alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Hobbiten

Hobbiten (originaltittel på engelsk: The Hobbit) er den engelske forfattaren J.R.R. Tolkien sitt første utgjevne litterære verk, ei barnebok som Tolkien skreiv til sin eigen son. Boka kom ut i 1937.

Hovudpersonen i boka er hobbiten Bilbo Skrepping. Han lever eit roleg liv i hobbit-hola si i Heradet, fram til trollmannen Gandalv tek med seg tretten dvergar heim til han og tek han med ut på eventyr. Dei går forbi Myrkskog til Einsamfjellet, der dei sigrar over draken Smaug, gjenerobrar fjellet til dvergane og tek med seg skattane hans.

Boka vart omsett til bokmål i 1972, og nok ein gong i 1998. I 2008 kom boka òg ut på nynorsk.

Boka Ringdrotten (originaltittel The Lord of the Rings) er eit framhald av Hobbiten, der Bilbo sin nevø Frodo Skrepping er ein av hovudpersonane.

J.R.R. Tolkien
Fantasy-litteratur
Barnebøker
Bøker frå 1937
Britiske romanar
Eurovision Song Contest 2002

Eurovision Song Contest 2002 (ESC 2002) var den 47. Eurovision Song Contest og gjekk av stabelen 25. mai 2002 i Saku Suurhall Arena i Tallinn i Estland. Programleiarane var Annely Peebo og Marko Matvere. 

Estland var det første blant dei tidlegare austblokk-landa til å arrangere Eurovision Song Contest. Det var lenge stor uro for at landet ikkje ville ha råd til å arrangere konkurransen, men denne svann hen då stor innsats til slutt sikra arrangementet. Temaet rundt dette årets Eurovision Song Contest var Eventyr, noko som kom til uttrykk i dei såkalla postkorta som vart vist mellom songane. Konkurransen vart vunne av Marie N frå Latvia med songen I Wanna. Noreg deltok ikkje i konkurransen dette året på grunn av den dårlege plasseringa i konkurransen året før. 

Opphavleg var det meint at 22 deltakarland skulle få konkurrere; dei 15 beste frå fjoråret pluss dei sju landa som hadde vorte ekskludert frå 2001-utgåva på grunn av dei gjennomsnittleg låge poenga deira frå dei siste fem åra. Seinare auka den europeiske kringkastingsunionen deltakartalet til 24 då dei gav Israel og Portugal høve til å delta. Portugal avstod og vart erstatta av vinnarlandet Latvia. 

Dette årets utgåve prova kor uforutsigbar konkurransen var, då få kunne ha gjetta på førehand at konkurransen skulle bli eit reint løp mellom Malta og Latvia. Storbritannia gjorde suksess med Jessica Garlicks bidrag Come Back, som enda på delt tredjeplass med Estland. Tyskland deltok med songarinna Corinna May som hadde vore blind sidan fødselen, Hellas sine deltakarar stilte i romdrakter og Slovenia sende tre menn kledd som kvinnelege flyvertinner.

Finalen

Bidraga

Røystegjeving

12 poeng 
Under er lista over landa som fekk 12 poeng.

Kjelder 
 Offisiell nettstad for Eurovision Song Contest
 Eurovision Song Contest 2002

Musikk i 2002
Eurovision Song Contest etter år
Askvoll og Holmedal Idrettslag

Askvoll og Holmedal Idrettslag (AHIL) er eit idrettslag frå Askvoll og Holmedal i Askvoll kommune i Sogn og Fjordane. Dette idrettslaget vart danna då idrettslaga i Askvoll og Holmedal slo seg saman i 1997.

Bakgrunnsstoff 
 Askvoll og Holmedal Idrettslag si vevside

Idrettslag i Vestland
Askvoll kommune
Skipingar i 1997
Mammatus

Mammatus (mamma eller mammatocumulus) er eit meteorologisk omgrep på hengande skykuler på undersida av ei sky, som oftast ei cumulonimbussky, men dei kan òg oppstå under altocumulus- eller stratocumulusskyer. Dette er kanskje det mest spektakulære skyfenomenet som kan oppstå i atmosfæren, og er eit ynda mål for vêrobservatørar og fotografar. Dei kan vare frå eit par minutt til fleire timar før dei blir oppløyste og forsvinn. 

Dei blir danna ved ein slags «omvendt konveksjon». I ei cumulonimbussky vil varm, fuktig luft stige til toppen av troposfæren. Over troposfæren er luftlaga meir stabile, og dette stoggar den vertikale luftrørsla, og den stigande lufta blir i staden pressa horisontalt ut frå toppen av skya (kjend som amboltsky). Dei skyfri områda under amboltskya er kjøligare, og temperaturskilnaden mellom dei to luftmassane fører til ein instabilitet under ambolten. Dette fører til at lommer med varm og fuktig luft i skya blir ført nedover. Denne omvendte konveksjonen blir forsterka av tyngdekrafta og fallande nedbør i skya. Dei søkkande luftrørslene fører til at den varme, fuktige lufta kondenserer i det tørrare luftlaget under skya, og det blir danna kuleforma utvekstar som heng ned frå undersida. Desse kan dekke eit stort område. 

Mammatus har ofte vore kopla til tornadoar, særleg på 50- og 60-talet. Dette er ei vanleg feiltolking. Mammatus er ikkje eit førevarsel for tornadoar, men er eit mogeleg biprodukt.

Det er svært vanleg at cumulonimbusskyer med mammatus inneheld kraftige vindskjer, og i visse tilfelle òg kulelyn. Derfor vil flypilotar alltid prøve å unngå slike skysystem.

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Mammatus over Masfjorden i Hordaland juli 2002 
 Svært spektakulære bilete av mammatusskyer over Hastings, Nebraska

Fleire bilete av mammatus 

Skytypar
Mount Victoria i Wellington

Mount Victoria, også kalla Mount Vic, er eit karakteristisk høgdedrag på 196 meter som ligg aust for bysentrum i Wellington på New Zealand. Det er kalla opp etter dronning Victoria av Storbritannia. Sør for fjellet er det eit utspring, Mount Albert, og desse to er bundne saman med ein åskam. Mount Victoria er også namnet til den omliggjande bydelen i Wellington.

Bydelen Mount Victoria er ei blanding av bustads- og forretningsområde og ligg på vestsida av åsryggen ovanfor den sørlege delen av det sentrale forretningsområdet i Wellington. Tilgrensande bydelar, som nesten berre består av bustadområde, er Oriental Bay, Roseneath og Hataitai. 

Government House, bustaden til den newzealandske generalguvernøren, ligg i åssida til Mount Victoria, sør for Basin Reserve idrettsstadion, mellom Mount Victoria og Newtown. Bak denne ligg Wellington Hospital. 

Ei gresk ortodoks kyrkje ligg på vestsida av Mount Victoria, og Basin Reserve idrettsstadion og det newzealandske krigsminnesmerket ligg ved foten av fjellet. 

Ein vegtunnel, Mount Victoria Tunnel, går gjennom åsryggen og bind saman den sentrale bydelen med flyplassen Wellington International Airport, og med Evans Bay og halvøya Miramar Peninsula.

Kjelder

Sjå òg 
 Mount Victoria i Auckland
 Mount Victoria i New South Wales
 Mount Victoria i Alberta i Canada
 Mount Victoria i Papua Ny-Guinea

Wellington
Oppkallingar etter Victoria av Storbritannia
Marte Mjøs Persen

Marte Mjøs Persen () er ein norsk politikar for Arbeidarpartiet. Ho var olje- og energiminister i Jonas Gahr Støre si regjering frå 2021, til 7. mars 2022. Då overtok ho som som Arbeids- og inkluderingsminister.
Ho var ordførar i Bergen kommune frå 2015 til 2021.

Persen studerte litteraturvitskap og sosiologi ved Universitetet i Bergen. Ho har mellom anna jobba som organisasjonssekretær i Human-Etisk Forbund i Hordaland, og vore fylkessekretær i Nei til EU.

Persen var nestleiar i Raud Valallianse frå 2003 til 2006 og representerte valalliansen i Bergen bystyre i perioden 2003-07. Perioden 2007-11 var ho til vararepresentant til bystyret, der ho vore mest oppteken med miljø og byutvikling. Elles har ho engasjert seg i kvinnesaksspørsmål, var mellom anna kvinnepolitisk talsmann for RV. Persen braut med Raud Valallianse i februar 2008, då RV slo seg saman med AKP og grunnla partiet Raudt, og gjekk inn i Arbeidarpartiet 1. mai 2008.

Perioden 2011-15 var ho leiar av helse- og sosialkomiteen i Bergen. I oktober 2015 vart ho vald til ordførar i Bergen, ein byrådsstyrt kommune.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 

Norske olje- og energiministrar
Statsrådar i Regjeringa Støre
Ap-statsrådar‎
Stortingsrepresentantar for Hordaland
Stortingsrepresentantar frå Ap
Stortingsrepresentantar 2021-2025
Ordførarar i Bergen
Ap-ordførarar i Hordaland
RV-politikarar
Feministar
Hugo Chávez

Hugo Rafael Chávez Frías () var president i Venezuela frå 1999 til han døydde i 2013. Han var fødd i Sabaneta i delstaten Barinas.

Referansar 

Venezuelanske politikarar
Venezuelanske presidentar
Folkeavstemningspartiet/Tverrpolitisk Liste

Folkeavstemningspartiet/Tverrpolitisk Liste var eit norsk politisk parti som stilte til val ved stortingsvalet i 1981. På denne tida kravdest det 5000 underskrifter for å registrera eit nytt parti. Derimot kravdest det ingenting for å endra partinamn. Derfor skjedde det ved fleire høve at nye småparti omgjekk underskriftskravet ved formelt å ta over partinamnet til andre småparti som låg brakk, og så endra namnet.  Folkeavstemningspartiet/Tverrpolitisk Liste var opphavleg registrert som Ensliges Parti, som stilte til val i 1973 og 1977. Ved stortingsvalet i 1981 stilte partiet til val som Folkeavstemningspartiet i alle fylke utanom Vest-Agder, der det stilte som Tverrpolitisk Liste. Det totale stemmetalet vart 1482, noko som utgjorde 0,06 % av røystene på landsbasis. Partiet kom dermed ikkje inn på Stortinget. Størst oppslutning fekk Tverrpolitisk Liste i Vest-Agder, med 383 røyster, noko som utgjorde 0,5 % av røystene der. I 1984 endra partiet namn til Upolitisk liste.

Kjelder 
 Skyggesiden - Norsk (parti)politisk historie
 Stortingsforhandlinger 1981-82 (Oslo, 1982)

Tidlegare norske politiske parti
Tom A. Schankes Parti

Tom A. Schankes Parti var eit norsk politisk parti som stilte til val ved stortingsvalet i 1981. Tom A. Schanke var ein kjend støttespelar for norsk fotball. I valkampen skal han mellom anna ha foreslått å gjera Åge Hareide til fiskeriminister. Partiet stilte til val berre i Oslo, der det fekk 826 røyster, noko som utgjorde 0,3 % av røystene i Oslo, og 0,03 % på landsplan. Partiet kom dermed ikkje inn på Stortinget. Det stilte ikkje til val igjen.

Kjelder 
 Stortingsforhandlinger 1981-82 (Oslo, 1982)

Tidlegare norske politiske parti
Hessen

Hessen (latin: Hassia) er ein delstat i Tyskland. Den har ei flatevidd på 21 115 km² og 6 085 000 innbyggjarar. Hovudstaden er Wiesbaden. Statsminister er Volker Bouffier (CDU).

Hessen grensar mot Nordrhein-Westfalen, Niedersachsen, Baden-Württemberg, Thüringen, Bayern og Rheinland Pfalz. Elvane Rhein og Main flyt gjennom staten.

Andre viktige byar utanom hovudstaden inkluderer Frankfurt, Kassel, Darmstadt, Offenbach am Main, Marburg, Fulda og Wetzlar.

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell nettstad for regjeringa i Hessen

Hessen
Tyske delstatar
Dagmerke

Eit dagmerke er ein godt synleg struktur plassert på land for å hjelpe sjønavigasjon, eit seglingsmerke langs kysten i dagslys. Dagmerket kan vere ein varde, tårn eller annan bygning, det har ikkje lys og er vanlegvis ikkje lyst opp. Det kan vere måla med lett kjenneleg mønster. Eit døme på eit kjent dagmerke er Nix’s Mate i hamna i Boston i Massachusetts.

Termen dagmerke kan òg referere til det eintydige mønstret måla på mange fyrtårn som gjer dei lett kjennelege. Slike mønster gjer at mange tårn på nedlagde fyrstasjonar held fram som nyttige dagmerke. Men i dag har tekniske navigasjonshjelpemiddel tatt over som viktigaste vegvisarar for den maritime nyttetrafikken.

Norskekysten 
I Noreg har omgrepet «dagmerke» vore nytta også om faste sjømerke som faste båkar og om landmerke. Formasjonar på landskap og fjell var dei første hjelpemiddel til sjønavigasjon og kunnskap om dette vart dokumentert og formidla.  Døme på eit kunstig dagmerke er dagmerket på Revtangen, Jæren medan Risørflekken i Risør er eit naturleg, kvitkalka dagmerke.

Bakgrunnsstoff 
 Sjømerkene, veivisere og kulturminner 

Kystbyggverk
Maritim navigasjon
Erik Hoftun

Erik Hoftun () er ein tidlegare norsk fotballspelar og no trenar/leiar innan fotballen. Han arbeider for Rosenborg Ballklub. Hoftun kjem frå Hemne kommune.

Trenar/leiarkarriere 
Sidan Januar 2008 har han vore tilsett som assiterande sportsleg leiar i Rosenborg Ballklub, klubben han spela for i nesten heile si spelarkarriere. 
Under vårsesongen 2008 var Hoftun assistenttrenar for hovudtrenar Trond Henriksen i same klubb. Som sagt blei Hoftun i utgangspunktet henta til klubben som assisterande sportsleg leiar, men då sportsdirektør Knut Thorbjørn Eggen vart sjukmeld og seinare sa opp stillinga som sportsdirektør har Hoftun også har/hatt mange av Eggen sine arbeidsoppgåver.
I 2007 kombinerte Hoftun sportssjef-jobb i Bodø/Glimt med å samstundes spele for Adeccoliga-klubben.

Spelarkarriere 
I ei årrekkje spelte Hoftun midtstoppar på Rosenborg. Han har og spelt 30 kampar for det norske landslaget. Hoftun er ein av relativt få norske landslagsspelarar i nyare tid som aldri har spela for eit aldersbestemt landslag.

Hoftun starta seniorkarrieren sin i den lokale 3.divisjonsklubben KIL/Hemne. I 1992 reiste han til Molde, der han raskt blei fast inventar på førstelaget. Han spela to sesongar i Molde før han blei kjøpt av Rosenborg i 1994. Som Rosenborg-spelar har Hoftun vore med på å vinne 11 seriemeisterskap, og spelt ei rekkje kampar i Mesterligaen. Heile 6 år på rad - åra 1995 til 2000 vann Erik Hoftun Kniksenprisen som beste forsvarar. Ingen andre aktive fotballspelarar har vunne Kniksenprisen meir enn 3 år på rad, eller meir enn 4 prisar totalt.

Hoftun var med i den norske VM-troppen i Frankrike-VM i 1998, men sat på benken gjennom heile turneringa. Han ville truleg fått spele i EM-sluttspelet to år seinare, men måtte melde fråfall grunna skade.

Hoftun hadde ingen planar om å gje seg som fotballspelar med det første trass i sin høge alder. 20. juli tok Hoftun konsekvensane av lite speletid i Rosenborg og signerte for eliteseriekollegaen Bodø/Glimt. Han spela for Glimt fram til han la opp etter 2007-sesongen.

Karriere som spelar 
(Sist oppdatert 31. oktober 2007)

* Berre seriekampar.

Karriere som trenar/leiar 
(oppdatert 14. juni 2008)

Bakgrunnsstoff 

 

Spelarar i Fotball-VM 1998
Hoftun, Erik
Hoftun, Erik
Hoftun, Erik
Hoftun, Erik
Hoftun, Erik
Norske landslagsspelarar i fotball
Liv Gulbrandsen

Liv Gulbrandsen () er ein norsk barnebokforfattar og medieperson. Ho har tidlegare vore nestleiar i RV, og sat i bystyret i Oslo 2003-2007.

Gulbrandsen var aktiv i nærradio, som Radio express i Sandvika, Radio Otek i Ghana og RadiOrakel før ho blei tilsett i NRK P3. Her var ho
programleiar for morgonprogrammet Holger Nilsens metode.

Gulbrandsen debuterte som barnebokforfattar i 2006 med  Rebekka : den natta jeg ble født. I 2008–09 var ho programleiar for Barne-TV på NRK. Ho var ei tid marknadsføringssjef i Klassekampen.
Frå 2009 var Gulbrandsen dagleg leiar i Norsk Filmforbund og frå mars 2011 dagleg leiar i Leser søker bok.

Gulbrandsen er dottera til dei tidlegare sentrale AKP-medlemane Jorun Gulbrandsen og Tron Øgrim.

Bøker 
 2006 – Rebekka : den natta jeg ble født 
 2007 – Jubalong : rød, gul, god morgen!

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Politiske talar av Liv T. Gulbrandsen, virksommeord.uib.no

RV-politikarar
NRK-tilsette
Programleiarar for NRK
Politikarar frå Oslo
Norske barnebokforfattarar
Gudrun Kløve Juuhl

Gudrun Kløve Juuhl () er ei norsk organisasjonskvinne og akademikar. Ho kjem frå Arna utanfor Bergen.

Juuhl var leiar av Norsk Målungdom frå 2002 til 2003. 
Frå 2006 til 2007 var ho kvinnepolitisk ansvarleg i arbeidsutvalet i Raud Valallianse. Ho er òg aktiv i kvinnegruppa Ottar.

Juuhl har mastergrad i nordisk frå Universitetet i Oslo og var frå 2008 til 2012 doktorgradsstipendiat ved Høgskolen i Vestfold. Sidan 2012 har ho arbeidd ved Nynorsksenteret i Volda.

Publikasjonar 
 

Målfolk
Leiarar av Norsk Målungdom
Feministar
Folk frå Bergen
Hyen

Hyen er ei bygd som ligg i Gloppen kommune i Vestland fylke. Innbyggjartalet er ca. 600. Hyen sentrum ligg inst i Hyefjorden, ein sidearm til Nordjord. Busetnaden er i hovudsak spreidd på desse dalføra: Austredalen, Vestredalen og Hyen sentrum. Bygda har vegsamband til kommunesenteret Sandane i aust, til Florø i vest og til Førde i sør.

Hovudnæringa i Hyen er jordbruk, men det vert òg drive med fiskeoppdrett og industri. Den største bedrifta er Brødrene Aa. Dette selskapet utviklar og produserer produkt i armert plast. Subsea vernedeksel, togfrontar og snøggbåtar er typiske produkt som vert levert av Brødrene Aa. Selskapet har røter tilbake til 1947.

Bakgrunnsstoff 

Bygder i Vestland
Busetnader i Gloppen
Tom Nordlie

Tom Nordlie () er ein norsk fotballtrenar frå Skedsmo kommune. Han er trenar for Lillestrøm Sportsklubb i Tippeligaen. 

Nordlie er ein av dei mest kjende fotballtrenarane i Noreg. Mykje grunna ein omfangsrik kropp fekk han kallenamnet Keiko. 

Trenarfilosofien hans er at ein skal vere «kontrollert sinnssjuke». Nordlie meiner med dette at ein skal gje alt, men samtidig ha fokus på oppgåvene sine, og at ein skal ha mange pasningsalternativ. Dette står i kontrast til Drillo-filosofien, der ein har satsa på lange ballar og dødballsituasjonar.

Tom Nordlie har opplevd fleire suksessar, men også fleire vonbrot. I 1998 leia han Odd Grenland opp til Tippeligaen og året etter til ein respektabel 7. plass. I 2000 gjekk det motsett veg, då han trena Vålerenga ned til 1. divisjon. Etter ein periode som ekspertkommentator i TV 2 tok han over Sandefjord Fotball, utan å klare å leie dei til opprykk. Den klart største prestasjonen til Nordlie var med Start. Etter at laget hadde hamna på nedre halvdel av tabellen i 1. divisjon, tok han over laget i 2004. Dette året leia han laget i 1. divisjon frå fyrste til siste serierunde. Som nyopprykt til Tippeligaen i 2005 tok IK Start sin fyrste sølvmedalje - berre eit poeng frå gullet. Sesongen 2006 gjekk dårlegare, og 14. juli 2006 vart Nordlie løyst frå kontrakten sin med Start. Det er førebels uvisst av kva grunn Nordlie vart fråteken stillinga, men fleire aviser har trekt fram samarbeidsproblem mellom trenar og spelarar som bakgrunn for avgjerda. Nordlie redda Viking frå nedrykk i 2006-sesongen. Då han fekk tilbod om å halde fram som trenar i Stavangerklubben, takka Nordlie nei, og signerte i staden kontrakt med Lillestrøm Sportsklubb.

Tidlegare klubbar 
 Løvenstad Fotballklubb
 Bærum Sportsklubb
 Lørenskog Idrettsforening
 Strømmen Idrettsforening
 Skjetten SK
 Strømmen Idrettsforening
 Vålerenga Fotball
 Odd Grenland
 Sandefjord Fotball
 Idrettsklubben Start
 Viking FK - 14. september-november 2006

Skal vi danse
Hausten 2010 skulle Nordlie vere med i fjernsynsprogrammet Skal vi danse på TV 2, men måtte trekkje seg og vart erstatta av Åsleik Engmark som til slutt vann tevlinga. I 2013 vart han att presentert som ein av deltakarane i programmet, men berre to veker før premieren vart han sjukemeldt og måtte trekkje seg for andre gong. Nordlie vart erstatta av Rein Alexander.

Fotnotar

Norske fotballtrenarar
Folk frå Skedsmo
Vrengenbrua

Vrengenbrua, offisielt namn Vrengen bru, er ei vegbru på riksveg 308 over Vrengen, sundet mellom Nøtterøy og Tjøme i Færder kommune, Vestfold og Telemark fylke.

Kjelder 

Bruer i Vestfold og Telemark
Vegar i Færder
Bruer opna i 1981
Bruer opna i 1932
1932 i Noreg
Fritt frambygg-bruer
Kristi himmelferdsdag

Kristi himmelferdsdag eller helgetorsdag, som dagen tradisjonelt er kalla i liturgisk språk, er ein kristen rørleg helgedag som vert feira førti dagar etter påske, det vil seie torsdag mellom 6. og 7. søndag i påsketida. Han vert feira til minne om at Jesus Kristus ifylgje Evangeliet etter Lukas skal ha fare opp til himmelen førti dagar etter oppstoda si.

Festen vart truleg innført på 300-talet, da enkelte kristne kyrkjer byrja å feire han som eigen fest. Det fyrste kjende dømet på at denne finst i ein liturgisk kalender er frå byrjinga av 300-talet, då synoden i Elvira avviste ein skikk med å byrje ein ny fasteperiode etter den førtiande dagen. Grunnen for ei slik faste ser ut til å ha vore at ein ville markere at Kristus var teken vekk frå Jorda. Feiringa vert òg nemnd i preiker av St. Johannes Krysostomos og andre. 

Kristi himmelferdsdag er helgedag i Noreg. Ofte blir dagen berre kalla «Kristi himmelfart». Denne dagen er ikkje flaggdag i Noreg.

Pinse er ei av dei tolv store høgtidene i den ortodokse kyrkja.

Datoar for Kristi himmelfartsdag 
Kristi himmelfartsdag fell alltid på ein torsdag 39 dagar (5½ veke) etter 1. påskedag, det vil seia i tidsrommet 30. april–3. juni.

 I  {{#ifexpr:->0|var|er}} datoen .
 I  er datoen .
 I  er datoen .
 Tidlegare datoar: I  var datoen .

Kristi himmelfartsdag blir feira 39 dagar etter første påskedag (altså førtiende påskedag), det vil seia torsdag mellom sjette og sjuande sundag etter påsketida eller, sagt på ein annan måte, torsdagen ti dagar før første pinsedag. Kristi himmelfartsdag fell som regel i mai, men kan også finna stad på ein av de tre første dagane i juni. Dette skjedde sist i 1943, 2000 og 2011, og skjer neste gang i 2038. Høgtida kan også falla på den siste dagen i april, men dét skjedde sist i 1818 og vil ikkje skje igjen før i 2285.

Referansar 

Påske
Kristne høgtider
Kyrkjeåret
Tusen og ei natt

Tusen og ei natt (كتاب ألف ليلة وليلة på arabisk eller هزار و یک شب på persisk) er ei samling av eventyr hovudsakleg frå det nære Austen. Historiene stammar frå mange ulike stader og tidsrom, og er bundne saman av fleire rammeforteljingar. Den viktigaste av desse byrjar og rundar av samlinga, og handlar om den nygifte vesirdottera Sjeherazad som held ektemannen, kong Sjeheriar, frå å avretta henne ved å fortelja han stadig nye soger.

Det finst ingen definitiv opphavsversjon av Tusen og ei natt, men fleire utgåver tidfester den første samlinga til 800- eller 900-talet. Forteljingane i samlinga kan sporast tilbake til Arabia, India, Persia, Egypt, Syria, og har trekk frå mesopotamisk mytologi og arabiske folkeeventyr frå kalifattida. Samlinga blei kjend i Europa på 1800-talet, og fleire av dei mest kjende eventyra — Aladdin, Sindbad sjøfararen, Ali Baba og dei 40 røvarane — blei lagde til då.

Viktige forteljingar

Rammeforteljinga om Sjeherazad og Sjeheriar 

Historia startar med at den persiske Sjeheriar, som er konge på ei ikkje namngjeven øy mellom India og Kina, er so sjokkert over utruskapen til kona at han drep ho. Han går ut frå at alle andre kvinner også vil vere utru, og gjev ordre til vesiren om å skaffe seg ei ny brur kvar natt. Etter å ha vore med henne gjennom natta, vert ho avretta ved daggry. Dette fortset heilt til dottera til vesiren, Sjeherazad, går med på å bli den neste kona til Sjeheriar. Ho har lagt ein plan, og kvar natt etter bryllaupet fortel ho han historier. Ho sørgjer for at kvar morgon er kongen spent på korleis det går vidare, og derfor utset han avrettinga slik at han skal få høyre fortsetjinga. Til slutt har ho født han tre søner og kongen er overtydd om at ho er trufast. Han set difor til side ordren om avretting.

Utgåver 

Den eldste Tusen og ei natt-samlinga er nokre handskrivne sider på arabisk frå 800-talet i Syria. Dei blei oppdaga av Nabia Abbott i 1948.

Den første europeiske omsetjinga blei gjort av Antoine Galland i 1704, til fransk. Gallard la til sogene om Aladdin og Ali Baba, som han skreiv han hadde høyrt frå forteljaren «Hanna» i Aleppo.

Den engelske omsetjinga av Richard Burton frå 1885, som kom ut i den puritanske viktoriatida, gjorde samlinga svært berykta med sine direkte skildringar av seksualitet, inkludert homofili.

Forteljingane kom ut på norsk i eit seksbandsverk av Waldemar Brøgger i 1950.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «One Thousand and One Nights» frå , den 3. mars 2008. 
 

 
Eventyr
Persisk kultur
Arabisk kultur
Orientalisme
Naguib Mahfouz

Nagib Mahfouz () var ein egyptisk forfattar fødd i Kairo.

Mahfouz skreiv om lag 30 romanar og novellesamlingar, og er særleg kjend for Kairo-trilogien. Han vart i 1988 tildelt nobelprisen i litteratur som fyrste arabiskspråklege forfattar.

Han vart knivstukken i nakken i 1994 av ein islamistisk ekstremist, fordi han hadde portrettert Gud i ein av romanane sine. I etterkant av denne episoden fekk Mahfouz psykiske helseproblem.

Kjelder

Egyptiske forfattarar
Arabiskspråklege forfattarar
Nobelprisen i litteratur
Folk frå Kairo
Egyptiske nobelprisvinnarar
Døde av nyresvikt