alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Eidsdal

Eidsdal er ei langstrekt bygd og dalføre på sørsida av Norddalsfjorden i Fjord kommune. Det bur rundt 400 personar der. 

Dei viktigaste næringane er jordbruk, særleg mjølkeproduksjon frå ku og geit, og turisme. Vegen gjennom Eidsdal er del av komande nasjonal turistveg Geiranger-Trollstigen.

Frå Eidsdal går det ferje over til Linge på nordsida av Norddalsfjorden. Dalen er naturleg delt i ein øvre og nedre del der vegen går i ein trang og bratt passasje mellom Veiberg og Berge. Frå Berge er dalbotnen flat eller slakk til grensa mot Geiranger.

Eidsdal har ikkje eiga kyrkje, men soknar til Norddal kyrkje i Dalsbygda.

Eidsdal, i det minste nedre del av dalføret, vart tidlegare kalla Ytterdal. Strandstaden (tettstaden) blir framleis kalla Ytterdal av lokale, sjølv om ferjestaden (overfarten Eidsdal-Linge) heiter Eidsdal. Namnespørsmålet skapte sterk strid kring 1950. Namnet Ytterdal eller Ytre-Dale har vore brukt i kontrast til Indre-Dale i nabobygda Dalsbygda (også kalla Norddal) litt lenger innover i fjorden.

Om Eidsdalen skriv Helland (med referanse til Hans Strøm):
«Eidsdal, som og kalles Ytterdal, forener sig, skriver Strøm, med en anden mindre dal, kaldet Mollsbygd, som går ned til Geirangerfjorden, saa at herigjennom falder et eid eller en alfarvei, som har givet Eidsdalen navn og danner forbindelse mellom de to fjorde. Veien er ikke meget besværlig, men regnes dog for at være 2 mil lang; den gaar jevnsides med elvene, især med Eidsdalselven, som løber slangevis eller i bugter og vendinger, ligesom dalen selv. I begyndelsen er denne dal noget trang og klipperig, som ved gaardene Kleiven, Kilsti og flere, hvis navne giver til kjende, at de ligger på brinker eller bratte steder; men siden bliver den mere jevn og smuk, især ved det lille og høit oppe i dalen beliggende ferske vand. Dalen er temmelig stor og meget vel beboet, saa og ganske fruktbar overalt; ikke alene paa rug, byg og havre, men og paa hamp og humle. Paa nogle steder er den og ved innbyggernes flid saaledes oppryddet og forbedret, at man nu kan se de herligste agre, hvor tilforn intet andet laa end unyttige urer og stendynger.»

Referansar 

Busetnader i Fjord
Bygder i Møre og Romsdal
Dalar i Møre og Romsdal
Gjende

Gjende er ein innsjø i Jotunheimen. Gjende ligg 984 moh. og har eit areal på omkring 15 km². Sjøen er lang og smal – i luftlinje 18 km lang og 1,5 km brei på det breiaste. Største djup er 149 m. Gjende har ein karakteristisk smaragdgrøn farge på grunn av dei store mengdene morenemasse som vert ført med elva Muru ut i Gjende.

Geografi 

Gjende ligg midt i Jotunheimen og både nord og sør for sjøen ligg toppar på godt over 2 000 m. Ved vestenden ligg Gjendebu, på nordsida ligg Memurubu og ved austenden ligg Gjendesheim. Om sommaren går det båtrute mellom desse tre stadene.

Elva Sjoa renn ut frå Gjende, ved Gjendesheim, og ender i Gudbrandsdalslågen.

Namn 

Namnet Gjende er gudbrandsdalsdialekt, og er den offisielle varianten av namnet ettersom sjøen ligg i Lom og Vågå kommune. På vangsdialekt heiter sjøen Gjendin, nokon ein finn igjen i namnet Henrik Ibsen brukte om Besseggen i skodespelet Peer Gynt: Gjendineggen, eller Gendineggen i den tidas staving.

Sjøen har gjeve namn til to kjende personar; friluftsmannen Jo Gjende og budeia Kaia Gjendine Slaalien.

Sjå òg 
 Gjendine

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Gjende» frå , den 3. april 2005.

Bakgrunnsstoff 
 Gjendebåtane

Innsjøar i Vågå
Jotunheimen
Seljordsvatnet

Seljordsvatnet er ein innsjø i Seljord kommune i Vestfold og Telemark. Seljordsvatnet er 16 km2 stort og 15 km langt, 1,8 km breitt og 153 meter djupt. Innsjøen er mest kjend for Seljordsormen. Dyret har i seinare tid vorte døypt Selma og er kjend frå skriftlege kjelder midt på 1700-talet. Ulike ekspedisjonar har fleire gonger besøkt innsjøen i eit forsøk på å bevise at ormen eksisterer. Fiskelivet i Seljordsvatnet er sik og aure. 

Innsjøen er ein del av Skiensvassdraget. Det viktigaste tilløp er Vallaråi, og utløpet er via Bøelva til Norsjø.

Innsjøar i Vestfold og Telemark
Geografi i Seljord
Innsjøar med kryptidmytar
Espedalsvatnet

Espedalsvatnet er ein innsjø som ligg i kommunane Sør-Fron og Gausdal i Innlandet, rett nord for Vestre Gausdal.

Vatnet er verna med heimel i Verneplan I for vassdrag.

Innsjøar i Innlandet
Geografi i Sør-Fron
Geografi i Gausdal
Emil Stang d.e.

Emil Stang () var ein norsk jurist og politikar for Høgre og statsminister i tidsromma 1889-1891 og 1895-1898.

Stang var stortingsrepresentant frå 1883 til 1894 i tillegg til frå 1898 til 1900. Han var aktiv i skipinga av partiet Høgre, og var den fyrste formannen i partiet frå 1884 til 1899. Han vart tildelt storkrossen av St. Olavs Orden den 21. januar 1890.

Emil Stang var son av Frederik Stang og far til politikarane og juristane Emil Stang d.y. og Fredrik Stang d.y..

Sjå òg 
 Emil Stang si første regjering
 Emil Stang si andre regjering

Kjelder 

Norske statsministrar
Norske revisjonsministrar
Høgrestatsrådar
Leiarar for Høgre
Stortingspresidentar
Stortingsrepresentantar 1883-1885
Stortingsrepresentantar 1889-1891
Stortingsrepresentantar 1892-1894
Stortingsrepresentantar 1898-1900
Stortingsrepresentantar frå Høgre
Norske juristar
St. Olavs Orden
Folk frå Oslo
Gravlagde på Vår Frelsers gravlund
Helleristingsområdet ved Bøla

Helleristingane ved Bøla er ei rekke steinbilete av dyr og menneske som ligg i Stod i Steinkjer kommune, langs riksveg 763, nokre hundre meter ovanfor Snåsavatnet. 

Feltet er eitt av dei det norske samfunnet har kjent til lengst i moderne tid. Det best kjende av bileta er Bølareinen, eit stort reinsdyr som har vore kjend sidan 1800-talet. Det er i alt funne rundt 30 teikningar av fuglar og dyr nær reinen. På 1970-talet fann ein fleire figurar, som bjørn og jerv, like ved. Noko som liknar på ein liten elg blei funne av arkeologistudentar i 1997. Dei siste funna blei gjort under sikringsarbeid i 2001, då ein kom over tjue nye figurar, ein av desse av eit menneske. 

Staden ligg på Valøya i Stod, like ved staden der Bøla renn ut i Snåsavatnet, i Steinkjer i Nord-Trøndelag. Fangst- eller veideristingane er truleg 5500–6000 år gamle, og låg nær havet ettersom havnivået var høgare og Snåsavatnet då var ein del av Trondheimsfjorden. 

Jernbanen mellom Steinkjer og Snåsa går like forbi feltet, og det ligg heller ikkje langt frå riksveg 763. Det er bygd ein turiststasjon og gangsti for dei som vil vitja feltet. Årleg kjem rundt 50 000 folk for å sjå dei vidgjetne figurane. Turisttrafikken har ført til slitasje på nokre av bileta.

Bølareinen 

Reinsdyrbiletet er rissa inn på eit svaberg langs Bøla med hovudet mot Snåsavatnet. Biletet viser eit heilt reinsdyr i full storleik, 180 x 136 cm, der berre nedste delen av framfoten manglar — truleg på grunn av forvitring. Linjene er rundt to cm breie, og konturen er noko fylt ut med prikkhogging, som kanskje skal førestilla pels. Like framføre dyret kan ein sjå eit u-forma riss, kanskje restane etter eit anna dyrebilde. Eit ufullstendig bjørnebilete som vender motsett veg ligg også i nærleiken.

Reinen blir ofte kalla ein bukk, men i følgje lokale samar viser biletet ei simle. Ein reknar med at biletet blei brukt for å auka jaktlukka, eller kanskje som eit grødesymbol.

Konturane av ein rein rissa inn i berget blei oppdaga i 1842, av Benjamin Vikran frå garden Vikran, då han skulle ta mose av fjellet for å vøla renna til ei elvekvern. Biletet er seinare blitt teikna opp med raudmåling. Reinen er blitt kjent som ein nasjonalskatt, og er den best kjende helleristinga i Steinkjer.

Bølamannen 
Biletet av Bølamannen ligg kloss oppved gjerdet til jernbanelinja som går like ved.

Som reinsdyret er Bølamannen eit omriss sett frå sida, utan detaljar. Mannsfiguren (som like gjerne kan vera ei kvinne) står framoverlent på noko som liknar korte ski, eller kanskje truger. Han har ein lang arm som held i ein tjukk stav. Magen bular litt ut.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 bolarein.no 
 Steinkjerleksikonet

Bøla
Steinkjer kommune
Kulturminne i Steinkjer
Fjørå

Fjørå (eller Fjøra) er ei lita bygd i Fjord kommune på Sunnmøre. Til Fjørå reknar ein Selboskarbygda (med gardane Selboskar/Sjølbøskor, Hauge, Ruset, Ytterli og Sætra) og busetjinga ved nede fjorden (Vika og sjølva Fjørå). Den vesle tettstaden ved fjorden vart og kalla Haugsbukt fordi området blir rekna til garden Hauge. Fjørå går frå Fjøretunnelen (mellom Sylte i Valldal og Vika) til Tafjordtunnelen, og til heia mot Valldal. Før Fjøretunnelen opna var innbyggjarane avhengige av båt. Fjørå fekk store skadar i Tafjord-ulukka i 1934, 17 personar omkom.

Kjelder 

Busetnader i Fjord
Bygder i Møre og Romsdal
Baltzar von Platen (1766-1829)

Sjå Baltzar von Platen for andre med same namnet

Grev Baltzar Bogislaus von Platen () var ein svensk marineoffiser, kanalbyggjar og politikar. Han var son av feltmarskalk Philip Julius Bernhard von Platen og far til politikaren Baltzar von Platen (1804-1875).
 
Fram til statskuppet i Sverige i 1809 gjorde von Platen ei karriere i marinen, og vart kaptein. I 1809 vart han medlem av den svenske regjeringa, og fekk ein admiralstittel. Han vart sjef for arbeidet med å byggja ein kanal tvers gjennom Sverige. Bygginga av Göta kanal vart fullført i 1832, etter at han døydde. 

Han vart utnemnd til riksstatthaldar av Noreg den 26. november 1827, eit embete han hadde til han døydde i Christiania (Oslo) den 6. desember 1829. 

Von Platen vart gravlagd ved sida av Göta Kanal i Motala i Sverige. Mange som vitjar kanalen vitjar òg grava.

Norske statthaldarar
Svenske offiserar
Svenske politikarar
Baltzar von Platen (1898-1984)

Sjå Baltzar von Platen for andre med same namnet

Baltzar von Platen () var ein svensk oppfinnar.
 
Saman med Carl Munters fann von Platen i 1922 opp prinsippet for kjøleskap med gassabsorpsjon. Dei var då båe studentar ved Kungliga Tekniska Högskolan (KTH) i Stockholm. Teknikken gjorde det mogleg å få til kjøling ved hjelp av ei varmekjelde. Ei slik kjelde kunne til dømes vera gass eller elektrisitet. I 1923 vart produksjon av kjøleskap byrja av selskapet AB Arctic. I 1925 vart AB Arctic kjøpt opp av Electrolux, som byrja å selja dei på over heile verda.

Verkliste 
(ufullstendig)
 Baltzar von Platen og Carl Munters, Om alstring av kyla (1925)
 Baltzar von Platen, Andar och perpetuum mobile (1975)

Svenske oppfinnarar
Baltzar von Platen (1804-1875)

Baltzar von Platen () var ein svensk politikar. Han var mellom anna svensk utanriksminister frå 1871 til 1872. Noreg var då i union med Sverige, og hadde ikkje eigen utanriksminister. Dermed var von Platen òg norsk utanriksminister. 

Han var son av kanalbyggjaren, politikaren og marineoffiseren grev Baltzar von Platen (1766-1829).

Svenske politikarar
Rubidium

Rubidium er eit alkalimetall med atomnummer 37 og kjemisk symbol Rb

Rubidium reagerer, som dei andre alkalimetalla, kraftig med vatn. Ionet gjev raud flammefarge. Namnet kjem av farge i spektrumet.

Bruk av rubidium 

Rubidium vert brukt i fotoceller. 

Grunnstoffet kan brukast for å gje fyrverkeri farge. 

Metallet vert òg brukt i produksjon av spesielle glas.

Bakgrunnsstoff 

 Webelements
 Rubidium 

 
Alkalimetall
Reduksjonsmiddel
Grunnstoff
Aure

Aure (Salmo trutta) er ein fisk i laksefamilien. Han er den mest utbreidde fisken i Noreg og truleg den mest populære sportsfisken. Fisken finst både som sjøaure og i fjellvatn heilt opp til 1.500 moh.

Arten kan variera i storleik, form og levestad. Dette har gjeve han namn som til dømes brunaure, innsjøaure, bekkeaure, fjellaure og sjøaure. Den siste blir rekna som ein næringsrik feit fisk. Aurekjøtet er anten kvitt eller rosa.

Levestader 
Aure gyt vanlegvis i rennande vatn. Sjøaure er anadrom og oppsøkjer ferskvatn (elvar) for å gyta. Bekkeaure lever i regelen heile livet sitt i elvar eller innsjøar. Der han ikkje har tilgang på rennande vatn kan han gyta på grunner i stilleståande vatn, men ikkje i saltvatn.

Aure finn ein vanlegvis i kalde vatn, klåre elvar og innsjøar, og har spreidd seg naturleg over heile Nord-Amerika, Europa og Nord-Asia. På starten av 1800-talet vart aure frakta frå Europa og til vatn og elvar i Australia og New Zealand, Det har ført til at mange av dei fiskeartane som heldt til der har vorte utrydda.

Levevis 
Aure er ein rovfisk. Yngelen og småfisken et krepsdyr, insektlarver, blautdyr og annan småfisk, jamvel andre aurar (kannibalisme). Ofte går dei større individa etter kvart over til berre å ete fisk, og får med det ein snøggare vekstrate.

Auretypar 
Det finst ulike måtar å dela inn aure på. Nokre vanlege underartar er:

 Salmo trutta (aure)
 S. t. alpinus (fjellaure)
 S. t. abanticus (abantaure)
 S. t. aralensis (aralaure, aralsjøaure)
 S. t. caspius (kaspiaure)
 S. t. fario (bekkeaure)
 S. t. lacustris (innsjøaure, fjordaure, storaure)
 S. t. macrostigma (korsikaaure)
 S. t. oxianus (amu-daryaaure)
 S. t. trutta (sjøaure)

Hundeaure, ei eiga stamme av fjordaure, er rekna for å vera den største aurestamma i verda. I Noreg finn ein hundeaure på oppimot 20 kilo.

Langs vestkysten av Noreg vert namnet «krede» nytta om små fjellaure.

Hunderaure i Mjøsa
Ei stamme storaure i innsjøen Mjøsa og elva Gudbrandsdalslågen vert kalla hunderaure. Denne auren gyter i nedre del av Gudbrandsdalslågen, og gjekk tidlegare opp i elva så langt som til under Hunderfossen. No er det bygd fisketrapp forbi fossen, slik at auren kjem seg forbi. Yngelen veks opp i elva og vandrar ut i Mjøsa når han har nådd ein storleik på om lag 25 centimeters lengd. Der veks auren snøgt, og kan nå ei vekt på opptil 15 kg. Gjennomsnittsvekta på gyteaure er om lag 5 kg.

I samband med kraftverkutbygginga i Hunderfossen er det laga til eit oppdrettsanlegg for hunderaure for å kompensere for dei gyteplassane som gjekk tapt på grunn av kraftverket.

Fisket etter hunderaure er mykje verdfullt, og er kjent å ha gått føre seg i alle høve sidan mellomalderen.

Ordsoge 

Namnet «aure» kjem av gamalnorsk aurriði, 'ein som rid på aur' (d.e. i gytetida).

Aure kan lokale nemningar. «Krede» vert mykje nytta på Vestlandet. Det vert gjerne brukt om små fjellaure, men kan òg brukast om laksefiskar generelt.
Eit anna lokalt namn for aure er «dusse». Det vert brukt på indre Sunnmøre om større aure.

Fotnotar

Bakgrunnsstoff 

 Fakta om ørret  ved jacksfiske.com

Matfisk
Laksefiskar
Ferskvassfisk
Fantasi

Fantasi eller hugleik er fri skaparevne som ein gjerne bruker til å laga kunst, men òg til å finna løysingar på problem. 

Psykologi
Kyrkjestaten

Kyrkjestaten eller Pavestaten er eit område under det verdslege herredømet til paven. Kyrkjestaten er i dag den vesle Vatikanstaten, men riket har tidlegare vore mykje større.

Opphavleg dekte omgrepet berre den private eigedommen til kyrkja, Patrimonium Sancti Petri eller kyrkjegodset til St. Peter. Men frå 754 tok kyrkja meir tydeleg kontroll, særleg over hertugdømet Roma. På 800-talet omfatta Kyrkjestaten ein stor del av midtre Italia. På 1400-talet var Kyrkjestaten ei viktig politisk og militær makt i området. Medan paven tidlegare hadde halde til i område kontrollert av verdslege herskarar, som den tysk-romerske keisaren og den franske kongen, hadde nå paven sjølvstendig land og makt.

Det var først på 1800-talet at denne pavemakta blei truga. 1848-revolusjonen førte til at han blei avsett, og Republikken Roma utropt, men franske troppar kom raskt til og gjeninnsette pave og Kyrkjestaten.

Samlinga av Italia førte igjen til at Kyrkjestaten blei truga. Roma blei erklært som hovudstaden til den nye nasjonen i 1860. Franske troppar verna paven sin stat fram til 1870, då dei måtte dra tilbake til Frankrike for å stå imot den prøyssiske invasjonen under Bismarck. Etter ei folkeavstemming i 1870 blei Kyrkjestaten annektert av kongeriket Italia. I protest låste Paven seg inne i Lateranpalasset. 

Eit konkordat mellom paven og den italienske staten i 1929 skapte ein ny, mindre Kyrkjestat som blei kalla Vatikanstaten. Denne staten fekk murane til Lateranpalasset som grense.

Vatikanstaten
Den katolske kyrkja
Italiensk historie
Den latinske kyrkja

Den latinske kyrkja (latinsk Ecclesia Latina), romerske kyrkja (latinsk Ecclesia Romana) eller Vestkyrkja (latinsk Ecclesia Occidentalis) er namn brukte om den største delen av den katolske kyrkja.
 
Kyrkja er representert over heile verda, men er viktigast i dei romansk-språklege landa i Sør-Europa, Latin-Amerika, og tidlegare koloniar til romanske land i Afrika og Asia. Irland og Polen er òg kjende katolske land.

Den latinske kyrkja i Noreg

I Noreg vart den romersk-katolske kyrkja etablert på slutten av 900-talet som resultat av kong Olav Tryggvasons krigerske kristningsverk, og allereie før Noreg fekk eigen erkebiskop i Nidaros, noverande Trondheim, vart det skipa bispesete her i landet. Eit tingsmøte i Trondheim i 1024 gjorde på formelt vis romersk-katolsk kristendom, kult og rettsordning til den einaste lovlege, og dette varte ved heilt fram til reformasjonen i 1537, då katolisismen vart forbode og den lutherske protestantiske versjonen av kristendomen vart den einaste lovlege religion. Grunnlova frå 1914 fastsette at Noreg skulle ha den lutherske kristendomen som statens religion. Men i 1843 vart det gjeve løyve til å skipe ein katolsk kyrkjelyd i Oslo, og ei ny lov om dissentarar frå 1845 gav høve til andre religionsformer. Grunnlovas reglar om religonsutøvinga vart deretter endra i 1851, og munkeordningar, som spelar ei viktig rolle i romersk-katolsk kristendom, vart tillatne i 1897. Men forbodet i Grunnlova om at at den romersk-katolske jesuittarordenen ikkje hadde tilgang til Noreg vart ikkje oppheva formelt før i 1956. I 1964 vart Grunnlova endra for å gjere det klårt at alle hadde rett til å praktisere sin eigen religion: «Alle Indvaanere av Riget have fri Religionsøvelse».

Den moderne romersk-katolske kyrkja i Noreg er organisert i tre stift/bispedøme, som vert leia av kvar sin biskop. Kvart bispedøme er ein sjølvstendig eining, og kvar av biskopane rapporterer rett til pavestolen i Roma. Dei tre bispedøma er delt inn i til saman 35 kyrkjelydar med ei soknekyrkje kvar, men har som oftast fleire stader der det vert halde messe. Per mars 2011 er det i heile Noreg registret om lag 85.000 katolikkar. 

Katolisisme
Den katolske kyrkja
Den katolske kyrkja i Noreg
Gudbrandsdalslågen

Gudbrandsdalslågen er ei elv som renn gjennom Gudbrandsdalen frå Lesjaskogsvatnet til Mjøsa. Gudbrandsdalslågen med sideelvar utgjer saman med Mjøsa og Vorma eit sidevassdrag til Glomma med eit nedslagsfelt på . Lengda på elva er 203 km til Mjøsa. I den nedre delen av Gudbrandsdalslågen blir det om hausten drive notfiske etter lagesild. Namnet på elva, Lågen (Laugen, Logen) kjem av norrønt lǫgr, som tyder vatn.

Elvefaret 
Gudbrandsdalslågen har utspring i Lesjaskogsvatnet. Frå vest tar elva opp sideelvar som kjem frå nærliggande fjellområde, mellom anna Jotunheimen, og fører smeltevatn frå mange brear. Dette gjev elva ein karakteristisk grønfarge og er også årsak til ei forholdsvis stor vassføring heile sommaren. Dei viktigaste tilløpa frå vest er Lora, Otta, Sjoa, Vinstra og Gausa, og frå aust Jora, Ula, Frya, Tromsa og Mesna. Tilløpa frå vest gir store kraftmengder og størsteparten av dei totalt om lag 807 MW som er bygd ut i vassdraget, stammar herfrå. Ved Sel renn Lågen gjennom Selsmyrane, ei nesten 10 km lang, flat strekning der store jordbruksareal er vorte til mellom anna ved demningar langs Lågen og ved tiltak i sideelva Ula. Hovudelva har lite fallstrekningar og få naturlege, store fossar – Harpefossen, Hunderfossen og Einsbyfallene har alle ei fallhøgd på 7–15 m. På grensa mellom Ringebu og Øyer kommune vidar elveløpet seg ut til den smale innsjøen Losna.

Flaum 
Den største kjende flaumen er Storofsen i 1789. Denne flaumen raserte mange gardar og førte til utflytting, både frå Østerdalen og Gudbrandsdalen, mellom anna til Målselvdalen i Troms. Storflaum har det også vore seinare, på føresommaren 1995 gjorde «Vesleofsen» store øydeleggingar mellom anna på Tretten, der Moksa fann nytt løp. I Losna har vassføringa berre vore høgare ein gong, i 1938, i løpet av dei siste 100 åra.

Kjelder 
 

Elvar i Innlandet
Mjøsa
Gudbrandsdalen
Geografi i Lesja
Geografi i Dovre
Geografi i Sel
Geografi i Nord-Fron
Geografi i Sør-Fron
Geografi i Ringebu
Geografi i Øyer
Geografi i Lillehammer
Årdal i Ryfylke

Årdal er ein tettstad og tidlegare kommune i Rogaland fylke. Årdal var frå 1837 del av Hjelmeland formannskapsdistrikt, men vart skild ut som eigen kommune i 1859.

Ein del av Årdal med 40 innbyggjarar vart overført til Hjelmeland og Fister kommunar ved kongeleg resolusjon av 6. mars 1869.

1. januar 1965 vart det meste av Årdal og Fister kommunar, Hjelmeland kommune og Buergardane i Jelsa (8 innb) slegne saman til den nye Hjelmeland kommune. Den delen av Årdal som gjekk inn i Hjelmeland hadde 743 innbyggjarar. Sunngardane krins i Årdal med 121 innbyggjarar vart på same tid slegen saman med Strand kommune.

I Årdal ligg Årdal gamle kyrkje frå 1600-talet. Nye Årdal kyrkje frå 1919 blir i dag brukt som annekskyrkje, medan gamlekyrkja berre blir brukt sporadisk, til dømes i samband med bryllaup, konsertar eller andre arrangement. 

Handlinga i romanen Krinsereglane (Samlaget 2005) av Edmund Austigard går føre seg i Ryfylke med Årdal som dreiepunkt. Romanen tar utgangspunkt i dei omveltingane som skjer i området når det tradisjonelle samfunnet møter det industrialiserte samfunnet. 

Namnet Årdal kjem av Åirdal - der åir betyr fleire åar (elvar).

Sjå òg 
 Årdal - om namnet Årdal og andre stadar som heiter Årdal

Tidlegare kommunar i Rogaland
Busetnader i Hjelmeland
Tettstader i Rogaland
Ski

Ski er avlange, tynne plankar til å gli på snø med. Ski har to fordelar: Dei fordeler vekta utover eit større område, slik at ein ikkje fell gjennom snøen, og dei gjev glid, slik at ein kan koma seg fortare av garde.

Dei eldste skia som er funne er kring 8000 år gamle og er frå Russland. 

Ein laga tidlegare ski av eitt trestykke, men i dag er dei gjerne sett saman av ei blanding av glasfiber, kevlar, titan og anna. Mange ski har likevel framleis ein kjerne av tre. 

Ordet «ski» tyder også «kløyvd trestykke» som ein til dømes finn i ordet «skigard» (gjerde av kløyvde trestykker) eller «vedski». På gamalnorsk var ordet «skíð» (kløyvd trestykke, trestykke til å gå på snø) eller «skíða» (kløyvd trestykke, skie), på engelsk finn ein tilsvarende «shide» i tydinga «tynt, kløyvd trestykke». På middelhøgtysk finn ein det liknande ordet «schíten» som tyder å kløyve.

Jacques de la Tocnaye reiste gjennom Noreg i 1799 og han fekk for første gong sjå ski i bruk.

Sjå òg 
 Skigåing
 Skihopping
 Snøbrett
 Skeiser

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Norsk skieventyr på Vest-Telemark museum

 
Idrettsutstyr
Transportmiddel på snø
Verdalen

Verdalen ligg kring ein kilometer frå Kleppe i Klepp kommune i Rogaland fylke. Verdalen har etter kvart fått ein nordleg og ein sørleg del etter som nye bustadfelt er bygd ut. Frå den sørlege delen av Verdalen og ned til Kleppe er det om lag ein halv kilometer. Bore barneskule og ungdomsskule ligg nord i Verdalen. Sør i Verdalen er det ein del føretak. Dei seinare åra har det kome ein eigen matbutikk i Verdalen.

Statistisk sentralbyrå reknar Verdalen og Kleppe som ein samla tettstad. Tettstaden Kleppe/Verdalen har .

Sjå òg 
 Verdal, ein kommune i Trøndelag fylke.

Tettstader i Rogaland
Geografi i Klepp