Halldór Kiljan Laxness

Halldór Kiljan Laxness (), opphavleg Halldór Guðjónsson, var ein islandsk forfattar og vinnar av Nobelprisen i litteratur 1955.

Innverknad på islandsk litteratur 
Halldór Kiljan Laxness har i svært stor grad dominert den islandske 1900-talslitteraturen; han stod sjølv for mange litterære utviklingssteg, men sjølv dei straumdraga som vart skapte i direkte opposisjon mot Laxness har betydd mykje for den moderne islandske litteraturen.

Nobelprisen i litteratur 1955 
Svenska akademien si grunngjeving for å gje Nobelprisen i litteratur til Halldór Kiljan Laxness var følgjande:
 «..for his vivid epic power which has renewed the great narrative art of Iceland..»
som fritt omsett lyder
 «..for hans livlege episke kraft som har oppattnya Islands storslegne forteljarkunst..»

Grunngjevinga vitnar elles om omverda sitt syn på moderne islandsk litteratur, der ein såg på den som gjennomgåande sterkt påverka av dei gamle, tradisjonsrike islandske ættesogene, ein påstand som ikkje er ugrunna, men som knapt famnar om heile det moderne, islandske, litterære feltet - heller ikkje heile Halldór Kiljan Laxness sin produksjon.

Biografi 
Halldór Guðjónsson vart fødd i Reykjavík, men flytta i 1905 med foreldra sine, Sigríðar Halldórsdóttir og Guðjóns Helga Helgason til den staden som seinare skulle gje han forfattarnamnet hans: Garden Laxness i Mosfellssveit. Han var glad i å lesa bøker og skriva forteljingar, og kring 14 år gammal fekk han den første teksten sin på prent i dagsavisa Morgunblaðið, under signaturen «H.G.». Dette var byrjinga på eit produktivt forfattarskap som til slutt skulle omfatta 51 bøker, der den første vart utgjeven i 1919.

Som ung reiste Halldór Laxness mykje i Europa og midt på 1920-talet vart han omvend til katolisismen, noko som sterkt skein gjennom i forfattarskapet hans gjennom sjølvbiografiske og reflekterande verk. Han tok dessutan mellomnamnet Kiljan etter den irlandske St. Kilian. Halldór Laxness religiøsitet vart likevel ikkje særskilt langliva, på ein tur til Amerika vart han istaden overtygd sosialist, og emnevala i romanane hans følgde etter.

Halldór Kiljan Laxness var gift og hadde fire born. Frå og med 1945 budde han i Gljúfrasteini i Mosfellssveit.

Sitat 
Halldór Kiljan Laxness: «Eg tenkjer på dei vedunderlege menneska frå djupet av folket som fostra meg opp. Eg tenkjer på far min og på mor mi. Og eg tenkjer særskilt på den gamle mormora mi, som lærde meg mange hundre vers av islandsk poesi før eg lærde meg alfabetet. [...]Eg spurde meg sjølv den kvelden på hotellrommet mitt i Skåne: Kva kan framgang og berømmelse gje ein diktar? Ei viss materiell lukke, det er klart, som ei følgje av å ha pengar. Men om ein islandsk skald gløymer opphavet sitt frå djupet av folket, der sogene bur; om han misser tilknytinga til og pliktkjensla mot det tilbaketrekte livet, som det den gamle mormora mi lærde meg å verdsetja - då er berømmelse og velstand heilt likesælt.» (Or den talen som forfattaren heldt ved nobelfesten 1955)

Verkliste

Romanar 
 1919 - Barn náttúrunnar
 1924 - Undir Helgahnúk
 1927 - Vefarinn mikli frá Kasmír (Den store vevaren frå Kashmir)
 1931-32 - Salka Valka
 1934-35 - Sjálfstætt fólk (Frie menn)
 1937-40 - Heimsljós (Verdens lys)
 1943-46 - Íslandsklukkan (Islands klokke)
 1948 - Atómstöðin (Land til salgs)
 1952 - Gerpla (Kjempeliv i nord)
 1957 - Brekkukotsannáll (Brekkukotkrønike)
 1960 - Paradísarheimt (Det gjenfunne paradiset)
 1968 - Kristnihald undir Jökli (Sjelesorg ved Jøkelen, Kristenrøkt under jøkulen)
 1970 - Innansveitarkronika (Bygdekrønike)
 1972 - Guðsgjafaþula (Guds gode gaver)

Noveller 
 1923 - Nokkrar sögur
 1933 - Fótatak manna (novellene blei seinare utgitt i Þættir)
 1935 - Þórður gamli halti (novellene blei seinare utgitt i Þættir)
 1942 - Sjö töframenn (novellene blei seinare utgitt i Þættir)
 1954 - Þættir (gjenutgiving av tidlegare noveller)
 1964 - Sjöstafakverið

Teaterstykke 
 1934 - Straumrof
 1950 - Snæfríður Íslandssól (basert på Íslandsklukkan)
 1954 - Silfurtúnglið
 1961 - Strompleikurinn
 1962 - Prjónastofan Sólin
 1966 - Dúfnaveislan
 1970 - Úa (basert på Kristnihald undir Jökli)
 1972 - Norðanstúlkan (basert på Atómstöðin)

Dikt 
 1930 - Kvæðakver

Større og mindre artiklar 
 1925 - Kaþólsk viðhorf
 1929 - Alþýðubókin (Folkets bok)
 1937 - Dagleið á fjöllum
 1942 - Vettvángur dagsins
 1946 - Sjálfsagðir hlutir
 1950 - Reisubókarkorn
 1955 - Dagur í senn
 1959 - Gjörníngabók
 1963 - Skáldatími
 1965 - Upphaf mannúðarstefnu
 1967 - Íslendíngaspjall
 1969 - Vínlandspúnktar
 1971 - Yfirskygðir staðir
 1974 - Þjóðhátíðarrolla
 1977 - Seiseijú, mikil ósköp
 1981 - Við heygarðshornið
 1984 - Og árin líða
 1986 - Af menníngarástandi

Reisebrev 
 1933 - Í Austurvegi
 1938 - Gerska æfintýrið

Minningasögur 
 1952 - Heiman eg fór
 1975 - Í túninu heima
 1976 - Úngur eg var
 1978 - Sjömeistarasagan
 1980 - Grikklandsárið
 1987 - Dagar hjá múnkum

Islandske forfattarar
Islandske nobelprisvinnarar
Nobelprisen i litteratur