alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Tottenham

Tottenham er ein stad i bydelen Haringey nord i London. Det var opphavleg eit landleg område i Middlesex som blei urbanisert og gjort om til eit eige bydistrikt. I 1934 blei det ein valkrins (borough) og i 1965 blei det ein del av Haringey og dermed også Stor-London. Tottenham voks fram ved den romerske vegen Ermine Street.

Til 1870-åra budde få menneske i området, men så introduserte Great Eastern Railway spesielle togruter som arbeidarar hadde råd til å bruka for å pendla til arbeidet. Det blei derfor bygd mange billige arbeidarbustader i Tottenham, noko som over tid førte til at området blei ein forstad til London.

Elva Lea i utkanten av Tottenham utgjorde austgrensa for valkrinsen Tottenham og grensa mellom Middlesex og Essex. Før det var ho også grense for danelovsområda. Ho markerer nå grensa mellom Haringey og Waltham Forest.

Tottenham er heimstaden til Tottenham Hotspur FC og heimebanen til laget, White Hart Lane.

Byar i Stor-London
Haringey
Middlesex
Bioluminescens

Bioluminescens er produksjon og utstråling av lys hjå levande organismar. Fenomenet er eit resultat av ein kjemisk reaksjon der kjemisk energi vert omgjort til lysenergi.

Sjå òg 
 Irisering

Lyskjelder
Luminescens

Luminescens er lysstråling som er skapt av andre prosessar enn varmestråling, men i staden ofte opptrer ved låge temperaturar. Døme er fluorescens, bioluminescens og fosforescens. Fenomenet kan mellom anna skje ved hjelp av kjemiske eller biokjemiske endringar, elektrisk energi, eller reaksjonar i krystallar.

Ved luminescens blir atoma eller molekyla i eit stoff ved einkvan ytre påverknad eksitert til særskilde energinivå, og sender så ut stråling i form av lys som svarar til overgangar frå desse nivåa. Den spektrale samansetnaden av slikt lys blir annleis enn av lyset som blir sendt ut ved varmestråling. Samansetnaden varierer òg frå stoff til stoff.

Typar luminescens
Kjemiluminescens, som følgje av ein kjemisk reaksjon
Bioluminescens, utstråling som følgje av ein biokjemisk reaksjon av ein levande organisme
Elektrokjemiluminescens, som følgje av ein elektrokjemisk reaksjon
Krystalloluminescens, produsert ved krystallisering
Elektroluminescens, som følgje av ein elektrisk straum som går gjennom eit stoff
Katodeluminescens, som følgje av at eit luminescent stoff vert treft av elektron
Mekanoluminescens, som følgje av mekanisk prosess på eit fast stoff
Triboluminescens, skapt når banda i eit stoff vert broten når stoffet vert skrapt, knust eller gnidd
Fraktoluminescens, skapt når banda i somme krystallar brist
Piezoluminescens, skapt når det vert utøvd trykk på somme stoff
Fotoluminescens, som følgje av absorpsjon av foton
Fluorescens, fotoluminescens som følgje av ein enkel–enkel elektronisk relaksasjon (typisk levetid: nanosekund)
Fosforescens, fotoluminescens som følgje av ein trippel–enkel elektronisk relaksasjon (typisk levetid: millisekund til timar)
Radioluminescens, som følgje av bombardement av ionisert stråling
Sonoluminescens, som følgje av imploderte bobler i ei væske når dei vert eksitert av lyd
Termoluminescens, gjenutstråling av absorbert lys når eit stoff vert oppvarma

Bruksområde 
lysdiode (LED) sender ut lys ved hjelp av elektroluminescens
Fosfor sender ut lys når det vert bestrålt av elektromagnetisk stråling eller partikkelstråling av høg energi.
Fosfortermometri, måling av temperatur ved hjelp av fosforescens.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Luminescence» frå ,  den 21. april 2013. 
 oppgav desse kjeldene:
luminescens. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/luminescens

 
lyskjelder
Stortingsrepresentantar 2005-2009

Stortingsrepresentantar 2005–2009 er ei liste over alle stortingrepresentantar som vart valde i Stortingsvalet 2005 for perioden 2005 til 2009.

Det er totalt 169 representantar, fordelt med 61 til Det norske Arbeidarpartiet, 38 til Framstegspartiet, 23 til Høgre, 15 til Sosialistisk Venstreparti, 11 til Kristeleg Folkeparti, 11 til Senterpartiet og 10 til Venstre. Den siste representanten frå kvart fylke er eit utjamningsmandat, nytt med dette stortingsvalet samanlikna med tidlegare val er at det er eit utjamningsmandat i kvart einaste fylke.

Akershus

Aust-Agder

Buskerud

Finnmark

Hedmark

Hordaland

Møre og Romsdal

Nordland

Nord-Trøndelag

Oppland

Oslo

Rogaland

Sogn og Fjordane

Sør-Trøndelag

Telemark

Troms

Vest-Agder

Vestfold

Østfold

Kjelder 
 Innvalgte fra 1945/2005-09 stortinget.no

 
Stortingsrepresentantar 2005–2009
 Stortingsrepresentantar 2005–2009
Oktettregelen

Oktettregelen eller åtteregelen er ein enkel kjemisk teori som viser at atom tenderar å gruppere seg slik at dei får åtte elektron i det ytterste elektronskalet (valensskalet). 
Dette medfører at atoma ofte skaffar seg åtte elektron i ytste skallet ved å danne bindingar med andre atom. Atom som allereie har eit fullstendig sett elektron i valensskalet, det vil seie edelgassar, pleier ikkje å danna bindingar med andre atom.

Atom
Kjemiske bindingar
Jørgen Leth

Jørgen Leth () er ein dansk journalist, forfattar, TV- og filmmann, føredragshaldar og meir.

Leth er fødd i Århus og bur no hovudsakleg i Haiti. 

Han var aktiv innan dansk film som konsulent for Kortfilmrådet (1971–1973) og programredaktør for Statens Filmcentral (1975–1977). Han regisserte kortfilmen «Det Perfekte Menneske» for Lars von Trier sitt filmprosjekt De Fem benspænd i 2003. Han har i Danmark i seinare tid særleg vore kjend som «poetisk syklingskommentator» saman med Jørn Mader, og kommenterte Tour de France for dansk TV2 frå 1989 til 2005.

I 2005 gav Leth ut den sjølvbiografiske boka Det uperfekte menneske der han openhjarta skildra livet sitt, mellom anna korleis han hadde samleie med tenåringsdottera til tenarane sine på Haiti. Boka skapte stort oppstyr i Danmark, og førte til at han trekte seg frå TV2-jobben og stillinga som dansk æreskonsul på Haiti, som han hadde vore sidan 1991.

Utgjevingar

Bøker 

 Gult lys, 1962
 Kanal, 1964
 Sportsdigte, 1967
 Lykken i Ingenmandsland, 1967
 Glatte hårdtpumpede puder, 1969
 Eventyret om den sædvanlige udsogt, 1971
 Det går forbi mig, 1975
 Det er ligesom noget af en drøm, 1976
 Filmmaskinen. Essays, 1979
 Hvordan de ser ud, 1987
 Traberg. Roman, 1990
 Jeg leger at jeg kan alting, 1991
 Hundene gør: Kup i Haiti, 1994
 Den gule trøje i de høje bjerge, 1995
 Billedet forestiller, 2000
 Historier fra Haiti – en ø'stat i Caribien, 2000
 Samlede Digte, 2002
 Det uperfekte menneske, 2005

Film 
 Stopforbud, 1963
 Se frem til en tryg tid, 1964
 Det perfekte menneske, 1967
 Ofelias blomster, 1968
 Nær himlen, nær jorden, 1968
 Jens Otto Krag, 1969
 Dyrehavefilmen, 1969
 Teatret i de grønne bjerge, 1970
 Motion Picture, 1970
 Eftersøgningen, 1970
 Dyrehaven: Den romantiske skov, 1970
 Frændeløs, 1970
 Livet i Danmark, 1971
 Kinesisk bordtennis, 1972
 Eddy Merckx i nærheden af en kop kaffe, 1973
 Den umulige time, 1974
 Stjernerne og vandbærerne, 1974
 Klaus Rifbjerg, 1974
 Det gode og det onde, 1975
 En forårsdag i Helvede, 1976
 Peter Martins, en danser, 1978
 Sanct Hansaften-spil, 1979
 Kalule, 1979
 At danse Bournonville, 1979
 Step on Silence, 1982
 66 scener fra Amerika, 1982
 Udenrigskorrespondenten, 1983
 Pelota, 1984
 Notater fra Kina, 1986
 Den legende menneske, 1986
 Composer Meets Quartet, 1987
 Dansk litteratur, 1989
 Notater om kærligheden, 1989
 Traberg, 1992
 Michael Laudrup – en fodboldspiller, 1993
 Haiti. Uden titel, 1996
 Jeg er levende – Søren Ulrik Thomsen, digter, 1999
 Drømmere, 2002
 Nye scener fra Amerika, 2003
 De fem benspænd, 2003, saman med Lars von Trier

Bakgrunnsstoff 
 litteratursiden.dk 
 bibliografi.dk 
 Om bokkontroversen hjå Ekstrabladet

Danske forfattarar
Danske regissørar
Stortingsrepresentantar 2001-2005

Stortingsrepresentantar 2001-2005 er ei liste over alle stortingrepresentantar som vart valde i Stortingsvalet 2001 for perioden 2001 til 2005.

Det var totalt 165 representantar, fordelt med 43 til Det Norske Arbeiderparti, 38 til Høgre, 26 til Framstegspartiet, 23 til Sosialistisk Venstreparti, 22 til Kristeleg Folkeparti, 10 til Senterpartiet, 2 til Venstre og 1 til Kystpartiet.

Dei 8 utjamningsmandata gjekk til Akershus (3), Hordaland (2), Oslo (1), Rogaland (1) og Vestfold (1).

Aust-Agder

Vest-Agder

Akershus

3 Utjamningsmandat.

Buskerud

Finnmark

Hedmark

Hordaland

2 utjamningsmandat.

Møre og Romsdal

Nordland

Oppland

Oslo

1 utjamningsmandat.

Rogaland

1 utjamningsmandat.

Sogn og Fjordane

Telemark

Troms

Nord-Trøndelag

Sør-Trøndelag

Vestfold

1 utjamningsmandat.

Østfold

Kjelder 
 Innvalgte fra 1945/2001-05 stortinget.no

 
Stortingsrepresentantar 2001-2005
 Stortingsrepresentantar 2001-2005
Skaun bygdamuseum

Skaun bygdamuseum er eit bygdamuseum i Skaun kommune i Trøndelag. Det består av tre hovuddelar; eit bygdatun på Skreddarhaugen ved Husaby, ei lokalhistorisk utstilling på Venn fleirbrukshus og skulemuseet Råbygda gamle skule. Det er organisert som ein eigen frivillig organisasjon.

Museet har ca. 1100 gjenstandar, dei fleste henta frå kvardagsliv på 1800-talet og første halvdelen av 1900-talet.

Mykje av æra for at museet vart til, ligg til Gauklaget i Skaun og Gunnar Solstad, som gav museet dei første gjenstandane i 1962.

Skreddarhaugen 
Rundt tunet på Skreddarhaugen er det fem bygningar; hovudbygninga Svenstu, ein låve, eit sprøytehus og stabbura Dalsburet og Motzfeldtburet (òg kalla Mosburet). Her finst det mange gjenstandar frå kvardagslivet på ein liten gard eller husmannsplass. I andreetasjen er det særleg mange gjenstandar knytte til skomakaryrket.

I sommarhalvåret blir det av og til arrangert opne dagar med kaffiservering her. Elles er bygdatunet alltid ope under Kristin på Husaby i august.

Lokalhistorisk utstilling 
Den lokalhistoriske utstillinga er i kjellaren på fleirbrukshuset på Venn. Her er det bl.a. informasjonsplakatar om historia til Skaun kommune, særleg i mellomalderen, og mange gjenstandar for lintilverking.

Skulemuseet 
Skulemuseet er lokalisert på Råbygda gamle skule frå 1878. Dette er ein skule som er nedlagt. Ungane i denne tidlegare krinsen, går no på Jåren/Råbygda skule.

Bakgrunnsstoff 
 Skaun kommune om Skaun bygdamuseum 

Skaun kommune
Bygdamuseum
Museum i Trøndelag
Gauklaget i Skaun

Gauklaget i Skaun var eit lag i gamle Skaun herad med formål å «fremme lokal kultur og humor».

Om vinteren heldt dei gaukrenn med premiering og festleg lag etterpå. Det første vart arrangert i 1913.

På 1950-talet arbeidde dei for å starte opp skolekorps i Skaun (Skaun skolekorps), og på 1960-talet arbeidde dei for å få til eit bygdamuseum (Skaun bygdamuseum). Begge delar klarte dei.

Skaun kommune
Kultur i Trøndelag
Stortingsrepresentantar 1993-1997

Stortingsrepresentantar 1993-1997 er ei liste over alle stortingrepresentantar som vart valde i Stortingsvalet 1993 for perioden 1993 til 1997.

Det var totalt 165 representantar, fordelt med 67 til Det Norske Arbeidarparti, 32 til Senterpartiet, 28 til Høgre, 13 til Sosialistisk Venstreparti, 13 til Kristeleg Folkeparti, 10 til Framstegspartiet,  og 1 til Raud Valallianse.

De 8 utjamningsmandata gjekk til Akershus (2), Buskerud (1), Oslo (2), Rogaland (1) og Telemark (2).

Aust-Agder

Vest-Agder

Akershus

2 utjamningsmandat.

Buskerud

1 utjamningsmandat.

Finnmark

Hedmark

Hordaland

Møre og Romsdal

Nordland

Oppland

Oslo

2 utjamningsmandat.

Rogaland

1 utjamningsmandat.

Sogn og Fjordane

Telemark

2 utjamningsmandat.

Troms

Nord-Trøndelag

Sør-Trøndelag

Vestfold

Østfold

Kjelder 
 Innvalgte fra 1945/1993-97 stortinget.no

Stortingsrepresentantar 1993-1997
 Stortingsrepresentantar 1993-1997
Stortingsrepresentantar 1883-1885

Stortingsrepresentantar 1883-1885 er ei liste over alle stortingsrepresentantar som vart valde i Stortingsvalet i 1883 for perioden 1883 til 1885. Det var totalt 114 representantar, fordelt med 83 til Venstre, 31 til Høgre.

Landkretsar

Smaalenenes Amt

Akershus Amt

Hedemarkens Amt

Kristians amt

Buskerud Amt

Jarlsberg og Larviks amt

Bratsberg Amt

Nedenes amt

Lister og Mandal amt

Stavanger amt

Søndre Bergenhus Amt

Nordre Bergenhus Amt

Romsdals Amt

Søndre Trondhjems Amt

Nordre Trondhjems Amt

Nordlands Amt

Tromsø Amt

Finmarkens Amt

Bykretsar

Fredrikshald

Sarpsborg

Fredrikstad

Moss og Drøbak

Kristiania, Hønefoss og Kongsvinger

Lillehammer, Hamar og Gjøvik

Drammen

Kongsberg

Holmestrand

Tønsberg

Larvik og Sandefjord

Brevik

Porsgrund

Skien

Kragerø

Østerrisør

Arendal og Grimstad

Kristiansand

Flekkefjord

Stavanger og Haugesund

Bergen

Aalesund og Molde

Kristiansund

Trondhjem og Levanger

Tromsø og Bodø

Hammerfest, Vardø og Vadsø

Kjelder 

 Norsk samfunnsvitenskapelig datatjeneste 
 

 
Stortingsrepresentantar 1883-1885
 Stortingsrepresentantar 1883-1885
Theatrum Orbis Terrarum

Theatrum Orbis Terrarum («verdsteateret») blir sett på som det fyrste moderne atlaset. Det blei trykt 20. mai 1570 i Antwerpen, og var skrive av Abraham Ortelius. Det var sett saman av ei samling av like store kartark med tilhøyrande tekst innbunde som ei bok. Trykkplater av kopar blei gravert spesielt for denne jobben. Orteliusatlaset blir somme tider referert til som ei oppsummering av kartografien på 1600-talet. 
Mange av karta i atlaset er basert på kjelder som ikkje lenger er tilgjengelege eller er ekstremt sjeldne. Ortelius la ved ei unik referanseliste («Catalogus Auctorum») der han skreiv ned namna på samtidige kartografar som elles ville ha vore gløymt i dag. I løpet av åra atlaset blei gitt ut kom det versjonar på sju språk, latin, tysk, flamsk, fransk, spansk, engelsk og italiensk.

Etter fyrsteopplaget av Theatrum Orbis Terrarum reviderte og utvida Ortelius atlaset med jamne mellomrom, og gav det ut i varierande format fram til han døydde i 1598. Frå dei 70 karta og 87 bibliografiske referansane i fyrsteutgåva (1570) voks atlaset gjennom dei 31 utgjevingane til 167 kart og 183 referansar i 1612.

Bakgrunnsstoff 
 Kongressbiblioteket i USA: Om Orteliusatlaset (engelsk)

Atlas
1570
Historiske kart
Elektrisk gitar

Ein elektrisk gitar er ein gitar som kan forsterkast ved hjelp av ein pickup som omgjer vibrasjonar frå strengane til elektriske signal. Vibrasjonen oppstår når gitaristen klimprar, plukkar, fingerplukkar eller tappar på strengane. Signalfangaren som vert nytta til å fange vibrasjonen nyttar vanlegvis elektromagnetisk induksjon for å gjere dette, men det finst òg andre teknologiar. I alle høve, er signalet skapt av ein elektrissk gitar for svakt til å drive ein høgtalar, så det vert sendt til ein gitarforsterkar før det vert sendt til høgtalaren, som omgjer signalet til høyrbar lyd.

Sidan den elektiske gitaren produserer eit elektrisk signal, kan ein elektronisk endre klangfargen til lyden. Ofte vert signalet modifisert ved hjelp av effektar som romklang og forvrenging. Sistnemnde vert særleg mykje nytta innan elektrisk bluesgitarmusikk og rock.

Den forsterka, elektriske gitaren vart funnen opp i 1931 og raskt teken i bruk av jazzgitaristar, som ønskte å spele gitarsoloar med enkle notar i eit storband. Tidlege gitaristar var Les Paul, Lonnie Johnson, Sister Rosetta Tharpe, T-Bone Walker og Charlie Christian. I 1950- og 1960-åra vart den elektriske gitaren det viktigate instrumentet i popmusikken. Det har utikla seg til å bli eit instrument som kan skape eit mangfald av lydar og stilar i sjangrar som varierer frå pop og rock til country, blues og jazz. Det har vore ein avgjerande del i utviklinga av elektrisk blues, rock and roll, rock, heavy metal og mange andre musikksjangrar. 

Utforminga av den elektrisk gitaren og korleis kassen, halsen, stolen og pickupane ser ut har variert mykje. Gitaristar kan ha ein fast stol eller ein fjørbelasta hengsla stol som gjer at gitaristane kan «bøye» tonane eller akkordane opp eller ned og skape vibratoeffektar. Gitarlyden kan endrast ved hjelp av nye speleteknikkar som å bøye strengane, tapping, «hammer-on», bruke lydfeedback eller slide. Det finst fleire typar elektrisk gitarar, som solid-body-gitarar (gitarar utan holrom), og forskjellige typar gitarar med hole kassar. Ein elektrisk gitar har vanlegvis seks strengar (vanlegvis stemt E, A, D, G, H, E frå den lågaste til den høgaste strengen), men kan òg ha sju strengar der den lågaste strengen då vanlegvis er ein H. 12-strengsgitarar har seks par av strengar. 

Pop- og rockegrupper brukar ofte elektrisk gitar i to roller. Rytmegitar spelar akkordsekvensar eller progressjonar og riff og er med på å setje rytmen (som ein del av ein rytmeseksjon). Den andre er sologitar, som vert nytta il å spele instrumentale melodilinjer, melodisk fyll og soloar. I ei lita gruppe, som ei powertrio, kan gitaristen byte mellom begge roller. I større rocke- og metalband er det som regel ein rytmegitarist og ein sologitarist.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Elektrisk gitar» frå ,  den 17. februar 2018. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff

 ON! The Beginnings of Electric Sound Generation

Gitarar
Klimpreinstrument
Elektriske musikkinstrument
Rockeinstrument
Jazzinstrument
Bluesinstrument
Gjønnes-utvalet

Stat – kyrkje-utvalet, òg kalla Gjønnes-utvalet etter leiaren Kåre Gjønnes, var eit offentleg utval som sette saman ei utgreiing om tilhøvet mellom kyrkje og stat i Noreg. Føremålet med utvalet var å gje Stortinget eit vidt grunnlag for å avgjere om statskyrkjeordninga skulle vidareførast, reformerast eller avviklast. Utvalet vart oppnemnt ved kongeleg resolusjon av 14. mars 2003.

Utvalet la fram utgreiinga og innstillinga si i dokumentet NOU: 2006: 2 Staten og Den norske kirke til Kultur- og kyrkjedepartementet tysdag 31. januar 2006.

Utvalet si oppgåve 
Utvalet skulle ta utgangspunkt i at den norske kyrkja skulld halde fram med å vere ei vedkjennande, misjonerande, tenande og open folkekyrkje, og vurdere åtte skilde punkt:

 Statskyrkjeordninga i heilskap, som ho var utforma og virka i Noreg.
 Mogelege eller ønskelege reformer innanfor ramma av det som på rimeleg vis kunne karakteriserast som ei statskyrkje.
 Alternativ til statskyrkjeordninga og overgangsordningar under eit mogeleg opphøyr av statskyrkjeordninga.
 Finansiering av kyrkjeleg verksemd, og under det; spørsmål knytt til medlemsavgift, livssynsavgift, skatt og statlege/kommunale løyvingar.
 Gravferdsforvaltinga
 Ordningar for å halde ved like freda og verneverdige kyrkjer.
 Eigedomsretten til kyrkjer og kyrkjegardar, andre aktuelle eigedomar, Opplysningsvesenets fond med meir under eit mogeleg opphøyr av statskyrkjeordninga.
 Kva konsekvensar framlagte endringar i kyrkjeordninga kunne kome til å ha for mellom anna oppsluttinga om Den norske kyrkja, for det andelege livet, kyrkjeleg undervising og diakoni, for kulturen vår og verdigrunnlaget i folket..

Medlemmer i utvalet 
 Leiar: Kåre Gjønnes (fylkesmann)
 Nestleiar: Marit Tingelstad (pensjonist)

 Jorund Andersen (lagsskrivar)
 Per-Otto Gullaksen (domprost)
 Jens-Petter Johnsen (sokneprest)
 Helge Kolstad (lærar)
 Per Oskar Kjølaas (biskop)
 Hildur Larsen (husmor)
 Lena Larsen (førstekonsulent)
 Vibeke Limi (prosjektleiar)
 Inge Lønning (stortingsrepresentant)
 Kjell Nordstokke (forstandar)
 Dag Nygård (generalskrivar)
 Ingar Samset (spesialrådgjevar)
 Bente Sandvig (fagsjef)
 Hege Fjellheim Sarre (kulturkonsulent)
 Fredrik Sejersted (advokat)
 Anfin Skaaheim (generalskrivar)
 Hege Steinsland (kyrkjeverje)
 Pia Svensgaard (høgskulelektor)

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Norges offentlige utredninger NOU 2006: 2 Staten og Den norske kirke 
 Brosjyre med hovudpunkta i utgreiinga
 Lovdata - Grunnlova §2
 Human-Etisk Forbund om Gjønnes-utvalet 

Den norske kyrkja
2003 i Noreg
2006 i Noreg
Norske politiske utgreiingsutval
Robert J. Aumann

Israel Robert John Aumann () er ein berømt USA-amerikansk matematikar fødd i Frankfurt-am-Main i Tyskland og medlem av United States National Academy of Sciences. Han arbeider ved Senter for rasjonalitet, på det hebraiske universitetet i Jerusalem.

Saman med Thomas Schelling, vart han tildelt Nobelprisen i økonomi i 2005 for å ha «styrkt forståinga vår av konflikt og samarbeid gjennom spelteorianalysar».

Bakgrunnsstoff 
 
 János Bolyai-prisen
 CV-en til Aumann

Økonomar frå USA
Nobelprisen i økonomi
Nobelprisvinnarar frå USA
Jødiske nobelprisvinnarar
USA-amerikanske matematikarar
Tysk-amerikanarar
Matematikarar på 1900-talet
Matematikarar på 2000-talet
Thomas C. Schelling

Thomas Crombie Schelling () var ein USA-amerikansk økonom og professor i utanrikssaker, nasjonal tryggleik, atomstrategi og forsvarskontroll ved Universitetet i Maryland, College Park, School of Public Policy.

Schelling si mest berømte bok, The Strategy of Conflict (Konfliktstrategiar) frå Harvard University Press i 1960, pionerte studiet av forhandlingar og strategiske val og blir sett på som ei av dei hundre bøkene som har øvd størst innflytnad i Vesten sidan 1945.

I 1971 publiserte han ein ofte-sitert artikkel om rasedynamikk, kalla «Dynamic Models of Segregation» (Dynamiske modellar for segregering). I dette verket forklarte han korleis eit bustadstrøk med berre kvite bebuarar raskt kunne bli eit nabolag med berre mørkhuda, til og med om ingen av dei kvite bebuarane var absolutt imot å bu i eit integrert bustadstrøk.

Schelling deltok i debatten om global oppvarming. Gjennom sin argumentasjon for at problemet har vorte sterkt overdrive, var han ein av dei leiande innan København-konsensusen.

Professor Schelling underviste tidlegare i tjue år ved Harvard University sin John F. Kennedy School of Government, der han var Lucius N. Littauer-professor i politisk økonomi.

Saman med Robert J. Aumann vann han Nobelprisen i økonomi i 2005 for å ha «styrka forståinga vår av konflikt og samarbeid gjennom spelteorianalysar».

Bakgrunnsstoff 
 
 Intervju med Schelling i 2005 

Økonomar frå USA
Nobelprisen i økonomi
Nobelprisvinnarar frå USA
Folk frå California
Før-sokratikarane

Før-sokratikarane var dei greske filosofane som virka før Sokrates (som vart fødd ca. 470 fvt.) som med sine etterfølgjarar fekk den dominerande posisjonen innan gresk filosofi. Ein set skilje mellom desse første filosofane og Sokrates fordi sistnemnde er ein av dei viktigaste filosofane i antikken.

Innunder før-sokratane reknar ein mellom andre Thales, Anaksimenes, Empedokles, Anaksimander, Heraklit, Parmenides, Zenon, Demokrit og Pythagoras.

Kjelder 
 Dagfinn Døhl Dybvig & Magne Dybvig (2003). Det tenkende mennesket. Trondheim: Tapir. ISBN 82-519-1864-2.

Filosofi
Arkhe

Arkhe eller arché, gresk ἀρχή, er eit ord (ἀρχή) som tyder noko slikt som «byrjing» eller «opphavleg».

Før-sokratikarane lagde fleire teoriar om kva dette «opphavet åt alle ting» var. Teoriane om arkhe søkte å svara på kva som låg til grunn for den fysiske verda, rørsle og endring.

Thales såg på vatn, Anaksimander tenkte seg apeiron, Anaksimenes luft, Pythagoras kan seiast å ha hatt tal, Heraklit logos, Parmenides «Det Eine», Empedokles dei fire elementa og Demokrit tenkte seg atom som arkhe.

Avleiingar 
Fleire moderne ord er avleia av arkhe, til dømes:

 arkeologi, læra om livet i tidlege tider
 arketyp(e), ei urform, gjerne ei som er sams for alle menneskja

Kjelder 
 
 Nynorskordboka
 Oxford English Dictionary

Grunnleggjande metafysikk