alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Medardus og Gilardus

Medardus og Gilardus er ein minnedag feira 8. juni til minne om to franske biskopar:

Medardus, som var biskop i Noyon nordaust for Paris, og som døydde i 561.  Han vart vernehelgen for vinmarkene og ølbryggjarane.
Gilardus, som var biskop i Rouen og døydde på 500-talet. Etter gamal folketru vart desse to fødde same dag, vigsla same dag og dei døydde same dag. 

På primstaven er merket ofte ein fiskekrok.

Vêret denne dagen har vore tolka som merket for vêret framover - nokre stader slik at vêret denne dagen var merke for vêret fire veker framover, andre stader slik at vêret denne dagen var merke for vêret i slåttonna.

Kjelder
Randi Ekrem (1992): Primstaven : Tradisjonar og merkedagar  ISBN 82-992691-0-5

Primstaven
Juni
Kolumbamesse

Kolumbamesse eller Kolbjørn med laksen (også Kolbein med laksen, festum Columbe abbatis) er ein messedag feira 9. juni til minne om den irske helgenen Columba, Skottlands apostel.

På primstaven er merket ofte ein fisk, og fisken vart i folketradisjonen tolka som ein laks, sidan laksen går opp i elvane på denne tida.

Kjelder 
 
Kolbjørn med laksen i Historisk leksikon

Primstaven
Juni
Botolvsmesse

Botolvsmesse eller Botsok (også festum Botolphi abbatis) er ein messedag feira 17. juni til minne om den den heilage Botolv, ein av dei viktigaste helgenane i den anglikanske kyrkja.

I Noreg har dette vore ein særs viktig merkedag, også etter reformasjonan, sidan botolvsmesse var lagtingsdag over heile landet. Dagen vart somme stader i Noreg rekna som helgedag heilt ut på 1800-talet.

På primstaven er merket ein kross, ei krone eller ein bispestav..

Kjelder
Randi Ekrem (1992): Primstaven : Tradisjonar og merkedagar  ISBN 82-992691-0-5
Botolfsmesse i Historisk leksikon

Primstaven
Juni
Kvitsoleie

Kvitsoleie er ei 4-12 dm høg plante som veks i frodige og fuktige lier, spesielt i bjørkebeltet, men også over tregrensa og i låglandet. Her i landet er arten først og fremst utbreidd i Sør-Noreg, frå Vest-Agder i sør og nordover til sør i Nordland. På Sørøya i Finnmark finst ein isolert førekomst. I Jotunheimen er planta funnen opp til 1400 m.o.h.
Elles finst kvitsoleia over store delar av Europa.

Planta har ein høg, snau stengel, store, handdelte blad og langskafta, kvite blomar. Begerblad og kronblad fell tidleg av. Blomstrar omkring juni.

Plantar i Noreg
Soleiefamilien

Kjelder
Tysk wikipedia.
Johannes Lid: Norsk-svensk-finsk flora. Det Norske Samlaget, 1985.
Ugras

Ugras er planter som veks ein stad dei er uynskte. Ein kan ha ugras i hagar, i jordbrukssamanheng, i bygd landskap eller vilt i naturen i samanheng med invasive artar.

I åker og eng konkurrerer ugras med nytteplanter ved at dei brukar opp næringsstoff som nytteplantene var tiltenkt og skygger for dei. Ugras fører òg til mat- og fôrplanter vert forureina. I hagar og bed kan ugras i tillegg til å konkurrera bort planter øydeleggja den planlagde utsjånaden. Typiske døme på ugras i Noreg er løvetann, høymol, åkersennep, floghavre, kveke og så bortetter.

Ugrashandtering

Den mest brukte metoden, særleg innanfor økologisk landbruk mot rot-ugras som kveke, er å harve jorda ofte om våren, slik at kvekerøtene brukar opp energien sin på å nett spire på ny, før han vert harva ned att. 

Ein vanleg metode for å drepa ugras i konvensjonelt landbruk er å nytta plantevernmiddel, med dette fører til spreiing av gift i naturen. 

I radkulturar, som potet og kålrabi, vert ugraset ofte fjerna mekanisk ved hypping og harving med høveleg reiskap. I moderne jordbruk vert dette arbeidet utført med traktor, noko som fører til at jorda vert pakka saman i botnen på rennerne. Dette fører til at regnvatn renn av i staden for å siga ned i jorda. I bratt terreng kan det òg føra til erosjon ved at vatnet fører med seg matjord.

Kjelder

 Ugras hagegal

Bakgrunnsstoff

 
Jordbruk
Hagebruk
Plantar
Tepperot

Tepperot er ei plante i rosefamilien som er utbreidd i Europa og Asia.
Ho er vanleg på næringsfattig grunn over det meste av Noreg, men sjeldnare lengst i nord. På Hardangervidda er tepperota funnen opp til 1320 moh.

Planta har ein tjukk klumpete jordstengel med granne stenglar og 3-kopla blad. Stengelblad om lag utan hår. Fire kronblad, litt lengre enn begerblada, nedst med mørkgul flekk. Blomstringstida omkring juni.

Kjelder 
 Johannes Lid: Norsk-svensk-finsk flora. Det Norske Samlaget, 1985.
Denne artikkelen bygger på «Tepperot» frå ,  den 6. juni 2010.  
 

Viltveksande plantar i Noreg
Rosefamilien
Skogstjerneblom

Skogstjerneblom (Stellaria nemorum) er ei plante i nellikfamilien. Arten er europeisk i si utbreiing. I Noreg finn ein planta på fuktige stader i skog over heile landet. Til fjells er ho funnen i vierkjerr opp til 1400 meter over havet.

Planta har kvite krypande tæger frå stengelgrunnen. Ho har tynne gulgrøne småhåra blad, der dei nedre blada er langskafta og hjarteforma. For kvar greining vert støtteblada gradvis mindre, det andre paret om lag halvparten av det første. Frøa har låge halvkuleforma vorter. 

Skogstjerneblom blømer omkring juni.

Plantar i Noreg
Nellikfamilien

Kjelder 

Wikipedia på norsk bokmål.
Svensk wikipedia.
Johannes Lid, norsk-svensk-finsk flora, Det Norske Samlaget, 1985.
Paul Steenstrup

Paul Steenstrup (Poul Steenstrup) () var ein dansk-norsk bergmann, eidsvollsmann og stortingsmann.

Steenstrup var fødd på ein storgard ved Vejle i Danmark, faren var ein proprietær. Han vart student frå Kolding skole i 1790 og studerte etter andreeksamen både mekanikk, mineralogi og medisin. I 1796 kom han til Kongsberg og gjekk på bergseminaret der 1798-1800. Han tok eksamen i 1800 og fekk eit treårig stipend til ei vitskapleg reise til tyske og austerrikske jarnverk og fabrikkar. Ein større del av tida nytta han i Freiberg og Wien.

Etter heimkomsten til Noreg i 1804 fekk Steenstrup 700 riksdalar i vartpengar, inntil han fekk embete. Då Kongsberg Sølvverk vart nedlagt i 1805, fekk han i oppdrag å utarbeide planar for bygging av eit jarnverk i byen. Han stod så for bygginga av ein masomn som vart teken i bruk i 1809. Før dette, kjøpte han den nedlagde myntverkstaden på Kongsberg, og byrja i staden å fabrikere brasianstål. Myntverkstaden vart gjenoppretta i 1807, staten overtok denne mot å dekke Steenstrups kostnader, dessutan vart han inntil vidare myntmeister.

Steenstrup vart bergmeister for Kongsberg i 1811. Staten oppretta i 1814 eit militært ull- og linmanufaktur, etter Steenstrups planar. Omtrents samstundes vart han leiar for Kongsberg Våpenfabrikk, ein fabrikk som kom i stand etter forslag frå han. I 1824 vart dei statlege verksemdene på Kongsberg skild frå kvarandre. Både jarnverket og ull- og linmanufakturet skulle i tillegg drivast i mindre målestokk enn tidlegare. Steenstrup gjekk då ut av leiinga.

1825-27 oppheldt Steenstrup seg for ein stor del i England, der han tok patent på eit dampskipshjul. Reiste så tilbake til Noreg. I 1831 vart Steenstrup bergmeister i Vestre søndenfjeldske distrikt i Noreg. Åra 1833-39 var han øvste leiar av Kongsberg Sølvverk.

Våren 1814 var Steenstrup utsending frå Kongsberg til riksforsamlinga på Eidsvoll i 1814. Der høyrde han til sjølvstendepartiet. Han møtte også på det overordentlege storting 1814, og på Stortinget 1824. På det siste valet vart det klaga, og det vart innleia forhøyr. Fyrst 16. mars 1824 vart valet godkjent, med 45 røyster mot 24. Steenstrup møtte då frå 20. mars, og vart vald inn i komiteen om berg- og skogvesenet, og komiteen om kjøpstadskatten.

Steenstrup døydde på Kongsberg i 1864.

Kjelder 
Tallak Lindstøl: Stortinget og Statsraadet 1814-1914. Kristiania, 1914
 Popperud, Erling:Streiftog gjennom Kongsberg Våpenfabrikks historie
 Bokmålswikipedia

Bakgrunnsstoff 
 Biografi i Dansk biografisk Lexikon fra 1887-1905 (på dansk)

Eidsvollmenn
Stortingsrepresentantar 1814
Stortingsrepresentantar 1824-1826
Stortingsrepresentantar for Kongsberg
Norske bergmenn
Daniel Larsson Skjevik

Daniel Larsson Skjevik () var ein norsk gardbrukar og eidsvollsmann frå Beitstad i Nord-Trøndelag.

Skjevik var fødd i Solberg sokn i Beitstad, der far hans var gardbrukar. Sjølv tok han underoffisereksamen og vart sersjant, før han tok over farsgarden.

I 1814 var Skjevik utsending frå Første Trondhjemske Infanteri-Regiment saman med Georg Wasmuth til riksforsamlinga på Eidsvoll. Der høyrde han til sjølvstendepartiet.

Skjevik fekk Dannebrogordenens hederstegn i 1808. 

Han døydde på garden sin i Solberg i 1833. I 1914 vart det reist eit minnesmerke over Skjevik og eidsvollsmannen Sivert Bratberg på Solberg gamle kyrkjegard.

Kjelder
Tallak Lindstøl: Stortinget og Statsraadet 1814-1914. Kristiania, 1914
Biografi på Eidsvoll 1814

 Steinkjerleksikonet
 Daniel Larsen Schevig frå Norsk biografisk leksikon

Eidsvollmenn
Norske gardbrukarar
Folk frå Steinkjer
Carl Stoltenberg

Carl Peter Stoltenberg () var ein norsk kjøpmann og eidsvollsmann.

Stoltenberg var fødd i Undrumsdal i Våle i Vestfold, far hans var prest. Sjølv slo han seg ned i Tønsberg som kjøpmann. I mange år sat han i forlikskommisjonen i byen.

I 1814 var Stoltenberg utsending frå Tønsberg til riksforsamlinga på Eidsvoll. Der høyrde han til sjølvstendepartiet. Han var elles med i finanskomiteen. Også på det overordentlege storting 1814 var han representert. 10. oktober 1814 var han medlem av deputasjonen som møtte Kristian Fredrik. Stortingsrepresentant for Tønsberg også i 1815-16, medlem av ti komitear. Mellom dei var komiteen om finans-, skatte-, bank- og pengevesen og komiteen om bergverkslova og Kongsberg Sølvverk. I 1824 representerte han Tønsberg og Holmestrand på Stortinget. Han var då medlem av tollkomiteen, protokollkomiteen og komiteen om kjøpstadskatten.

Stoltenberg døydde i Tønsberg i 1830. Han var far til Matthias Stoltenberg.

Kjelder
Tallak Lindstøl: Stortinget og Statsraadet 1814-1914. Kristiania, 1914
 

Eidsvollmenn
Stortingsrepresentantar 1814
Stortingsrepresentantar 1815-1817
Stortingsrepresentantar 1824-1826
Stortingsrepresentantar for Vestfold
Norske kjøpmenn
Folk frå Re
Tiriltunge

Tiriltunge  er ei plante i ertefamilien. Ho er utbreidd i Europa, Asia og det nordlege Afrika. I Noreg veks ho i turre bakkar, vegkantar og på kulturmark over heile landet, meir sjeldan lengst nord. På Hardangervidda er ho funnen opp til 1405 m.o.h. 

Planta har blågrøne småblad utan tydelege sidenervar. Oftast tre-fire blomstrar saman. Gule kronblad, litt raudfarga utvendes. Tiriltunga blømer omkring juni.

Tiriltunga lever i symbiose med ein bakterieart, Rhizobium leguminosarum, som veks i ertestore knollar på rotsystemet. Denne bakterien har evna til å binde opp nitrogen frå lufta, og nitrogenet er til nytte for tiriltunga. I staden får bakterien vatn og mineralnæring.

Kjelder

Wikipedia på norsk bokmål.
Svensk Wikipedia.
Johannes Lid: Norsk-svensk-finsk flora. Det Norske Samlaget, 1985.

Bakgrunnsstoff 

Den virtuella floran (svenskspråklig)
Høgskulen i Volda 

Viltveksande plantar i Noreg
Erteblomfamilien
Tiriltungeslekta
Peder Pedersson Hjermann

Peder (Per) Pedersson Hjermann () var ein norsk gardbrukar og eidsvollsmann frå Lærdal i Sogn og Fjordane.

Familie
Hjermann var son av bonde og lensmann Peder Pederson Hjermann og Ingeleiv Lassedotter Øvre Eri. Han vart gift med Berte Malene Tomasdotter Dalsøren i Luster i 1775 og tok over over farsgarden. Paret fekk ingen born og Hjermann vart enkjemann i 1806. Han gifta seg på nytt i 1809 med Elsa Sofie Sørensdotter Lem frå Årdal. Dei fekk fem born.

Yrkesliv
Hjermann var bonde, men i åra 1797-1813 var han også med i forlikskommisjonen. Han var og postopnar ei tid.

Eidsvoll 1814
I 1814 vart Hjermann fyrst vald til valmann frå Lærdal prestegjeld. Valmennene møtte så i mars månad i Vik til valmøte der det skulle veljast tre av fem representantar for Nordre Bergenhus Amt. Hjermann vart vald saman med sokneprest Nicolai Nielsen frå Holmedal og sorenskrivar Lars Johannes Irgens frå Sogndal.  Dei tre utsendingane reiste saman med representantane frå det infanteriet, Ole Elias Holck frå Alvera og Nils Johannesson Loftesnes, til riksforsamlinga på Eidsvoll. Hjermann slutta seg til sjølvstendepartiet.

Hjermann døydde på garden sin, Stødno, i Lærdal i 1834. Der er reist ein minnestein over han. Hjermann vart gravlagd på Hauge gamle kyrkjegard. Kyrkjegarden vart nedlagt for lenge sidan og der er ingen gravminne der.

Kjelder
Tallak Lindstøl: Stortinget og Statsraadet 1814-1914. Kristiania, 1914 Digital utgåve på bokhylla.no, s381
Kleppa, Hermund: Minnestein over Eidsvoll-mannen Peder Hjermann. Kulturhistorisk leksikon, Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane, 2003
NRK fylkesleksikon: Peder Pederson Hjermann

Bakgrunnsstoff 

NRK fylkesleksikon: Hjermann-slekta på Stødno

Eidsvollmenn
Folk frå Lærdal
Norske gardbrukarar frå 1700-talet
Norske gardbrukarar frå 1800-talet
Talleiv Olavsson Huvestad

Talleiv Olavsson Huvestad () var ein norsk gardbrukar, eidsvollsmann og stortingsmann frå Skafså i Telemark.

Huvestad var fødd på garden Storåsli i Skafså. I ungdomen var han omgangsskulelærar. Frå 1794 var han gardbrukar på Huvestad i Eidsberg sokn i Lårdal. Han var 1809-30 medhjelpar åt sokenpresten.

I 1814 var Huvestad utsending frå Bratsbergs amt til riksforsamlinga på Eidsvoll. Stortingsrepresentant i 1818, medlem av sju komitear. Mellom dei var komiteen om utvidinga av Holmestrand, og om utlevering av tjuvar mellom Noreg og Sverige. Han skal ha arbeidd målbevisst for å fremje bondeinteressene.

I 1826 tok han kår, døydde på Huvestad i 1847.

Kjelder
Tallak Lindstøl: Stortinget og Statsraadet 1814-1914. Kristiania, 1914

Bakgrunnsstoff 

Eidsvollmenn
Stortingsrepresentantar 1818-1820
Stortingsrepresentantar for Telemark
Folk frå Tokke
Norske gardbrukarar
Gabriel Lund

Gabriel Lund () var ein norsk kjøpmann, eidsvollsmann og stortingsmann frå Farsund i Vest-Agder.

Lund vart cand. theol. i 1795, men var aldri prest. Far hans var kjøpmann Jochum Lund i Farsund, og han gjekk inn i handelshuset til faren. Seinare overtok han handelshuset og dreiv det fram til 1830.

I 1814 var Lund utsending frå Lister len til riksforsamlinga på Eidsvoll. Han var då medlem av finanskomiteen. Mange år seinare, 1827, 1828 og 1830 var han stortingsrepresentant frå Lister og Mandals amt. På desse tingsamlingane var han medlem av Lagtinget. I 1827 var han elles medlem av komiteen om fiskeria, og om brennvinsbrenning. Han var og medlem av riksretten. På det overordentlege storting 1828 var han med i reglementskomiteen, i 1830 medlem av komiteen om justis- og politivesen, om brannvesenet i byane og om kjøpstadskatten.

Lund vart i 1830 postmeister i Trondheim. Han døydde der to år seinare.

Kjelder
Tallak Lindstøl: Stortinget og Statsraadet 1814-1914. Kristiania, 1914

Bakgrunnsstoff 

Eidsvollmenn
Stortingsrepresentantar 1827-1829
Stortingsrepresentantar 1830-1832
Stortingsrepresentantar for Vest-Agder
Norske kjøpmenn
Postfolk
Folk frå Farsund
Nils Johannesson Loftesnes

Nils Johannesson Loftesnes () var ein soldat, gardbrukar og eidsvollsmann frå Sogndal.

I 1814 var Loftesnes musketer i sogndalske kompani. Kompaniet var ei avdeling av 2. bergenhusiske infanteriregiment, og Loftesnes vart om våren vald til å representere regimentet ved riksforsamlinga på Eidsvoll saman med kompanisjef Ole Elias Holck. Han høyrde der til sjølvstendepartiet.

Loftesnes tok over farsgarden i Sogndal og dreiv denne ei tid. Seinare kjøpte han ein annan gard i heimbygda og busette seg der. Der døydde han i 1848.

Kjelde 
Tallak Lindstøl: Stortinget og Statsraadet 1814-1914. Kristiania, 1914

Bakgrunnsstoff 

Eidsvollmenn
Folk frå Sogndal
Norske gardbrukarar
Radosav Petrović

Radosav Petrović () er ein serbisk fotballspelar. Han har spela for Blackburn i engelsk Premier League, og det serbiske landslaget. Han vart seriemeister i Serbia med Partizan i 2009 og 2010. Han fekk A-landslagsdebuten sin mot Sør-Afrika 12. august 2009.

Serbiske fotballspelarar
Blackburn-spelarar
Soay

Soay er namnet på fleire vestskotske øyar. Namnet kjem frå norrønt so-ey og tyder 'saueøy'. Den skotsk-gæliske skrivemåten av namnet er Sòdhaigh.

 Soay i St Kilda. Den primitive sauerasen soay kjem herfrå.
 Soay i Indre Hebridane, sørvest for Skye
 Soay Mòr og Soay Beag er to naboøydar i dei ytre Hebridane.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Soay» frå ,  den 6. juni 2010.  
 

stadnamn knytte til dyr
stadnamn av norrønt opphav i Skottland
Lokalavis

Ei lokalavis er ei avis med eit avgrensa geografisk nedslagsfelt.

Det finst små og store lokalaviser, men sams for dei fleste er at dei dekkjer ein eller nokre få kommunar, ein by eller ein region. Dei fleste norske aviser er lokalaviser.

Når ei lokalavis blir svært stor må ho ofte måtta reklassifiserast til regionavis. Nokre aviser kan karakteriserast som både lokalavis og regionavis. Dei største avisene er riksaviser.

Mange av dei minste lokalavisene i Noreg er medlem av interesseorganisasjonen Landslaget for Lokalaviser. Dei fleste av dei øvrige avisene er medlem av tarifforganisasjonen Mediebedriftenes Landsforening (MBL).

Aviser
Regionavis

Ei regionavis er ei avis med eit avgrensa geografisk nedslagsfelt, men større enn for ei lokalavis. I Noreg vil ei regionavis typisk dekkja eit eller fleire fylke. Kjende regionaviser er mellom anna Nordlys, Adresseavisen, Bergens Tidende, Fædrelandsvennen og Stavanger Aftenblad. 

Andre avistypar er 
 riksaviser som anten kan vera ei avis med stort opplag og brei dekking, eller ei mindre riksspreidd kommentaravis
 lokalaviser som dekkjer distrikt eller enkeltkommunar

Aviser
Riksavis

Ei riksavis er ei avis med eit nasjonalt geografisk nedslagsfelt, både redaksjonelt og i høve til spreiing av opplaget. Både store og små aviser kan difor vera riksaviser. Regionaviser dekkjer mindre område, medan lokalaviser dekkjer distrikt eller enkeltkommunar.

Nokre av dei mest kjende norske riksavisene er:

 Verdens Gang
 Dagbladet
 Aftenposten
 Vårt Land
 Klassekampen
 Nationen

Aviser
Milan Jovanović

Milan Jovanović () er ein serbisk fotballspelar. Frå 2011/12-sesongen spela han for Anderlecht i den belgiske fotballigaen, og det serbiske landslaget. Han vart kåra til årets spelar i Belgia for 2009 då han spelte for Standard Liège. Sommaren 2010 går han til Liverpool på ein gratis overgang. Jovanović debuterte for Serbia sitt A-landslag 2. juni 2007 i ein kamp mot Finland, og skåra eitt av måla i kampen.

Serbiske fotballspelarar
Sjakhtar Donetsk-spelarar
Lokomotiv Moskva-spelarar
Standard Liège-spelarar
Liverpool-spelarar
Anderlecht-spelarar
Sandetorjå

Sandetorjå er eit kjøpesenter i Hjelmeland kommune. Kjøpesenteret vart opna i november 1999, like ved ferjestøa på Sande i Hjelmeland sentrum. Tidlegare har kaféen Hjelmen Drøseri og seinare pizzarestauranten Kobbarverket vore her, men beggje desse har avvikla drifta her.
Sandetorjå er lokale for følgjande butikkar og kontor:
 COOP Prix Hjelmeland - daglegvarebutikk
 Blomsterhjørna Hjelmeland - blomar og gåver
 Enkel Bygg og Butikk - sport, jernvare, interiør, måling og byggjevarer
 Hårsveisen - frisør
 Gjil Aktivitetssenter - treningsstudio
 Hjelmeland EDB Regnskap - rekneskapsføring

Byggverk i Hjelmeland
Kjøpesenter i Rogaland
Næringsliv i Hjelmeland
Åkerminneblom

Åkerminneblom (Myosotis arvensis) er ei plante i rubladfamilien. Ho er utbreidd i Europa, Asia og det nordlege Afrika. I Noreg veks ho i åkrar og bakkar over mykje av landet. 

Åkerminneblom er 20-30 cm høg, eittårig, med fruktskaft som er dobbelt så langt som begeret. Han har oftast 3 mm breie blomar, og blømer kring juni.

Kjelder 
 Svensk Wikipedia.
 Johannes Lid: Norsk-svensk-finsk flora. Det Norske Samlaget, 1985.

Plantar i Noreg
Rubladfamilien
Nikola Žigić

Nikola Žigić () er ein serbisk fotballspelar. Frå 2010/11-sesongen spela han for Birmingham City i engelsk Premier League, og det serbiske landslaget. Han vart toppskårar i toppdivisjonen i Serbia og Montenegro i 2004, då han spelte for Raude Stjerne, og vart seriemeister med Raude Stjerne i 2004 og 2006. Han vart kåra til årets spelar i Serbia i 2003, 2005 og 2006.

Serbiske fotballspelarar
Racing Santander-spelarar
Valencia-spelarar
Birmingham-spelarar
Samuel Inkoom

Samuel Inkoom () er ein ghanesisk fotballspelar som har spela i forsvar for Basel i den sveitsiske fotballigaen, og for det ghanesiske landslaget. Han vart seriemeister med Basel i 2010. Han debuterte for Ghana sitt A-landslag 20. november 2008 mot Tunisia.

Ghanesiske fotballspelarar
Basel-spelarar
Spelarar i Fotball-VM 2010
Spelarar i Fotball-VM 2014
Asamoah Gyan

Asamoah Gyan, () er ein ghanesisk fotballspelar som har spela i angrep for Sunderland i engelsk Premier League, og for det ghanesiske landslaget. Gyan skåra det raskaste målet som nokon gong er skåra i eit fotball-VM, då han skåra mot Tsjekkia etter 68 sekund under fotball-VM i 2006. Dette var også Ghana sitt første mål i noko fotball-VM. Gyan debuterte for Ghana sitt A-landslag 19. november 2003 mot Somalia, og skåra også i den kampen.

Ghanesiske fotballspelarar
Udinese-spelarar
Modena-spelarar
Rennes-spelarar
Sunderland-spelarar
Spelarar i Fotball-VM 2006
Spelarar i Fotball-VM 2010
Spelarar i Fotball-VM 2014
Olav Knutsson Tveiten

Olav Knutsson Tveiten () var ein norsk lærar, lensmann, gardbrukar og eidsvollsmann frå Valle i Aust-Agder.

Han var fødd og oppvaksen på garden Nordigard Tveiten i Valle. Frå 1776 var han omgangsskulelærar i Valle, eit yrke han hadde fram til 1785. Deretter vart han i 1786 lensmann, eit ombod han hadde til 1837, like før han døydde. Som lensmann vart han halden for rettvis, uavhengig, og med forståing for folks vanskelege kår. Lensmannsfolket var gjestfrie, også mot dei årvisse fantefylgja. År 1788 tok han over farsgarden og dreiv denne. Han dreiv også som driftekar og handelsmann. Om sommaren låg han då i heiane med kyr og sauer. Hausten barst det til byen for sal. I byen selde han elles både kjøt og smør.

Tveiten var ein sterk kar, vel likt, kjent som ein som treivst i godt drikkelag. Under eit barselgilde på Brokke i 1797 kom han i slagsmål med Torjus Rysstad. Torjus vart drepen, og Tveiten vart i fyrste omgang dømd. Seinare vart han frikjend i Høgsterett, då retten kom til at han hadde handla i nødverje. Tveiten kunne halde fram som lensmann, men vart i ettertid aldri den same.

I 1814 var Tveiten utsending frå Råbyggelaget til riksforsamlinga på Eidsvoll. Der var han mellom dei fyrste som gjekk i forsvar for odelsretten. Han høyrde til sjølvstendepartiet, og gav som mange av bøndene si støtte til Christian Magnus Falsen og Kristian Fredrik. Under handsaminga av rang og ordenar somna han, og vart vekt til avrøystinga. Bramfritt spurde han då kva Falsen hadde røysta, og røysta så sjølv for same forslaget. 17. mai 1814 var han medlem av deputasjonen som møtte Kristian Fredrik og melde frå om kongevalet. Med ein liketil veremåte og tale, skal han sjarmert den nyvalde kongen så vidt at Tveiten fekk ein gullring og eit gullur, samt lova kår for borna hans om dei nokon gong skulle trenge det. I fylgje Johannes Skar vart det innfridd av Stortinget, fordi kongen så hadde lova.

Tveiten døydde på garden sin i Valle i 1837. På kyrkjegarden ved Valle kyrkje står ein grovhogd bautastein av granitt med namnet hans og minneordet “Bonden skal ha sin odel”.

Kjelder
Tallak Lindstøl: Stortinget og Statsraadet 1814-1914. Kristiania, 1914
Olav Knutsson Tveiten sine etterkommarar på eidsvollsmenn.no
Store norske leksikon 

Eidsvollmenn
Folk frå Valle
Peder Johnsen

Peder Johnsen () var ein norsk skipper og eidsvollsmann fødd i Dypvåg i Aust-Agder.

Johnsen var underoffiser i sjøforsvaret. Ei tid rekneskapsførar ved Kristiansands verft, før han vart skipper. I 1814 var Johnsen utsending frå sjødefensjonen (sjøforsvaret) til riksforsamlinga på Eidsvoll. Han høyrde til sjølvstendepartiet.

Han døydde i Kristiansand i 1836.

Kjelde 
Tallak Lindstøl: Stortinget og Statsraadet 1814-1914. Kristiania, 1914

Bakgrunnsstoff 

Eidsvollmenn
Folk frå Tvedestrand
Norske rekneskapsførarar