Schlesien

Schlesien (polsk schlesisk Ślůnsk, tysk schlesisk Schläsing, latin Silesia, polsk Śląsk, tsjekkisk Slezsko, ungarsk Szilézia) er ein historisk region i det austlege Sentral-Europa, ved øvre og midtre delar av elva Oder. Størsteparten av området ligg no i Polen med mindre delar i Tsjekkia og Tyskland. Schlesien er særleg kjent for den velutbygde industrien og dei rike naturressursane, spesielt malm. 

Namnet skriv seg truleg frå det austgermanske folket silingar, eller det vestslaviske folket ślężanarar.

Historie 
 
Før folkevandringstida var området folkesett av germanarar. Seinare busette slavarar seg i området. Schlesien kom under dei polske piastane sitt styre på 1000-talet. Dei piastiske fyrstene oppmuntra til tysk innvandring for å styrke økonomien, noko som gjorde at folkesamansettinga med tida kom til å bestå av eit tysk fleirtal.

Schlesien kom under bøhmisk overhøgd i 1335 og vart mot slutten av mellomalderen ein del av Det tysk-romerske riket. Området kom i 1526 under dei austerrikske habsburgarane. I 1742 vart Schlesien avstått til kong Fredrik den store av Preussen som følgje av den austerrikske arvefølgjekrigen og vart seinare inndelt i de prøyssiske provinsane Niederschlesien (Nedre Schlesien) og Oberschlesien (Øvre Schlesien). Hovudstaden i Schlesien var Breslau (Wrocław). 

Etter første verdskrig vart Schlesien delt mellom Tyskland, Polen og Tsjekkoslovakia. Tyskland heldt Nedre Schlesien som i berre var folkesett av tyskarar. I Øvre Schlesien (polsk: Górny Śląsk) budde både tyskarar og polakkar og provinsen vart derfor delt mellom Tyskland og Polen. Det området som var kjent som Mährisk Schlesien eller Austerriksk Schlesien og som Austerrike hadde halde i 1742, tilfall Tsjekkoslovakia. Dei nasjonale kampane blant dei etniske gruppene i Øvre Schlesien varte fram til byrjinga av 1920-talet og det vart danna polske militsar som prøvde å lausrive området frå Tyskland og i sin tur tyske motmilitsar som prøvdeå hindre dette. Ved invasjonen av Polen 1939 vart den polske delen av Schlesien innlemma i Tyskland. 

Mot slutten av andre verdskrig vart Schlesien okkupert av Sovjetunionen og det meste som følgje av Potsdamkonferansen innlemma i Polen, som erstatning for områda Polen måtte avstå til Sovjetunionen i aust. Under invasjonen av Schlesien gjorde den raude arméen seg skuldig i grove krigslovbrot. Den tyske sivilfolkesetnaden, som talde over 3 millionar, vart fråteke all fast eigedom og tvangsdriven vestover. Mange vart òg drepne eller deportert til sovjetiske fangeleirar. 

Bortsett frå Görlitzområdet, som no er ein del av den tyske delstaten Sachsen og Těšín-området, som no ligg i det nordaustlege Tsjekkia, er mesteparten av Schlesien i dag ein del av Polen.

Som følgje av den lange sameksistensen mellom tyskarar og polakkar er den schlesiske folkesetanden blanda og har både tyske og polske røter. Dette har òg påverka kulturen i Schlesien og schlesiske sjølvstenderørsler har lang tradisjon. Schlesiske autonomistar ser gjerne schlesiarane som eit eige folk, i staden for som tyskarar eller polakkar. Ved nylege folketeljingar i Polen erklærte 173 200 innbyggjarar sin nasjonalitet som schlesisk. Ruch Autonomii Śląska er eit politisk parti i Schlesien som står i den autonomistiske tradisjonen og arbeider for at området skal verte sjølvstendig i ramma av eit sameint Europa.

Schlesien er i dag hovudsakleg busett av polakkar, med tyske, tsjekkiske, ukrainske og moraviske minoritetar.

Administrativ inndeling før 1945 

Frå 1818 til 1945 var Schlesien inndelt i tre provinsar: Breslau, Liegnitz og Oppeln. Frå 1818 til 1820 fanst òg provinsen Reichenbach og frå 1939 til 1945 provinsen Kattowitz.

Provinsen Nedre Schlesien, distriktet Breslau 

Bykommunar

 Breslau
 Brieg
 Schweidnitz
 Waldenburg (Schles)

Landkommunar

 Breslau
 Brieg
 Frankenstein i. Schles.
 Glatz
 Groß Wartenberg
 Guhrau
 Habelschwerdt
 Militsch
 Namslau
 Neumarkt
 Oels
 Ohlau
 Reichenbach (Eulengebirge)
 Schweidnitz
 Strehlen
 Trebnitz
 Waldenburg (Schles)
 Wohlau

Provinsen Nedre Schlesien, distriktet Liegnitz 
Bykommunar

 Glogau
 Görlitz
 Hirschberg i. Rsgb.
 Liegnitz

Landkommuner
 Bunzlau
 Fraustadt
 Freystadt i Niederschles.
 Glogau
 Görlitz
 Goldberg
 Grünberg i. Schles.
 Hirschberg i. Rsgb.
 Hoyerswerda
 Jauer
 Landeshut i. Schles.
 Lauban
 Liegnitz
 Löwenberg i. Schles.
 Lüben
 Rothenburg (Ob. Laus.)
 Sprottau (sete: Sagan)

Provinsen Øvre Schlesien, distriktet Kattowitz 
Bykommunar

 Beuthen O.S.
 Gleiwitz
 Hindenburg O.S.
 Königshütte
 Kattowitz
 Sosnowitz

Landkommunar

 Bendsburg
 Beuthen-Tarnowitz [sete: Tarnowitz]
 Bielitz
 Kattowitz
 Krenau
 Ilkenau
 Pleß
 Rybnik
 Saybusch
 Teschen
 Tost-Gleiwitz [sete: Gleiwitz]

Provinsen Øvre Schlesien, distriktet Oppeln 
Bykommunar

 Neisse
 Oppeln
 Ratibor

Landkommunar

 Blachstädt
 Cosel
 Falkenberg O.S.
 Groß Strehlitz
 Grottkau
 Guttentag
 Landkreis Kreuzburg O.S.
 Leobschütz
 Loben
 Neisse
 Neustadt O.S.
 Oppeln
 Ratibor
 Rosenberg O.S.
 Warthenau

Administrativ inndeling i dag

Polen

Schlesiske voivodskap 

Bykommunar
 Bielsko-Biała 
 Bytom 
 Chorzów 
 Częstochowa 
 Dąbrowa Górnicza 
 Gliwice 
 Jastrzębie-Zdrój 
 Jaworzno
 Katowice 
 Mysłowice 
 Piekary Śląskie 
 Ruda Śląska 
 Rybnik
 Siemianowice Śląskie 
 Sosnowiec 
 Świętochłowice 
 Tychy 
 Zabrze 
 Żory 

Landkommunar

 Będzin 
 Bielsko-Biała 
 Bieruń/Lędziny 
 Cieszyn 
 Częstochowa 
 Gliwice 
 Kłobuck 
 Lubliniec 
 Mikołów 
 Myszków 
 Pszczyna 
 Racibórz 
 Rybnik
 Tarnowskie Góry 
 Wodzisław Śląski 
 Zawiercie 
 Żywiec

Opole-voivodskapet 
Bykommuner

 Opole 

Landkommunar

 Brzeg
 Głubczyce
 Kędzierzyn-Koźle
 Kluczbork
 Krapkowice
 Namysłów
 Nysa
 Olesno
 Opole
 Prudnik
 Strzelce Opolskie

Nederschlesiske voivodskap 
Bykommunar
 Wrocław 
 Jelenia Góra 
 Legnica 
 Wałbrzych 

Landkommunar

 Bolesławiec 
 Dzierżoniów 
 Głogow 
 Góra 
 Jawor 
 Jelenia Góra 
 Kamienna Góra 
 Kłodzko 
 Legnica 
 Lubań 
 Lubin 
 Lwówek 
 Milicz 
 Oleśnica 
 Oława 
 Polkowice 
 Strzelin 
 Środa 
 Świdnica 
 Trzebnica 
 Wałbrzych 
 Wołów 
 Wrocław 
 Zgorzelec 
 Ząbkowice 
 Złotoryja

Tsjekkia (Moravisk Schlesien) 
Landkommunar

 Okres Bruntál 
 Okres Frýdek-Místek 
 Okres Karviná 
 Okres Nový Jičín 
 Okres Opava 
 Okres Ostrava-město

Tyskland (Nedre Schlesien, i delstaten Sachsen) 
Byar
 Görlitz
 Hoyerswerda

Landdistrikter
 Niederschlesischer Oberlausitzkreis
 Landkreis Kamenz (nordlege del)

Bakgrunnsstoff 
 http://www.deutsche-schutzgebiete.de/provinz_schlesien.htm (Provinz Schlesien)

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Schlesien» frå , den 12. november 2008. 
 

 
Statar i Det tysk-romerske riket
Delte område
Polske historiske regionar
Austerrikske historiske regionar
Tsjekkiske historiske regionar