alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Det Beste

Det Beste er den norske utgåva av det amerikanske månadsmagasinet Reader's Digest. Reader's Digest vart grunnlagd av Lila Acheson Wallace og Dewitt Wallace i 1922. Den norske utgåva kom i 1947. I 2004 hadde den amerikanske utgåva 44 millionar lesarar kvar månad. Det Beste vert gjeve ut på lisens frå Lindhardt og Ringhof A/S. 

Forlaget er ein del av Egmont-konsernet. Globalt har Det Beste om lag 100 millionar lesarar og kvar månad verta cirka trykt 25 millionar eksemplar. Bladet vert utgjeve i 50 versjonar i 70 land. (2000) I 1994 trykte den amerikanske versjonen sit blad nrummer éin million. Det Beste (Noreg) hade i 2000 om lag eit opplag på 120 000. Dette er ein nedgang frå 1960-talet, då bladet hadde over 300 000 i opplag.

Reader's Digest vert i år 2000 utgjeve i 48 utgåver på 21 ulike språk; engelsk, portugisisk, spansk, norsk, finsk, svensk, dansk, tysk, fransk, italiensk, nederlandsk, russisk, kinesisk, ungarsk, tsjekkisk, koreansk, slovakisk, thai, argentinsk, og polsk.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Det Beste» frå ,  den 9. oktober 2018.

Bakgrunnsstoff

 Det Beste (Noreg)
 Reader's Digest (USA)

Norske tidsskrift
USA-amerikanske tidsskrift
Ashanti

Ashanti eller asante er ei folkegruppe frå Vest-Afrika. Dei stammar frå Ashanti-regionen i Ghana og tilgrensande område i Togo og Elfenbeinskysten. Folkegruppa telde ca. 1,2 millionar i 1993.

Dei fleste ashantiar snakkar twi, eit akanspråk. Mange snakkar også engelsk.
Mange ashantiar er kristne eller muslimar, men den tradisjonelle religionen deira har også ei sterk stilling.

Tradisjonelt er morslinja (matrilinja) den ættelinja som dannar grunnlaget for den sosiale organisasjonen blant  ashantiar. Medlemmar av same ættelinje hjelper kvarandre gjerne med større praktiske gjeremål. Farslinja  er også anerkjend, og er særleg knytt til moralske og religiøse plikter. Sjølv om ein rekner slektskap gjennom morsætta, er det menn som har sentrale sosiale posisjonar. Eldre menn og kvinner i kvar ættelinje vel ein leiar som blant anna har ansvar for å ta vare på ein ættestol som symboliserer åndene til forfedrene. Det blir også vald ein hovding i kvar landsby med ansvar for å løysa lokale konfliktar.

Ashantiriket var eit vestafrikansk rike som eksisterte frå 1670 til 1957 i store delar av dagens Ghana. 

Området der ashantiar tradisjonelt har budd var opphavleg dekt av regnskog og kystvegetasjon, men dette er no i stor grad erstatta av rydda jordbruksland. Ashantiar her dyrkar rotvekstar og andre grønsaker i tillegg til den viktige handelsvara kakao. Det blir også vunne ut tømmer og bauxitt. I tillegg finst ein tradisjon for dyktig handverk.

Kjelder

Afrikanske folkegrupper
Vest-Afrika
Pholourie

Pholourie (), også skrive phulourie eller phoulourie, er ein type gatemat som er vanleg i Trinidad og Tobago   og også kjent i Guyana og Suriname. Retten består av frityrsteikte bollar laga av ei krydra røre, med chutney til.

Røra er laga av kveitemjøl, eventuelt malne splitterter eller ertemjøl, vatn og krydder. Krydringa er gjordt med ymse kombinasjonar av mellom anna kvitløk, chili, gurkemeie, safran, løk og spisskarve. Bollane vert laga til i storleik som bordtennisballar og frityrsteikte i olje. Dei vert serverte nysteikte og varme, med ein chutney til å dyppe dei i. Tamarindchutney og mangochutney er vanleg, men yoghurt kan også brukast som dip. 

Retten kom til Trinidad og Tobago og Guyana med innvandrarar med opphav i India. Dei vart sende dit av britane som del av «kontraktsteneste-systemet» (indenture) etter at slaveriet vart forbode på 1800-talet. Dei tok med seg matskikkane heimefrå og tilpassa dei til dei lokale råvarene. Det er tradisjon å ete pholourie under holifestivalen. Namnet pholourie kjem truleg frå fuluri, ein rett frå den bengalske mattradisjonen som liknar den indiske retten pakora.

Pholourie er kjend frå songen «Pholourie Bina Chutney» av Sundar Popo, rekna som opphavsmannen til såkalla «chutney music».

Referansar 
Denne artikkelen bygger på «Pholourie» frå ,  den 9. oktober 2018.

Bakgrunnsstoff 
 Pholourie-oppskrift frå Cooking with Ria på youtube.com

Snøggmat
Karibisk mat
Trinidadisk kultur
Indo-karibisk kultur
Svarthyll

Svarthyll (Sambucus nigra) er eit lite, lauvfellande tre eller ein stor busk i moskusurtfamilien.

Skildring 
Planten blir 6 × 5 m stor og veks 50 × 40 cm/år. Han har først grøn og flat bork, med grove porer. Seinare vert han lysegrå, men enno med korkporer. Gammal bork er grå og fura. Knoppane er fiolette. Blada har ovale småblad med saktakka rand. Oversida er mørkegrøn, medan undersida er lysegrøn. Svarthyll blomstrar i juni-juli, og blomane sit samla i flate halvskjermar. Dei er små og fløytekvite. Lukta er søt og krydra. Frukta er bæraktige steinfrukter.

Svarthyllen er snøggveksande, toler skugge, frost, salt og ein del vind. Rotnettet består av tjukke, berre svakt forgreina, vidt utbreidde røter. Dei vert lett kjent att på lukta. 
Greinene har tjukk, kvit marg, som på gamle greiner svinn bort og etterlèt eit holrom.

Giftinnhald 

Svarhyllens blad, bork og røter inneheld ei gift, sambunigrin, som i kontakt med vatn avsondrar blåsyre. Ved koking vert sambunigrin splitta og gifteffekta forsvinn. Umodne bær og frø i modne bær inneheld gifta, og dette gjer at bæra ikkje bør etast rå. Gifta høyrer til gruppa cyanogeniske glykosid, som finst hos mange andre vekster òg. Dei umodne svarthyllæra og andre vekstdelar av svarthyll inneheld òg andre toksin, framfor alt irriterande saponinar og eteriske oljer som truleg vert øydelagde ved varmehandsaming.

Bruk 
Hyll gror best i frodig, eventuelt litt fuktig jord, men kan òg dyrkast i kalkhaldig sandjord. Han toler godt beskjering. Planten eignar seg både til den indre delen av skogbryn, og til leplanting. Det er viktig at ein plantar rett type svarthyll, då dei fleste sjølvsådde svarthyllplantane ikkje er hardføre. Dei modne fruktene er ettertrakta blant fuglar.

Hyll er ein gammal legelante. Avkok av blomane skulle verka feberstillande og sveittedrivande, og bæra skulle hjelpa mot forkjøling og influensa. Blomane vert brukte til hyllblomedrikk, og kan òg etast, til dømes dyppa i tynn deig, frityrsteikt og dryssa med sukker. Bæra vert brukt til saft og suppe. Bæra har høgt innhald av A- og C-vitamin.

I gamle dagar heitte det seg at gudinna Frøya budde i hyllen, og luka ein vekk hyllen ved huset sitt utan å planta ein ny, var det fare for ulukke.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Svarthyll» frå ,  den 9. oktober 2018.  
 

Medisinplantar
Moskusurtfamilien
Robert Service

Robert William Service () var ein skotsk-canadisk poet og forfattar.

Service voks opp i Storbritannia og flytta til Canada som 21-åring der han fekk arbeida som banktensetemann. Den første diktsamlinga hans vart utgjeven i  1907. Forfattarskapen gjekk bra og etter to år kunne han seia opp bankstillinga si for å kunna reisa rundt om i Amerika og Europa. Under Balkankrigane og  den fyrste verdskrigen arbeidde han som krigskorrespondent.

Inspirert av sina eigne eventyr skreiv Service deretter fleire romanar. Ingen av desse er omsette til norsk.
Det er lite av hans verk som er kjent i Noreg; Fridtjof Nansen kalla han «Nordenlandenes diktar» og siterte han i enkelte av sine talar, bl. a. i Minnetalen over Roald Amundsen;

Nokre få andre av dikta hans er vorte tonesette, bl. a. «The Cremation of Sam McGee» med Johnny Cash.

Har du følt den store, hvite stillhet.
Våget det ukjente, trådt de utrådte veier.
Merket kartets hvite flekker.
Har du savnet. sultet seiret
Vokset større i det heles storhet.
Gjort ting blott for dådens spenning,
og latt andre snakke om det.
Har du sett Gud i hans storhet,
hørt den tekst naturen preker.
Sett de enkle ting, de sanne ting,
de tause menn som gjør ting.
Da lytt til viddene, de kaller på deg

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Robert Service» frå ,  den 9. oktober 2018.  

Britiske forfattarar
Kanadiske forfattarar
Engelskspråklege forfattarar
Waldemar Thranes gate

Waldemar Thranes gate er ei om lag 1,2 kilometer lang gate i Oslo. Gata går i fall i nordaustleg lei frå gata Dalsbergstien på St. Hanshaugen fram til Sannerbrua over Akerselva på Ila. Den vestlege parten, ned til krysset med Uelands gate, ligg i Bydel St. Hanshaugen, den austlege parten utgjer grensa mellom Bydel Sagene på nordsida og Bydel Grünerløkka på sørsida. Gata er ei sterkt trafikkert gjennomgangsåre og kryssar mellom anna dei to andre trafikkerte gatene Ullevålsveien på St. Hanshaugen og Uelands gate på Alexander Kiellands plass, der det er ei rundkøyring.

Waldemar Thranes gate vart namnsett i 1879 etter komponisten Waldemar Thrane (1790-1828). Han har mellom anna sett tone til syngjespelet «Fjeldeventyret» av diktaren Henrik Anker Bjerregaard (1792–1842), som har gjeve namn til den litt stuttare parallellgata Bjerregaards gate sør for Waldemar Thranes gate.

Langsetter Waldemar Thranes gate er det i hovudsak bustadblokker frå 1800-talet og fram til 1930-talet, fleire med butikkar eller serveringslokale i fyrste høgda, især på strekninga frå Dalsbergstien til krysset med Ullevålsveien og i nærleiken av krysset med Uelands gate på Alexander Kiellands plass.

Kjelder

Knut Are Tvedt (red.), Oslo byleksikon (5. utgåva), Oslo 2010: Kunnskapsforlaget, side 630. ISBN 978-82-573-1760-7.

Gater i Oslo
Bydel St. Hanshaugen
Stjørdal kyrkje

Stjørdal kyrkje er ei kyrkje i Kimen kulturhus i Stjørdalshalsen i Trøndelag. Kyrkja vart vigsla 30. august 2015.

Sjølve kyrkjesalen er rektangulær, altså langkyrkje, og har 240 sitjeplassar. Fondveggen er utsmykkka av Edith Lundebrekke, altarutstyret (i keramikk) er ved Beathe Lund Kristiansen og liturgiske møbel er formgjevne av Terje Hope.

Det er ikkje kyrkjegard ved Stjørdal kyrkje; ein nyttar kyrkjegarden ved Værnes kyrkje.

Bakgrunnsstoff 
 Stjørdal kyrkjelege fellesråd
 Stjørdal kirke på Kyrkjesøk
 Sjørdal kommune  om kyrkja
 Lusparken arkitekter om Kimen kulturhus

Fotnotar 

Kyrkjer i Stjørdal
Norske kyrkjer frå 2015
Langkyrkjer i Nidaros bispedømme
Just Supposin'

{{Platemeldingar
| kritikk1      = Allmusic
| kritikk1karakter = <ref name="Allmusic">{{Allmusic |first=Dave |last=Thompson |id=just-supposin-mw0000480666 |selskap=Status Quo – Just Supposin > Review}}</ref>
}}Just Supposin'''' er det trettande studioalbumet til Status Quo. Det var produsert av gruppa i lag med John Eden og var spelt inn i Windmill Lane Studios i Dublin. Albumet kom ut 17. oktober 1980, og nådde fjerdeplassen på den britiske albumlista. 

Tre songar vart gjevne ut som singlar det same året, «What You're Proposing», og ei dobbel-A-side «Lies»/«Don't Drive My Car». Mot slutten av 1981 kom ein redigert versjon av ein annan song, balladen «Rock 'n' Roll», ut på singel etter at Quo gav ut det neste albumet sitt, Never Too Late. Det var ei produktiv innspeling som òg gav nok songar for albumet Never Too Late'', som kom berre fem månader seinare. 

«Over the Edge» vart skriven av bassisten Alan Lancaster i lag med Keith Lamb, frontmann i dei britiske banda The Case, Sleepy Talk og Mr. Toad, og grunnleggjar og frontmann i det australske glamrockbandet Hush.

På plateomslaget kan ein sjå oppskytinga av ein UGM-84 Harpoon-missil.

Innhald

Medverkande
Francis Rossi – gitar, vokal
Rick Parfitt – gitar, vokal
Alan Lancaster – bass, vokal
John Coghlan – trommer

Andre medverkande
Andy Bown – klaverinstrument
Bernie Frost – korvokal
Bob Young – munnspel på «Coming And Going»

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Just Supposin'» frå ,  den 9. oktober 2018. 
 oppgav desse kjeldene:

Musikkalbum frå 1980
Status Quo-album
Vertigo Records-album
What You're Proposing

«What You're Proposing» er ein song av det britiske rockebandet Status Quo frå 1980. Han kom ut på albumet deira Just Supposin'.

Songen kom ut på singel same året med B-sida «A B Blues», ein instrumental jam som ikkje var med på albumet. Somme seinare utgåver av singelen tileigna feilaktig Andy Bown som låtskrivar av B-sida. 

Songen vart spelt inn på ny i 2014 for det 31. studioalbumet til bandet, Aquostic (Stripped Bare).

Innhald
 «What You're Proposing» (Rossi/Frost) (4.13)
 «A B Blues» (Rossi/Parfitt/Lancaster/Coghlan/Bown) (4.33)

Salslister

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «What You're Proposing» frå ,  den 9. oktober 2018. 
 oppgav desse kjeldene:

Status Quo-songar
Singlar frå 1980
Songar skrivne av Francis Rossi
Songar frå 1980
Vertigo Records-singlar
Handball-EM 2008 for menn

Europameisterskapen i handball 2008 for menn, den 8. i rekka, vart avvikla i dagane frå 17. til 27. januar 2008 i Noreg. 16 land deltok i turneringa: Danmark, Frankrike, Island, Kroatia, Kviterussland, Montenegro, Noreg, Polen, Russland, Slovakia, Slovenia, Spania, Sverige, Tsjekkia, Tyskland og Ungarn.

Gull, sølv og bronse
Danmark sitt mannskap vann EM-gull for fyrste gong gjennom å slå Kroatia med 24 mål mot 20. Ved pause leia danskane med 13–10. Lasse Boesen og Lars Christiansen skåra kvar sine 7 finalemål. Dei andre danske skåringane kom frå Jesper Jensen (4), Hans Lindberg (3), Michael V. Knudsen (2) og Lars Jørgensen (1). Målvakta Kasper Hvidt var avgjerande då Danmark tok styringa av kampen i løpet av 1. omgang. Med 5 nettkjenningar vart Petar Metličić mestskårande for Kroatia.

I kampen om bronseplassen sigra Frankrike heile 36–26 over Tyskland. Noreg vart vist til sjetteplass då det, etter ekstraomgangar, vart tap 34-36 mot Sverige.

Gruppespelet

Gruppe A 

<noinclude>

Gruppe B 

<noinclude>

Gruppe C 

<noinclude>

Gruppe D 

<noinclude>

Mellomrunden

Gruppe I 

<noinclude>

Gruppe II 

<noinclude>

Sluttspelet

Kamp om 5.-plass

Semifinalar

Bronsefinale

EM-finalen

Kjelder 

Handball-EM
Sport i 2008
Idrettstilskipingar i Noreg
Lies av Status Quo

«Lies» er ein song av det britiske rockebandet Status Quo i 1980. «Lies» kom ut på singel som ei dobbel A-side i lag med «Don't Drive My Car». Begge songane vart gjevne ut på albumet Just Supposin'.
	
Songen vart spelt inn på ny i 2014 for det 31. studioalbumet til bandet, Aquostic (Stripped Bare).

Innhald
 «Lies» (Rossi/Frost) (3.56)
 «Don't Drive My Car» (Parfitt/Bown) (4.12)

Salslister

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Lies (Status Quo song)» frå ,  den 9. oktober 2018. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff
 

Status Quo-songar
Songar frå 1980
Songar skrivne av Rick Parfitt
Songar skrivne av Francis Rossi
Songar skrivne av Andy Bown
Vertigo Records-singlar
Singlar frå 1980
Rock 'n' Roll av Status Quo

«Rock 'n' Roll» er ein song av det britiske rockebandet Status Quo frå 1981. Han vart gjeven ut på albumet Just Supposin'. Songen vart skriven i Irland av Francis Rossi og Bernie Frost under eit opphald i landet, og var ikkje opphavleg tenkt som ein song for Status Quo.

Songen vart spelt inn på ny i 2014 for det 31. studioalbumet deira, Aquostic (Stripped Bare).

Innhald
A «Rock 'n' Roll» (Rossi/Frost) (4.04)
B1 «Hold You Back» (Rossi/Young/Parfitt) (4.22)
B2 «Backwater» (Parfitt/Lancaster) (4.21)

Salslister

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Rock 'n' Roll (Status Quo song)» frå ,  den 9. oktober 2018. 
 oppgav desse kjeldene:

Status Quo-songar
Singlar frå 1981
Songar skrivne av Francis Rossi
Songar frå 1981
Vertigo Records-singlar
Never Too Late av Status Quo

Never Too Late er det 14. studioalbumet til det engelske rockebandet Status Quo, produsert av gruppa og John Eden. Albumet kom ut 13. mars 1981, og vart spelt inn under same innspelinga som det førre albumet, Just Supposin'. Albumet nådde andreplassen på den britiske albumlista. 

Det kom berre ut ein singel frå albumet, ein versjon av «Something 'Bout You Baby I Like» (tidlegare spelt inn av Tom Jones, og Glen Campbell med Rita Coolidge), med B-sida 'Enough Is Enough'. Det vart laga musikkvideo til songen, regissert av Godley and Creme. 

Dette albumet var det siste med «frantic four»-besetninga av bandet, sidan trommeslagaren John Coghlan slutta i bandet i 1981. Han vart erstatta av Pete Kircher året etter.

Innhald

Medverkande
Francis Rossi - gitar, vokal
Rick Parfitt - gitar, vokal
Alan Lancaster - Bass
John Coghlan - trommer

Andre medverkande
Andy Bown - klaverinstrument
Bernie Frost - korvokal

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Never Too Late (Status Quo album)» frå ,  den 9. oktober 2018. 
 oppgav desse kjeldene:

Musikkalbum frå 1981
Status Quo-album
Vertigo Records-album
Sannerbrua

Sannerbrua er ei vegbru over Akerselva i Oslo som bind saman Sannergata på austsida med Waldemar Thranes gate på vestsida. Brua stod ferdig i 1917, og vart bygd som fylgje av at nordre parten av stroket Grünerløkka vart regulert og utbygd på slutten av 1800-talet. Både brua og Sannergata har namn etter gardsbruket Sanner, som låg om lag der krysset mellom Thorvald Meyers gate, Sannergata og gata Øvrefoss ligg no. Garden Sanner vart rive i 1870-åra.

Hovudspennet i brua vert halde opp av sidestilte bogar i stål under køyrebana. Brukara (landkara) er av granittblokker og utforma som massive bogebruar over kvar sine smale vegar. Sannerbrua var den fyrste av bruene over Akerselva som vart bygd med slikt gangvegsamband på elvebreidda under brua. Undergangen på austsida vert i dag nytta for den gangvegen som no er bygd langsetter Akerselva på strekninga frå Grønland til Maridalsvannet.

Rekkverket over hovudspennet er i smijarn. Brystninga på brua var opphavleg innretta for å gje plass til åtte ljoskandelabrar. I dei kraftige oppmurte pilastrane på kvart av brukara er det baldakinar der det er hogge ut sitjebenker i granitt. Inne i kvart av dei to små kvelva for gangvegane gjennom brukara er det tre nisjar med små opningar ut mot hovudspennet over elva, stengde med kvasse utsmykkingar i smijarn. Etter det som vert sagt, skulle desse smijarnsinnretningane hindre uteliggarar og tiggarar i å slå seg ned her.

Ordføraren i Kristiania, Carl Jeppesen, stod for den høgtidlege opninga av brua med mellom anna å seie at «Akerselven maa bli et smilebaand og ikke en hæslig rynke i hovedstadens ansigt».

Kjelder
Byantikvaren i Oslo om Sannerbrua på Riksantivarens kulturminnesøk
Knut Are Tvedt (red.), Oslo byleksikon (5. utgåva), Oslo 2010: Kunnskapsforlaget, side 495. ISBN 978-82-573-1760-7.

Bruer i Oslo
Gustave Whitehead

Gustave Albin Whitehead (fødd Gustav Albin Weisskopf () var ein luftfartspioner som emigrerte frå Tyskland til USA der han konstruerte og bygde seilfly, flymaskiner og motorar i perioden 1897–1915. Det er usemje om i kva grad han flaug eit motordrive fly med hell fleire gonger i 1901 og 1902, dermed før Wright-brørne si fyrste flyging.

Mykje av Whiteheads omdømme kviler på ein avisartikkel som vart skriven som ein augevitnerapport om eit motordrive fly bygt av Whitehead i Connecticut den 14. august 1901. Dusinvis av aviser i USA og rundt om i verda gjentok artikkelen. Fleire lokale aviser rapporterte om dette i tillegg til andre flyeksperiment som Whitehead skal ha utført i 1901 og seinare år. Whitehead sin flykonstruksjon og eksperiment vart skildra eller omtalt i artiklar i Scientific American og i ei bok i 1904 om industriell utvikling. Den offentlege profilen hans falma etter rundt 1915 og han døydde relativt ukjend i 1927.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Gustave Whitehead» frå ,  den 7. november 2018.

Bakgrunnsstoff

 Who Flew First?
 Meir om Gustave Whitehead

Luftfartspionerar
Tyske flygarar
Tyske oppfinnarar
Maskinomsette artiklar som treng gjennomgang
Otto Lilienthal

Otto Lilienthal () var ein tysk flypioner og oppfinnar. Han er anerkjend for å ha bygd det fyrste vellukka menneskebærende glideflyet, Derqitzer Gliderin i 1891, sjølv om sir George Cayley hadde bygt eit vellukka menneskeberande glidefly nesten førti år tidlegare.

Han har likevel hatt stor innverknad på flyging. Han utførte ca. 2 000 flygingar med glideflyet sitt frå 1891 til han døydde fem år seinare. Lilienthal gjorde den grunnleggjande forskinga innan aerodynamikk og forma til flyging. Han la grunnlaget for Wright-brørne si motoriserte flyging nokre år seinare.

Lilienthal opplevde ein del flystyrtar med glideflyet sitt, men desse var alle i låg fart og høgd og gjorde difor ikkje så mykje skade. Den 9. august 1896 knakk vengen på glideflyet hans som følgje av eit kraftig vindkast, han fall 17 meter rett ned og brekte ryggen. Han døydde neste dag, etter å ha sagt: «Opfer müssen gebracht werden!» («offer må gjerast»)

Tegel lufthamn er oppkalla etter Lilienthal. Det finst eit minnesmerke over Lilienthal i Berlins ortsteil Steglitz. Dette minnesmerket heiter Flyberget.

KjelderDenne artikkelen bygger på «Otto Lilienthal» frå ,  den 10. oktober 2018.''  
 

Døde i 1896
Fødde i 1848
Luftfartspionerar
Tyske oppfinnarar
Berlin–Tegel internasjonale lufthamn

Berlin–Tegel internasjonale lufthamn (Flughafen Berlin-Tegel) er ein av to lufthamner i Berlin. Ho ligg i den nordlege bydelen Reinickendorf. I 2015 hadde lufthamna ein trafikk på 21 millionar passasjerar.

Lufthamna vart bygd av franske ingeniører på 48 dagar under Berlinblokaden i 1948 for å transportera forsyningar til den kringsette byen. Då flyplassen var ny hadde den ein rullebane på 2,4 km, den lengste i Europa. Flyplassen vart modernisert på 1970-talet, og byrja å erstatta Tempelhof lufthamn som den viktigaste lufthamna i Vest-Berlin. Tempelhof var omgjeve av moderne bybebyggelse, og rullebanene var for korte til moderne jumbojetar.

Det var planlagt å leggja ned lufthamna 2. juni 2012 i samband med at alle sivile lufthamner i Berlin skulle slåast saman til Berlin Brandenburg lufthamn. Denne var planlagd opna dagen etter. Sidan  opninga av den nye flyplassen er blitt forseinka, er også stenginga av Tegel blitt utsett.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Berlin–Tegel internasjonale lufthavn» frå ,  den 10. oktober 2018.  
 

Flyplassar i Tyskland
Samferdsle i Berlin
Transport i Berlin
Skipingar i 1948
Berlin Brandenburg lufthamn

Berlin Brandenburg internasjonale lufthamn (BER, fullstendig namn Flughafen Berlin Brandenburg  «Willy Brandt») er ei ny lufthamn som vert bygd på grensa mellom delstatane Berlin og Brandenburg i  Tyskland. Ho representerer ei utviding av Berlin-Schönefeld lufthamn.

Byggjearbeida byrja 5. september 2006, og det var planlagt å opna lufthamna 3. juni 2012. Den 8. mai 2012 vart det gjort kjent at opninga var utsett med minst to månader. Grunnen var at brannvernsteknikken ikkje kunne fungera optimalt innan den planlagde opningsdatoen. 

17. mai 2012 erklærte regjeringssjefen i Berlin, Klaus Wowereit, at lufthamna skulle takast i bruk 17. mars 2013. Seinare vart opningsdatoen sett til 27. oktober 2013. 6. januar 2013 vart det gjort kjent at lufthamna ikkje kunne opnast til det planlagde tidspunktet,  på grunn av graverande, «nesten grufulle» problem. Etter nye planar skal lufthamna takast i bruk 31. oktober 2020, medan Berlin–Tegel internasjonale lufthavn etter planen skal stengja 8. november same år.

Tilkomst 
Flughafen Berlin Brandenburg stasjon er ein underjordisk jernbanestasjon innanfor flyplassområdet. Han handsamar internasjonal fjerntrafikk, regiontrafikk og S-Bahn-trafikk. Regiontrafikken vert supplert med busslinjer.

Lufthamna er knytt til vegnettet via eit eige kryss på motorvegen A 113. Gods- og persontrafikk er fråskilde i eit trafikknutepunkt eit stykke austom terminalen. Det har vorte innretta 10 000 parkeringsplassar for kundar og 5 000 for tilsette.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Berlin Brandenburg lufthavn» frå ,  den 10. oktober 2018.  

Skipingar i 2011
Flyplassar i Tyskland
Introduksjonar i 2011
Maskinomsette artiklar som treng gjennomgang
Oslo tingrett

Oslo tingrett er tingretten i Oslo med lokale i Oslo tinghus. Rettskretsen omfattar Oslo kommune og fagkretsen omfattar alle sivile tvistemål og straffesaker. Sorenskriver i tingretten er (2018) Geir Engebretsen. Ankedomstol er Borgarting lagmannsrett. 

Oslo tingrett er Noregs største domstol. Her vert omtrent ein femtedel av alle sivile tvistemål og straffesaker i Noreg handsama. Tingretten er delt i åtte rettsavdelingar med avdelingsleiarar, i tillegg er den ei administrasjonsavdeling med direktør. I 2009 vart det handsama over 10 800 saker. Dette fordeler seg på 3 110 straffesaker (meddomsrett), 5 034 einedommarsaker og 2 661 sivile saker. I 2011 hadde Oslo tingrett ei bemanning på omtrent 200 årsverk, her omtrent 72 dommarar og 21 dommarfullmektigar og 85 saksarbeidarar.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Oslo tingrett» frå ,  den 10. oktober 2018.

Bakgrunnsstoff 

 Nettstad for Oslo tingrett (arkivert utgåve)
Skipingar i 1866
Styresmakter i Oslo
Tingrettar i Noreg