alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Risøyrenna

Risøyrenna er ei utgraven renne i ein del av Risøysundet som blei opna i 1922. Risøyrenna gjer det mogleg for større fartøy å passere mellom Andøya og Hinnøya. Eit arbeid med å gjere renna betre starta i september 1997 og Risøyrenna blei offisielt opna igjen i september 2001.

Renna er ein smal, kunstig passasje gjennom sandbankane utanfor Risøyhamn som er 4,8 km lang, 7 meter djup og med ei botnbreidd på 100 meter og med to kursendringar. Før utvidinga var djupna 6 meter medan breidda på botnen var 50 meter.

Over Risøyrenna går Andøybrua som er ei spennbetongbru med eit hovudspenn på 110 meter og ei total lengd på 750 meter.

Geografi i Andøy
Sund i Nordland
Anna Politkovskaja

Anna Stepanovna Politkovskaja, russisk Анна Степановна Политковская () var ein russisk journalist og forfattar som var kjend som kritikar av Putin-styret.

Politkovskaja var fødd i New York i 1958, der dei ukrainske foreldra hennar var diplomatar i SN. Ho studerte journalistikk ved Universitetet i Moskva og tok eksamen i 1980 og så byrja ho å arbeide for avisa Izvestija. Frå juni 1999 skreiv ho ei eiga spalte for nettstaden Novaja Gazeta. Ho skreiv fleire prisa bøker om Tsjetsjenia og Putin sitt styre i Russland, den nyaste er Putins Russland som kom ut i Noreg i 2005.

Politkovskaja vart funnen ihelskoten i Moskva laurdag 7. oktober 2006 i heisen i bustadblokka ho budde i.

Bøker på norsk 
 2001 - En reise i helvete. Rapport fra krigen i Tsjetsjenia Pax forlag ISBN 82-530-2306-5
 2005 - Putins Russland Cappelen ISBN 82-02-24543-5
 2007 - Mitt russiske testament Cappelen ISBN 82-02-27082-0

Kjelder
Denne artikkelen byggjer på «Anna Politkovskaya» henta frå Wikipedia på engelsk 7. oktober 2006.

Bakgrunnsstoff 
 Melding om drapet på Politkovskaja frå Interfax
 Novaya Gazeta (på russisk)
 Artiklar av Politovskaja på HRO-nettsida (på russisk)
 Kort biografi frå då ho fekk Lettre Ulysses prisen i 2003

Russiske journalistar
Myrda journalistar
Folk frå New York
Anfield

Anfield (òg kalla Anfield Road) er ein fotballbane i Liverpool i England. Liverpool F.C. spelar heimekampane sine der.

Banen vart bygd i 1892 og Everton F.C. brukte han til 1892, då Liverpool F.C. tok over banen etter ein krangel om leiga. Anfield har ein kapasitet på 45 400 tilskodarar.

The Kop er ei vidgjeten tribune på Anfield, der dei mest aktive Liverpool- tilhengjarane står. 

Liverpool FC
Fotballstadion i England
Liverpool
John Arne Riise

John Arne Semundseth Riise () er ein norsk tidlegare fotballspelar. Han er trenar for Flint Tønsberg.

Han har 110 kampar for det norske herrelandslaget, meir enn nokon annan.

Han har spela for Fulham FC. Han har også spela for AS Roma, Liverpool FC, AC Monaco og Aalesunds FK. 

For boka Fortellingen om Liverpool fekk John Arne Riise og Lars Lenth litteraturprisen Ordknappen 2010.

Han er son av Berit Riise som i 2000 vart den første kvinnelege FIFA-agenten i Norden.

Kjelder

Norske fotballspelarar
Norske landslagsspelarar i fotball
Aalesund-spelarar
Liverpool-spelarar
Fulham-spelarar
Folk frå Ålesund
Bot

Ei bot eller eit førelegg er ein straffereaksjon frå myndigheitene (politiet) på eit mindre alvorleg regelbrot eller ei kriminell handling. Å få ei bot vil seie at du må betale ein viss sum pengar til myndigheitane. Storleiken på summen er avhengig av kor alvorleg brotsverket er, og økonomien til den som vert ilagt bota.

Straff
Bjørkeris

Eit bjørkeris er ein bunt kvistar frå eit bjørketre. Det har tradisjonelt vore brukt som pynt og til å slå med, gjerne som straff. Det har og vorte nytta til dekking av gulv, t.d. i samiske gammer.

Rising og dasking 
Bjørkeriset vart gjerne brukt til avstraffing av ungar ved at ein slo bjørkeriset hardt mot den berre baken til ungane. Rising med mellom anna bjørkeris fann også stad mot vaksne fram til midten av 1900-talet. «Ris på rumpa» påfører smerte og skam, ved at bakenden blir blotta. Som anna fysisk avstraffing er det no forbode over store delar av Europa. 

I land med badstue-tradisjon, som Finland, Skandinavia, Baltikum og Russland, er det vanleg å daska kroppen med bjørkeris dyppa i vatn for å auka blodsirkulasjonen og opna porene i kroppen. Sidan bjørkerisa har blada på og gjerne er mjukna gjennom å ha lege i vatn, gjer det ikkje vondt.

Pynting
Riset er òg ein del av den tradisjonelle norske fastelavnsfeiringa og syttande mai-feiringa. Tidlegare var det vanleg å risa både jord, tre, dyr og kvinner for å få god grøde det året. I nyare tid er det vanleg å pynta bjørkeris med farga fjører eller papirbitar og setta dei i vatn innomhus. Lauvet sprett når dei kjem inn i varmen.

Kjelder 
 Rising av gåetie (gamma); tronderskbyggeskikk.no

straffereiskapar
pynteting
treting
Postkasse

Ei postkasse er ein boks (som regel laga av metall eller tre) som vert brukt til å ta vare på post til mottakaren kan hente han. Ei postkasse bør ha ein fornuftig storleik, og skal vere tydeleg merkt med namnet og adressa til mottakaren. Ho bør også vere vasstett.
Det finst både private og offentlege postkasser. Dei offentlege har alltid ein standardfasong, er raudlakkerte og tydeleg merkte «post» og med hentingstider. Posten vert både henta og bringa av postbod.

Kasse

da:Postkasse

de:Briefkasten
en:Letter box
fi:Postilaatikko
Naudrakett

Ein naudrakett er ein type rakett som vert skoten ut frå t.d. ein båt for å signalisere at han er i fare. Raketten gjev frå seg eit lys slik at andre kan sjå kvar han kjem frå.

Rakettar

en:Distress rocket
Bundeli

Bundeli er eit vestleg hindispråk, ofte rekna som ein dialekt av hindi, som blir tala i Bundelkhand i Madhya Pradesh og i Uttar Pradesh. 

Det blei skrive mykje viktig litteratur på bundeli i mellomalderen. Alhakhand og dikt av Bhaddari er nokre døme. 

Bundeli har blitt noko påverka av nabospråk, som marathi, men svarer i hovudsak til dei kanaudji og bradjbhakha, som er nært i slekt.

Språket skil seg frå slektningane sine mellom anna med hannkjønnsendinga /o:/ og ved at h mellom vokalar har falle bort (slik at t.d. kahi blir til kai).

Bakgrunnsstoff 
 Ethnologue report

Kjelder 
 G. A. Zograph: Languages of South Asia, 1960 (translated by G.L. Campbell, 1982), Routledge, London.
 Engelsk Wikipedia

Språk i India
Fartsgrense

Fartsgrense er den høgaste farten eit køyretøy har lov til å køyre på ei viss vegstrekning. Ho er fastsett gjennom trafikkreglar, og har typisk samanheng med vegtype og omgjevnader. Ofte blir fartsgrensa signalisert gjennom vegskilt frå der ei viss grense gjeld, men det finst også standardiserte fartsgrenser som kan også gjelda der det ikkje er skilt.

Soge
Den første fartsgrensa blei innført i Storbritannia i 1861, då ho blei sett til 10 miles i timen (16 km/t) for dei nye bilane som hadde byrja køyra på vegane. I 1865 blei ho senka til 6 km/t på landet og 3 km/t i byar. I 1896 blei ho heva til 14 miles i timen, om lag 22,5 km/t. Denne hendinga blir markert årleg med ein veteranbilkortesje frå London til Brighton.

Fastsetjing av fartsgrenser
Fartsgrensa er avhengig av kor mykje trafikk det er på staden, til dømes om ein er i eit bustadområde eller på ein landeveg, og kvaliteten på vegen, der til dømes motorveg tillet mykje høgare fart enn elles. Tyskland er kjend for sin Autobahn der det i mange høve ikkje er sett ei øvre fartsgrense. Nokre stader set ein også ei nedre fartsgrense ettersom ein meiner seine køyretøy vil vera ein fare i trafikken. Dette gjer ein til dømes ved å forby traktorar, hestekjerrer og liknande på motorvegar.

I Noreg er fartsgrensene 80 kilometer i timen utanfor tettbygde strok og 50 km i timen i tettbygde strok. Særskilte fartsgrenser er vist ved forbodsskilt, og går frå 10 km i timen til 100 km i timen. Før 2000 var høgaste lovlege fart 90 km i timen på norske vegar.

Overvaking
Ein kan sjå etter at fartsgrensa blir halden gjennom automatisk overvaking eller radarkontroll utført av politi. I Noreg er det Utrykningspolitiet som passar på at fartsgrensene ikkje vert brotne. Dersom dei måler for høg fart på ein sjåfør, får han som regel ei fartsbot.

Bakgrunnsstoff

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Speed limit» frå ,  den 26. april 2011.  
 

Trafikkreglar
Vegtransport
Førelegg

Eit førelegg er ein straffereaksjon frå staten (politiet) på eit mindre alvorleg regelbrot eller ei kriminell handling. Å få eit førelegg vil seie at ein må betale ein viss sum pengar til styresmaktene — ei bot. Storleiken på summen er avhengig av kor alvorleg brotsverket er, og økonomien til den som vert ilagt bota. Eit forenkla førelegg er eit bot som vert ilagt av politiet, utan at saka går innom ein politijurist.

Straff
Gloster Gladiator

Gloster Gladiator var eit av dei siste dobbeldekka jagarflya som vart brukt i kamp, i byrjinga av den andre verdskrigen. Det var eit einseters engelskprodusert jagarfly, av typen avskjerings-jagar. Det hadde ein 9-sylindra luftkjølt radialmotor på 840 hk, og var utrusta med fire 0,303 Browning maskingevær.

Det hadde ein toppfart på litt over 400 km/t i 5000 meters høgd, og ei marsjfart på 340 km/t. Rekkevidda var på 656 km. Vekt tom: 3 476 lb, fullasta 4 750 lb.
Vengespennet var på ca. 10,5 meter, lengda ca. 9 meter og høgda ca. 3,5 meter.

Flytypen vart også brukt av Noreg under starten av krigen, men dei fleste av desse vart raskt nedkjempa av dei tyske flystyrkane.

Kjelder 
Green, W. (1960). Warplanes of the Second World War. London: Macdonald & Co. ISBN 978-0356014456

Fotnotar 

Fly under andre verdskrigen
Britiske jagarfly
Duppeditt

Dings, duppeditt, greie, tingest og liknande er ord brukte i staden for det eigentlege namnet på ein gjenstand. Slike ord kan brukast om ein ikkje veit eller ikkje gidd seia namnet på dei. Ofte kan orda ha ein vag definisjon, ved at til dømes «duppeditt» er ein ganske liten ting medan «greie» kan vera større.

Eit anna trekk ved desse erstattande orda er at ein ofte leikar seg med dei. Det morosame ordet «duppeditt» kan til dømes omformast til «dippedutt» eller «duppedings». Eit tilsvarande ord på engelsk er «thingummy», som kan bli til «thingamabob» eller «thingamajig».

Døme
 Dings - truleg frå lågtysk eller tysk, genitiv av Ding ('ting')
 Dirredért - ei lita, finurleg sak
 Duppeditt - truleg frå fransk [une] tout petite [chose] ('ein svært liten ting'). Orda «duppeditt» og «dippedutt» har kome til norsk frå dansk. Opphavet til desse orda kan vera fransk tout petite, 'svært liten'.

Kjelder

ord
ting
humor
Namnedagar i Sverige

I dag, . , har  namnedag i Sverige.

«Namnsdag på härbret». Svensk namnedagsfeiring måla av Carl Larsson i 1898.
I Sverige har dei ein lang ubroten tradisjon for å feire namnedagar. Namedagsfeiringa går attende til før reformasjonen, og ulikt i mange andre land held skikken seg sterk i Sverige også etter at landet hadde gått over til protestantismen. Før reformasjonen vart namnedagane feira etter helgendagane. Den fyrste lista over namnedagar etter reformasjonen kom i 1749 i den offisielle svenske almanakken. Sidan har lista vorte endra fleire gonger, seinast i 2001 etter at ei arbeidsgruppe nedsett av Svenska Akademien hadde kome med framlegg. Planen er at lista skal gåast gjennom og reviderast om 15 år, det vil seie i 2016.

Sjå også 
 Namnedag
 Namnedagar i Noreg

Namnedagane i Sverige 
Dette er ei liste over namnsdagane i Sverige sortert etter dato.

Kjelder 
Denne artikkelen byggjer på «Lista över namnsdagar» henta frå Wikipedia på svensk 7. oktober 2006.

Sverige
Namnedagar
Forrest Gump

Forrest Gump er tittelen på ein roman frå 1985, skriven av Winstoon Groom, og ein film med same namn frå 1994. Forteljinga handlar om Forrest Gump som trass i avgrensa intelligens oppnår å verte toppidrettsmann, krigshelt og framgangsrik forretningsmann, sjølv om det han eigentleg vil er at den store kjærleiken hans, Jenny, skal ha det bra. 

Filmen om Forrest Gump skil seg frå boka i stor grad. Han skildrar livet til ein enkel mann i møte med viktige historiske hendingar og personar. Filmen blei regissert av Robert Zemeckis med Tom Hanks i hovudrolla. Han vann til saman 6 Oscar-statuettar, mellom andre for beste film, beste mannlege skodespelar og beste regissør, men også for beste filmmusikk. Filmmusikken vart komponert av Alan Silvestri. I Noreg fekk filmen Amandaprisen for beste utanlandske film. Den norske omsetjinga av boka, gjort av Torstein Bugge Høverstad, kom ut på norsk på Hjemmets bokforlag same året som filmen.

Personar 
 Forrest Gump sjølv (spela i filmen av Michael Conner Humphreys som barn og Tom Hanks som vaksen) er ein litt tilbakeståande gut med krum rygg, men eit stort hjarte. Han har låg intelligens, men er svært skarp i nokre høve. Han blir mobba og utstøytt av dei andre normale ungane bortsett frå Jenny. Omsorgsfull ovanfor vennane sine, spesielt Jenny, som er hans store kjærleik.
 Mrs. Gump (Sally Field) er mora til Forrest. Ho oppdreg han til å ikkje la nokon fortelja han at dei er betre enn han. 
 Jenny (Hanna R. Hall og Robin Wright Penn) er ei søt lita jente som blir sjarmert av Forrest sin særeigne veremåte. Ho passar på Forrest gjennom hele livet og omvendt. 
 Bubba (Mykelti Williamson) blir Forrest sin bestevenn når dei møter kvarandre i militæret. Han lærer Forrest alt som er om rekefisking.
 Dan Taylor (Gary Sinise) er sjef og læremeister for Forrest i militæret. Han mister begge beina i kamp.

Winston Groom
Filmar frå USA
Bøker frå USA
Filmkomediar
Dramafilmar
Filmar frå 1994
Bøker frå 1985
Vinnarar av Amandaprisen
Oscarvinnarar
Avadhi

Avadhi er eit austleg indoarisk språk som ofte blir rekna som ein dialekt av hindi. Det er det største språket innan austleg hindi med om lag 2/3 av talarane. 

Avadhi var eit viktig indisk litteraturspråk før utviklinga av skriftleg hindustani, med eit høgdepunkt på 1500- og 1600-talet. Store diktarar som Tulsidas og Djajasi skreiv på avadhi.

Fonologi 
Den nest siste stavinga i eit ord har alltid kort vokal. Dette gjeld også i ei bøygd form av eit ord.

Morfologi 
Substantiv har genus i vestleg avadhi, men ikkje i austlege målføre. Adjektiv blir hovudsakleg ikkje bøygde, men kan ta -i i feminin i måla med genus.

Kjelder 
 G. A. Zograph: Languages of South Asia, 1960 (translated by G.L. Campbell, 1982), Routledge, London.
 Engelsk Wikipedia

Indoiranske språk
Einskildspråk
Namnedagar i Noreg

Namnedagar i Noreg er eit oversyn over noverande norske namnedagar sortert etter dato. 

Namnedagar har røter til katolske helgendagar. Dei vart gjeninnførte i Noreg av Almanakkforlaget i 1988. Forlaget reviderte lista i 1998 og inneheld 819 namn. Alle årets dagar bortsett frå 1. januar, som i kyrja er Jesu namnedag, skotårsdagen 29. februar og 25. desember har tilhøyrande namn.

Namnedagane i Noreg

Januar

Sjå også 
 Namnedag
 Namnedagar i Sverige
 Namnedagar i Danmark

Kjelder 
 Denne artikkelen byggjer på «Liste over norske navnedager» henta frå Wikipedia på bokmål 8. oktober 2006.

Namnedagar
Norsk kultur
Tsjhattisgarhi

Tsjhattisgarhi er eit austleg hindispråk som saman med hindi er offisielt språk i den indiske delstaten Chhattisgarh. Offisielt i India er språket blitt rekna som ein dialekt av hindi, men tsjhattisgarhitalarane har ein sterk eigenidentitet, noko som mellom anna førte til opprettinga av Chattisgarh i 2000.

Tsjhattisgarhi er nærast i slekt med avadhi og bagheli.

Kjelder 
 G. A. Zograph: Languages of South Asia, 1960 (translated by G.L. Campbell, 1982), Routledge, London.

Indoariske språk
Einskildspråk
Driss Jettou

Driss Jettou () er ein marokkansk politikar og statsministeren i Marokko frå 2002 til 2007.

Han vart innsett som statsminister av kong Mohammed VI 9. oktober 2002. Stillinga hans har vore kontroversiell, sidan han ikkje er medlem av noko parti, sjølv om han samarbeider med den største koalisjonen i landet. 

Jettou var òg finansminister i Marokko frå 1997 til 1998 og innanriksminister frå 2001 og til han vart statsminister.

Marokkanske statsministrar
Zerkalo

Zerkalo (russisk Зеркало), kalla Speil på norsk, er ein russisk film frå 1975 av Andrej Tarkovskij. Filmen presenterer eit utval scener frå familiehistoria til Tarkovskij. Difor vert filmen ofte rekna som sjølvbiografisk, trass i at han manglar ei tydeleg handling.

Bakgrunnsstoff 
 
 Intervju med Tarkovskij 

Russiske filmar
Filmar frå 1975
Vozvrasjtsjenie

Vozvrasjtsjenie (russisk: Возвращение), kalla Tilbake på norsk, er ein russisk film frå 2003 regissert av Andrej Zvjagintsev. Han vann fem priser under filmfestivalen i Venezia i 2003, mellom andre Gulløva. Filmen vann òg publikumsprisen under Tromsø Internasjonale Filmfestival året etter, og var nominert til Golden Globes for beste utanlandske film.

Rolleliste 
 Andrej - Vladimir Garin
 Ijean - Ivan Dobronravov
 Far - Konstantin Lavronenko
 Mor - Natalia Vdovina

Bakgrunnsstoff 
 
 Anmeldelse i VG

Russiske filmar
Filmar frå 2003
Otsji tsjornyje

Otsji tsjornyje (russisk Очи чёрные), kalla Svarte øyne på norsk, er ein italiensk og russisk film frå 1986. Den ytre handlinga er sett til 1900-talet og sentrerer seg om ein gift italienar som vert forelska i ei gift russisk kvinne. Hovudrollene vert spela av Marcello Mastroianni, Oleg Tabakov, Jelena Safonova, Pina Cei og Vsevolod Larionov.

Filmen vart produsert av Aleksandr Adabashyan, Suso Cecchi D’Amico og Nikita Mikhalkov, «inspirert av» noveller av Anton Tsjekhov. Filmen vart regissert av Mikhalkov.

Mastroianni fekk prisen som beste skodespelar på filmfestivalen i Cannes og vart nominert til Oscar for beste skodespelar.

Bakgrunnsstoff 
 

Italienske filmar
Russiske filmar
Filmar frå 1986
Horten Ho 229

Horten Ho 229, ofte kalla Gotha Go 229, var eit av dei mest eksepsjonelle og avanserte flya utvikla under 2. verdskrig. Flyet vart utvikla av Tyskland, og prosjektet vart starta i 1942 av Gothaer Waggon-fabrik. Flyet var ei flygande venge, mykje lik det moderne B2, og var det fyrste i sitt slag i verda. Det hadde nokre av dei beste eigenskapane på fly til da innanfor fart og stigning. Den fyrste prototypen HO IX V1 vart bygd som eit glidefly, grunna at jetmotorane frå BMW ikkje passa, og vart testflogen tidleg på sumaren i 1944. HO IX V2 vart bygd med dei nye jetmotorane, 2 Jumo 004B-1 turbojetar med 1890 lb skuvekraft.
Testflyginga gav eit resultat på 800 km/t, men etter 2 timar tok ein av motorane fyr. Tyskarane hadde ofte problem med brann i jetmotorane i jetfly under krigen, og flyet vart fullstendig øydelagt etter ein krasjlanding med berre ein motor på Oranienburg flyplass.
Dei byrja samtidig med den fyrste serieproduksjonen på 20 utgåver av flyet, men prosjektet vart avslutta då amerikanske styrkar okkuperte fabrikken.

Spesifikasjonar
Type: einsetar jagar-bombar.
Motor: to Junkers Jumo 004C aksial-strøymings turbojetmotorar på 2200 lb skuvekraft kvar.
Utrustning: 4 30mm MK 103 maskinkanonar, og to bombar på 500 kg.
prestasjonar: maks fart ca. 950 km/t ved havnivå, ca. 1030 km/t i 7000 meters høgde, maks marsjfart ca. 895 km/t, klatring 4300 fot i minuttet, maks flugehøgde 17000 meter, normal rekkjevidd ca. 1900 km, maksimal rekkjevidd (med ein motor avslegen) ca. 4000 km.
Vekt og dimensjonar
maks vekt:18700 lb, vengespenn ca. 18m , lengde ca. 8,2 m ,høgde ca. 3,1 m, vengeoverflate 540.348 kvadratfot.

Kjelder
William Green: «War planes of the second world war», FIGHTERS volume one, side 117-118, 1960.

Tyske jagarfly
Tyske oppfinningar
Vêrballong

Ein vêrballong er ein innretning meteorologar brukar til å ta målingar i atmosfæren.
Han består av ein stor ballong som er fylt med gass, der det heng ein kapsel med meteorologiske måleinstrument på undersida. Vêrballongar vert brukte til å måle t.d. atmosfæretrykk, luftfuktigheit, vindstyrke- og retning, temperatur osb., og korleis desse varierer oppover i luftlaga. Ballongane når stor høgde før dei sprekk. Målingane vert sende til målestasjonane med ei mobilantenne.

Meteorologiske instrument og utstyr
Skalahøgd

Skalahøgde er eit uttrykk som blir brukt om den vertikale avstanden der lufttrykket (eller andre storleikar) minkar med ein faktor e. Vanlegvis blir skalahøgda uttrykt ved bokstaven H. Skalahøgda er konstant for ein gjeven temperatur og kan reknast ut med: 

der:

 k = Boltzmannkonstant = 1.38×10−23 J·K−1
 T = temperatur i kelvin
 m = midlare molekylmasse av tørr luft (Kg·molec−1)
 g = tyngdeakselerasjon 

Trykket i atmosfæren kjem som følgje av vekta til atmosfæren i nivåa over. Visst atmosfæren i høgda z har tettleik ρ og trykk P, vil trykket ved at ein flyttar seg oppover ei infinitesimal lita høgde dz minke med dP (som er lik vekta til atmosfærelaget med tjukkleik dz). 

Dermed:

der g er tyngdeakselerasjonen. For små dz kan ein tenkje seg at g er konstant. Minusteiknet indikerer at når høgda aukar vil trykket minke. Brukar ein tilstandslikninga for ein ideell gass med midla molekylmasse m og temperatur T kan tettleiken skrivast som: 

Ved å kombinere desse likningane får ein: 

som igjen kan kombinerast med likninga for H:

som ikkje endrar seg med mindre temperaturen endrar seg. Integrerer vi denne likninga og tenkjer oss at P0 er trykket ved høgda z = 0 (trykket ved havnivå) kan trykket i høgda z skrivast som: 

Dette viser at trykket minkar eksponentielt med høgda. 

I jordatmosfæren er trykket ved havnivå P0 om lag 1.01×105Pa og den midlare molekylmassen til tørr luft er 28.964 u (1 u = 1.660×10−27 kg).

Døme:
T = 290 K, H = 8500 m
T = 210 K, H = 6000 m

Merk:
 Tettleiken er relatert til trykket frå den ideelle gasslova. Derfor vil tettleiken òg minke eksponentielt med høgda avhengig av temperaturen frå ρ0 om lag 1.2 kg m−3
 Ved høgder over 100 km fører molekylær diffusjon til at kvart stoff har si eiga skalahøgde.

Atmosfærisk dynamikk
Skipskanal

Ein skipskanal er ein kunstig vassveg over land som er konstruert for å late havgåande fartøy ta seg fram for eiga maskinkraft. Han kan vere ei kanalisert elv, eller han kan vere konstruert spesielt for skipstrafikk. Vasstanden vert halden konstant med hjelp av sluser. 

Ein kanal må vere minimum 5 meter djup for å reknast som skipskanal, grunnare kanalar er kanalar for lekterar og lasteprammar. 

Føremåla med kanalar kan vere: 
 Å korte ned lengda på ei transportrute, eller å gjere ruta tryggare.
 Å opprette ein vassveg mellom to innsjøar eller hav som elles er innelukka. 
 Å gje byar i innlandet direkte tilgang til havet.
 Å opprette ein økonomisk attraktiv alternativ transportveg.

Nokre viktige skipskanalar i verda:
 Kvitehavskanalen i Russland, 227 km lang, opna i 1933, er dels ei kanalisert elv, dels ein kunstig kanal og dels naturlege innsjøar.
 Suezkanalen i Egypt, 160 km lang, opna i 1869, forbind Middelhavet med Raudehavet.
 Volga-Donkanalen i Russland, 100 km lang, opna i 1952, bind saman Svartehavet, Azovsjøen, og Kaspihavet.
 Kielkanalen i Tyskland, 98 km lang, opna i 1895. Forkortar ruta mellom Nordsjøen og Det baltiske havet.
 Houston skipskanal i USA, 91 km lang, bind saman Houston, Texas til Mexicogolfen.
 Alphonse XIII-kanalen i Spania, 85 km lang, opna i 1926, mest ei kanalisert elv. Forbind Sevilla til Cadizgolfen.
 Panamakanalen i Panama, 82 km lang, opna i 1914. Forbind the Det karibiske havet med Stillehavet, opprettar ein snarveg.
 Manchester skipskanal i England, 57 km lang, opna i 1894. Forbind Manchester med Irskesjøen.
 Wellandkanalen i Canada, 45 km lang, opna i 1931. Forbind Lake Erie med Lake Ontario er ein del av Saint Lawrence-kanalen.
 Saint Lawrence-kanalen i Canada og i USA. Forbind Montreal med Lake Superior.
 Rhein-Main-Donau-kanalen

Sjå òg 
 Skipsrenne
 Kanal

Kjelde 
 «Ship canal» på engelskspråkleg Wikipedia

Vatn
Kanalar