alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
SS «Lancing»

SS «Lancing» var ein firmasta fullriggar som opphavleg var bygd som dampskip. Fartøyet vart sjøsett 4. november 1865 hjå Napier & Sons i Glasgow. Det vart bygt for reiarlaget Compagnie Générale Transatlantique, som dreiv pasasjertafikk over Atlanterhavet, og fekk namnet «Péreire». «Péreire» var eit moderne dampskip med propell, og ein tosylindradampmaskin dampmaskin som utvikla 1250 akselhestekrefter. I tillegg til dampmaskina hadde skuta segløin. Ho var moderat barkrigga. Ved fullt damptrykk var farten 15,3 knop.

«Péreire» var utsett for fleire uhell. Skuta vart senka under brann i Tunis i 1881. Under storm i Atlanterhavet i 1886 vart ho treft av ein kjempesjø og fekk store skada. Maskinen vart sett ut av drift. «Péreire» vart segla til lands. Like etter at ho var reparert gjekk ho å grunn og havarerte. Vraket vart seld til eit reiarlag i London med norsk tilknyting. Dampmaskinen vart seld, og skipet opprigga som firmasta fullriggar. Fullriggaren fekk namnet «Lancing».

Det 113 meter lange og 13,6 meter breie skipet synte seg å ha svært gode segleigenskapar. Dei nesten 60 meter høge mastene hadde ei samla seglflate på 5080 m² fordelt på 34 segl. Det hadde eit mannskap på 26-30 mann. Under gode seglforhold gjorde det større fart enn det hadde gjort med dampmaskin. Det segla frå England til Australia på 64 døger, like snøgt som det mindre klipperskipa som var spesialbygde for hurtigsegling. Lengste utsegla distanse på eit døger var 366 nautiske mil, som gir ei gjennomsnittsfart på over 15 knop.

I 1901 vart skuta innkjøpt til Noreg av A.S. Lancing ved reiarlaget J.Johansen & Co på Lysaker.

Kjelder 
 Jon Winge: Norske skip. Oslo 2006

Norske seglskip
Torgunrud

Torgunrud er ein gard i bygda Feiring i Eidsvoll kommune, som ligg i Viken fylke. Garden ligg ved foten av Stefferudkollen, ved Torgundrudelva, som renn frå Bladtjern til Mjøsa, og som utgjer gardens grense mot sør. Til garden høyrer Kastfossen, som er ein særprega foss i Torgunrudelva. Gerden har i dag av ca 2000 mål skog og ca 100 mål dyrka mark. I tida før 1825 utgjorde Torgunrudelva grensa mellom Feiring og Toten, garden låg då i Toten herad.

Gardar i Eidsvoll
Brunkeberg kyrkje

Brunkeberg kyrkje er ei krosskyrkje frå 1790 i Kviteseid kommune i Vestfold og Telemark fylke.

Kyrkja er bygd i tre og har 303 sitjeplassar.

Innvendig er ein særeigen dåpsengel og eit krusifiks over altaret. Naivistiske og dramatiske bibelske motiv er måla på midtpartiet i himlinga.

Byggmeister var Såmund Såmundsson Gjersund frå Morgedal. Målararbeidet vart utført av Aslak Nestestog frå Vinje. Døypefonten vart laga av Aasmund Såmundsson Nordgaard.

Kjelder
Bokmålswikipedia slik artikkelen var 22. august 2010 revijon

Bakgrunnsstoff

 Brunkeberg kyrkje  frå Kyrkjesøk
Brunkeberg kyrkje 

Kyrkjer i Kviteseid
Kyrkjer i Øvre Telemark prosti
Kulturminne i Kviteseid
Krosskyrkjer i Noreg
Norske kyrkjer frå 1790-åra
Kystgrisøyre

Kystgrisøyre er ein fleirårig art i korgplantefamilien. Planta er utbreidd over Europa, Asia og Nord-Afrika. 
Kystgrisøyre vert kring 3 dm høg, og har buktfinna eller bukttagga ruhåra blad. Stivt snautt skaft med små bladskjel på den øvre delen. 3 cm brei korg. Langskafta fnokk med fjørstrålar inst og hårstrålar ytst. Blømer kring juli i bakkar og småskog langs kysten frå Østfold til Nordmøre.

Kjelder 
 Svensk wikipedia.
 Johannes Lid: Norsk-svensk-finsk flora. Det Norske Samlaget, 1985.

Plantar i Noreg
Korgplantefamilien
Arne Arnesen

Arne Arnesen () var ein norsk kjøpmann og stortingsmann, opphavleg frå Uskedalen i Kvinnherad.

Arnesen var son av ein gardbrukar og landhandlar i Kvinnherad. I unge år var han tilsett på faren sin landhandel, tok i 1865 til i forretninga til Edvard Grieg i Bergen. Nokre år etter etablerte Arnesen seg som skipshandlar med eige handelshus i Bergen. I 1877 flytta han til Kristiansund der han dreiv skipshandel og handla med sild og fisk.

Arnesen var medlem av bystyret i Kristiansund i 22 år, nokre år ordførar og varaordførar. Han hadde også andre tillitsverv i Kristiansund, mellom anna var han direktør i Kreditbanken. Arnesen var særleg interessert i fiskeripolitikken, styremedlem i det lokale fiskeriselskapet i 25 år. 

Året før Norsk Selskap til Skipbrudnes Redning (NSSR) vart danna i 1891, hadde Arnesen teke initiativet til eit lokalt basert redningsselskap for Kristiansund og mørekysten. Etter bybrannen i Ålesund i 1904 organiserte han den fyrste hjelpesendinga dit.

Han vart vald til varamann for Venstre ved stortingsvalet i 1900. Ettersom den valde representanten for Kristiansund døydde, møtte Arnesen fast på Stortinget frå januar 1901.  Perioden 1903-06 møtte han for Kristiansund som fast representant. I 1905 røysta han for republikk ved valet av styresett. Arnesen var varamann til Stortinget 1906-09. Han møtte i 1907 frå 1. mai og han vart innkalla på ny i mai 1908. Vel framkomen i Kristiania døydde han den 9. juni 1908.

Han vart tildelt 7. juni-medaljen.

Kjelder
 Lindstøl, Tallak:Stortinget og Statsraadet 1814-1914. Kristiania, 1914
 

Stortingsrepresentantar 1901-1903
Stortingsrepresentantar 1904-1906
Stortingsrepresentantar 1907-1909
Stortingsrepresentantar for Kristiansund
Stortingsrepresentantar frå Venstre
Ordførarar i Kristiansund
Venstreordførarar i Møre og Romsdal
Norske handelsfolk
Folk frå Kvinnherad
Gunnar T. Rysstad

Gunnar Torgeirsson Rysstad () var ein norsk gardbrukar, diktar, ordførar og stortingsmann frå Valle kommune.

Rysstad var son til gardbrukar i Valle. Han gjekk amtsskulen i 1881/82 og folkehøgskulen Vonheim 1884/85. Handelsmann på Rysstad 1889-90. I 1896 tok han over slektsgarden Straume i heimbygda, og dreiv denne sidan. 

Han gav ut fleire diktsamlingar, det mest kjente diktet, «Eimhesten», skreiv han til opninga av Setesdalsbanen i 1895, der det vart framført som ei kantate. Rysstad gjendikta «Deilig er jorden» som «Fager er jordi», trykt i Syn og Segn i 1900, som sidan kom med i Nynorsk Salmebok.

Rysstad var i fleire år medlem av heradsstyret, ei tid som ordførar. Han var 3.  representant for Nedenes amt og Samlingspartiet på Stortinget 1904-06. Medlem av protokollkomiteen.

Han vart tildelt 7. juni-medaljen.

Rysstad døydde 1926 på garden sin, Straume i Valle.

Bibliografi
Sukk og song, 1888
Femti dikt, 1890
Hugsjaa, 1896 - 
Vaarnott, 1904
Orren spelar',' 1915Vigleik, 1912 Historisk skodespelHugsjaa - Nyutgivelse ved Olav Bø i 1967

Kjelder
Lindstøl, Tallak: Stortinget og Statsraadet 1814-1914. Kristiania, 1914
Bokmålswikipedia

BakgrunnsstoffValle kommune Gards og ættesoge Hylestad'' bind 1 side 208
 
Gunnar T. Rysstad hos Aasentunet

Norske lyrikarar
Nynorskforfattarar
Stortingsrepresentantar 1904-1906
Stortingsrepresentantar frå Høgre
Stortingsrepresentantar for Aust-Agder
Ordførarar i Hylestad
Folk frå Valle
Ivar Tveiten

Ivar Pettersson Tveiten () var ein gardbrukar og politikar frå Fyresdal i Telemark. Han representerte Venstre for Bratsberg amt, seinare Vest-Telemarken og Telemark. Den kjende felespelaren Petter Sveinungsson Veum var far hans.

Tveiten gjekk lærarskule i Kviteseid 1869, og var lærar i ein krins i heimbygda fram til 1883. Han overtok farsgarden Vestre Tveiten i 1879?, i 1889 overtok han garden Brokke i grannelaget, der han budde sidan.

Tveiten var formann og forretningsførar for Fyresdals forbruksforening 1871-99, og heldt fram i same posisjonar for den utskilde Veums forbruksforening 1899-1902. Heradskasserar eit par år, og kasserar 1884-99 for dampskipet Fyresdal. Skulestyreformann 1893-1902. Direktør 1895-1910 for den fyrste sparebanken i heradet. Medlem av heradsstyret i fleire år.

Tveiten var stortingsmann 1902-24. 1902-03 møtte han som varamann frå Bratsberg, medlem av jarnbanekomiteen. Han fekk fast plass på Stortinget etter valet i 1903, var medlem av budsjettkomiteen 1903-09, sekretær i same komite 1910-15. I 1905 var han mellom dei som gjekk inn for republikk som nytt styresett for Noreg. Åra 1906-18 representerte han einmannskrinsen Vest-Telemarken. Han var president i Stortinget i perioden 1917-20 og 1922-24. Frå 1917 til -23 var han medlem av utanriksnemnda, formann frå 1919. I 1919 og -20 var han parlamentarisk leiar i Venstre.

Frå 1924 til 1926 var Tveiten kyrkje- og undervisningsminister i Johan Ludwig Mowinckel si fyrste regjering. Han var ein iherdig talsmann for landsmålet, og i hans statsrådstid vart det krav om at det offentlege skulle svare på adressaten si målform. Nynorsk salmebok vart godkjend under Tveiten.

Tveiten vart tildelt 7. juni-medaljen.

Han døydde 1934 på Brokke i Fyresdal.

Ei byste av Tveiten, laga av Dyre Vaa, er utstilt på Nasjonalgalleriet.

Kjelder
Lindstøl, Tallak:Stortinget og Statsraadet 1814-1914. Kristiania, 1914

Bakgrunnsstoff 
Om Ivar Tveiten på NBL
 

Stortingspresidentar
Norske kyrkje- og undervisningsministrar
Statsrådar i Regjeringa Mowinckel I
Venstrestatsrådar
Stortingsrepresentantar 1904-1906
Stortingsrepresentantar 1907-1909
Stortingsrepresentantar 1910-1912
Stortingsrepresentantar 1913-1915
Stortingsrepresentantar 1916-1918
Stortingsrepresentantar 1919-1921
Stortingsrepresentantar 1922-1924
Stortingsrepresentantar frå Venstre
Stortingsrepresentantar for Telemark
Medlemmar og varamedlemmar i Nobelkomiteen
Folk frå Fyresdal
Målfolk
Sumphaukeskjegg

Sumphaukeskjegg er ei fleirårig urt i korgplantefamilien. Arten er utbreidd i Europa og Asia. 
Planta er kring 50 cm høg med store tynne snaue blad som ved grunnen går kring stengelen. Blomane er tre cm breie korger i halvskjerm. Korgdekkblada har svarte kjertelhår.

Sumphaukeskjegg blømer kring juli månad på fuktige stader i skog og ved bekker, og på næringsrike myrar. Planta er vanleg over det meste av Noreg, sjeldan i nord. Ho er funnen opp til 1200 m på Hardangervidda.

Kjelder
Svensk wikipedia.
Tysk wikipedia.
Johannes Lid: Norsk-svensk-finsk flora. Det Norske Samlaget, 1985.

Plantar i Noreg 
Korgplantefamilien
Takson namngjevne av Carl von Linné
Sveinung Sundli

Sveinung Sundli () er ein norsk musikar frå Orkdal, kjend som felespelar og el-pianist i musikkgruppa Gåte. 

Sundli voks opp i ein musikalsk familie i Orkdal, og lærte å spela fele frå han var 6 år. Som 14-åring vart han lei felespelet og knuste fela si. Etter ein periode der han lytta til teknomusikk og var bassist i eit pønk-band, tok han til med folkemusikk att, og tok til å blanda han med rock. I 1999 starta han opp Gåte saman med systera Gunnhild Sundli (vokal), Martin Langlie, (slagverk) Gjermund Landrø (bass) og Magnus Børmark (el-gitar). Dei gav ut sin fyrste EP året etter, og vart svært populære etter nokre år, både innanlands og utanlands.

Sundli skreiv melodiar til «Storås», «Ola I», «Du som er ung», «Sjåaren» og «Fredlysning», som Gåte framførte. Han har også ein G, symbolet til Gåte, tatovert på armen sin.

I 2004 var Sundli ei viktig drivkraft til oppstarten av Storåsfestivalen, som vart arrangert fyrste gong i juli same året. Elles har han drive utestaden Storås i Trondheim i fleire år. Han vart far for fyrste gong då han fekk ein son med sambuaren sin i desember 2008.

Folk frå Orkdal
Norske felespelarar
Norske musikarar

Kjelder 

 Bokmålswikipedia om Sundli.
 Storåsfestivalen: Om festivalen. 
 Sveinung Sundli i Stjerneklart på Nrk.no, 27.08.07
 Adressa.no, 07.12.08: Sveinung Sundli er blitt far.
Magnus Børmark

Magnus Robot Børmark () er ein norsk el-gitarist, kjend frå Musikkgruppa Gåte.

Oppvekst og Gåte 

Børmark er fødd og oppvaksen i Trondheim, der han lærte å spela gitar og piano av storebror sin. Han spela også trommer i korps i fem år. Etter kvart vart han kjend med Sveinung Sundli frå Orkdal, som starta opp Gåte saman med systera Gunnhild Sundli, Martin Langlie og Gjermund Landrø. I eit intervju i studentavisa Under dusken sa Børmark at då han spurde om å få vera med i Gåte, svara Sundli fyrst nei, men han overbeviste Sveinung med rare gitarlydar som han aldri hadde høyrt før. Han vart medlem av bandet i 2000, som el-gitarist.

Før Gåte gav ut sin fyrste CD, Jygri frå 2002, sendte Børmark ein søknad til folkeregistret der han skreiv at han berre ville kjenna seg som eit heilt menneske om han fekk ta i bruk mellomnamnet «Robot». Søknaden vart innvilga.

Børmark var utvilsamt den som var villast og skapte mest show i Gåte i dei åra bandet var aktivt. Gitarspelinga hans vart umisseleg for å ha rocken som element i musikken deira. I 2005 vart bandet oppløyst

Tida etter Gåte 

Etter dette vart Børmark med i det progressive rockebandet 22 saman med Martin Mullholand, Mats Paulsen og Andreas Kjøl Berg. Bandet debuterte på By:larm i Oslo, der dei spelte 22.2 på eit utselt Cosmopolite for 800 tilskodarar. Bandet la stor vekt på sceneshow, og bar preg av å vera modernistisk. Den 22. august 2008 gav 22 ut EP-en E. S. P. (Extended Sensory Play). I løpet av 2008 turnerte bandet heile Noreg fleire gonger; siste gongen var eit prosjekt der dei spela 22 konsertar på 22 dagar, og turnéruta var forma som eit to-tal på Noregskartet.

Under Gåte sin siste konsert på comebacket deira sommaren 2010, gav Børmark eit forrykande show og sprang både høgt og lågt på scena, ifylgje ein reportasje på nettsida Planb.no.

Børmark er vegetarianar og har vore medeigar i den vegetarianske lunsjbaren Persilleriet i Trondheim. Han har også vore aerobics-instruktør i byen.

Kjelder 

 Wikipedia på bokmål om Magnus Børmark.
 Bilete av Magnus Børmark på gitar på foto.no
 Underdusken.no, 29.09.09: En eneste stor digresjon, framført av Magnus Børmark. 
 Ep-en E.S.P. på Platekompaniet.
 Vg.no, 07.09.05: Oppløst Gåte.
 Gemini om Gåte, og namneskiftet til Børmark. 
 PlanB.no, 22.08.10: Magisk stemning på Operaen. 

Folk frå Trondheim
Norske gitaristar
John Utheim

John Jonsson Utheim () var ein norsk lærar, forfattar, Venstre-politikar og amtmann. Peder J. Utheim var bror hans.

Utheim var frå Kornstad på Nordmøre, der far hans var gardbrukar. Sjølv var han lærar i omgangsskule i Kvernes 1862 og Kornstad 1862-64. I 1868 vart han student og tok til på universitetet i hovudstaden. Han studerte fyrst filologi, sidan teologi, og vart uteksaminert cand. theol. i 1874. Mellom 1870 og -75 var han lærar både på Qvams skole og huslærar i Trøgstad. Frå 1875 var han lærar på Oslo katedralskole. I 1878 byrja han i lærarstilling på Sjøkrigsskulen i Horten, frå 1890 med yrkestittelen dosent. Både i 1879 og 1881 var Utheim skipsforvaltar på «Nornen» sitt tokt til England og Spania.

Utheim var medlem av bystyret i Horten frå 1883 til 1902, ordførar 1899-1901.

Perioden 1892-1894 var Utheim 2. representant til Stortinget frå Jarlsberg og Larvik amt. Han var då sekretær i militærkomiteen, 1893-94 medlem av valkomiteen og 1894 sekretær i konsulatkomiteen.

Utheim var 1898 medlem av kongeleg kommisjon om den sivile legetenesta i Noreg, og formann 1902 i ein parlamentarisk kommisjon om inndeling av einmannskrinsar ved stortingsval. Han var også forfattar av ymse verk om stortingsval og andre tema.

Utheim var amtmann i Nordre Bergenhus amt frå 1902, til han døydde i 1910.

Utheim var republikanar, og agiterte i 1905 mot innføring av monarki som styreform.

Han døydde hausten 1910 i Leikanger i Sogn.

Kjelder
Lindstøl, Tallak: Stortinget og Statsraadet 1814-1914. Kristiania, 1914

Bakgrunnsstoff 
1905 - Amtmannen i Nordre Bergenhus amt - John Utheim Sogn og Fjordane fylkesarkiv

Norske amtmenn
Fylkesmenn i Sogn og Fjordane
Stortingsrepresentantar 1892-1894
Folk frå Averøy
Peder J. Utheim

Peder Jonsson Utheim () var ein norsk gardbrukar og stortingsmann frå Kornstad på Nordmøre. John Utheim var bror hans.

Utheim var son av ein gardbrukar i Kornstad. I 1863 gjekk han amtslandbruksskulen. Han tok over farsgarden i 1868 og dreiv denne til han døydde. Vinteren 1870/71 var han elev på ein folkehøgskule i Sel i Oppland, driven av Christopher Bruun og Kristofer Janson.

Utheim var ordførar i Kornstad frå 1898 til han døydde 1902. Han var og direktør for sparebanken i heradet. Elles var han medlem av styret for landbruksskulen i Romsdals amt.

Frå 1892 til 1897 representerte Utheim Romsdals amt på Stortinget. Han var då medlem av jarnbanekomiteen. Perioden 1900-03 var han 1. varamann, møtte i landbrukskomiteen 11.10.1901-26.11.1901 i staden for Nils J. Hestnes.

Utheim døydde 1902 på sjukehuset i Trondheim.

Kjeldee 
 Lindstøl, Tallak: Stortinget og Statsraadet 1814-1914. Kristiania, 1914

Norske gardbrukarar frå 1800-talet
Stortingsrepresentantar 1892-1894
Stortingsrepresentantar 1895-1897
Stortingsrepresentantar 1901-1903
Folk frå Averøy
Balderbrå

Balderbrå er ei eittårig urt i korgplantefamilien. Arten er utbreidd i Europa og Asia. 
Planta er om lag 50 cm høg og har opprette skott og 3-4 cm breie korger. Korgdekkblada er smalt brunkanta. Planta har runde oljekjertlar på fruktene. 

Balderbrå veks til dømes på på dyrka markar, vegkantar og avfallsplassar. Han blømer kring juni i Noreg. 

Planta er vanleg over heile Noreg.

Kjelder 
 Svensk Wikipedia
 Johannes Lid: Norsk-svensk-finsk flora. Det Norske Samlaget, 1985.

Viltveksande plantar i Noreg
Korgplantefamilien
Tunbalderbrå

Tunbalderbrå er ei urt i korgplantefamilien. Arten har ei sirkumpolar utbreiing. Planta er kring 10 cm høg og er mørkgrøn, tettblada og med kortskafta korger. Blomane er utan kantkroner. Dei har gulgrøne midtkroner i høg innhol topp, og har sterk lukt. Tunbalderbrå blømer kring juni månad i tun og gater, og langs vegar og jernbanar. 

Planten kom opphavleg til Noreg som ballastplante. Han er spreidd over heile Noreg i ny tid. Han er vurdert som ein framand art med potensielt høg risiko for å vera invasiv av Artsdatabanken.

Galleri

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Gatkamomill» frå ,  den 22. august 2010.  
 
 Johannes Lid: Norsk-svensk-finsk flora. Det Norske Samlaget, 1985.

Plantar i Noreg
Korgplantefamilien
Reinfann

Reinfann er ein art i korgplantefamilien. Planta er utbreidd i Europa og Asia. 
Reinfann er kring 80 cm høg, med ein stiv trehard stengel, som ofte er noko raudfarga. Han har krypande jordstengel. Blomane er gullgule korger i halvskjerm. Dei har sterk aromatisk lukt. Planten blømer kring august månad i skogkantar, vegkantar og i ur. Han finst over heile Noreg, og er funnen opp til 1160 m i Oppdal.

Kjelder
Johannes Lid: Norsk-svensk-finsk flora. Det Norske Samlaget, 1985.

Denne artikkelen bygger på «Renfana» frå ,  den 22. august 2010.  
 

Viltveksande plantar i Noreg 
Korgplantefamilien
Giftige plantar
Vegtistel

Vegtistel er ei urt i korgplantefamilien. Arten er utbreidd i Europa, Asia og Nord-Afrika. 

Planta er kring 70 cm høg og har grov grågrøn stengel med mange greiner. Ho har buktfinna blad med lange kvasse tornar, kvitlodne på undersida. Oversida har små tornar. Korgdekkblada er grågrøne og sprikjande med kvass gul odd. 

Vegtistelen blømer kring juli månad i vegkantar, på turre stader og avfallsplassar. Han finst i det sørlege Noreg så langt nord som til Salten. Planta er blitt funne opp til 680 m på Voss.

Kjelder 
 Svensk Wikipedia.
 Johannes Lid: Norsk-svensk-finsk flora. Det Norske Samlaget, 1985.

Plantar i Noreg
Korgplantefamilien
Willem Janszoon

Willem Janszoon (ca. 1570–1630) var ein nederlandsk oppdagar og guvernør. Truleg var han og mannskapet hans dei fyrste europearane som såg Australia.

Liv og gjerning
Willem Janszoon vart truleg fødd i Amsterdam. Han vert fyrste gongen nemnd i 1598 som ein sjømann ombord i fartøyet «Hollandia», i teneste for Det nederlandske austindiakompaniet. Fartøyet var del av den andre flåten som vart send til Nederlandsk Ostindia. Han reiste 1601 på ny til Ostindia, då som skipper på «Lam», eitt av tre skip i ein flåte leia av Joris van Spilbergen.

Oppdaginga av Australia

Den tredje gongen Janszoon sigla mot Ostindia, 18. desember 1603, var det som kaptein på skipet «Duyfken», eitt av dei tolv skipa i flåten til Steven van der Hagen. Vel framkomne i Ostindia vart «Duyfken» send ut på leiting etter andre moglege handelsutpostar, særskilt «i det store landet Ny-Guinea og andre aust- og sørland».

«Duyfken» sigla frå Bantam den 18. november 1605 mot vestkysten av Ny-Guinea. Janszoon kryssa Arafurahavet, utan å oppdage Torressundet, og sigla inn i Carpentariabukta. Den 26. februar 1606 ankra skipet opp ved fastlandet nær elva Pennefather River på vestsida av Kapp Yorkhalvøya, nær dagens Weipa. Dette er den fyrste nedskrivne observasjon av Australia av ein europear. 

Janszoon heldt fram å kartlegge i kring 300 kilometer av kysten, som han mistenkte for å vere ein sørleg del av Ny-Guinea. Mannskapet opplevde befolkninga som fiendsleg og landet for å vere for sumpaktig, så skipet sigla tilbake til Bantam i juni 1606. Janszoon kalla det nyoppdaga landet for «Nieu Zelandt» etter den nederlandske regionen Zeeland, eit namn som snøgt vart gløymt. Det vert spekulert om at kinesiske, franske og portugisiske sjøfararar kan ha observert ein kvan del av Australias kystar tidlegare enn 1606, men oppdaginga til Janzsoon er den fyrste sikre.

Andre reisa til Australia
Janszoon rapporterte at den 31. juli 1618 nådde ein land på ei øy på 22° sørleg breiddegrad, cirka 385 km sørsøraust for Sundasundet. Dette vert tolka som ei skildring av halvøya mellom Point Cloates og North West Cape på kysten av Vest-Australia.

Guvernør og admiral
Janszoon tenstegjorde i Det nederlandske austindiakompaniet i fleire periodar, fyrst 1603–11, så 1612–16. Ei tid var han guvernør over Fort Henricus på Solor, og 1618-28 var han admiral i den nederlandske flåten, og guvernør over Banda (1623-27). I 1619 var han lønna med ei gulllenke verd 1 000 gylden for innsatsen i å fange fire skip frå det Britiske austindiakompaniet, som hadde delteke på javanesarane si side i deira forsvar av Jakarta mot nederlendarane.

Janszzon vende tilbake til Batavia i juni 1627 og fór snart etter, som admiral over ein flåte med åtte skip, på ei diplomatisk reise til India. 4. desember 1628 sigla han heim mot Nederland der han landa sommaren 1629. Ikkje noko er kjent om hans siste dagar, men ein trur at han døydde i 1630.

Kjelder

Notar 

Denne artikkelen bygger på «en:Willem Janszoon» frå ,  den 22. august 2010.  

Nederlandske oppdagarar
Oppdagarar i Oseania
Janszoon
Janszoon
Håv

Håv (frå norrønt háfr, som har med å heve eller lyfte å gjere) er ein reiskap forma som ein notpose som er halde utspent og open og festa til eit handtak eller ei lang stong.

Håv vert nytta til å få på land fisk og små dyr frå vatn, eller til å fange insekt, dyr eller fugl med på land og i lufta. Storleiken på håven, på maskene i nota, og lengda på handtaket eller stonga varierer med kva håven skal nyttast til.

Fangstreiskapar
Fiskereiskapar
Ord frå norrønt
Hovslagar

Hovslagar er nemninga på ein person som skor hestar, det vil seie å tilpasse hestehoven og hesteskoen til kvarandre ved å skjere til hoven, og deretter feste skoen til hoven med ein særskild type spikrar, sokalla hesteskosaum.

Hesteskoa er vanlegvis laga av jarn. I tidlegare tider vart dei framstilt i dei lokale smiene, og difor var det smeden på staden som skodde hestane og soleis lett kunne tilpasse skoa til hestehovane. I vår tid er det vanlegvis standardiserte, maskinsmidde hestesko i ulike storleiker som vert nytta, og hovslagar har vorte eit eige yrke. I Noreg er hovslagarutdanninga to år med skule og to år i lære.

Hovslagaryrket vart mest utsletta ei tid etter at arbeids- og transporthestane vart utkonkurrert av traktorar og bilar. Men hestehaldet har auka i den seinare tida etter at hesten har vorte eit populært sports- og fritidsdyr, og faget har fått nytt liv.

Sjå òg 
Hestesko

Bakgrunnsstoff 
 Utdanning.no sin yrkesutdanning av hovslagar

Handverksyrke
Hestar
Yrke knytte til dyrehald
Følblom

Følblom  (Leontodon autumnalis) er ein art i korgplantefamilien. Arten er utbreidd i Europa, Asia og Nord-Afrika.

Planten vert kring 15 cm høg og har smale bukttagga eller oftast buktfinna snaue rosettblad. Han har snautt skaft, som øvst under korgene er tjukkare og ofte med nokre smale bladskjel. Korgdekkblada kan vere med eller utan hår. Følblomen har gule kroner, dei ytre kronene har raud stripe på undersida. Han har berre fjørstrålar i fnokken.

Følblom er ein omskifteleg art. Han blomstrar kring juli månad i beitemark og på vegkantar. Han er vanleg gjennom heile Noreg og er funnen opp til 1600 meter over havet i Jotunheimen.

Kjelder

Johannes Lid: Norsk-svensk-finsk flora. Det Norske Samlaget, 1985.

Denne artikkelen bygger på «Höstfibbla» frå ,  den 23. august 2010.

Bakgrunnsstoff

Viltveksande plantar i Noreg 
Korgplantefamilien