Havstraum

Ein havstraum er ei meir eller mindre framhaldande rørsle av havvatn i eit fast mønster. Det er fleire ulike typar krefter som held i gang vassrørslene i hava, jordrotasjonen, månegravitasjonen og variasjon av vasstettleik skapt av ulikskap i temperatur og saltinnhald. Konturar av havbotn, kystlinjer og andre straumar påverkar òg retning og styrke på ein havstraum.

Skildring 

Straumen i havet kan flytte havmassar tusenvis av kilometer. Straumane er svært viktige for klimaet på kontinenta, spesielt i kystregionar. Det mest slåande eksempelet kan vere Golfstraumen som syter for at Nordvest-Europa er meir temperert enn andre regionar på same geografisk breidd. Eit anna døme er Hawaii-øyane kor klimaet er subtropisk og relativt kjølig i forhold til breiddegraden grunna Californiastraumen.

Som regel er overflatestraumane drivne av vinden og dei utviklar den typiske spiralen i urvisarretninga på den nordlege halvkula, og imot urvisaren på den sørlege grunna påtrykk frå vinden. I slike vinddrivne straumar vil Ekman-spiraleffekten resultere i at straumen flyt i ein vinkel i forhold til vindretninga. Området som havstraumane famnar om flyttar seg sesongmessig, dette er mest synleg i ekvatoriale straumar.

Djupe havstraumar er drivne av temperaturgradient og gradient i tettleik. Termohalin sirkulasjon, òg kjent som transportbandet i havet, referer til djupe tettleiksdrivne straumar i havbasseng (havbotnbekken). Desse straumane er òg kalla undervasselver fordi dei flyt under havoverflata og er løynt for direkte oppdaging. I seinare tid har termohalin-sirkulasjonane vore utforska med hjelp av nedsenka utstyr som styrer djupna si etter målt tettleik i havvatnet. Område for oppvelling og nedvelling er områda i havet kor det er observert utsegnskraftige vertikale rørsler i havet.

Måling av havstraumar 
Ei mykje nytta eining for måling av volumtransport (flytrate) i havstraumar er eininga sverdrup (Sv). Ein Sv svarar til ein transport av ein million kubikkmeter vatn pr. sekund eller omtrent samla avrenning frå alle verdas elver. Forskarar har målt styrken på Golfstraumen utanfor Stadlandet og har funne at han varierer i styrke frå 3 Sv i gjennomsnitt i år 2001 til 5,3 Sv året etter.

Viktig for menneske og livet i havet 
Innanfor skipsfarten er kunnskap om havstraumar vesentleg for å redusere brennstoffkostnadar. I seglskutetida var denne kunna til og med enda meir naudsynleg. Eit døme er Agulhasstraumen som lenge hindra portugisiske sjøfolk i å komme fram til India. Enda i dag nyttar verdas sjøfolk havstraumane ut til sitt føremon.

Havstraumane har og stor verd for vandringa åt fleire livsformer, eit døme er livssyklusen for ål.

Viktige havstraumar:

Nordishavet 
 Austgrønlandstraumen
 Norskestraumen

Atlanterhavet 
 Angolastraumen
 Antillarstraumen
 Benguelastraumen
 Brasilstraumen
 Kanaristraumen
 Kapp Horn-straumen
 Karibiastraumen
 Austgrønlandstraumen
 Falklandsstraumen
 Golfstraumen
 Guineastraumen
 Guyanastraumen
 Labradorstraumen
 Nordatlanterstraumen
 Nordbrasilstraumen
 Nord-ekvatorialstraumen
 Norskestraumen
 Portugalstraumen
 Søratlanterstraumen
 Sør-ekvatorialstraumen
 Spitsbergenstraumen
 Vestgrønlandstraumen
 Vestavindsstraumen

Stillehavet 
 Alaskastraumen
 Aleutiastraumen
 Californiastraumen
 Cromwellstraumen (ein undervasstraum)
 Den austaustralske straumen
 Den ekvatoriale motstraumen
 Humboldtstraumen (eller Perustraumen)
 Kamtsjatkastraumen
 Kuroshiostraumen (eller Japanstraumen, Kuro Siwo)
 Mindanaostraumen
 Nord-ekvatorialstraumen
 Nordstillehavsstraumen 
 Oyashiostraumen (eller Oya Siwo)
 Sørekvatorialstraumen
 Vestavindsstraumen

Indiahavet 
 Agulhasstraumen
 Austmadagaskarstraumen
 Den ekvatoriale motstraumen
 Den indiske monsunstraumen 
 Den indonesiske gjennomstraumen
 Leeuwinstraumen
 Madagaskarstraumen
 Mosambikstraumen
 Somalistraumen
 Den søraustralske motstraumen
 Sørekvatorialstraumen
 Vestaustraliastraumen
 Vestavindsstraumen

Sørishavet 
 Sørishavsstraumen
 Weddell-virvelen

Bakgrunnsstoff 
 NOAA Ocean Surface Current Analyses - Realtime (OSCAR) Near-realtime Pacific Ocean Surface Currents derived from satellite altimeter and scatterometer data.
 RSMAS Ocean Surface Currents
 Coastal Ocean Current Monitoring Program

Kjelder 
 «Ocean current» på engelsk Wikipedia
 Artikkel i VG 29. september 2003, lest 12. desember 2006