Ella Hval

Ella Hval (fødd Ella Signe Quist Kristoffersen, ) var ein norsk skodespelar og instruktør som jobba ved Nationaltheatret i ei årrekkje.

Oppvekst 

Ella Hval voks opp i ein arbeidarfamilie med mange born på Torshov i Kristiania, og har skildra oppvekstmiljøet i sjølvbiografien Jeg har alltid hatt vanskelig for å glemme frå 1979. Bustaden låg i Vogts gate nr. 17, og om bustaden skriv Ella mellom anna: «Vi bodde i 4. etg. uten gjenboere, og når sant skal sies, både lys og sol. Stuen hadde to vinduer og kjøkken ett - alle til gaten. Det ble regnet for særlig komfertabelt. [...] Mitt barndomsvindu med hele verden pulserende utenfor er det jeg husker aller best fra nr. 17. Der kunne fantasien løpe fritt, og alle drømmer gikk automatisk i oppfyllelse.»

Etter fullført obligatorisk skulegonge og eit ekstra år på Kristiania kommunale middelskole, gjekk Ella Kristoffersen ut i arbeidslivet og tok seg arbeid på ulike kontor og som bokhaldar. Ho vart tidleg med i amatørteateret åt arbeidarrørsla, og gjekk derifrå inn i Samfundsteatret. I dette teateret møtte ho han som skulle bli den fyrste ektemannen hennar, nemleg diktaren Rudolf Nilsen. Dei var kjærastar i ein to-tre år før dei gifte seg 2. februar 1924. Paret var 20 og 23 år, og foreldra deira ytra at dei syntest det var vel tidleg å gifta seg. Til det skal Rudolf Nilsen ha svart: «Vi er jo over 40 år tilsammen - og det haster.» Etter bryllaupet flytte dei inn i ein møblert bustad på Schous plass.

Ekteskap med Rudolf Nilsen 

På 5 år flytte ekteparet Nilsen 6 gonger, og Rudolf gav ut to diktsamlingar. Nilsen var medlem av Norges Kommunistiske Parti. Nokre av dikta hans handla om arbeidarrørsla og klassekampen på 20-talet, medan andre var romantiske dikt, t.d. om heimbyen Kristiania. Ella las opp dikt skrivne av ektemannen, opptredde i kabaretar og i Samfundsteatret, og skreiv meldingar av film i Norges kommunistblad. Medan Rudolf var på ei utanlandsreise i 1929, skreiv Ella til han at no ville ho ikkje flytta fleire gonger. Rudolf svara at han gladeleg gjekk med på det. Diverre vart det aldri noko av framtidsplanane deira, då Rudolf Nilsen aldri kom heim frå denne reisa. Han vart alvorleg sjuk av tuberkulose og døydde av sjukdommen i Paris, på veg heim den 23. mars 1929. Dei siste timane skal han ha snakka om Ella som sat heime, og om Sovjet-Russland som han aldri fekk sjå att. Noko av det siste han sa, var: «Det er fanden å måtte dø så ung!»

5. mai same året vart det stelt i stand minnesamvær i Folkets Hus etter Rudolf Nilsen, og det var overfylt av folk sjølv om han til då berre hadde gjeve ut to diktsamlingar.

Gjennombrot 

3 år seinare, i 1932, gifte enkja Ella Nilsen seg på ny, med lækjaren Einar Hval. Dette året debuterte ho på Chat Noir, 28 år gammal. I tida som kom gjekk ho i teaterlære under Sigurd Eidegard, spela m.a. hovudrolla i eit stykke på Søilen Teater, og gjorde nokre biroller på Nationaltheatret. Gjennombrotet sitt fekk Ella Hval ved Den Nationale Scene i 1936-37. Ho var fast tilsett der frå 1937 til 1940, då ho i staden tok stilling ved Nationaltheatret. Her var ho tilsett til ho nådde pensjonsalder i 1974. Ho jobba òg som instruktør ved elevskulen på Nationalteatret i mange år, og ho hadde talrike roller på Radioteatret.

I løpet av karrieren sin spela Ella Hval i fleire drama av Henrik Ibsen, og såg på det som ei ære då ho uttalte fylgjande: «En Ibsen-rolle er en opplevelse for hver eneste en av oss!» Av andre dramatikarar ho har spelt roller for, kan nemnast Kjeld Abell, Hans Wiers-Jenssen, David Storey, Kent Andersson og Brendan Behan.

Filmskodespelar og Norsk Skuespillerforbund 

I 1949 debuterte ho som filmskodespelar i filmen Gategutter av Arne Skouen. Filmen handla om ein gutegjeng i Oslo på 1920-talet, arbeidsløyse og dårlege kår. I Gategutter spela ho med m.a. Jack Fjeldstad, Pål Bang-Hansen og Tom Tellefsen. Etter dette spela ho i fleire spelefilmar fram til langt ut på åttitalet.

På femti- og sekstitalet vart ho leiar for Norsk Skuespillerforbund, og stod i spissen for ein viktig debatt mellom skodespelarane og NRK. Fordi ho var ein dyktig forhandlingsleiar fekk ho tilnamnet Ello (LO) Hval.

I 1979 gav ho ut erindringsboka Jeg har alltid hatt vanskelig for å glemme. Den siste tida av livet sitt budde Ella Hval i Stavanger, der ho døydde 90 år gamal i 1994.

Prisar og utmerkingar 

 Kongens fortenestmedalje i gull
 Riddar av Islands falkeorden.
 Æresmedlem av Norsk Skuespillerforbund.
 Kritikarprisen for rolla Meg i Brendan Behans Gisselet, 1960, 
 Utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden, 1973.
 Norsk kulturråds ærespris, 1977
 Blå Fugl for innsatsen hennar i Radioteatret, 1986.

Roller på spelefilm og fjernsyn 

 Gategutter (1949) .... Karstens mor
 Ingen mans kvinna (1953) .... Lapp-Kari
 Hjem går vi ikke (1955) .... Bestemor
 Kvinnens plass (1956) .... Fru Steffensen
 Gylne ungdom (1956)
 Ektemann alene (1956) .... Fru Stenersen
 Smuglere i smoking (1957) .... Fru Brusefjær
 Ut av mørket (1958)
 Le motorizzate (1963) .... Miss Gustafsen
 Frøken Rosita (1969)  .... Dadda
 Røtter (1969) 
 Den siste Fleksnes (1974) .... Frk. Gustavsen
 "Nitimemordet" (1975)
 Skraphandlerne (1975) .... Frk Halvorsen
 Kattelek (1977)  .... Adelaida
 Når eplene modnes (1981) .... Kapteinsenken
 Forfølgelsen (1981) .... Guri, den gamle kvinnen
 Blackout (1986) .... Fru Werner
 Feldmann-saken (1987) .... Mrs. Hansen

Kjelder

 Utdrag frå Jeg har alltid hatt vanskelig for å glemme på erdether.no 
 Utdjupande artikkel om Ella Hval skriven av Thoralf Berg for Norsk Biografisk Leksikon.
 Wikipedia på bokmål om Ella Hval.
 Filmliste av Ella Hval på imdb.com
 Oslo Kommune Byarkiv: Kjærligheten og døden. Om Ella og Rudolf Nilsen.
 Profil og bilete på filmfront.no
 Om filmen Gategutter på Platekompaniet.no
 Radioportrett med Ella Hval, sendt i NRK i 1987.

Bakgrunnsstoff 
 Utdrag frå Jeg har alltid hatt vanskelig for å glemme på erdether.no 
 Utdjupande artikkel om Ella Hval skriven av Thoralf Berg for Norsk Biografisk Leksikon.
 Filmliste av Ella Hval på imdb.com
 Oslo Kommune Byarkiv: Kjærligheten og døden. Om Ella og Rudolf Nilsen.
 Profil og bilete på filmfront.no
 Om filmen Gategutter på Platekompaniet.no
 Radioportrett med Ella Hval, sendt i NRK i 1987.

Norske skodespelarar
St. Olavs Orden
Kongens fortenestmedalje i gull
Vinnarar av Norsk kulturråds ærespris
Folk frå Oslo
Utvalde artiklar 2020