alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Tatarisk

Tatarisk er eit tyrkisk språk som blir snakka hovudsakleg i Tatarstan aust i europeisk Russland, men også i Kasakhstan, Kirgisistan, Usbekistan, Turkmenistan, Tyrkia, Kaukasus, Polen, Ukraina og Finland.

Grammatikk 

Tatarisk minner mykje om tyrkisk.

Skriftspråk

Alfabet 

Det moderne latinske alfabetet for tatarisk inneheld, i tillegg til A-Z, desse bokstavane: Çç, Ğğ, Şş, Ññ, Ää, Öö, Üü, Iı, İi og Í. 

Det kyrilliske alfabetet er framleis i bruk, med desse bokstavane: А Ә Б В Г Д Е (Ё) Ж Җ З И Й К Л М Н Ң О Ө П Р С Т У Ү Ф Х Һ Ц Ч Ш Щ Ь Ы Ъ Э Ю Я.

Jaŋalif, det latinske alfabetet frå 1938, hadde desse bokstavane i tillegg til bokstavane A-Z: Çç, Əə, Ьь, Ƣƣ, Ŋŋ, Ɵɵ, Şş, Üü.

Historie

Ytre språkhistorie

Alfabet 
Tatarisk har vore skriftspråk sidan 900-talet. Etter revolusjonen vart tatarisk skrive med ein reformert versjon av det arabiske alfabetet, yaña imlâ, fram til 1928, då det som ein del av alfabetiseringsprogrammet til den sovjetiske språkpolitikken, vart skriftfesta med det latinske alfabetet, i ein variant som vart kalla jaŋalif. Dette alfabetet vart skifta ut med det kyrilliske alfabetet i 1938. Parlamentet i republikken Tatarstan vedtok i 2000 å gå attende til det latinske alfabetet, men med ei litt anna rettskriving enn for jaŋalif. 

Russland godtok likevel ikkje denne avgjerda, og ekstreme grupper på høgresida såg det som første skritt mot separatisme og terrorisme. Det har også vore skuldingar om antirussisk panturkisme. Etter dette vedtok den russiske dumaen ei lov som sa at berre det kyrilliske alfabetet kan brukast til språk som høyrer heime i Den russiske føderasjonen.

Parlamentet i Tatarstan heldt likevel på sitt, og i 1994 laga dei ein avtale med den russiske staten. Etter Tatarstan si oppfatning av denne avtalen høyrer spørsmålet om val av alfabet til indre ting, som etter avtalen skal regulerast av partane kvar for seg. Til slutt vart avtalen underteikna.

Indre språkhistorie 

Tatarisk har påverka dei finskugriske nabospråka sine, marisk og udmurtisk.

Tatarstan
Tyrkiske språk
Einskildspråk
Livmorhalskreft

Livmorhalskreft er ei form for kreft som tek til i livmormunnen eller livmorhalskanalen. På verdsbasis er det den andre vanlegaste krefttypen blant kvinner og den andre mest dødelege, etter brystkreft.

I Noreg får 300–400 denne typen kreft kvart år, og 100–120 døyr av han. På verdsbasis døyr rundt 200 000 kvinner av livmorhalskreft kvart år.

Symptom 
Tidlege stadie av sjukdommen er ofte symptomfrie, men kan inkludera blødningar, særleg etter samleie, og blodig utflod. Seinare symptom er smerter i underlivet eller magen og nedsett allmenntilstand.

Den beste måten å påvisa kreften på tidleg er dermed ved å ta jamnlege celleundersøkingar. I mange land får alle kvinner tilbod om slike undersøking frå kvart år til kvart femte år.

Årsaker 
Dei fleste tilfella er forårsaka av nokre former for humant papillomavirus (HPV) som blir spreidde gjennom seksuell kontakt. Tidleg seksuell debut og å ha mange partnarar kan auka sjansen for å bli smitta og utvikla livmorhalskreft. Røyking kan òg gjera det meir sannsynleg å utvikla sjukdommen.

Behandling 
Sjukdommen blir behandla med kirurgi i tidlege stadie og kjemoterapi og strålingsterapi i seinare stadie.

Nyleg er det utvikla vaksiner mot nokre av virusa som står for mange av tilfella. Gardasil frå Merk & Co. har vist seg å vera 100 % effektiv mot dei to virustypane som står for 70 % av tilfella. Dersom denne vaksinen blir gjeven til unge gutar og jenter vil han hindra desse frå å bli smitta og minka sjansen for at jentene utviklar livmorhalskreft seinare. 
Vaksinen dekker dei fire HPV-typane 6,11 og 16 og 18. Dei to første gjev kjønnsvorter, dei to siste står for 70 prosent av livmorhalskreft-tilfella. Det er i gang nye studiar for å teste om vaksinen også kan dekke andre HPV-typar. FUTURE II-studien som omfatta 12000 kvinner verden over, mellom dei var 1700 frå Noreg. Studien viste framifrå resultat: Nesten 100 prosent effektiv mot livmorhalskreft. Norske styresmakter vurderer no om vaksinen skal verte ein del av barnevaksinasjonsprogrammet.

Kreft
Kvinnesjukdommar
Livmora
Utanriksdepartementet

Utanriksdepartementet (UD) handsamar saker vedrørande Noregs forhold til framande makter, internasjonale organisasjonar, utanrikshandel, kulturelt samkvem med utlandet og Noregs forhold til utviklingslanda. 

Utanriksdepartementet vart oppretta 7. juni 1905.

Sjå òg 
 Norske utanriksministrar
 Departementsrådar i Utenriksdepartementet
 Utanriksdepartement

Kjelder 

 Utanriksdepartementet - odin.dep.no
 Historikk om Utanriksdepartementet

Norske departement
Skipingar i 1905
1905 i Noreg
Det cherokesiske alfabetet

Det cherokesiske alfabetet er eit stavingsbasert skriftsystem laga av Sequoyah i perioden 1809–1823, for det irokesiske språket cherokesisk.

Stavingsalfabetet bruker dels latinske bokstavar, og dels eigne bokstavar, men dei har lydverdiar som dei ikkje har i andre språk. Den cherokesiske bokstaven som liknar på latinsk «H» står for lydsekvensen mi. I tabellen nedanfor representerer kvar kolonne ein vokal, og kvar line ein konsonant.

Datamaskinell representasjon 

Cherokesisk er representert i Unicode, i områda U+13A0 til U+13FD og U+AB70 til U+ABFF.  

Cherokesisk typesnitt er inkludert i Mac OS X, frå og med versjon 10.3 (Panther).  Cherokesisk kan også bli lasta ned som gratis typesnitt frå languagegeek.com og frå Everson Mono.

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 languagegeek.com fonts
 Everson Mono

Bakgrunnsstoff

Skriftsystem
Alfabet
Dyr

Dyr er levande organismar som høyrer inn under riket Animalia. Felles for desse er at dei er heterotrofe, fleircella skapnadar med cellekontaktar, ekstracellulære matrixprotein, cellulær kommunikasjon og subcellulære organellar. Dei manglar cellevegg og kloroplastar, og utviklar seg frå embryoar. Læra om dyr blir kalla zoologi. 

Tidlegare rekna ein òg dei eincella protistane til denne gruppa, men nyare forsking har vist at dyra er meir nærskylde både sopp og plantar enn til dømes tøffel-«dyr». I dag vert omgrepet stort sett brukt om fleircella dyr, Metazoa, stundom òg om krageflagellat-organismane me trur dei stammar frå.

Fleircella dyr 
Det finst i dag omtrent 1,2 millionar kjente artar av fleircella dyr, som varierer i storleik mellom 10 μm og 30 m. Den første stamforma for alle fleircella dyr levde for omtrent éin milliard år sidan. Det finst to hovudteoriar for korleis ho har sett ut.

Kolonialismeteorien vart først framsett av Ernst Haeckel i 1874 og går ut på at fleircella dyr stammar frå eincella organismar som levde i koloniar. I dag reknar dei fleste vitskapsfolk med at dette stemmar, og at dei næraste slektningane til dyra er choanoflagellatane. Ein av celletypane til svampane liknar særs mykje på ein choanoflagellat, i tillegg til at somme flagellatkoloniar kan likna planulalarvestadiet hjå nesledyr.

I 1955 foreslo to forskarar (Hadzi & Hanson) at dyreriket heller stamma frå ein stor ciliat med fleire cellekjernar og ein «cellemunn» av det slaget ein kjenner frå tøffeldyra. Dei meinte at dei ulike cellekjernane etter kvart fekk celleveggar, og at dei tidlegaste dyra likna flatmakk i oppbyggnad. Flimmerhåra og den sentralt plasserte munnen hjå flatmakk talar for teorien, men både molekylære data og den den store avstanden i kompleksitet mellom ciliat og flatmakk talar mot han.

Inndeling av fleircella dyr: 
 Parazoa
 Svampar (Porifera)
 Mesozoa
 Placozoa
 Monoblastozoa
 Rhombozoa
 Orthonectida
 Eumetazoa
 Radiata
 Nesledyr (Cnidaria)
 Ribbemaneter (Ctenophora)
 Bilateralia
 Protostomia
 Acoelomata
 Flatmakk (Platyhelminthes)
 Slimormar (Nemertea)
 Gastrotricha
 Pseudocoelomata
 Rundmakk (Nematoda)
 Taglmakk (Nematomorpha)
 Pølsemakk (Priapulida)
 Kinorhyncha
 Loricifera
 Entoprocta
 Gnathostomulida
 Hjuldyr (Rotifera)
 Krassarar (Acantocephala)
 Cycliophora
 Eucoelomata
 Blautdyr (Mollusca)
 Leddmakk (Annelida)
 Sipuncula
 Echiura
 Fløyelsdyr (Onynchophora)
 Bjørnedyr (Tardigrada)
 Leddyr (Arthropoda)
 Deuterostomia
 Hesteskomakk (Phoronida)
 Mosdyr (Ectoprocta)
 Armføtingar (Brachiopoda)
 Phoronida
 Pilormar (Chaetognatha)
 Pigghudingar (Echinodermata)
 Hemichordata
 Ryggstrengdyr (Chordata)
 Sekkedyr (Urochordata)
 Lansettfisk (Cephalochordata)
 Virveldyr (Vertebrata)

Bakgrunnsstoff 
 Miller, S.A & Hardley, J.P: Zoology, McGraw-Hill 2007
 Velle, Gaute: Forelesningsnotatar til kurs i zoologi, UIB 2007

 
 
Eukaryotar
Takson namngjevne av Carl von Linné
Rachel Carson

Rachel Louise Carson () var ein amerikansk zoolog og biolog fødd i Springdale i Pennsylvania. Hennar mest kjende verk er Silent Spring, som kom ut i 1962. Boka fekk stor tyding for grunnlegginga av ei brei miljøvernrørsle. Boka vart gjeven ut i Noreg i 1966 med tittelen Den tause våren. I boka vart det åtvara mot ukritisk bruk av sprøytemiddel. Ho fekk fram at kjemiske stoff som DDT (Diklor-Difenyl-Triklorethan) vert bunde opp i næringskjedene.

Litteratur 
 Anticaglia, Elizabeth: «Rachel Carson». I: Twelve American Women, Chicago: Nelson-Hall 1975, S. 208-224.
 Harlan, Judith: Sounding the Alarm. A Biography of Rachel Carson. Minneapolis, Minnesota 1989.
 Haynes, Patricia H.: The Recurring Silent Spring. New York 1989.
 Lear, Linda: Rachel Carson - Witness for Nature. London 1999.
 Simon, Christian: DDT - Kulturgeschichte einer chemischen Verbindung. Basel 1999.
 Sterling, Philip: Sea and Earth. The Life of Rachel Carson. New York 1970.

Bakgrunnsstoff 
 Historien om DDT Mirakelgiften (NRK)
 rachelcarson.org

USA-amerikanske biologar
USA-amerikanske sakprosaforfattarar
Folk frå Pennsylvania
Døde av brystkreft
Røros kyrkje

Røros kyrkje eller Bergstadens Ziir er ei kyrkje i Bergstaden Røros i Røros kommune i Trøndelag fylke. Over inngangsdøra står det: «Til Guds Ære og Bergstadens Ziir». Ziir tyder pryd, av dette kjem namnet på kyrkja. Kyrkja vart innvigd den 15. august 1784. Den kvitkalka steinkyrkja hever seg over alle bygg på Røros. Gata Kjerkgata vart planlagd i samanheng med kyrkja. 

Røros Kobberverk kosta kyrkja, og koparverket sitt merke vart sett på alle sider av tårnveggen. Emblemet syner ein korslagt feisel og eit bergjern sett saman med symbolet for metallet kopar (som òg er symbolet for den romerske gudinna Venus og meir generelt symbolet for det kvinnelege.)

Kyrkja har form som ei utstrekt åttekantkyrkje med altar og preikestol på den same veggen. Det er uvisst kven som var arkitekt for kyrkja, men det er kjend at murmeister Peder Leonard Neumann frå Trondheim laga eit grunnriss og gjorde dei utrekningane som var turvande for å byggje kyrkja i naturstein. Peder Hiort, direktør ved koparverket, skal også ha medverka ved utforminga bygget.  Medlem av overdireksjonen for koparverket, generalvegmeister Nicolai Frederik Krohg, skaffa teikningar som særleg skildra kyrkje-interiør. Overstiger Henning Floer hadde overoppsynet med byggjearbeida, og byggmeistrane til koparverket, Peder Ellingsen og Svend Aspås, leia byggjearbeidet; Ellingsen hadde med takkonstruksjonane og innreiinga å gjere, medan Aspås hadde ansvaret for for tårnet og arbeidet med murane. Aspaas tok over som murmeister tre år etter at arbeidet var i gang. Det vart lage minst to skalamodellar av bygget som grunnlag for utforming og planlegging av arbeidet. Bergskrivar Bernt Hartz stod for innkjøp av materialar og for lønsutbetalingane.

Det store kyrkjerommet er dekt av ein vid tønnekvelv og vert opplyst av dagsljoset gjennom høge småruta vindauge. Fargene i interiøret er ljose, med kvitt og grått i tak og veggar, og med listverk og andre detaljar i gråblå marmorering. Altarveggen og kongelosjen over hovudinngangen er dekorert med gull og litt rosa marmorering. 

Byggmeistrane Ellingsen og Aspås reiste fleire liknande, særprega kyrkjer i Oppland, Trøndelag og Hedmark, til dømes Sør-Fron kyrkje. Hosar set Røros kyrkje kunsthistorisk også i samanheng med Vang kyrkje i Ridabu, også den ei er stor åttekanta steinkyrkjer med preikestolsalter, og den mindre Klæbu kyrkje av tre. Denne bygningsstilen er kjend som den såkalla Røros-skulen, ein stil som altså vart skapt av teknikarane ved koparverket.

Biletgalleri

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Om Røros kyrkje i Kyrkjebyggdatabasen
 Bergstadens Ziir 
 Røros Kirke 
 Gatenavn på Røros Historien om mange gatenavn 
 Eldre fotografi av kyrkja på nettstaden til Nasjonalbiblioteket

Kyrkjer i Røros
Norske kyrkjer frå 1780-åra
Åttekanta kyrkjer i Noreg
Kyrkjer i Gauldal prosti
Kulturminne i Røros
Valkyrkjer i 1814
Dag Hammarskjöld

Dag Hjalmar Agne Carl Hammarskjöld () var ein svensk politikar, diplomat og forfattar. Han var generalsekretær for dei sameinte nasjonane (SN) frå 1953 til han døydde i flystyrt ved Ndola i Nord-Rhodesia (Zambia)

Hammarskjöld var fødd i Jönköping som son av statsminister og landshövding Hjalmar Hammarskjöld, av den adelege ætta Hammarskjöld, og kona Agnes, fødd Almquist. Hammarskjöld vart etter døden tildelt Nobels fredspris for 1961. Prisen fekk han for si rolle innan fredsmekling.

Sjå òg 
 Dei sameinte nasjonane
 Generalsekretærar i dei sameinte nasjonane

Bakgrunnsstoff 

 Nettstad om Dag Hammarskjöldåret 2005 
 Kofi Annan, Dag Hammarskjöld and the 21th century, The Fourth Dag Hammarskjöld Lecture 6 september 2001, Uppsala university (pdf) 
 Biografi på SN si heimeside
 Biografi på Uppsala universitetsbibliotek si heimeside 
 Eva Bäckstedt, Med klassikerna som stöd, SvD Kultur 1 juni 2005 
 18 September 1961 UN Secretary-General Dag Hammarskjöld is killed (en) 

Generalsekretærar for SN
Svenske nobelprisvinnarar
Medlemmar av Svenska Akademien
Svenske politikarar
Svenske diplomatar
Vinnarar av Nobels fredspris
Svartedauen

For pestepidemien omkr 1349, sjå SvartedaudenSvartedauen er ei bok av Theodor Kittelsen, utgjeven 1900.
Boka består av femten dikt eller småstykke med prosalyrikk, som er illustrerte med 45 svart-kvitt-teikningar. Boka er utgjeven på J.M. Stenersen & Co.s Forlag, og trykt i Oscar Andersens Bogtrykkeri i Kristiania. Gjennom dikta og teikningane gjev Kittelsen mange bilete av svartedauden, slik han i all si gru og uhygge er blitt kjend for folk gjennom segner og folketradisjon. Mellom anna formgjev han Pesta, personleggjeringa av sjukdommen.

Kittelsen arbeidde med boka om svartedauden samstundes med at Erik Werenskiold starta opp arbeidet med å illustrere Snorres kongesoger, i tida frå 1889 til 1896. Han skreiv sjølv tekstene, men han fekk hjelp av Moltke Moe til å modernisere språket. Tekstene er inspirerte av Norske Folke-Sagn av Andreas Faye (1844). Sjølv om manuskriptet vekte stor interesse, tok det fire år før det vart ferdig trykt.Svartedauen er rekna som eit høgdepunkt for Kittelsen som svart-kvitt-kunstnar, og boka skal ha ei særstilling i norsk bokkunst. 

 Innhald 
 
Galleri

 Kjelder 
 Leif Østby: Theodor Kittelsen, Dreyer 1975 ISBN 82-09-01227-4
 Theodor Kittelsen: Svartedauen'', J.M. Stenersen & Co.s Forlag 1900

Norske bøker
Norsk bokkunst
Bøker frå 1900
Bøker om sjukdommar
Georg Apenes

Georg Richard Apenes () var ein norsk jurist og stortingsrepresentant for Høgre. Han var son til sorenskrivar Christian B. Apenes og Inger Johanne Apenes. Apenes var direktør 1989-2010 for Datatilsynet. Han overtok stillinga i 1989 etter Helge Seip, som hadde vore direktør sidan Datatilsynet vart etablert 1. januar 1980. Han gjekk av som direktør for Datatilsynet 9. april 2010.

Apenes voks opp og budde i Fredrikstad. Etter artium studerte han samfunnsfag i Lancaster i Pennsylvania, med Fulbright-stipendium. Seinare tok han cand.jur. ved Universitetet i Oslo (1969). Etter det vart han dommarfullmektig ved Vest-Telemark sorenskrivarembete fram til 1971, då han byrja som journalist i Fredriksstad Blad. Same året fekk han også advokatlisens. Frå 1972 var han redaksjonssekretær i Fredriksstad Blad, fram til 1977, då han vart vald inn på Stortinget.

Georg Apenes var i 1968 formann i Det Norske Studentersamfund.

Apenes var mange år fast kommentator i norske aviser og skreiv artiklar prenta i tidsskrift, essaysamlingar, lærebøker og antologiar. Han gav ut fleire bøker, dei fleste med kulturhistorisk innhald i populærform.

Apenes var gift med Ingrid I. Willoch, høgrepolitikar og varaordførar i Fredrikstad.

Bibliografi 
 Det norske felttog i Sverige 1788 (med Tore Dyrhaug, 1988)
 Løven gjesper (1989)
 Hankø bad – et Mindernes Herbarium (1991)
 Fra Sinai bjerg til Silikon Valley: rettsstaten og informasjonsteknologien (1991)
 Kong Frederiks gamle by (med Tore Bernitz Pedersen, 1992)
 Hjulrytterne kommer (1993)
 H.F. Gude – somrene ved Kristianiafjorden (med Hans Gude, 1995)
 Åpne dører – venneskrift til Astrid Gjertsen på 70-års-dagen 14. september 1998
 Én tid og to byer (med Kitty Apenes, 1998)
 Panoptikon – vårt gjennomsiktige samfunn (2000)
 Fra tillit til kontroll – tolv samtaler om politikk, teknologi og personvern (2005)

Bakgrunnsstoff 
 Biografi på Stortinget.no

Norske juristar
Norske embets- og tenestefolk
Stortingsrepresentantar 1977-1981
Stortingsrepresentantar 1981-1985
Stortingsrepresentantar 1985-1989
Stortingsrepresentantar for Østfold
Stortingsrepresentantar frå Høgre
Formenn av Det Norske Studentersamfund
Folk frå Fredrikstad
Georg

Georg er eit mannsnamn, mellom anna brukt i Noreg, som er avleia av det greske Geôrgios (Γεώργιος) gjennom latin Georgius. Namnet tyder 'landarbeidar'. Det har kvinneformene Georgina og Georgine.

Namnet Georg blir særleg mykje brukt i tyskspråklege land, der det òg har variantar som Jürg og Jörg. På engelsk er namnet blitt til George.

På dansk og norsk finst Jørgen, sjå denne artikkelen for fleire variantar.

Kjende namneberarar
Georg Philipp Telemann (1681 - 1767), tysk komponist
Georg Friedrich Händel (1685 - 1759), tysk-britisk komponist
Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770 - 1831), tysk filosof
Georg Ohm (1789 - 1864), tysk fysikar
Georg Ossian Sars (1837 - 1927), norsk havforskar
Georg Brandes (1842 - 1927), dansk litteraturkritikar
Georg Trakl (1887-1914), austerriksk forfattar
Georg Johannesen (1931 - 2005), norsk forfattar
Georg Apenes (f. 1940), norsk politikar, direktør i Datatilsynet

Kongar
Fleire engelske kongar har heitt George i England; desse blir kalla Georg på norsk.
 Kong Georg I av Storbritannia
 Kong Georg II av Storbritannia
 Kong Georg III av Storbritannia
 Kong Georg IV av Storbritannia
 Kong Georg V av Storbritannia
 Kong Georg VI av Storbritannia

mannsnamn
førenamn av gresk opphav
Store jordskjelv

Store jordskjelv er oversyn over jordskjelv med stor styrke eller store dødstal.

Det største jordskjelvet i kvart år av 2000-talet

Dei kraftigaste jordskjelva ein har målt

Estimert magnitude

Magnitude frå 8,8 og lågare

Estimert magnitude

Dødelegaste jordskjelv

Kronologi over store jordskjelv

Sjå også 
Jordskjelv i 2020
Kategori:Jordskjelv etter land

Kjelder 

<div class="references-small">
Denne artikkelen bygger på «Lists of earthquakes» frå ,  den 22. november 2019.  
 
Jordskjelv, Store store
 
Jordskjelv, Store
Roosevelt

Roosevelt er eit etternamn med opphav i nederlandsk språk. 
Fleire kjende personar frå USA har hatt namnet som etternamn.

Personar med Roosevelt som etternamn 
 Alice Roosevelt Longworth - dotter av Theodore Roosevelt
 Alice Hathaway Lee Roosevelt - fyrste kona til Theodore Roosevelt
 Anna E. Roosevelt - dotter av Franklin D. Roosevelt
 Anna Eleanor Roosevelt- Fyrstedame i USA, gift med president Franklin Delano Roosevelt; niese av president Theodore Roosevelt
 Anna Hall Roosevelt - kona til Elliott Roosevelt I
 Archibald Roosevelt - son av Theodore Roosevelt
 Edith Roosevelt - Fyrstedame i USA, gift med president Theodore Roosevelt
 Elliott Roosevelt - son av Franklin D. Roosevelt
 Elliott Roosevelt I - bror til Theodore Roosevelt
 Franklin Delano Roosevelt - Den 32. President i USA
 Franklin Delano Roosevelt, Jr. - son av Franklin D. Roosevelt
 Franklin Delano Roosevelt, III - son av Franklin D. Roosevelt, Jr.
 James Roosevelt - son av Franklin D. Roosevelt
 John Aspinwall Roosevelt - son av Franklin D. Roosevelt
 Kermit Roosevelt - son av Theodore Roosevelt
 Kermit Roosevelt, Jr. - soneson av Theodore Roosevelt
 Kermit Roosevelt III - forfattar og oldebarn av Theodore Roosevelt
 Quentin Roosevelt - son av Theodore Roosevelt
 Theodore Roosevelt - Den 26. President i USA
 Theodore Roosevelt, Jr. - general under andre verdskrig

Stadnamn med Roosevelt 
 Roosevelt i New Jersey
 Roosevelt i New York
 Roosevelt i Oklahoma
 Roosevelt i Utah
 Roosevelt i Washington
 Roosevelt i Wisconsin
 Roosevelt i Minnesota
 Roosevelt Dam - demning i Arizona
 Roosevelt Island
 Roosevelt, Rivadavia Partido, Buenos Aires, Argentina
 Roosevelt Bridge i Stuart i Florida

Slektsnamn
Slektsnamn av nederlandsk opphav
Anaksimander

Anaksimander var ein gresk tenkjar som høyrde til før-sokratikarane. Han levde frå om lag 610 f.Kr. til om lag 546 f.Kr. og budde i byen Milet på kysten av Vesle-Asia.
Hans tapte verk Om naturen er det eldste filosofiske verket i gresk litteratur. Anaksimander meinte verda var bygd opp av det uforgjengelege stoffet apeiron. Han var også astronom og geograf.

Meiningar og arbeid 
Anaksimander var truleg elev av Tales som meinte at det grunnleggjande stoffet i verda (arkhe) var vatn, men hadde likevel ein heilt annan teori om kva som var arkhé.

Anaksimander trudde ikkje at verda var bygd opp av eit eller fleire av stoffa som ein allereie kunne finne i verda. Dette var uharmonisk og førte til at ubalanse, viss alt består av eitt stoff vil vi ikkje ha den nødvendige balansen i verda. Han såg difor for seg at verda var bygd opp av noko anna, noko ubestemt som ting kom frå og gjekk tilbake til. Dette ubestemte kalla han for apeiron.

Anaksimander teikna det første greske verdskartet og la fram ein ikkje-mytologisk kosmologi.
Her såg han for seg jorda som ein sylinder som flaut i det uendelege, utan støtte frå noko anna. Menneska levde på toppen av sylinderen med eit hav rundt omkrinsen.

Kjelder 

 

 Denne artikkelen bygger på «Anaximander» frå , den 26. februar 2013.

Bakgrunnsstoff 
 (en) Internet Encyclopedia of Philosophy — Anaximander

Før-sokratiske tenkjarar
Folk frå Milet
Fødde i -610
Døde i -546
Vest-Tyskland

Vest-Tyskland er ei nemning på dei vestlege delane av Tyskland. Etter andre verdskrigen og fram til 3. oktober 1990 var Vest-Tyskland ei uformell nemning på den delen av Tyskland som ikkje var del av den tyske demokratiske republikken (DDR).

Bakgrunn 
Etter krigen vart Tyskland delt i okkupasjonssoner av dei sigrande maktene. USA, Frankrike og Storbritannia hadde styrkar i vest, medan Sovjetunionen hadde styrkar i aust. Formelt vart den tyske staten reorganisert i dei vestlege delane i 1949.

Namn 
I Tyskland vart oftast namnet Forbundsrepublikken Tyskland (Bundesrepublik Deutschland) nytta om landet. DDR vart ofte kalla SBZ eller Midt-Tyskland i vest. Nemninga 'Aust-Tyskland' vart hovudsakleg nytta i utlandet, og den vesttyske regjeringa motarbeidde bruken av namnet 'Aust-Tyskland' for DDR, sidan dei reserverte namnet for dei austlege tyske provinsane som sigersmaktene hadde stilt under Folkerepublikken Polens forvaltning, og som dei polske kommunistane de facto hadde annektert. Den provisoriske hovudstaden i Vest-Tyskland var i røynda Bonn. Berlin var formelt og symbolsk hovudstad. Vest-Tyskland styrte over dei vestlege delane av Berlin, kalla Vest-Berlin. Aust-Berlin var hovudstad i DDR.

Sjølvstyre 
Vest-Tyskland vart erklært fullt sjølvstendig att den 5. mai 1955 samstundes med at landet vart medlem av NATO. Gjennom NATO-alliansen heldt USA fram med å ha styrkar i landet. DDR vart òg erklært sjølvstendig, men sovjetiske styrkar vart verande der. Dei vart i 1953 nytta til å slå ned demonstrasjonar blant befolkninga i Aust-Berlin.

Historiske område i Tyskland
Regionar i Tyskland