alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Jean Sibelius

Johan Julius Christian Sibelius () var ein finsk komponist av klassisk musikk. Saman med arbeidet til Johan Ludvig Runeberg og Veikko Antero Koskenniemi er Sibelius' musikk synonymt med den finske nasjonalidentiteten.

Johan Sibelius voks opp i ein finlandssvensk familie i Tavastehus i Finland, som då var eit russisk storhertugdøme. Familien bestemte seg for å sende Jean til ein finskspråkleg skule. Dette meiner ein var eit uttrykk for den finske nasjonalismen, som skulle bli viktig for Sibelius' kunstnariske produksjon.

Komposisjonane han er mest kjend for er Finlandia, Valse Triste, fiolinkonserten, Kareliasuiten, Tuonela-svana, fleire verk som var inspirerte av Kalevala og sju nummererte symfoniar.

Bakgrunnsstoff 

 Samling med lenker om Sibelius
 Sibelius-biografi

Romantiske komponistar
Finske komponistar
Finlandssvenskar
Epidemi

Epidemi er eit utbrot av ein smittsam sjukdom som raskt fører til mange sjukdomstilfelle i ei befolkning. Epidemi viser eigentleg berre til slike sjukdommar blant menneske; tilsvarande hending for dyr heiter epizooti. Ein epidemi som spreier seg over store delar av verda vert kalla ein pandemi. Ein epidemi som derimot spreier seg innanfor eit avgrensa område eller befolkning vert kalla ein endemi.

I Danmark vert det rekna som ein epidemi dersom talet på nye tilfelle av ein sjukdom vert dobla på ei veke. Ved ein epidemi er det vanleg at styresmaktene nyttar eigne lover og reglar for å førebygge og kjempe mot sjukdomen.

Sjukdomar som kan føre til epidemiar 
 Influensa
 Lungebetennelse
 Pest
 Tuberkulose

Nokre forskarar meiner at fedme bør reknast som ein epidemi i den vestlege verda i dag.

 
Katastrofar
Epidemiologi
Arawakspråk

Arawak, også kalla maipuran, er ein språkfamilie i Sør-Amerika og Karibia. Opphavleg var arawak namnet på ei mektig folkegruppe som levde i Guyana og Surinam. Desse folka blei allierte med spanjolane fordi dei tradisjonelt var fiendar til karibfolk som var i krig med spanjolane. Arawakspråk var utbreidde over heile Karibia på 1200-talet, men seinare kom karibindianarar frå Venezuela og etablerte seg på dei mindre vestindiske øyane. I tida då spanjolane kom til Amerika var arawakfolk utbreidde i austre delar av Andes i Peru og Bolivia, gjennom Amazonasbassenget i Brasil, nord gjennom Guyana, Surinam og Venezuela og sør til Paraguay. 

Taíno, eit språk i familien, blei brukt på Cuba, Hispaniola, Puerto Rico, Jamaica og Bahamas med er truleg ikkje i bruk i dag. Arawakspråk vert nytta i Surinam i dag.

Liste over arawakspråk
Språkfamilien blei klassifisert sist på 1800-talet.  ISO-koden er 639-2 arn. Den interne struktureringa av familien er omstridd.

Maipuran-språk (60 språk)
Nordleg maipuran
Palikur (1 språk, ca. 1200 brukarar)
Wapishanakaribiske språk (inkluderer ta-arawak. 7 språk; wayuu [goajiro] ca. 300 000 brukarar, garífuna [svartkariber] ca. 100 000 brukarar)
Innland (15 språk; baniwa har 3-4 000 brukarar, piapoco ca. 3 000)
Sørleg maipuran
Campa-språk (10 språk; asháninca eller ekte campa har 15-18 000 brukarar, ashéninca 18-25 000)
Sentral (6 språk; piro har ca. 300 brukarar)
Vestleg Amuesha, chamikuro; yanesha har 6-8 000 brukarar)
Sørleg Purus-Parana (10 språk, inkl. qapurinã, moxo, terêna; terêna har 10 000 brukarar)

I tillegg finst 9 ikkje-klassifiserte arawakspråk.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Arawakan languages» frå ,  den 11. oktober 2005.

Bakgrunnsstoff
 Ein artikkel på latrobe.edu.au

Innfødde amerikanske språk
Språkfamiliar
Arawakspråk
Bøn

Bøn innan ein religion inneber kommunikasjon mellom ein truande og ei høgare makt, som ei ånd eller ein guddom. Ein ber ofte ved hjelp av ord, men bøna kan òg vera ordlaus og bestå av andre handlingar, som å meditera, ofra eller gå inn i visse stillingar. 

Mange religionar har fastsette bønemåtar og bønetider. Innan islam og jødedommen er det til dømes vanleg å be til faste tider på dagen. I kristendommen er felles bøn gjerne ein fast del av ei gudsteneste. Bøner kan utførast åleine eller saman med andre.

Det kan vera mange grunnar til å be, ein kan mellom anna uttrykka eit ønske, ein takk eller ein klage, prisa guddommen eller ganske enkelt be fordi det blir forventa innan religionsutøvinga. Særleg innan polyteistiske religionar er bøn blitt sett på som eifd form for magi der ein vil få det ein ber om dersom ein utfører dei på rette måten.

Stad og rom 

Ofte ber ein i eit særskild, heilag rom, som eit bønerom eller i eit gudshus, eller på ein heilag stad, som ei særskild elv (som Ganga) eller by (som Mekka).

Å venda seg i ein heilag retning kan òg vera viktig for bøna. Jødar vender seg mot Tempelet i Jerusalem når dei bed, muslimar vender seg mot kabaen i Mekka og bahaiar mot qiblihen i Akko, medan mange hinduar utfører bøner mot sola. Ein kan òg venda seg oppover, mot himmelen, når ein ber, eller nedover for å uttrykka audmjuke.

Førebuing 
Ofte blir det kravd at ein skal vera rein før ein ber. Dette kan vera symbolsk reinsle, ved at ein til dømes ikkje er sjuk eller blør, har vore i kontakt med døde, eller ved at ein vaskar ein del av seg med ein symbolsk mengd vatn. Det kan òg finnast krav om grundigare vasking, til dømes av hender og føter i islam, eller heile kroppen i hinduismen.

Ulike former for bøn

Bøner med ord 
Bøner kan vera frie ved at ein fører ein slags samtale med guddommen og ordlegg seg slik det fell ein inn, eller dei kan følgja ei tidlegare utforming. Nokre kjende fastlagde bøner er ahonavár i parsismen, ʿamidá i jødedommen, fader vår i kristendommen, gayatrimantraet i hinduismen, mahamantraet i djainismen, mulmantraet i sikhismen og salah i islam.

Bøner med rørsle 

Ein kan utføra bøner heilt eller delvis i form av rørsler. Dette kan vera enkle rørsler, som å reisa seg eller knela for å be, eller samansette rørsler, som å gå inn i yogastillingar. For å meditera kan ein setja seg i ei stilling som er behageleg nok til at ein kan halda henne i lang tid, men ikkje så god at ein slappar heilt av. Andre vidspreidde rørsler er å samla eller folda hendene.

Hjelpemiddel 
Ulike rituelle gjenstandar kan hjelpa ein til å utføra bøner. Rosenkransar blir brukt i fleire religionar for å hjelpa til med å konsentrera seg eller telja bøner. Som ein del av ei bøn kan ein tenna røykjelse eller arrangera blomar for å koma nærare guddommen. Innan buddhismen bruker ein å snurra bønehjul der bøner er nedskrivne som ei form for å uttrykka bøner eller mantra.

Religion og livssyn
 
Kommunikasjon
Christer Torjussen

Christer Torjussen () er ein norsk standup-komikar. Han vann Stå Opp-Prisen i 2004, og opptrer fast på klubbscenar som Latter, Reis Deg Komikerklubb-kveldar på Lille og Prøverøret i Oslo.

Deltaking 
 Fear Factor Norge
 Gal Kanal'''
 Skal vi danse'' (deltakar)

Bakgrunnsstoff 
 http://www.christertorjussen.com

Torjussen, Christer
Torjussen, Christer
LUFS

LUFS - Landslaget for nærmiljøskulen er ein norsk organisasjon som og arbeider for å styrkje nærmiljøskular, og for å rådgje og kurse foreldre, lærarar og andre. Organisasjonen vart skipa i 1988, og har sidan midt på nittitalet vore høyringsinstans i saker som gjeld grunnskulen. LUFS meiner at «folkestyret er tufta på ein offentleg, gratis skule – knutepunktet der alle må møtast».

LUFS er ein desentralisert dugnadsorganisasjon, og er partipolitisk nøytral. Det politiske arbeidet har sidan starten handla om å synleggjere skulens plass som samfunnsaktør og som sentralt knutepunkt i lokalsamfunnet. Det har i stadig sterkare grad og handla om å hjelpe foreldregrupper som slåst for skulen sin, så dei får rett handsaming andsynes lovverket. LUFS samarbeider og med ei rekkje landsfemnande organisasjonar om Fellesfråsegna Nærmiljøskolene forsvinner.

Både Barneombodet og andre offentlege instansar viser til LUFS, som sit på særs høg kompetanse innanfor feltet sakshandsaming i skulenedleggjingssaker. I Statsbudsjettet 2005 seier Stortinget:
«Komiteen viser til at LUFS – Landslaget for nærmiljøskolen – gjør et viktig arbeid for foreldre og elever på små skoler.»

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Nettsidene til LUFS
 Skoleplassen - Internettside med mykje pedagogisk stoff driven av LUFS

Norske organisasjonar
Utdanning i Noreg
Skipingar i 1988
Skulenedlegging

Skulenedlegging er å legge ned småskular og nærmiljøskular på grunn av lite elevtal. Sidan 1986 er det lagt ned 750 nærmiljøskular her i landet. 

Skulenedlegging fører til fleire lokale kontroversar og protestaksjonar då mange meiner det er negativt at skuleungar får lenger veg til skulen og må gå i større klassar.

Bakgrunnsstoff 
 http://lufs.no - LUFS - Ein organisasjon som prøvar å bekjempe skulenedlegging

Utdanning
Jørgen Stang

Jørgen Stang () var ein forfattar og biletkunstnar frå Stongfjorden i Askvoll kommune. Han budde mykje i Oslo-området og i Hamburg.
 
Frå unge år skreiv og teikna Stang for Norsk Barneblad, Folket, Fabrikkarbeidaren og Norsk Bondeblad.

I 1968 fekk han Nynorsk barnelitteraturpris for Rise Rugge Småttomsenn.

Bibliografi

Bøker

I tidsskrift - eit utval
 Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

Kjelder

Bakgrunnsstoff
 Fylkesleksikon Sogn og Fjordane
 Om Jørgen Stang i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

Norske biletkunstnarar
Nynorskforfattarar
Folk frå Askvoll
Vinnarar av Nynorsk barnelitteraturpris
Forfattarar frå Askvoll
Norske lyrikarar
Norske barnebokforfattarar
Nekrolog

Ein nekrolog er minneord som vert sett inn i det offentlege rommet (presse, bokheim, nettstader osb.) når nokon er død.

litteratursjangrar
Dødsskikkar

es:Esquela
Ole Gabriel Ueland

Ole Gabriel Ueland () var ein norsk politikar og stortingsrepresentant. Ueland kom frå låge samfunnslag, men arbeidde seg fram til å verta ein leiande politikar. Han vert rekna som sentral i å folkeleggjera politikk i Noreg. Han bana vegen for at òg personar frå fattige kår kunne oppnå politiske posisjonar.

Bakgrunn
Ueland vart fødd som Ole Gabriel Gabrielsen Skaaland, den nest eldste av fie sysken, i ein bondefamilie på garden Skåland i Lund sokn i  Dalane. Han lærte å lesa av mora, og gjekk to veker på ein skule tre mil vekke, men det var ingen skular i nærleiken, og få bøker. Han las interessert i det han fekk tak i, og synte ei evne til læring og lesing. Sytten år gamal vart han spurd om å undervisa borna i området, og hadde denne stillinga fram til 1825.

I 1825 gifta Ole Gabriel seg med odelsjenta Marthe Gurie Osmundsdatter Ueland, flytta til garden Ueland og tok gardnamnet som etternamn.  Han vart kyrkjeklokkar og omgangsskulelærar i Heskestad i Lund kommune. Ole Gabriel Ueland hadde tiltru i distriktet, og fekk fleire kommunale verv. Han var mellom anna ordførar og  lensmann i Heskestad.

Politikar
I 1833 vart Ueland vald til Stortinget, der han sat som representant fram til 1869.  Han vart leiar for bonderørsla innan politikk og fekk respekt for sitt politiske syn. I 1859 danna han saman med Johan Sverdrup den politiske samanslutninga Reformforeningen. Foreninga vart utgjort av stortingsrepresentantar i særleg grad gjekk inn for demokratiske reformer. 

Ole Gabriel Ueland var far til Gabriel Olsson Ueland og Jonas Ueland, og farfar til journalisten og kvinnesaksforkjemparen Brenda Ueland.

Kjelder
Ole Gabriel Ueland av Rasmus Løland
Om Ueland og Uelandsgate

Svendsen, Åsmund: Ole Gabriel Ueland i Norsk biografisk leksikon

Bakgrunnsstoff
Ole Gabriel Ueland i Norsk biografisk leksikon
Ole Gabriel Ueland av Rasmus Løland
 

Stortingsrepresentantar 1833-1835
Stortingsrepresentantar 1839-1841
Stortingsrepresentantar 1842-1844
Stortingsrepresentantar 1845-1847
Stortingsrepresentantar 1848-1850
Stortingsrepresentantar 1851-1853
Stortingsrepresentantar 1854-1856
Stortingsrepresentantar 1857-1858
Stortingsrepresentantar 1859-1861
Stortingsrepresentantar 1862-1864
Stortingsrepresentantar 1865-1867
Stortingsrepresentantar 1868-1870 
Stortingsrepresentantar for Rogaland
Norske gardbrukarar
Folk frå Lund
Samsara

Samsara (av  sanskrit संसार saṃsāra) er eit omgrep frå hinduismen, djainismen og buddhismen som viser til den materielle dimensjonen av verda, det vil seia syklusen av liv me stadig blir gjenfødd inn i, lever og døyr frå. Ordet er sanskrit for flyt saman. 

Innan buddhismen og nokre greiner av hinduismen blir samsara sett på som ein illusjon. Det verkelege er det sjelelege, det som kjem dersom ein oppnår nirvana.

Særleg i buddhismen blir samsara sett på som noko negativt og smertefullt som det er om å gjera å lausriva seg frå. Måten ein gjer dette på er å fjerne dei banda som  bind oss til samsara, slik som lyster, egoisme, aggresjon, uvit og vanetenking.

buddhisme
hinduisme
Rita Ottervik

Rita Irene Ottervik () er ordførar i Trondheim kommune, og har vore det sidan 2003. Ho er medlem av Arbeidarpartiet.

Ordførarar i Trondheim
Ap-ordførarar i Sør-Trøndelag
Folk frå Hitra
Folk frå Trondheim
Namnet Kano

Andre tydingar av Kano

Kano eller Kanō (kanji 嘉納) er eit japansk slektsnamn som tyder hausta mark.

Ordet blir brukt i fleire stadnamn i Japan, og av ulike familiar. Det har òg gjeve namn til ein viktig retning innan målarkunsten, Kanoskulen.

Kjende namneberarar 
 Kano Masanobu (rundt 1430–rundt 1530), grunnleggjaren av Kanoskulen
 Kano Jigoro (1860–1938), grunnleggjaren av judo

Kano
Kano
J.C. Dahl

Johan Christian Clausen Dahl () var ein norsk kunstmålar. Han vert ofte omtala som J. C. Dahl eller I. C. Dahl.

Biografi
Han blir rekna som den første norske biletkunstnaren som kunne måla seg med europeiske meistrar, og som ein av grunnleggjarane av den nasjonalromantiske kunsten som oppstod ved byrjinga av 1800-talet.

Dahl blei fødd i Bergen i 1788 som den eldste av fleire søsken. Far hans (Claus Dahl) var fiskar og flyttmann. I.C. Dahl skulle eigentleg bli handverksmålar, men etter kvart som talentet hans blei oppdaga, blei han hjelpt økonomisk av Lyder Sagen slik at han kunne gå på teikneskule. Dahl studerte mellom anna hjå Johan F. L. Dreier og seinare på Det Kongelige Danske Kunstakademi i København.

I København bygde han seg opp eit namn og flytta seinare til Dresden der han blei professor ved kunstakademiet. Her la han grunnlaget for den norske nasjonalromantiske retninga. Dahl var på stadige besøk til Noreg for å få inspirasjon.

Galleri

Bakgrunnsstoff 
 Biografi på kunstweb 
 Kunstnerregisteret på Kulturnett.no
 I.C. Dahl- NRK fylkesleksikon
 j.c. dahl - Bergen Kunstmuseum 

Norske målarar
Kunstnarar frå Bergen
Romantiske målarar
Den danske gullalderen
Medlemmar av det kongelege svenske kunstakademiet
Samefolkets parti

Samefolkets parti, samisk Sámeálbmot bellodat, er eit samisk politisk parti i Noreg. Partiet stiller til val i Sametingsvalet, Fylkestingsvalet og i 2001 og 2005 også til Stortingsvalet.

Partiet har partilag i Alta, Nesseby, Tana, Karasjok, Kautokeino, Oslo, Porsanger/Nordkapp og på Vestlandet. Til stortingsval har partiet berre stilt liste i Finnmark.

Partiet er representert på Sametinget med Ann-Elise Finbog, Márjá-Liissá Partapuoli og Jovna Vars Smuk. Dei to sistnemnde vart vald frå ei fellesliste med Norske Samers Riksforbund.

Klemet Erland Hætta har tidlegare vore ordførar i Kautokeino kommune for partiet.

Ved stortingsvala i 2001 og 2005 stilte Samefolkets parti til val og oppnådde desse resultata i Finnmark:
 2001: 1,5 %
 2005: 1,8 %

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell nettstad

Samisk politikk
Norske politiske parti
Tyrkisk

Tyrkisk høyrer til den tyrkiske språkfamilien, og blir snakka av ca. 80 mill. menneske i Tyrkia, og av tyrkiske mindretal på Kypros, i Hellas, på Balkan (mellom anna i Bosniea og Albania) og i Nordeuropa (der det til dømes er det største minoritetsspråket i Danmark og Tyskland).

Grammatikk 
Tyrkisk er eit agglutinerande språk. Den dominerande morfologiske prosessen er suffiksering, suffiks eller endingar blir lagt etter kvarandre etter stammar, og verb og substantiv blir bøygd i tid, person og tal. Det inneber at det er mogleg å lage svært lange ord, t.d. 'Çekoslovakyalılastıramadıklarımızdan mısınız' ('Er du ein av dei, vi ikkie kunne tsjekkoslovakisere?').

Særlege kjenneteikn er m.a.:
 tyrkisk har ikkje grammatisk genus, det er ikkje skilnad mellom han og ho, begge er o)
 det er vokalharmoni i alle ord (bortsett frå låneord og nokre få tyrkiske ord)
 i syntaksen blir det brukt setningsforkortingar i staden for leddsetningar, t.d. 'Anadolu'da bulunan Ankara çok güzel bir şehir' ('Ankara, som ligg i Anatolia, er ein svært vakker by').

Skriftspråk 
Tyrkisk er påverka av arabisk og vart fram til Kemal Atatürk sin reform i 1928 skrive med arabiske bokstavar. Det tyrkiske alfabetet har ein del bokstavar som ikkje finst i t.d. det norske alfabetet:
 ı (schwa, blir uttalt som siste vokal i det norske ordet 'danse')
 ğ (stumt 'g', blir ikkje uttalt)
 ş (sj)
 ç (tsj)

Litteratur 

 Göksel, Aslı & Celia Kerslake (2005). Turkish: A Comprehensive Grammar. London: Routledge. "The Most Recent Comprehensive Grammar In English."
 Kononov, A. N (1956)., Grammatika Sovremennogo Turetskogo Literaturnogo Jazyka, Akademiya Nauk SSSR Institut Vostokovedenija, Moskva-Leningrad, 569 S.(Tıpıkbasım (2001), Multilingual, İstanbul)
 Kornfilt, J. (1997), Turkish, London: Routledge.
 Lees, Robert B. (1961), The Phonology Of Modern Standard Turkish, Indiana University, Bloomington, Mouton And Co. The Hague, Netherlands, Vii+76 S.
 Lewis, G. L. (1967). Turkish Grammar. Oxford University Press. Isbn 0-19-815838-6.
 Nash, Rose (1973), Turkish Intonation, Mouton.
 Swift, Llyod B. (1963), A Reference Grammar Of Modern Turkish, Indiana University, Bloomington, Mouton And Co. The Hague, Netherlands, 267 S.+4 Analyses (Tables).
 Underhill, Robert (1976). Turkish Grammar. Cambridge, Ma: Mit Press.

Kjelder 

Tyrkiske språk
 
Einskildspråk
Puyo

Puyo er hovudstaden i Pastazaprovinsen i Ecuador. Han er òg den viktigaste byen i provinsen. Byen ligg ved Puyoelva, ei sideelv til Pastazaelva som igjen endar i Amazonaselva.

Puyo blei grunnlagt i 1899. Han er bunden saman med byane Baños, Tena og Macas med veg. Dei to sistnemnte byane ligg i ytterkanten av regnskogen i Amazonas.

Kjelde

Denne artikkelen bygger på «Puyo» frå ,  den 12. oktober 2005.  
  (opphavleg versjon)

Byar i Ecuador
Pastazaprovinsen
Acta Lapponica

Acta Lapponica er eit tidsskrift om samisk kultur, gjeve ut av Nordiska museet sidan 1938. Acta Lapponica publiserer primært på engelsk og svensk.

I tillegg til kultur tar tidsskriftet opp tema kring samisk religion og arkeologi. Ernst Manker publiserte det sentrale verket sitt om samiske trommer i Acta Lapponica.

Kjelder

Kulturtidsskrift
Svenske tidsskrift
Samiske tidsskrift
Nordiska museet
Skipingar i 1938
Engelskspråklege tidsskrift
Svenskspråklege tidsskrift
Vitskaplege tidsskrift
Samisk arkeologi

Samisk arkeologi viser til arkeologi som har handsaming av samiske funn som tema. Eit sentralt spørsmål for samisk arkeologi blir dermed kriteria for kva som er samiske funn.

Litteratur 

 Hesjedal, Anders 2000: Samisk forhistorie i norsk arkeologi 1900-2000 PhD-avhandling, UiT.
 Schanke, A. og Olsen, B. 1985: Var de alle nordmenn? En etnopolitisk kritikk av norsk arkeologi. I: Næss, J.R. (red.): Arkeologi og etnisitet. AmS - Varia 15. Arkeologisk museum i Stavanger s. 87-99.

Arkeologi
Arkeologi
Áššu

Áššu er ei tidlegare samiskspråkleg avis som fram til februar 2008 kom ut i Kautokeino to gonger i veka. Ho vart starta opp for å vere ein motvekt til den dåverande monopolisten Min Áigi, og også for å gjere Kautokeino meir synleg på det samiske pressekartet ved å få pressevinklinga derifrå. Dekningsområdet var heile det samiske området i Noreg, Sverige og Finland.

I ein periode trykte avisa korte samandrag av kvar artikkel på norsk, men denne praksisen gjekk dei etter kvart bort i frå.

Avisa blei gjeven ut av Sámi Aviisa AS som er eigd av Nordavis AS (35,0%), Norske Samers Riksforbund (32,5%) og Norske Reindriftssamers Landsforbund (32,5 %).

Samanslåing: Ávvir 

På ein pressekonferanse 15.8.2007 la Áššu og Min Áigi fram planar om å slå seg saman til ei samisk dagsavis, Ávvir. Den nye avisa erstatta dei to gamle på Samefolkets dag, 6. februar 2008.

Opplag 
 2002: 1 129
 2003: 1 117
 2004: 1 084
 2005: 1 021
 2006: 975

Bakgrunnsstoff 
 Áššu 
 Planar om samanslåing med Min Áigi 

Norske aviser etter namn
Tidlegare norske aviser
Tidlegare samiske aviser
Kultur i Kautokeino
Skipingar i 2002
Nordsamiske utgjevingar
Asbestkeramikk

Asbestkeramikk er keramikk som det er blanda ein viss del knust asbest inn i. «Asbestkeramikk» er med andre ord meir ein term på ein teknikk enn ein term for ein stilart.

Det verkar som om skikken med å blande asbest i leira oppstod i den austlege delen av Finland rundt 4500 f.Kr. Deretter vart skikken med asbestkeramikk verande i det austlege og nordlege Fennoskandia heilt til slutten av eldre metallalder og dermed tidleg jarnalder, ca. 300 f.Kr. I dei austlege og sørlege delane av norskekysten vart asbest teke i bruk i løpet av bronsealderen og heldt seg i bruk til mellomjarnalderen, rundt 600 f.Kr.

Asbest
Keramikk
Vladimir Vladimirovitsj Tsjarnoluskij

Vladimir Vladimirovitsj Tsjarnoluskij () var ein russisk, seinare sovjetisk språkforskar og etnograf.

Tsjarnoluskij deltok i forskingsreisa til Kola-halvøya i 1927, der vart interessa hans vekt for samisk språk. Han samla inn etnografisk materiale, delar av dette vart publisert først 30-40 år seinare, på 1960- og 1970-talet.

Pausen på 30 år mellom forskingsreise og publisering heng saman med den nye sovjetiske språkpolitikken etter midten av 30-talet. Mange nasjonale akrivistar vart skulda for nasjonalistiske avvik, og samarbeid med fascistiske språkforskarar i andre land.

Tsjarnoluskij kunne slå fast at dei samiske eventyra hadde teke opp i seg samanhengar mellom samane og komiane.

Viktige arbeidd 
 Tsjarnoluskij, V.V.: 1930: Materialy po bytu loparei. Leningrad 1930.
 Tsjarnoluskij, V.V.: 1962: Saamskije skazki (samiske eventyr)

Bakgrunnsstoff 
 Leif Rantala. 2005. "Saami studies: Russia/USSR." I: The Saami: a cultural encyclopaedia, red av Ulla-Maija Kulonen, Irja Seurujärvi-Kari og Risto Pulkkinen. Helsinki: SKS. 363–365. Elektronisk versjon

Kildinsamisk språk
Samisk språkforsking
Russiske språkforskarar
Sovjetiske språkforskarar
Björn Collinder

Björn Collinder () i Sundsvall var ein svensk fennougrist og språkforskar, professor i fennougristikk etter K.B.Wiklund.

Collinder, Björn
Collinder, Björn
Dialekt-, ortnamns- och folkminnesarkivet i Umeå

Dialekt-, ortnamns- och folkminnesarkivet i Umeå (DAUM) er det nordlegaste av dei tre statlege arkiva for innsamling av tradisjonsstoff i Sverige. Arbeidet består i å samle inn, bearbeide og publisere material, og arkivet samlar til dømes inn dialektprøver for samtlege samiske språk, og for svensk og norsk.

Samiske språk
Samisk kultur
Svensk kultur
Svensk språk
Språkforsking i Sverige
Umeå
Saǥai Muittalægje

Saǥai Muittalægje ('Nyheitsforteljaren') var ei samisk avis som kom ut i åra 1904–1911. Avisa vart grunnlagt av Anders Larsen som den første avisa på nordsamisk.

Larsen brukte mellom anna avisa til å argumentere for valet av Isak Saba som stortingsrepresentant i 1906. Det var også i denne avisa at Saba først fekk trykt «Sámi soga lávlla», den samiske nasjonalsongen.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
Saǥai Muittalægje er digitalisert av og tilgjengeleg hos det finske Nationalbiblioteket

Norske aviser etter namn
Tidlegare samiske aviser
Tidlegare norske aviser
Aviser skipa i 1904
Aviser nedlagde i 1911
Nordsamiske utgjevingar
Kerberos

Kerberos (gresk Κέρβερος,) er i gresk mytologi ein hund med tre hovud. Monsterhunden vaktar inngangen til dødsriket Hades. Kerberos står bunden ved breidda av elva Akheron, nokre gonger omtala som Styx, på den sida som vender mot dødsriket. Han vaktar elvebreidda slik at dei levande ikkje slepp inn, og dei døde ikkje slepp ut. På vegen til dødsriket vert dei døde ferja over elva Akheron eller Styx av ferjemannen Karon. 

Hunden har vorte overvunnen fleire gonger: 
 Herakles sitt siste storverk var å ta Kerberos til fange. Det gjorde Herakles ved å vera god mot Kerberos, noko hunden aldri før hadde opplevd.
 Orfevs byssa Kerberos i søvn ved å spela for hunden, då han skulle til dødsriket for å setja Eurydike fri.
 Hermes fekk Kerberos til å sova ved å gje han vatn frå elva Lethe.
 Dante Alighieri skildrar i den guddomlege komedien korleis Vergil og Dante forar Kerberos med jord for å unngå å verta etne sjølv.

Bakgrunnsstoff

Sjå òg 
 Garm

Dyr i gresk mytologi
Monster
Mytologiske hundar
Dødsgudar