alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Handball-EM 2022 for menn

Europameisterskapen i handball 2022 for menn, den 15. i rekka, vart avvikla i dagane frå 13. til 30. januar 2022 i Slovakia og Ungarn. 24 land deltok i meisterskapen. Turneringa kom i nokon grad til å verte påverka av utviklinga av Covid-19-pandemien. Flest alle laga hadde spelarar som måtte stod over enkeltkampar, eller trekke frå resten av turneringa.

Gull, sølv og bronse 
Sverige gjekk til topps i meisterskapen, for fyrste gong på 20 år. I finalen skåra det svenske mannskapet 27 mål mot Spanias 26. Niclas Ekberg avgjorde kampen då han skåra på straffekast i kampens siste sekund. Ved pause leia Spania 13–12. Sverige sine mål kom frå Oscar Bergendahl og Niclas Ekberg, begge 5, Hampus Wanne skåra 4 gongar, Jim Gottfridsson 3, Jonathan Carlsbogård, Daniel Pettersson og Felix Claar skåra kvar sine 2 mål, medan Max Darj, Albin Lagergren, Valter Chrintz og målvakta Andreas Palicka noterte seg for 1 skåring kvar. Toppskårarar i finalen vart spanjolane Adrian Figueras og Aleix Gómez, begge med 6 nettkjenningar. Danmark sikra bronse ved å vinne 35–32 etter ekstraomgangar mot Frankrike.

Trekning
Trekninga av gruppene fann stad i Budapest 6. mai 2021.

Seeding
Seedinga vart annonsert 3. mai 2021. Vertsnasjonane hadde retten til å tildele gruppene dei var vert for eitt lag, grunna moglegheita for auka publikumsinteresse. Ungarn (tildelt plass i gruppe B) valde Kroatia (tildelt plass i gruppe C) og Slovenia (tildelt plass i gruppe A), medan Slovakia (tildelt plass i gruppe F) valde Tyskland (tildelt plass i gruppe D) og Tsjekkia (tildelt plass i gruppe F).

Innleiande runde

Gruppe A

Gruppe B

Gruppe C

Gruppe D

Gruppe E

Gruppe F

Hovudrunden

Gruppe I

Gruppe II

Sluttspelet

Kamp om 5.-plassen

Semifinalar

Bronsefinale

Finale

Sjå òg 
 Handball-EM 2022 for kvinner

Referansar 
 
 

Handball-EM
Sport i 2022
Sport i Slovakia
Sport i Ungarn
Idrettstilskipingar i Slovakia
Idrettstilskipingar i Ungarn
NM i turn 1958 for menn

Noregsmeisterskapen i turn 1958 for menn vart avvikla i Kristiansand helga 29.–30.  november, med Kristiansand Idrettsforening som arrangør. Deltakarane tevla i tolvkamp, dobbelt program i alle seks øvingane med både obligatoriske og sjølvvalde program i øvingane.

Tolvkamp 

Åge Storhaug vart bestemann i alle seks øvingane.

Kjelder
Rogalands Avis 1. desember 1958

Noregsmeisterskap i 1958
Noregsmeisterskap i turn
Idrettstilskipingar i Agder
Idrett i Kristiansand
Irina Begljakova

Irina Anatoljevna Begljakova () var ein sovjetisk diskoskastar som vann sølvmedaljen i øvinga både ved EM 1954 og Sommar-OL 1956.

Aktiv
Begljakova vart nummer to i diskoskasting ved europameisterskapen 1954, slått med over to meter av landskvinna Nina Ponomarjova. Den 30. oktober 1956 presterte Begljakova sitt livs lengste kast då diskosen landa etter 52,71 meter i Tasjkent. Ein månad seinare vann ho ein ny internasjonal sølvmedalje med eit kast på 52,54 m under dei olympiske sommarleikane 1956 i Melbourne. Olga Fikotová frå Tsjekkoslovakia vart olympisk meister med sine 53,69 m, medan førnemnde Ponomarjova kom på bronseplassen med 52,02 m. I sin siste internasjonale meisterskap, EM 1958 i Stockholm, enda Begljakova på fjerdeplassen, 12 cm bakom bronsevinnaren.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Irina Anatoljewna Begljakowa» frå ,  den 10. mai 2021.  

Sovjetiske diskoskastarar
Olympiske sølvmedaljevinnarar for Sovjetunionen
Medaljevinnarar under sommar-OL 1956
Sovjetiske deltakarar under sommar-OL 1956
Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1956
Rundormar

Rundormar, rundmakkar eller nematodar (Nematoda) er ei biologisk rekkje av virvellause dyr. Ein kjenner til over 15 000 artar, og truleg finst det mange fleire. Måla i biomasse er rundormane moglegvis den vanlegaste typen dyr på planeten. Dei er kjenneteikna av ein langstrekt, glatt kropp. Rundormar ser ut som bittesmå ormar eller makkar. Dei kan leva fritt i jord og vatn, og mange av dei snyltar på plantar og dyr.

Kroppen til rundormar er omgjeven av ei komplisert og hardfør ytterhud av keratin, det same materialet som hår og neglar er laga av. Denne gjer det mogleg å ha eit høgt indre trykk som gjer at tverrsnittet til kroppen ikkje blir deformert under rørsle, noko som er grunnen til at ringmusklane til kroppen er forsvunne, og berre fire knippe med langsgåande musklar er attende. Det høge indre trykket er samstundes grunnen til at dyra er har eit relativt avansert munnapparat der maten må pumpast ned i svelget. Rundormar har ei såkalla «falsk» sekundær kroppshole.

Potetcyste-nematoden (potetål/potetråte) kan skapa store problem for potetdyrking.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Rundormer» frå ,  den 10. mai 2021.  
 
 
Prostomar
Epleslekta

Epleslekta (Malus) er ei planteslekt med små tre eller buskar i rosefamilien. Den meste kjende arten i slekta er epletreet, men ho omfattar òg mange viltveksande artar med små, sure frukter.

Tre i slekta er som regel lauvfellande, men nokre få er halvt eviggrøne. Nokre av artane har tornar, men dei fleste er utan. Knoppane er avlange med fleire overlappande skjel. Blada sit spreidd og er tanna eller flikete. Blomane sit i ein klase eller halvskjerm; dei har 5 begerblad og 5 kvite, rosa eller raude kronblad. Det er 15–50 pollenberarar med kvit stilk og gul pollenknapp. Frukta er ei kjernefrukt med 3–5 kammer som kvar har 1–2 svarte eller brune frø. 

Epleslekta er utbreidd i dei fleste tempererte strøk på den nordlege halvkula. I Noreg veks ein art naturleg, villeple (M. sylvestris). 

Hageeple har størst økonomisk tyding, men er ikkje den einaste arten som blir dyrka. Mange andre arter og hybridar mellom dei blir planta i hagar sidan dei har vene blomar om våren, fargerike frukter om hausten og ein kompakt vekst.

Artar

 Malus angustifolia
 Malus arnoldiana
 Malus asiatica
 Malus baccata
 Malus bhutanica
 Malus caspiriensis
 Malus chitralensis
 Malus coronaria
 Malus crescimannoi
 Malus daochengensis
 Malus dasyphylla
 Malus dawsoniana
 Malus florentina
 Malus fusca
 Malus halliana
 Malus honanensis
 Malus hupehensis
 Malus ioensis
 Malus jinxianensis
 Malus kansuensis
 Malus komarovii
 Malus leiocalyca
 Malus mandshurica
 Malus micromalus
 Malus muliensis
 Malus ombrophila
 Malus oxysepala
 Malus platycarpa
 Malus prattii
 Malus prunifolia
 Malus pumila
 Malus rockii
 Malus sieboldii
 Malus sieversii
 Malus sikkimensis
 Malus soulardii
 Malus spectabilis
 Malus spontanea
 Malus sylvestris, villeple
 Malus toringoides
 Malus transitoria

Galleri

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Epleslekten» frå ,  den 10. mai 2021. 
 oppgav desse kjeldene:  
 
 
 
 I. Palmstierna (1999). Trær & busker i hagen. Oversatt av N.P. Thuesen, foto B.K. Johanson. Orion. s. 163–165. ISBN 82-458-0370-7. 
 R. Lancaster (1977). Trær i hagen. Oversatt av K.E. Aarthun. Stavanger: Stavanger lithografiske anstalt. s. 88–91. ISBN 82-990430-2-6. 
 
 
 
Eplefamilien
Rosefamilien
Planteslekter
FA-cupfinalen i fotball 1984

FA-cupturneringa i fotball 1984 vart avslutta med finale på Wembley stadion i London laurdag 19. mai, med om lag 100 000 tilskodarar til stades. Everton FC sikra seg klubbens fjerde FA-pokal gjennom siger 2–0 over Watford FC, ein klubb som deltok i sin aller fyrste finale i FA-cupen.

Kampen
I det 38. minutt tok Graeme Sharp mot ballen nær ved straffesparkmerket, vende og skaut i mål via målvaktas høgre stolpe. Kampen vart avgjort etter eit langt innlegg frå Trevor Steven som Watford-målvakta fanga i lufta ved bortre stolpe, men som Everton-spissen Andy Gray stanga or grepet til målvakta og i mål.

Everton sitt vinnarlag bestod av: Neville Southall, Gary M. Stevens, Kevin Ratcliffe (kaptein), Derek Mountfield, John Bailey, Trevor Steven, Peter Reid, Adrian Heath, Graeme Sharp, Andy Gray og Kevin Richardson.

Watford FC stilte med Steve Sherwood, David Bardsley, Steve Terry, Lee Sinnott, Neil Price, Les Taylor (kaptein), Nigel Callaghan, Kenny Jackett, Mo Johnston, George Reilly, John Barnes. I 58. minutt kom Paul Atkinson inn i staden for Price.

Dommaren heitte John Hunting.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «1984 FA Cup Final» frå ,  den 10. mai 2021.  

Fotball i 1984
FA-cupfinalar
Torn

Ein torn er ein hard spiss som sit på stammen, greinene eller blada til nokre landplanter.

Nokre kjende plantar med tornar er mellom anna:

 Berberis (Berberis), danna av konverterte blad
 Hagtornslekta (Crataegus), konverterte greiner
 Bjørnekjeksslekta (Heracleum), spesialiserte bladrander
 Kristtornslekta (Ilex), spesialisert bladrand
 Robinia, konverterte akselblad
 Roseslekta (Rosa), konvertert bork

Tornar er ein måte for plantar til å verna seg mot beiting frå større dyr. Dei hindrar ikkje beiting, men gjer det vanskelegare og mindre vanleg. At det kostar plantane noko å danna tornar, kan ein sjå av at mange at dei slutter å vera torna når dei når ei høgd som hindrar beiting.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Torn» frå ,  den 10. mai 2021.  
 

Plantemorfologi
Bruker:Evolyzer

Hei jeg er sveitser og forelsket i Norge.

Land jeg har besøkt:
Mick Mills

Michael Dennis Mills, kjend som Mick Mills, () er ein engelsk tidlegare fotballspelar, fødd i Godalming, som vann FA-cupen 1978 og UEFA-cupen 1981 med Ipswich Town.

Karriere

Klubbspel
Mills spelte på Ipswich Town frå 1966 til 1982, som lagkaptein frå 1971. I siste halvdelen av 1970-åra hevda klubben seg i toppen av engelsk fotball. Etter tredjeplass i ligaen 1977 vann Ipswich den engelske cupfinalen 1978 med 1–0 over Arsenal FC. På dagen tre år etter FA-triumfen på Wembley stadion i London, slo Ipswich nederlandske AZ Alkmaar med 3–0 på heimebane i det fyrste av to finaleoppgjer i UEFA-cupen 1981. Returoppgjeret vann AZ 4–2, dermed kunne Mills heve ein ny pokal for Ipswich. Etter 741 kampar på Ipswich Town vart han i november 1982 overført til Southampton FC. Hans aktive tid som spelar enda 1985-87 i Stoke City, eit lag han samstundes var sjef for.

Landslagsspel
Mills spelte 42 landskampar for England i tida frå oktober 1972 til juni 1982. Han deltok i europameisterskapen 1980, ei turnering der det engelske laget vart slått ut i gruppespelet. Under verdsmeisterskapen 1982 var han kaptein for England, laget kom ikkje vidare frå mellomspelet og Mills sin landslagskarriere var over.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Mick Mills» frå ,  den 11. mai 2021.  
eu-football

Engelske fotballspelarar
Ipswich-spelarar
Southampton-spelarar
Spelarar i Fotball-EM 1980
Spelarar i Fotball-VM 1982
Folk frå Godalming
FA-cupfinalen i fotball 1970

FA-cupturneringa i fotball 1970 vart avslutta med finale på Wembley stadion i London laurdag 11. april. 100 000 tilskodarar såg kampen mellom London-laget Chelsea FC og Leeds United ende 2 – 2 etter 120 minutts spel. Onsdag 29. april møttest laga til omkamp på Old Trafford i Manchester med 62 078 til stades på tribunane. Chelsea sikra seg FA-pokalen gjennom å vinne med 2 – 1, også i den kampen måtte det ekstraomgangar til. Det var Chelseas aller fyrste triumf i FA-cupen, etter finaletap i 1915 og 1967.

Finalekampane
På Wembley skåra Jackie Charlton for Leeds i det 20. minutt, Peter Houseman utlikna fire minutt før pause. I det 84. minutt sende Mick Jones Leeds i føringa att, berre to minutt seinare utlikna Chelsea ved Ian Huthinson. Etter mållause ekstraomgangar på Wembley, møttest laga til ny finalekamp 18 dagar seinare. I Manchester skåra Leeds fyrst nok ein gong, ti minutt før pause sette nemnde Jones inn sitt andre finalemål. Peter Osgood utlikna i det 78. minutt og kampen gjekk til ekstraomgangar. 14 minutt ut i fyrste ekstraomgang vart midtstopparen David Webb matchvinnar for Chelsea då han frå kort hald nikka ei mislukka klarering i mål.

Chelsea sitt vinnarlag: Peter Bonetti, Ron Harris (kaptein), John Dempsey, David Webb, Eddie McCreadie, John Hollins, Tommy Baldwin, Charlie Cooke, Peter Osgood, Ian Hutchinson, Peter Houseman. Marvin Hinton var innbytar i begge kampane. I den fyrste kampen spelte han ekstraomgangane i staden for Harris, i det avgjerande oppgjeret kom han inn i det 112. minutt, Peter Osgood gjekk ut.

I den avgjerande kampen bestod Leeds United-mannskapet av David Harvey, Paul Madeley, Jack Charlton, Norman Hunter, Terry Cooper, Billy Bremner (kaptein), Johnny Giles, Peter Lorimer, Allan Clarke, Mick Jones og Eddie Gray. I det fyrste finaleoppgjeret stod Gary Sprake mellom målstengene, og ikkje David Harvey.

Eric Jennings dømde begge kampane.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «1970 FA Cup Final» frå ,  den 11. mai 2021.  
 

Fotball i 1970
FA-cupfinalar
Peter Bonetti

Peter Philip Bonetti () var ein engelsk fotballspelar frå London. Han var målvakt for Chelsea FC i tida 1960 til 1979 og spelte 600 ligakampar for klubben, bortsett frå tre sesongar i andre divisjon deltok han på høgste nivå i ligaen.

Bonetti var med om å vinne ligacupen 1965 og tape FA-cupfinalen 1967. Høgdepunkta i karrieren kom då Chelsea vann FA-cupfinalen 1970 over Leeds United med 2-1, og då han og lagkameratane den 21. mai 1971 vann med dei same siffera over Real Madrid i finalen i Cupvinnarcupen. Begge desse finalesigrane kom gjennom omkampar. 

Bonetti spelte 7 landskampar for England i tida 1966-1970. Både under VM 1966 og VM 1970 var han med i den engelske troppa, men deltok berre i kvartfinalen mot Vest-Tyskland under Mexico-VM, ein kamp England tapte med 2-3.

Han var son til innvandrarar frå Sveits.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Peter Bonetti» frå ,  den 11. mai 2021.  
eu-football

Engelske fotballspelarar
Chelsea-spelarar
Spelarar i Fotball-VM 1966
Spelarar i Fotball-VM 1970
Folk frå Putney
Sannsyn

Sannsyn er ei vurdering av kor sannsynleg det er at ei viss hending vil skje. Ein kan oppgje sannsyn numerisk som eit tal mellom 0 og 1, der 0 angjev at noko nesten aldri vil skje, medan 1 angjev at det nesten alltid vil skje. Til dømes vil ein ha 1/6 sjanse for å få talet 6 viss ein trillar ein vanleg terning.

Sannsyn er utvikla ved hjelp av sannsyntsteori, og blir gjerne nytta saman med kombinatorikk og/eller statistikk for å rekna på moglege utfall.

Vurdering av sannsyn
Sannsyn kan vera viktig mellom anna i samband med:

 odds på travbanen.og liknande
 vinnarsjanseutrekningar til sjansespel som Lotto og liknande
 vêrmelding
 militær strategi 
 sjakkstrategi
 nærings- og forretningsdrift

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Sannsynlighet» frå ,  den 11. mai 2021.
Lov og rett

Lov og rett er eit system av reglar skapte og handheva gjennom samfunnsinstitusjonar for å regulera åtferd. Rettsreglar som lovar og forskrifter, domstolar og dommarar som fortolkar reglane og ordensmakter som handhevar dei er gjerne del av systemet. Rettsvitskap er studiet av lov og rett.

Galleri

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Law» frå ,  den 11. mai 2021.  
 

Rettsvesen
Rettsvitskap
Rettar

Rettar er rettslege, sosiale eller etiske prinsipp knytte til fridom og privilegium innan eit system av lov og rett. Dei omfattar normative reglar om kva folk har lov til eller forbod mot å gjera innan eit visst rettssystem, samfunnsordning eller etisk teori.

Viktige dokument 

 Magna Carta (England, 1215)
 Kravde at kongen av England skulle gje frå seg visse rettar og respektera visse juridiske prosedyrar, og dessutan akseptera at sjølv viljen til kongen kunne vera bunden av lov.
 Bill of Rights (England, 1689)
 Erklærte at engelskmenn, gjennom Parlamentet, har visse sivile og politiske rettar som ein ikkje kan ta frå dei.
 Erklæringa om rettane til mennesket og borgarane (1789; Frankrike)
 Eit av dei fundamentale dokumenta frå den franske revolusjonen, som definerte eit sett av individuelle rettar og kollektive rettar for folket.
 Bill of Rights (USA, 1789/1791)
 Dei fyrste ti tilføyingane til den amerikanske grunnloven
 Menneskerettsfråsegna (SN, 1948)
 Ei lang rekke standardar der regjeringar, organisasjonar og individ kunne samanlikna oppførselen sin i høve til kvarandre.
 Den europeiske menneskerettskonvensjonen (1950)
 Teken i bruk med stønad frå Europarådet for å verna menneskerettar og grunnleggjande fridommar

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Rights» frå , og «Rettighed» frå  den 11. mai 2021.

Bakgrunnsstoff

 Stanford Encyclopedia of Philosophy, artikkel av Leif Wenar.
 Human Rights Watch
 Amnesty International
 International Freedom of Expression Exchange
 Samanlikning av menneskerettar 

Etikk
Rettsvitskap
Matrett

Matrett eller berre rett, er ein særskild måte å tilreia mat på slik at han klar til å etast eller serverast.
Eit måltid kan omfatta ein eller fleire rettar. Ved eit større måltid kan ein til dømes servera forrett, ein eller fleire hovudrettar, eventuelle kvilerettar og dessert.

Ein kan finna framgangsmåtar for å laga ulike matrettar gjennom oppskrifter, som ofte blir samla i kokebøker. Nokre rettar kan ha enkle, skildrande namn som viser til viktige ingrediensar eller tilreiingsmåtar, som pannekaker eller steikt flesk. Andre kan ha namn etter eit visst opphav, til dømes staden dei skal ha kome frå, kokken som skal ha kome på dei eller personen dei blei laga til ære for, som biff à la Lindström eller dronning Maud-fromasj/haugesunddessert.

Sjå òg
Nasjonalrett

Kjelder

 
Rett
Jolán Kleiber-Kontsek

Jolán Kleiber-Kontsek ( er ein ungarsk tidlegare friidrettsutøvar frå Budapest som særleg utmerkte seg i diskokasting.

Aktiv
Jolán Kontsek kom på tredjeplass i diskostevlinga ved universiaden 1961 i Sofia. Året etter vann ho bronsen i øvinga under europameisterskapen i Beograd, slått av gullvinnar Tamara Press frå Sovjetunionen og Doris Müller frå Aust-Tyskland. Under universiaden 1963 i Pôrto Alegre vart Kontsek nummer to i diskoskasting og nummer tre i kulestøyt.

Også under Sommar-OL 1964 deltok Kleiber-Kontsek i både diskos- og kuletevlinga. Her enda ho sjetteplass i diskoskast, i kulestøyt rauk ho ut i kvalifiseringa. I 1965 vann ho diskosøvinga då universiaden fann stad i heimbyen Budapest, landskvinna Judit Stugner og olympiameisteren Tamara Press kom på plassane bak.

I europameisterskapen 1966, også den meisterskapen avvikla i Budapest, enda Kleiber-Kontsek på fjerdeplass i diskoskast. Under Sommar-OL 1968 i Mexico-byen tok ho bronsemedaljen i øvinga, langt bak vinnaren Lia Manoliu frå Romania og vesttyske Liesel Westermann. Sidan enda ho niandeplassen under EM i friidrett 1971, same sesongen presterte ho sitt livs lengste diskoskast på 60,18 meter.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Jolán Kleiber-Kontsek» frå ,  den 12. mai 2021.  
 

Ungarske diskoskastarar
Jiří Holík

Jiří Holík () er ein tsjekkoslovakisk ishockeyspelar frå Havlíčkův som vart verdsmeister 1972, 1976 og 1977.

Klubbspel
I 1963 byrja Holík på militærtenesta. Han tok då til å spele på Dukla Jihlava, hæren sitt idrettslag. Dei neste 15 år tente han laget. Med Jihlava vann han sju ligapokalar, seks samanhangande åra 1967-72 og den siste i 1974. I 1978 flytta han til Tyskland og var aktiv to sesongar i SB Rosenheim, før han flytta til Wien i Austerrike, der han etter tur spelte for WAT Stadlau og Wiener EV fram til han la opp i 1985.

Landslagsspel
Holík deltok i samtlege fire OL-turneringar i tida 1964-76 og vann medalje i alle. I 1964 og 1972 fekk han bronse, i 1968 og 1976 tok han og lagkameratane sølv. Frå 1965 til 1977 spelte han kvart år på VM-laget til Tsjekkoslovakia og vart verdsmeister i 1972 i Praha, 1976 i Katowice og 1977 i Wien.

Gjennom 319 landskampar skåra Holík 132 mål for Tsjekkoslovakia, einast to spelarar har spelt fleire internasjonale kampar. Han er eller den spelaren som har flest kampar i verdsmeisterskap.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Jiří Holík» frå ,  den 12. mai 2021.  
 

Tsjekkiske idrettsutøvarar
Ishockeyspelarar
NM i turn 1961 for menn

Noregsmeisterskapen i turn 1961 for menn vart avvikla i Sandnes helga 18.–19.  november, med Sandnes Turnforening som arrangør. Deltakarane tevla i sekskamp.

Sekskamp 

Åge Storhaug vart bestemann i alle seks øvingane.

Kjelder
Rogalands Avis 20. november 1961

Noregsmeisterskap i 1961
Noregsmeisterskap i turn
Idrettstilskipingar i Rogaland
Idrett i Sandnes‎
NM i turn 1963 for menn

Noregsmeisterskapen i turn 1963 for menn vart avvikla i Stavanger helga 30. november og 1. desember, med Stavanger Turnforening som arrangør. Deltakarane tevla i tolvkamp, dobbelt program i alle seks øvingane med både obligatoriske og sjølvvalde program i øvingane.

Sekskamp

Kjelder
Rogalands Avis 2. desember 1963

Noregsmeisterskap i 1963
Noregsmeisterskap i turn
Idrettstilskipingar i Rogaland
Idrett i Stavanger
Juice

Jus eller juice er drikkeklar råsaft vunnen ut frå frukt eller grønsaker. Vanlege råvarer kan vera sitrusfrukter som appelsin, grapefrukt og sitron eller rotfrukter som gulrot, bete og kålrot. Dersom jusen er laga av berre ein type råvara skal han etter regelverket omtalast med namnet til råvara og endinga -jus eller -juice, til dømes ananasjus, appelsinjus, eplejus og tomatjus eller ananasjuice, appelsinjuice, eplejuice og tomatjuice.

I utgangspunktet er det ingen skilnad omgrepa saft, jus og most, anna enn opphavet til orda. Eplemost, eplejus og eplesaft er i prinsippet det same, men omgrepa kan også ha i ei snevrare tyding. 

«Juice» er eit engelsk framandord som er registrert for første gong på norsk i 1961. Det kjem frå indoeuropeisk, via fransk til engelsk og deretter til norsk. Felles tyding av dei ulike orda er 'krafta av noko'. Ordet «saft» femnar vidt, og omfattar væska i planter, frukt og bær, men òg i si vidaste forstand væska i andre organismar, slik som i uttrykket «kjøtsaft». Det er nærskyldt med ost, sjy og sevje. Ordet «jus» på norsk blir ganske enkelt brukt i tydinga 'fruktsaft'. Uttrykket most er lågtysk, men stammar frå latin slik jus gjer. Det blir gjerne brukt om det uferdige pressproduktet. Det er likevel òg tradisjon for å kalla nokre sortar fruktsaft for jus og andre for most. Most blir særleg brukt om ferskpressa, ugjæra råsaft frå eple, pærer, druer og bær, og som kan brukast i produksjonen av vin, brennevin eller sider. Annan type råsaft blir gjerne kalla jus.

Både jus og most kan lagast frå konsentrat på visse vilkår. I Noreg er dette regulert i Forskrift om fruktjuice og lignende produkter, òg kalla Juiceforskriften. Denne inneheld definisjonar og nemningar på kommersielle produkt framstilt av råsaft. Forskrifta skil mellom fruktjuice, fruktjuice frå konsentrat, konsentrert fruktjuice, vatnekstrahert fruktjuice, dehydrert fruktjuice, fruktnektar og eplemost. Det blir dessutan stilt krav til kvaliteten til råvarene, handsaming av dei og kva for tilsetjingsstoff ein kan leggja til.

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Jus (drikk)» frå ,  den 12. mai 2021.  
 

Drikke
Engelske ord og uttrykk
Dronning Maud-fromasj

Dronning Maud-fromasj, dronning Mauds pudding eller haugesunddessert er ein gelé-dessert. Han er laga av krem, gelatin, eggedosis og sjokolade.  Desserten blei skapt av ein lokal konditor i Haugesund då dronning Maud og kong Haakon vitja byen under kroningsreisa si i 1906.

Kjelder 

Dessertar
Skipingar i 1906
Førsteraden

Førsteraden er eit norsk sjakktidsskrift, medlemsbladet til Ungdommens Sjakkforbund. Bladet kom ut frå tidleg i 1977, som medlemsblad i det som då heitte Norges Sjakkforbunds Ungdom. Bladet kjem no ut med vanlegvis 4 nummer i året.

Førsteraden rettar seg mot sjakkspelande barn og unge, og inneheld mellom anna artiklar om sjakkturneringar for barn og unge i Noreg, og også i utlandet, som turneringsserien Barnas Grand Prix, NM for skolelag, NM for ungdom, NM for jenter og dei yngste aldersklassane i Noregsmeisterskapen i sjakk. Vidare terminlister over komande sjakkturneringar, teikneseriar, reportasjar frå barnesjakk-klubbar, mv.

Norges Sjakkforbund utgir eit eige medlemsblad, Norsk Sjakkblad.

Kjelder 
 Øystein Brekke: Norske sjakktrekk. Norges Sjakkforbund 100 år 1914-2014. Norges Sjakkforbund 2014, ISBN 978-82-991916-2-3

Fotnotar 

Sjakk
Norske tidsskrift
Skipingar i 1977
Sjakktidsskrift