alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Nuria Fernández

Nuria Fernández Domínguez () er ein spansk tidlegare mellom- og langdistanseløpar, fødd i Luzern i Sveits. Ho vart europameister på 1500 meter i 2010. I 2012 fekk ho femte beste tid på same distansen under EM i Helsinki, prestasjonen til alle dei fire fremste i løpet har sidan vorte annullert.

Aktiv
Fernández nådde ikkje toppen på spesialdistansen 1500 meter før ho kom oppi 30-åra. Under verdsmeisterskapen 2009 i Berlin enda ho på fjerdeplassen, vel sju tidels sekund unna bronsen. Ved europameisterskapen 2010 på spansk heimebane i Barcelona spurta ho i mål på personleg rekord 4.00,2 og vann gullmedaljen. I den neste europameisterskapen, i Helsinki i juni 2012, passerte ho målstreken som nummer fem. Perioden 2013 til -16 vart løpa til dei fire framom henne på resultatlista annullert, med ulike grunngjevingar.

Fernández deltok i Zürich-EM 2014 på 5 000 meter og vart nummer fem på ei ordinær sluttid. To månader før ho fylte 40 år sette ho personleg rekord på 5 000 m med 15.24,1 ved eit stemne i Huelva.

Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
EM 1998 i Budapest: Utslått i forsøket på 800 m (2.04,89=nr 31)
VM 1999 i Sevilla:  Utslått i forsøket på 1500 m (4.09,3=nr 20)
OL 2000 i Sydney: Utslått i semifinalane på 1500 m (4.10,9=nr 19)
VM 2001 i Edmonton: Nr 12 på 1500 m – 4.17,8
EM 2002 i München: Nr 8 på 1500 m – 4.07,1
OL 2004 i Aten: Utslått i semifinalane på 1500 m (4.07,6=nr 17)
EM 2006 i Göteborg: Utslått i semifinalane på 1500 m (4.08,9=nr 14)
VM 2009 i Berlin: Nr 4 på 1500 m – 4.04,9
EM 2010 i Barcelona: Gullmedalje på 1500 m – 4.00,2, framom Hind Dehiba (4.01,1)
EM 2012 i Helsinki: Nr 5 på 1500 m – 4.08,8
OL 2012 i London: Utslått i semifinalane på 1500 m (4.06,5=nr 21)
EM 2014 i Zürich: Nr 5 på 5 000 m – 15.35,5

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Nuria Fernández» frå ,  den 1. september 2019.  
 

Denne artikkelen bygger på «Nuria Fernández» frå ,  den 1. september 2019.  
 

Spanske friidrettsutøvarar
Europameistrar i friidrett
Øvre Bardu kapell

Øvre Bardu kapell ligg i Bardu kommune i Troms og Finnmark, og bebuarnae i den austlege delen av kommunen soknar til dette.

Kjelder  

Denne artikkelen bygger på «Øvre Bardu kapell» frå ,  den 1. september 2019.

Bakgrunnsstoff 
 Bardu kommune
 Bardu kyrkjelyd 
 

Kyrkjer i Bardu
Kyrkjer i Indre Troms prosti
Kulturminne i Bardu
Norske kyrkjer frå 1971
Goro

Goro (opphavleg gode raad) er ein tradisjonell skandinavisk småkaketype som ofte blir nytta som julebakst i Noreg. Goro blir laga av egg, sukker, fløyte, feitt (smør eller smult) og mjøl. Kakene blir steikte i gorojern som gjev flate, firkanta kaker med mønster.

I Danmark blir kakene framleis kalla gode raad. I Sverige blir kaka kalla gorån.

Sjå òg
Avletter
Krumkake
Skrivarbrød

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Goro» frå ,  den 1. september 2019.  

Julemat
Norsk mat
Småkaker
Salangsdalen kapell

Salangsdalen kapell ligg i Bardu kommune i Troms og Finnmark, og bebuarane i den sørlege delen av kommunen soknar til det.

Kapellet vart teke i bruk i 1982, då det vart bygd opp att etter ein brann.

Kjelder 

 
Denne artikkelen bygger på «Salangsdalen kapell» frå ,  den 1. september 2019.

Bakgrunnsstoff 
 
 
 
 Bardu kommune
 Bardu kyrkjelyd 

Kyrkjer i Bardu
Kyrkjer i Indre Troms prosti
Kulturminne i Bardu
Norske kyrkjer frå 1982
Målselv kyrkje

Målselv kyrkje er ei arbeidskyrkje frå 1978 i Målselv kommune i  Troms og Finnmark
. Kyrkja er bygd i betong og tegl og har 360 sitjeplassar. Arkitekt var Harry Gangvik.

Målselv kyrkje ligg på Storbakken og er den tredje kyrkja på omtrent same plassen. Den første kyrkja vart bygd i 1829, etter at kolonistane i Målselvdalen hadde fått lov til å reise ei kyrkje ved kongeleg resolusjon av 11. januar 1820. Dette var ei åttekanta kyrkje som stod litt nord for dagens kyrkje. Denne kyrkja vart i 1883 erstattea med ei stor, kvitmåla kyrkje som stod om lag der dagens kyrkje står. Denne kyrkja hadde heile 800 sitjeplassar, men brann ned etter eit lynnedslag 29. juni 1972.

Seks år seinare, i 1978, vart dagens kyrkje vigsla av biskop Kristen Kyrre Bremer. Kyrkja fekk ny altartavle i 1996. Tavla er laga av Ulf Dreyer, som òg har laga glasmåleria i kyrkja.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Målselv kyrkje» frå ,  den 1. september 2019.

Bakgrunnsstoff 
 
 Arkitekturguide for Nord-Norge og Svalbard
 
 Ronny Trælvik og Lill-Karin Nyland, Kirkene i Troms, bind I. Bok i Nord, 2015. s. 232–239
 Målselv og Øverbygd kyrkjelydar 

Kyrkjer i Indre Troms prosti
Kyrkjer i Målselv
Kulturminne i Målselv
Norske kyrkjer frå 1978
UEFA-cupfinalen i fotball 1990

UEFA-cupfinalen i fotball 1990 stod mellom dei italienske klubbane Juventus FC og AC Fiorentina og vart avvikla med heime- og bortekamp for kvart av laga. Fyrste oppgjeret, som fann stad 2. mai på Stadio Comunale i Torino framfor 45 000 tilskodarar, var den aller siste kampen på den bana. Returkampen 16. mai vart avvikla på Stadio Partenio i Avellino, då Fiorentina, etter tribune-slagsmål i semifinalekampen mot Werder Bremen, ikkje fekk spele heime i Firenze. 32 000 menneske var likevel til stades på tribunane. Sluttresultatet vart 3-1 til Juventus. Det var andre gongen Juventus vann UEFA-cupen.

Kampane
Alle måla i finalen kom i opningskampen i Torino. Roberto Galia sende heimelaget framom allereie i det 3. minutt, Renato Buso utlikna i det 10. minutt. 14 minutt i andre omgang gav Pierluigi Casiraghi Juventus leiinga på nytt, og 14 minuttar seinare la Luigi De Agostini på til 3-1 til heimelaget.

Returoppgjeret enda mållaust.

Laga
Vinnarlaget til Juventus bestod av Stefano Tacconi (kaptein), Nicolò Napoli, Luigi Di Agostini, Dario Bonetti, Sergio Brio (kaptein), Roberto Galia, Sergej Alejnikov, Giancarlo Marocchi, Rui Barros, Salvatore Schillaci, Pierluigi Casiraghi, Angelo Alessio, Pasquale Bruno, Massimiliano Rosa, Salvatore Avallone.

Fiorentina stilte med Marco Landucci, Antonio Dell'Oglio, Sergio Battistini (kaptein), Giuseppe Volpecina, Alberto De Chiara, Carlos Dunga, Luboš Kubík, Celeste Pin, Renato Buso, Roberto Baggio, Marco Nappi, Alberto Malusci, Mauro Zironelli.

Dommarar
Emilio Soriano Aladrén frå Spania var kampleiar i Torino, i Avellino Aron Schmidhuber frå Vest-Tyskland.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «1990 UEFA Cup Final» frå ,  den 1. september 2019.  
 

Fotball i 1990
UEFA-cupfinalen i fotball
Heggelia kapell

Heggelia kapell er ei langkyrkje frå 1961 i Målselv kommune i  Troms og Finnmark.

Byggverket er i tre og har 150 sitjeplassar. Under kyrkjesalen er ein kjellar som vert brukt til sosiale arrangement, ikkje minst knytt til soldatane på Bardufoss og i Heggelia sitt behov for kristent fellesskap.

Kapellet er teikna av Forsvarets distriktsarkitekt for Nord-Hålogaland ved J. Bjørhovde og O. Flakstad.

Kjelder 

 
Denne artikkelen bygger på «Heggelia kapell» frå ,  den 1. september 2019.

Bakgrunnsstoff 
 
 
 Målselv og Øverbygd kyrkjelydar 

Kyrkjer i Indre Troms prosti
Kyrkjer i Målselv
Kulturminne i Målselv
Norske kyrkjer frå 1961
Kirkesnesmoen kapell

Kirkesnesmoen kapell er ei langkyrkje frå 1975 i Målselv kommune i Troms og Finnmark.

Byggverket er i tre og har 220 sitjeplassar.

Kjelder 
 
Denne artikkelen bygger på «Kirkesnesmoen kapell» frå ,  den 1. september 2019.

Bakgrunnsstoff 
 
 
 
 Den norske kyrkja
 Målselv og Øverbygd kyrkjelydar 

Kyrkjer i Indre Troms prosti
Kyrkjer i Målselv
Kulturminne i Målselv
Norske kyrkjer frå 1975
Nedre Bardu kapell

Nedre Bardu kapell ligg i Bardu kommune i Troms og Finnmark. Innbyggjarane i den nordlege delen av kommunen soknar til det. Kapellet vart teke i bruk i 1981 og har 120 sitjeplassar.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Nedre Bardu kapell» frå ,  den 1. september 2019.

Bakgrunnsstoff 
 
 Bardu kommune
 Bardu kyrkjelyd 

Kyrkjer i Bardu
Kyrkjer i Indre Troms prosti
Norske kyrkjer frå 1981
Ringvassøy kyrkje

Ringvassøy kyrkje er ei arbeidskyrkje frå 1977 som ligg på Hansnes i Karlsøy kommune i Troms og Finnmark. Kyrkja er bygd i betong og har 400 sitjeplassar. Arkitekt var Nils Toft.

Tanken om å byggje kyrkje på Hansnes vart lansert i etterkrigsåra da bygda vart etablert som kommunesenter i Karlsøy kommune. Det fyrste forslaget vart fremja formelt i 1953, og lenge var det snakk om å flytte Karlsøy kyrkje frå Karlsøya til Hansnes. Men lite skjedde før prestesetet òg vart flytta til Hansnes i 1970.

Biskop Kristen Kyrre Bremer vigsla kyrkja 12. juni 1977 etter at bygdefolket hadde samla inn store summar til bygginga.

Inventar 
Over altaret heng ein keramisk kross som er laga av kunstnaren Marie Fangel frå Tromsø. Harald Bodøgaard har laga ei gulldue som heng over døypefonten, medan Bjørg Heggstad Jakhelln har laga eit vevd teppe. Finn Henrik Bodvin har laga fem tresnitt med ulike bibelske motiv. Orgelet er frå 1980 og har 13 register.

Kjelder 
 

Denne artikkelen bygger på «Ringvassøy kirke» frå ,  den 1. september 2019.

Bakgrunnsstoff 
 
 
 
 
 Karlsøy kommune

Kulturminne i Karlsøy
Kyrkjer i Karlsøy
Kyrkjer i Tromsø Domprosti
Norske kyrkjer frå 1977
Frei prestegard

Frei prestegard (også kalla Frei gamle prestegard) ligg like aust for Frei kyrkje, med utsyn mot Freifjorden. Våningshuset har 2 1/2 etasjar og ståande panel utvendig. Like i forkant av hovudbygningen er eit lite, raudmåla stabbur, og på nordsida er eit låvekompleks. Det er ein hage ved prestegardsbygningen.

Bakgrunnsstoff 
 

Prestegardar i Noreg
Kulturminne i Kristiansund
Sunnylven prestegard

Sunnylven prestegard ligg oppi skråninga nord for Hellesyltfossen, medan kyrkja ligg i skråninga på sørsida.

Den nyklassisistiske hovudbygningen vart teikna av Ole Landmark og oppført i 1921. På baksida av denne er eit freda stabbur frå 1600- eller 1700-talet som vart flytta til staden frå den tidlegare prestegarden omkring 1860.

Kjelder 
 Sunnylven prestebustad hos Opplysningsvesenets fond

Bakgrunnsstoff 
 

Prestegardar i Noreg
Kulturminne i Stranda
Dovre prestegard

Dovre prestegard er Skjelstad gard, som vart prestegard då Dovre prestegjeld vart oppretta i 1860. Garden ligg høgt oppe i fjellsida eit stykke nord for kyrkja.

Garden har fem bygningar med freda eksteriør, mellom dei det lafta våningshuset på halvannan etasje, som vart oppført mellom 1863 og 1870. Også låve, stall, fjøs og stabbur er oppført før 1899. Bygningane har gjennomgått vesentlege endringar gjennom åra, men vert rekna for å utgjere eit heilheitleg kulturmiljø.

Nabogarden på den andre sida av elva Einbugga er Tofte, der det skal ha stått eit kapell som gjerne vert rekna som første inkarnasjon av Dovre kyrkje.

Kjelder 
 
 Dovre prestebolig hos Opplysningsvesenets fond

Bakgrunnsstoff

Fotnotar 

Prestegardar i Noreg
Kulturminne i Dovre
Byggverk i Dovre
Freda bygg i Innlandet
Gardar i Innlandet
Ringebu prestegard

Ringebu prestegard ligg rett nord for Ringebu stavkyrkje i Ringebu kommune i Innlandet. Prestegarden er frå 1743 og var prestebustad fram til 1991.

Eigedomen er i dag eit museum og kunstgalleri, og lokale vert leigde ut.

Kjelder 
 
Denne artikkelen bygger på «Ringebu prestegård» frå ,  den 1. september 2019.

Bakgrunnsstoff 
 Eigen nettstad
 

Kulturminne i Ringebu
Prestegardar i Noreg
Freda bygg i Innlandet
Heddal prestegard

Heddal prestegard ligg like sør for Heddal stavkyrkje. Dagens hovudbygning vart teikna av Eilif Arneberg og oppført i 1932, men det skal ha vore prestegard på staden sidan 1200-talet.

Prestegardslåven vart riven i 1990-åra og erstatta med ein ny låve i samme stil. Denne vart innvigd som Låvekyrkja i 1997 og inneheld m.a. kafeteria og billettkontor for stavkyrkja.

Ifylgje Riksantikvaren var området nord for låven pestkyrkjegard under Napoleonskrigane.

Kjelder 
 
 Heddal prestebolig  hos Opplysningsvesenets fond

Fotnotar 

Prestegardar i Noreg
Kulturminne i Notodden
Seljord prestegard

Seljord prestegard ligg nokre hundre meter nordvest for Seljord kyrkje, og det ligg eit bustadfelt mellom kyrkja og prestegarden.

Prestegarden bar i si tid namnet Skornes etter eit lokalt fjell, og var mellom dei største gardane i bygda. På prestegardstunet står tre freda bygningar: hovudhuset (frå 1796–1804), drengestova (frå 1850-åra) og stabburet (frå 1800-talet). Det sistnemnde er skilt ut og seld saman med gardsdrifta.

Hovudbygningen er eit lafta tømmerbygg i to etasjar med ståande panel og valmtak. Han har sitt noverande preg etter ei ombygging i 1906. Karakteristisk nok har eit rom i hovudhuset fått namnet Landstadrommet. Salmediktaren Magnus Brostrup Landstad budde her i delar av oppveksta og var seinere prest i Seljord etter faren. Han er òg minna med eit minnesmerke ved kyrkja.

Kjelder 
 
 Seljord prestebustad  hos Opplysningsvesenets fond

Bakgrunnsstoff 
 

Prestegardar i Noreg
Kulturminne i Seljord
Byggverk i Seljord
Gardar i Vestfold og Telemark
Freda bygg i Vestfold og Telemark
Berg kyrkje i Vestfossen

Berg kyrkje var ei kyrkje i mellomalderen som stod i Vestfossen i Øvre Eiker kommune i Buskerud fylke.

Kyrkja vart omtala på slutten av 1300-talet, og var då ei soknekyrkje. Seinare vart ho lagd under Haug sokn, og dermed vart ho redusert frå kyrkje til kapell, og bruken avtok. Gudsteneste vart halde berre to–tre gongar i året. Kyrkja forfall etter kvart, og på slutten av 1500-talet vart ho omtala som «plat ødelagt, nedbrot i grunden». 

Det er truleg altartavla frå Berg som vart brukt i Haug kyrkje, og som vart skadd i brannen der i 1818. Men altartavla overlevde og vart brukt i Vestfossen kapell frå 1902. Ho vart restaurert i 1987. Seinare er ho overført til Vestfossen kyrkje.

Kjelder 
 
Denne artikkelen bygger på «Berg kirke (Vestfossen)» frå ,  den 1. september 2019.

Bakgrunnsstoff

Fotnotar 

Tidlegare kyrkjer i Noreg
Kyrkjer i Øvre Eiker
Kulturminne i Øvre Eiker
Kopervik kyrkje (1861–2010)

Kopervik kyrkje i Kopervik i Karmøy kommune var ei krosskyrkje teikna av arkitekt Jacob Wilhelm Nordan i nyrenessanse. Ho vart vigsla 2. oktober 1861.

Den gamle altartavla frå 1906, måla av August Eiebakke, var ein kopi av «Oppstoda» i Bragernes kyrkje, som er måla av Adolph Tidemand. Tavla brann 28. oktober 2001. Då heldt òg kyrkja på å stryke med. Ei ny altartavle laga av Keith Grant vart innvigd 12. juni 2005.

28. mai 2010 vart kyrkja totalskadd i brann.

Ny kyrkje i Kopervik vart vigsla 23. april 2017.

Kjelder 
 
 
Denne artikkelen bygger på «Kopervik kirke (1861–2010)» frå ,  den 1. september 2019.

Bakgrunnsstoff 
 
 Kopervik kyrkjelyd
 Museumsnett.no
 «Kopi av en kopi ikke godt nok» Haugesunds avis
  Visitasforedrag Kopervik kyrkjelyd 2006 pdf

Fotnotar 

Kyrkjer i Karmøy prosti
Kyrkjer i Karmøy
Haugalandet
Norske kyrkjer frå 1860-åra
Tidlegare kyrkjer i Noreg
Kulturminne i Karmøy
Jacob Wilhelm Nordan
Kyrkjebrannar i Noreg
Refsum kyrkje

Refsum kyrkje skal ha stått ved Refsum-gardane i Lillestrøm kommune i mellomalderen. Dette er like nord for Asak-gardane, mellom Knatten og Kløfta.

Kyrkja er omtala som «Rifseims kirkia» i jordeboka til biskop Eystein Aslaksson.
Jens Nilssøn omtalar «Ressen kirke» som øyde på slutten av 1500-talet. Hos Jens Krafft heiter det i 1840: «...hvor før Reformationen var et Capel, der i Slutningen af det sextende Aarhundrede anføres som øde.»

Kyrkja kan ha blitt lagd ned allereie før reformasjonen. Eit jorde ved Refsum søndre er kalla Kirkejordet, men det finst ingen fysiske spor etter kyrkja i dag.

Kjelder 
 Sigrid og Håkon Christie: Refsum, forsvunnet kirke i «Norges kirker»
 Blaker og Sørum historielag: De eldste kirkene i Sørum og Blaker

Fotnotar

Bakgrunnsstoff 
 

Tidlegare kyrkjer i Noreg
Kyrkjer i Lillestrøm
Kulturminne i Lillestrøm
Vegusdal stavkyrkje

Vegusdal stavkyrkje stod på den gamle kyrkjegarden i Vegusdal (Birkenes kommune), ved Vegusdal gard (gnr. 135).

På grunnlag av bevarte portalplankar er kyrkja datert til fyrste halvdel av 1200-talet. Presten (Endride Jofrœysson prestr j Veikolfsdale) er fyrste gong omtala i 1348, soknet (Veikundals sookn) i 1430 og kyrkja (ueggusz Dalle kircke) i 1564. Kyrkja vart òg brukt for Mykland, som fekk eiga kyrkje fyrst i 1682. Vegusdalkyrkja var opphaveleg anneks til Evje og hadde tidleg på 1600-talet teneste kvar åttande søndag. Ho vart etterkvart avløyst av ei lafta kyrkje på same staden, og denne kyrkja stod inntil kyrkjestaden vart flytta til Engesland i 1867. Det hersker ei viss usemje om når laftekyrkja vart oppført. Det vanlegaste er å datere nybygginga til 1720 basert på ei visitasmelding frå 1851. Men «Vegusdal: Gards- og ættesoge» viser til ein munnleg tradisjon som seier at laftekyrkja var 315 år då ho vart riven. Det skulle tidfeste bygginga til 1550-talet.

Lite synest kjent om sjølve stavkyrkja, og det meste av omtalen fokuserer på dei bevarte portalplankane, som befinn seg i Oldsaksamlinga. Portalen er motivmessig i slekt med Hylestadportalen, idet venstre planken illustrerer historia om Sigurd Fåvnesbane (frå Volsungesoga). Den høgre planken har for det meste plantemotiv, men med eit par dyreskikkelsar innimellom.

Portalen vart overført til laftekyrkja som avløyste stavkyrkja. Då så laftekyrkja vart riven i 1868, vart portalen overført til Oldsaksamlinga. I 1974 vart eit kapell oppført på den gamle kyrkjegarden.

Kjelder 
 Jan Brendalsmmo og Jan-Erik G. Eriksson: Kildegjennomgang: Middelalderske kirkesteder i Aust-Agder fylke (Riksantikvaren, 2016), s. 33.
 
 
 Aanund Aamlid: «Kyrkjebygg i Vegusdal», i Paul Setane: Vegusdal: Gards- og ættesoge (Vegusdal sogenemnd, 1995), s. 15.
 Oppslag utanfor Vegusdal kapell

Bakgrunnsstoff

Fotnotar 

Tapte stavkyrkjer
Kyrkjer i Birkenes
Tidlegare kyrkjer i Noreg
Kulturminne i Birkenes
Lakk

Lakk er eit dekkemiddel som kan gje ei tett, ofte dekorativ og blank overflate.

Opphavleg viste ordet til japanlakk, som blir laga av harpiks frå lakktreet (Rhus vernicifera).

Typar
 Politur til eldre og antikke møblar og instrument
 Ferniss er noko brukt til møbelpleie.
 Celluloselakk, tidlegare mykje brukt til å lakkera møblar
 Vinyllakk til interiør og lyse treslag.
 Akryllakk til interiør og lyse treslag.
 Neglelakk
 Oljelakk til båtlakk og golvlakk.
 Syreherdande lakk til møblar, panel, parkett etc.
 Polyuretanlakk til parkett og andre golvtypar.
 Polyesterlakk, slitesterk lakk til møblar
 Fenollakk til båtar.
 Epoksylakk til garasjegolv, vaskeromsgolv og til diverse utebruk.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Lakk» frå ,  den 1. september 2019.  
 

Byggjematerial
Maria Komnene, dronning av Jerusalem

Maria Komnene (fødd 1154, død 1208/17) var ei bysantinsk prinsesse og dronning av Jerusalem gjennom ekteskapet med kong Amalrik I av Jerusalem. 

Maria var dotter av den bysantinske prinsen Johannes Komnenos, som var hertug av Kypros og brorson av keisar Manuel I Komnenos, og Maria Taronitissa. Etter at ekteskapet hans med Agnes de Courtenay var blitt annullert i 1163 bad Amalrik om å få gifta seg med eit medlem av det bysantinske keisarhuset som ein allianse. Keisar Manuel valde då ut Maria til han. Giftarmålet blei inngått i Tyrus i 1167 med stor feiring. Då Amalrik døydde i 1174 fekk Maria Nablus som personleg len etter testamentet hans, og forlét hoffet. I 1177 gifta ho seg med Balian av Ibelin. Maria arrangerte ekteskapet mellom Alice av Champagne og Hugo I av Kypros i 1208, og dette er det siste høvet ho er omtalt frå. Ho døydde før 1217, då ho er bekrefta som død.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Maria Komnena (drottning av Jerusalem)» frå ,  den 1. september 2019.  
 

Fødde på 1100-talet
Døde på 1200-talet
Dronningar av Jerusalem
Amalrik I av Jerusalem

Amalrik I av Jerusalem () var konge av Jerusalem 1162-1174 og greve av Jaffa og Askalon.

Amalrik I etterfølgde bror sin Balduin III som konge av Jerusalem i 1162. Gjennom heile regjeringstida si hadde han vanskelege stridar å utkjempa mot dei muslimske hærleiarane Nur-ed-din og Saladin, og leid ofte nederlag. Han har likevel vore rekna som dyktig både som feltherre og som statsmann. Amalrik var også juridisk og vitskapleg intressert, og inspirerte erkebiskop Vilhelm av Tyrus til å skriva historia om krosstoga.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Amalrik I av Jerusalem» frå ,  den 1. september 2019. 
 oppgav desse kjeldene: 
 Svensk uppslagsbok. Lund 1929
 

Kongar av Jerusalem
Døde på 1100-talet
Manuel I Komnenos

Manuel I Komnenos () var austromersk keisar frå 1143 til 1180. Under Manuel I si tid blussa krigen mot normannarane om makta over Sør-Italia og Sicilia opp.

Etter å først ha hatt stor framgang i krigen leid Manuel eit avgjerande slag i Sør-Italia. Han tapte også eit viktig slag mot osmanarane i slaget ved Myriokefalon i 1176, noko som gjorde at Austromarriket tapte initiativet og sidan gjorde at riket tapte store delar av Anatolia.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Manuel I Komnenos» frå ,  den 1. september 2019.  
 

Austromerske keisarar
Folk frå Istanbul
Evje stavkyrkje

Evje stavkyrkje stod om lag 20–25 meter aust for dagens Evje kyrkje. Kyrkja er omtala som «ecclesia de Uio» i 1327 i dei pavelege nuntienes rekneskapsbøker. Lite er kjent om utsjånaden til stavkyrkja, men i 1662 vart det gjeve ordre om å rive svalane og kle veggane med bord. Evje fekk ny kyrkje i 1833. Ein munnleg tradisjon frå den gongen vil ha det til at kyrkja som vart riven, var 166 år gamal, altså frå 1667. Muligens tyder det at ombygginga var så omfattande at resultatet vart rekna for ei ny kyrkje.

Lite er kjent også om inventaret i stavkyrkja, men ei altartavle frå 1820 er bevart på Norsk Folkemuseum.

Kjelder
 Jan Brendalsmmo og Jan-Erik G. Eriksson: Kildegjennomgang: Middelalderske kirkesteder i Aust-Agder fylke (Riksantikvaren, 2016), s. 52.

Fotnotar

Bakgrunnsstoff 
 

Tapte stavkyrkjer
Kyrkjer i Evje og Hornnes
Tidlegare kyrkjer i Noreg
Kulturminne i Evje og Hornnes
LU-faktorisering

Ei LU-faktorisering innanføre lineær algebra er ei matrisefaktorisering som deler opp ei matrise til i ei nedre triangulær matrise og ei øvre triangulær matrise. LU-faktoriseringa finst for alle kvadratiske matriser og er numerisk stabil. Ho har fleire bruksområde særleg innanføre numerisk lineær algebra, mellom anna for å løysa likningssystem, finna determinantar, rekna ut invers og å undersøkja om ei gjeven matrise er singulær.

Definisjon 
LU-faktoriseringa finst for alle kvadratiske matriser og er definert til å vera

Her er L er ei nedre triangulær matrise medan U er ei øvre triangulær matrise.

Motivering 
LU faktoriseringa kan motiverast fullt og heilt ut frå gaussisk eliminasjon på ei matrise A til ho vert ei øvre triangulær matrise U.

Kvar operasjon på ein rad i den gaussiske eliminasjonen kan uttrykkjast ved elementære matriser der eit tal x på indeks  i matrisa svarar til å leggja rad m gongar verdien x til rad n. For å få matrisa A på ei øvre triangulær form så vert kvar radoperasjon å leggja ein rad til ein rad under. I den elementære matrisa svarer dette til at n alltid vil vera større eller lik m. Altså vil alle elementærmatrisene  vera nedre triangulære.

Produkt av nedre triangulære matriser er også ei nedre triangulær matrise. Inversen av ei nedre triangulær matrise er også nedre triangulær. Altså vil;

Ein kan rekna ut LU-faktoriseringa direkte ved å finna dei elementære matrisene, men numerisk er ikkje dette ei optimal løysing.

Bruksområde

Løysa likningssystem 
Ettersom LU-faktoriseringa faktoriserer i to triangulære matriser kan ein nytta forlengssubstitusjon etterfølgd av baklengssubstitusjon for å finna løysinga. Dette kan vera ein god del meir rekneeffektivt enn å nytta gaussisk eliminasjon direkte.

Når ein har ei LU faktorisering av matrisa  så kan ein løysa systemet ved  ved først framlengssubstitusjon etterfølgd av baklengssubstitusjon. Ein løyser først systemet med nedre triangulære matrisa  ved framlengssubstitusjon og finn y. Ein gjev dette til systemet med den øvre triangulære matrisa  og nyttar baklengssubstitusjon for å løysa det øvre triangulære likningssystemet og finn x.

Inversutrekning 
Inversen av ei matrise A rekna ut i frå LU-faktoriseringa hennar er gjeven som:

Singularitet 
Om alle diagonalelement i både L og U er noko anna enn 0, så er matrisa ikkje-singulær.

Determinant 
Determinanten kan reknast ut ved

Lineær algebra
Matriser