alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Siliguri

Siliguri er ein by i delstaten Vest-Bengal i India. Han ligg i Siligurikorridoren, ei tynn landstripe mellom Bangladesh og Nepal. Byen er eit større knutepunkt for fly, veg og jarnbanetrafikk. 500 000 innanriks- og 15 000 utenrikspassasjerer passerer kvart år gjenom Siliguri. Den indiske silkevegen (den tradisjonelle transportruta til og frå Kina) går gjenom Siliguri.

Geografi 
Siliguri ligg ved foten av Himalayafjella, og er omkransa av hill station-byar frå kolonitida. Mahanadaelva renn igjenom byen. 

Sommartemperaturen i Siliguri går sjeldan over 35 grader, og byen er generelt kaldare enn resten av Vest-Bengal. Vintrane varierer frå 15 grader til så lite som 3 grader. Monsunsesongen varer frå juni til september. Klimaet rundt Siliguri er godt eigna for tedyrking.

Næringsliv og institusjonar

Siliguri er den største byen i Darjeelingdistriktet, men ikkje administrasjonssenter, som er Darjeeling. Byen har fleire militæravdelingar: Bordar Security Force (BSF), Central Reserve Police Force (CRPF), Shashatra Seema Bal (SSB) og Assam Rifles. Den sivile lufthamna Bagdogra lufthamn ligg inne på baseområdet til det indiske luftforsvaret.

Darjeeling Himalayan Railway, ein smalspora jarnbane som står på UNESCO si verdsarvliste, har utgangspunkt i Siliguri.

University of North Bengal ligg i Siliguri.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Siliguri» frå ,  den 22. mars 2015.  
 
Byar i Vest-Bengal
Altasimut

Altasimut er eit astronomisk apparat til måling av høgd og asimut, òg kalla universalinstrument, fordi det erstattar fleire instrument, som kvadrant, teodolitt og passasjeinstrument. Altasimut består av ein kikkert som kan dreiast vertikalt om ein vassrett og horisontalt om ein loddrett akse. Storleiken til dreiinga vert lese av på kvar sin inndelte sirkel, forsynt med mikroskop-noniar.

Namnet kjem av latinsk altus, som tyder «høg», og arabiske as-sunûth som tyder «veg».

Kjelder
Altasimut. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 13. august 2014 frå http://snl.no/altasimut.

Teleskop
Amatørastronomi

Amatørastronomi er amatøraktivitet innan astronomi. I mange land finst samskipnader som gjennom føredragsverksemd, observasjonskurs, ekskursjonar til observatorium, utgjeving av bøker og tidsskrift osv., arbeider for utbreiing av, interesse for og kjennskap til astronomi. To av dei største samskipnadane er Société astronomique de France (stifta 1887 og gjev ut L'Astronomie) og British Astronomical Association (stifta 1890, gjev mellom anna ut Journal of the B. A.). Norsk Astronomisk Selskap i Oslo (stifta 1938 med kring 2000 medlemmar i 2003), gjev ut tidsskriftet Astronomi.

Amatørastronomar utfører ofte verdifullt vitskapleg arbeid, særleg i samband med variable stjerner. Av norske amatørar kan ein nemne Sigurd Einbu og Olaf Hassel.

Kjelder
Amatørastronomi. (20. juli 2014). I Store norske leksikon. Henta 13. august 2014 frå http://snl.no/amat%C3%B8rastronomi.

Bakgrunnsstoff 
 Magasinet Amateur Astronomy
Am lich

Am lich er ein kinesisk og vietnamesisk kalender som følgjer rørslene til månen. Det er anten 29 eller 30 dagar i kvar månad, og kvart fjerde år vert det lagt inn ei «skotmånad» slik at utrekninga vart rett. Dette svarar til skotåret i den vestlege kalenderen, som Am Lich-kalenderen ligg kring éin eller to månader etter.

Kjelder
Duong, Le Hang. (14. februar 2009). Am Lich. I Store norske leksikon. Henta 13. august 2014 frå http://snl.no/Am_lich.

Lunisolarekalendrar
Vietnamesisk kultur
Kinesisk kultur
Analemnia

Analemnia er ein teiknvisar i form av ein dyrekrins på eit solur. Instrumentet er ei form for astrolabium.

Kjelder
Analemnia. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 13. august 2014 frå http://snl.no/analemnia.

Astronomi i antikken
Anders Reiz

Anders Reiz () var ein svensk-dansk astronom. Han var professor og sjef for Københavns observatorium frå 1958 til 1985. Han har utført omfattande avgjersler av stjerneposisjonar, utført teoretiske undersøkingar over den indre strukturen til stjerner og arbeidd med utvikling av astronomiske instrument. Han var ein av initiativtakarane til Nordisk Optisk Teleskop.

Kjelder
 Anders Reiz. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 13. august 2014.

Svenske astronomar
Danske astronomar
Danske professorar
Astronomiprofessorar
Astronomar på 1900-talet
André Louis Danjon

André-Louis Danjon () var ein fransk astronom. 

Han var direktør for observatoriet i Strasbourg frå 1930 til 1945, og for observatoriet i Paris frå 1945 til 1963 og professor ved Sorbonne frå 1946 til 1963. Danjon var president i International Astronomical Union 1955–1958. Dei viktigaste arbeidsområda hans var spektralklassifikasjon og astronomiske instrument.

Han fekk Prix Jules Janssen frå det franske astronomiske intituttet i 1950 og Royal Astronomical Society sin gullmedalje i 1958.

Kjelder
André Louis Danjon. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 13. august 2014.

Folk frå Caen
Astronomar på 1900-talet
Franske astronomar
Royal Astronomical Society sin gullmedalje
Tilsette ved Universitetet i Strasbourg
Andrew Ellicott Douglass

Andrew Ellicott Douglass () var amerikansk astronom, særleg kjent for sine analytiske studiar av årringar i tre. Han skapte ein ny teknikk for tidsdatering, dendrokronologi, som no er i vanleg bruk i klimatologi og arkeologi.

Krater på månen og Mars er kalla opp etter han.

Kjelder
Andrew Ellicott Douglass. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 13. august 2014 frå http://snl.no/Andrew_Ellicott_Douglass.

Tilsette ved University of Arizona
USA-amerikanske astronomar
Folk frå Vermont
Andromedidane

Andromedidane er ein meteorsverm som er rester etter Biela-kometen. Meteorsvermen når maksimumet sitt omkring 9. november og ser ut til å stråle ut frå stjernebiletet Andromeda. 

Bielakometen vart observert å ha brote sund i 1846, og dette skjedde truleg i 1842 eller tidleg i 1843, då kometen kom nær Jupiter. Dette førte til særleg spektakulære meteorsvermar dei neset åra, og særleg i 1872 og 1885.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Andromedids» frå ,  den 22. mars 2015.

Bakgrunnsstoff
Historia til Andromedidane og Bielakometen  (Gary W. Kronk)

Meteorsvermar
Annie Jump Cannon

Annie Jump Cannon () var ein USA-amerikansk astronom. Cannon utarbeidde den såkalla harvardklassifikasjonen av stjernespektra (fotografisk). Dette var det første forsøket på å organisere og klassifisere stjerner basert på temperaturen deira. I løpet av dei 45 åra ho arbeidde med det fotografiske materialet, klassifiserte ho spekter for over 395 000 stjerner.  Ho oppdaga òg fleire tusen variable stjerner ved å studere det enorme biletmaterialet. 

Cannon blei ein del av dei såkalla Harvard Computers, ei gruppe kvinner tilsette av direktøren for Harvard-observatoriet, Edward C. Pickering, for å fullføra Henry Draper-katalogen. Målet var å kartleggja og definera kver stjerne på himmelen frå fotografi, med ein fotografisk magnitude på rundt 9. 
Pickering meinte ho var den raskaste personen i verda til å klassifisera stjerner.
Etter usemje om kor komplekst klassifiseringssystemet for spektralklassar skulle vera, fekk Cannon gjennomslag for eit forslag som bygde på absorpson av Balmer-linjer.Systemet
brukte klassane O, B, A, F, G, K og M, og danna grunnlaget for noverande klassifisering.

Cannon var leiar for biletarkivet frå 1911. 

Cannon var nesten heilt døv gjennom heile karrieren sin. Ho arbeidde for røysterett for kvinner og var medlem av National Woman's Party.

Kjelder

Annie Jump Cannon. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 13. august 2014.

Delar av denne artikkelen bygger på «Annie Jump Cannon» frå ,  den 22. mars 2015. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff 
 Annie Jump Cannon snakkar med kollegar frå 365DaysOfAstronomy.Org

Elevar ved Radcliffe College
Tilsette ved Harvard University
USA-amerikanske astronomar
Kvinnelege astronomar
National Academy of Sciences
Døve folk
Anomali i astronomi

Anomali i astronomi er eit omgrep som vert nytta i samband med banen til ein lekam som krinsar rundt sola.  

Sann anomali er vinkelen mellom sola og ein planet, eller ein komet og perihelpunktet til banen. Middelanomali er vinkelen mellom sola og perihelpunktet og middelstaden, det vil sei den staden himmellekamen ville ha vore om han flytta seg i ein sirkulær bane med jamn rørsle.

Kjelder
Anomali: astronomi. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 13. august 2014 frå http://snl.no/anomali%2Fastronomi.

Formlar

Frå tilstandsvektorar
For elliptiske banar ka ein rekne ut sann anomali  frå banetilstandsvektoren som:

   (om  erstattar så  med )

der: 
  er snøggleiksvektoren til banen til lekamen i bane,
  er eksentrisitetsvektor,
  er baneposisjonsvektoren (segmentet fp) til lekamen i bane.

Sirkelforma bane
For sirkelforma bane er den sanne anomalien udefinert fordi sirkelbanar ikkje har ein unik periapsis. I staden nyttar ein breiddegradsargumentet :

   (om  erstattar så  med )

der:
  er vektoren som peikar mot den fallande noden (t.d. z-komponenten av  er null).

Sirkelforma bane med null inklinasjon
For sirkelforma bane med null inklinasjon er òg breiddegradsargumentet udefinert, fordi ein ikkje kan definere unike linjer. Ein nyttar i staden sann lengdegrad:

   (om  erstattar så  med )

der:
  er x-komponenten til baneposisjonsvektoren ,
  is x-komponenten til banesnøggleiksvektoren .

Frå eksentrisk anomali
Forholdet mellom den sanne anomalien   og eksentrisitetanomalien E er: 

eller ekvivalent

Derfor

der  er polarargumentet til vektoren  .

Radius frå sann anomali
Radien (avstanden frå brennpunktet og lekamen) er relatert til den sanne anomalien ved formelen

der a er den store halvaksen til banen (segment cz).

Sjå òg
 Kepler-lovene
 Eksentristetanomali
 Middelanomali
 Ellipse
 Hyperbol

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «True anomaly» frå ,  den 22. mars 2015. 
 oppgav desse kjeldene: 
 Murray, C. D. & Dermott, S. F. 1999, Solar System Dynamics, Cambridge University Press, Cambridge.
 Plummer, H.C., 1960, An Introductory treatise on Dynamical Astronomy, Dover Publications, New York. (Reprint of the 1918 Cambridge University Press edition.)
 

Krinsløp
Henri Albert Hartmann

Henri Albert Charles Antoine Hartmann () var ein fransk kirurg. Han skreiv fleire medisinske artiklar, mellom anna om krigsskadar, skulderluksasjon og tarmkreft. Han er mest kjend for Hartmanns operasjon, ein todelt kolektomi som han utvikla for behandling av kolorektal kreft og divertikulitt. Han er også kjend for å ha skildra Hartmanns lomme, ei utposing i galleblæreveggen som er kjend for å råkast av gallestein.

Verk 
(utval)
Traitement chirurgical du cancer de l'estomac. G. Steinheil, 1908
Travaux de chirurgie anatomo-clinique. 3. série, Chirurgie de l'intestin, G. Steinheil, 1907
Travail et plaisir, nouvelles études expérimentales de psycho-mécanique. F. Alcan, 1904
Organes génito-urinaires de l'homme. Steinheil, 1904
Travaux de chirurgie anatomo-clinique. G. Steinheil, 1903–13
Chirurgie gastro-intestinale. Georges Steinheil, 1901
Sensation et mouvement. Études expérimentales de psycho-mécanique. F. Alcan, 1900
Sur trois cas de sarcomes à cellules géantes du sein. Masson, 1933
Chirurgie du rectum. Masson, 1931
Diagnostic des principaux cancers. Masson, 1927

Kjelder 
<div class="references-small">
Denne artikkelen bygger på «Henri Albert Hartmann» frå ,  den 23. mars 2015.  
Engelsk Wikipedia oppgav desse kjeldene:
 

Franske kirurgar
Folk frå Paris
Hartmanns operasjon

Hartmanns operasjon eller Hartmanns prosedyre er ein kirurgisk reseksjon av rektosigmoideum med lukking av rektumstumpen og danninga av ein terminal kolostomi (endekolostomi). Inngrepet blei historisk bruka for å behandle kolorektal kreft og divertikulitt. I dag er inngrepet avgrensa til akuttkirurgi i tilhøve der det er vanskeleg å danne kirurgiske anastomosar. Ein sjeldan gong blir det bruka palliativt hjå pasientar med kolorektale svulstar. Prosedyren blei fyrste gong skildra i 1921 av den franske kirurgen Henri Albert Hartmann. Prosedyren er skildra i detalj i boka Chirurgie du Rectum, utgjeve i 1931, som utgjorde det åttande volumet av verket Travaux de Chirurgie. Prosedyren blei opphavleg skildra over to paragrafar på fransk, men har vorte omsett til engelsk av Thomas Pézier.

Hartmanns prosedyre med proksimal endekolostomi eller ileostomi er den vanlegaste prosedyren ved behandlinga av vondarta obstruksjon i distal kolon. Prosedyren går ut på å fjerne lesjonen, etterfølgd av intraperitoneal lukking av den distale tarmen, avslutta med ei vidarekopling av den proksimale tarmen ved å skape ein stoma.

Indikasjonane for prosedyren er:
a) Lokalisert eller generalisert bukhinnebetennelse valda av tarmperforasjon som følgje av kreft
b) Forsvarleg, men skadd proksimal tarm, som utelukkar sikker anastomose.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Hartmann's operation» frå ,  den 23. mars 2015.  
 

Generell kirurgi
Kirurgisk onkologi
Kirurgiske reseksjonar
Gastroenterologisk kirurgi
Antares

Antares, òg kjend med Bayer-nemninga Alfa Scorpii (forkorta til α Scorpii eller α Sco), er den syttande mest lyssterke stjerna på nattehimmelen og den mest lyssterke stjerna i stjerneteiknet Skorpionen, og er ofte omtalt som «hjartet i skorpionen». I lag med Aldebaran, Regulus og Fomalhaut, dannar Antares ei gruppe som vert kalla 'Kongelege stjernene i Persia'. Ho er ei av dei fire mest lyssterke stjernene nær ekliptikken.

Ein kan sjå med det blotte auget at Antares er raud, og stjerna er ei raud superkjempe med spektralklasse M2Iab og er ein av dei største og mest lysande observerbare stjernene. Ho er ei langsam irregulær variabel stjerne med ein gjennomsnittleg storleiksorden på +1,09. Antares er den mest lyssterke, mest massive og mest utvikla stjerna i den næraste OB-stjernehopen (Skorpionen-Kentauren-hopen). Antares er ein del av  the Øvre Skorpionen subgroup of the Skorpionen-Kentauren-hopen, som består av tusenvis av stjerner med ein gjennomsnittleg alder på 11 millionar år i ein avstand på kring 470 lysår.

Eigenskapar

Antares er ei superkjempe med stjerneklassifiseringa M1.5Iab-b. Ho har ein radius som er kring 883 gonger sola sin; og om ho vart plassert i midten av solsystemet, ville den ytre flata liggje mellom banen til Mars og Jupuiter. Antares ligg kring 550 lysår frå jorda. Den synlege luminositeten er kring 10 000 gonger større enn for sola, men fordi stjerna stråler ut mykje av energien sin i den infraraude delen av spektrumet, er den bolometriske luminositeten lik 65 000 gonger sola sin. Massen til stjerna er kalkulert å vere kring 15 til 18 solmassar. Nyare analysar indikerer at massen er kring 17 solmassar og at alderen 12 millionar år. 

Antares har ei følgjestjerne, Antares B. Avstanden mellom dei to stjernene er kring 574 astronomiske einingar (AU). Stjerneklassifiseringa til denne stjerna er B2.5, og med ein storleiksorden på 5,5, er ho berre 1/370-del så lys som  Antares A, men skin med ein luminositet som er 170 gonger så stor som sola sin.

Antares kan eksplodere som ein supernova dei neste få hundretusen åra. Antares kan då vere like lys som fullmånen og vere synleg på dagtid.

Fotnotar

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Antares» frå ,  den 23. mars 2015.

Bakgrunnsstoff

 Antares at Constellation Guide

Scorpii, Alfa
Scorpii, 21
Dobbeltstjerner
Hovudseriestjerner klasse B
Superkjemper klasse M
Skorpionen
Stjerner med eigennamn
Irregulære variable
Objekt mindre enn 1000 lysår frå jorda
Øvre Skorpionen
Øyvind Mobakken

Øyvind Mobakken () er ein tidlegare langrennsløpar frå Oslo som vann to individuelle bronsemedaljar under to ulike NM på ski, samt fire NM-gull i stafett.

Karriere
Mobakken tevla frå junioralderen for Grorud Idrettslag, til dess han i 1991 melde seg inn i Nannestad Skiklubb. Frå 1993 til 1996 gjekk han fyrsteetappen på Nannestad sitt sigerrike lag som fire år på rad vann NM-stafetten over 3 x 10 km. Bjørn Dæhlie var også med på alle dei fire sigrane, Terje Smevold på dei tre siste.

Den beste plasseringa i verdscupen i langrenn oppnådde Mobakken med ein 13. plass på 30-kilometeren i Svenska skidspelen 1994. Etter stafettriumfane i NM vann Mobakken bronsemedaljen på tremila under NM på ski 1996 i Stryn, og på  femmila under NM året etter. I 1997 var han 25 sekundar bakom noregsmeister, femmilsslukar Kristen Skjeldal i mål.

Mobakken la meir eller mindre opp i 1999.

Besteplasseringar i verdscuprenn
1992: Nr 52 på 50 km i Holmenkollen
1993: Nr 37 på 50 km i Holmenkollen
1994: Nr 13 på 30 km i Falun
1995: Nr 33 på 50 km i Holmenkollen
1996: Nr 21 på 15 km i Kavgolovo
1997: Nr 23 på 15 km i Falun
1997/98: Nr 19 på 10 km på Beitostølen

Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap
Ski-NM 1991: Nr 6 på 50 km i Bodø
Ski-NM 1994: Nr 6 på 10 km i Vegårshei
Ski-NM 1995: Nr 9 på 30 km i Oslo
Ski-NM 1996: Bronsemedalje på 30 km i Stryn
Ski-NM 1997: Bronsemedalje på 50 km i Mo i Rana

Kjelder
Sportsboken, aktuelle årgangar

Bakgrunnsstoff
Øyvind Mobakken i fis-ski.com

Norske langrennsløparar
Folk frå Oslo
Terje Smevold

Terje Smevold () er ein tidlegare langrennsløpar frå Elverum.

Karriere
Han slo seg gjennom som nasjonal toppløpar i 1990-sesongen, det vart også hans beste sesong. Under NM på Gjøvik vann han bronsen bakom gullvinnaren Kristen Skjeldal og Bjørn Dæhlie på sølvplassen. Seinare i sesongen kom han på 13. plass på 30 km jaktstart i Lahti, hans sterkaste prestasjon i verdscupen i langrenn. I sesongane som kom makta han ikkje å fylgje opp.

Smevold tevla i yngre år for Hernes Idrettslag, seinare for Bjerke Idrettslag og Nannestad Skiklubb. Saman med Øyvind Mobakken og Bjørn Dæhlie sikra han Nannestad gullmedaljen på NM-stafetten over 3 x 10 km i åra 1994, 1995 og 1996.

Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap
Ski-NM 1990: Bronsemedalje på 30 km på Gjøvik
Ski-NM 1993: Nr 8 på 10 km på Lillehammer
Ski-NM 1994: Nr 7 på 30 km i Vegårshei, gull i stafett
Ski-NM 1995: Nr 10 på 10 km i Oslo, gull i stafett
Ski-NM 1996: Nr 10 på 30 km i Stryn, gull i stafett
Ski-NM 1997:
Ski-NM 1998: Nr 6 på 10 km i Alta

Han la opp i 2000.

Kjelder
Sportsboken, aktuelle årgangar

Norske langrennsløparar
Folk frå Elverum
Apeks

Apeks eller apex (latinsk for topp, spiss) kan syne til:

Arkeologi
 Apekskompleks, ein førhistorisk kulturell tradisjon

Astronomi
 Atacama Pathfinder Experiment, eit radioteleskop driven av European Southern Observatory
 Apeks i astronomi, retninga som solsystemet flyttar seg gjennom Mjølkevegen

Biologi
 Apeks, apikalt meristem eller restane av denne på ein blom
 Apeks hos sommarfugl, tidlegare hjørne på ei sommarfuglvengje
 Apeks på hjartet, den lågaste overflatiske delen av eit hjarte
 Apeks på tunga, tungetippen
 Apeks på ei tannrot, tuppen av rota på ei tann
 Apeks i lunga, den øvste delen av ei lunge
 Apeks hos snigel, tuppen av skalet til ein snigel
 Apeksrovdyr, eit rovdyr som er øvst i næringskjeda.

Geografi
 Apex i California, landsby i USA
 Apex Mountain Resort, ein vintersportstad i Penticton i British Columbia i Canada
 Apex i Nord-Carolina, byar i USA
 Apex i Nunavut, landsby i Canada
 Apex Park and Recreation District, i Colorado i USA

Språk
 Apex som teikn, eit teikn nytta av romarane til å markere lange vokalar

Matematikk
 Apeks i geometri, det høgaste toppunktet i eit polyeder eller geometrisk figur

Skip
 SS «Apex», eit Panama-registrert lasteskip i teneste 1958-1968.
Apeks i astronomi

Apeks i astronomi kan syne til rørsla til jorda i forhold til sola, eller rørsla til sola gjennom Mjølkevegen.

Apeksen til jorda er det punktet på himmelen som rørsla til jorda i forhold til sola i ein gjeven augneblink er retta mot. Han ligg i ekliptikken, kring 90° vest for sola. 

Apeksen til solsystemet er på liknande vis det punktet på himmelen (nær stjerna ξ Herculis, sørvest for stjerna Vega) som sola, sett i forhold til dei klåraste stjernene, flyttar seg mot med ein snøggleik på 16,5-19,5 km/s. Det diametralt motsette punktet vert kalla solsystemet sitt antiapeks.

Kjelder
Apeks: solsystemets apeks. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 21. mars 2015.
Apeks: jordens apeks. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 21. mars 2015.

Dynamikk i solsystemet
Apikal

Apikal er adjektivsforma av apeks. Det kan syne til:

 Apikal konsonant, ein konsonant som blir danna av tungespissen
 Apikal dominans, ein strategi der endeknoppar undertykker voksteren i øvrige knoppar på same skotet

Sjå òg 
 Apeks
Byen Nakhitsjevan

Nakhitsjevan (aserbajdsjansk Naxçıvan şəhəri) er ein by i Aserbajdsjan som er hovudstad i den autonome republikken Nakhitsjevan (som også Armenia har gjort krav på). Byen hadde 89 500 innbyggjarar ved byrjinga av 2014. 

Nakhitsjevan ligg på vestsida av elva Nakhitsjevantjaj og ved forfjella til Zangezur. Byen ligg rundt 1000 moh. Han har jarnbanestasjon og flyplass. I 2007 opna ei ny bru over Aras-elva til Iran.

Historie

Etter armensk tradisjon blei byen grunnlagd av den bibelske figuren Noah, og ein jordtopp på staden som skal vera grava hans blir framleis vitja av mange pilgrimar. Dei eldste ark-legendene ein kjenner frå Armenia stammar frå 1200-talet.

Nakhitsjevan var ein framtredande by i dei armenske Artaxide-, Arshakide- og Bagratuni-dynastiet  frå 100-talet f.Kr. fam til 1000-talet. På 100-talet omtalte Ptolemaios byen som  Ναξουὰνα (Naxouana), og nokre forskarar har identifisert byen med Arxata som er nemnd av Strabon. Herodot skreiv at Araz-elva renn gjennom fjella i Matean til landet Nakhar. 

Den moderne historikaren Potts har hevda at Nakhitsjevan truleg var hovudstaden i  Siwnik-regionen av Armenia under sassanidane. Sebeos fortel at den austromerske keisaren Heraclius gjekk gjennom regionen under den bysantinske krigen mot sassanidane i 627-628. Andre armenske krønikeskrivarar nemner også at byen blei øydelagd av Heraclius før han gjekk vidare til Ganzak.

Tidleg på 1100-talet blei Nakhitsjevan hovudstad for staten til Atabek. Ved byrjinga av 1900-talet var byen distrikshovudstad i Erivan-guvernementet under Tsar-Russland.

Kultur

Nakhitsjevan er utvald til å vera islamsk kultuhovudstad i 2018.

Byen har ei rekkje fine eldre og nyare byggverk, mellom anna ei rekkje mausoleum, som Momine Khatun-mausoleet frå 1100-talet,  Noah-mausoleet, Gulustan-mausoleet og Huseyn Javid-mausoleet frå 1900-talet. Byen har også nokre interessante moskear, som den stor-doma Juma-moskeen.

Byen har fleire museum, mellom anna eit friluftsmuseum, eit museum tileigna den tidlegare presidenten i Aserbajdsjan, Heydər Əliyev (Gejdar Alijev), som kom herfrå, og eit minnesmuseum (Xatıra Muzeyi) vigd den nasjonale striden mellom Armenia og Aserbajdsjan.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Nakhchivan (city)» frå , og «Nachitjevan (stad)» frå  den 23. mars 2015.

Bakgrunnsstoff

Byar i Aserbajdsjan