alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Viggo Mortensen

Viggo Peter Mortensen () er ein USA-amerikansk skodespelar, best kjend for filmrolla som helten Aragorn i trilogien basert på Ringenes herre. Mortensen har også prøvd seg som diktar, musikar, fotograf og målar.

Mortensen er fødd i New York med dansk far, medan den amerikanske mora hans har norsk og kanadisk opphav. Han budde i Latin-Amerika, Danmark og USA då han voks opp, og snakkar dansk, engelsk og spansk flytande.

Priser og nominasjoner 
For rolla i Eastern Promises blei Viggo Mortensen nominert til både oscarprisen for beste mannlege skodespelar og Golden Globe for beste dramaskodespelar. Ved British Independent Film Awards i 2007 vann han prisen for beste skodespelar for filmen. Mortensen har også blitt nominert til fleire andre prisar.

Filmar 
(Utval)
 1987: Miami Vice (tv-serie 1 episode)
 1990: Texas Chainsaw Massacre 3 (film)
 1990: Young Guns II (film)
 1992: Boiling point (film)
 1993: American Yakuza (film)
 1993: Carlito's Way (film)
 1995: The Prophecy (film)
 1997: G.I. Jane (film)
 1998: Det perfekte mord (film)
 1998: Psycho (film)
 2000: 28 Days (film)
 2001: Ringenes herre: Ringens brorskap (film)
 2002: Ringenes herre: To tårn (film)
 2003: Ringenes herre: Atter en konge (film)
 2004: Hidalgo (film)
 2005: History of Violence (film)
 2007: Eastern Promises (film)
 2008: Appaloosa (film)

Bakgrunnsstoff 

USA-amerikanske skodespelarar
Dansk-amerikanarar
Folk frå New York City
DS «Framnæs»

DS «Framnæs» vart bygd i Skottland året 1858 for Nordre Bergenhus Amt som ein av to dampskip som skulle ordne kommunikasjonen innan amtet. Båten gjekk sin fyrste tur Bergen–Lærdalsøyri 2. desember same året. Dette er og den same datoen som Fylkesbaatane i Sogn og Fjordane vart stifta.

Båten vart hogd opp i 1951. Då var han, med sine 93 år, den norske dampbåten som hadde tent sitt selskap lengst.

Sjå òg 
 Bombinga av DS «Framnæs» 1944

Framnæs
F
Framnæs
Framæs
DS «Hardangeren»

DS «Hardangeren» var eit dampskip bygd av Bergen Mekaniske Verksted AS for reiarlaget Interessentskabet Hardangeren og levert juli 1869.

Skipet var det første skipet i flåten til Hardanger Sunnhordlandske Dampskibsselskap (HSD) og var i HSD si eige frå 1880 til 1950. Ho gjekk i diverse ruter fram til like etter krigen. Då fekk HSD nye ruteskip og DS «Hardangeren» fungerte som reserveskip til det vart seld i 1950 til A/S Sildefiskernes Exportlag i Bergen og omdøypt «Harda». Alt året etter, i 1951 vart skipet levert til opphogging.

I 1884 vart skipet forlenga og ny motor på 250 iHK vart sett inn i 1889. I 1896 vart skipet igjen ombygd, no til 226 brt.

Under første verdskrigen vart skipet rekvirert to gonger av Bergensavdelinga i den norske marinen. I 1924 vart det sett inn ny maskin i båten på 225 iHK.

Kjelder
 Skipet.no

Båtar frå Vestland
Norske dampskip
HSD-eigde fartøy
Skip frå 1869
Skip sluttsegla i 1951
Skip bygde ved Bergen Mekaniske Verksted
1869 i Noreg
Karma

Karma (sanskrit कर्म, karma; av rota kri, 'å gjera', 'gjerning') er ein term i fleire austlege religionar. Karma er eit åndeleg prinsipp om årsak og verknad som viser til at eit individ sine forsett og handlingar påverkar framtida til dette individet. Gode forsett og gode gjerningar bidreg til god karma og framtidig lukke, medan dårlege forsett og dårlege handlingar bidreg til dårleg karma og framtidig liding. Karma er tett knytt til ideen om reinkarnasjon  i mange indiske religionar. I desse tradisjonane kan karma frå notida påverka framtida i eins noverande liv, men også kvaliteten av framtidige liv - samsara.

Karma har opphav i det gamle India, og er eit sentralt omgrep i hinduismen, sikhismen,  buddhismen, djainismen og taoismen.
Som omgrep kan karma sporast attende til dei tidlege Upanisjadane. Ein tidleg og dramatisk illustrasjon av karma finn ein i hinduverket Mahabharata.  Ideen om karma vart popularisert i Vesten gjennom arbeidet til det teosofiske selskapet, og er vanleg i New Age-religionar.

Kjelder
 

hinduisme
buddhisme
djainisme
sikhisme
Ord frå sanskrit
Lars Utne

Lars Utne () var ein norsk bilethoggar frå Utne, Ullensvang i Hardanger. Lars Utne lærte først frå Lars Kinsarvik; seinare studerte han ved Den kongelige norske Tegneskole, og han oppheldt seg òg eitt år i Paris og åtte år i Berlin der han mellom anna arbeidde med utsmykning av Riksdagsbygninga. I Noreg er han først og fremst kjend for utsmykningane til Nationaltheatret i Oslo. Skulpturen «Gutten med beltet» er rekna som det viktigaste enkeltverket hans.

Kjelder 
 Store Norske Leksikon om Lars Utne.
 Utdjupande artikkel om Utne i Store Norske Leksikon av Reidar Storaas.

Norske bilethoggarar
Folk frå Ullensvang
Mengzi

Mengzi (truleg 372–289 fvt.) var ein kinesisk lærd og filosof, og ein av dei mest framtredande tenkjarane innan konfutsianismen. Han skal ha reist rundt i Kina i førti år for å gje råd om reformer til herskarar, og tjenestegjorde i statsdanninga Qi frå 319–312 fvt.

Mengzi hevda at mennesket var grunnleggjande godt og at det var den negative innverknaden frå samfunnet som resulterte i ein dårleg moralsk karakter. Han argumenterte for at det var akseptabelt for folket å kasta og jamvel drepa ein leiar som oversåg folket sine behov og herska med hard hand. Mengzi meinte at mennesket er fødd med ein moralsk sans som har vorte korrumpert av samfunnet, og at målet for moralsk kultivering er å venda attende til denne medfødde moralske sansen. 

Mengzi si tolking av konfusianismen har av seinare kinesiske filosofar vorte rekna å vera den ortodokse tolkinga. Boka Mengzi (også Mencius og Meng-tzu), som inneheld samtalar mellom Mengzi og herskarar i dåtidas Kina, er ei av dei fire bøkene i konfutsianismen.

Merknadar

Bakgrunnsstoff 
 

Konfutsianisme
Kinesiske filosofar
300-talet fvt.
200-talet fvt.
Zisi

Zisi (ca. 481–402 f.Kr.) var barnebarn av Konfutse og er rekna å vera opphavsmann til Læra om midten, ei av dei fire bøkene i konfutsianismen.

Konfutsianisme
Kinesiske filosofar
400-talet fvt.
Den blå laguna

Den blå laguna (islandsk Bláa lónið) er eit utandørs spabad med mineralhaldig vatn. Vatnet er spillvatn frå kraftverket Svartsengi eit høgtemperaturkraftverk. Ho ligg midt på Reykjaneshalvøya sørvest på Island, ikkje langt unna Keflavík.

Historikk 
Starten på Den blå laguna var eigentleg eit problem. Ho ligg ved kraftverket Svartsengi. Dette var eit av dei fyrste anlegga av denne typen, og dei gjorde nokre feil til å begynne med. Ein av feilane var at spillvatnet frå oppvarminga av ferskvatn til turbinane berre blei pumpa ut på lavaen ved fabrikken for å sive ned i den porøse lavagrunnen. Problemet var berre at alle dei oppløyste minerala i vatnet felte seg ut og etter kvart stengte alle kanalane ned i bakken. Resultatet blei ein dam som etter kvart voks til ei lagune. Vatnet er svært blåfarga, på grunn av eit høgt innhald av kisel. Laguna blei bruka til bading av lokalbefolkinga natterstid. Eit par år seinare sendte ein kar ein søknad til fabrikkleiinga om å få vera i og ved laguna i to veker for å sjå om minerala kunne ha ein effekt på eksemen og psoriasisen hans. Han fekk lov under tvil, og forsøket hans var vellykka. Han hadde fått mykje friskare hud på dei to vekene. Ein forretningsmann fekk høyre om dette, og saman grunnla dei det som i dag er kjent som «Den blå laguna». Her blei eit problem gjort om til ein turistattraksjon som kvart år har over 250 000 besøkande.

Bakgrunnsstoff 
 Nettsida til Den blå laguna

Islandsk geografi
Turistattraksjonar på Island
Dei fire bøkene i konfutsianismen

Dei fire bøkene (ssu shu) er fire klassiske kinesiske tekstar som skal verka som ei innføring til konfutsianismen. Dei blei valde ut av Zhu Xi under Songdynastiet og omfattar:
 Ta Hsüeh ('den store læra'), ein tekst av Konfutse med kommentarar av Zeng Zi
 Chung Yung ('læra om midten'), tillagt Zisi.
 Lun Yü ('analektane'), ei samling av tala Konfutse og læresveinane hans heldt
 Skriftene til Menzi (Mencius)

Dei fire tekstane vart brukt som obligatorisk pensumlitteratur til eksiminasjonen av offentlege tenestemenn i Kina frå 1313 til 1905. Dei var tenkt å skulle introdusera kinesiske studentar til den konfusianske tradisjonen og vart følgd av eit studium av dei meir omfattande og tyngre skriftene Wu Ching ('dei fem klassiske bøkene').

Bakgrunnsstoff

Kjelder 
 :en:Four Books
 Konfusianisme – innføring i emnet ved Institutt for religionsvitenskap, Universitetet i Tromsø, av Roald E. Kristiansen 

Konfutsianisme
Religiøse skrifter
Song-dynastiet

Song eller Sung-dynastiet var eit herskardynasti som rådde i Kina frå 960 til 1279. Grunnlegginga av Song-dynastiet var den fyrste gongen Kina vart sameina etter at Tang-dynastiet fall i 907.

Song-perioden kan delast inn i to, den nordlege Song-perioden og den sørlege Song-perioden. I den fyrste av dei to periodane (960-1127) låg hovudstaden i den nordlege byen Kaifeng og dynastiet kontrollerte heile Kina. Etter at Song mista kontrollen over det nordlege Kina til Jurchen Jin-dynastiet flytta hoffet sør for Yangtze og la sin nye hovudstad til Hangzhou. Den sørlege Song-perioden varte frå 1127–1271, og vart endeleg øydelagd av det mongolske Yuan-dynastiet, som vart proklamert i 1271 og knekte Song i 1279. 

Grunnleggjarane av Song-dynastiet bygde ut eit effektivt sentralisert byråkrati, der meir makt var sentralisert hjå keisaren og palassbyråkratiet enn hjå tidlegare dynasti. Song-dynastiet er elles kjend for utviklinga av byar ikkje berre som administrative senter, men også som senter for handel, industri og sjøfart. I Song-perioden gjekk Kina gjennom ei større industriell omvelting, med massiv vekst i produksjonen av jern, og viktige nyvinningar som krutet. Hangzhou kan ha hatt så mange som 500.000 innbyggjarar i ei periode der berre Paris og Venezia av europeiske byar hadde høgare innbyggartal enn 100.000. 

I Song-perioden såg ein ei ny interesse for konfutsianistiske ideal, og neokonfutsianismen blomstra opp. Zhu Xi (1130-1200) og andre kombinerte konfusianistisk tankegods med idear frå buddhismen og taoismen. Ideane til neokonfusianistane vann vesentleg innpass i det kinesiske samfunnet i hundreåra som følgde, og spela også ei vesentleg rolle i Korea, Vietnam og Japan.

Kinesiske dynasti
Song-dynastiet
Skipingar i 960
Nedleggingar i 1279
Qi

Qi var ein relativt mektig kinesisk stat med hovudstad i Linzi. Staten vart styrt av Jiang-familien i hundrevis av år før Tian-familien tok over med vald i 384 fvt. Staten vart erobra av Qin i 221 fvt. Denne erobringa resulterte i den endelege samlinga av Kina.

Sjå også
Den kinesiske muren

Tobokstavsord
Kinesisk historie
Xun Zi

Xun Zi (310–237 fvt.) var ein kinesisk filosof. Dei sosiale og politiske teoriane hans var inspirert av konfutsianismen. I motsetnad til Mengzi meinte Xun Zi at mennesket var grunnleggjande vondt og egoistisk og at naturtilstanden for eit menneskeleg samfunn er lovløyse, endelaus krig og kaos: 

Xun Zi såg på moral som ein sosial institusjon og meinte at ein berre kan oppnå godskap gjennom utdanning og gjennom å te seg høveleg ut frå sin status i samfunnet. Ideane hans vart bygd vidare på av blant anna Li Si og Han Feizi.

Bakgrunnsstoff 
 Utdrag (på engelsk) frå Xun Zi sine skrifter 

Konfutsianisme
Kinesiske filosofar
300-talet fvt.
Ivar Eskeland

Ivar Eskeland() var ein norsk forfattar, litteraturkritikar og omsetjar fødd på  Stord,

Eskeland var kjend som kåsør i NRK. Han var skrivar i Noregs Mållag frå 1956 til 1957, formann i det same laget frå 1960 til 1963, redaktør i avisa Dag og Tid frå 1965 til 1968, og var direktør for Nordens Hus i Reykjavik på Island.

Utmerkingar 

 I 1972 vart Eskeland tildelt Bastianprisen for å ha omsett ei bok av den færøyske forfattaren William Heinesen til nynorsk.
 I 1977 vann Eskeland Sokneprest Alfred Andersson-Ryssts fond.
 Frå 1989 var han statsstipendiat.
 I 2002 fekk Eskeland Storegutprisen.

Nokre verk 
 1997: Vår norske folkesjel : beste kåseri 1974-1997 ISBN 82-521-4760-7
 1992: Snorri Sturluson : ein biografi; illustrert med "Snorre suiten" av Jarle Rosseland Biografi om Snorre Sturlason. ISBN 82-504-1951-0
 1957: Halldór Kiljan Laxness : menneske og motiv
 1956: I strid for norsk mål : Noregs Mållag 1906-1956

Bakgrunnsstoff 
 NRK om Ivar Eskeland (med lydklipp)
 Intervju med Ivar Eskeland; Norgesdokumentasjon 

norske forfattarar
leiarar av Noregs Mållag
Statsstipendiatar
Folk frå Stord
Vinnarar av Bastianprisen
Vinnarar av Storegutprisen
Institutt for samanliknande politikk

Institutt for samanliknande politikk har eksistert som eiga eining med dette namnet sidan 1. januar 1980 ved Universitetet i Bergen.

Sosiologisk institutt skifte i 1977 namn til Institutt for sosiologi og statsvitskaplege fag. I nokre år femnde instituttet om avdelingar for sosiologi, offentleg administrasjon og organisasjonskunnskap attåt samanliknande politikk. Frå 1980 vart avdelingane skilde ut som eigne, sjølvstendige institutt.

Mannen som er kjend som grunnleggjaren av instituttet, Stein Rokkan, var alt i 1966 utnemnd som professor i samanliknande politikk ved Universitetet i Bergen.

Bakgrunnsstoff 

 Institutt for samanliknande politikk 

Statsvitskap
Universitetet i Bergen
Klanen

Klanen er organisasjonen til tilhengjarane av idrettsklubben Vålerenga, særleg fotballklubben. Han hadde i overkant av 12600 medlemmar i 2007 og er den mest kjende supporterklubben i Noreg.

Klanen blei formelt stifta 5. mai 1991, men gruppa byrja på starten av 80-talet. Han oppstod til dels som ein reaksjon på den eksisterande «Vålerengens Supporter Club». Dette var mykje av eit kulturskilje der rolla til Supporter Club-en var å skaffe pengar til klubben, mens dei som skulle bli Klanen tenkte meir på å få folk og liv på tribunane.

I byrjinga var grupperinga kjend under namnet Apeberget og var særleg knytt til ishockey-miljøet. Bakgrunnen for apebergnamnet var at ein VG-journalist feilaktig kalla vålerengsupportarane på ein bortekamp mot Sparta Sarpsborg for dette namnet. Spartasupportarane hadde teke namnet frå Sverige, og det var dei som eigenleg kalla seg Apeberget.

Klanens oppgjer med nazist-infiltratørar på 90-talet bidrog til etableringa av «Vålerenga Mot Rasisme».

Klanen har i dag ei viktig rolle for klubben ut over det å mobilisere tilskodarar til kampane. Han er deleigar i «Vålerengasjappa» som sel supportareffektar, og i fotballpuben «Bohemen». Overskotet frå desse foretaka blir ført attende til klubbar i Vålerenga-systemet. Klanen er òg ivrig med og stør dei aldersavgrensa laga til klubben i Norway Cup.

Klanen er òg kjent som «Det største mannskoret i Noreg» på grunn av sine songar på kamp. Dei er mykje retta mot byrival Lyn og ymse «bønder», klansspråk for alle som ikkje stør Vålerenga.

I Vålerenga symboliserer drakt nummer 12 Klanen.

Kjelder 
 Gjerdalen BA, og Teigøy J: Fra Sotahjørnet til Bohemen. Vålerengens Idrettsforening 1913-2003

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Klanens heimeside

Vålerenga
Supporterklubbar
Kristian Welhaven

Kristian Welhaven () var ein norsk politimeister i Oslo.
 
Aristokraten Welhaven, brorson av diktaren Johan Sebastian Welhaven, vart fødd i eit Oslo der faren var sokneprest i fattigkvartera på Grønland og Vaterland. Han vart statsadvokat i Oslo 1922, og 1927-41 og 1945-54 politimeister i Oslo. 1941 vart han arrestert av Gestapo og sat fanga i både Noreg og Tyskland til mai 1945.
   
«Jeg vil ha mitt gamle korps tilbake,» siterer Einar Gerhardsen i erindringane sine Welhaven i 1945, og Gerhardsen legg til: «Og slik ble det.»

Bakgrunnsstoff 
 Nils Johan Ringdal: Mellom barken og veden. Politiet under okkupasjonen. 1987.

Norske politifolk
Norske politimeistrar
Nordmenn frå andre verdskrigen
Folk frå Oslo
Den industrielle revolusjonen

Den industrielle revolusjonen er ei nemning på omfattande samfunnsmessige og teknologiske endringar som starta i Storbritannia i byrjinga av 1750-talet. Bruk av omgrepet revolusjon har vorte kritisert, då dette var ein langsam prosess, og nokon revolusjon var det eigentleg ikkje tale om. Prosessen hang i England saman med enclosure movement, privatiseringa av allmenningsrettane som gjorde at mange småbønder mista levebrødet sitt. Det skaffa både investeringskapital til godseigarane, som vart rikare, og arbeidskraft som vart tvinga inn til byane. 

Brukbare dampmaskinar vart utvikla på 1700-talet. I starten vart dei nytta til å driva maskinar innan tekstilindustrien og innan gruvedrift. Etter kvart vart dampskip og jarnvegar med damplokomotiv vanlegare, og gjorde at transport kunne skje i større omfang. I løpet av 1800-talet vart dei industrielle omveltingene spreidde til Vest-Europa, Nord-Amerika og Japan.

I prosessen vart det ei omfattande flytting av folkesetnaden. Mange folk flytta frå landsbygda til byane og industrisamfunna som vart bygd opp. Såleis starta ein prosess med urbanisering. I store trekk var den industrielle revolusjonen ei omdanning frå eit bondesamfunn med vekt på jordbruk, til eit industrisamfunn med vekt på industriell produksjon. 

Med den andre industrielle revolusjonen mot slutten av 1800-talet byrja Tyskland og USA å ta leiinga innan industriutvikling. Industriutbygging bygd på vasskraft fann stad i stor skala i Noreg i tida etter hundreårsskiftet.

Sjå òg 
 Industriarkeologi

 
Økonomisk historie
Industrihistorie
Teknologihistorie
Sosiokulturell evolusjon
Komiar

Komiar er eit folk som hovudsakleg bur langs dei store elvene som renn ut i Barentshavet på vestsida av Uralfjella i europeisk Russland. Dei fleste komiane bur i Republikken Komi, men det er også komiar på Kolahalvøya, i Arkhangelsk oblast, i Nenetsia og på austsida av Uralfjella, i Sibir.

Komipermjakkane, komiar som snakkar komi-permjakisk, bur i Perm kraj, sør for Republikken Komi.

Ved folketeljinga i Russland i 2010 registrerte 228 000 menneske seg som komiar og 94 500 som komi-permjakar. 156 000 menneske snakka komi, 63 000 komi-permjakisk. I følgje den sovjetiske folketeljinga frå 1989 var det i Sovjetunionen 344 519 komiar, av dei hadde 242 515 komi som morsmål. Etter Silver-formelen er ca. 8,3 % av komiane einspråklege, ca. 62,1 % er tospråklege med komi som morsmål, ca. 5,6 % er tospråklege med russisk som morsmål, og ca. 23,9 % er einspråklege med russisk som morsmål.

Komiane levde opphavleg hovudsakleg av jordbruk og skogbruk, og nord for dyrkingsgrensa av reindrift. I takt med industrialiseringa det siste hundreåret arbeider også mange komiar i industrien.

Komiane vart kristna tidleg, på 1300-talet, av misjonæren Stefan av Perm, som omsette delar av Bibelen til komi, og som utvikla eit eige alfabet, abur, for å skrive komi.

Etter ein teori skal Bjarmland og bjarmane vere komiar, etter namnet på området Perm.

Fotnotar

Kjelder 

 Vestnik Statistiki 10/1990. Moskva. Finansy i statistika. (1989) online-versjon 
 Folketeljinga frå 2002 

Komi
Uralske folk
Folkegrupper i Russland
Syktyvkar

Syktyvkar (komi og russisk Сыктывкар) er hovudstaden i Republikken Komi i Nordvestrussland i Russland med om lag 230 000 innbyggjarar i 2007. Ved Syktyvkar renn Syssola ut i Vytsjegda, og det er dermed både verftsindustri, ei hamn og treforedlingsindustri her.

Klimaet i Syktyvkar er kontinentalt og kaldt, med fuktig preg. Normaltemperaturen i er -17 °C og i juli +17 °C. Normal årsnedbør er 541 mm. 

I Syktyvkar ligg det ulike institusjonar for vitskap og kultur, både teater, museum og høgskolar. Syktyvkar var i 1980 vertskap for den femte internasjonale fennougristikk-konferansen.

Historie

Utvikling av folketalet 

Det var busetnad der Syktyvkar ligg allereie på 1500-talet. I 1586 vart det grunnlagt ein tettstad Ust-Sysolsk (Syssolskoje), staden fekk bystatus i 1780. I 1930 fekk byen, i samsvar med den sovjetiske språkpolitikken, namn på komi, nemleg Syktyvkar.

Utdanningsinstitusjonar 

 Syktyvkar statlege universitet (grunnlagt 1972)
 Komis Statlege Pedagogiske Institutt
 Skogbruksinstitutt, del av St.Petersburg Tekniske Forstakademi

Kjende menneske frå Syktyvkar 

 Vassili Vassiljevitsj Rotsjev, Skilaupar

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Syktywkar» frå , og «Syktyvkar» frå  den 27. desember 2005.

Bakgrunnsstoff
Tundra

Tundra er eitt av hovudøkosystema eller biomane på jorda. Han består av trelause område nord og sør for den polare skoggrensa. Omgrepet tundra kjem frå kildinsamisk, der det er genitivsforma av tundar, som tyder 'trelaus slette'.

Det er lite tundra på den sørlege halvkula fordi det er lite land på breiddegradene det er snakk om. Det meste av dette økosystemet ligg i Russland, Canada og Alaska.

Miljø 
Tundraen har som regel permafrost, og berre dei øvste jordlaga tinar om sommaren. Tele i undergrunnen hindrar drenering, slik at jorda blir vassmetta i vekstsesongen sjølv om nedbøren er liten. Våtmarker er svært vanlege på tundraen.

I sørvendte og lune hellingar kan ein finna krattskog av vier og bjørk. Ellers dominerer grasartar og starr. Tundraen har ein rik lavflora. Store pattedyr som rein, moskus, bjørn, ulv og fjellrev set preg på dyrelivet. Hare og smågnagarar som lemen er viktige byttedyr. Om sommaren finst ein rik fauna av hekkande trekkfuglar, særleg ender. Om vinteren er fuglelivet sparsamt, med rype, snøugle og jaktfalk som karakteristiske artar. 

Få artar som er avhengige av det særskilde klimaet gjer tundraen særs sårbar for menneskeleg aktivitet og global oppvarming.

Klimatologi 
Tundraklima er ein type polarklima som i Köppens klimainndeling er kjenneteikna ved at middeltemperaturen for den varmaste månaden ligg mellom 0 og 10 °C. Klimasonen er utbreidd i den nordlegaste delen av Asia, Europa og Amerika, samt i nokre fjellområde, mellom anna i tropane. Svalbard og norske høgfjellsområde har tundraklima.

Sjå òg
Alpin tundra
Arktisk tundra

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Tundra» frå ,  den 27. desember 2005.

Bakgrunnsstoff 

Biom
Klimasoner og typar
Russiske ord og uttrykk
 
Terrestriske biom
Miljø i Arktis
Carl Hamilton

Carl Gustav Gilbert Hamilton er hovudperson i ei rekke bøker som Jan Guillou har skrive. Hamilton, med dekknamnet Coq Rouge, er ein greve, mordar og etteretningsagent i statens teneste, men med ei fortid som revolusjonær kommunist. Han blei utdanna i USA i lag med SEAL-styrkane. Nokre av forteljingane om Hamilton er òg blitt filmatiserte.

Bakgrunnsstoff
 Utførleg biografi (sett saman av fakta frå bøkene)

litterære figurar
oppdikta etterretningsagentar

en:Carl Hamilton (fictional character)
Dei tre pilene

Tre piler som peiker nedover mot venstre er eit sosialistisk symbol. Pilene kan vere raude, eller gullfarga om dei står på raud bakgrunn. Somtid er dei omkransa av ein ring som symboliserer einskap i kampen. Dei tre pilene symboliserer då kampen mot kapitalismen, fascismen og reaksjonen. Dei peiker nedover for å symbolisere at desse må nedkjempast, eventuelt at dei byggjer på låge instinkt hos menneska. 

Det var den eksilrussiske sosialdemokraten Sergej Tsjakhotin som introduserte dette symbolet i den tyske arbeidarrørsla i 1932, som eit ledd i kampen mot nazismen. Dei tre pilene vart bruka på flagga til det sosialdemokratiske ordensvernet, og måla over hakekrossen på murvegger og liknande.

Symbolet spreidde seg internasjonalt, og alt same året vart det teke i bruk i Austerrike. Etter oppstanden i Wien i 1934 var slått ned, var landet eit fascistisk diktatur. Men dei radikaliserte sosialdemokratane, som no kalla seg Revolusjonære Sosialistar (Revolutionäre Sozialisten), heldt fram kampen i illegaliteten, og bruka dei tre pilene som merke på flygeblad og flagg eller måla på murvegger. Då partiet vart lovleg att etter den sovjetiske frigjeringa i 1945, vart dei tre pilene med ein ring rundt offisielt partisymbol for det som i nokre år framover heitte Det austerrikske sosialistpartiet SPÖ (no Det austerrikske sosialdemokratiske partiet). 

I dag blir symbolet mellom anna nytta av ungdomsforbundet til Det amerikanske sosialistpartiet, Young People's Socialist League.

Kjelder 
 http://www.freiheitskaempfer.at/zeichen.html 
 http://www.aeiou.at/aeiou.encyclop.r/r562283.htm
 http://www.stamokap.org/symbole.html#pfeile
 http://www.ypsl.org/cgi-bin/index.cgi 

Sosialistiske symbol