Rörstrands Porslinsfabrik

Rörstrands porslinsfabrik var ein av dei mest kjente svenske porselenprodusentane. Opphavleg vart produkta tilverka ved Karlbergssjön i Vasastan i Stockholm. Seinare vart produksjonen flytt til Göteborg og til sist til Lidköping. Ved utgangen av 2005 vart fabrikken i Lidköping stengd.

Historie 

Rörstrand er omtalt alt på 1200-talet, då Magnus Ladulås gav eigedomen til Klara kloster. I 1527, under Gustav Vasa, vart området tatt under krona. Området vart kalla «Rörstrand» etter vassrøyra som voks ved Klarasjön.

I 1726 vart det lagt ein porselensfabrikk ved slottet Rörstrand. Fabrikken hadde fått privilegium til å framstille ekte porselen, men fajanse var det einaste som kom til å bli produsert fram til 1770-talet. I 1758 tok Marieberg til å framstille frittporselen, men produksjonskostnadene vart høge, marknaden liten og kvaliteten i høve til det utanlandske godset låg. Rörstrand prøvde derfor aldri å kopiere godset frå Marieberg.

På 1770-talet tok ein likevel til med eigen produksjon av det engelske flintgodset. Det tok tid for Rörstrand lukkast i å utvikle teknikken til framstille i det nye godset. Etter at Marieberg vart lagt ned i 1785 var Rörstrand den einaste større svenske porselensfabrikanten, og den tekniske utviklinga vart ikkje prioritert. Først då Gustafsberg vart grunnlagt i 1825 skaut produksjonen av moderne, trykte servise i flintgods fart. På 1860-talet var Rörstrands porslinsfabrik ein av dei største industriverksemdene i Sverige. I 1900 hadde han rundt 1 100 tilsette. Produkt frå fabrikken hadde verdsry og gjorde suksess på ulike kunst- og  industriutstillingar.

Utbygginga av Stockholm gjorde at området trongst til bustader. Fabrikken vart stengd og riven i 1926, tilverkinga vart flytta først til Göteborg der ein hadde kjøpt Göteborgs porslinsfabrik og seinare, på 1930-talet, til Lidköping.

Frå 1960- til 1990-talet bytta Rörstrand eigarar fleire gonger, mellom anna tilhøyrde dei Uppsala-Ekeby, finske Wärtsilä og Hackman og Gustavsbergs porslinfabrik.

Dei noverande eigarane Iittala (2009) flytta produksjonen til Sri Lanka og Ungarn. 30. desember 2005 blei fabrikken i Lidköping stengd, og ein nesten 280-årig svensk industrihistorie ende. Den tidlegare porselensfabrikken er i dag fylt med nye verksemder under namnet Rörstrand Center .

Servise
Det var først på 1800-talet at ein kan tale om servise i eigentleg tyding. Alt frå dei første åra gjekk det å bestille større bordoppsettingar i same dekor, men det meste var bestillingsvarer og noko namngjeve servise fanst ikkje.

Då dei trykte dekorane for masseprodukskon dukka opp - det første eigentlege matserviset er frå 1826 - var dei alle namnlause. Ved midten av 1800-talet tok dei i bruk skildrande namn som «Turkiskt mönster» i katalogane, men først på slutten av 1800-talet fekk ein verkelege namn på servisa. Unnataket er vel «Willow», som hadde fått sitt namn og rykte alt i England - Rörstrand tilverka ein variant av denne dekoren i perioden ca. 1830-1888.

«Lila spetsmønsteret» var ein av 1800-talets absolutt mest populære servise og vart laga til langt inn på 1900-talet (ca. 1845-1934). Ved hundreårsskiftet vart det skapt ei rekke servise som sidan var ein del av sortimentet i nærare 50 år, som «Bella» og «Vineta».

Eit anna servise som fekk lang levetid var serviset «Grön Anna» (som i ein eldre variant heiter «Gröna Anna»). Fram til 1926 var det produsert av Göteborgs porslinsfabrik. Den lengste levetida av alle fekk «Lila spetsmönstret» som vart tilverka frå ca. 1845 og fram til 1934. «Ostindia» er eit eksempel på ein av fabrikkens populære dekorar frå den seinare tid.

Nokre viktige produkt 
 Sidan 1760-talet: Leiande tillverkar av kakelomnar
 1760-talet: Første trykte dekorar
 1770-talet: Første artiklar i flintgods
 1881: Første servise av feltspatporslin
 1930: Presentasjon av Nationalservisen, formgitt av Louise Adelborg, på Stockholmsutställningen 1930
 1991: Presentasjon av Nobelservisen, som sidan det er nytta på Nobelfesten

Nokre formgivarar og keramikarar ved Rörstrand 
Alf Wallander 
Bertil Vallien 
Christian von Sydow 
Drejargruppen
Edward Hald 
Einar Forseth
Anna Boberg 
Ferdinand Boberg 
Filippa Knutsson (Filippa K)
Gertrud Lönegren-Jerkman 
Gunnar Nylund 
Gun von Wittrock
Gösta Millberg
Henrik Allert 
Hertha Bengtson 
Hertha Hillfon 
Hilma Persson-Hjelm 
Isaac Grünewald 
Jackie Lynd 
Marianne Westman 
Ossian Elgström 
Philip von Schantz 
Signe Persson-Melin
Sylvia Leuchovius 
Tyra Lundgren
Ulrica Hydman-Vallien
Pia Törnell

Kjelder
 Helena Dahlbäck Lutteman, Svenskt porslin; Fajans porslin och flintgods 1700-1900, Lund 1980.
 Petter Eklund; Rørstrand Museum - Vardagsvara och porslinsprimadonnor, 2008.
 Kjelde vedrørande historikken er informasjonstavla på plassen

Vidare lesing

Bakgrunnsstoff
Rörstrands porslin
Rörstrand museum i Lidköping
Porselensfabrikken i Lidköping
Artikkel om Rörstrand 
 Rörstrand - Tekniska museet 

Porselen
Svenske føretak
Skipingar i 1726
Nedleggingar i 2005