alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Muser

Musene (gresk Μουσαι, Mousai, frå protoindoeuropeisk *men- 'tenk', eller gresk Mousa - «rørsle») er kvinnelege skapnader frå gresk mytologi med samband til kunst og vitskap. Omgrepet er seinare blitt tekne inn i moderne europeisk andsliv og brukt om både idéar og kvinner av kjøt og blod som har inspirert kunstverk. Talet på muser varierte frå tre til ni. Det vert gjerne nemnd saman med dei tre gratiene.

Dei opphavlege tre musene var kalla Mneme (Minne), Melete (ettertanke) og Aiode (song). Dei vert kalla dei tre attiske musene. Seinare vart mytologien kring dei utvida, og talet auka til ni. Hesiod fortel at Zevs fekk ni døtrer med Mnemosyne (Minne), og desse skulle vakte dei ni musiske kunstene. Førar for dei var skaldeguden Apollon.

Namna på dei er:

 Urania (namnet er knytt til himmelkvelven Ouranos), muse for Astronomi. Ho er avbilda med globus.
 Kleio, muse for historie. Avbilda med pergamentrull og griffel.
 Polyhymnia (den hymnerike) muse for musikk eller opphavleg den sfæriske musikken.

 Thalia, muse for komedien, avbilda med maske, krans og stav. Blandast ofte med Thaleia, ein av gratiene.
 Melpomene, muse for tragedien, med maske.
 Therpsikhore (glederik dans), muse for dans, med lyre.

 Kalliope (fager røyst), muse for episke dikt og heltekvad.
 Erato, muse for kjærleiksdikting, òg med strengeinstrument.
 Euterpe, muse for lyrisk poesi, med dobbelfløyte. Ho er òg muse for hyrdedikt.

Musiske kunstar 

Frå verkeområda til musene vert dei musiske kunstene avleidd. Dei musiske kunstene vert definerte som rørslekunster, dei som syner seg i tid, ikkje i rom. Dette gjeld forteljing, teater, dans og musikk. Vidare sjølvsagt [[litteratur[[ og film. Alle desse skil seg frå dei plastiske kunstene (skulptur, biletkunst og anna), ved at dei er til stades i augneblinken, og så vert borte. Dei plastiske kunstene vart vakta av gratiene. Astronomi og historiefaget er sjølvsagt knytt til muse-verksemda, historia av di ho er forteljing, og astronomi av meir filosofiske årsaker. I seinantikken tenkte folk mykje på sfærisk musikk i tradisjonen etter Pythagoras.

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Gresk mytologi
Catullus

Gaius Valerius Catullus (ca. 84 f.Kr.–ca.54 f.Kr.), kjend som Catullus eller berre Catull, var ein av dei viktigaste romerske diktarane i det første hundreåret f.Kr.

Han skreiv ulike typar dikt, som elegiar, idyllar, bryllupshymne osb. Dei fleste dikta var stila til ei kvinne kalla Lesbia. Mange av dikta til Catullus var nokså grovkorna, men dei han skreiv i dei siste leveåra sine er prega av fortvila kjensler og hat.

Biografi 
Catullus vart fødd i det noverande Verona og var son av ein rik og mektig gardeigar på halvøya Sirmio i Gardasjøen. Faren høyrde til den romerske riddarstanden.

Då Catullus var godt tjue år gamal, fekk han ein eigedom ved Tibur, der han vart kjend med ei lang rekkje diktarar frå av den moderne skulen neoterikarane. Neoterikarane hadde alexandrinarane som førebilete og arbeidde med å skapa «formfullenda» kunst. Denne litterære omgangskrinsen har tvillaust hatt påverknad på Catullus.

Då Catullus var rundt 25 år gamal, møtte han kvinna Clodia, som var gift med rikmannen Metellus Celer. I dikta sine omtalar han ho ved pseudonymet Lesbia. I fylgje Catullus var ho ei lettsindig kvinne med eit omsynslaust temperament og trong til nyting. Det lausslepne livet Clodia levde førte til ei lang rekkje forhold. Dette gjorde Catullus mektig sjalu og det kan ein sjå i dikta hans. Catullus tok del som offiser i i felttog i Hellas og vende deretter attende til Roma og døydde berre 30 år gamal.

Dei 113 overlevande dikta av Catullus er omsette til nynorsk av Erik Eggen, Sigmund Skard og Asgaut Steinnes (Samlaget 1978). Dei er omsette til bokmål av Johann Grip og Henning Hagerup (Tiden 1996).

Romerske diktarar
Yanomamiar

Yanomami, òg kjent som yąnomamö, er eit samfunn av urfolk med eit opphavleg territorium som ligg i ca.1000 meters høgde over havet i Sierra Parima på vasskilet mellom Orinoco og Amazonaselva, i grensetrakta mellom Brasil og Venezuela. Territoriet til yanomami breier seg ut over delar av to delstatar i begge land: Bolívar og Amazonas i Venezuela samt statane Roraima og Amazonas i Brasil. 

Yanomami er ei etnisk gruppe som er delt inn i fire undergrupper: sanumá, yanomam, tanomano og yanam. Gruppene har eigne språk av språkgruppa yanomaman, av somme rekna som eitt språk med dialektar. Yanomamifolk lever som halvnomadiske jegerar, hagebrukarar og fiskarar. Frå 1960-talet og frametter har storsamfunnet trengt seg inn på territoriet til yanomami og på 1980-talet gjekk det føre seg utnytting av naturressursar mellom anna av gull. Verksemda skapte problem for folket og har truga eksistensen. Inntrengjarar i samband med ressursutnytting og misjon førte med seg sjukdomar som ikkje yanomamiar hadde motstand mot. Mellom anna døydde fleire hundre av influensa og meslingar som vart bringa inn av inntrengjarar, i ein periode vart det registrert av 15 % av folkesetnaden døydde ut. Dei fekk òg problem med malariasmitte som kom inn i territoriet. 

I 1991 oppretta brasilianske styresmakter eit reservat på 94 000 km². I 2003 var ca. 13 500 yanomamiar busette i reservatet i Brasil. I 2006 var det registrert 16 000 yanomamiar fordelt på 255 landsbyar i Brasil. Ein reknar at folkesetnaden i Venezuela er ca. 12 000. Med ein samla folkesetnad på ca. 26 - 30 000 er yanomami det største kjente samfunn av regnskogfolk.

Kjelder 
 Om etikk i forsking på yanomani 
 Regnskogfondet om eit møte med yanomanifolk
 Artikkel på skolenettet.ls.no daud lenke
 Wikipedia-artiklar om Yanomani på portugisisk, tysk og engelsk

Bakgrunnsstoff 
 Kong Harald på besøk hos indianere i Amazonas  Artikkel på Regnskogfondet sin nettstad, lest 4. mai 2013

Amerikanske urfolk
Brasil
Venezuela
Vassdamp sitt mettingstrykk

Vassdampen sitt mettingstrykk er det statiske trykket til vassdamp når gassfasen er i likevekt med væskefasen. Vassdampen sitt mettingstrykk er berre avhengig av temperaturen, og når temperaturen stig, vil vassdampen sitt mettingstrykk stige ikkje-lineært. Dette gjeld for alle gassar, ikkje berre vassdamp. 

Når luft er ved vassdampen sitt mettingstrykk er temperaturen lik doggpunkttemperaturen. Vassdampen er då i dynamisk likevekt og kondensasjon av vassdamp er like stor som fordamping av vatn. Så ved vassdampen sitt mettingstrykk har lufta ei relativ fukt på 100 %, og viss temperaturen då blir lågare, vil vassdampen byrje å kondensere. 

Den internasjonale standarden for vassdampen sitt mettingstrykk over vatn er gjeven ved Goff-Gratch likninga.

Små vassdropar har stor krumming, og viss vi tenkjer oss slike dropar i elles heilt rein luft, så krev desse dropane relativ fukt over 100 % (såkalla overmetting) for å ha vassdampen sitt likevektstrykk. Dropar med ein storleik på om lag 20 mikrometer kan overleve sjølv ved 100 % relativ fukt. Når dropane veks ved koalesens, kan dei overleve lenger fordi krumminga blir mindre når dropane veks. Atmosfæren inneheld derimot som regel kondensasjonskjerner, som gjer at vassdamp kan kondensere langt under det verkelege mettingstrykket på grunn av oppløysingseffekten. Viss temperaturen er låg nok i ei sky, som den ofte er i nimbostratus- og cumulonimbusskyer, kan små iskrystallar òg virke som kondensasjonskjerner i ein prosess kalla Bergeronprosessen.

Atmosfærisk termodynamikk
Termodynamikk
Overmetting

Overmetting er eit omgrep for ei løysing som inneheld meir av eit oppløyst stoff enn ho normalt kunne ha innehalde under normale forhold. Omgrepet kan òg gjelde for damp av eit stoff som har høgare (partielt) trykk enn damptrykket til stoffet.

Kondensasjon 

Små partiklar kan føre til at enkelte stoff løyser seg opp i ei løysing eller kondenserer frå damp. I fast form kan desse partiklane føre til at det blir danna krystallittar eller til og med store krystallar. Overmetting er eit mål på avviket til eit oppløyst stoff frå likevektsverdien sin.

Døme 

Kolsyrevatn og øl er døme på væsker som er overmetta med karbondioksid i vatn. Det høge trykket i ei flaske gjer at karbondioksid kan løyse seg betre opp i vatn enn under vanleg lufttrykk. Ved atmosfærisk trykk forsvinn karbondioksidgassen svært sakte frå den overmetta væska. Denne prosessen kan derimot aukast visst det er partiklar i væska, som luftbobler som oppstår når ein ristar flaska, eller stoff som sukker. Mentosutbrot er eit heller ekstremt døme på dette.

Vevet til dykkarar blir overmetta av lufta dei andar inn medan dei dykkar. Visst dykkaren stig opp for raskt, kan desse gassane danne bobler som fører til dykkarsjuke.

Visst luft er overmetta av vatn, kan det dannast vassdropar utan at ein har kondensasjonskjerner. Dette kan ein observere i eit tåkekammer.

Overmetta løysinger av sukker og vatn blir brukt til å lage kandissukker.

Sjå òg 
 Overoppvarming
 Underkjøling

Termodynamikk
Atmosfærisk termodynamikk
Temperatursone

Ei temperatursone er skilnaden mellom minimums- og maksimumstemperaturen til eit system, slik som den atmofæriske temperaturen ein gjeven stad. Ei temperatursone gjeld ofte for ein tidsperiode (t.d. ein dag, månad, år, hundreår) eller eit gjennomsnitt (gjennomsnitt av alle temperatursonene i ein tidsperiode)

Det er fleirer faktorar som styrer temperursona nær bakken i atmosfæren: 
 Middeltemperaturen
 Midla fukt
 Vindregime (styrke, varigskap, variasjon, temperatur osv.)
 Nærleiken til store vatn eller sjø

Nærleiken til hav er kanskje den faktoren som spelar størst rolle for temperatursona. Område som ligg nær sjø har nesten alltid mykje mindre skilnadar mellom maksimums- og minimumstemperaturar, enn område som ligg langt frå hav. 

Ein stad som har ein middeltemperatur på 19 °C, 60 % relativ fukt og ei temperatursone på om lag 10 °C i den årlege middeltemperaturen er rekna for å vere det mest komfortable klimaet for menneske. Dei fleste stadane som har slike klimaforhold finn ein i overgangen mellom tempererte og tropiske klima (i nærleiken av vendesirklane), særleg på sørlege halvkule.

Atmosfærisk termodynamikk
Klima
Termodynamikk
Temperatur
Frontal heving

Frontal heving oppstår i samband med vêrfrontar. 

Når ein varm luftmasse rykker fram mot ei kald luftmasse, vil den varme lufta stige over den kalde lufta langs ei gradvis stigande flate. Denne flata vert kalla ein varmfront. Den stigande varme lufta vert avkjølt, lufta kondenserer og skyer vert danna. I samband med varmfrontar kan ein få alt frå høge cirrus til altostratus og ned til tjukke nimbostratus, som gjev kontinuerleg regn over eit vidstrekt område. 

Når ei kald luftmasse rykker fram mot ei varm luftmasse, vil den kalde lufta presse seg under den varme lufta, og varmlufta byrjar å stige. Grenseflata mellom desse to luftmassane vert kalla ein kaldfront. Grenseflata i samband med kaldfrontar er som regel brattare enn grenseflatene i varmfrontar. Skyene som blir danna på grunn av den stigande luftrørsla er cumulus eller cumulonimbus. Desse kan føre til kraftige regnbyer, torevêr, turbulens og ising.

Frontar
Vertikal vind

Oppvind eller nedvind (luftlommer eller lufthol) er vertikale luftrørsler i atmosfæren. Område i atmosfæren med kaldare eller varmare luft enn omgivnadane fører til vertikale rørsler. Ei lomme med varm luft vil ha mindre tettleik enn omgivnadane, og vil stige heilt til den kjem opp i luft som er enten varmare eller har mindre tettleik. Det motsette skjer for luftmassar som er kaldare enn omgivnadane, og dette fører til ei nedoverretta rørsle kalla subsidens. Når store, varme og fuktige luftmassar er involvert, kan desse danne store skyer, og torevêr. 

Vertikale luftrørsler kan òg oppstå i samband med lågtrykk (oppvind) og høgtrykk (subsidens). Lufta som strøymer inn mot eit lågtrykksenter ved bakken vil konvergere nær senteret, og den einaste retninga lufta då kan ta er oppover. Det motsette skjer i høgtrykk der lufta strøymer bort frå høgtrykket ved bakken, og ein får ei nedoverretta luftrørsle for å erstatte lufta som forsvinn.

Konsekvensar 

Oppvind og nedvind er ein av hovudårsakene til turbulens for luftfart, og er hovudårsaka til at flypilotane prøver å unngå område med uvêr. I ekstreme tilfelle kan fallvind og mikroutbrot føre til alvorlege flyulukker. 

Fallvindar kan lokalt føre til store skadar, ikkje ulik dei ein ser etter ein tornado. Ein kan derimot skilje skadar ved fallvind frå tornadoar ved at skadane har eit sirkelforma mønster ut frå senteret av fallvindområdet. Tornadoar har kraftig vind innover mot senteret, og vil dra skadane innover.

Vind
Mikheil Saakasjvili

Mikheil Saakasjvili () er ein georgisk politikar som var president i Georgia frå 25. januar 2004 til 17. november 2013. Saakasjvili kom til makta etter den såkalla roserevolusjonen i Georgia i november 2003. Store demonstrasjonar mot valfusk ved parlamentsvalet 2. november 2003 førte til at presidenten Eduard Sjevardnadse gjekk av. Saakasjvili leia desse demonstrasjonane. Ved presidentvalet 4. januar 2004 vann han med over 96 % av røystene, og vart den yngste presidenten i Europa, 36 år gamal.

Fornamnet hans vert ofte òg skrive Mikhail, som er ei russisk form. Etternamnet vert òg ofte skrive Saakashvili, som er ei engelsk form.

Georgiske presidentar
Folk frå Tbilisi
Sonal straum

Sonal straum er eit meteorologisk omgrep som tyder at det generelle straummønsteret er frå vest mot aust langs jorda sine breiddegradslinjer (det motsette av meridional straum). Ekstratropiske syklonar som oppstår når straummønsteret er sonalt er oftast svake og flyttar seg raskt austover.

Sjå òg
Meridional straum
Syklon

Atmosfærisk dynamikk

fr:Circulation atmosphérique#Flux zonal
Meridional straum

Meridional straum er eit meteorologisk omgrep som tyder at den generelle straumen går i nord-sør retning langs Jorda sine lengdegradslinjer. Ekstratropiske syklonar i slike tilfelle er ofte kraftige og flyttar seg sakte. Lågtrykk med storm styrke blir danna i slike straummønster, men ein kan òg få uvanlege temperaturforhold som hete- og kuldebølgjer alt etter om luftstraumen går mot ekvator eller mot polane.

Sjå òg
Syklon
Sonal straum

Atmosfærisk dynamikk

fr:Circulation atmosphérique#Flux méridional
MOS Technology Inc

MOS Technology Inc, også kjend som Commodore Semiconductor Group, var eit amerikansk føretak som vart starta i 1969. MOS Technology produserte mikrobrikker som vart nytta i kalkulatorar frå kundar som Texas Instruments og Commodore International.

I 1975 sa nokre av ingeniørane bak Motoroloa 6800 prosessoren opp stillingane sine i Motorola og slutta seg til MOS Technology som lét dei utvikle prosessoren MOS 6501. Ettersom denne prosessoren var designmessig lik M6800 kunne prosessoren nytta dei same hovudkorta. Dette fekk Motorola til å gå til søksmål mot MOS Technologies, sjølv om prosessorane elles ikkje var kompatible med kvarandre. Denne striden varte i mange år og MOS technologies måtte etterkvart betale 200 000 dollar til Motorola.

I mellomtida kom prosessoren MOS 6502, denne var lik forgjengaren men kunne ikkje nytte same hovudkort som M6800 ettersom kontaktane var forskjellig. Prosessoren var likevell billegare og raskare enn Motorola sin M6800, samt Intel 8080. 

Trass i suksessen som MOS 6502 hadde, var MOS Technologies i økonomiske vanskar. Salet av kalkulatorar stupte og føretaket vart kjøpt opp av Commodore International i 1975. Oppkjøpet resulterte i MOS Technologies etterkvart skifta namn til Commodore Semiconductor Group. Likevell vart mikrobrikkene stempla med den gamle MOS logoen heilt fram til 1989. Då Commodore International gjekk konkurs i 1994, vart Commodore Semiconductor Group seld til GMT Microelectronics. GMT Microelectronics vart tvangslikvidert i 2001.

Commodore International
Konkursråka føretak
Maskinvareprodusentar
Skipingar i 1969
Kjeglesnitt

Eit kjeglesnitt er fellesnamnet på dei geometrisk kurvene ein får ved å skjere gjennom ei kjegle med eit plant snitt.

Det finst fire ulike kjeglesnitt: sirkel, ellipse, parabel og hyperbel.

 
Euklidsk romgeometri
Algebraiske kurver
Analytisk geometri
Industrisamfunn

Industrisamfunn kan vera ei nemning på eit land, område eller kontinent som er industrialisert, eller på eit lokalsamfunn som er bygd opp rundt ei eller fleire industriverksemder. I eit slikt samfunn arbeider dei fleste innan industrisektoren. Industrisamfunn kan sjåast som eit overgangsstadium mellom eit jordbrukssamfunn og eit tenestesamfunn der tenesteyting er dominerande.

Dei første industrisamfunna oppstod i Storbritannia på 1700-talet, sjølv om enkelte gruveområde og liknande (til dømes i Bergslagen i Sverige) var stader bygd opp på industriell verksemd. På 1800-talet og 1900-talet spreidde industrialismen seg til andre delar av verda.

Sjå òg 
 Den industrielle revolusjonen
 Industristad
 Einsidig industristad
 Postindustrielt samfunn
 i-land

Industrihistorie
Kurilane

Kurilane er ei øygruppe som strekkjer seg om lag 1300 kilometer frå Hokkaido i Japan mot Kamtsjatkahalvøya og skil Okhotskhavet frå det nordlege Stillehavet. Øygruppa høyrer til Russland, ligg under Sakhalin oblast, og omfattar i alt 56 øyer.

Øygruppa vart folkesett av ainufolket, og vart sidan utforska og folkesett av russarar og japanarar i det attande og nittande hundreåret. Grensa mellom dei to landa vart etablert i 1875 då Japan overtok øyene mot å avstå Sakhalin til Russland. Russland, ved Sovjetunionen, kravde øyene attende etter andre verdskrigen, men Japan fastheld eit krav på dei fire sørlegaste øyene, Kunashiri, Etorofu, Shikotan og Habomaiklippene. Desse fire vert samla kalla «dei nordlege territoria» av Japan.

Geografi 
Kurilane er vulkanske og har over 100 vulkanar, 35 av desse er aktive. Det er hyppige jordskjelv i området.

Øyene er kjende for skodde og dårleg sikt, men havet rundt dei er rikt på fisk. Den nest nordlegaste øya, Atlasovøya («Oyakoba» på japansk) er ein vulkan som reiser seg rett opp frå havet og er eit kjent tema i japansk haikudikting og biletkunst.

I dag bur det om lag tretti tusen russarar, ukrainarar, kviterussarar, tartarar, koreanarar og ainuar på Kurilane. Om lag halvparten av dei som bur der lever under fattigdomsgrensa. Fiske er hovudnæringsveg. Øyene har strategisk og økonomisk verdi. Den økonomiske verdien ligg særleg i fisket, men Kurilane har òg ulike mineralførekomstar.

Kjelder 

 Denne artikkelen byggjer på artikkelen «Kurilene» henta frå Wikipedia på bokmål 15. november 2006.

Bakgrunnsstoff 

 Om Kurilane frå Ocean Dots.com - med bilete frå rommet (engelsk)
 http://artedi.fish.washington.edu/okhotskia/ikip/index.htm 
 http://www.mofa.go.jp/region/europe/russia/territory/index.html

Øyar i Japan
Øyar i Russland
Øyar i Stillehavet
Omstridde øyar
Omstridde område i Russland
Omstridde område i Japan
 
Den japansk-russiske grensa
Klarluftturbulens

Klarluftturbulens er uregelmessige luftrørsler i form av turbulens utan at ein har synlege spor (som skyer) av turbulensen. Klarluftturbulens oppstår når to luftmassar med forskjellig fart møter kvarandre, vanlegvis i ei høgd på 7000-12000 m og ofte i nærleiken av jetstraumar og av og til nær fjellkjeder. Klarluftturbulens er umogeleg å oppdage med det blotte auget eller med radar, og er derfor vanskeleg å unngå. Det finst derimot enkelte apparat, kalla scintillometer, som kan oppdage turbulensen på avstand ved å bruke optiske teknikkar. 

På engelske heiter fenomenet «Clear-Air Turbulence», og er forkorta til «CAT», som òg er mykje brukt i Noreg. 

Denne typen turbulens kan vere til fare for flytrafikk. Ei rask endring i fartsretninga til vinden kan få oppdrifta over flyvingene til å variere raskt og uføreseieleg. Dette har blant anna ført til at både kabinpersonal og passasjerar har vorte skada (og i enkelte tilfelle mista livet) etter å ha blitt kasta rundt inne i flyet.

Atmosfærisk dynamikk
Turbulens
Kondensat

Kondensat eller kondens er ei nemning på ei væske som har kondensert frå ein gass.

Døme på kondensat 
 Naturgasskondensat - kondensat frå naturgass
 Dogg - vassdropar som oppstår på lekamar i naturen om morgonen eller kvelden

Faseovergangar
Væsker
Nedvelling

Nedvelling er ein prosess der ein substans med høg tettleik søkk ned under ein substans med lågare tettleik. Dette skjer når kaldt eller salt vatn søkk under varmare eller ferskare vatn. I atmosfæren skjer det når kald luft søkk under varmare luft, ofte som ein del av ei konveksjonscelle. 

Den motsette prosessen er oppvelling, og desse to prosessane utgjer den termohaline sirkulasjonen i havet. Ein har og nedvelling i platetektonikk der kaldare delar av litosfæren søkk i subduksjonssoner,

Fysisk oseanografi
Atmosfærisk termodynamikk
Oppvelling

Oppvelling er ei form for vertikal blanding av vassmassar som skjer under bestemte vilkår i havet, og som fører til at kaldt, tungt og næringsrikt vatn frå botn kjem opp og erstattar overflatevatnet.

Når vind bles over ope hav, vil dei øvre vasslaga bli dradd med i vindretninga, men på grunn av corioliseffekten vil vasstraumen i overflata bøye av 45º til høgre for vindretninga på nordlege halvkule, og 45º til venstre på den sørlege. Det vil seie at visst den dominerande vindretninga ein stad på den nordlege halvkula enten er frålandsvind eller slik at kysten ligg på venstre side for vindretninga, vil de øvre vasslaga blir før bort frå kysten. Dermed strøymer det opp vatn frå djupet for å erstatte vatnet som strøymer bort i overflata. Dette fenomenet vart først skildra av den svenske oseanografen Vagn Walfrid Ekman i 1902, og vert kalla Ekman-transport.

Eit liknande fenomen finn ein i verdshava langs ekvator. Her fører dei austlege passatvindane overflatevatn vekk frå ekvator mot nord og mot sør, og ei oppvelling oppstår ved ekvator.

I Sørishavet skjer det ei storstilt oppvelling. Her bles det ein sterk og vedvarande vestavind rundt Antarktis, og overflatevatn driv vekk frå iskanten, og vatn strøymer opp frå havdjupet. I mange oseanografiske modellar er oppvellinga i Sørishavet ein viktig drivkraft for straummønsteret i verdshava.

Oppvelling er viktig for primærproduksjonen av planteplankton. Botnvatnet er rikt på næringssalt som stammar frå daudt organisk materiale som fell mot botn, medan overflatevatn normalt er næringsfattig. Når det næringsrike vatnet kjem opp i dei øvre vasslaga der lyset kan trenge ned, ligg forholda til rette for oppvekst av planteplankton. Oppvellingsområde har derfor ein høg produksjonsevne målt i g karbon pr. m². Planktonet gjev i sin tur grunnlag for ein høg produktivitet oppover i havet sin næringskjede; derfor er oppvellingsområde fiskerike, og gjev grunnlag for viktige fiskeri.

Fysisk oseanografi
Fiske
Akvatisk økologi
Isobar

Isobar er ei linje mellom forskjellige punkt som har same trykk. Innan meteorologi er isobarane linjer med likt lufttrykk, og fordelinga av isobarane er tett knytt opp til vindfeltet. Tette isobarar indikerer kraftig vind. Når isobarane er teikna inn på eit meteorologisk plott er det relativt enkelt å sjå lågtrykk og høgtrykk.

Innan kjernefysikk vert to nuklidar med same massetal kalla isobarar. Til dømes er bor-12 og karbon-12 isobarar. To variantar av same grunnstoff med forskjellig atommasse vert derimot kalla isotopar, medan nuklidar med same mengd nøytronar vert kalla isotonar.

Sjå òg 
 Isoflate
 Isobar prosess

Atmosfærisk dynamikk
Kjernefysikk
Atari 2600

Atari 2600 var ein spelkonsoll som vart lansert av Atari i 1977. Dette var den første suksessfulle spelkonsollen som kunne nytta utskiftbare spelekassettar istaden for å vere forhåndsprogrammert med berre eit spel.

Opphavleg var namnet på konsollen Atari VCS, men Atari endra namnet på konsollen då Atari 5200 kom ut i 1982. I 1986 relanserte Atari spelkonsollen på nytt som Atari 2600 Jr.

Atari
Spelkonsollar
Bare Bea

Bare Bea er ein norsk film frå 2004. Filmen handlar om sekstenåringen Bea, som er den siste i venninnegjengen som ikkje har hatt sex. Vennene meiner ho ikkje må mista jomfrudommen med ein ho er forelska i, og dei finn ein annan ho kan prøva seg på.

Bare Bea vann Amandaprisen i klassen beste barne- og ungdomsfilm i 2004.

Bakgrunnsstoff 
 Bare Bea i Norsk filmografi

Norske filmar
Filmar frå 2004
Vinnarar av Amandaprisen