alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Sør-Kina-havet

Sør-Kina-havet er den delen av Stillehavet som er avgrensa av det asiatiske fastlandet og øyane Sumatra, Borneo, Luzon og Taiwan. I tillegg har Kina, Vietnam, Malaysia, Indonesia, Kambodsja,  Brunei og Filippinene kyst mot Sør-Kina-havet.

Sør-Kina-havet grensar til Austkinahavet i nord gjennom Taiwansundet, mot Filippinarhavet i aust gjennom Luzonsundet, mot Javasjøen i sør mellom Sumatra og Borneo og mot Andamanhavet og Indiahavet i vest gjennom Malakkasundet. Mot det asiatiske fastlandet dannar Sørkinahavet to store bukter, Tonkinbukta i Vietnam og Kina, og Thailandbukta mellom Indokina og Malayahalvøya.

Sør-Kina-havet omfattar 3 500 000 km². Det er over 200 små øyar i havet, mange av dei er omstridde mellom landa som ligg rundt.

Sør-Kina-havet er i dag den nest mest brukte sjøvegen i verda. Det er ein del petroleumsreservoar i området. Det dreiar seg om om lag 4,5 km³ olja og 7 500 km³ naturgass.

Kjelder 

 Artikkelen er i hovudsak omsett frå Wikipedia på bokmål, 17. juni 2007.

 
Randhav i Stillehavet
Det maritime Søraust-Asia
Oberhausen

Oberhausen er ein by i Tyskland i delstaten Nordrhein-Westfalen med om lag 220 000 innbyggjarar. Byen ligg i Ruhrområdet ved elva Emscher, 35 km sør for Düsseldorf.

Byen er eit resultat av økonomisk vekst på 1800-talet. Her var det landlege område fram til om lag 1860, då kolgruvene opna og produksjon av stål var sett i gang på stor skala. Dette gjorde byen om til det store industrikomplekset ein ser i dag. Fleire landsbyar vart slått i saman i 1862 til den nye byen. I 1929 vart dei nærliggande byane Sterkrade og Osterfeld òg innlemma.

Oberhausen er ein typisk by for Ruhrområdet som har vakse opp rundt industriar og fabrikkar. 

I dag prøver byen å fornye seg. I 1990-åra vart det opna eit stort kjøpesenter, CentrO, på området til ein gamal stålfabrikk. Gasometer er ein utstillingshall som er bygd om frå ein tidlegare fabrikkhall. Byen har òg ein årleg kortfilmfestival.

Bakgrunnsstoff 

 Gasometer (tysk)

Kjelder 

Byar i Tyskland
Byar i Nordrhein-Westfalen
Arendalsbanen

Arendalsbanen, eller Arendalslinja eller Nelaugbanen, er ei sidelinje til Sørlandsbanen. Arendalsbanen som går mellom Nelaug og Arendal. Heile banen ligg i Agder fylke. 

Banen blir i dag hovudsakleg nytta av passasjerar mellom Arendal og Oslo, og dei må bytte tog på Nelaug. Frå Nelaug er det òg samband til Kristiansand og Stavanger.  Arendalsbanen har sidan 1970-talet støtt vore trua av nedlegging.  Arendalsbanen vart opphavleg ikkje bygd som sidelinje, men som ein sjølvstendig bane som skulle knytte Arendal til opplandet rundt byen.

Oppgradering
Banen vart elektrifisert i 1995. I 2005 vart det opna ein ny haldeplass på Stoa som er det nye handleområdet der banen kryssar E18. I 2014 blei signalsystemet på banen oppgradert med fjernstyring og FATC. 
Arendalsbanen er planlagt utstyrt med signalsystemet ERTMS i 2028.

Drift
Banen er ein av Trafikkpakke 1 Sør. Resultatet av konkurransen var at NSB tapte og det britiskeigde selskapet Go-Ahead Norge overtok drifta frå 15. desember 2019. Toga på banen som er eigd av Norske tog, blir trafikkert med elektrisk motorvognsett type 69H (3 vogner) bygd i 1983-84.

Linjekart
Kilometrering refererer til Oslo

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
Heimeside (Arendalsbanen.no)
Jernbaneverket – Arendal – Åmlibanen 100 år (17. desember 2010)
Arendal på jernbane.net
– Ukas postkort uke 44: Arendalsbanen 

Arendalsbanen
Jarnbanestrekningar i Agder
Jarnbanestrekningar i Noreg med persontrafikk
Jarnbanestrekningar opna i 1908
1908 i Noreg
Samferdsle i Arendal
Samferdsle i Froland
Samferdsle i Åmli
Milestolpe

Ein milestein, milestolpe eller milepåle er eit gammalt vegmerke. Dei har opphav i miliaria, steinsylindrar som var sette opp langs dei viktigaste romarvegane og oppgav avstanden til Roma eller næraste større by.
Ordet milestein vert ofte nytta i dag som eit delmål i eit større prosjekt, eller ei viktig hending, til dømes eit vendepunkt.
Ettersom metriske måleeiningar har tatt over for mila, kan ein òg nytte ordet kilometerstein.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Samferdslehistorie
Gateinventar
Byggverk
Filippinarhavet

Filippinarhavet eller Filippinhavet er ein del av Stillehavet, og er avgrensa av Filippinene, Taiwan og Japan i vest, av Marianane og Palau i aust og Indonesia i sør. 

Filippinarhavet utgjer ei eiga litosfæreplate, Filippinarplata, som dukkar under Eurasiaplata. På båe sidene av Filippinarhavet er det djuphavsgroper, m.a. den 10 540 meter djupe Filippinargropa mot Filippinene og verdas største djuphavsgrop, Marianergropa på 11 034 meter ved Marianane.

Havområde i Stillehavet
Ungdom

Ungdom er brukt om eit tidsrom då ein er større enn eit barn og mindre enn ein vaksen. Det er store skilnader på definisjonen av ungdom, men ein reknar gjerne med at tida startar rundt puberteten og blir avslutta når ein når ei viss symbolsk grense (som å bli myndig), gjennomfører ei overgangsrite, eller, meir diffust, blir «mogen». Ungdomsomgrepet kan òg nyttast som motsats til alderdom.

Ungdomstida er historisk sett eit nytt omgrep. I Noreg var ein til dømes barn til ein hadde «stått for presten» (blitt konfirmert). Deretter vart ein vaksen og då skulle ein i arbeid, gjerne i lære. Den nye velstanden på nittenhundretalet førte til at stadig fleire unge tok vidare utdanning og fekk meir tid for seg sjølv. Gruppene av unge skilde seg etter kvart så mykje ut at det gav meining å snakka om ein ungdomskultur.

«Halvvokstring» er eit eldre uttrykk for ein ungdom eller halvvaksen person. Det kan til dømes visa til ein unggut som er for liten til å gjera vaksen manns arbeid. I eldre tid var halvvokstringar ofte sette til arbeid som gjeting, å springa ærend og anna arbeid som dei vaksne ikkje såg seg tid til.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

Aldersgrupper
Oppvekst
Pedagogisk psykologi
Austen

Austen eller Orienten er ei nemning om land som ligg aust for Europa, det vil hovudsakleg seie i Asia. Ein deler Austen opp i Midtausten, eller Nære Austen, og Fjerne Austen, eller Aust-Asia. Nøyaktig kva for land eller område ein meiner med nemninga varierer. Vesten eller Oksidenten kan vera ein motsats til omgrepet.

Namnet «Orienten» har opphav i det latinske ordet oriens, som tyder 'står opp' og viser til soloppgangen i aust. Omgrepet har gjeve opphav til ord som «orientalsk» og «orientalisme».

Nemninga omfattar vanlegvis land som Tyrkia, Kypros, Syria, Libanon, Jordan, Israel, Iran, Irak, Egypt, Saudiarabia, Kuwait, Qatar, Dei sameinte arabiske emirata, Oman, Jemen, Aserbajdsjan, Turkmenistan, Afghanistan, Pakistan, India og delar av Russland.

Bakgrunnsstoff

Kjelder 

Asia
Ande

Ande, andedrag eller pust er luft som ein dreg inn og slepp ut frå lungene under anding.
Ordet «ande» kjem frå norrønt andi (m.), og er nærskyld med ordet ǫnd, som kunne tyde både 'ande, pust' og 'sjel; liv'.

Ande i religion og tradisjon

Anding heng tett saman med livet og livsvilkåra, og kan ofte vera synonymt med liv eller sjel. Det greske ordet psyke tyder til dømes både 'sjel' og 'pust'. Skapingsforteljinga i Bibelen fortel at Gud «bles livspust» inn i Adam då han skaper han. Opphøyr av anden heng oftast saman med dauden, og å døy kan omtalast som å «gje opp anden». Anden og det han står for er viktig i tradisjonar fleire stader i verda, til dømes som prana i indisk tradisjon og qi i kinesisk. Pranayama eller pustekontroll er ein utbreidd praksis i hinduismen. I tillegg til å pusta vanleg luft kan folk fylla munnen med røyk og pusta han ut i rituell samanheng eller som tidsfordriv (røyking). Såkalla flammeslukarar bles ut brennbare væsker og tenner dei på, oftast som underhaldning.

Mange vindgudar er blitt knytte til ande, og vind kan framstillast som luft dei bles. Den vediske guden Vaju er til dømes også kjend som 'prana', 'pust', medan mesopotamske Enlil er knytt til både luft og vind. Pusten til den egyptiske gudinna Sekhmet skal ha skapt ørkenvindane. I andre tradisjonar kan pust bringa fram flammar eller is.

Dårleg ande

Vond eller dårleg ande viser til ande som har dårleg lukt. Dårleg ande kan vera eit teikn på sjukdom eller manglande munnhygiene, men kan også koma av mat, alkoholinntak eller røyking. For å motverka dårleg ande har ein gjennom tidene brukt ulike middel som røykjelse, myrra, honning, kanel, nellik, peparmynte og andre krydder og urter, munnvask, munnspray, pastillar og tyggegummi.

Sjå òg 
 Ånd
 Den heilage anden

Kjelder

«Breath Weapon», tvtropes.org

Delar av denne artikkelen bygger på «Halitosis» frå , og «Dålig andedräkt» frå  den 8. januar 2015.  
 

Biologi
Ånd

Ånd eller ande er eit mangetydig omgrep som vert bruka i filosofi og religion. 

I norsk kultur kan ordet brukast synonymt med sjel. Samtidig kan ordet ånd brukast om ei sjel utan lekam, nærast som eit spøkjelse. Ordet ånd kan også brukast synonymt med medvit.  

I religiøs samanheng kan ein snakke om gode og onde åndar.

Ordsoge
Ordet ånd kjem truleg gjennom dansk frå norrønt  ǫnd, som kunne tyde både 'ande, pust' og 'sjel; liv', og det er nærskyld med ordet ande, av norrønt 'andi'' (m).

Sjå òg
Ande
Den heilage ande

Kjelder

Filosofi
Religiøse omgrep
Materialisme

Materialisme er brukt om det å legga vekt på ting eller materie, både i det daglege og som del av tenking om korleis verda er bygd opp.

Å leva eit liv der ein legg vekt på materielle gode og eigedom blir kalla materialistisk. Dette står gjerne i motsetning til åndelegheit og religiøsitet.

Innan teoretisk filosofi er materialismen den filosofiske retninga som ser på det fysiske som det einaste som er til. Sjå det psykofysiske problemet.

Filosofi
Modellfly

Modellfly er flygande eller ikkje-flygande utgåver av fly, som anten er henta frå verkelegheita, eller henta frå fantasien. Modellfly kan både vere nedskalerte utgåver, eller bygde i full storleik. Flya kan nytte elektrisk motor eller glow motor. Glow motorane går på eit drivstoff som er ei blanding av nitrometan, olje og metanol.

Modellbygging
Luftfart
Jaffna

Jaffna (tamil யாழ்ப்பாணம் jāḻppaṇam «landet av harpesong» eller «harpisten sitt land») er ein hamneby i det nordlege Sri Lanka. Namnet er også knytt til halvøya som byen ligg på, og alle område som var delar av det gamle Jaffna-kongedømet. Byen er eit senter for tamilsk kultur på Sri Lanka. Han var lenge den andre største byen på øya etter hovudstaden Colombo, men han har vorten mykje skada i den srilankiske borgarkrigen, og har mist mykje av den tidlegare stillinga si.

Byar på Sri Lanka
Hamnebyar i Indiahavet
Lokomotiv

Eit lokomotiv er eit framkomstmiddel som trekkjer vogner på skjenelagde jarnbaneliner. Ein skil mellom ulike slags lokomotiv både etter motortypen og/eller etter kva det vert nytta til.

Damplokomotiv er lokomotiv som nyttar dampmaskin som trekk-kraft.
Diesellokomotiv er lokomotiv som nyttar ein dieselmotor som trekk-kraft.
Elektriske lokomotiv nyttar elektrisitet frå anten skjener eller straumførande leidningar i lufta.

Sjå òg 
 Skiftelokomotiv
Erfurt

Erfurt er ein by sentralt i Tyskland og hovudstad i delstaten Thüringen med om lag 200 000 innbyggjarar. Byen ligg 100 km sørvest for Leipzig, 113 km søraust for Kassel og 180 km søraust for Hannover. Ein kan nå Erfurt lufthamn frå München, Köln, Düsseldorf og Hamburg.

Geografi 
Etter gjenforeininga av Tyskland har Erfurt vore den byen som ligg nærast det geografiske senteret i Tyskland. Han ligg i den vide dalen til elva Gera, ei sideelv til Unstrut. Sør for byen ligg det eit skogkledd og åslendt landskap kalla Steigerwald.

Historie 

Erfurt vart først nemnd i 742 med namnet Erphesfurt. Han var ein viktig handelsby i mellomalderen nær ein vadestad over elva Gera; endinga -furt i bynamnet tyder vadestad. I lag med dei fem andre byane i Thüringen; Gotha, Tennstedt, Arnstadt og Langensalza, var han eit senter for handel med vaid, ei plante som vart nytta i mellomalderen til å blåfarge ullgarn og ulltøy med. I 1392 vart Erfurt Universitet grunnlagd, som var kjend i si tid men som vart lagt ned i 1816. I 1803 vart Erfurt ein del av Preussen. Sjølv om området Thüringen låg rundt byen vart han verande prøyssisk fram til 1944. Etter den andre verdskrigen hamna byen i den sovjetiske okkupasjonssonen, som seinare vart Aust-Tyskland. Etter den tyske gjenforeininga vart Erfurt hovudstad i delstaten Thüringen som då vart gjennoppretta på nytt. 

I motsetnad til dei fleste andre store tyske byar vart ikkje Erfurt særleg hardt råka av bombetokta til dei allierte under krigen. 

26. april 2002 tok studenten Robert Steinhäuser livet av tretten lærarar, to studentar, ein politibetjent og seg sjølv ved gymnaset Gutenberg.

Attraksjonar 
 Augustinerklosteret, der Martin Luther levde som munk i 1505-11.
 Krämerbrücke, ei overbygd bru som kryssar elva Gera. Ho vart bygd i 1325 med ei kyrkje på kvar side. Den eine kyrkja står framleis i dag.

Ymse 
Erfurt var fødestad for ein av Johann Sebastian Bach sine søskenborn, Johann Bernhard Bach (1676-1749), og sosiologen Max Weber (1864-1920). Erfurt er heimbyen til Gunda Niemann-Stirnemann, ein av dei største skeiseløparane gjennom tidene. Den nye skeishallen i byen fekk i 2001 namnaet Gunda Niemann-Stirnemann Halle. Erfurt er ein av Tyskland sine tre store skøytesenter. Dei to andre er Inzell og Berlin.

Vennskapsbyar 
Erfurt er vennskapsby med Györ i Ungarn, Haifa i Israel, Kalisz i Polen, Lille i Frankrike, Lovetsj i Bulgaria, Mainz i Tyskland, San Miguel de Tucumán i Argentina, Shawnee i staten Kansas i USA, Vilnius i Litauen og Yan'an i Folkerepublikken Kina.

Bakgrunnsstoff

Kjelder 

Byar i Tyskland
Byar i Thüringen
Delstatshovudstader i Tyskland
Canal du Midi

Canal du Midi er ein 240 km lang kanal i Sør-Frankrike som bind saman elva Garonne og Middelhavet. Kanalen går frå Toulouse til middelhavshavna Sète, som vart grunnlagd i samband med bygginga av kanalen.

Det tok store delar av 1600-talet å grave ut heile kanalen, som stod ferdig i 1. oktober 1680. 

Canal du Midi vart sett på UNESCO si verdsarvliste i 1996, og vert i dag hovudsakleg nytta til kanalturisme. 

Kanalar
Verdsarv i Frankrike
Olav Veka

Olav Veka () er ein norsk namnegranskar og tidlegare lektor ved Ringsaker vidaregåande skole. 

Veka kjem opphavleg frå Sand i Ryfylke. Olav Veka har gjeve ut bøker om personnamn, både fornamn (Namneboka 1991) og etternamn (Norsk etternamnleksikon 2000). Han har vore medforfattar i ei rad norskfaglege lærebøker og ordlister sidan 1984, mellom anna norskverket Bruer for studieretning for allmenne fag, Nynorskboka for nynorsk som sidemål og Nynorskordliste for vidaregåande skole. Han har vore lektor i den vidaregåande skolen sidan 1973.

Veka var medlem av fagnemnda for nynorsk i Norsk språkråd 2001-2005. Sidan 2006 har han òg vore leiar i Norsk namnelag.

Kjelder 
 Omtale, Samlaget
 Forfattaroversyn, Aschehoug 
 Allkunne om Olav Veka.

Norske språkforskarar
Folk frå Suldal
Norsk Standard

Norsk Standard (NS) er ei nemning brukt om standardar som er fastsette og utgjevne av Standard Norge, som er det norske medlemet i CEN og ISO.

Ein kan utvikla ein Norsk Standard for dei fleste område i samfunnet, frå petroleum, bygg og anlegg til samfunnsansvar og kontoplan.

Bakgrunnsstoff 
 Standard Norge - Om oss 

Standardar
Robot

Robot (frå tsjekkisk robota, 'arbeid') er ei mekanisk eining som kan programmerast til å utføre oppgåver. Vidare kan robotar ofte ta imot inntrykk frå omgjevnadene som gjer at dei startar eller stopper handlingar i høve til fastlagde reglar. Medan omgrepet «robot» oppstod innan science fiction, er bruk og utvikling av robotar vanleg i dag, til dømes innan industri og som leiketøy.

Historie 

Ordet «robot» blei brukt første gong i den moderne forma si av forfattaren Karel Čapek i 1920 i teaterstykket R.U.R : Rossum's. Universal Robots. Det blei føreslått av broren Josef Čapek, og har utspringet sitt i det tsjekkiske ordet robota, som betyr '[hardt] arbeid', og robotnik, 'træl'. Det har funnest robotar etter den moderne tydinga av ordet i fleire hundre år. Tidlege robotaktige maskinar blir gjerne kalla automatar.

Bruk 

I industrien i dag blir robotar brukte i utstrekt grad til å forenkle prosessar som er keisame og/eller farlege for menneske, dersom kostnader kan reduserast og/eller kvalitet kan aukast. Utviklinga innan kunstig intelligens gjer at robotar kan verke meir og meir menneskelege med omsyn til framferd, men det er her viktig å hugse at dette er fordi desse robotane etterliknar element av menneskeleg oppførsel og ikkje dei prosessane som ligg bak denne framferda. Dei seinaste robotprogramma er blitt svært straumlinjeforma. Vi har fått plenklipparar og støvsugarar som ryggjer for hindringar, snur og går i ei ny retning og går til energipåfylling ved behov - og faktisk kjem over heile arealet innan rimeleg tid. Leiketøysindustrien sin nye mjuke «kjæledyr» som krev kos, klapp og stell er ein annan tillemping. Til no har ein vore forsiktig med å lage heilt menneskeliknande robotar.

Robotar i kulturen 
I teorien kan robotar få eige medvit og vilje. Dette opnar for mange problemstillingar som er mykje behandla i science fiction.

Forfattaren Isaac Asimov definerte i 1942 robotikken sine tre reglar:
 Ein robot tillet seg ikkje å skade eit menneske eller passivt la eit menneske kome til skade.
 Ein robot må følgje ordre gjeve av menneske bortsett frå når slike ordre kjem i konflikt med første lov.
 Ein robot må verne om sin eigen eksistens så lenge slikt vern ikkje kjem i konflikt med første og andre lov.

Desse reglane blei seinare brukte i novellesamlinga I, Robot frå 1950, og dannar grunnlaget for mykje av dei moderne robot-historiene innanfor science fiction.

I science fiction har ein fleire undergrupper robotar. Androidar blir mest brukt om menneskeliknande robotar, mens cyborg er ein kombinasjon mellom eit menneske og ein mekanisk robot. I norsk litteratur og tv-film kjenner vi òg til Biomaten frå Jon Bing og Tor Åge Bringsværd's Blindpassasjer frå 1978. Biomaten er ein rein organisk men programmerbar robot.

Kjelder 

 

 Delar av denne artikkelen bygger på «Robot» frå , den 18.06.2007.

Bakgrunnsstoff 

Maskinar
 
Science fiction
Menneskemodellar
San Antonio

San Antonio er ein by i delstaten Texas og hovudsete for Bexar County. Ifølgje folketalsestimata for 2004 har byen 1 236 249 innbyggarar, noko som gjer byen til den åttande største i USA, og den nest største i Texas. San Antonio har likevel ingen store forstader utanom byen, og reknar ein med slike er Dallas temmeleg mykje større.

Historie 
Området var først folkesett av indianarar som kalla området Yanaguana, «forfriskande vatn». Då spanjolane kom til området i 1691, var det festdagen til helgenen Antonius av Padua, derifrå kjem namnet San Antonio. «Mission San Antonio dei Valero» blei etablert i 1718. Slaget ved Alamo fann stad i nærleiken av byen i 1836, og byen har sidan vakse rundt slagstaden. Alamo er i dag ein av dei mest kjende turistattraksjonane i byen.

Økonomi 
I tillegg til turistindustrien, har ei rekke storbedrifter hovudkvarter i byen. AT&T er det største teleselskapet i USA, i tillegg har ein petroleumsbedriftene Valero og Tesoro, finansinstitusjonane USAA og Frost National Bank, medie- og reklamebedrifta Clear Channel, forskingsinstitusjonen Southwest Research Institute og daglegvarekjeda H-E-B. Det store sjukehuset South Texas Medical Center har òg hovudsjukehuset sitt i byen. Blant dei mange utdanningsinstitusjonane i San Antonio er den største San Antonio greina til University of Texas.

Byar i Texas
Busetnader grunnlagde i 1718
San Antonio
Jesu Kristi Kyrkje av Siste Dagars Heilage

Jesu Kristi Kyrkje av Siste Dagars Heilage er eit religiøst samfunn som vart danna av stordelen av dei som hadde vore tilslutta Joseph Smith, Jr. og dei fyrste av Siste dagars heilage i 1830. Dei er i dag det største av trudomssamfunna med bakgrunn i rørsla. Kyrkja har sitt hovudsete i byen Salt Lake City, hovudstaden i delstaten Utah i USA og ho er det fjerde største kristne kyrkjesamfunnet i det landet.

Det er i dag om lag 14 millionar medlemer av Dei siste dagars heilage, og over 60 000 misjonærar fordelt på 162 land og territorium. Til Noreg kom dei første misjonærane i 1851 og den første medlemen vart døypt i Risør same året. Det er 4500-5000 medlemer (2007) i Noreg, og kyrkjelydar finst i alle delar av landet.

Kristne samfunn
Religiøse rørsler frå USA
Hagen i Tyskland

Hagen er ein by i Tyskland i delstaten Nordrhein-Westfalen med om lag 195 000 innbyggjarar. Byen ligg aust i Ruhr-området, 16 km sør for Dortmund, der elvane Lenne, Volme og Ennepe munnar ut i elva Ruhr. 

Hagen vart først nemnd rundt 1200 som namnet på ein gard der elvane Volme og Ennepe renn saman. Byen byrja å vekse på 1800-talet i samband med kolbrytinga og stålproduksjon i Ruhr-området. I 1928 var Hagen ein by med meir enn 100 000 innbyggjarar. I byen ligg FernUni Hagen, det einaste fjernutdanningsuniversitet i Tyskland, med om lag 56 000 studentar (2004/05), som gjer det til det største universitetet i Nordrhein-Westfalen.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Hagen» frå ,  den 18. juni 2007.

Bakgrunnsstoff 

Byar i Tyskland
Byar i Nordrhein-Westfalen
Hansaen
Hamm

Hamm er ein by i Tyskland i delstaten Nordrhein-Westfalen med om lag 185 000 innbyggjarar. Byen ligg nordaust i Ruhr-området ved elva Lippe mellom autobahnane A1 og A2. Jernbanestasjonen er eit viktig knutepunkt og kjend for den spesielle stasjonsbygningen.

Historie 
Namnet Hamm tyder «hjørne» i ein gamal plattysk dialekt som vart snakka her i tidlegare tider. Før vart byen òg kalla thom Hamme, som etter kvart endra seg til den moderne forma Hamm. Han fekk dette namnet fordi han låg ved eit hjørne ved elva Lippe og den smale sideelva Ahse. 

Byen vart grunnlagd på oskeonsdag i mars 1226 av Grev Adolf I av Mark. 

I 1350 tok Svartedauden livet av nesten heile byen. Berre sju familiar overlevde. Hamm vart medlem av Hansaen i 1469 og ein av dei mektigaste byane i området, medan dagens storbyar i Ruhr framleis berre var små landsbyar. Under trettiårskrigen vart Hamm fleire gongar erobra av forskjellige styrkar. Nesten alle bygningane vart øydelagd, bortsett frå kyrkjene St. Georg (i dag Pauluskirche) og St. Agnes.

I 1847 stoppa det første toget på stasjonen i Hamm, og i 1914 stod Datteln-Hamm-kanalen ferdig og det første skipet kom til hamna i byen. 

55 bombetokt frå dei allierte under den andre verdskrigen øydela om lag 80 % av gamlebyen og berre eit par historiske bygningar stod att.

Bakgrunnsstoff 

 Bilete frå Hamm 
 Michel Muth: Historie om Hamm, del 1 , del 2
 Hammona - historiske bilete frå Hamm

Kjelder 

Byar i Tyskland
Byar i Nordrhein-Westfalen
Hansaen
Austkinahavet

Austkinahavet er ein grunn del av Stillehavet, mellom Taiwan, Ryukyuøyene, den japanske øya Kyushu og det kinesiske fastlandet. Austkinahavet grensar til Filippinarhavet i aust, Gulehavet i nordvest, Japanhavet i nordaust og Sørkinahavet i sørvest.

Austkinahavet dekkjer eit område på om lag 750 000 km².

Kjelder 
 Wikipedia på bokmål
 CAPLEX

Kinesisk geografi
Hav i Japan
Taiwansk geografi
Randhav i Stillehavet