Anja Breien

Anja Breien () er ein norsk prisløna filmregissør frå Oslo. Ho har lengre fartstid enn nokon andre norske filmregissørar.

Biografi 

Anja Breien, dotter til forfattaren Hans Breien, vart tidleg interessert i kunst og litteratur. Allereie i 1960 tok ho til å jobba med film, då ho jobba med skript i Det store varpet av Nils R. Müller. Etter nokre år med fransk-studie kom ho inn på den franske filmskulen Institut des Hautes Études Cinématographiques i Paris i 1962. Ho studerte ved instituttet i to år.

Frå 1966 fekk ho jobb i nokre filmar av Henning Carlsen, før ho laga sitt fyrste sjølvproduserte verk, kortfilmen Vokse opp i 1967. Denne var basert på segnet om Jostedalsrypa. Deretter produserte ho den meir kontroversielle kortfilmen 17. mai – en film om ritualer i 1969. Ho var også medregissør i langfilmen Dager fra 1000 år frå 1970. Kortfilmen Ansikter kom ut i 1971, og tok for seg andleta i Edvard Munch sine måleri, med utgangspunkt i eit dikt av Poul Borum. Her var filmmusikken laga av Jan Garbarek, og dei to har også samarbeidd mykje i seinare tid.

Anja Breien sin fyrste eigne langfilm vart Voldtekt, frå 1971. Filmen skildra valdtekt som lovbrot, og om korleis hovudpersonen vart til kasteball i rettssystemet. Svein Sturla Hungnes debuterte her som skodespelar, og filmen vann filmprisen Sølvklumpen i 1972. Breien vann også filmkritikarprisen for same filmen.
Hennar neste langfilm fekk tittelen Hustruer, og kom i 1975. Filmen, som stod i dialog til filmen Husbands (1970) av John Cassavetes, handla om tre hustruer som slår seg laus, og var meint både humoristisk og feministisk. Hovudrollene hadde Frøydis Armand, Katja Medbøe og Anne Marie Ottersen. Med denne filmen var Anja Breien verkeleg i ferd med å skapa seg eit namn i Film-Noreg. Breien har laga to oppfylgjarar til Hustruer; respektive i 1986 og 1996.

Utover sytti-, åtti- og nittitalet produserte Anja Breien fleire vellukka spelefilmar. Breien verka også som teaterregissør ved Den Nationale Scene i 1982. Ho er framleis aktiv som filmregissør i dag. I 1997 gav ho ut kortfilmen Solvorn, som handlar om hennar eiga farmor sine uvanleg talentfulle fotografi frå Luster i Sogn. Etter år 2000 har ho produsert fleire kortfilmar. Hennar så langt siste verk, Riss vart synt under kortfilmfestivalen i Grimstad og handlar om riving av gamle drivhus.

Heider 

 I 1972 vann filmen Voldtekt Sølvklumpen.
 I 1972 vann Anja Breien Filmkritikarprisen for Voldtekt.
 I 1975 vart Hustruer tildelt Prize of the Ecumenical Jury ved Locarno internasjonale filmfestival.
 I 1982 fekk Anja Breien Aamotstatuetten.
 I 1986 vann Hustruer - ti år etter Amandaprisen for beste norske kinofilm. 
 I 1997 fekk Anja Breien Arne Skouens Ærespris.
 I 2001 vann Å se en båt med seil kortfilmprisen ved Berlin International Film Festival og kortfilmprisen ved Toronto Short Film Festival.
 I 2005 fekk Anja Breien Amandaprisen sin heiderspris.
 I 2008 fekk Anja Breien Liv Ullmanns ærespris.
 I 2010 fekk Anja Breien Norsk Kvinnesaksforenings ærespris.
 Filmane hennar har vorte framsynt både på Filmfestivalen i Cannes og Filmfestivalen i Venezia.

Verk 

 Vokse opp, kortfilm, 1967
 17. mai – en film om ritualer, kortfilm, 1969
 Dager fra 1000 år, 1970
 Ansikter, kortfilm, 1971
 Voldtekt, 1971
 Hustruer, 1975
 Den alvarsamme leken, 1977
 Arven, 1979
 Forfølgelsen, 1981
 Papirfuglen, 1984
 Hustruer – 10 år etter, 1985.
 Smykketyven, 1990
 Hustruer III, 1996
 Solvorn, kortfilm, 1997
 Å se en båt med seil, kortfilm, 2001
 Uten tittel, kortfilm, 2005
 Jezidi, kortfilm, 2009
 Riss, kortfilm

Kjelder 

 NBL-artikkel om Anja Breien, skriven av Trond Olav Svendsen. 
 Anja Breien på imdb.com
 Bokmålswikipedia om Anja Breien, henta inn 18. november 2011.

Fotnote

Bakgrunnsstoff 

 Forskningsrådet: Anja Breien - et internasjonalt unntak
 NRK, 29.04.11: Kvinne med mål og mening
 Norsk filminstitutt, 02.08.11: Stor interesse for Anja Breien i Polen

Norske filmregissørar
Kunstnarar frå Oslo
Vinnarar av Amandaprisen