alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Kryssinga av Düna

Kryssinga av Düna den 9. juli 1701 var ein svensk invasjon av Det polsk-litauiske samveldet etter at svenskane hadde sigra ved Narva seint i 1700. Den svenske kongen Karl XII var på jakt etter syskenbarnet, kong August II den sterke av Polen og Sachsen. Slaget vart ein stort svensk triumf og kryssinga gjekk lett. Dei fiendtlege soldatane vart raskt broten ned og spreidd under tilbaketrekkinga. 

Slaget starta morgonen den niande. Den saksisk-polske armeen bestod av om lag 19 000 mann kommandert av den saksiske generalfeltmarskalken Adam Heinrich von Steinau. I det første åtaket kryssa om lag 7 000 svenskar Düna (Daugava), med støtte av tungt væpna skip, som i ly av røyk hadde klart å segle opp elva. Svenskane starta eit overraskingsåtak på dei polske og saksiske styrkane som hadde leir på den andre sida av Düna (Daugava) på Spilve-engene. Etter kvart som røyken forsvann, vart saksarane klar over kva som var på gang og gjekk med ein gong til motåtak. Den svenske styrken, personleg kommandert av kongen, trekte seg ikkje attende. Etter ein kort stillstand, klarte svenskane å danne formasjonen sin på ny og starta eit andre åtak. Etter to timar var slaget vunn. Den svenske armeen hadde klart å krysse elva og saksarane var i tilbaketrekking. 

Under slaget vart det nytta små lekterar væpna med kanonar, så svenskane nytta både styrkar til lands og til sjøs, i tillegg til list (røyk) for å oppnå ein makelaus siger, som var nøye planlagt og godt utført. 

Etter slaget fall Kurland til Sverige, og Karl XII og armeen hans marsjerte til Bauska, der armeen vart verande fram til 11. august.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Crossing of the Düna» frå ,  den 9. desember 2010.  
 

Dyna
Konfliktar i 1701
Svenske slag
Polske slag
Saksiske slag
1701 i Latvia
1701 i Det polsk-litauiske samveldet
Høgskolen i Oslo og Akershus

Høgskolen i Oslo og Akershus (HiOA) er ein norsk statleg høgskule som vart oppretta i 2011 gjennom samanslåing av Høgskolen i Oslo og Høgskolen i Akershus på Kjeller. Høgskulen er den største i Noreg med 17 000 studentar og 1 800 tilsette.

Historie
Styra ved  Høgskolen i Oslo og Høgskolen i Akershus vedtok 9. desember 2010 å slå dei to institusjonane saman. Opprettinga av høgskolen vart vedtatt i statsråd 21. januar 2011. Den nye høgskulen blei offisielt opna 1. august same året.

I 2014 og 2016 vart dei tidlegare sjølvstendige statlege forskingsinstitutta Arbeidsforskningsinstituttet, Norsk institutt for forskning om oppvekst, velferd og aldring, Norsk institutt for by- og regionforskning og Statens institutt for forbruksforskning slått saman med HIOA i ei eiga eining, Senter for velferds- og arbeidslivsforskning (SVA).

Plassering
HiOA har tre studiestader: Studiestad Pilestredet (Frydenlund, Pilestredet park og Holbergs plass), studiestad Kjeller
og studiestad Sandvika (Kunnskapssenteret i Sandvika).
I tillegg har høgskolen undervisningsstader i Sandefjord.

Studietilbod

Dei fleste av studietilboda ved høgskulen er profesjonsutdanningar. Høgskolen har halvårs- og årsstudiar, over 50 bachelorstudiar, 25 masterstudiar og ei rekke etter- og vidareutdanningstilbod. I tillegg har HiOA tre doktorgradsprogram og eit førstelektorprogram.

Organisering
Høgskolen har 4 fakultet med i alt 20 institutt.

 Fakultet for helsefag
 Institutt for atferdsvitskap
 Institutt for ergoterapi og ortopediingeniørfag
 Institutt for fysioterapi
 Institutt for Naturvitenskapelige helsefag
 Institutt for Sykepleie og helsefremmende arbeid
 Fakultet for lærarutdanning og internasjonale studier
 Institutt for førskolelærarutdanning
 Institutt for grunnskole- og faglærarutdanning
 Institutt for internasjonale studiar og tolkeutdanning
 Institutt for yrkesfaglærarutdanning
 Fakultet for samfunnsfag
 Institutt for arkiv-, bibliotek- og informasjonsfag
 Institutt for journalistikk og mediefag
 Institutt for offentleg administrasjon og velferdsfag
 Institutt for sosialfag
 Handelshøyskolen ved HiOA
 Fakultet for teknologi, kunst og design
 Institutt for bygg- og energiteknikk
 Institutt for estetiske fag
 Institutt for Maskin, elektronikk og kjemi
 Institutt for informasjonsteknologi
 Institutt for produktdesign
I tillegg har høgskolen eit senter for profesjonsstudiar.

Kjelder

«Mer om HiOA» , hioa.no

Bakgrunnsstoff
 Nettstaden til Høgskolen i Oslo og Akershus 

Utdanning i Oslo
Utdanning i Akershus
Statlege høgskular i Noreg
Skipingar i 2011
Høgskolen i Oslo og Akershus
The Ramones

The Ramones var eit amerikansk punkrock-band som blei starta på 1970-talet i Queens i New York.  Alle medlemmene i bandet brukte etternamnet Ramone i sine artistnamn. Frå byrjinga bestod gruppa av Joey Ramone på trommer, Johnny Ramone på gitar og Dee Dee Ramone på bassgitar og vokal. Tommy Ramone tok seinare over for Joey på trommer, og Joey tok over for Dee Dee på vokal. På 1970- og 1980-talet samarbeidde gruppa med Phil Spector, som mellom anna produserte albumet End of the Century.

Utgjevingar 

 The Ramones, 1976 debutalbum
 "Blitzkrieg Bop", 1975 singel
 "53rd & 3rd", 1976 singel
 "Judy Is Punk", 1976 singel
 "Beat On The Brat", 1977 singel
 Leave Home, 1977 album
 'Rocket to Russia, 1977 album, 
 "Sheena is a Punk Rocker", 1977 singel
 Road to Ruin, 1978 album; 
 "I Wanna Be Sedated", 1978 singel
 "I'm Against It", 1978 singel
 "Don't Come Close", 1979 singel
 "Needles And Pins", 1979 singel
 It's Alive, 1979 konsertalbum
 End Of The Century, 1979 album
 "Rock & Roll High School", 1979 singel
 "Baby, I Love You", 1980 singel
 "I'm Affected", 1980 singel
 "Danny Says", 1980 singel
 "Chinese Rock", 1980 singel
 Pleasant Dreams, 1981 album
 "We Want The Airwaves", 1981 singel
 "The KKK Took My Baby Away", 1981 singel
 "She's A Sensation", 1981 single
 "It's Not My Place (In The 9 To 5 World)", 1982 singel
 Subterranean Jungle, 1983 album
 Too Tough to Die, 1984 album
 Animal Boy, 1986 album
 Halfway to Sanity, 1987 album
 "Bop 'Til You Drop", 1987 singel
 "I Wanna Live", 1988 singel
 Ramones Mania (The Best Of 1975-1988), 1988 samleplate
 Brain Drain, 1989 album
 "Pet Sematary", 1989 singel
 "I Believe In Miracles", 1989 singel
 "Can't Get You (Outta My Mind)", 1989 singel
 "Merry Christmas (I Don't Want To Fight Tonight)", 1990 singel
 All The Stuff Volume 1, 1990 samleplate
 All The Stuff Volume 2, 1990 samleplate
 Loco Live, 1991 live album
 Mondo Bizarro, 1992 album
 Acid Eaters, 1993 album
 ¡Adios Amigos!, 1995 album
 Greatest Hits Live, 1996 livealbum
 We're Outta Here, 1997 livealbum
 Hey Ho! Let's Go: The Anthology (The Best Of 1975-1996), 1999 samleplate
 Loud, Fast Ramones: Their Toughest Hits'' (The Best Of 1975-1996), 2002 samleplate

Konsertar i Noreg 
Chateau Neuf - Storsalen - 30. august 1980
Chateau Neuf - The Voice - 1. april 1990
Oslo Rock Festival - Rockefeller 12. august 1993]
Kalvøyafestivalen - 25. juni 1995

Bakgrunnsstoff 
Offisiell nettstad

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «The Ramones» frå ,  den 9. desember 2010.  
 

USA-amerikanske rockegrupper
Punkband
The Ramones
Rock and Roll Hall of Fame
Musikkgrupper skipa i 1974
Musikkgrupper oppløyste i 1996
Oslo Soul Children

Oslo Soul Children er eit norsk kor med barn og tenåringar frå Oslo-området. Koret syng originalskriven og arrangert musikk som har element frå pop, rock, soul, R'n'B og gospel.

Koret har 50 medlemmer som er plukte ut ved audition.  Fleire av koristane i Oslo Soul Children har vore solistar ved oppsettingar av Les Miserables, Annie og Olsenbanden Junior. Dei har også gitt norsk tale til «Løvenes Konge», «Goodboy», «Peter Pan» og for Disney Channel. 

Ragnhild Hiis Ånestad er dirigent for koret (2015).

Prisar
Koret, ved dirigenten, fekk i 2010 Petter Dass-prisen for arbeidet sitt, som representerer folkeleg kristen tru prega av si breie og glade formidling av tru på Gud.

Diskografi
 «Livsglede 1» juni 2001
 «Shine» juni 2002
 «Julestjerne» november 2003
 «Jump» september 2004 - DVD oktober 2005
 «Livsglede 2» februar 2006 – DVD januar 2007
 «Shout» desember 2007
 «Hope» august 2008 (singel)
 «Number One» juni 2009 (singel)
 «Kviskre ei bønn» november 2009 (singel)
 «Livsglede 3» februar 2010 
 «Beautiful Day» juni 2010 (singel)

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Oslo Soul Children» frå ,  den 9. desember 2010.  
Kjelde for nb-artikkelen 
VL: Petter Dass-prisen til Oslo Soul Children

Bakgrunnsstoff
Nettstaden til koret 
Norske kor
Kultur i Oslo
Come into My World

«Come into My World» er ein dansepopsong spelt inn av den australske songaren Kylie Minogue til studioalbumet Fever. Songen er den fjerde og siste singelen frå albumet, og han vann ein Grammy-pris i 2004.

Informasjon 
Etter suksessen med den førre singelen «Love at First Sight» i USA kunngjorde Minogue at ho ville gje ut ein fjerde singel frå albumet Fever, og «Come into My World» vart valt. Songen vart skriven og produsert av Cathy Dennis og Rob Davis. Det fanst to versjonar, ein albumversjon og ein singelversjon, som ikkje vart utgjeve digitalt. Singelversjonen vart seinare utgjeven på samlealbumet Ultimate Kylie (2004).

Utgjeving og listeplasseringar 
Singelen kom ut 2. november 2002, og nådde åttandeplassen på UK Singles Chart, og fjerdeplassen på dei australske hitlistene. Songen har selt til gull i Australia. Han nådde nummer trettifire i New Zealand, deretter nummer tjue, og blei verande på hitlistene i elleve veker. I USA nådde singelen nummer 91 på Billboard Hot 100. Songen hadde òg låge resultat i Europa og nådde nummer syttiåtte i Frankrike, nummer femten i Danmark og nummer tretten i Italia.

Komposisjon 
«Come into My World» er ein dansepopsong som òg har element av house og disco. Songen inneheld òg mange elektroniske element som synthesizermelodiar.

Musikkvideo 
Videoen til songen viser Kylie Minogue som går rundt eit kvartal i Boulogne-Billancourt, ein forstad til Paris i Frankrike. Kvar gong ho fullfører ein runde, kjem ei ny Minogue ut frå ein av butikkane og blir med. Kvar av personane i bakgrunnen er òg duplisert i litt ulike posisjonar. I slutten av musikkvideoen har ein fire versjonar av Minogue og kvart element i bakgrunnen. Videoen endar med at ei femte Minogue kjem ut.

Format og sporliste 
Dette er formata og oppføringane av hovudutgjevingane av «Come into My World»:

Kanadisk CD
«Come into My World» (Singelversjon) – 4:08
«Come into My World» (Fischerspooner Mix) – 4:20

Britisk CD 1
«Come into My World» (Singelversjon) – 4:08
«Come into My World» (Ashtrax Mix) – 5:02
«Come into My World» (Robbie Rivera's Hard and Sexy Mix) – 7:00
«Come into My World» (Video)

Britisk CD 2
«Come into My World» (Singelversjon) – 4:08
«Love at First Sight» (Liveversjon 2002 Edit) – 4:19
«Fever» (Liveversjon 2002) – 3:43

Andre remiksar 
«Come into My World» (Fischerspooner Slow Version) – 4:35
«Come into My World» (Extended Mix) – 6:21

Topplisteplasseringar

Utgjevingshistorie

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Come into My World» frå , den 9. desember 2010.
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff 
Den offisielle nettsida til Minogue
Songteksten på MetroLyrics 

Kylie Minogue-songar
Songar frå 2001
Singlar frå 2002
In Your Eyes av Kylie Minogue

«In Your Eyes» er ein song av den australske songaren Kylie Minogue, skriven av Minogue, Richard Stannard, Julian Gallagher og Ash Howes. Han fekk ei god mottaking frå kritikarar då han vart utgjeven som den andre singelen frå hennar åttande album Fever (2001).

Utgjeving og listeplasseringar 
«In Your Eyes» vart utgjeve den 18. februar 2002 i Storbritannia. Han var opphavleg planlagt for utgjeving i januar, men vart utsett på grunn av populariteten til «Can't Get You Out of My Head».

Songen debuterte som tredjeplassen på UK Singles Chart, og vart hennar tjueandre Top 10-singel. Songen vart på listene i sytten veker. Singelen vart ein hit i Europa og nådde Top 5 i Kroatia, Hellas, Ungarn, Polen og Slovenia. «In Your Eyes» vart utgjeven i Canada, der han toppa på ellevteplass på salslistene, men ikkje i USA, der «Can't Get You Out of My Head» hadde vorte utgjeven.

«In Your Eyes» vart utgjeven som planlagt den 21. januar 2002 i Australia. Songen vart sertifirert gull og debuterte som fyrsteplass på den australske hitlista og vart den fjerde singelen frå Minogue til å nå toppen sidan 2000.

Komposisjon 
«In Your Eyes» er musikalsk ein dansepopsong som inneheld innverknader av disco og europop.

Format og sporliste 
Britisk CD 1
«In Your Eyes» – 3:18
«Tightrope» – 4:28
«Good Like That» – 3:35

Britisk CD 2
«In Your Eyes» – 3:18
«In Your Eyes» (Tha S Man's Release Mix) – 7:34
«In Your Eyes» (Smoothie Mix) – 6:23

Australsk CD
«In Your Eyes» – 3:18
«Never Spoken» – 3:18
«Harmony» – 4:15
«In Your Eyes» (Tha S Man's Release Mix) – 7:34

Andre versjonar 
«In Your Eyes» (Extended Mix) – 5:55
«In Your Eyes» (Extended Instrumental) – 5:55

Topplisteplasseringar

Sertifisering

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «In Your Eyes» frå , den 9. desember 2010.

Bakgrunnsstoff 
Den offisielle nettsida til Minogue
Songteksten på MetroLyrics 

Kylie Minogue-songar
Songar frå 2001
Singlar frå 2002
Songar skrivne av Kylie Minogue
Nummer-ein-singlar i Australia
Mikkel Grendahl

Mikkel Nilsson Grendahl () var ein norsk kjøpmann, gardbrukar og stortingsmann frå Rennebu i Sør-Trøndelag. Grendahl var ein av Hans Nielsen Hauge sine næraste venner.

Liv og gjerning 
Grendahl var son av ein gardbrukar i Rennebu. Han tok over farsgarden, men let ein yngre bror overtake drifta av bruket, sjølv reiste han til Drammen og vart tilsett hos ein kjøpmann der. Deretter lærde han seg meir om handel i Bergen, der han mellom anna lærde seg engelsk. Han slo seg ned i Kristiansund og dreiv trelasthandel, skipsbyggeri og var skipsreiar. I sær dreiv han handel med England. År 1807 kjøpte han fire gardsbruk i Kvernes, som han selde tre år seinare.

Etter nokre år i Kristiansund kjende Grendahl uro over sin eigen åndelege tilstand. Livet som forretningsmann baud elles på mange freistingar, så han valde å vende tilbake til gardsdrift. Han kjøpte då i 1821 storgarden Havstein i Strinda (dagens Trondheim) og flytta dit året etter. Samstundes selde han alle forretningane sine i Kristiansund. Garden dreiv han fram til mønsterbruk, med stor jordveg og talrik buskap.

Grendahl vart etter kvart ein akta mann, ein aktiv medlem av samfunnet og som gav kloke råd. Frå og med 1830 representerte han Søndre Trondhjems amt på alle stortingssamlingar fram til 1842, med unnatak for 1839. På Stortinget 1842 var han med på tredje gongs vedtak om å oppheve konventikkelplakaten og lova som haugianarane var sterkt imot, og som styresmaktene jamt hadde brukt mot Hans Nielsen Hauge og meiningsfellane hans.

På Stortinget slutta Grendahl seg til opposisjonen, som utover i 1830-åra fekk eit sterkt innslag av bønder. Særleg John Neergaard sin agitasjon førte fleire bønder fram i vala. Grendahl støtta denne fraksjonen på ein forsiktig, bestemt måte gjennom å finansiere trykkinga av Neergaards kjende agitasjonsskrift, Ola-boka. Saman med Neergaard arbeidde han for opprettinga av formannskapa, eit steg på vegen for større demokrati«»sk innverknad for bønder og andre på styre og stell i kommunane.

Grendahl hadde også band til krinsen av opposisjonelle omtala som «Den hemmelige direksjon». Denne krinsen samla både bønder og andre (td. Henrik Wergeland), som planla sine framstøytar i lovsaker og som samordna avrøystingar på Stortinget. Han var 1830 og -33 medlem av komiteen for gasjar, pensjonar, budsjett- og skattevesen, medan han 1836, 1836-37 og 1842 var medlem av Lagtinget, budsjettkomiteen og valkomiteen. Ettersom han vart utskoten av den påklaga deltok Grendahl ikkje i riksretten mot Severin Løvenskiold i 1836.

Grendahl døydde på Havstein i Strinda i 1849.

Verk 
 Om Hans Nielsen Hauges liv, vikrsomhet og dennes følger. 1849

Kjelder 
 Lindstøl, Tallak:Stortinget og Statsraadet 1814-1914. Kristiania, 1914

Bakgrunnsstoff 
 http://www.snl.no/.nbl_biografi/Michel_Grendahl/utdypning

Stortingsrepresentantar 1830-1832
Stortingsrepresentantar 1833-1835
Stortingsrepresentantar 1836-1838
Stortingsrepresentantar 1842-1844
Stortingsrepresentantar for Sør-Trøndelag
Norske gardbrukarar
Norske kjøpmenn
Folk frå Rennebu
Ole Olsson Teslien

Ole Olsson Teslien () var ein norsk lærar og gardbrukar frå Røros i Sør-Trøndelag. Han var stortingsmann i ein periode.

Far til Teslien var fyrst gardbrukar i Røros, sidan i Strinda. Sjølv var han ei tid lærar i Røros og gardbrukar på Ormhaug. I 1802 kjøpte han garden Overvik i Strinda. Omkring 1810 vart han eigar av eit bruk på garden Teslien i same heradet. Busett på Teslien frå omkring 1819. Han var medlem av styret for Selskapet for Strinden prestegjelds vel, og var medlem av bygdekommisjonen som styrte med skule- og fattigstellet i Strinda.

Teslien var valmann fleire gongar, mellom anna ved valet til riksforsamlinga i 1814. Han var sjølv 2. representant frå Søndre Trondhjems amt på Stortinget i 1818. På tinget var han medlem av 16 komitear, mellom dei komiteane om sal av benefisert gods, allmugeskulelova, sagbruksprivilegiar, Røros koparverk og fleire komitear om bank- og pengestellet. I 1818 deltok han i deputasjonen som Stortinget sende til kroninga av Karl III Johan av Noreg i Trondheim.

Han døydde på garden sin i Strinda i 1851.

Kjelder 
 Lindstøl, Tallak: Stortinget og Statsraadet 1814-1914, Kristiania, 1914

Stortingsrepresentantar 1818-1820
Stortingsrepresentantar for Sør-Trøndelag
Norske gardbrukarar
Norske pedagogar
Folk frå Røros
Folk frå Trondheim
Hans Kjelsberg

Hans Pedersen Kjelsberg () var ein lensmann og stortingsmann frå Røros i Sør-Trøndelag.

Far hans var bergkandidat og arbeidde ved Røros koparverk. Sjølv var han kontorist i ni år både i Trøndelag, Nordland og Solør. Etter han tok preliminæreksamen, byrja han studere jus. Han slutta studiane i 1846, då han vart lensmann i Lødingen. Frå 1848 var han også gardbrukar på garden Nes. Frå 1847 til 1887 var han med i oppsynet under lofotfisket. Kjelsberg var medlem av heradsstyret i Lødingen 1851-90 og forlikskommissær frå 1857. Han var elles kommunkasserar frå 1851 og formann i matrikkelkommisjonen i Lødingen.

Kjelsberg representerte Nordlands amt på Stortinget i 1857 og omframstortinget 1858, samt Stortinget 1859-60. I 1857 var han medlem av protokollkomiteen og i 1859-60 av Lagtinget og justiskomite nr 1.

Han døydde i Lødingen i 1903.

Kjelder 
 Lindstøl, Tallak: Stortinget og Statsraadet 1814-1914. Kristiania, 1914
 

Stortingsrepresentantar 1857-1858
Stortingsrepresentantar 1859-1861
Stortingsrepresentantar for Nordland
Folk frå Røros
Folk frå Lødingen
Jens Jensson Lodgård

Jens Jensson Lodgård () var ein norsk gardbrukar og stortingsmann frå Buvika i Sør-Trøndelag.

Lodgård var son av ein gardbrukar i Buvika. Han vart sjølv gardbrukar, fyrst på Leirsand i heimbygda. I 1817 flytta han til garden Heggdal i Melhus, seinare var han gardbrukar på Lodgård i same bygda.

Han var 3. representant på Stortinget 1821 og omframstortinget 1822 frå Søndre Trondhjems amt. I 1821 var han medlem av fire komitear, mellom anna om løna til skulehaldarane, om skysstellet og om utreiinga av artilleriet og kavaleriet.

Lodgard døydde 1840 på garden sin i Melhus.

Kjelder 
 Lindstøl, Tallak:Stortinget og Statsraadet 1814-1914. Kristiania, 1914

Stortingsrepresentantar 1821-1823
Stortingsrepresentantar for Sør-Trøndelag
Norske gardbrukarar
Folk frå Skaun
Folk frå Melhus
Ole Jonsson Udnæs

Ole Jonsen Udnæs () var ein norsk gardbrukar, fiskar, lensmann og stortingsmann frå Lensvik i Sør-Trøndelag.

Udnæs deltok 1808-12 i felttoget og gjekk grensevakt. Han gjekk 1811-12 underoffisersskule i Trondheim. Sidan kjøpte han garden Brennesvik i Hemnes i Nordland og var gardbrukar og fiskar. I 1820 vart han lensmann i bygda, ei stilling han hadde til sin død. Frå 1842 var han forlikskommissær i mange år.

Udnæs var 3. representant frå Nordlands amt på Stortinget 1827 og på omframstortinget 1828. Han var i 1827 medlem av komiteen om fiskeria og komiteen om kaianlegg i Helgeland, i 1828 av komiteen om vallova. Til 1830-stortinget var han 2. varamann.

Udnæs døydde på garden sin i 1859.

Kjelder 
 Lindstøl, Tallak:Stortinget og Statsraadet 1814-1914. Kristiania, 1914
 

Stortingsrepresentantar 1827-1829
Stortingsrepresentantar for Nordland
Norske gardbrukarar
Folk frå Rissa
Folk frå Hemnes
Statsrådsaka

Statsrådsaka var ein politisk strid i Noreg som varte frå 1850-talet til 1884 som ende med innføring av parlamentarisme i Stortinget. Venstreorienterte stortingsfolk kjempa for innføringa og dei konservative (Høgre), regjeringa og kongen var imot.

Bakgrunn
Saka gjekk ut på om statsrådane skulle ha plikt til å møta i Stortinget. Bakgrunnen var at Stortinget ville ha statsrådar som det kunne samarbeida med, for at regjeringa ikkje skulle føra ein politikk som gjekk mot viljen til Stortinget. Regjeringa og dei konservative leiarane var motstandarar av forslaget ettersom dei meinte det ville bryte med maktfordelingsprinsippet. Tilhengjarane, som var leia av Johan Sverdrup, meinte at regjeringa måtte ta omsyn til folkeviljen. Bjørnstjerne Bjørnson var ein annan støttespelar for endringane.

Vetostrid
I 1872 vedtok Stortinget for første gong at statsrådane skulle ha møterett i Stortinget. Ved å ikkje ha denne retten (eller plikta) kunne statsrådane unngå å måtte svare på kritikk.
Regjeringa råda kong Carl XV frå å sanksjonera vedtaket. I 1874, 1876 og 1880 vedtok Stortinget det same, men den nye kongen, Oscar II, la ned veto kvar gong. I 1880 vedtok Stortinget å innarbeida møteplikta for statsrådar i Grunnloven. Regjeringa Selmer nekta å kunngjere vedtaket som gjeldande grunnlov. 

Etter valet i 1882 hadde Venstre stor nok representasjon i Odelstinget til å stilla regjeringa for riksrett, ein prosess som blei innleia i 1883. Stortingsvalet i 1882 kan reknast som det første partivalet i Noreg, med Venstre (Sverdrup-tilhengjarar) og Høgre (embetsmenn). Sjølv om partia ikkje blei etablerte før i 1884, var omgrepa brukte allereie då.

Riksrett
Riksretten dømde regjeringa den 27. februar 1884, og Christian Selmer gjekk av som statsminister 1. mars. 
Aprilministeriet leia av Christian Schweigaard blei danna 3. april, men gjekk av etter eige ønske. Kongen lukkast ikkje i å utnemne ei ny konservativ regjering, og venstreleiaren Sverdrup blei ny statsminister 26. juni. I tida rundt domsavseiinga hadde det gått rykte om statskupp eller at kongen kunne bruka militærmakt for å hindra endringane. Odelstinget truga med ny riksrettsak om dei militære førebuingane for å leggja press på kongsmakta. 1. juli 1884 sanksjonerte kongen endeleg vedtaket om møteretten for statsrådar. 

Seinare mista Venstre tilhengjarar og blei splitta. I 1889 stilte Høgre mistillitsforslag og Sverdrup gjekk av. Høgre tok altså i bruk systemet partiet lenge hadde kjempa imot, og dermed fekk parlamentarismen også eit gjennombrot i praksis.

Bakgrunnsstoff
 Frederik Stang ved regjeringen.no
 Johan Sverdrup ved regjeringen.no
 Bjørnstjerne Bjørnson og Midnattskommisjonen ved stortinget.no

Kjelder
 Frederik Stang ved regjeringen.no
 Parlamentarismen i utvikling ved stortinget.no

Denne artikkelen bygger på «Statsrådssaken» frå ,  den 9. desember 2010.  
 

Norsk politisk historie
1884 i Noreg
Riksrett

Riksrett er ein domstol, eller ein domstolliknande prosess, som tek for seg skulnader mot høgre offentlege tenestemenn, som statsrådar, dommarar eller statssjefen i eit land.

Sjå også
Riksretten i Noreg

Statsrett