alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
BCG-vaksine

BCG (Bacille Calmette-Guérin) -vaksine er den einaste kjende vaksinen mot tuberkulose. Han vart utvikla på byrjinga av 1900-talet frå levande, men veike tuberkulosebakteriar (Mycobacterium bovis). I Noreg er det no vanleg å få denne vaksinen når ein går i niandeklasse i grunnskulen.

BCG er ikkje nokon spesielt effektiv vaksine, men det er den tryggaste vaksinen som er utvikla mot nokon sjukdom, og difor er han òg ein av dei mest brukte. Biverknadene av BCG er ufårlege smerter og ubehag ei tid etter injeksjonen, og vaksineringa etterlèt normalt eit arr i huda på injeksjonsstaden.

Kreftvaksinar
Levande vaksinar
Tuberkulosevaksinar
Styr

Styr (ukrainsk Стир; russisk Стырь) er ei av sideelvene til Pripjat med ei lengd på 494 km og eit nedslagsfelt på 13 100 km². Styr spring ut nær Brody i Lviv oblast, og sån inn i Rivne oblast, Volyn oblast, og så i Belarus i Brest voblast der ho munnar ut i Pripjat. 

I 1915-1916 var Styr frontlinja mellom Austerrike-Ungarn og Det russiske imperiet.

Kjende stader langs elva er Lutsk, Staryj Tsjortorjisk og Varasj.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Styr River» frå ,  den 10. februar 2007.  
 

Elvar i Ukraina
Elvar i Belarus
Brest voblast
Lviv oblast
Rivne oblast
Volyn oblast
Internasjonale elvar i Europa
Den belarusisk-ukrainske grensa
Heilagdagar i Noreg

Ein heilagdag eller helgedag er i ein høgtidsdag avsett til gudstenestelege handlingar. Offentlege heilagdagar er i Noreg dagar med lovfesta heilagdagsfred. 

Heilagdagsfreden har til formål å verne om gudstenesta og om den allmenne freden på heilagdagane og gje høgtida ro og vørdnad.

Heilagdagslovgivinga vernar òg arbeidstakarane sine rettar til å få fri frå arbeid på heilagdagane. Heilagdagsfredning kan òg gjelde innan fiskeri, slik at det er forbode å setje eller trekke fiskereiskap på visse heilagdagar.

Heilagdagslovgivinga gjeld frå midnatt natta før heilagdagen og til klokka 24. Julaftan, påskeaftan og pinseaftan er helgedagsaftnar; då startar heilagdagsfreden klokka 1600. 1. mai og 17. mai er offentlege høgtidsdagar og langt på veg jamstilt med søndagar, men ikkje når det gjelder føresegner om kyrkjelege handlingar eller heilagdagsfreden. 

{| class="wikitable"
|+ Heilagdagar og offentlege høgtidsdagar i Noreg
|----- style="background:#efefef;"
! Dato
! Namn
! Merknader
|-----
| 1. januar || Nyårdagen
|  
|-----
| Sju dagar før Påskedagen
| Palmesøndag ||  
|-----
| Tre dagar før Påskedagen
| Skjærtorsdag ||  
|-----
| To dagar før Påskedagen
| Langfredag ||  
|-----
| 1. søndag etter 1. fullmåne etter vårjamdøgn
| Påskedag
|  
|-----
| Dagen etter Påskedagen
| Andre påskedag ||  
|-----
| 1. mai || Første mai (Internasjonal arbeidardag)
| Offentleg høgtidsdag
|-----
| 17. mai
| Grunnlovsdagen
| Offentleg høgtidsdag
|-----
| 40. dagen etter Påskedagen
| Kristi himmelferdsdag eller Helgetorsdag ||  
|-----
| 50. dagen etter Påskedagen
| Pinsedagen ||  
|-----
| 51. dagen etter Påskedagen
| Andre pinsedag ||  
|-----
| 25. desember ||  Juledagen
|  
|-----
| 26. desember || Andre juledag
|  
|-----
| Elles kvar|| Søndag
| Alle søndagar er heilagdagar etter lova|}

Bakgrunnen for dei kristne heilagdagane er det tredje bodordet om å holde kviledagen heilag. Dei første kristne heldt som jødane den sjuande dagen (laurdagen) som kviledag, i samsvar med tradisjonen frå Det gamle testamentet. Etterkvart byrja dei kristne å feire Jesu oppstode på søndagen, og søndagen tok plassen frå sabbaten som heilagdag. Likevel er det nokre kristne samfunn, mellom dei adventistane, som held på laurdagen som kviledag.

Talet på heilagdagar varierer frå land til land, og det har variert gjennom tidene. Heilagdagane var frå gammalt fastsett i Kristian den femtes norske lov. I Danmark og Noreg vart talet på heilagdagar kraftig redusert frå 1771 gjennom Festdagsreduksjonen. Etter siste krig vart bots- og bededagen flytt til etterfølgjande søndag, og første mai vart innført som offentleg høgtidsdag.

 Sjå òg 
 Lov om helligdager og helligdagsfred
 Lov om 1 og 17 mai som høgtidsdager 
 Fiske og fangst i sjøen på søn- og helligdager

 Kjelder 
 Almanakk for Noreg'' 2008, Universitetet i Oslo ISBN 978-82-05-36607-7

Kristne høgtider
Arbeidsliv
Svislotsj

Svislotsj (belarusisk Свíслач, Сьвíслач, Śvísłač; russisk Сви́слочь, Svislotsj) er ei elv i Belarus, og ei av sideelvene til Berezina med ei lengd på 327 km. 

Svislotsj renn gjennom Minsk, hovudstaden i Belarus.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Svislach River» frå ,  den 10. februar 2007.  
 

Elvar i Belarus
Peugeot

Peugeot er ein fransk bilprodusent, grunnlagt i 1889. Firmaet starta med produksjon av syklar, men kan spore historia si tilbake til den gongen brørne Jean-Pierre og Jean-Frédéric Peugeot bygde om ei mølle til ei smie i Sous-Cradet i det nordvestlege Frankrike i 1810.

Modellar

Nummerert 

 104, 106, 107
 201, 202, 203, 204, 205, 206, 207
 301, 302, 304, 305, 306, 307, 308, 309
 401, 402, 403, 404, 405, 406, 407
 504, 505, 508
 601, 604, 605, 607
 806, 807
 905, 907
 1007
 3008
 4002
 4007
 5008

Franske bilprodusentar
Franske bilmerke
Føretak skipa i 1889
Peugeot
Tidlegare lastebilprodusentar
Vestre Bug

Vestre Bug (ukrainsk Західний Буг, Zakhidnij Bug, russisk Западный Буг, Zapadnyj Bug), kalla Vestre Bug for å skilje ho frå Søndre Bug, er ei elv som renn frå sentrale område av Ukraina og vestover. Ho dannar så grensa mellom Ukraina og Polen, og vidare langs grensa mellom Polen og Belarus. Ho renn til slutt ut i Narew nær Serock (eigentleg den kunstige innsjøen Zegrze). Delen mellom innsjøen og elva Wisła vert stundom kalla Bugo-Narew. Wisła renn vidare mot Austersjøen

Bug er 772 km lang (587 km i Polen) og er den fjerde lengste elva i Polen. Nedslagsfeltet er 39 420 km² (19 284 km² i Polen). Ho er knytt til elva Dnepr gjennom Dnepr-Bug-kanalen. 

Tradisjonelt vart Bug sett på som ei etnografisk grense mellom ortodokse og katolske folk. Bug var grensa mellom tyske og russiske styrkar under invasjonen av Polen i 1939 under Den andre verdskrigen.

Sideelvar 

Poltva, Sołokija, Bukowa, Huczwa, Uherka, Włodawka, Krzna, Liwiec, Ług, Mukhavets, Leśna, Nurzets, Brok

Elvar i Belarus
Elvar i Ukraina
Elvar i Polen
Internasjonale elvar i Europa
Grenseelvar
Den belarusisk-ukrainske grensa
Den belarusisk-polske grensa
Den polsk-ukrainske grensa
Jakob

Jakob, Jacob eller Jakop er eit mannsnamn av hebraisk opphav. Andre namneformer er James (engelsk) og Jeppe (dansk). 

Tydinga er omstridd:
 I fotnote til 1. Mosebok 25.26 skriv Bibelselskapet (1985) at namnet vert sett i samanheng med å halde i hælen eller narre, lure. 
 Olav Veka i Namneboka (1991) oppgjev at tydinga kanskje er Gud må verne.

Jakob har norsk namnedag den 25. juli.

Bruken av namnet i Noreg 
Namnet har vore mykje brukt i Noreg, heilt sidan 1300-talet, men fall i popularitet ut over 1900-talet. Dei siste åra har namnet auka kraftig i popularitet. Utvikling i bruken av namnet:
 1801: Ca. 8 700 
 1900: Ca. 14 000
 2007: Ca. 5 500

Jakob som bibelsk namn 

 Patriarken Jakob, son åt Isak og Rebekka (1. Mos. 25.26-37 m.fl.9),han som sidan tok namnet Israel 
 Apostelen Jakob, son til Sebedeus (Evangeliet etter Matteus, 10.2)
 Apostelen Jakob, son til Alfeus (Mat., 10.3)
 Jakob, bror til Jesus (Mat. 13.55), etter tradisjonen forfattar av Jakobs brev.

Kjende namneberarar 
 Jakob, skotske kongar av huset Stuart (engelsk James).
 Jacob Grimm (1785-1863), tysk eventyrsamlar
 Jakob Sverdrup (1845-1899), norsk prest og stortingsmann
 Jacob Breda Bull (1853-1930), norsk prest og forfattar
 Jakob Fjelde (1859-1896), norsk-amerikansk bilethoggar
 Jacob A. Riis, dansk-amerikansk journalist og fotograf
 Jakob Jakobsen (1864-1918), færøysk språkforskar
 Jacob Stenersen Worm-Müller (1884-1963), norsk historikar
 Jakob Grubbe Cock Schetelig (1875-1935), norsk geolog
 Jakob Bjerknes (1897-1945), norsk-amerikansk meteorolog
 Jakob Martin Pettersen (1899-1970), norsk politikar
 Jakob Sande (1906-1967), norsk diktar
 Jakob Weidemann (1923-2001), norsk kunstnar
 Jakob Kjersem (1925-2009), norsk langdistanseløpar
 Jacob Young (f. 1970), norsk jazzmusikar
 Jakob Poulsen (f. 1983), dansk fotballspelar

Kjelder

Mannsnamn
Førenamn av hebraisk opphav
Ula i Vestfold

Ula er ei gamal loshamn i Larvik kommune i Vestfold og Telemark. Staden er kjent for å vera heimstaden til den kjente losen Ulabrand, og for å ha gjeve namn til ein ubåt (KNM Ula (P-66)) og ein type ubåtar (Ulaklassen). Visesongaren Louis Jacoby (1952–) bor i Ula.

Busetnader i Larvik
Uthamner
Namnet Israel

Israel er eit mannsnamn av hebraisk opphav som skal tyde Guds kjempe eller Gud kjempar.

Namnet har aldri vore mykje bruka i Noreg, og har dei siste åra gått mest heilt ut av bruk:
 I 1801 var det etter folketeljinga 104 som oppgav dette namnet
 I 1900 var det etter folketeljinga 116
 I 2007 var det 12 med namnet Israel, av dei 6 med Israel som einaste førenamn.

Israel som bibelsk namn 
I eit syn møtte patriarken Jakob Gud som gav han namnet Israel. Jakob, eller Israel, er rekna som stamfar til jødane, Israelsfolket.

Kjende namneberarar 
 Israel av Aksum (500-talet), etiopisk konge
 Israel ben Eliezer, Bal Sjem Tov (1698–1760), rabbinar rekna som grunnleggjaren av hasidisk jødedom
 Israel Gottlieb Wernicke (1755-1836), musikar, komponist og musikklærar frå Bergen
 Israel Isidore Baline, Irving Berlin (1888–1989), amerikansk komponist
 Israel Ruong (1903-1986), svensk pitesamisk språkforskar
 Israel Gelfand (1913-2009), russisk matematikar
 Israel Shahak (1933–2001), polsk-israelsk kjemikar
 Israel Horovitz (f. 1939), amerikansk forfattar
 Israel Shamir (f. 1947), forfattar og holocaust-fornektar 
 Israel Kamakawiwoʻole (1959-1997), amerikansk musikar frå Hawaii
 Israel Castro (f. 1980), meksikansk fotballspelar

Bakgrunnsstoff

Referansar 

Mannsnamn
førenamn av hebraisk opphav
KNM «Ula» (P-66)

Ubåten «KNM Ula» (P-66) var eit av tre norske fartøy som utgjorde «The Norwegian Section» i «9th Submarine Flotilla», ein del av den britiske marinen under andre verdskrig. «9th Submarine Flotilla» hadde i tillegg til dei norske, ubåtar med britiske, nederlandske, polske og franske mannskapar. Ula markerte seg sterkt på det viset at den var den allierte ubåten som senka flest fiendtlege skip. Han var også den einaste allierte ubåten som klarte å senke ein fiendtleg ubåt i neddykka tilstand, han hadde flest krigspatruljar av alle allierte ubåtar i Europa og var også den som overlevde flest synkeminer i eitt angrep (114 stk). Dette er noko av bakgrunnen for namnevalet for den nyaste norske ubåt-klassen, Ulaklassen.

Ula gjennomgikk ei større modernisering og ombygging i byrjinga av 1950-talet og var i teneste fram til august 1964, da han blei utrangert.

Bakgrunnsstoff 

 Bilde og litt info fra mil.no 

Ula (P-66)
Skip frå 1943
Andreas

Andreas er eit mannsnamn avleidd av det greske ordet andrós som er genitivforma av anér, 'mann'. Andre former av namnet er Anders, engelsk Andrew, fransk André, spansk Andres, samisk Ante og finsk Antti. Kvinnelege former er Andrine og Andrea, det sistnemnde er også mannsnamn på nokre språk.

Bruken av namnet i Noreg 
Andreas har vore bruka som mannsnamn i Noreg frå 1100-talet. Etterkvart vart det mest brukt i forma Anders, men dei siste hundre åra har forma Andreas blitt vanlegare att.
 I folketeljinga 1801 var det ca. 4 800
 I folketeljinga 1900 ca. 26 100
 I 2007 var det om lag 18 400 som heiter Andreas.
Frå ca. 1980 og framover har det vore eitt av dei mest populære døypenamna, med ein foreløpig topp i 1994. Andreas har vore blant dei ti mest populære døypenamna i Noreg i alle år frå 1983 til 2006, og var det mest populære av alle i 1997.

Andreas er elles eit svært mykje bruka namn i Tyskland.

Namnet Andreas i Bibelen 

 Fiskaren Andreas, bror til Peter, sidan Jesu apostel. Det har vorte fortalt at Andreas leid martyrdauden på ein andreaskross. Andreaskrossen er elles bruka i mellom anna det skotske flagget.

Kjende personar med namnet 
 Christian Andreas Doppler (1803–1853), austerriksk fysikar og matematikar som har gitt namn til Dopplereffekten
 Andreas Aarflot (f. 1928), teolog og biskop
 Andreas Baader (1943-1977), tysk anarkist, medlem av Rote Arme-Fraktion
 Andreas Katsulas (1946–2006), amerikansk skodespelar kjend for rolla som ambassadør G'Kar i TV-serien Babylon 5
 Andreas Gursky (f. 1955), tysk fotograf 
 Andreas Wiig (f. 1981), norsk snøbrettkøyrar
 Andreas Thorkildsen (f. 1982), norsk friidrettsutøvar

Kjelder 

 Olav Veka 1991: Namneboka (Det Norske Samlaget)
 Folketeljingar på Digitalarkivet

Mannsnamn
Førenamn av gresk opphav
Katarina

Katarina, Catarina, Katharina, Katerina og så bortetter er kvinnenamn avleidd frå det greske namnet Αικατερίνη (Aikaterinē) med omstridd opphav og meining. Det liknar det greske ordet katharos, som tyder 'rein', og blir ofte tolka som å ha den same tydinga. 

Namnet har ei rekke ulike former, mellom anna  Katrina, Katrine med kortformer som Trine, Kaja og Kat i Skandinavia; Catherine og Cathryn med kjæleformene Cath, Kate og Katie på engelsk, Katerina og Ekaterina med kjæleforma Katinka på russisk, og mange fleire.

Katarina har svensk namnedag 25. november, på feiringsdagen til Sankta Katarina av Alexandria ifølge austleg liturgi.

Kjende namneberarar
Helgenar
 Heilage Katarina av Alexandra (ca. 200-talet), egyptisk martyr
 Heilage Katarina av Vadstena (1331-1381), svensk nonne
 Heilage Katarina av Siena (1347–1380), italiensk nonne

Kongelege
Katarina Sunesdotter (1200-talet), svensk dronning gift med kong Erik Eriksson  
 Katarina Parr (1512-1548), engelsk dronning 
 Katarina de' Medici (1519-1589), fransk dronning 
 Katarina av Bragança (1638-1705), engelsk dronning
 Katarina Jagellonica (1526-1583), svensk dronning
 Katarina I av Russland (1684-1727), russisk dronning og regent
 Katarina II av Russland (1729-1796), russisk dronning og regent, kjend som Katarina den store
 Katarina av Pommern
 Katarina av Sachsen-Lauenburg, gift med Gustav Vasa
 Katarina Stenbock, gift med Gustav Vasa

Andre
 Caterina van Hemessen (1528-1565), flamsk renessansmålar
 Katarina Taikon (1932-1995), svensk forfattar
 Catharina Kjellberg (f. 1945), svensk forfattar
 Katarina von Bredow (f. 1967), svensk forfattar

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Katarina» frå ,  den 27. mai 2008.  
 

Kvinnenamn
Førenamn av gresk opphav

hu:Katarina
nl:Catherina
Kaja

Kaja er eit skandinavisk kvinnenamn avleidd frå Katarina og nærskylde former. Kaia har namnedag den 14. oktober.

Katarina kjem opphavleg frå det greske namnet Αικατερίνη (Aikaterinē) med omstridd opphav og meining. Katarina liknar det greske ordet katharos som tyder «rein», og kan ha slik tyding. Namnet Katarina har mange former, i Skandinavia mellom andre Katrina, Katrine, Trine og Kaja. Namnet Kaja vart bruka ein del på 1800-talet, fram til om lag 1920. Etter ca. 1960 har det vorte meir populært att.

Namneberarar 
 Kaja Eide Norena (1884-1968), norsk songar
 Kaija Mustonen (f. 1941), finsk skøyteløpar
 Kaja Thorne (f. 1942), norsk målar
 Kaija Saariaho (f. 1952), finsk komponist
 Kaija Parve (f. 1964, gift Helinurm), estisk skiskyttar 
 Kaia Iva (f. 1964), estisk politikar 
 Kaia Huuse (f. 1974), norsk musikar
 Kaia Storvik (f. 1976), norsk journalist og redaktør
 Kaia Kanepi (f. 1985), estisk tennisspelar
 Kaja Bremnes (f. 1988), norsk musikar
 Kaia Linnea Dahle Nyhus (f. 1990), norsk illustratør og barnebokforfattar

Kjelder

Kvinnenamn
Kortnamn
Førenamn av gresk opphav
Katmandu

Katmandu (nepali काठमाडौं, newari ये, Yen) er hovudstaden i Nepal og ligg i Katmandu-dalen mellom Himalaya i nord og Mahabharat-fjella i sør på 1 325 meter over havet. 

Katmandu vart grunnlagt i 723 og var eit sjølvstendig kongedøme fram til 1769, då herskardynastiet Shah erobra byen og slo han saman med dei to andre bykongedøma i Katmandu-dalen. Desse to byane var Patan, rett sør for Bagmati-elva, og Bhaktapur 12 km søraust for Katmandu. Byen var isolert frå omverda i fleire hundreår, og vart ikkje opna for utanlandsk hjelp og immigrasjon før i 1950-åra. 

Dette har skapt eit unikt område med ei rekkje bygningar som står på UNESCO si liste over verneverdige kulturminne. Byen har 450 000 innbyggjarar.

Durbar-kvartalet er sentrum i gamlebyen, eit område av hovudstaden som er fullt av tempel og heilage stader. Dette er trekkplaster nummer éin for alle turistane som kjem til byen.

Byen ligg på ein svært jordskjelvutsett stad, og byen har nærast vore jamna med jorda fleire gonger. Ein reknar med at det vil kome eit nytt skjelv om kort tid som vil få katastrofale følgjer. Bygningsmassen er låg, men han er ikkje bygt for å stå imot jordskjelv. Folk bur tett og vasskvaliteten er allereie elendig.

Bakgrunnsstoff

Kjelder 

Hovudstader i Asia
Byar i Nepal
Nepal
Anbeheitelse

Anbeheitelse er bruk av forstavingane an- og be- og endingane -heit og -else i nynorsk. 

Anbeheitelse er tradisjonelt sett rangt i nynorsk, men fleire og fleire ord vert og har vorte tillatne som fylgje av den tidlegare samnorskpolitikken i Noreg. 

Somme meiner anbeheitelsen finst på grunn av påverknad frå norskdansk bokmål, andre seier dette er ordlagingselement som særleg kjem frå munnleg lågtysk, og som til liks med garpegenitiven og mange vanlege lånord har eksistert i norsk folkemål i mange hundre år. 

Det har vore ein viss språkleg purisme i nynorsk-normeringa som har påbode norrøne eller nylaga avløysarord utan desse ordlagingselementa. Men fleire og fleire anbeheitelse-ord vert no tillatne i nynorsk. 

Grunnen til det kan vere at purismen er svekt, at det blir lagt meir vekt på faktisk talemål i nynorsk-normeringa, og det kan vere påverknad frå bokmål, som har mange slike for- og etterstavingar. 

Gjennom 1900-talet har likevel mange av avløysarorda tatt plassen til anbeheitelsar og ord med endinga -ning både i folkemålet og i bokmålet. Ord som ansøkning, omkostning, understøttelse, bekjentgjørelse og måteholdenhet har vike plass for orda søknad, kostnad, stønad, kunngjøring/kunngjering og måtehold/måtehald. Vanske for vanskelighet er òg ganske vanleg. 

Nynorsk
Plattysk
Guri Schanke

Guri Annika Schanke () er ein norsk skodespelar, songar og dansar. Ho vann Melodi Grand Prix 2007 og fekk representere Noreg i Eurovision Song Contest 2007, der ho enda på 18. plass i semifinalen. 

Guri Schanke er kjend for skodespelarkarrieren sin, særleg i revyar og musikalar. Ho var òg med i siste runden av TV2 sitt underhaldningsprogram Skal vi danse i 2006. 10. februar 2007 vann ho den norske finalen i Melodi Grand Prix med låten «Ven a bailar conmigo» komponert av  Thomas G:Son. Schanke representerte Noreg under semifinalen i Eurovision Song Contest 10. mai  2007 i Helsingfors i Finland. Denne semifinalen måtte ho gjennom fordi Noreg sitt bidrag i 2006 ikkje kom blant de ti beste. Guri Schanke fekk for få stemmer til å gå vidare til hovudfinalen.

Guri Schanke var gift med Øivind Blunck frå 1991 til 2008.

Bakgrunnsstoff
 Biografi
 Intervju i samband med «Skal vi danse»
Heimeside 
Store Norske Leksikon om Guri Schanke.

Norske skodespelarar
Norske songarar
Norske Skal vi danse-deltakarar
Norske Eurovision Song Contest-deltakarar
Eurovision Song Contest 2007-deltakarar
Folk frå Oslo
Melodi Grand Prix-deltakarar
Melodi Grand Prix-vinnarar
Øivind Blunck

Øivind Blunck () er ein norsk skodespelar og komikar fødd i Oslo. 

Blunck er kjend for ei rekke humoristiske roller i fjernsyn og på teater, mellom anna som tenåringen Reidar, mopedoriginalen Fridtjof, i revyar saman med Hege Schøyen og som politimannen Holm i fem filmar om Olsenbanden. 

Han gjorde et uutsletteleg inntrykk som assyriologen Henrik Meisel i ABC-Teatret sin forviklingskomedie Den Spanske Flue. Han hadde òg rolla som kroverten Thénardier i musikalen Les Misérables då denne vart sett opp første gong i Noreg i 1988.

Øivind Blunck var gift med Guri Schanke frå 1991 til 2008. Han vann Leonardstatuetten i 1998.

Bakgrunnsstoff
 Intervju i Dagbladet 1999
 Nett-TV 2003 (intervju med Blunck i programmet Først & sist den 10. januar 2003)
 Nett-TV 2006 (intervju med Blunck i programmet Først & sist den 17. november 2006)
 Store Norske Leksikon om Blunck.

Norske skodespelarar
Norske komikarar
Folk frå Oslo
Alternative gode

Alternative gode er gode der auke i prisen på det eine godet gjev auka etterspørsel etter det andre, gjeve at nyttenivået er heldt uendra. Dette vil som regel vera gode som konkurrerer i høve til eit behov, slik som pølser og hamburgarar, eller blyanter og penner.

Økonomi
Anleggsmiddel

Anleggsmiddel er i rekneskapsfaget definert som eigedelar til varig eige eller bruk. Døme på anleggsmiddel er bilar, maskiner og bygningar, men òg langsiktige aksjeinvesteringar (anleggsaksjar) og langsiktige fordringar (over eitt år til tilbakebetaling) blir definert som anleggsmiddel.

Anleggsmiddel skal ifølgje norsk rekneskapslov §5-3 «..vurderes til anskaffelseskost» i balansen. I tillegg seier loven at anleggsmidla som har avgrensa økonomisk levetid skal «..avskrives etter en fornuftig avskrivningsplan». Dette betyr at utgifta som påløp ved anskaffinga skal kostnadsførast over anleggsmiddelet si økonomiske levetid i resultatrekneskapen. 

Dessutan skal anleggsmiddel nedskrivast «..ved verdifall som forventes ikke å være forbigående».

Sjå òg 
 Omløpsmiddel

Rekneskap
Annuitetsfaktor

Ein annuitetsfaktor er eit tal som kan brukast for enkelt å rekne ut summen av rente og avdrag per år for eit annuitetslån. Summen av årleg rente og avdrag er lånesummen multiplisert med annuitetsfaktoren.

Annuitetsfaktoren (a) er gjeven ved formelen:

der r er rente per år og y er talet på år lånet skal gå over

Formelen kan òg skrivast slik:

Finans
Annuitetslån

Eit annuitetslån er eit lån som skal nedbetalast med like store terminbeløp, heilt til lånet er innfridd, det vil seie at summen av renter og avdrag er konstant. 

I byrjinga er avdragsdelen liten, mens rentedelen er stor. Etter kvart som tida går, stig avdragsdelen og rentedelen blir mindre. Terminbeløpet kan enkelt finnast ved å multiplisere lånesummen med annuitetsfaktoren.

Den samla lånekostnaden er høgare for annuitetslån enn for motstykket serielån, men annuitetslån blir likevel oftare brukt. Dette kjem av at serielån har svært store terminbeløp i starten av låneperioden, når låntakaren oftast har knappast økonomi.

Sjå òg 
 Serielån

Økonomi
Bustadsparing for ungdom

Bustadsparing for ungdom (BSU) er ei spareteneste som blir tilbode av dei fleste bankane i Noreg. BSU fungerer slik at ein opprettar ein eigen BSU-konto i ein bank der innskota gjev skattefordelar, men er øyremerka utgifter til kjøp av eigen bustad.

Meir om ordninga
BSU er avgrensa slik:
 Maksimalt innskot per år er kr. 25 000 frå og med inntektsåret 2014. Skattefrådrag for bustadsparing vert gjeve med 20 % av innbetalt sparebeløp, altså opp til kr. 5 000.
 Maksimalt innskot totalt som gjev skattefordelar er kr. 200 000.
 BSU kan gje skattefordelar til og med inntektsåret der den som sparar fyller 33 år.

Kjelder

Bakgrunnsstoff
 Skatteetatens informasjonsfolder om BSU  (NB! ikkje oppdatert med satsane frå 2009)

Norsk økonomi
Sparing
Grunnfondsbevis

Eit grunnfondsbevis er eit eigenkapitalinstrument knytt til sparebanknæringa. 

Sparebankane sine grunnfondsbevis har klare likskapar med aksjar. Forskjellen knyter seg først og fremst til eigarretten til selskapsformua og innflytnaden i banken sine organ. Det er òg sett restriksjonar på utbyttetildelinga ved at det årlege utbyttet inkludert avsetning til utbyttereguleringsfond er avgrensa til grunnfondsbeviseigerane sin andel av eigenkapitalen multiplisert med overskotet (etter korreksjon for fond for vurderingsforskjellar).

Dei første grunnfondsbevisa vart introdusert i 1988. Dei utgjer ein viktig del av sparebankane sin kapitalbase. 8 av dei 10 største sparebankane har utstedt grunnfondsbevis, og eigarandelen i den enkelte banken varierer frå 10 til 60 prosent. I alt er det 22 sparebankar som har utstedt grunnfondsbevis, av desse er 19 børsnotert.

Bakgrunnsstoff 
www.grunnfondsbevis.no

Økonomi
Bankverksemd