alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Læreboknormal

Læreboknormalen var fram til 2012 ei trongare norm enn rettskrivinga. Hovudformålet med læreboknormalen er å få ei mest mogeleg einsarta skriftnorm i lærebøkene i skolen. Læreboknormalen har òg vore norm for språket i NRK og i statsforvaltinga.
Til læreboknormalen høyrer eineformer, jamstilte former og hovudformer, medan sideformer som i ordlistene er sett i [klammar], er godkjend rettskriving som ikkje ligg innanfor læreboknormalen.

Prinsippet med eit skilje mellom læreboknormal og godkjend rettskriving har følgd rettskrivingsreformene av 1907, 1917 og 1938. Bakgrunnen var at stor valfridom i den offisielle rettskrivinga kunne medføre vanskar i norskundervisninga; elevane burde møte ei fastare norm i skolebøkene.

Læreboknormalen i bokmål 
I 1959 vedtok Stortinget ein ny læreboknormal som bygde på rettskrivinga av 1938. Læreboknormalen vart endra noko i konservativ lei på 1980-talet. I 2005 vart læreboknormalen oppheva i bokmål, og skiljet mellom hovudformer og sideformer var borte. Samtidig vart rettskrivingsnorma stramma inn, ved at ein del tilnærmingsformer (folkemålsformer) vart tekne ut or ordlistene.

Læreboknormalen i nynorsk 
På årsmøtet i Norsk språkråd i februar 1997 vedtok nynorskseksjonen nye prinsipp for normeringa av nynorsk:
 1 Nynorsknormalen skal ha ein trong læreboknormal, men ei rettskriving med stor valfridom.
 2 Det skal ikkje vera valfridom innanfor læreboknormalen utanom på dei mest sentrale punkta der det er både skrifttradisjon for valfridom og svært god talemålsdekning for to hovudformer.
 3 Hovudgrunnlaget for val av lærebokformer skal vera den nynorske skrifttradisjonen. 

I 2005 var det gjort framlegg om å oppheve skiljet mellom hovudformer og sideformer, men i nynorsk rettskriving valde departementet å halde på læreboknormalen fram til 1. august 2012.

Læreboknormalen – eit rettare språk? 
Det vil vera gale å seie at norsk innanfor læreboknormalen gir eit betre språk enn eit språk innanfor dei vidare rettskrivingsnormene. Men læreboknormalen hjelper språkbrukarane til ei meir konsekvent språkføring.

Norsk språk
Nedleggingar i 2012
Åkrehamn

Åkrehamn er ein by i Karmøy kommune i Rogaland fylke. Staden ligg vest på Karmøy og vert lokalt kalla Åkra. 

Statistisk sentralbyrå reknar Åkrehamn som del av tettstaden Åkrehamn/Vedavågen. Samla har tettstaden  .

Kjelder 
 SSB: «Tettsteder og sentrumssoner. 1. januar 2005. Rogaland»

Byar i Rogaland
Geografi i Karmøy
Emergens

Emergens er prosessar der eit komplekst mønster vert forma ut frå samspelet mellom enkle strukturar eller handlingar.

Ofte kan eit system som er enkelt på mikroskopisk nivå resultere i stor kompleksitet på makroskopisk nivå, og ein seier då at makroeigenskapane emergerer frå mikroeigenskapane. Eit døme er ein finansiell marknad, der avgjerder og handlingar frå særskilde aktørar følgjer eit veldefinert handlingsmønster. Dette resulterer i ei ikkje-triviell og uføreseieleg priskurve. Andre område der emergens har stor betydning er innan fyskaliske og biologiske system.

Biologi
Grunnleggjande metafysikk
Kaosteori
Vitskapleg terminologi
Socialisternes March

Socialisternes March er ein sosialistisk kampsong frå nyttår 1871 av diktaren Ulrich Peter Overby og med musikk av organisten Christian Joseph Rasmussen, begge frå Danmark. Songen vart skriven til den nystifta danske avdelinga av Den internasjonale arbeidarsamanslutninga. Rasmussens melodi var opphavleg komponert til ein katolsk song, men har frå 1872 vore knytt til teksten nedanfor.

Songen er gått inn i blant dei tradisjonelle arbeidarsongane både i Danmark og i Noreg.

Tekst 
Socialisternes March

Snart dages det, brødre, det lysner i øst,

til arbejdet fremad i kor!

Man håner den fattiges eneste trøst:

Vor ret til at leve på jord.

Man deler vor frihed, beskærer vort brød.

Til arbejdet, liv eller død!

Årtusinders åg på vor nakke blev lagt,

vi bar det og tav i vor nød,

men er vi de mange, så være det sagt:

Vi fordrer det daglige brød.

Samdrægtige går vi i sorg og i nød

til arbejdet, liv eller død!

Til trælle i sind og til slaver af guld

den voksende slægt fostres frem,

og jorden så aldrig så usselt et kuld

som det, der på den nu har hjem,

thi lykken må visne ved tryglen om brød.

Til arbejdet, liv eller død!

Vor arne er kold, og vort hjem kun et skjul

for trængsler og tvedragt og savn,

vor idræt man fængsler i bur som en fugl

og kaster foragt på vort navn.

Os levnes kun hadets den ulmende glød.

Til arbejdet, liv eller død!

Rigmændene fodres ved arbejder-slid,

og præsterne fører os frem

til pøle af svovl på den yderste tid,

om ikke vi ofrer til dem.

Vi bygger en guldgrav, tyranner! for brød.

Til arbejdet, liv eller død!

Det knager i samfundets fuger og bånd,

lad falde, hvad ikke kan stå!

Men ræk mig, o broder, din barkede hånd,

før i løgn og i sult vi forgå,

en bygning vi rejser til skærm i vor nød,

til arbejdet, liv eller død!

På versveven 
 Melodi

 Kjelde: Dansk Wikipedia

Arbeidarsongar
Danske dikt
Arne Johan Vetlesen

Arne Johan Vetlesen (), fødd i Oslo, er professor 1 i filosofi ved Universitetet i Oslo. Der arbeider han særskild med fenomenet vondskap med hovudsakleg kontinentalfilosofiske reiskapar som fenomenologi, kritisk teori og psykoanalyse.

Han har gjeve ut fleire bøker. Blant anna:

 Nytt klima: miljødebatten i et samfunnskritisk lys (2008) red.
 Hva er etikk? (2007)
 Nærhet og distanse (2006)
 Evil and Human Agency (2005)
 Smerte (2004)
 Moralens sjanser i markedets tidsalder (2003) med Jan Olav Henriksen
 Menneskeverd og ondskap (2003)
 Fra hermeneutikk til psykoanalyse(1999) med Erik Stänicke
 Følelser og moral (1996)

Bakgrunnsstoff

Kjelder 

 Fødselsdato frå SNL-artikkel om Vetlesen, skriven av Trond Olav Svendsen.

Norske filologar
Folk frå Oslo
Professorar ved Universitetet i Oslo
Medlemmar av Det Norske Videnskaps-Akademi
Anton

Anton er eit mannsnamn avleia av det latinske slektsnamnet Antonius. Tydinga av dette gamle etruskiske namnet er uviss. Anton har namnedag den 17. januar i Noreg.

Namnet har vore bruka i mange former i Noreg, mellom dei Ant(h)oni, Antonius og Antons.  Utanlandske former som òg har vore bruka i Noreg er Antonio (spansk) og Anthony (engelsk) med forkortinga Tony.

For hokjønnsformer, sjå Antonia.

Bruken av namnet i Noreg
I folketeljinga i 1801 vart om lag 150 manntalsførte med namnet Ant(h)on, om lag like mange med diverse variantar av namnet Ant(h)on(i)(u)(s)  

I folketeljinga i 1900 vart om lag 19 100 manntalsførte med namnet Ant(h)on, om lag 700 med diverse variantar av namnet Ant(h)on(i)(u)(s)  
  
I 2007 var det ca 1560 personar med dette namnet.  Av namnevariantane var Anthony den mest brukte  med 319.

Kjende personer med namnet

Marcus Antonius (ca. 83 f.Kr.–30 f.Kr.), romersk general og politikar, alliert av Julius Caesar, seinare fiende av sonen Augustus
Anton Tsjekhov (1860-1904), russisk forfattar
Anton Bruckner (1824-1896), austerriksk komponist
Anton Hansen Tammsaare (1878-1940), estisk forfattar
Anton Aure (1884-1924), norsk målmann
Olav Anton Thommessen (f. 1946), norsk komponist

Oppdikta personar
fetter Anton

Sjå òg:

Kjelder
 Olav Veka: Namneboka (1991), Det Norske Samlaget
 «Anthony» ved behindthename.com

  Folketeljingar i Digitalarkivet

mannsnamn
førenamn av latinsk opphav

bg:Антон
es:Gens Antonia
ko:안톤
it:Gens Antonia
lt:Antanas
nl:Gens Antonia
ja:アントン
pl:Antoni
pt:Anton
ro:Anton
Antonia

Antonia, Antonie, Antona, Antoinette og Antoniett(e) er av dei mange kvinnenamna som er avleia av det latinske slektsnamnet Antonius. 

Namnet har hatt så mange variantar at det er vanskeleg å telje i statistikken, her er nokre variantar med tal på brukarar frå folketeljinga i 1801 og 1900:

I 2007 er Antonia så vidt den vanlegaste forma, med 88 namneberarar, medan 84 har Antonie som første fornamn.

Kjende namneberarar:
 Antonia den yngre romersk keisarmor
 Marie Antoinette (tysk: Maria Antonia) fransk dronning

Sjå òg:

  Folketeljingar i Digitalarkivet

Andre kjelder:
 Olav Veka 1991:  Namneboka, Det Norske Samlaget

kvinnenamn
førenamn av latinsk opphav
 Kvinnonamn
Arancón

Arancón er ein kommune i Castilla y León, nord i Spania. 

Kommunar i Castilla y León
Marie Antoinette

Marie Antoinette () var dronning av Frankrike under den franske revolusjonen. Ho var også erkehertuginne av Austerrike, prinsesse av Ungarn og prinsesse av Bøhmen. Marie Antoinette var mislikt som utlending og eit symbol for kongeleg lettsinn, og blei avretta i Paris saman med mannen Ludvig XVI av Frankrike. 

Marie Antoinette var fødd i Wien og døypt Maria Antonia. Ho var dotter av den tysk-romerske keisaren Frans I Stefan av huset Habsburg-Lothringen og Maria Theresia. I 1770 vart ho gift med Ludvig XVI av Frankrike, og slik vart ho dronning av Frankrike. 

Giftarmålet kom i stand som pant på alliansen mellom Frankrike og Austerrike. Alliansen var ikkje populær i Frankrike, og Marie Antoinette fekk få venner ved hoffet. Ikkje sjeldan vart ho utsett for baksnakking. Som dronning i Frankrike var ho halden for å vere munter og tankelaus, og ho heldt seg ikkje til dei strenge etikettereglane. Ho var kjend som svært lettsindig i pengebruken. Ei utsegn som er blitt tillagt henne i ettertid er at ho meinte folk som svolt fordi dei ikkje hadde brød, ganske enkelt kunne eta kaker. Utsegna var opphavleg laga av Jean-Jacques Rousseau som skreiv det til kona til Ludvig XIV, men er blitt knytt til Marie Antoinette som ein illustrasjon på kor fjerne frå folket den franske adelen var.

I 1790, under den franske revolusjonen, prøvde ho både å forhandle med grev Mirabeau for å sikre stillinga til kongehuset, og samstundes å få hjelp frå Austerrike for å slå ned revolusjonen. I 1791 freista kongefamilien å flykte, utan å lukkast. Kongefamilien vart arrestert i 1792, og Maria Antoinette vart stilt for revolusjonsdomstolen, tiltalt for landssvik. Der vart ho dømd til døden, og ho og kongen vart avretta med giljotin 16. oktober.

Marie Antoinette fødde fem barn, men berre eitt nådde vaksen alder:
 Marie-Thérèse Charlotte (19. desember 1778-1851), fengsla under revolusjonen, utveksla med austerrikske fangar.
 Louis Joseph Xavier François (22. oktober 1781-4. juni 1789), død av tuberkulose.
 Dødfødd barn, 1783.
 Louis-Charles (27. mars 1785-ca. 8. juni 1795), kalla Ludvig 17. Fengsla og død av tuberkulose i fengselet.
 Marie Sophie Hélène Beatrix (9. juli 1786-19. juni 1787).

Franske dronningar
Folk avretta ved giljotin under den franske revolusjonen
Folk frå den franske revolusjonen
Karpe Diem

Karpe, tidlegare kjend under namnet Karpe Diem, er ei norsk rapgruppe, etablert i 2000. Gruppa består av Magdi Omar Ytreeide Abdelmaguid, Chirag Rashmikant Patel og DJ-en deira, Marius Thingvald (også kjend som DJ En som heter Marius).

Prisar 
Karpe Diem vann Alarmprisen 2007 i klassen hip-hop/rap, Spellemannprisen 2008 i klassen hip-hop for plata Fire vegger og i 2011 blei dei kåra til Årets spellemann under Spellemannprisen 2010.

Utgjevingar 
 Glasskår – EP (2004)
 Rett Fra Hjertet (2006)
 «Piano» – singel
 «Show» – singel
 Fire vegger (2008)
 Aldri solgt en løgn (2010)
 Kors på halsen, ti kniver i hjertet, mor og far i døden – (2012)
 Heisann Montebello – (2016)
 MARS — EP, saman med Arif og Unge Ferrari (2018)
 SAS PLUS / SAS PUSSY – EP (2019)
 Omar Sheriff —(2022)

Kjelder

Bakgrunnsstoff

Norske hiphopgrupper
Vinnarar av Spellemannprisen
Musikkgrupper frå 2000-talet
Vinnarar av Alarmprisen
Musikkgrupper skipa i 2000
Soria Moria kino

Soria Moria kino var ein kino i Soria Moria-komplekset i Vogts gate 64 på Torshov i Oslo. 

Bygget vart reist i 1928 som kinobygning med 1012 sitteplassar. Bygget inneheldt opphavleg også ein filial for Deichmanske bibliotek. Arkitekten var Thorvald Astrup.

Bibliotekdelen over kinoen vart i 1977 innreidd som lokale for Torshovteatret, som vart etablert som scene då, med namnet Teatret på Torshov.

Det kommunal selskapet Oslo Kinematografer, frå 1997 organisert som aksjeselskap eigt av Oslo kommune, fekk i 2007 namnet Oslo Kino. Kinodriften i Soria Moria vart avvikla i 2008. 

Soria Moria er lokalt listeført som kulturminne.

Kjelder
 Knut Are Tvedt (red): Oslo byleksikon, Kunnskapsforlaget 2010, side 529, ISBN 978-82-573-1760-7

Bydel Sagene
Thorvald Astrup
Skipingar i 1928
Nedleggingar i 1977
Byggverk i Oslo
Kulturminne i Oslo
Marias lovsong

[[Fil:Magnificatio.jpg|mini|Herleggjeringa av Maria (Sandro Botticelli)]]
Marias lovsong er lovsongen Maria Møy kvad då ho vitja syskenbornet sitt, Elisabet, på Maria bodskapsdag (eller Maria besøksdag), i fylgje Evangeliet etter Lukas. Den latinske hymna vert innleia med orda Magnificat anima mea Dominum (Luk. 1,46), derav namnet Magnificat.

I studentmaallaget si bibelumsetjing frå 1921 er lovsongen gjengjeven slik:

«Mi sjæl høglovar Herren
Mitt hjarta gleder seg i Gud, min Frelsar!
Han tenkte paa si ringe tenestekvinna!
For ifraa denne stund
Skal alle ætter kalla meg for sæl.

Stort er det han for meg hev gjort den Megtige, 
Og heilagt er hans namn;
Fraa ætt til ætt hans miskunn naar
Mot deim som ottast honom.

Velduge verk so gjer hans sterke arm;
Storlaatne spreider han for ver og vind
Med deira høgferds-hug;
Han støyter hovdingar fraa høgsæte
Og lyfter laage upp;
Hungrige mettar han med gode gaavor,
Og rikingar rek han tomhendte burt.

Han sytte vel for Israel, sin svein;
Til evig tid han minnast vil -
So var hans ord til federn' vaare -
Si miskunn mot Abraham og hans ætt.»

I liturgien er Marias lovsong eit høgdepunkt i tidebøna på kvelden; Vesper (aftansong).

 Magnificat i musikken 

Sidan 1400-talet har Magnificat ofte vore skrive som ein fleirstemmig komposisjon for kor eller orgel.

Mange komponistar har skrive musikk til Magnificat'', mellom anna Ludwig Senfl, Orlando di Lasso, Giovanni Pierluigi da Palestrina, Christóbal de Morales, Heinrich Schütz og Johann Sebastian Bach.

Det nye testamentet
Kyrkjemusikk
Bibelske salmar
Hosjö

Hosjö /'huːɧø/ er ein bydel og eit sokn i Falun, Sverige. Bydelen udgør den austlegaste del av Falu tettstad og består mest av villabebygelse selv om rekkehus førekommer. 

Sverige
Sverige
Nestekjærleik

Nestekjærleik er omsorg for andre menneske og det å kjenne seg ansvarleg for velferda til alle medmenneske utan omsyn til religion, kjønn, politisk standpunkt eller andre særpreg. Mens nokon ser det som eit element i sosial kontroll, ser andre på det som ei form for altruisme. Nestekjærleiken er eit døme på ein aktiv, utåtvend kjærleik.

Etikk
Teologi
Kjærleik
Altruisme

Altruisme er ei etisk doktrine som hevdar at det er rett å handle på ein slik måte at det tenar andre (samfunnet). Det motsette av altruisme er egoisme, som hevdar at det er rett å handle på ein slik måte at det tenar den som handlar.

I åtferdsbiologien vert altruismeomgrepet nytta om høve der individ syner tilsynelatande ueigennyttige handlingar; at det gjev eit anna individ ein evolusjonær fordel på ein måte som fører til ei auke i eigne kostnadar.

Etikk
Filosofi
Falun

Falun er ein by i Falu kommun i Dalarnas län i Sverige. Han er administrasjonssenter for Falu kommune og residensby for Dalarnas län. Falun er den 26. største tettstaden i Sverige, med 36 447 innbyggarar (2005). 
Fram til 1971 heitte han Falu stad. Byen er kjend for ei no nedlagd kopargruve  og for årlege skirenn i verdcupen. I 1993 gjekk ski-VM i Falun.

Geografi 

Faluån renn rett gjennom byen og deler den i to delar. På den eina sida ligg Falu koppargruva som gjennom fleire hundreår var den viktigaste næringsverksemda til byen. Denne sida av elva vert difor kalla den gruvliga sidan ('den fæle sida') på folkemunne, på grunn av at det ikkje voks så mykje på den forgifta marka. På den andre sida av elva ligg det fleire store og vakre gamle villaar og denne sida vert kalla den ljuvliga sidan ('den vene sida').

Tilknyttande vegar 
 Riksväg 50 frå Söderhamn, Alfta (Bergslagsdiagonalen)
 Riksväg 50 frå Örebro, Borlänge (Bergslagsdiagonalen)
 Riksväg 80 frå Gävle, Hofors
 Riksväg 80 frå Rättvik (Kopparleden)
 Länsväg 266 frå Hedemora
 Länsväg 293 frå Amsberg

Nærliggande stader 
Aspeboda, Bengtsheden, Bjursås, Borlänge, Enviken, Grycksbo, Sundborn, Svärdsjö, Sågmyra, Vika

Vällan er ein liten sjø på tre kvadratkilometer som ligg sørvest for Falun.

Kjente personar frå Falun 

 Ferdinand Boberg, arkitekt
 Mattias Flink, massemordar
 Maria Hjorth, golfspelar
 Jenny Kallur, idrettsutøvar
 Susanna Kallur, idrettsutøvar
 Marcus Ljungqvist, syklist
 Thomas Quick, dømt seriemordar, seinare frikjend
 Ernst Rolf, skodespelar og musikar
 Georg Skarstedt, skodespelar 
 Putte Wickman, jazzklarinetist
 Walter Steiner, skihoppar
 Georg Stiernhielm, skald,  «Den svenska skaldekonstens fader»

Folketalsutvikling

Sjå òg 
 Gävledala – regionalnyheter
 Dalarna
 Dalarnas län
 Falu kommun
 Falu Kuriren
 Falun och Kopparbergslagen
 Stora Kopparbergs socken
 Lugnet
 Falu rödfärg
 Falukorv
 Falun Folkmusik Festival
 Falukalaset
 Föreningar i Falu kommun
 Studentradion Falun
 Svenska skidspelen
 Rockstad:falun
 Snöklockan (skulptur)

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Falun» frå ,  den 10. januar 2011 og «Falun» frå ,  den 2. januar 2011.

Bakgrunnsstoff 

 Falun.info 
 Falu turistbyrå
 Falu Kommuns stadsdelsinformation 

tettstader i Dalarnas län
Byar i Sverige
Vintersportsstader i Sverige
Neuschwanstein

Neuschwanstein slott (tysk Schloß Neuschwanstein, 'nye svanestein slott') ligg i Tyskland, nær Hohenschwangau og Füssen i Sørvest-Bayern, ikkje langt frå den austerrikske grensa. Det er ein av dei mest fotograferte bygningane i Tyskland, og er eit populært turistmål.

Historie 
Ludwig II, konge over Bayern, var mannen bak slottet. Før han tok til, skreiv han til Richard Wagner, som han ovundra høgt:

«Det er intensjonen min å byggje opp att den gamle ruinen Hohenschwangau nær Pöllatjuvet i den same stilen som slotta til dei tyske riddarane, og eg må vedgå til deg at eg ser veldig fram til å bu der ein dag (om ein tre års tid). Det vil bli fleire koselege gjesterom ein kan bu i, og med ei fantastisk utsikt over det fornemme Säuling, Tyrol-fjella og vidt over slettene: de veit det, æra gjester eg gjerne vil ha buande der; plassen er ein av dei mest nydelege som finst, heilag og utilgjengeleg, eit verdig tempel for den guddommelege venen som har bringa frelse og ekte velsigning til verda. Det vil òg minne dykk om 'Tannhäuser' (songhallen, med ei utsikt over slottet i bakgrunnen), 'Lohengrin' (slottsgarden, opne korridorar, stig til kapellet); dette slottet vil på alle måtar bli meir nydeleg og betre å bu i enn Hohenschwangau lenger nede, som blir vanhelga kvart år av prosaen frå mi mor; det kjem til å ta hemn, det vanhelga godset, og kome å bu med oss i dei opphøgde høgdene våre, og puste i lufta frå himmelen.» 

Grunnsteinen til Neuschwanstein vart lagd den 5 september 1869, inngangspartiet vart bygd fyrst, og Ludwig II budde der i fleire år. Då Ludwig II døydde i 1886, var Neuschwanstein enno ikkje ferdig, arbeidet stogga mest opp, og ikkje før i 1891 vart ein enklare versjon av den øvste gardsplassen ferdig. Det fullførte Neuschwanstein har 360 rom, der berre 14 vart ferdige før Ludwig II døydde.

I dag 
Sju veker etter at Ludwig II døydde i 1886 vart Neuschwanstein opna for ålmenta. Den folkesky kongen hadde bygd slottet for å trekkje seg attende frå det offentlege livet, og no kom store folkemengder for å sjå den private tilfluktsstaden hans.

Kvart år gjestar over 1,3 millionar menneske Neuschwanstein, og om lag 6000 personar kjem kvar dag om sumaren for å sjå romma der «eventyrkongen» budde. Slottet var ein inspirasjon for «torneroseslottet» i Disneyland.

Slottet er ått av staten Bayern. Sidan 1990 har staten brukt rundt 11,2 millionar euro på renovasjon og vedlikehald av slottet.

Bakgrunnsstoff 
 Neuschwanstein slott (på mellom anna engelsk og tysk)

Kjelder 
 Offisiell nettstad

Bayern
Slott i Tyskland
Foreningen for el-overfølsomme

Foreningen for el-overfølsomme (FELO) er ein interesseorganisasjon for folk som opplever at dei har helseproblem på grunn av elektromagnetisk stråling. Slik stråling kjem frå alle elektriske og elektroniske apparat og utstyr. Organisasjonen hevdar at ein del menneske har vorte svært kjenslevare, og toler langt mindre stråling enn vanleg.

FELO vart stifta i 1993.

Liknande organisasjonar i andre land:

 Elöverkänsligas Riksförbund 
 The EMR network (USA)

Bakgrunnsstoff 
 FELO –

Norske organisasjonar
Skipingar i 1993
El-overfølsemd
Isokor prosess

Ein isokor prosess (òg kalla isometrisk prosess) er ein termodynamisk tilstandsendring som foregår med konstant volum. Til dømes vil trykket auke ved temperaturstigning i ein lukka behaldar med gass.

Sjå òg: 
 adiabatisk prosess
 Isobar prosess
 Isoterm prosess
 isentrop prosess
 isenthalp prosess

Termodynamiske prosessar
Vesten

Sjå òg retninga vest eller klesplagget vest

Vesten eller den vestlege verda er eit samleomgrep som opphavleg viser til ein del av verda som ligg «i vest» i høve til ein europeisk ståstad, til motsats frå Austen. I moderne språkbruk omfattar omgrepet òg land som har vore industrialiserte lenge og ikkje har vore kommunistisk styrte.

Omgrepet Vesten, som Oksidenten, viste opphavleg til området dekt av Vestromarriket.

I dag viser det hovudsakleg til land som har vore industrialiserte lenge og som ikkje har vore kommunistisk styrte. Dei aller fleste reknar Vest-Europa, USA, Canada, Australia og New Zealand med til Vesten. I andre samanhengar kan ein òg ta med område som Aust-Europa, Latin-Amerika og Israel.

Bakgrunnsstoff

Kjelder 

Geografi
Kjønnsrolle

Kjønnsrolle er eit sett normer for korleis ein person av eit visst kjønn skal oppføra seg i eit visst samfunn eller system. Dei viser til forventningar som er knytte til det å vere jente/kvinne eller gut/mann. Tradisjonelle oppfatningar er t.d at gutar skal vere flinke med bil og at jenter skal vere flinke til å lage mat. Det kan vere mange forskjellige årsaker til denne delinga:
 Religion
 Teknologisk utvikling
 Arbeidsdeling
 Sosialisering
 Kultur

Sjå og
Kjønnsdiskriminering

Kjønn

sv:Könsroller
es:Papel de género
eo:Socia genro
fr:Discrimination sexuelle
pt:Papel Social de Gênero
Janneken Øverland

Janneken Øverland () er ein norsk forlagsredaktør og litteraturvitar. 

Øverland tok mag.art i litteraturvitskap i 1973, og var redaktør av litteraturtidsskriftet Vinduet frå 1980 til 1985. Frå 1984-1996 var ho redaktør for Bokklubben Dagens Bok, men sidan 1997 har ho vore redaksjonssjef for omsatt skjønnlitteratur i Gyldendal Litteratur.
Som litteraturvitar har Janneken Øverland drive mykje litterær analyse på Cora Sandel sitt forfattarskap, og har gjeve ut to sakprosabøker om henne.

Verkliste 

 1983: Cora Sandel om seg selv
 1988-1990: Norsk kvinnelitteraturhistorie, 3 bind. Medredaktør.
 1993: Perler i prosa. Noveller 1975-93 (red.) 
 1995: Cora Sandel. En biografi

Kjelder 

, henta inn 1. september 2013.

Norske redaktørar
Norske forleggjarar
Folk frå Stavanger
Norske litteraturhistorikarar og kritikarar
Norske sakprosaforfattarar
Juventus

Juventus Football Club er ein fotballklubb frå Torino i Italia. Klubben blei stifta i 1897, og er ein av dei eldste i Italia. Juventus har også vunne flest titlar, totalt 27 titlar i Serie A.

Historie 

Juventus blei stifta i november 1897 av studentar frå Massimo D'Azeglio-skolen. Laget vann ein tittel i ein tidleg versjon av den nasjonale ligaen så tidleg som 1905, men vann ikkje sin andre tittel før 1926. I 1923 fekk Agnelli-familien (eigarane av Fiat) kontrollen over klubben og bygde ein privat stadion i Villar Perosa, nær Torino. Frå 1931 vann klubben fem italienske ligatitlar på rad og i 1933 tok dei til å spela på Stadio Comunale. Etter andre verdskrigen var klubben framgangsrik nasjonalt og vann sitt tiande ligameisterskap i 1961. Dei vann rett nok ikkje nokre europeiske titlar igjen før 1977, då dei vann UEFA-cupen.

Høgdepunktet til Juventus i Europa blei ikkje nådd før 1985 då de vann Meisterligaen, men denne suksessen blei overskugga av Heysel-tragedien som skjedde under finalen mellom Juventus og Liverpool. Juventus vann Meisterligaen for andre gong i 1996. I 2003 var dei nære, men tapte på straffesparkkonkurranse mot rivalen AC Milan i finalen.

Juventus vann Europacupen for cupvinnarar i 1984 og to UEFA-cupmeisterskap i 1990 og 1993.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Juventus» frå , den 17. februar 2009. 
 

Italienske fotballag
Torino
Fotballag skipa i 1897
Skipingar i 1897