Sonatar og partitaer for fiolin

Sonatar og partitaer for fiolin (BWV 1001–1006) er ei samling av seks verk komponert av Johann Sebastian Bach. Dei består av tre sonatas da chiesa, i fire satsar og tre partitaer, i dansesatsar. 

Settet vart gjort ferdig i 1720, men vart først publier i 1802 av Nicolaus Simrock i Bonn. Sjølv etter det kom ut vart det stort sett ignorert fram til fiolinisten Josef Joachim starta å framføre verka. I dag vert Bachs Sonatar og partitaer rekna som ein viktig del av fiolinrepertoaret og dei vert ofte framført og innspelt.

Sei Solo – a fiolino senza Basstemme accompagnato, som Bach sjølv kalla dei, stadfester grundig dei tekniske eigenskapane til fiolinen som eit soloinstrument. Stykka vert ofte rekna som arketypen for solofiolinstykke for dei komande komponistgenerasjonane, som mellom andre Eugène Ysaÿe, Béla Bartók og Paul Hindemith.

Historie
Bach starta å komponere desse verka rundt 1703, då han var Weimar og settet var ferdig i 1720, då Bach var Kapellmeister i Köthen. Han vart nesten heilt sikkert inspirert av Johann Paul von Westhoffs Partitaer for fiolin, for han arbeidde i lag med Westhoff i Weimar og den eldre komponisten har fleire stilmessige likskapar til Bach sine verk. 

Det er ikkje kjend om desse verka vart framført medan Bach levde, eller kven som i så fall framført dei.

Struktur

Sonatane består kvar av fire satsar, i langsam-hurtig-langsam-hurtig-mønster som er typisk for sonata da chiesa. Dei første to satsane er preludium og fuge.  Den tredje (langsame) satsen er lyrisk, medan den siste satsen deler liknande musikalsk struktur som dei to første satsane. I motsetnad til sonatane, er partitaene meir uortodoks oppbygd. Det vert framleis nytta dei vanlege barokke stilane allemande, courante, sarabande og gigue, og stundom i tillegg galanteriar, og nye element vart introdusert i kvar partita for å gje variasjon.

Chaconne (Ciaccona) i d-moll 
Chaconneen, den siste satsen i Partita No. 2 i d-moll, BWV 1004, er lengre enn dei fire første satsane totalt. Temaet, som vert presentert i dei fire første taktane i ein typisk chaconne-rytme med ein akkordprogresjon basert på det gjentakande bassnotemønsteret D D C D B G A D, vert framført i ei rekkje variasjonar vidare i satsen. Heile forma er tredel, og den midtre delen er i dur. Han representerer toppen solofiolinrepertoaret ved at han dekkjer ensten alle askept ved fiolinspeling kjend på Bach si tid. Det er framleis eit av dei teknisk og musikalsk krevjande stykka for instrumentet. 

Sidan Bach si tid er det gjort fleire transkripsjonar av stykket for andre instrument, særleg for piano (av Ferruccio Busoni) og for venstrehanda på piano (av Brahms), samt for gitar, først av den argentinske gitaristen og komponisten Antonio Sinopoli. Minste tre av treanskripsjonane er publiserte for orgel. Eit arrangement for fullt orkester (1930) vart spelt inn av Leopold Stokowski. 

Johannes Brahms, sa om stykket i eit brev til Clara Schumann:

Satsar

Sonate No. 1 i g-moll, BWV 1001
 Adagio
 Fuge (Allegro)
 Siciliana
 Presto

Partita No. 1 i h-moll, BWV 1002
 Allemande - Dobbel
 Corrente - Dobbel (Presto)
 Sarabande - Dobbel
 Tempo di Borea - Dobbel

Sonate No. 2 i a-moll, BWV 1003
 Grave
 Fuga
 Andante
 Allegro

Partita No. 2 i d-moll, BWV 1004
 Allemanda
 Corrente
 Sarabanda
 Giga
 Ciaccona

Sonate No. 3 i C-dur, BWV 1005
 Adagio
 Fuga
 Largo
 Allegro assai

Partita No. 3 i E-dur, BWV 1006
 Preludio
 Loure
 Gavotte en rondeau
 Menuet I
 Menuet II
 Bourrée
 Giga

Innspelingar på fiolin 

Delar av verka vart først innspelt av Joseph Joachim i 1903 og det første komplette settet vart spelt inn av Yehudi Menuhin i midten av 1930-åra. 

 Yehudi Menuhin, 1934-1944
 George Enescu, 1948
 Jascha Heifetz, 1952 
 Joseph Szigeti, 1956
 Arthur Grumiaux, 1961
 Henryk Szeryng, 1954 og 1967
 Nathan Milstein, 1956 og 1973
 Sergiu Luca, 1977 (barokkfiolin- 1669 Nicolo Amati)
 Jaap Schröder, (barokkfiolin)
 Nell Gotkovsky, 1978-80
 Sigiswald Kuijken, 1981 (barokkfiolin)
 Jean-Jacques Kantorow, 1985
 Mark Lubotsky, 1987 (1728 G. B. Guadagnini)
 Itzhak Perlman, 1988
 Yuval Yaron, 1989
 Gidon Kremer, 1980 og 2005
 Yossi Zivoni, 1990
 Viktoria Mullova, 1992 (berre partitaer)
 Lucy van Dael, 1996
 Ida Haendel, 1996
 Salvatore Accardo, 1996
 Vanessa-Mae, 1996
 Hilary Hahn, 1997 (berre 1004–1006)
 Rachel Podger, 1997-1999 (barokkfiolin)
 David Grimal, 2000
 Ingrid Matthews, 2000 (barokkfiolin)
 John Holloway, 2006 (barokkfiolin)
 Dmitry Sitkovetsky
 Oscar Shumsky
 Elizabeth Wallfisch (barokkfiolin)
 Monica Huggett (barokkfiolin)
 Thomas Zehetmair
 Shlomo Mintz
 Lara St. John
 Christian Tetzlaff
 Julia Fischer, 2005 (1750 Guadagnini)
 Wolfgang Schneiderhan, Jan. 12./15. 1955 (berre 1004)
 Emil Telmanyi (med Vega/Bach-boge)
 James Ehnes, 2000
 Christoph Poppen, 2001
 Kristof Barati, 2002
 Richard Tognetti, 2005 (1759 Guadagnini)
 Michael Vaiman, 2006 
 Ilya Kaler, 2006 
 Haroutune Bedelian, 2007 (første gong på DVD komplett)
 Jacqueline Ross, 2007
 Yūko Shiokawa, 2009
 Viktoria Mullova, 2009

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Sonatas and partitas for solo violin (Bach)» frå ,  den 26. april 2010. 
 oppgav desse kjeldene: 
 Bachmann, Alberto (1925) An Encyclopedia of the fiolin, Da Capo, ISBN 0306800047.
 Lester, Joel (1999) Bach's works for solo fiolin: style, structure, performance. Oxford University Press US, ISBN 0195120973, 9780195120974.
 Menuhin, Yehudi og William Primrose (1976) Fiolin og bratsj.  MacDonald og Jane's, ISBN 0356047164.
 Wolff, Christoph (2002) Johann Sebastian Bach: The Learned Musician. Oxford University Press, ISBN 0199248842.

Referansar

Bakgrunnsstoff
 
 Gratis notar til alle seks verka frå Cantorion.org

Suitar av Johann Sebastian Bach
Solofiolinstykke