alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Rørosregionen

Rørosregionen er eit nyare nemne på gamle bygder, i dag organiserte kring bergstaden Røros i kommunane Røros
Os, Tolga, Tynset, Folldal og Alvdal i sør og Holtålen kommune i nord. Sidan 1644 har gruvedrift knytt bygdene saman. I dag er største regionavisa og sams talerøyr Arbeidets Rett på Røros. Før gruvedrifta var største og folkerikaste bygda Ålen øvst i Gauldalen. Ålen omfatta heile gamle Røros landsokn, men er i dag ein del av Holtålen. Fyrste mellomalderdiplomet frå rørosregionen vart tinglyst på gildevangen i Ålen i 1381, galdt gardar på Tynset og i Alvdal, heilt synst i området. Gamal geistleg administrasjon, eigedomstilhøve og særtrekk ved målføret tyder og på sams røter for regionen , og at det opphavlege senteret var Hov i Ålen. Der gjekk vegen frå det norske landskapet Härjedalen i aust saman med vegen frå Østerdalen i sør.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
Jørgen Reitan: Rørosmålet, 1934

Norske distrikt
Norske regionar
Międzyrzec Podlaski

Międzyrzec Podlaski er ein by i det sørlege Polen i Województwo lubelskie.

I 2004 hadde han 17 300 innbyggjarar.

Byar i Polen
Shtetlar
Anette Thommessen

Anette Arosa Thommessen () var ein norsk aktivist som engasjerte seg for flyktningar.

Thommessen var fødd i Paris i Frankrike. Ho flytta til Noreg i 1954. Ho var ein av initiativtakarane til «En båt for Vietnam» som ei følgje av det vart ho formann i Vietnamflyktningens Venner. I 1982 vart ho informasjonskonsulent for flyktningar i Statens Attføringsinstitutt. Den stillinga hadde ho fram til 1985. Thommessen er kjend for å stifta organisasjonen NOAS (Norsk Organisasjon for Flyktningar og Asylsøkjarar) i 1984. 

I 1993 fekk ho Humanistprisen frå Humanetisk forbund.

Thommessen er mor til finansmannen Christian Thommessen og venstremannen Olaf Henning Thommessen. 

Norske fagforeiningsleiarar
Norske aktivistar
Echinococcus multilocularis

Echinococcus multilocularis er ein bendelormparasitt som lever framforalt i rev og andre hundedyr. Som mellomvert bruker parasitten mus og andre gnagarar, men han kan også bruke menneske.

I Europa finst Echinococcus multilocularis framfor alt i Mellom-Europa og nordaust i europeisk Russland. I 1999 vart parasitten oppdaga på Svalbard, dit han sannsynlegvis hadde komme med fjellrev på vandring frå Russland. I Norden er det framleis ikkje sett noko til han, bortsett frå spreidde tilfelle sør i Danmark og altså på Svalbard.

Livsløp 
Dei vaksne parasittane bur i tynntarmen til hovudverten (rev eller hund). Egga deira går med avføring ut i naturen, der dei t.d. blir etne av mus. Deretter går dei via blodet til levra, der dei dannar cyster, som utviklar parasitt-larvar. Når så hovudverten et smågnagarane, kjem larvane inn i tynntarmen att, og utviklar seg til vaksne parasittar.

Konsekvensar for menneske 
Menneske kan i teorien få egga i seg ved å ete bær eller sopp som reven har pissa på. Deretter går dei til menneska si lever, og føre til leversvikt (alveolar hydatid disease, AHD). Tidlegare rekna ein med ei levetid på høgst 10 år for AHD-pasientar, men med nyare medisin kan dei rekne med betre prognoser.

I Mellom-Europa er bortimot 60 % av revane smitta av Echinococcus multilocularis. Talet på faktiske sjukdomstilfelle i Europa er likevel lågtResearch European Echinococcosis Registry: Human Alveolar Echinococcosis, Europe, 1982–2000, og innsanka bær ei lite sannsynleg smittekjeldeHeidelbeeren, Bärlauch und Hund: Wo der Fuchsbandwurm wirklich lauert. Trass i dette kan det ha sterkt negative konsekvensar for bærplukkings- og soppsankingskulturen som me kjenner han dersom smitta skulle kome til Noreg.

Risk for spreiing 
Parasitten kan kome til Norden via tre vegar:

 Via ville dyr, slik som på Svalbard
 Via import av tamdyr, særleg hundar
 Via import av matvarar

Referansar

Bakgrunnsstoff
 Litteratur
 Andreassen, Vegar 2003: Dødelig parasitt på Svalbard.  
 EELA: Riskinarviointi Echinococcus multiloculariksen leviämisestä Suomeen ja Suomessa, Helsinki 2001
 Henttonen, H & Haukisalmi, V: Echinococcus multilocularis – ihmisen vaarallisin loinen Euroopassa: elämänkierto ja levinneisyyden nykytilanne. Suomen Riista 46, 200: 48-56
 Saari, Seppo: Echinococcus multilocularis – heisimato (myyräekinokokki), joka toivottavasti pysyy maamme rajojen ulkopuolella.  
 Thompson, R. C. A. & Lymbery A. J: Echinococcus and hydatid disease. CAB International 1995.

parasittar
bendelormar
Svein Sturla Hungnes

Svein Sturla Hungnes () er ein norsk skodespelar frå Oslo og var teatersjef ved Oslo Nye Teater frå 2002 til 2009.
For innsatsen sin for norsk scenekunst vart han i 2004 utnemnd til Ridder av 1. klasse av St. Olavs Orden. Dessutan vart han tildelt Anders Jahres kulturpris i 2006.

Hungnes, Svein Sturla
Folk frå Oslo
St. Olavs Orden
Norske teatersjefar
Kystbergknapp

Kystbergknapp (Sedum anglicum) er ei plante i bergknappfamilien.

Kystbergknappen blir to til sju cm høg og veks i matter. Blada er blågrøne og eggforma, og blir to til fire mm store. Når kystbergknappen blir eksponert for mykje sol vil både blada og stengel bli raudleg, det er eit vern mot for mykje sol til cellene der fotosyntesen skjer. Som dei fleste bergknappar har kystbergknappen fem kronblad. Kronblada er spisse og er bleikrosa eller kvite med raudlege prikkar. Kystbergknappen blømer i juni-juli.

Planta kan forvekslast med kvit bergknapp, men kronblada hos kvit bergknapp er butte og reint kvite. Dessuten veks ikkje planta i matter slik som kystbergknapp. Utan blomar er det vanskeleg å skilje mellom kystbergknapp og bitterbergknapp, men hos bitterbergknapp er blada breiast nedst i motsetnad til kystbergknappen der blada er breiast på midten.

I Noreg er planta ganske vanleg nord til Nord-Trøndelag, men stort sett berre i ytre delar av kysten.

Kystbergknapp er kommuneblom i Frøya kommune.

Bergknappfamilien
Viltveksande plantar i Noreg
Kvammen kapell

Kvammen kapell er ei arbeidskyrkje i grenda Kvammen i Askvoll kommune i Sunnfjord. 

Kapellet vart vigsla 27. november 1977 og høyrer inn under Askvoll sokn i Sunnfjord prosti i Den norske kyrkja. Fram til utfasinga av prestegjeld frå 2004 låg ho i Askvoll prestegjeld.

Kapellet er teikna av arkitekt Alf Apelseth og er bygd i kvadratisk form i teglstein og betong.

Sjå òg 
 Kyrkjebygga til Den norske kyrkja i Sogn og Fjordane

Kjelder 
 Margrethe Henden Aaraas, Torkjell Djupedal, Sigurd Vengen, Finn Borgen Førsund - På kyrkjeferd i Sogn og Fjordane : 1. Nordfjord og Sunnfjord. Selja Forlag, Førde 2000. ISBN 82-91722-13-7
 Redaktør: Alf Henry Rasmussen – Våre kirker : norsk kirkeleksikon. Vanebo Forlag, Kirkenær 1993. ISBN 82-7527-022-7 
 «Kvammen kapell» i Fylkesleksikonet til NRK Sogn og Fjordane.

Bakgrunnsstoff 
 Om Askvoll sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
 Kart frå 1979 som viser soknegrenser og kyrkjestader, på nettstaden til Universitetet i Bergen/Digitalarkivet
 
 

Kyrkjer i Askvoll
Kulturminne i Askvoll
Alf Apelseth
Arbeidskyrkjer
Kyrkjer i Sunnfjord prosti
Norske kyrkjer frå 1977
Isle of Man-pund

Isle of Man-pund er berre i vanleg bruk på Isle of Man og har same verdi som eit britisk pund. På Isle of Man er Isle of Man-pundet og britisk pund tvungent betalingsmiddel. Isle of Man-pund er ikkje å rekna som ein eigen valuta, men som ein lokal versjon av britisk pund. Derfor har Isle of Man-pund ikkje ei eiga kode under ISO 4217. Dersom det er trong til ei kortform blir oftast IMP brukt. 

Britisk pund blir akseptert og er tvungent betalingsmiddel på Isle of Man, men det motsette er ikkje vanleg sjølv om det ikkje er noko juridisk grund til at IMP ikkje skulle bli akseptert i resten av Storbritannia. IMP er ikkje tvungent betalingsmiddel i Storbritannia. Ein del IMP-mynter finst i andre delar av Storbritannia fordi dei er like i vekt og storleik som britiske pund og kan derfor nyttast i myntautomatar. 

IMP blir utstedt direkte av styresmaktene på øya, Isle of Man har ikkje ein sentralbank. Dei første IMP myntane vart utgjevne i 1668 av av kjøpmann i Douglas.

Isle of Man
Valuta
Kusjittiske språk

Dei kusjittiske språka utgjer ei grein av dei afroasiatiske språka og blir snakka på Afrikas horn. Dei mest kjende kusjittiske språka er oromo (med 26 mill. talarar) og somali (med 16 mill. talarar).

Språkfamilien har fått namn etter den bibelske figuren Kusj etter modell frå semittiske språk.

Inndeling 
Dei kusjittiske språka kan grupperast på denne måten:

 Sentralkusjittisk 
 Austsentralkusjittisk
 Xamtanga
 Nordsentralkusjittisk
 Bilen
 Sørsentralkusjittisk
 Awngi
 Kunfal
 Vestsentralkusjittisk
 Qimant
 Austkusjittisk (34 språk)
 Nordkusjittisk
 Bedawi 
 Sørkusjittisk
 Aasáx 
 Burunge 
 Dahalo 
 Gorowa 
 Iraqw 
 Alagwa 
 Kw'adza 

Tradisjonelt rekna ein også omotiske språk som kusjittiske, men desse er gruppert som ein eigen familie i nyare språkforsking.

Referansar 

 
Afroasiatiske språk
Språk i Afrika
Språkfamiliar
Minesweeper

Minesweeper, kalla minesveiper på norsk, er eit dataspel for ein person som vart funne opp av Robert Donner i 1989. Målet med spelet er å få vekk minene i eit minefelt utan at dei sprenger.

Spelet har vorte omskrive til mange operativsystem, den mest kjende versjonen er den som kjem med Microsoft Windows.

Dataspel frå 1989
Hjernetrimspel
Marian Keyes

Marian Keyes () er ein populær irsk forfattar, sett på som ein av grunnleggjarane av forteljingar som handlar om unge, einslege, yrkesaktive kvinner, på engelsk kalla «chick lit». Sjølv om verka hennar ofte er rekna som komediar, kan dei ta opp mørke tema som alkohol- og narkotikamisbruk, mentale lidingar, vald i parfohold og skilsmisse.

Den første romanen hennar, Watermelon, vart utgjeven i Irland i 1995. Seinare har ho gjeve ut sju andre romanar og to samlingar faglitteratur, og bøkene hennar er omsette til 32 språk og selde i over 22 millionar eksemplar.

Biografi 
Marian Keyes vart fødd i Limerick i Irland, og voks opp i Dublin. Ho tok ein juridisk eksamen ved University College Dublin, drog så til London der ho først fekk arbeid som servitør, seinare som bokhaldar. Der byrja ho å skriva noveller, men fekk ikkje desse utgjevne, utgjevaren ville heller at ho skreiv ein roman. Ho skreiv då romanen Watermelon (Vannmelon), og karrieren som forfattar var i gang.

Keyes har skrive ope om problema sine med depresjon, som tidvis har gjort det umogleg for henne å sove, lese, skrive eller tale.

Utgjevingar

Romanar 
 Watermelon (1995) (på norsk: Vannmelonen, Egmont bøker, ISBN 82-04-07338-0) 
 Lucy Sullivan is Getting Married (1996) (Denne romanen er blitt ein fjernsynsserie).
 Rachel's Holiday (1998) (på norsk: Rachels ferie, Damm, ISBN 978-82-04-15037-0)
 Last Chance Saloon (1999) (på norsk: De desperates café, Damm, ISBN 82-04-09798-0)
 Sushi for Beginners (2000) (på norsk: Sushi for nybegynnere, Damm, ISBN 82-04-09691-7) 
 Angels (2002) (på norsk: Engler i LA, Damm, ISBN 82-04-10666-1) 
 The Other Side of the Story (2004) (på norsk: En sak har alltid tre sider, Damm, ISBN 978-82-04-12462-3)
 Anybody Out There? (2006) (på norsk: Er du der ute?, Damm, ISBN 978-82-04-12473-9) 
 This Charming Man (2008) (på norsk: For god til å være sann, Cappelen Damm, ISBN 978-82-02-28897-6)
 The Brightest Star in the Sky (2009)
 Mammy Walsh's A-Z of the Walsh Family: An e-book Short (2012)
 The Mystery of Mercy Close (2012)     (Helen Walsh)
 The Woman Who Stole My Life (2014)
The Break (September 2017)

Faglitteratur 
 Under the Duvet (2001)
 Further under the Duvet (2005)

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Marian Keyes si heimeside
 Forlaget Harper Collins si side

Keyes, Marian
Keyes, Marian
Folk frå Limerick
Qijamah

Jawm al-Qījāmah (arabisk skrift يوم القيامة, «dagen til oppstoda») er eit muslimsk omgrep knytt til endetida. 
Han står i samanheng med jawm ad-Dīn, som laust kan omsetjast som dommedag. Qijamah er omtalt i suren «Al-Qiyamah» ('Oppstoda') i Koranen, og i hadith. 

Mange tradisjonar held føre at ein mahdi, eller frelsar, skal visa seg før endetida byrjar. Éin tradisjon seier at dei rettvise skal samla seg på Oljeberget i Jerusalem. Denne tradisjonen er market med fleire innskrifter ved Klippedomen laga av Omajadane.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
«Al-Qiyamah (Uppståndelsen)». Koranvers med svensk omsetjing.

Muslimsk teologi
Eskatologi
Tynwald

Tynwald (engelsk) eller Tinvaal (mansk) er ei lovgjevande forsamling for Isle of Man, ei av dei eldste slike forsamlingane i verda.

Historie 
Medan tidlegare vikingar som ikkje budde fast på Man kan ha halde ting der i eldre tid, er den eldste datoen for eit tynwaldmøte 979. Deretter følgjer ei ubroten rekke med møte, noko som gjer tinget til eitt av dei eldste i verda. Berre Løgtingið på Færøyane, som truleg blei eit årleg ting tidleg på 900-talet, har ein eldre tradisjon utan avbrot. Alltinget på Island blei grunnlagd i 930 men blei så avskaffa i 1800 og først gjenoppretta i 1845. Gulatinget blei grunnlagt før 870, og held fram i form av Gulating lagmannsrett. Dei andre norske lagtinga er frå tida mellom ca 930 og ca 1050.

Namnet Tynwald, på same vis som det islandske Þingvellir, er avleia frå norrønt 'Þingvǫll' (tingvoll) — staden eller vollen der tinget samla seg.

Inndeling 
Tynwald har to kammer, House of Keys (mansk Kiare as Feed) og lagtinget (mansk Yn Choonseil Slattyssagh). Dei to delane sit saman på Tynwald-dagen, vanlegvis den 5. juli, i byen St John's (Balley Keeill Eoin), og ved andre høve i Douglas (Doolish). Elles sit dei to kamra for seg sjølv. Dei fleste lovane har opphav i House of Keys medan lagtinget kan revidera dei.

Når Tynwald-forsamlinga møtest kvart år i St John's (vanlegvis på 5. juli), er det guvernørløytnanten (Lieutenant Governor) over Man som er møteleiar (president), om ikkje Elisabeth II Queen som Lord of Mann eller ein annan medlem av kongefamilien er til stades. Her blir alle lovforslag tatt opp til handsaming og avrøysting, og særskilde bønebrev blir mottekne og lesne opp. Dersom ei lov ikkje blir ratifisert på Tynwald innan 18 månader, blir den erklært ugyldig.

Bakgrunnsstoff 
 Tynwald - Nettstaden til parlanmentet på Isle of Man

Isle of Man
Lovgjevande forsamlingar
Tingvesen
Skipingar i 979
Tenkjar

Tenkjar er ei nemning på eit menneske som driv med tenking. Omgrepet tenkjar femner både filosof og intellektuell, sjå desse artiklane.

Filosofi
Haute-Normandie

Haute-Normandie (fransk for 'Øvre-Normandie') er ein tidlegare region heilt nord i Frankrike som inneheld departementa Eure og Seine-Maritime. Regionen vart oppretta i 1956, då Normandie vart delt i Haute- og Basse-Normandie. I tillegg til Basse-Normandie i vest grensar han til Centre i sør, Picardie i aust og Den engelske kanalen i nord. Dei to regionane Basse-Normandie og Haute-Normandie blei frå 1. januar 2016 slått saman til regionen Normandie.

Rouen var hovudstad eller administrativt senter i regionen, og er ein historisk viktig stad med mange flotte kyrkjer og byningar, inkludert den høgaste domkyrkja i Frankrike. Den største byen i regionen var derimot Le Havre.

Byar 
 Dieppe
 Évreux
 Fécamp
 Le Grand-Quevilly
 Le Havre
 Le Petit-Quevilly
 Mont-Saint-Aignan
 Rouen
 Saint-Étienne-du-Rouvray
 Sotteville-lès-Rouen
 Vernon

Kjelder

 
Historia til Normandie
Tidlegare regionar i Frankrike
Ørjan Hartveit

Ørjan Hartveit () er ein norsk operasongar (baryton) frå Odda, utdanna ved Trinity College of Music i London.

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell nettstad
 Norsk musikkinformasjon

Norske musikarar
Folk frå Odda
Norske operasongarar
Schibsted

Schibsted  er det største mediekonsernet i Noreg, og ein av dei leiande medieaktørane i Skandinavia. Konsernet har etablerte produkt og rettar innanfor media som avis, fjernsyn, film, forlag, multimedia og mobile tenester.

Selskapet vart grunnlagt av Christian Schibsted i 1839 då han starta ei lita verksemd som boktrykkjar i Oslo. Schibsted overtok eigarskapet til Verdens Gang i 1966, då avisa var i finansielle problem. I 1988 vart det til då familieeigde selskapet omlagt til aksjeselskapsforma og det vart oppretta ulike dotterselskap. I dag eig Schibsted mellom anna Verdens Gang, Aftenposten og Avis1, og er deleigar av svenske Aftonbladet (49,9%), TV 2 (33,3%), Svenska Dagbladet, Metronome Film & Television AB (60%) og Sandrew Metronome (50%).

Konsernet vart børsnotert i 1992, og konsernsjef har sidan det vore Kjell Aamot.

Hovudkontoret ligg i Oslo og det meste av verksemda er knytt til Noreg og Sverige.

Schibsted ASA er eigd av:

 Blommenholm Industrier AS ved Tinius Nagell-Erichsen (26,1 %)	
 State Street Bank (10,7 %)	
 Folketrygdfondet (8,2 %)	
 Capital Research (6,6 %)	
 Marathon Asset Management (6,1 %)	
 Mellon Bank (6,0 %)	
 Andre eigarar (36,2 %)

Schibsted ASA eig dette innan norsk presse og fjernsyn:
 Adresseavisen ASA (33,3 %)	
 Aftenposten AS (100 %)	
 Asker og Bærums Budstikke ASA (10,1 %)	
 Bergens Tidende AS (24,4 %)	
 Fædrelandsvennen AS (25 %)	
 Harstad Tidende-gruppen AS (49,3 %)	
 Schibsted Print Media AS (100 %)	
 Stavanger Aftenblad ASA (31,5 %)	
 TV2-gruppen AS (33,3 %)	
 Verdens Gang AS (100 %)

Andre selskap Schibsted eig:
 Schibsted Søk AS (Sesam.no) (100 %)
 Næringsliv24 AS (100%, gjennom Aftenposten (60%) og VG(40%))
 Basefarm AS (73,5 %)

Bakgrunnsstoff 
 Schibsted si vevside
 Aksjeinformasjon om Schibsted frå Børs24
 Schibsted ASA i Medieregisteret  (informasjon om eigartilhøva innanfor norsk dagspresse, radio og fjernsyn)
 «Gir fra seg makten» på N24.no (endring i eigarstrukturen)

Norske medieføretak
Føretak skipa i 1839
1839 i Noreg
Skothyll

Skotthyll er ein trøndersk idrett der ein hiv jernskiver (hyller) mot trekubbar. Poenget er å treffa flest mogleg av tre kubbar («munkar») som er stilte opp på andre enden av banen. Ein har spela liknande kubbespel i Noreg sidan vikingtida.

Kultur i Trøndelag
Idrettar
Kavitasjon

Kavitasjon er nemninga på faseovergangen frå væske til gass når trykket rundt væske blir senka til under damptrykket ved konstant temperatur.

Kavitasjonstæring 
Kavitasjon er ofte knytt til problematikken rundt erosjon i vasskraftmaskinar. Når vantet i ein Francisturbin passerer løpehjulet kan ein på grunn av det låge trykket i sugerøyret få kavitasjon. Dei små boblene som blir i vatnet gjer ikkje nokon skade i seg sjølv, men når trykket seinare bygger seg opp igjen i sugerøyret, vil gassboblene gå gjennom ein faseovergang tilbake til væske. Dei små boblene vil då implodera og skapa ein trykkpuls som fører til til erosjon på vassturbinen. Dette blir kalla kavitasjonstæring. Den same verknaden finn ein i samband med raskt roterande propellar i vatn og på utsida av våte sylinderforinagar i motorar.

Skipskonstruksjon
Væskedynamikk
Plantefysiologi
Pumper
Luzern

Luzern, (fransk: Lucerne), er ein by og ein kommune og eit distrikt i det nordlege, sentrale Sveits. Byen er hovudstad både i kantonen Luzern og i distriktet med same namn. Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Luzern er den største byen i Sentral-Sveits og eit senter for transport, telekommunikasjon og styresmakter i regionen. Storbyområdet består av 17 byar i tre forskjellige i kantonar med totalt kring 250 000 innbyggjarar.

Byen er eit trafikknutepunkt ved jernbanen over St. Gotthard-passet og E9 mellom Basel og Milano over St. Gotthard. Det er stor handels- bank- og forsikringsverksemd i byen. Her er òg viktige vidaregåande fagskular.

Luzern ligg ved Vierwaldstättersjøen og har i lange tider vore eit særleg ynda turistmål, med eit praktfullt utsyn mot fjellheimen aust og sør for byen. Byen er elles særleg kjend for ei 204 meter lang, overbygd trebru, 'Kapellbrücke', som kryssar elva Reuss. Brua vart bygd i 1333, men mykje øydelagd under ein brann i 1993. Ho vart bygd opp att i den form ho hadde før brannen. Frå forstaden Kriens går det svevebane til Pilatuskulm, 2070 moh.  Kvar år er det musikkfestivalar i byen i august og september. Det største og mest moderne samferdselsmuseet i Europa ligg i byen, i tillegg til Planetarium og Kosmorama. Gletschergarten er eit hageanlegg med museum bygd omkring ei veldig istidavsetning. I ein fjellvegg her står Løvemonumentet, hogd ut av ei sandsteinsblokk etter Bertel Thorvaldsen sin modell, til minne om sveitsargardistane som fall i Paris i 1792.

Historie 
Luzern er voksen opp omkring eit benediktinarkloster bygd 730–735, på 800-talet kalla Luciaria. Byen vart ein handelsplass på 1200- og 1300-talet etter at vegen over St. Gotthard vart opna i 1220. Luzern var på 1500- og 1600-talet eit senter for motreformasjonen og er overvegande katolsk.

Kjelder 

Delar av denne artikkelen bygger på «Lucerne» frå ,  den 27. mars 2012. 
 oppgav desse kjeldene:

 Luzern – by i Sveits. (27.06.2009) I Store norske leksikon.

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell nettstad
 Turistside
 LuzernGuide 
 Luzern Festival

 

Byar i Sveits
Kommunar i Luzern
Frie riksbyar
Stader ved Vierwaldstättersjøen
Helvete

Sjå òg Helvete i Espedalen

Helvete er eit religiøst omgrep brukt om ein stad eller tilstand fylt av smerte og liding. Det norske ordet «helvete» kjem frå norrønt Hel (dødsriket) og viti ('straff'). I mange religionar vert det hevda at vonde eller ugudelege menneske skal pinast i helvete i all æve, eller til dei har sona for gjerningane sine.

Førestillingar om dødsrike

I det gamle Mesopotamia fanst det fleire førestillingar om dødsrike. Det kunne vera ein stor underjordisk by verna av sju portar, som i den akkadiske framstillinga av Ishtar si reise til dødsriket. Dette dødsriket var ikkje ei straff for handlingar gjort medan ein var i live, men ein stad ein kom til dersom kroppen til den avdøde hadde gått gjennom dei rette rituala.

Kjelder

Bakgrunnsstoff
Helvete. Store norske leksikon

Død
Religiøse omgrep
Operativsystemet Haiku

Haiku er eit fritt operativsystem.

Målet med Haiku er å skapa ein klon av operativsystemet BeOS. Haiku vil vera både binærkompatibelt og kjeldekodekompatibelt med BeOS. Dette vil seie at program kompilert for BeOS vil kunna køyre på Haiku i tillegg til at BeOS-program skal kunna kompilerast på Haiku utan endringar. Bakgrunnen for denne kompatibiliteten er å sikre eit så stort programvarebibliotek som mogeleg for Haiku.

Prosjektet vart oppretta i 2001 etter at Be stansa all utvikling av BeOS og selde all kjeldekode og rettar til Palm.

Haiku heitte tidlegare OpenBeOS, men bytte namn i 2004. Namnebytet kom for å unngå søksmål frå Palm, som eig retten til varemerket BeOS. Det noverande namnet kjem frå den japanske poesiforma haiku. Namnet vart valt etter ei avrøysting; noko av bakgrunnen for namnevalet var at nettlesaren til BeOS presenterte feilmeldingar som haikudikt.

Bakgrunnsstoff 

 Offisiell heimeside

Haiku
Haiku
Konservator

Ein konservator arbeider førebyggande eller aktivt med å stelle og ta vere på 
arkeologiske, historiske, moderne eller estetiske objekt som til dømes kunst av ulike slag, kulturminne, historiske interiør osv. Konserveringstiltak kan vere forsterking, restaurering, preparering eller preventive tiltak.

Ein skil mellom aktiv og preventiv konservering. Aktiv konservering inneber eit aktivt inngrep i objektet. Det kan bli endra, gjort reint eller forsterka.

Preventiv konservering går derimot ut på 'minste moglege tiltak'. Dette kan bety at ein avgrensar årsakene til at eit objekt blir brote ned, ved for eksempel å arbeide for ei meir skånsam oppbevaring eller eit kontrollert klima - luftfukt, temperatur, luftsirkulasjon, luftfilter osb.

Konservatorar har spesialkunnskapar om ulike materialar sine kjemiske og fysiske nedbrytingsprosessar, og er til vanleg spesialistar på ein bestemt materialkategori: Papir, måleri, tekstil, metall, arkeologiske materialar, moderne materialar. Yrket føreset eit godt handlag, og gode kunnskapar om kultur- og kunsthistorie, gjerne i kombinasjon med etnologiske og sosiokulturelle perspektiv. 

Konservatorar er som regel tilsette på større museum, eller andre offentlege institusjonar. På musea arbeider dei med å halde samlingane i god stand, både  utstillingane og i magasina.

Sjå også
 Taxidermi - utstopping av dyr

Bakgrunnsstoff 
International Centre for the Study of the Preservation and Restoration of Cultural Property

Denne artikkelen bygger på «Konservator» frå ,  den 4. juni 2009.  
 

Yrke