alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Majdanek

Konzentrationslager Majdanek  eller Maidanek var ein tysk konsentrasjonsleir under andre verdskrigen i Lublin i Polen. 

Leiren var ein av dei seks største nazistiske utryddingsleirane, og var ein del av den nazistiske planen om total utrydding av jødane.

Andre utryddingssentra var mellom anna Auschwitz, Belzec, Sobibor og Treblinka.
  
Ifølgje forskarar tilknytte Majdanek Museum blei 78 000 drepne i leiren, av dei 59 000 jødar. Men det ligg føre tal som er mykje høgare òg. Mange omkom òg av svolt og sjukdom. 

I 1942 blei det bygd gasskammer i leiren, der fangar blei myrda med karbonmonoksid og Zyklon B.

Leiren blei oppretta i oktober 1941 og han blei frigjord, nesten intakt, av den sovjetiske raude arméen i juli 1944. Majdanek var den første store konsentrasjonsleiren som blei frigjord av allierte styrkar.

Eit museum blei oppretta på leirområdet straks etter frigjeringa.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Majdanek» frå , den 17. juli 2008.

Bakgrunnsstoff 

 Den offisielle heimesida til Majdanek Museum

Konsentrasjonsleirar i Polen
Konsentrasjonsleirar under andre verdskrigen
Nazistiske konsentrasjonsleirar
Jødisk historie
Rumpetrollgalaksen

Rumpetrollgalaksen (katalogisert som UGC 10214, Arp 188 og PGC 57129) er ein spiralgalakse som ligg rundt 420 millionar lysår unna jorda i det nordlege stjernebiletet Draken. Rumpetrollgalaksen er kjend for den omtrent 280.000 lysår lange halen av stjerner som han dreg etter seg og som er eit resultat av gravitasjonspåverknad under ein nærpassasje av ein annan galakse.

Ein reknar med at halen etter kvart vil forsvinna og at delar av han vil brekka av og danna satellittgalaksar som vil krinsa rundt Rumpetrollgalaksen.

Kjelder 

Spiralgalaksar
Draken
UGC-objekt
PGC-objekt
Arp-objekt
Theresienstadt

Theresienstadt eller Terezín er namnet på ein garnisonsby og eit fort i Tjekkia, som under andre verdskrigen blei bruka som ein tysk konsentrasjonsleir.
 
Theresienstadt ligg 62 km nord for Praha ved elvane Elben og Eger.

Den 10. juni 1940 overtok Gestapo Theresienstadt og gjorde fortet til eit fengsel. I november 1941 blei garnisonsbyen omgjord til ein indhegna ghetto for jødar. Funksjonen skulle vere å få omverda til å tru at jødane levde eit idyllisk liv i ghettoen, men i realiteten var det ein konsentrasjonsleir. Der det før hadde budd 7 000 menneske, blei det no stua saman 50 000, og i løpet av 1942 døydde det 16 000 menneske der, mellom dei Sigmund Freud si syster.

I denne leiren blei det elles spelt inn ein film som skulle vise kor godt jødane hadde det under nazismen. Etter filmen var laga blei dei fleste av skodespelarane og instruktøren sende til Auschwitz. Instruktøren, Kurt Gerron, og kona hans blei myrda i gasskammer 28. oktober 1944. Filmen blei aldri vist som heilskap, men blei klipt inn diverse nazistiske propagandafilmar. 

Omkring 144 000 jødar blei sende til Theresienstadt krigen igjennom. Av dei døydde ca ein firedel (33 000) i leiren, for det meste av svolt og sjukdom. Ca 88 000 blei deporterte til Auschwitz eller andre utryddingsleirar. Då leiren blei frigjord, var det 19 000 overlevande.

I dag fungerer konsentrasjonsleiren i fortet som eit museum. Garnisonsbyen er atter ein sivil by med knapt 3 000 innbyggjarar.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Theresienstadt» frå , den 17. juli 2008.

Bakgrunnsstoff 

Konsentrasjonsleirar i Tsjekkia
Nazistiske konsentrasjonsleirar
Konsentrasjonsleirar under andre verdskrigen
Ravensbrück

Ravensbrück var ein illgjeten konsentrasjonsleir for kvinner i Nazityskland 90 km nord for Berlin. Leiren blei påbegynt i november 1938 etter ordre frå SS-leiaren Heinrich Himmler, og han stod klar til opning i mai 1939. Våren 1941 blei det oppført ein mindre leir for menn attmed hovudleiren. 

I perioden 1939-45 passerte over 130 000 kvinnelege fangar gjennom leiren, og av desse overlevde berre 40 000. Fangane kom frå heile det tyskokkuperte Europa, men den største nasjonale gruppa var frå Polen. 

Også fleire skandinaviske kvinner var i leiren, som var eitt av måla for redningsaksjonen med Dei kvite bussane våren 1945. I alt blei omkring 7 000 kvinner redda på den måten, ikkje berre skandinaviske, då Folke Bernadotte hadde forhandla seg fram til at aksjonen måtte ta alle sjuke fangar med. 

Leiren blei frigjord 30. april av sovjetiske styrkar, og dei fann endå omkring 3 500 sjuke kvinner og barn pluss nokre hundre menn i leiren. Mange av desse var då så avkrefta at dei døydde i vekene etterpå.

Etter frigjeringa fungerte leiren som kaserne for sovjetiske soldatar heilt fram til 1994. Attmed kasernen blei det reist eit minnesmerke for leiren i 1959. Ved 50-årsfeiringa for slutten på andre verdskrigen i 1995 blei heile området opna for publikum, etter at dei sovjetiske soldatane hadde fare heim.

Bakgrunnsstoff 
 Ravenbrück si offisielle heimeside

Kjelde 
 Denne artikkelen bygger på «Ravensbrück» frå , den 17. juli 2008. 
 

Noreg under andre verdskrigen
Konsentrasjonsleirar under andre verdskrigen
Konsentrasjonsleirar i Tyskland
Nazistiske konsentrasjonsleirar
Enver Hoxha

Enver Hoxha (fødd 16. oktober 1908 i Gjirokastra, dåverande Det osmanske riket, død 11. april 1985 i Tirana, Albania) var ein albansk kommunist og statsleiar. Under leiinga hans frigjorde Albania seg frå italiensk og tysk okkupasjon utan hjelp frå Den raude arméen.

Albanske statsministrar
Fødde i 1908
Døde i 1985
Kim Il-sung

Kim Il-sung () var statsleiar i Nord-Korea frå 1948 og fram til han døydde. Han var statsminister frå 1948 til 1972 og president i Nord-Korea til 1994. 

Sonen, Kim Jong-il tok over som leiar i Nord-Korea etter at faren døydde i 1994. Kim Il-sung blei erklært evig president etter at han døydde. Dermed blir ingen leiarar etter han kalla president.

Nordkoreanske politikarar
Statsleiarar i Nord-Korea
Nordkoreanske statsministrar
Dachau konsentrasjonsleir

Dachau konsentrasjonsleir ved byen Dachau nordvest om München var den første konsentrasjonsleiren i Tyskland. Leiren blei opna 21. mars 1933 og danna mønster for alle seinare nazistiske konsentrasjonsleirar. Trass i at Dachau ikkje var utryddingsleir blei minst 30 000 fangar skotne, eller dei døydde som følgje av forholda i leiren. Saman med konsentrasjons- og utryddingsleiren Auschwitz har Dachau blitt dei fremste symbola på Nazi-Tysklands konsentrasjonsleirar.

Leirsoga
Både den grunnleggjande organisasjonsforma, leirordenen og bygningsmassen blei utforma av kommandanten Theodor Eicke. 

Den første tida blei leiren brukt til å sperre inne politiske fangar, framfor alt kommunistar og sosialdemokratar, fagforeiningsmedlemer, men også enkelte liberale og konservative politikarar. Den nazistiske terrorpolitikken fekk etter kvart konsekvensar for stadig fleire grupper i befolkninga, så seinare i 1930-åra blei også sigøynarar, jødar, Jehovas vitne, homofile og kriminelle sende til Dachau. Dachau var elles ein sentralleir for fangar frå kyrkje og kristendom. Det fanst eigne brakker for prestar, der mellom andre Karl Leisner og Martin Niemöller var internert.

Etter Krystallnatta i 1938 blei 10 000 jødar sende til leiren, dei fleste blei likevel sleppte ut att på vilkår av at dei skulle fare frå Tyskland. Då Heinrich Himmler 5. oktober 1942 gav ordre om å gjere alle konsentrasjonsleirar i Tyskland «jødefrie», blei jødane i Dachau deporterte til utryddingsleiren Auschwitz.

Utover i krigsåra begynte systematiske massemord i Dachau. Frå oktober 1941 blei sovjetiske krigsfangar deporterte til leiren og skotne. I januar 1942 førte SS til saman rundt 3 000 «invalide» fangar til slottet Hartheim ved Linz der dei blei gassa i hel. Frå same vinteren 1942 begynte grufulle medisinske eksperiment i leiren.

Den 26. april 1945 vart 7 000 fangar tvinga til å marsjere frå Dachau mot sør i Tyskland. 28. april forlet SS-vaktstyrkane konsentrasjonsleiren og dagen etter tok USA-amerikanske styrkar kontroll over leiren og sette fri rundt 30 000 fangar.

Til saman sat over 200 000 fangar frå meir enn 50 statar i Dachau. Vel 30 000 drap er registrerte, fleire tusen andre dødsfall blir rekna for sikre drap, spesielt etter utbrotet av ein tyfusepidemi i 1945 og den påfølgjande evakueringsmarsjen.

Bakgrunnsstoff 

 Dachau konsentrasjonsleir minnestad 
 Om frigjeringa av leiren den 29. april, 1945 
 Bilete frå leiren 
 Minnestad for dei som døydde i underleirar til Dachau og for dei som frigjorde leiren i 1945
 Aftenposten: Der død og vald blei sette i system

Kjelde 
 Denne artikkelen bygger på «Dachau konsentrasjonsleir» frå , den 17. juli 2008. 
 

Konsentrasjonsleirar under andre verdskrigen
Konsentrasjonsleirar i Tyskland
Nazistiske konsentrasjonsleirar
Karangahake Gorge

Karangahake Gorge (Karangahake-passet eller Karangahake-slukta) dannar ei naturleg grense mellom fjellrekkjene Coromandel Range og Kaimai Ranges ved den sørlege enden av Coromandelhalvøya på Nordøya på New Zealand. 
Den for ein del tronge og svært snodde slukta vart danna av elva Ohinemuri River som har grave seg ned gjennom berget. Dette er staden der det første gull-rusjet på Coromandel fann stad, i 1875.

Karanga-hake tyder på maorispråk 'varselrop frå den andre sida'. Bakgrunnen for dette skal vera at maorifolk som heldt til i slukta ofte var utsette for åtak frå maorigrupper austfrå, og dei varsla kvarandre om at fienden kom ved å slå på innhole trestammar.

Samferdsel 
Den 21 kilometer lange Karangahake Gorge gir eit direkte samband mellom byane Paeroa og Waihi, og riksvegen State Highway 2 går gjennom passet. 
Fram til 1979 gjekk ei jarnvegslinje også gjennom slukta, den dåverande East Coast Main Trunk Railway, mellom Paeroa og Tauranga. Mellom Waikino og Waihi er banen teken vare på som ein museums- og veterantogbane, Goldfields Railway, seks km lang. 
Avsnittet mellom Paeroa og Waikino utgjer i dag fotturruta Karangahake Gorge Historic Walkway.

Karangahake Gorge Historic Walkway 
Karangahake Gorge Historic Walkway er ein turveg mellom busetnadane Karangahake og Waikino og går gjennom Karangahake Gorge.
Etter at jarnvegen vart lagt ned, vart skjenegangen fjerna og banelekamen gjort om til gangveg. Den kring 1 100 meter lange tidlegare jarnvegstunellen er no opplyst og kan nyttast av fotturistar.
Vegen fører forbi talrike interessante historiske stadar, særleg slike som peikar på utvinninga av gull i tida mellom 1870 og 1950.

Opplevingar langs langs Karangahake Gorge Historic Walkway:
 Vandring og klatring
 Mountainbikeaktivitetar
 Vitjing av interessante historiske stadar
 Fisking
 Symjing
 Kanopadling og «White water»-rafting
 Tilgjenge til talrike picknickstader
 Tur med museumsbanen
 Leiting etter edelsteinar 

Gangvegen vert vedlikehalden av Department of Conservation (Miljøverndepartementet, DOC).

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Karangahake Gorge» frå , den 17. juli 2008.

Bakgrunnsstoff 
 Side frå DOC om Karangahake Gorge Historic Walkway Vitja 17.07.2008.
 Turisttips om Karangahake Gorge  Vitja 17.07.2008.
 Paeroa Vitja 17.07.2008.
 Om vasskvaliteten i Ohinemuri River gjennom Karanghahake Gorge ved National Institute of Water & Atmospheric Research, New Zealand  Vitja 17.07.2008.

Waikato
Bay of Plenty
Édouard Manet

Édouard Manet () var ein fransk målar. Han var den mest markerte kunstnaren i overgangen mellom realisme og impresjonisme og blir rekna som ein av dei tidlegaste profilane i den kunstneriske modernismen.

Manet blei tidleg påverka av den realistiske framstillinga av verda, slik han såg det i arbeida til tidlegare kunstnarar som Diego Velázquez, Frans Hals og Francisco Goya. Han blei ein av dei første kunstnarane som brøyt mot den dominerande akademiske tradisjonen i Frankrike på 1800-talet, og fleire av arbeida hans, som «Le déjeuner sur l'herbe» ('Frukost i det grøne', 1861-1863) og «Olympia» (1863-1865), blei mottekne med stor debatt i det franske samfunnet.

Édouard Manet var fødd og døydde i Paris.

Bakgrunnsstoff 
 Art Gallery - Edouard Manet

Franske målarar
Impresjonistiske målarar
Folk frå Paris
Statsnasjon

Ein statsnasjon er ein nasjon avgrensa gjennom territorium, statsgrenser og statsinstitusjonar. Ein statsnasjon omfattar alle innbyggjarane i ein stat, uavhengig av språk og etnisk opphav, og føreset at staten proklamerer at nasjonen omfattar alle borgarane i staten.

Statsnasjonen vart utbreidd etter den franske revolusjonen. Spesielt utvikla han seg i Vest- og Nord-Europa, til skilnad frå etnonasjonane i Sentral- og Aust-Europa og religionsnasjonane på Balkan. Eit ideal for statnasjonen er allmenn velferd, slik at alle borgarane har del i statens tryggleik og rikdom: «er du nordmann har du rett og hevd på norsk velferd».

Bakgrunnsstoff 
 Hjalte Tin: «Fremtidens krig» 
 Halvdan Eikeland: «Norske lærebøker i historie som redskaper i en interkulturell lærings- og dannelsesprosess»

Nasjonalitet
Politisk geografi
Filosofiske konsept
Nasjonalisme
Uttrykk i statsvitskap
Tefra

Tefra er stoff frå eit vulkanutbrot som fell frå lufta uansett kva det består av eller kor store fragmenta er. Tefra består typisk av rhyolitt, sidan dei fleste eksplosive vulkanar består av meir viskøs felsisk eller høgsilisisk magma.

Vulkanologar kallar òg fragment som er kasta opp i lufta frå vulkanar pyroklastar eller stundom berre klastar. Når klastar har falle til bakken vert dei verande tefra med mindre dei smeltar saman til pyroklastisk stein eller tuff. Etter eit utbrot hamner dei største tefrabitane nær vulkanen sidan dei fell til bakken først, medan mindre fragmentar kan fare tusenvis av kilometer avgarde og til og med rundt heile jorda sidan dei kan halde seg i stratosfæren i vekevis. Når store mengder tefra samlar seg i atmosfæren etter eit massivt vulkanutbrot (eller frå fleire mindre utbrot samstundes) kan dei reflektere lys og varme frå sola tilbake til verdsrommet og stundom føre til global nedkjøling. Tefra blanda med nedbør kan òg vere sur og skape sur nedbør. 

Tefra vert plassert i tre grupper etter kva storleik dei har:

 Oske - partiklar mindre enn 2 mm i diameter
 Lapilli eller vulkansk sinder - mellom 2 og 64 mm i diameter
 Vulkanske bomber eller vulkanske blokker - større enn 64 mm i diameter

Orda tefra og pyroklast kjem begge frå gresk. Tefra tyder «oske», pyro tyder «brann» og klastos tyder «broten», så pyroklast tyder då «broten av brann».

Bruken av tefralag, som har sin eigen unike kjemiske samansetting og karakter, i arkeologi og geologi vert kalla tefrokronologi.

Fotnotar

Bakgrunnsstoff 
Korleis vulkanar virkar 
Vulkanske stoff

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Tephra» frå ,  den 17. juli 2008.  
 

Petrologi
Vulkanologi
Vulkanske bergartar

sv:Pyroklastiskt material
pl:Materiał piroklastyczny
Jan

Jan er eit fornamn som er utbreidd hovudsakleg i germanske og vestslaviske språkområde. Det er ei kortform av Johannes, som kjem frå det hebraiske namnet Yochanan, via greske Ioannes (Ιωαννης), som tyder "Gud er nådig". Namnet har vore brukt på norsk sidan 1600-talet. Det er i notida det mest brukte mannsnamnet i Noreg og Polen, og det nest mest brukte i Tsjekkia. Variantar av stavemåten er Jahn, Jaan (Estland) og Ján (Slovakia).

Jan er òg noko brukt som kvinnenamn på engelsk, då som ei kortform av namn som begynner på Jan, som Janet og Janice.

Kjende namneberarar 

 Jaan Kross (1920 - 2007), estisk forfattar
 Jan P. Syse (1930 - 1997), norsk politikar
 Jahn Otto Johansen (f. 1934), norsk forfattar
 Jan Erik Vold (f. 1939), norsk lyrikar
 Jaan Kaplinski (f. 1941), estisk politikar
 Jan Guillou (f. 1944), svensk forfattar
 Jan Garbarek (f. 1947), norsk saksofonist
 Jahn Teigen (f. 1949), norsk musikar
 Jan Eggum (f. 1951), norsk musikar
 Jan Kjærstad (f. 1953), norsk forfattar
 Jaan Tätte (f. 1964), estisk songar
 Jahn Ivar Jakobsen (f. 1965), norsk fotballspelar
 Jan Gunnar Solli (f. 1981), norsk fotballspelar

Utbreiing 
Dette er utbreiinga av namnet i ein del land med tilgjengeleg statistikk:

Referansar 

Mannsnamn
Førenamn av hebraisk opphav
Kosmologisk dikt

Kosmologiske dikt (av gresk kosmologia, 'lære om verdsbygnaden') er dikt som fortel om korleis verda vart skapt og utviklar seg. Eit kosmologisk dikt kan òg kallast ein kosmogoni. Det norrøne eddadiktet Voluspá kan tene som døme. Det fortel om korleis gudane, verda, tussane og menneska vart til, korleis verda utvikla seg og gjekk under, og om korleis ho oppstod att for andre gong med ein ny himmel og ei ny jord. Og om den vona som knytte seg til to overlevande menneske, ein mann og ei kvinne, som fekk høve til å byrja heilt på nytt.

Henrik Wergelands dikt Skabelsen, Mennesket og Messias (1830) (og den omarbeidde versjonen Mennesket (1845)), gjerne omtala som verdsdikt, er òg kosmologisk. Wergeland si skapingssoge har henta inspirasjon frå mange kantar, mellom anna frå Bibelen. Det er eit storfelt episk-dramatisk-lyrisk verk. Den verdshistoriske framstillinga hans sprengjer rammene for bibelen, som held seg til soga åt jødefolket. Wergeland vil fortelja om heile menneskja, om «Makt og Bedrag» og om voksteren mot sanning, fridom og kjærleik. Verket i første utforming avsluttar nærast apokalyptisk. Den omarbeidde versjonen endar i ein utopi.

Dikt
Kosmologi
Tsjornie Bratja

Tsjornie Bratja er to vulkanske øyar, Tsjirpoj og Brat Tsjirpojev (russisk for 'broren åt Tsjirpoj') i Kurilane. Dei ligg mellom Simusjir og Urup. Dei to naboøyane vert kalla Tsjirpoj etter den største av dei to. 

Dei to øyane er omgjeve av mange mindre holmar og i lag vert heile øygruppa kalla Tsjernyje Bratia (russisk for «Svarte brør»). Tsjirpoj, den nordlegaste av dei to øyane, har eit areal på 21 km², medan Brat Tsjirpojev har eit areal på 16 km². Mellom øyane ligg Snousundet. 

Vulkanen Tsjernoga er den høgaste vulkanstrukturen på øya Tsjirpoj og det høgaste punktet på øya med ei høgd på 691 meter over havet. Den høgaste strukturen på begge øyane er på Brat Tsjirpojev der den 749 meter høge Brat dominerer øya. Brat har ikkje hatt utbrot i historisk tid, menda vulkanen Tsjernoga vert rekna som aktiv. 

Øyane og dei små holmane rundt er dei einaste eksisterande delane av ein delvis undersjøisk kaldera, som er 8-9 km brei. 

Brat Tsjirpojev er den sørlegaste av fem store stellersjøløvekoloniar på Kurilane. 

Administrativt høyrer øyane til Sakhalin oblast.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Chirpoy» frå , den 18. juli 2008. 
  oppgav desse kjeldene: 
 Global Volcanism Program
 Geografisk data

Bakgrunnsstoff 
 Sakhalin Oblast

Kurilane
Vulkanar i Russland
Sakhalin oblast
Øyar i Russland
Aktive vulkanar
Tsjistoj Banki

Tsjistoj Banki eller Tsjistaja Banka er ei øy i Kaspihavet i Astrakhan oblast i Russland. Ho ligg utanfor munningen av Volga, 27 km sør for sørenden av øya Ziudev.

Tsjitoj Banki har ei lengd på 6 km og er opp mot 4 km brei.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Chistoy Banki» frå , den 18. juli 2008. 
  oppgav desse kjeldene:
 Geografiske data

Bakgrunnsstoff 
 Bilete

Øyar i Russland
Astrakhan oblast
Øyar i Kaspihavet
Tsjkalovøya

Tsjaklovøya (russisk Остров Чкалов eller Ostrov Tsjkalov), tidlegare Uddøya (Ostrov Udd), er ei øy sør i Okhotskhavet like ved kysten av Russland. Ho ligg utanfor Stsjastiabukta mellom ein lagune og havet. Bajdukov er ei øy som ligg 2 km lenger søraust. 

Tsjkalovøya er lang og smal med ei lengd på 20,5 km og ei breidde på 1 km i snitt. 

Øya har mykje fugl som sibirsnipe, rødstrupesnipe, strandvipe, småspove, lappspove og strandsnipe. Kvitkval er vanleg nord for øya. 

Administrativt høyrer Tsjkalovøya til Khabarovsk kraj.

Historie 
Tsjkalovøya er kalla opp etter den sovjetiske piloten Valery Pavlovitsj Tsjkalov (1904 - 1938), kommandør på eit Antonov ANT-25 som 20. juli 1936 fauk frå Moskva, over Frans Josefs land, Severnaja Zemlja, Petropavlovsk og Khabarovsk. Flyet landa etter 56 timar og 20 minutt om kvelden i tjukk tåke på ei kyststripe på Uddøya etter å ha tilbakelagt 9374 km. Denne lange flyturen vart kalla «Stalinruta» etter Josef Stalin. For å kunne ta av igjen måtte dei byggje ei 500 meter lang rullebane av tre. Uddøya vart kalla Tsjkalovøya av Stalin til minne om den rekordlange ferda. Tsjkalov sjølv fekk ein høg politisk status og vart vald til nestleiar i Det øvste Sovjet i Sovjetunionen.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Chkalov Island» frå , den 18. juli 2008. 
  oppgav desse kjeldene: 
 Plassering
 Fuglar på Tsjkalovøya

Bakgrunnsstoff 
 Bilete av Tsjkalovøya

Øyar i Russland
Okhotskhavet
Khabarovsk kraj
Barnelitteratur

Barnelitteratur er litteratur laga av eller for barn. Han kan vera utgjeven i ei barnebok, men også framført som song, dikt eller drama. Barnelitteraturen kan ha i oppgåve å underhalda ungar, men kan også vera eit viktig del i opplæringa deira ved å utvikla ordforråd og språkkjensle, læra dei om verda og å leva i henne og utvikla fantasien og kjenslelivet.

Folkeleg barnelitteratur 

Tradisjonelt finst det eit stort, munnleg korpus av litteratur for barn. Denne omfatter mellom anna voggesongar og andre songar, rim og regler og visse forteljingar, mellom anna eventyr, sjølv om desse gjerne var retta mot alle aldersgrupper.

Utgjevingar 
Ein tok til å laga bøker særskild for barn på 1600-talet. Orbis Pictus, ei tospråkleg biletbok om verda frå 1658, blir ofte rekna som den første illustrerte boka laga med tanke på barn. Fakta- og lærebøker har sidan utgjort ein stor del av barnelitteraturen. Ei anna grunnleggjande utgjeving er Charles Perrault si vesle eventyrsamling frå 1697, Histoires ou Contes du Temps passé, som markerer byrjinga på den sentrale plassen eventyr, fablar og legender har fått i litteratur for barn.

Opplysingstida med sine teoriar om kor viktig det var å forma gode menneske frå barndommen av, i til dømes Emile av Rousseau eller Some Thoughts Concerning Education av John Locke, førte til ei blomstring i litteratur som skulle oppdra barn til gode samfunnsborgarar.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Barnlitteratur» frå , den 18. juli 2008.

Bakgrunnsstoff 
 http://www.barnelitteratur.no

 
Litteratur
Litteratur
Diksonøya

Diksonøya (russisk Ди́ксон), opphavleg Dickson, er namnet på ei øy i Krasnojarsk kraj i Russland. Ho ligg i Karahavet nær munningen av Jenisej. Ved kysten ligg ein liten busetnad kalla Dikson med ei lita hamn og ein vêrstasjon. Her ligg òg Dikson lufthamn.

Diksonskij distrikt dekkjer eit område på 200,419 km² og hadde i 2004 rundt 1100 innbyggjarar. 

Dikson er ei anløpshamn langs Nordaustpassasjen frå Murmansk til Beringhavet. Han ligg berre to timar med fly frå Nordpolen.

Klima 

Dikson har eit hardt arktisk klima. Vêret (sjølv i august) kan vere ubehageleg. Vintrane i Dikson varer i ti månader, og i to av desse månadene er det mørketid.

Historie 

Dikson og dei omliggande områda er kalla opp etter den svenske polarpioneren baron Oscar Dickson. 
På 1600-talet vart øya kalla Dolgyøya («Langøya») eller Kuzkin etter oppdagarane frå Pomor. I 1875 kalla den finlandssvenske utforskaren Adolf Erik Nordenskiöld øya opp etter den rike svenske kjøpmannen og filantropen Oskar Dickson, som hadde skotsk opphav. Namnet vart raskt russifisert ved at bokstaven «c» vart fjerna. Dikson har vore det offisielle namnet på øya sidan 1884. Oscar Dickson, i lag med Aleksandr Mikhajlovitsj Sibirjakov, hadde støtta fleire polarekspedisjonar på 1800-talet, inkludert Adolf Erik Nordenskiöld sin russiske polarekspedisjon. 

I 1915 vart den første russiske radiostasjonen i Arktis oppretta på øya. Hamna på fastlandet vart bygd i 1935, og i 1956 hadde dei to busetjingane der vokse saman til ein. 

Under den andre verdskrigen vart busetjinga bombardert av den tyske kryssaren «Admiral Scheer» i august 1942 under Operasjon Wunderland.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Dikson Island» frå , den 18. juli 2008. 
  oppgav desse kjeldene: 
 Plassering
 Miljø
 William Barr, The Last Journey of Peter Tessem and Paul Knutsen, 1919.
 Russisk-sovjetiske polarstasjonar og rolla deira i utforskinga av Nordishavet

Bakgrunnsstoff 
 Bilete

Øyar i Russland
Krasnoyarsk kraj
Øyar i Arktis
Karahavet