alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Frøylandsvatnet

Frøylandsvatnet er ein innsjø i landskapet Jæren. Grensa mellom kommunane Klepp og Time i Rogaland fylke går gjennom vatnet. Tettstadene Bryne, Klepp stasjon og Kvernaland ligg alle ved Frøylandsvatnet.

Som Frøyland, er vatnet kalla opp etter den norrøne guden Frøy.

Økologi 
Tidleg på 1980-talet blei innsjøen identifisert som eit av dei mest overgjødsla i Noreg. Giftige alger som voks på grunn av dette førte mellom anna til at fleire kyr som drakk av vatnet døydde. Aksjon Frøylandsvatnet  blei danna for å jobba med problemet. Vatnet ligg midt i eit intensivt landbruksområde. 

Utsleppa av næringsmiddel som nitrogen og fosfor er blitt reduserte, men oppsamla sediment i den grunne innsjøen gjer at tiltaka ikkje har hatt så stor verknad.

Kultur

Historie 
Ei soge frå vikingtida fortel at Astrid frå Obrestad, svanger med Olav Tryggvason, gøymde seg på ein holme i vatnet då mannen hennar Tryggve Olavsson blei drepen i kamp og ho sjølv blei forfølgd av Eiriksønene. Ei segn seier at den framtidige kongen vart fødd på Lalandsholmen. Det er sett opp ein minnestein ved turvegen om dette.

Idrett 
Frøylandsvatnet rundt er eit løp på 16,6 km som blir arrangert årleg. Det blir òg halde ulike rokonkurransar i sjølve vatnet. På vinteren, når tilhøva er gode, er det mogeleg å gå på skeiser frå Bryne til Kvernaland.

Innsjøar i Rogaland
Geografi i Time
Geografi i Klepp
Murboligen i Odda

Murboligen er ei nemning på ein bygard i Odda sentrum. Bygarden har vorte kjend gjennom novellesamlinga Bikubesong, skriven av Frode Grytten. Murboligen vart bygd i 1915 som arbeidarbustad for arbeidarar på cyanamiden, fabrikken til The North Western Cyanamide Company, og er teikna av Egill Reimers. Fabrikken vart i 1924 ein del av Odda Smelteverk.

Baksgrunnsstoff 
 Kulturminneaaret2009.no om Murboligen .

Odda
Byggverk i Ullensvang
Voluspå

Voluspå (norrønt Vǫluspá, 'Volvas spådom') er eit eddadikt som handlar om fortida og framtida, byrjinga og slutten, i den norrøne gudelæra. NFS Grundtvig, ein av dei første som arbeidde vitskapleg med eddadikting, karakteriserte det i 1807 som ein kosmogoni, det vil seia eit kosmologisk dikt.

Voluspå er både ei forteljing om korleis verda blei til og ein domedagsprofeti. Opphavet til Voluspå er ukjent, men ein reknar med at det anten er dikta i Noreg eller på Island seint på 900-talet. Somme forskarar meiner det kan vera noko yngre. Det er prega av brytinga mellom heiden og kristen tid.

Ein finn Voluspå i to større handskrifter; den eldre Edda og Hauksbók. Diktet er ganske ulikt i dei to handskriftene, rekkefølgja på strofene er ulike, og nokre av dei finst berre i eitt av dei to handskrifta. Mange av strofene står og i Snorra-Edda.
Gjendikting ved Knut Ødegård i "Edda I", 2013.

Innhald 
Voluspå tek til med at Odin går til ei volve for å få henne til å spå om framtida. Før ho tek fatt på spådommen, vender ho blikket attende mot opphavet for skaparverket og vidare frametter mot notida – tida Voluspå blei skrive. Etter det følgjer spådomen hennar om framtida. I skremmande bilete skildrar ho korleis verda går under i Ragnarok og æsene fell. Like før verda går til grunne, kjemper Tor, som den einaste attlevande guden, ein siste gong med Midgardsormen. Slaget endar med at sola sloknar og verda søkk i havet. I dei siste strofene fortel volva korleis jorda stig opp att frå havet, og ei ny verd blir til.

Bakgrunnsstoff 

 Voluspå, gjendikting og kommentarar av Knut Ødegård i Edda-dikt I (Cappelen Damm 2013)
 Voluspå Omsetjing av Ivar Mortensson-Egnund
 Völuspá  Norrønt

Eddadikt
Spådommar
Mayahieroglyfar

Mayahieroglyfar eller maya-glyffar viser til skriftsystemet brukt av mayaene i prekolumbisk tid. Det er eit logografisk system sett saman av kompliserte glyffar som blei målte på barkepapir, veggar og keramikk, skore ut i tre og stein, og forma i stukk.

Dei eldste inskripsjonane som klart kan kallast Maya-glyffar er frå det første hundreåret f.Kr., og skrifta blei brukt jamnt fram til dei spanske conquistadorane kom til på 1500-talet.

Den primære kjelda til kunnskap om maya-glyffane var biskop Diego le Landa sitt manuskript Relación de las Cosas de Yucatán, der han sette opp ei liste over maya-glyffar og lydar assosierte med desse lydane. Land var sentral i øydelegginga av maya-tekstar, og når han arbeidde med glyffane var det for å lage eit latinbasert alfabet for mayaspråket yucatekisk maya.

Dechiffrering 

Landa sitt arbeid var gløymt i fleire hundre år, og kunnskapen om skriftsystemet gjekk tapt blant maya-indianarane, sannsynlegvis på slutten av 1500-talet. I staden la vestlege forskarar frå og med slutten av 1900-talet vekt på mayaene sine matematiske kunnskapar, og dei vart i stand til å dechiffrere maya-tala, og dei gjekk så langt som å hevde at hieroglyffane ikkje representerte språk i det heile.

Gjennombrotet for dechiffreringa kom med Jurij Knorosov, som som ung sovjetisk soldat i Berlin hadde komme over Landa sitt gamle manuskript og tatt det med seg til Leningrad. Der studerte han egyptologi og sette seg inn i andre hieroglyff-system. I 1952 publiserte Knorosov ein artikkel om hieroglyff-systemet, der han viste at hieroglyffane i tillegg til det logografiske innhaldet også hadde ein sentral fonologisk komponent.

Artikkelen kom ut midt under den kalde krigen, på russisk, og i Sovjetunionen, med den den gong obligatoriske innleiinga med panegyrisk hylling av Stalin, og ei (redaksjonell) utskjelling av mislykka vestleg forsking (Knorosov sjølv gjekk ikkje med i slik polemikk). Han hadde dermed mange odds mot seg, og nestor i maya-forskinga, J. Eric S. Thompson, som stod bak det dominerands synet på hieroglyffane som ideografiske, vart også ein motstandar av Knorosov sine teoriar, og som i praksis bremsa arbeidet med dechiffferinga i fleire tiår.

Knorosov sitt arbeid vart tatt opp av Tatiana Proskouriakoff, ein russisk-fødd forskar frå USA. Ho kombinerte Knorosov sitt arbeid med historisk innsikt frå maya-perioden, og kunne vise at datoane i ein viss innskrift faktisk representerte viktige biografiske datoar i livet til ein historisk person, heller enn astronomiske hendingar. 

Eit nytt gjennombrot kom i 1973, då ei gruppe forskarar møttest i Yucatan med utgangspunkt i Knorosov og Proskouriakoff sine teoriar, og var i stand til å lese fleire og fleire tekstar.

Litteratur 

 Coe, Michael D. 1999: Breaking the Maya Code (rev.). New York: W.W. Norton & Co., Inc.

Skriftsystem
Mayariket
Starbucks

Starbucks er ei amerikanskbasert, multinasjonal kjede av kaffibarar som òg serverar dessertar. Starbucks opna sin fyrste kaffibar på Pike Place Market i Seattle i 1971.

Per januar 2005 hadde Starbucks 8 949 utsalsstadar over heile verda, 6 376 i USA og 2 573 i andre land.

Bakgrunnsstoff

Kaffi
USA-amerikanske serveringsstader
Skipingar i 1971
Montgomery

Montgomery er ein by og delstatshovudstad i Alabama i USA. I 2010 hadde byen 205 764 innbyggjarar. Byen ligg ved Alabama River, og var sentrum for dei amerikanske borgarrettsrøyrslene sin start.

Kjelder

Byar i Alabama
Delstatshovudstader i USA
Busetnader grunnlagde i 1816
Nordal kyrkje

Denne artikkelen er om ei kyrkje i Sunnfjord, for ei kyrkje på Sunnmøre med liknande namn, sjå Norddal kyrkje.

Nordal kyrkje står i bygda Norddalsfjord ved Norddalsfjorden nordaust i Kinn kommune i Vestland og er ei langkyrkje bygd i tre i 1898. 

Kyrkja heitte tidlegare Norddalsfjord kapell. 
Arkitekt for kyrkja var Jacob Wilhelm Nordan.
Kyrkja er soknekyrkje i Nordal sokn i Sunnfjord prosti, eit sokn som vart oppretta i 1998 ved at området vart skild ut frå Bru sokn. Fram til avviklinga av prestegjelda frå 2004 låg soknet i Kinn prestegjeld.
Før kyrkja vart bygd sokna folk i området fyrst til kyrkja på Svanøy, og sidan til Stavang kyrkje.


Sjå òg 
 Kyrkjebygga til Den norske kyrkja i Sogn og Fjordane

Kjelder 
 Sigurd Muri: Norske kyrkjer. Det Norske Samlaget. Oslo 1971

Fotnotar

Bakgrunnsstoff 
 Om Nordal sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
 Kart frå 1979 som viser soknegrenser og kyrkjestader
 «Kirkebøker, Sogn og Fjordane» på nettstaden til Arkivverket
 Skanna kyrkjebøker frå Sogn og Fjordane på nettstaden til Arkivverket
 Oversyn over gravminne i Flora kommune på nettstaden disnorge.no
 
 

Kyrkjer i Kinn
Jacob Wilhelm Nordan
Kyrkjer i Sunnfjord prosti
Langkyrkjer i Bjørgvin
Norske kyrkjer frå 1898
Kulturminne i Kinn
Magesår

Magesår er namnet på ei liding som kjem frå sår på slimhinna i magesekken (ulcus ventriculi) eller tolvfingertarmen (ulcus duodeni). Dei fleste magesåra oppstår på grunn av infeksjon frå magesårbakterien Helicobacter pylori, gjerne i kombinasjon med andre faktorar, som arv, stress eller påverking frå kjemiske stoff.

Symptom 
Kjenneteiknet på magesår er vekttap og smerter i mageregionen som kan vera sviande eller brennande. Mat, særleg mjølkeprodukt, kan dempa smertene, medan til dømes røyking kan gjera dei verre. Pasientar kan òg få brekkingar, kasta opp blod og få svart avføring.

Ubehandla magesår kan vidareutvikla seg til magekreft, og det er derfor viktig å behandla dei. Ein kan stilla diagnosen ved hjelp av eit endoskop og ein vevsprøve frå såret for å sjå om det er vondarta.

Årsaker 
Lenge meinte ein at ytre faktorar var hovudårsaka til at ein utvikla magesår. Først i 1982 la dei australske medisinarane Robin Warren og Barry Marshall fram hypotesen om at sjukdommen òg var forårsaka av ein bakterie. Etter mykje motstand frå det medisinske miljøet blei hypotesen akseptert.

Magesårbakterien står for 70-90 % av såra i magesekken og 90-95 % av dei i tolvfingertarmen. Helicobacter pylori finst naturleg hjå mange menneske, og som regel må òg andre faktorar verka for å gje magesår. Mellom anna kan betennelsesdempande medisinar og acetylsalisylsyre framkalla magesår. Ved å unngå for mykje bruk av desse, og ta syrehemmande tablettar, kan ein ofte førebyggja såret.

Behandling 
Magesår danna av H. pylori blir behandla med antibiotika, som regel ein trippelkur som inneheld fleire typar og varer i 7–10 dagar. Deretter vil som regel magesåret gro av seg sjølv i løpet av 6–8 veker. Bruk av syrehemmande tablettar hjelper på leginga. Dersom tilstanden er framkalt av medisinar bør pasienten slutta å bruka desse.

Sjukdommar i matrøyr, magesekk og tolvfingertarm
Magesmerte
Akutt smerte
Gastritt

Gastritt er ei nemning for betenning av slimhinna i magesekken. Betenninga kan vera kronisk eller akutt. 

Gastritt kan ha mange underliggjande årsaker, frå infeksjon frå H. pylori-bakterien, gallerefluks, overdriven bruk av alkohol, medisinar som aspirin, og nokre mattypar.

Betennelsar
Sjukdommar i magesekken
Sjukdommar diagnostisert ved avføringsprøve
Dundee

Dundee er den fjerde største byen i Skottland med om lag 153 000 innbyggjarar (2008). Han er bygd på og rundt den utdøydde vulkanen Dundee Law og ligg på nordre sida av vika Firth of Tay ved Nordsjøen, om lag midt mellom Edinburgh og Aberdeen.

Historie 
Dundee starta som ei piktisk busetjing i jarnalderen. Han fekk status som burgh, eller by, av kong William I i 1191. Medan det blir fortald at bror til kongen gav han namnet Donum Dei, 'Guds gåve', etter å såvidt ha unnsluppe døden på veg heim frå krosstog, er det meir truleg at namnet kjem frå det gæliske Dun Dèagh, som tyder 'borga ved Tay'.

Industri 
Byen hadde lenge tre hovudindustriar, kjend som «dei tre J-ane»: Jute, og annan tekstilindustri, jam, eller syltetøy, og journalistikk. Dei to første er så godt som borte i dag, men forlaget D. C. Thomson & Co. gjev fortsatt ut ei rekke blad og aviser.

I 2004 fekk Dundee status som rettferdig handelsby.

Anna 
Skipet som tok Robert Scott og følgjet hans til Antarktis, RSS Discovery, blei laga i Dundee, og er i dag på utstilling i byen.

Bakgrunnsstoff 

 Dundee byråd (engelsk)
 Dundee-dialekten  (engelsk)

 
Hamnebyar i Skottland
Byar ved Nordsjøen
Statthaldarskap i Skottland
Byar og landsbyar i Skottland
Geađgejávri

Geađgejávri er ein innsjø i Kautokeino kommune i Troms og Finnmark. Innsjøen har eit areal på 4,76 km².

Innsjøar i Kautokeino
Alta-Kautokeinovassdraget
Geašjávri

Geašjávri er ein innsjø i Kautokeino kommune i Troms og Finnmark. Innsjøen har eit areal på 4,85 km²

Innsjøar i Kautokeino
Alta-Kautokeinovassdraget
Litle Sokumvatnet

Litle Sokumvatnet er ein innsjø i kommunane Gildeskål og Beiarn i Nordland. Litle Sokumvatnet ligg rett nord for Sokumvatnet. Innsjøen har eit areal på 4,53 km².

Innsjøar i Nordland
Geografi i Beiarn
Geografi i Gildeskål
Sokumvatnet

Sokumvatnet er ein innsjø som ligg i Gildeskål kommune i Nordland. Sokumvatnet ligg rett sør for Litle Sokumvatnet.

Innsjøar i Nordland
Geografi i Gildeskål
Stuorra Jerestanjávri

Stuorra Jerestanjávri er ein innsjø Sør-Varanger kommune i Finnmark. Innsjøen har eit areal på 4,79 km².

Innsjøar i Sør-Varanger
Geatnjajávri

Geatnjajávri er ein innsjø i Berlevåg kommune i Troms og Finnmark. Innsjøen har eit areal på 4,83 km².

Innsjøar i Troms og Finnmark
Geografi i Berlevåg
Stefan Ishizaki

Stefan Ishizaki () er ein svensk fotballspelar. 
som har spela på det svenske landslaget. Ishizaki spelar på midtbanen, som oftast på høgre side.

Ishizaki er fødd i Stockholm og har ein japansk far.

Han har spelt for
 Rogsväd
 DIF
 AIK 1999 - 2004
 Genoa CFC 1893 2004
 Vålerenga 2004 - 2005
 Elfsborg 2006 -

Ishizaki, Stefan
Ishizaki, Stefan
AIK-spelarar
Genoa-spelarar
Vålerenga-spelarar
Elfsborg-spelarar
Árni Gautur Arason

Árni Gautur Arason () er ein islandsk fotballspelar. Han er målvakt og kjend for sine snøgge reaksjonsredningar. Han spela fast på det islandske landslaget fram til 2007.

Han har spela hos desse klubbane

 Akranes 1994 - 1996
 Stjarnan 1997
 Rosenborg BK 1998 - 2004
 Manchester City F.C. 2004
 Vålerenga Fotball 2004 - 2007
 Thanda Royal Zulu 2008
 Odd Grenland 2008 - 2010
 Lierse 2011 -

Islandske fotballspelarar
Rosenborg-spelarar
Manchester City-spelarar
Vålerenga-spelarar
Odd Grenland-spelarar
Lierse-spelarar
Pastazaprovinsen

Pastazaprovinsen (spansk Provincia del Pastaza) er ein av 22 provinsar i Ecuador. Han ligg sør i Oriente, den austre del av Ecuador som òg er ein del av Amazonasbassenget i Sør-Amerika. Provinsen har fått namn etter Pastaza, ei sideflod til Amazonaselva. Flatemålet er 29.500 km² og folkesetnaden er på ca 100.000. Hovudstaden i provinsen er Puyo. Naturen i provinsen er kjent for sin store biodiversitet.

Geografi 
Pastazaprovinsen ligg mellom 75°30' og 78°20' vestleg lengd og 1°10' og 2°40' sørleg breidd. Han grensar mot Napoprovinsen og Orellanaprovinsen i nord, mot Peru (Loreto-regionen) i aust, mot Morona Santiago-provinsen i sør og i vest mot Tungurahuaprovinsen.

Kjelde 
Tilsvarande Wikipedia-artikkel på tysk

Provinsar i Ecuador
Vormedalen

Vormedalen er ei bygd i Hjelmeland kommune. Namnet kjem av elva Vormo, eller Vormovassdraget, som renn gjennom bygda. Dei fleste som bur i bygda er involvert i landbruk, medan det vert òg drive med kveiteoppdrett i Tøtlandsvik og turisme, då særskild gardsturisme. Folketalet var per 1. januar 2010 på 93 innbyggjarar.

Bygda eit bedehus, men både skule og barnehage vart lagt ned i løpet av 1990- og 2000-talet.

Busetnader i Hjelmeland
Bygder i Rogaland
Hans Sande

Hans Sande () er ein norsk forfattar. Han er utdanna lege med psykiatri som spesialfelt.

Karriere

Hans Sande debuterte i 1969 med diktsamlinga Strime, som han fekk Tarjei Vesaas' debutantpris for. Han har skrive 40 bøker, både romanar, diktsamlinger og ei rad bøker for barn og ungdom, som oftast på nynorsk. Sande har motteke fleire prisar for bøkene sine og er omsett til fleire språk. 

Som biletkunstnar har han illustrert fleire av barnebøkene sine. I 2007 kom han med på Vestlandsutstillinga med fotografiet Snøliv, og same år synte han to skulpturutstillingar: Brest i bringo, torsoar i tre og metall, i Galleri Giga i Leirvik og Kjælne kjevler og tomme hender, treskulpturar, ved Galleri G Guddal i Rosendal. 

I 2011 gav han saman med illustratøren Silje Granhaug ut biletboka Pappa er sjørøvar. Boka handlar om Tuva og far hennar, som røvar ein sjø i Finland og køyrer vatnet til ein flyktningleir i Palestina. Den israelske ambassaden i Oslo sende klagebrev til Utanriksdepartementet om boka. Sidan sende ambassadøren også klagebrev til kulturministeren.

Hans Sande bur i Sandvoll i Sunnhordland.

Bibliografi

Bøker for vaksne

Bøker for barn og ungdom

I bøker - eit utval

Dramatikk 
Hyttekoz 2009

Prisar (utval)
Tarjei Vesaas' debutantpris 1969 for Strime
Kulturdepartementets biletbokpris 1985 for Plommetreet (saman med illustratøren Olav Hagen)
Blixprisen 1993
Kulturdepartementets biletbokpris 2000 for Archimedes og brødskiva (saman med illustratøren Gry Moursund)
Nynorsk Barnelitteraturpris 2002 for Arkimedes og rulletrappa

Referansar

Bakgrunnsstoff
Nettstaden til Hans Sande
Hans Sande presentert på nettstaden til Gyldendal
Utgjevingar av Hans Sande i Oria.no
 
Norske romanforfattarar
Norske novelleforfattarar
Norske lyrikarar
Nynorskforfattarar
Norske barnebokforfattarar
Folk frå Bergen
Norske skjønnlitterære debutantar i 1969
Vinnarar av Blixprisen
Vinnarar av Tarjei Vesaas' debutantpris
Vinnarar av Nynorsk barnelitteraturpris
Forfattarar frå Førde
Forfattarar frå Gloppen
Forfattarar frå Naustdal
Yves Chauvin

Yves Chauvin () er ein fransk kjemikar og nobelprisvinnar. Han er medlem av det franske akademiet for vitskap og æresdirektør for forsking ved Institut français du pétrole (IFP, det franske oljeinstituttet).

I 2005 blei han tildelt Nobelprisen i kjemi saman med Robert H. Grubbs og Richard R. Schrock for arbeid dei hadde gjort på 1970-talet med olefinmetatese. Chauvin har uttalt at han ikkje vil koma til overrekingsseremonien ettersom forskinga blei utført for over tretti år sidan og resultata blei oppnådde ved hjelp av vidare arbeid frå dei amerikanske kollegene hans.

Bakgrunnsstoff 
 Presentasjon ved det franske vitskapsakademiet  (fransk)
 Nobelpreisträger findet Auszeichnung peinlich (tysk, spiegel.de)
 (en) Recent works CNRS CPE-Lyon laboratory  
 (fr) Travaux recents au LCOMS CNRS CPE-Lyon 

Franske kjemikarar
Franske nobelprisvinnarar
Nobelprisen i kjemi
Kjemikarar frå 1900-talet
Kjemikarar frå 2000-talet
Robert Grubbs

Robert Howard Grubbs () var ein amerikansk kjemikar og nobelprisvinnar.

Grubbs vart fødd i Calvert City nær Possum Trot i Kentucky og studerte kjemi ved Florida-universitetet i Gainesville. Doktorgraden tok han ved Columbia-universitetet i New York under Ronald Breslow i 1968. 

Grubbs konsentrerte seg særleg om katalysatorar for olefinmetatese og metatesepolymerisasjon av ringolefin som norbornen.

Han blei tildelt Nobelprisen i kjemi for 2005 saman med Richard Schrock og Yves Chauvin for arbeidet sitt med olefinmetatese.

USA-amerikanske kjemikarar
nobelprisvinnarar frå USA
Nobelprisen i kjemi
Folk frå Kentucky
Richard Schrock

Richard Royce Shrock () er ein amerikansk kjemikar og nobelprisvinnar.

Shrock er fødd i Berne i Indiana. Han utdanna seg i kjemi ved California-universitetet og tok doktorgrad ved Harvard under J. A. Osborn. Han blei tilsett ved Massachusetts Institute of Technology i 1975 og held i dag ei professorstilling i kjemi der. 

I 2005 blei Schrock tildelt Nobelprisen i kjemi saman med Robert Grubbs og Yves Chauvin for sitt arbeid med den organiske synteseteknikken olefinmetatese.

Shrock, Richard
Shrock, Richard
Nobelprisen i kjemi
Folk frå Indiana
Tanganyika

Tanganyika var ein sjølvstendig stat i Aust-Afrika som fanst frå 1961 til 1964. Han vart oppretta 9. desember 1961, då Tanganyikaterritoriet vart uavhengig frå Storbritannia. I byrjinga var Tangayika eit samvalderike med dronning Elisabeth II av Storbritannia som statsoverhovud, men nøyaktig eitt år seinare vart landet til ein republikk. Julius Nyerere, som hadde vore statsminister i både Tanganyikaterritoriet og Tanganyika under Elisabeth II, vart den fyrste presidenten i den nye republikken. Tanganyika vart ein kortliva stat, for då Folkerepublikken Zanzibar vart sjølvstendig i januar 1964 vart det semje om å slå saman dei to statane. Unionsartiklane vart underskrive under 22. april same år, og 26. april vart dei to landa slege saman til Den sameinte republikken Tanganyika og Zanzibar. Dette nye landet skifta namn til Den sameinte republikken Tanzania 29. oktober 1964. «Tanzania» er eit samantrekt namn frå Tanganyika og Zanzibar.

Tanganyika grensa til Indiahavet i aust, Portugisisk Mosambik, Nyasaland og Nord-Rhodesia i sør (frå 1953 til 1963 var dei to sistnemnde del av Føderasjonen Rhodesia og Nyasaland), Tanganyikasjøen (med Republikken Kongo, som frå august 1964 heitte Den demokratiske republikken Kongo, på den andre sida av sjøen), Ruanda-Urundi (som i 1962 vart til dei to uavhengige landa Rwanda og Burundi) i vest, og til Ugandaprotektoratet (som vart sjølvstendige Uganda i 1962) og Kenyakolonien (som vart sjølvstendige Kenya i 1963) i nord.

Referansar 

Tidlegare land i Afrika
Tidlegare monarki i Afrika
Tidlegare republikkar
Tanzaniansk historie
Dei langerhanske øyane

Dei langerhanske øyane er ei cellegruppe som finst i bukspyttkjertelen og produserer endokrine hormon. 

Dei langerhanske øyane utgjer 1-2 % av massen i bukspyttkjertelen. Dei er sett saman av tre celletypar som produser kvar sine tre hormon: alfacellene står for produkjsonen av glukagon, dei mange betacellene for insulin, medan deltacellene utsondrar somatostatin. Der er òg PP celler og D1 celler, men ein kjenner lite til desse førebels.

Øyane vart oppdaga i 1869 av den tyske anatomikaren Paul Langerhans og fekk namn etter han.

Anatomi
Semittiske språk

Semittiske språk er ein språkfamilie bruka i store delar av Midtausten, der dei oppstod og Nord- og Aust-Afrika. Dei utgjer den nordaustlege underfamilien av dei afroasiatiske språka og er den einaste familien i denne gruppa som blir bruka i Asia. I språkgruppa inngår språk som amharisk, arabisk, arameisk, akkadisk, ugarittisk, hebraisk, maltesisk, syrisk, tigrinja og fleire andre. Dei er blitt skrivne med ei rekkje ulike skriftsystem - ugarittisk, fønikisk, arameisk, hebraisk , arabisk, syrisk, sørarabisk og fidel.

Namnet «semittisk» er avleidd frå det bibelske Sem, ein av dei tre sønene til Noah. 

Afroasiatiske språk
Språkfamiliar
Skriftspråk

Skriftspråk er språk som blir uttrykt eller representert av teikn, som hieroglyfar eller bokstavar, gjennom eit skriftsystem. Omgrepet kan òg bli brukt for å visa til tale som ligg nær nedskrive språk.

Skriftspråk er kunstige språk, til forskjell frå talespråk som har oppstått naturleg i alle menneskesamfunn. Medan menneske lærer talespråk av seg sjølv frå dei er små ungar, treng dei undervising for å læra skriftspråk.

I dagens skriftprega samfunn blir det sett på som viktig for eit språk å ha eit skriftspråk dersom det skal overleva.

Samanheng mellom skrift og tale
Medan talespråk stadig utviklar seg er skriftspråk meir statiske. Det vil derfor nesten alltid vera forskjell mellom tale- og skriftspråk. 

Ofte blir skriftspråket forma ut frå éin særskild dialekt eller sosiolekt innan eit språksamfunn, som regel den som blir snakka rundt eit maktsenter. I visse samanhengar blir dermed nemninga «skriftspråk» ikkje brukt berre om sjølve skriftspråket, men om ein dialekt som skriftspråket byggjer på eller som blir assosiert med det. I Finland blir t.d. normert talemål kalla for skriftspråk (kirjakieli), sjølv om det nett ikkje er skriftspråk, men talespråk.

Bakgrunnsstoff 
 AncientScripts.com

 
skrift
språk