alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
William Wallace

Sir William Wallace () var ein skotsk nasjonalhelt og regent i Skottland frå 1297 til 1298.

Den engelske kongen Edvard I hadde i 1296 okkupert Skottland. Wallace leidde året etter ein revolt, og okkupantane kunne fordrivast. Wallace vart utropa til skotsk regent, men tapa regentskapen alt følgjande året på grunn av militær motgang (sjå Den skotske fridomskrigen). Wallace vart tvinga til å fly, men vart teken til fange den 5. august 1305 av engelskmennene, og vart nokre veker seinare avretta under grufulle omstende.

Wallace vart ført i lenkjer til London, dømd til døden for høgforræderi. Han vart levande hengd, så spretta opp og til slutt halshogd på torget i Smithfield i London. Det var ei normal straff for såkalla svikarar på denne tida, og Wallace levde enno då øksa fall.

Ein minneplakett sit på St. Barts sjukehus ved Smithfield i London, nær staden han vart avretta. Wallace-monumentet frå 1800-talet er reist på Abbey Craig i Skottland.

Wallace som helt vart filmatisert i Braveheart med Mel Gibson i hovudrolla.

Kjelder
Svensk Wikipedia, artikkel med same namnet.

Bakgrunnsstoff

Skotske regentar
Folk frå den skotske fridomskrigen
Skotske generalar
Skotsk historie
Skotske nasjonalsymbol
Musikkapell

Eit kapell kan vere eit lite instrumentalensemble, gjerne dansekapell, restaurantkapell eller blåsekapell. 

Ordet «kapell» kjem frå latin cappella, som tyder «lita kappe». Ordet vart tidleg i mellomalderen nytta om vigsla rom for oppbevaring av ein flik av kappa til den heilage Martin; denne kappa var heldt for ein relikvie. I mellomalderen vart ordet bruka om messehakel, liturgiske bøker og om persongruppa som stod for seremoniane i kongelege palass. Slik vart ordet kapell etterkvart nytta om rom for kyrkjelge handlingar ved hoff, og om dei som stod for musikken ved seremoniane – først koret, sidan òg organisten. På 1600-talet vart kapell ei nemning for ensembel med både songarar og instrumentalistar.

I tysk musikalsk tradisjon er eit kapell eit reint instrumentensemble.

Kjelde 
 Cappelens musikkleksikon (1979)

Musikkgrupper
Kjernefysisk nedsmelting

Ei kjernefysisk nedsmelting skjer når kjernen i ein atomreaktor smeltar. Ei slik hending vil vere ei alvorleg atomulykke. Kjernen kan smelte seg gjennom golvet i reaktoren og ned i undergrunnen – prosessen vil løpe til reaktorkjernen er nedkjølt, noko som kan skje om ho treffer grunnvatn. 

Den mest kjente kjernefysiske nedsmeltinga sidan atomkraft vart teken i bruk som erergikjelde, er er Tsjernobylulykka i 1986. 

Filmen «Kinasyndromet» er bygd over ei tenkt nedsmelting som ikkje stoppar, men som går djupare og djupare – mot Kina?

Kjernefysikk
Helgelendingen

Helgelendingen – fram til 2014 Helgeland Arbeiderblad – er ei avis i A-pressekonsernet. Avisa vert utgjeven i Mosjøen i Nordland. Ho inngår saman med Rana Blad og TV Nordland i Mediehuset Helgeland. 

Dekningsområdet til avisa er Midt- og Sør-Helgeland, med Mosjøen, Sandnessjøen og Brønnøysund som dei største stadene.

Amedia eig avisa. Redaktør er Petter Stocke-Nicolaisen.

Opplagstal 

Stadfesta netto opplagstal frå Mediebedriftenes Landsforening:
 2006: 9 402
 2007: 9 225
 2008: 8 939
 2009: 8 743
 2010: 8 573
 2011: 8 461
 2012: 8 352
 2013: 8 096

Historie 
Avisa kom ut første gong 31. oktober 1929 under namnet Vefsna Arbeiderblad som organ for Det norske arbeiderparti. Frå august 1930 kom Helgeland Arbeiderblad ut i Sandnessjøen. Desse to avisene vart snart slegne saman, og frå 10. april 1931 kom ho ut under namnet Helgeland Arbeiderblad, hvori opptatt Vefsna Arbeiderblad - med redaktøren frå Vefsna Arbeiderblad, men med Sandnessjøen som utgjevarstad. Allereie i november 1931 vart redaksjonen flytta til Mosjøen.

Den første tida, frå 1929 til 1934 var formannen i Mosjøen arbeiderparti, Halfdan Moe Jacobsen, redaktør for avisa. Under andre verdskrigen vart redaktør Skogsaas arrestert, og tyskarane kverrsette produksjonsutstyret for å gje ut naziavisa Helgeland Folkeblad. Den første tida etter frigjeringa kom avisa saman med andre Mosjøaviser ut under namnet Mosjø- pressen.

I oktober 2014 skifta avisa namn til Helgelendingen.

Helgelendingen
Namnet Helgelendingen er også brukt om medlemsbladet til Helgeland Historielag, utgitt sidan 1982.

Kjelder 

 Kjell Jacobsen (1977): «Fra århundreskiftet til frigjøringsvåren», i Vefsn bygdebok b. III

Bakgrunnsstoff 
 Helgelendingen

Aviser i Nordland
Kultur i Vefsn
Næringsliv i Vefsn
Norske aviser etter namn
Skipingar i 1929
Flint

Flint er ein hard bergart med glasaktig utsjånad og med sedimentært opphav. Flint er samansett av kvarts og kalsedon. Flint har ofte eit kalklag på utsida. Han finst som knollar eller lag i krittavleiringar, og flinten kan vere svart, grå, gulaktig eller raudbrun av farge, med ein lysare overflate. Flint finst i hovudsak i lag frå juratida og i den øvre krittida. Bergarten finst ikkje opphavleg i Noreg, men finst enkeltvis langs kysten, der han er komen med drivis sørfrå under istidene.

Danning 

Korleis flint vert danna er ikkje heilt avklart. Ein trur at flint oppstår som eit resultat av kjemiske forandringar i samanpressa sedimentære steinformasjonar gjennom ein diageneseringsprosses.

Bruk 

Flint kløyvde seg på eit slik vis som gjorde det lett å få fram særs skarpe eggar, og var difor det mest brukte materialet i steinalderen og bronsealderen til å lage slike reiskapar og våpen som vart nytta til å skjere, skrape, stikke og hogge med, til dømes knivar, økser, pilspissar og skraparar til å skrape reint kjøtsida av dyrehudar med. Tilhogginga til desse reiskapane kallar ein i arkeologien for knapping eller knakking.

Fyrtøy frå steinalderen var laga av ein flintstein, svovelkis, som lagar gneistar, og noko lett brennbart, til dømes knusk. Frå 1500- til 1800-talet vart flintstein brukt i fyrtøy. Flinten slo mot eit slagjern som gav gneistar som tente lett brennbart pulver. Flint vart brukt i flintbørser heilt opp i 1700-talet.

I flintrike område har steinen også vore brukt som byggjemateriale. Særleg i delar av Sør-England og East Anglia, finn ein døme på dette. 

I moderne tid har flintstein spela ei mindre viktig rolle. Flint vert brukt i nokre typar asfalt for å forbetre den reflekterande verknaden. Fint malen flintstein vert nytta som slipemiddel.

Mineral
Sedimentære bergartar
Steinalderreiskapar
Kvartsvariantar
Eldtenning
Byggestein
Gneis

Gneis er ein metamorf bergart, det vil seia at han er omforma frå ein eller fleire andre bergartar etter å har vorte utsett for stort trykk og varme. Gneis inneheld difor dei same minerala som desse bergartane er danna av.

Gneis inneheld i hovudsak kvarts, biotitt, granat og plagioklas

Grunna trykk og varme har gneisen fått endra struktur. Han har vorte lagdelt og fått ein bølgja utsjånad. Lagdelinga og den bølgja utsjånaden kjem av at dei opphavlege bergartane i ulik grad har vorte blanda. Dei tekniske eigeskapane som spaltbarheit og trykkfastleik kan òg vera kraftig endra samanlikna med den opphavlege bergarten.

Gneis er den vanlegaste bergarten i Noreg. Det er mange kvalitetar og typar gneis. Dei har ulike namn, avhengig av innhaldet av opphavlege bergartar.

Gneisgranitt 

Granitt er ein vanleg bergart i Noreg, difor er mykje av gneisen omdanna frå granitt. Gneisgranitt er ein blandingsbergart, som har oppstått når omdanninga (metamorfosen) ikkje er fullstendig, men i grenseland mellom ein metamorf bergart og ein eruptiv bergart. Slike blandingsbergartar har ofte ein stripa utsjånad og kan vera sterkt lagdelte.

Fleire fargar 
Fargar oppstår etter kva for mineral bergartane er danna av.
 Svart kjem av jarnoksid.
 Rosa eller raud farge kjem av mangan. 
 Grøn farge kjem ofte av serpentin eller kopar.

Kjende norske førekomstar av gneis. 
Fleire stader er det steinbrot som tek ut gneis. Desse gneisane har som regel namn (handelsnamn) etter staden der brotet ligg. 

Denne lista er mangelfull:
 Solør, er ljos rosa-raud gneis med mørke små flekkar. Han har handelsnamnet Gneis Royal.
 Askøy, er gråleg (svakt blågrå) med eit fint bølgjemønster i ljos rosa. Han er ikkje lagdelt. Han er nytta til mellom anna gravminne. 
 Fusa, er ein lagdelt, grå gneis. Han er lett å omarbeide til murstein. Blir nytta til kantstein og tørrmuring. Han er òg fin til bygningstein både ute og inne.

Metamorfe bergartar
Metamorf petrologi
Domesday Book

Domesday Book (engelsk), «Dommedagsboka», er ein matrikkel for landeigedom i England. Opplysningane var nedteikna etter befaling frå Vilhelm Erobraren i tida frå desember 1085 til august 1086. 

Matrikkelen var utarbeidd fordi normannarane mangla oversyn for å kunne krevje inn riktige skattar frå landet dei hadde erobra i England. Verket omfattar ikkje heile England, mellom anna manglar London, truleg fordi ei registrering der ville blitt for omfattande. Likevel er boka ei svært viktig kjelde for informasjon om tilhøva i England for nær tusen år sidan.

Domesday Book er skriven på pergament, og har eit band i folio- og eit i kvartformat. Boka i kvartformat inneheld ei nedteikning av eigedommane i tre grevskap, og er truleg ein del av det opphavlege eigedomsregistret; skriftet i folioformat inneheld ei oversikt over eigedommane i tretti andre grevskap, og er truleg eit samandrag av originalen. Totalt skal verket ha innehelde oppgåver over 13 418 forskjellige busetnader i England sør for Ribble og Tees, som den gongen utgjorde grensa mot Skottland. 

Opplysningane vart innsamla ved at innbyggarane i kvar landsby vart samla og under eid måtte gjere greie for kvar einskild eigedom, både omfang og verdi. Dei nedskrivne opplysningane som fanst i boka fekk sidan verdi som fremste prov i rettssaker som gjaldt tvist om landeigedommar –dommen stod då fast som dommen på dommedag; derav namnet på boka.

«Dommedagsboka» vert oppbevart i London's Public Record Office. I 1783 kom ho i ei trykt utgåve i to band (med to supplementsband 1811-1816). Ei faksimileutgåve av ein del av det gamle handskriftet vart utgjeven i 1862. «Dommedagsboka» har gjennom åra vore gjenstand for ivrige og inngåande studie, og ho har gjeve verdifulle bidrag til forståinga av Englands økonomiske og kulturelle historie i den tidlege mellomalderen.

Bakgrunnsstoff 
 Nettutgåve

Britiske bøker
Historiske oppslagsverk
Normannartida
Bøker frå 1000-talet
Andorra la Vella

Andorra la Vella er hovudstaden i Andorra, og ligg aust i Pyreneane mellom Frankrike og Spania. Det er òg namnet på kommunen som byen ligg i. Landsbyen Santa Coloma ligg òg i kommunen.

Hovudnæringa i byen er turisme, sjølv om landet òg tener mykje på å vere eit skatteparadis for utlendingar. Møblar og brandy er lokale produkt. 

I Andorra la Vella bur forlk frå fleire ulike nasjonalitetar: Spanjolar (43 %), andorranarar (33 %), portugisarar (11 %), franskmenn (7 %), og 6 % andre. Det offisielle språket er katalansk, men ein talar òg spansk og fransk.

Geografi og klima 
Andorra la Vella ligg sørvest i Andorra der to fjellelvar renn i hop. Sidan byen ligg i ei høgd på over 1 000 meter har ein nok snø om vinteren til at staden har eit populært skisenter. Klimaet er temperert med kalde vintrar og varme, tørre somrar. Temperaturane varierer i snitt frå rundet -1 °C i januar og 20 °C i juli. Den normale årsnedbøren er 808 mm.

Hovudstader i Europa
Byar i Andorra
Bangui

Bangui er hovudstaden og den største byen i Den sentralafrikanske republikken. Folketalet er estimert til å vere om lag 700 000.

Bangui ligg langs den nordlege breidda av elva Ubangi like nedanfor ei rekkje stryk som hindrar skipsfart oppover elva, på den sørlege grensa. Den framkomelege Ubangi-elva svingar sørover nedanfor Bangui og renn saman med elva Kongo like sør for Ekvator, nær Brazzaville. Elva markerer grensa mellom Den sentraleuropeiske republikk og Den demokratiske republikken Kongo. Den kongolesiske byen Zongo ligg på den andre sida av elva, overfor Bangui.

Dei fleste innbyggjarane i Den sentralafrikanske republikken bur i dei vestlege delane, nær Bangui. 

Sentrum av byen ligg nær elva, og har en stor triumfboge, reist til minne om Bokassa, eit stort presidentpalass og eit stort marked.

Hovudstader i Afrika
Byar i Den sentralafrikanske republikken
Belmopan

Belmopan er hovudstad i Belize og har eit folketal på nesten 17 000. Byen ligg 76 meter over havet og sentralt i landet, ved Roaring Creek, like aust for Belizeelva. 

Belmopan ligg 80 km sørvest for Belize City, den tidlegare hovudstaden i dåverande Britisk Honduras. Hovudstaden vart føreslått flytt etter at Belize City nesten vart jamna med jorda etter ein orkan i 31. oktober 1961. 
I 1966 vart Belmopan grunnlagd med støtte frå Storbritannia, og i 1970 flytta regjeringa i Belize hit. Regjeringsbygget vart bygd for å etterlikna klassisk mayaarkitektur. Byen vart den gong planlagd for 40 000 innbyggjarar, men det varme og fuktige klimaet har halde mange innbyggjarar unna. På grunn av dette er Belmopan ein av dei minste hovudstadane i verda.

Kjelder 

Hovudstader i Nord-Amerika
Byar i Belize
Busetnader grunnlagde i 1966
Efjord kapell

Efjord kapell er eit kapell frå 1985 i Narvik kommune i Nordland. 
Kapellet høyrer til Ballangen sokn i Ofoten prosti.

Byggverket er i tre og har 75 plassar.

Litteratur 
 

Kyrkjer i Narvik
Kyrkjer i Ofoten prosti
Norske kyrkjer frå 1985
Ballangen
Skotsk historie

Skotsk historie går svært langt tilbake i tid. Kongeriket Skottland blei sameint i 843 av kong Kenneth I av Skottland, og var eit sjølvstendig land fram til 1. mai 1707, då det gjekk i union med England. 

Etter den siste istida byrja området lengst nord på øya Storbritannia å verta folkesett. Mange gjenstandar er funne frå steinalderen, bronsealderen og jernalderen.

Skriven historie om skottane kan førast attende til då Romarriket sine styrkar okkuperte det som seinare har vorte England og Wales. Det vart oppretta ein romersk provins, Romersk Britannia. Heilt i nord på øya var eit område som ikkje vart okkupert og styrt av romarane, Caledonia, og folket der kalla romarane for piktarar. Dei første skriftlege kjelder til skotsk historie er skildringar av utanforståande som observerte. 

Skottland sin lange strid og krigar med England var grunnen til den skotske fridomskrigen og tvinga Skottland til å basera seg på handel, kulturelle og ofte strategiske bånd med andre europeiske nasjonar, spesielt Frankrike. Deretter fylgde Unionspakta og den skotske opplysningstida og den industrielle revolusjonen, og Skottland vart ein del av det mektige britiske imperiet.

Den industrielle nedgangen etter den andre verdskrigen vart spesielt hard, men i dei siste tiåra har landet hatt ei kulturell og økonomisk oppgangstid, med bakgrunn i revitalisert økonomi i tenestesektoren og utvinning av olje og naturgass frå Nordsjøen. Det har òg vorte oppretta eit avgrensa sjølvstyre med eige parlament.

Skottland i høgmellomalderen 
 Sjå utdjupande artikkel om Skottland i høgmellomalderen
Hakkemat

Hakkemat (eller hakkmat) er ein matrett laga av opphakka kjøt.

Hakkmat frå Helgeland 
Tradisjonell hakkmat var kvardagskost i slaktetida. Småbrukarar med eit par kyr og nokre få sauar selde det meste av kjøtet dei produserte, medan innmat og avskjer vart bruka til mat dei åt sjølve. Til hakkmaten brukast innmat av sau: hjarta, lunge, medgard og kanskje noko kjøtavskjer. Innmaten vert koka før han vert hakka eller grovmalen.

Søt hakkmat 
Hakkmaten vert gjerne smaksett med lauk, sirup og krydra med ingefær,allehånde og pepar. Denne hakkmaten vert eten med potet eller brød, gjerne til nons eller kveldsmat. Slik søt hakkmat minner mykje skottane sin haggis.

Salt hakkmat 
Alternativt vert hakkmaten smaksett med brunsaus, lauk, salt og krydra med ingefær, allehånde og pepar. Slik hakkmat minner mykje om lungemos, men han inneheld meir kjøt. Salt hakkmat høver godt til middagsmat, sidan han vert eten med potet, men han kan òg verte koka til kvelds.

Norsk mat
Mat frå Helgeland
Bridgetown

Bridgetown er hovudstad og største by på Barbados med eit folketal 7 000, i tillegg til 90 000 i forstadane. Tidlegare vart byen kalla Town of Saint Michael, og er i dag ein del av kommunen Saint Michael på sørvestkysten av øya ved Carlislebukta. Delar av Stor-Bridgetown ligg ved grensa til nabokommunane Christ Church and St. James.

Byen vart grunnlagd av Storbritannia i 1628, og etter at britane tidlegare hadde hatt tilhald i Holetown. Bridgetown er eit stort turitsmål i Karibia, og byen er eit viktig økonomi- og konferansesenter i Karibia. I tillegg vert det produsert sukker, rom og melasse.

Hovudstader i Karibia
Hovudstader i Nord-Amerika
Byar på Barbados
Busetnader grunnlagde i 1628
Bujumbura

Bujumbura er den største byen og den økonomiske hovudstaden i Burundi. Bujumbura var hovudstad i landet fram til 2019, då stausen blei ført tilbake til Gitega. Byen ligg ved det nordaustlege hjørnet av Tanganyikasjøen og er ein viktig hamneby. I 1994 hadde han eit estimert folketal på 300 000. 

I Bujumbura vert det mellom anna produsert tekstilar og såpe. Dei viktigaste eksportvarene i landet vert eksporterte herfrå, som kaffi, bomull, skinn og tinnmalm.

Vekst 
Bujumbura voks frå ein liten landsby etter han vart ein militærleir i Tysk Austafrika i 1889. Etter den første verdskrigen vart han det administrativet senteret i det belgiske folkeforbundmandatet Ruanda-Urundi. Namnet på byen vart endra frå Usumbura til Bujumbura då Burundi fekk sjølvstende i 1962. Sidan sjølvstendet har det ofte vore kampar i byen mellom dei to største etniske gruppene i landet, hutu-militsen mot den tutsi-dominerte hæren til Burundi.

Sentrumet av byen er ein koloniby med ein stor marknad, ein nasjonalstadion, ein stor moske, og ein katedral. Av museum i byen finn ein Burundi Livsmuseum og Burundi geologisk museum. Andre attraksjonar i nærleiken er Rusizi nasjonalpark, ein stein ved Mugere som visstnok er staden der David Livingstone og Henry Morton Stanley møttest (sjølv om ein meiner at møte deira fann stad i Ujiji i Tanzania), og kjelda til den sørlegaste sideelva til Nilen, lokalt kalla kjelda til Nilen. 

Det går ferjer frå Bujumbura til Kigoma i Tanzania. I tillegg ligg Bujumbura internasjonale flyplass og Bujumbura universitet i byen.

I kulturen
Byen er òg staden der disneyfilmen George of the Jungle finn stad.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Bujumbura» frå ,  den 4. april 2007.  

Byar i Burundi
Tidlegare hovudstader
Cannes

Cannes (okstiansk Canas eller Cano) (uttalast /kan/) er ein by og kommune som ligg i det sørlege Frankrike, på Den Franske Rivieraen, i departementet Alpes-Maritimes.

Byen har om lag 70 000 innbyggjarar, men i lag med nabobyen Nice dannar dei eit storbyområdet som etter ei folkteljing i 1999 hadde 933 080 innbyggjarar. 

Cannes er særleg kjend for filmfestivalen som vert halde her i mai kvart år.

Geografi 
Cannes ligg på den delen av Rivieraen som vert kalla Côte d'Azur med kort veg til Alpane. Byene er kjend for sine fine sandstrender (i motsetnad til Nice). Dei fleste strendene langs hovudgata, Boulevard de la Croisette, disponerast av hotell, men det finst òg offentlege strender, spesielt mot vest i retning Cannes Bocca.

Historie 
Frå mellomalderen og til tidleg på 1800-talet var Cannes ein liten fiske- og jordbruksby. På 1830-talet byrja franske aristokratar og velståande utlendingar å byggje feriehus i området og byen endra seg gradvis til ein ferie- og rekreasjonsstad. 

Lord Henry Peter Brougham (1778-1868) får mykje av æra for Cannes si utvikling. Lord Brougham var ein respektert og talentfull britisk politikar i si tid og oppdaga Cannes på veg til Italia i 1834. Han kjøpte område vest for Suquet (gamlebyen) og brukte så sine mange kontaktar i fransk politikk til å utvikle området.

Økonomi 
Området rundt Cannes har trekt til seg verksemder innan teknologi. I fjella bak Cannes ligg mellom anna Sophia-Antipolis, som har ein spesielt stor konsentrasjon av slike verksemder.

Cannes Film Festival, som vert halde her kvart år i mai, er viktig både for byen og for hele filmindustrien i verda. Denne festivalen er kanskje òg den enkelthendinga som har medverka mest til å gjere Cannes kjend for heile verda. Mange store stjerner innanfor film bruker å delta på denne festivalen. Førsteprisen heiter Gullpalmen eller Palme d'Or. Festivalen vart første gong arrangert i 1946.

Elles har byen ein TV-festival kvart år i september, medan reklamefilmindustrien inntar byen med sin festival kvart år i juni. Takket vere dei store, internasjonale festivalane har byen bygd eit stort, moderne festivalpalass på ein attraktiv tomt ved Boulevard de la Croisette.

Mellom dei store festivalene er det ei rekkje kulturarrangement i byen, både innan musikk og drama.

Transport 
Cannes ligg ved hovedjernbanelinja mellom Italia og Marseille der hurtigtoget TGV, interregionale- og regionstog går. Cannes jernbanestasjon ligg nær sentrum. I tillegg til at ei rekkje busslinjer har stoppestad ved stasjonen er det òg busstasjon ved rådhuset.

Næraste internasjonale flyplass er Nice - Côte d'Azur. 

I sentrum køyrer elektriske bussar – E-LO – og «cabrioletbussar» går i høgsesongen mellom rådhuset og Palm Beach Casino.

Bakgrunnsstoff 

 Cannes Internasjonale Filmfestival
 Official website of the ´Palais des Festivals et des Congrès´ 
 Virtual visit of Cannes with fullscreen panoramas

Byar i Frankrike
Byar i Provence-Alpes-Côte d'Azur
Alpes-Maritimes
Den franske rivieraen
Johannesburg

Johannesburg, òg kalla eGoli (gullstaden) av svarte afrikanarar, er den største byen i Sør-Afrika. Byen vert òg kalla «Joburg», «Jozi» og «JHB» av sørafrikanarar. Johannesburg er hovudstad i provinsen Gauteng, den rikaste provinsen i Sør-Afrika og i heile Afrika sør for Sahara. Byen er ein av dei 40 største storbyområda i verda, og den einaste byen i Afrika som offisielt vert kalla ein verdsby. Mange reknar ofte feilaktig med at Johannesburg er hovudstad i Sør-Afrika, men dei tre hovudstadane i landet er Bloemfontein, Cape Town og Pretoria, som berre ligg nokre 100 km frå Johannesburg. Den sørafrikanske forfatningsdomstolen, høgsteretten i Sør-Afrika, ligg derimot i byen.

Johannesburg er eit handelssentrum for gull og diamantar på grunn av plasseringa si i det mineralrike fjella Witwatersrand. I Johannesburg ligg òg O.R. Tambo internasjonale lufthamn, den største og travlaste flyplassen i Afrika, og innfallsport for vidare reiser i det sørlege Afrika.

Demografi 
I følgje ei folketeljing i 2001 bur det meir enn 3 millionar menneske i byen. Johannesburg dekkjer eit område på 1 644 km², som er svært stort samanlikna med andre byar, og derfor vert folketettleiken berre 1 962/km². Folketalet i Stor-Johannesburg er nesten 8 millionar. Johannesburg omsluttar òg Soweto i sørvest, eit bydistrikt som apartheidregjeringa etablerte for å huse dei mange fremmedarbeidarane i byen.

Klima 
Johannesburg ligg på det høge platået i austlege delar av Sør-Afrika, heile 1 753 meter over havet. Klimaet er tørt, sjølv om det oppstår regnbyger om ettermiddagen mellom oktober og april. 

Middeltemperaturen ligg på rundt 27 °C på sommaren og 20 °C på vinteren. Ein har minusgrader og frost innimellom, men dette skjer relativt sjeldan. Årsnedbøren ligg på mellom 600 og 800 millimeter, og dei største mengdene kjem på sommaren.

Byar i Sør-Afrika