Etter vinteren)
  Over havet (2020, omsett av Signe Prøis)

Kjelder

Chilenske forfattarar
Folk frå Lima
Forfattarar frå 1900-talet
Forfattarar frå 2000-talet
Annika Thor

Annika Thor () er ein svensk forfattar, dramaturg, manusforfattar og bibliotekar. 

Forfattaren blei fødd Annika Katz i Göteborg. Debutromanen hennar En ö i havet (En øy i havet) vart fylgd av Näckrosdammen (Vannliljedammen), Havets djup (Havets dyp) og Öppet hav (Åpent hav) som er ein serie om dei jødiske systrene Steffi og Nelli som under andre verdskrigen kjem som flyktingar til ei øy i den bohuslänske skjergarden. 

Annika Thor sit på stol nr 11 i Svenska barnboksakademien.

Bibliografi 
 Film är inte bara bio (1992)
 En ö i havet (1996, på norsk En øy i havet, 2001)
 Näckrosdammen (1997, på norsk Vannliljedammen, 2002)
 Sanning och konsekvens (1997, på norsk Lek på ramme alvor, 1999)
 Havets djup (1998, på norsk Havets dyp, 2003)
 Öppet hav (1999, på norsk Åpent hav, 2004)
 Eldfågeln (2000, på norsk Ildfuglen, 2006)
 Rött hjärta blå fjäril]' (2002, på norsk Rødt hjerte, blå sommerfugl 2003)
 Pirr i magen klump i halsen (2003, saman med Cecilia Torudd, på norsk Kiling i magen, klump i halsen, 2004)
 Altuns tre liv (2004, saman med Altun Basaran)
 Nu, i morgon! (2005)

Alle er utgjevne på Bonnier Carlséns förlag i Sverige. Dei som har kome på norsk er utgjevne på Omnipax.

 Filmmanuskript 
 En hel del (1990)
 Sanning eller konsekvens (1997)
 Kattbreven (2001)
 Hannah med H'' (2002)

Bakgrunnsstoff 
 Annika Thor på den svenske sida Författarcentrum 

Thor, Annika
Thor, Annika
Thor, Annika
Thor, Annika
Studentsamskipnaden i Buskerud

Studentsamskipnaden i Buskerud (SiBu) var ein av dei dåverande 24 studentsamskipnadane i Noreg. SiBu tok seg av velferda til studentane ved Høgskolen i Buskerud, Høgskolen i Telemark og Folkeuniversitetet.

SiBu sitt øvste organ var styret, der studentrepresentantar utgjer fleirtalet. 

Studentsamskipnaden i Buskerud vart slege saman med Studentsamskipnaden i Vestfold og dannet Studentsamskipnaden i Buskerud og Vestfold.

Bakgrunnsstoff 
 Studentsamskipnaden i Buskerud 

Utdanning i Viken
B
Utdanning i Vestfold og Telemark
Kansas City i Missouri

Kansas City er ein by i Jackson County i delstaten Missouri i USA. Kansas City ligg ved Missourielva ved grensa til delstaten Kansas, der det ligg ein by ved same namn.

I 2005 vart det estimert at Kansas City hadde 444.965 innbyggjarar. Byen har større folkesetnad enn nabobyen, og er den største byen i Missouri. Dei to byane går saman i det større Kansas City metropolitan area.

I 1930-åra var byen eit sentrum for jazzmusikken.

Kjende personar 
 Count Basie, orkesterleiar
 Walt Disney, filmprodusent
 Ernest Hemingway, forfattar, nobelprisvinnar
 Richard B Myers, general
 Charlie Parker, jazzmusikar

Sport 
Profesjonelle lag i dei høgste divisjonane
 NFL - amerikansk fotball
 Kansas City Chiefs
 MLB - baseball
 Kansas City Royals
 MLS - europeisk fotball
 Kansas City Wizards

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell nettstad for byen 

Byar i Missouri
Busetnader grunnlagde i 1850
Kultur i 2006

Kultur i 2006 er ei oversikt over hendingar, fødde og døde personlegdomar innan kulturlivet i 2006.

Litteratur

Utgjevingar i Noreg 
 Toril Brekke: Drømmen om Amerika (historisk roman)
 Lars Saabye Christensen: Saabyes cirkus (roman)
 Anne Karin Elstad: Hjem (roman)
 Kjartan Fløgstad: Grand Manila (roman)
 Hans Herbjørnsrud: Brønnene (noveller)
 Anne Holt: Presidentens valg (spenningsroman)
 Trude Marstein: Gjøre godt (roman)
 Anne B. Ragde: Bunnforhold (roman)
 Dag Solstad: Armand V. (roman)
 Helene Uri: De beste blant oss (roman)

Utgjevingar i utlandet 
 Isabel Allende: Inés del alma mía (roman)
 Liza Marklund: Nobels testamente (kriminalroman)

Film

Utgjevingar i Noreg
 Den brysomme mannen
 Gymnaslærer Pedersen
 Kalde føtter
 Lange flate ballær
 Marias menn
 Oljeberget
 Slipp Jimmy fri
 Sønner
 Svein og Rotta
 Trigger
 Uro

Utgjevingar i utlandet 
 Cars
 Klatretyven
 Little Manhattan
 Miami Vice
 Over the Hedge
 Stormbreaker
 Take the Lead
 The Break-Up
 The Da Vinci Code
 The Fast and the Furious: Tokyo Drift
Aortastenose

Aortastenose er ein hjartesjukdom kor utløpet frå venstre hjartekammer er forsnevra. Mellom 5 og 6 % av medfødde hjartefeil er aortastenosar. Den vanlegaste (75 til 80%) forma er valvulær stenose, kor sjølve aortaklaffen er misdanna. Forsnevringa kan òg sitte før (subvalvulært) eller etter (supravalvulært) klaffen.

Aortastenose kan òg vera ein degenerativ sjukdom hos vaksne, på ein i utgangspunktet frisk klaff. Han kan dessutan vekse fram på klaffar som har ein liten feil.

Medfødde hjartefeil
Hjarteklaffsjukdom
Aortasjukdommar
Mitralstenose

Mitralstenose er ein forsnevring av mitralklaffen, klaffen mellom venstre framkammer og hjartekammer. Dette kan vera ein medfødd hjartefeil eller ein erverva sjukdom, t.d. som ein følgje av ein revmatisk sjukdom. Det kan òg skje ei forkalking av klaffen som ein alderdomsendring.

Medfødde hjartefeil
Marina Lewycka

Marina Lewycka () er ein engelsk forfattar av ukrainsk opphav frå Sheffield i England.

Lewycka vart fødd i ein flyktningleir i Kiel i Tyskland etter den andre verdskrigen. Ho flytta som barn med familien sin til England der ho bur no. Ho vart utdanna ved Keele University, og er no lærar i mediafag ved Sheffield Hallam University.

Debutromanen hennar, A Short History of Tractors in Ukrainian (En kort historie om traktoren i Ukraina, Gyldendal, 2006, ISBN 82-05-33379-3), fekk Bollinger Everyman Wodehouse Prize ved Hay litteraturfestivalen, og vart nominert til The Man Booker Prize og Orange Prize for Fiction i 2005. Romanen er omsett til meir enn 20 språk, mellom anna nederlandsk, norsk og italiensk.

Utanom diktinga si har Lewycka skrive fleire bøker med praktiske råd for eldre menneske, utgjevne av den engelske ideelle organisasjonen Age Concern.

Bakgrunnsstoff 
 Intervju med Marina Lewycka i Klassekampen, 20. mars 2006 

Britiske forfattarar
Ukrainske forfattarar
Kvinnelege forfattarar frå 2000-talet
Signalhandsaming

Signalhandsaming er eit omfattande fagfelt der ein analyserer og handsamar alle tenkjelege former for signal. 

Ein skil mellom analog signalhandsaming og digital signalhandsaming. 
Innan analog signalhandsaming studerer ein signal som har kontinuerleg variabel amplitude og som oftast òg er kontinuerlege i tid, medan digitale signal er kvantiserte både i tid og amplitude. Det finst ei mellomgruppe, der amplituden er kontinuerleg variabel, men med kvantisert tidsakse, som til dømes svitsja kondensatorfiltre. 

I døme i figuren omformar ein mikrofon (transduser) lydbølgjene til eit elektrisk spenning, som så vert omforma til ein tidsdiskret sekvens av binærtal av ein analog-til-digital-omformar, som vert vidare omforma til ein bitsekvens, som vert koda og overført over ein kommunikasjonskanal i form av ei elektromagnetisk bølgje. I mottaleren vert den elektromagnetiske bølgja forsterka og dekoda til ein sekvens av binærtal, som så vert omforma til ei elektrisk spenning i ein digital til analog-omformar. Dette signalet vert så forsterka og nytta for å driva ein høgtalar (transducer), som omformar inngangsspenninga til ei lydbølgje som når øyro til ein eller fleire personar.

Signalhandsaming er ein teknologi som inngår i mange samanhengar, som telekommunikasjon, audioteknologi, radar, sonar, bilete og videohandsaming og så vidare. Utstyr som mobiltelefonar, bilar, fly og satelittar er fullpakka av ulike former for signalhandsaming.

Sjå òg 
 Analog signalhandsaming

 Digital signalhandsaming
 Lydsignalhandsaming
 Talehandsaming
 Biletehandsaming
 Videohandsaming
 Systemidentifikasjon
 Estimering

Signalhandsaming
Elektronikk
Elektrofag
Talehandsaming

Talehandsaming er eit fagfelt som tek for seg syntese, analyse, klassifisering, attkjenning, komprimering og anna handsaming/prosessering av tale. Dette er eit tverfagleg område, som trekkjer inn element frå signalhandsaming og naturlege språk (lingvistikk).

Sjå òg 
 Audiosignalhandsaming
 Psykoakustikk
 Audioteknologi
 Tale
 Talesyntese
 Lingvistikk

Signalhandsaming
Språkteknologi