alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Kultur i 2001

Kultur i 2001 er ei oversikt over hendingar, fødde og døde personlegdomar innan kulturlivet i 2001.

Hendingar
11. januar: Den britiske arkitekten Denys Lasdun
30. januar: Den franske skodespelaren Jean-Pierre Aumont døydde.
31. januar: Den kanadiske science fiction-forfattaren Gordon R. Dickson døydde.
4. februar: Den gresk-franske komponisten Iannis Xenakis døydde.
8. februar: Den norske animatøren Ivo Caprino døydde.
18. februar: Den franske målaren Balthus døydde.
20. februar: Den franske visesongaren Charles Trenet døydde.
5. april: Den svenske jazzsongaren Sonya Hedenbratt døydde.
8. april: Den danske skodespelaren Marguerite Viby døydde.
9. april: Den svenske musikaren og komponisten Gunnar Hahn døydde.
13. april: Den skotske skodespelaren Jimmy Logan døydde.
15. april: Den amerikanske musikaren Joey Ramone, frå Ramones,  døydde.
11. mai: Den engelske forfattaren Douglas Adams døydde.
31. juli: Den amerikanske science fiction-forfattaren Poul Anderson døydde.
25. august: Den amerikanske musikaren Aaliyah døydde.
6. oktober: Den svenske skodespelaren Axel Düberg døydde.
9. oktober: Den amerikanske regissøren, produsenten, koreografen og skodespelaren Herbert Ross døydde.
22. oktober: Den svenske regissøren, skodespelaren og songaren Bengt Järrel døydde.
29. november: Den britiske musikaren George Harrison døydde.

Prisar
Nobelprisen i litteratur gjekk til V.S. Naipaul
Jan Kjærstad fekk Nordisk Råds Litteraturpris for Oppdageren.

Litteraturutgjevingar

Utlandet

Noreg 
Ragnar Hovland: Ei vinterreise
Hans Herbjørnsrud: Vi vet så mye
Lars Saabye Christensen: Halvbroren
Isak Arne Refvik

Isak Arne Refvik () er ein tidlegare norsk fotballspelar. Refvik spela åtte sesongar eliteseriefotball for Viking FK, på desse sesongane spelte han 208 kampar og scora 31 mål. Han er i dag assistenttrenar for Viking FK sitt juniorlag, og har trena klubben sitt 14 årslag frå 2003 til 2004. Han har vore profesjonell fotballspelar i Skottland.

For Viking i Eliteserien

Bakgrunnsstoff 
 Kjende personar i Vågsøy NRK fylkesleksikon

Folk frå Vågsøy
Refvik
Refvik
Frogner kyrkje i Oslo

Frogner kyrkje i Bygdøy allé i Oslo vart vigsla den 6. desember 1907 av biskop Anton Christian Bang.

Kyrkja vart bygd i åra 1905-07 etter teikningar av arkitekt Ivar Næss.

Bakgrunnsstoff 
 frognerkirke.no
 Frogner kyrkje på artemisia.no

Kyrkjer i Oslo
Norske kyrkjer frå 1907
Kyrkjer i Oslo Domprosti
Kulturminne i Oslo
Unge Høgre

Unge Høgres Landsforbund (UHL), ofte berre kalla Unge Høgre, er ungdomsorganisasjonen til partiet Høgre, og vart stifta i 1922. Leiar er Sandra  Bruflot.

Leiarar i Unge Høgre

Bakgrunnsstoff 

 Unge Høgre si heimeside
 Høgre sitt Studentarforbund
 Høgre

Norske politiske ungdomsfylkingar
Unge Høgre
Skipingar i 1922
Reduksjonisme

Reduksjonisme er idéen om å forklare eigenskapar til ting eller organismar utfrå eigenskapane til byggesteinane. Eit døme kan vere å forklare eigenskapane til ei celle ut frå eigenskapane til molekyla i cella. Denne måten å tenke på står sterkt innan fysikkfaget, hovudsakleg fordi den har verka så godt på døde ting. Innan til dømes informatikk- og kommunikasjonsrevolusjonen , har ein solid fysikkjennskap til halvleiarar og andre stoff vore naudsynt for resultatet. Denne fysikkjennskapen skyldast suksessen i å skildre faste stoff ut frå eigenskapane til byggesteinane til det faste stoffet, nemleg atoma. I dag prøver forskarar å vidareføre dette reduksjonistiske «arbeidsprogrammet» til også å omfatte biologiske system. Dette blir ei av dei store utfordringane for fysikken i tida framover. 

Som ein motsetning til reduksjonisme set ein ofte opp holisme - at det heile er meir enn summen av delane. Dei fleste vil vere samde i at eit menneske «er meir» enn ei samling atom, eller at eit ferdig puslespel «er meir» enn kvar enkelt brikke. Men det avheng av kva som vert lagt i omgrepet «å vere meir enn». 

Det er ikkje nødvendigvis ein motsetnad mellom reduksjonisme og holisme. I fysikken har ein lenge hatt omgrep som skildrar eit heile men som ikkje kan tilskrivast delane. Eit døme er omgrepet temperatur, som skildrar eigenskapar til t.d. ein gass. Kvart enkelt molekyl i gassen har ikkje ein bestemt temperatur. Men det er ein direkte samanheng mellom temperaturen i gassen og fordelinga til snøggleiken til alle molekyla i gassen. Her kan temperatur kallast eit holistisk omgrep. Men det er likevel klart at eigenskapen til gassen er eit resultat av dei fysiske eigenskapane til «byggesteinane», det vil seie molekyla.

Kjelder 
Fysikknett - Reduksjonisme

Filosofi
Abrahamittar

For den vanlegaste tydinga av abrahamittisk, sjå Abrahamittiske religionar.

Abrahamittar var namnet på ei deistisk rørsle i Bøhmen i det noverande Tsjekkia som stod fram i 1782 i kjølvatnet av keisar Josef II av Austerrike-Ungarn sitt toleranseedikt. Dei hevda at dei høyrde til religionen som Abraham hadde føre omskjeringa og at dei derfor var hans rette born. Abrahamittane ville verken vera jødar eller kristne. Av Bibelen godtok dei berre læra om éin Gud, Dei ti boda og Fader vår. Rørsla vart slegen tilbake etter kort tid.

Kjelder 
 Helander, J.: «Abrahamīter», i Nordisk familjebok, Uggleupplagan (1904), b. I, sp. 54.

 
Deisme
Religiøse rørsler på 1700-talet
Ido

Ido er eit internasjonalt planspråk, inspirert av esperanto, som vart lagt fram i 1907. Det blir tala av ei lita gruppe menneske i dag, hovudsakleg i Europa, men har ingen morsmålsbrukarar.

Bruk 

Ido er eit språk til bruk i kommunikasjon mellom folk som har ulike morsmål. Det er lettare å læra enn andre språk, slik at det er større sjanse for at folk kan snakka på like fot med kvarandre. Til samanlikning har engelskspråklege eit stort fortrinn når det skal snakkast engelsk i internasjonale samanhengar. Den som forhandlar på framandspråket engelsk med folk som har engelsk som morsmål, har eit problem. 

Ido er meint å vera meir rettvist i slike samanhengar, ved at ingen skal eiga det meir enn andre (difor møter me av og til omgrepet «nøytralt språk»). Det at det er så lett å læra som det er, gjer også at det er fleire som kan læra ido bra nok til å føra gode samtalar enn tilfellet er med andre framandspråk. Dette styrkjer kontakten mellom vanlege «menn og kvinner i gata», utan å favorisera dei som er spesielt flinke i språk, eller dei som har spesielt god tid (og spesielt mykje pengar) til å læra seg framandspråk.

Bakgrunnsstoff 
 Uniono por la linguo internaciona Ido

Kjelder

Hjelpespråk
Konstruerte språk
Einskildspråk
Skipingar i 1907
Samefolket

Samefolket er eit  samisk tidsskrift som har vorte publisert regelmessig sidan 1918. Forgjengaren,  Lapparnas egen tidning, kom ut så tidleg som i 1904. Samefolket skriv framfor alt om kultur og politikk i dei samiske kjerneområda, men no og då også om andre  urfolk runt om i verda. Tidsskriftet blir i hovudsak redigert på svensk, men har også tekstar på norsk og tidvis også tekstar på nokre av dei samiske språka som blir snakka i Sverige, nordsamisk, lulesamisk eller sørsamisk.

Bakgrunnsstoff
Nättidningen Samefolket

Skipingar i 1918
Samiske tidsskrift
Svenskspråklege tidsskrift
Norskspråklege tidsskrift
Lulesamiske utgjevingar
Nordsamiske utgjevingar
Sørsamiske utgjevingar
Gába

Gába er eit samisk tidsskrift som kjem ut med seks nummer i året. Tidsskrifet er tospråkleg, artiklane er på nordsamisk og norsk.

Bakgrunnsstoff

 Gába si heimeside 

Samiske tidsskrift
Norske tidsskrift
Norskspråklege tidsskrift
Nordsamiske utgjevingar
Foramen ovale i hjartet

Foramen ovale (latin foramen ovale cordis, «rundt hol») er ein kanal mellom framkammera i hjarte i fostertida. Skiljeveggen mellom framkammera blir danna frå to veggar , septum primum og septum secundum, som veks inn parallelt, men på ulik tid i fosterutviklinga. I begge desse veggane blir det att eit hol. Desse hola overlappar ikkje, men dei dannar ein kanal. Blodet kan passera gjennom kanalen frå det høgre framkammeret til det venstre. Dette gjer at oksygenrikt blod frå morkaka som kjem opp gjennom nedre holvene blir leia tvers gjennom høgre framkammer, gjennom foramen ovale og inn i venstre framkammer. Derifrå går det gjennom venstre hjartekammer og livpulsåra til hovudet og hjernen. Denne mekanismen syter for at hjernen får så mykje oksygen og næring som mogeleg.

Ope foramen ovale 
Det er trykkskilnaden mellom høgre og venstre framkammer som held kanalen open. Når trykket i høgre framkammer søkk etter fødselen legg den venstresidige flappen seg inntil den høgresidige veggen og kanalen blir lukka. Etter kvart veks han igjen, dette skjer normalt i fyrste leveår. Hos nokre skjer ikkje denne samanvaksinga og blod kan gå frå høgre til venstre dersom trykket på høgresida blir høgare enn på venstre. Dette kan skje ved t.d. ei hostekule, som får trykket i heile brysthola til å stige. Lungesjukdom som får trykket i lungekretsløpet til å stige er ein annan orsak. Manglande samanvaksing blir kalla persisterande foramen ovale (PFO).
Det er usikkert kor vanleg dette er, men nokre kjelder seier at om lag 30 % av den vaksne befolkninga har PFO. Nokre reknar PFO med blant atrieseptumdefektane, dette gjer forståinga vanskeleg. Eit ope foramen ovale er eit normalt fenomen hos friske menneske, det er dessutan ein kanal og ikkje eit hol.

Dykkarsjuke 
Atrieseptumdefektar, mellom dei PFO, gjev auka risiko for dykkarsjuke. Dette er fordi dykkarar kan ha inerte gassar som nitrogen og helium i blodet. Desse kan gå frå løyst form til bobler. Den einaste måten å få desse ut av kroppen er å ventilere gassen ut gjennom lungene. Dersom noko av blodet på veg gjennom høgresida av hjartet på veg til lungene går gjennom framkammerskiljeveggen er boblene i staden på veg ut i kroppen igjen.

Paradoksalt emboli 
Venetromber (proppar i venene) er vanleg. Embolisering (lausriving av tromber) gjer vanlegvis at desse går til lungene og gjev lungeemboli. Er det eit hol i framkammer skiljeveggen kan desse klumpane av levra blod gå ut i kroppen i staden. Dei kan mellom anna gje slag i hjernen.

Migrene 
De finst forsking som tydar på at lukking av eit ope foramen ovale kan ha effekt på somme typar migrene. Mekanismen er ukjend.

Kjelder 

 Lier H, Schroeder S, Hering R. Patent foramen ovale: an underrated risk for divers? Dtsch Med Wochenschr. 2004 Jan 2;129(1-2):27-30. (Medline abstract)
 Saary MJ, Gray GW. A review of the relationship between patent foramen ovale and type II decompression sickness. Aviat Space Environ Med. 2001 Dec;72(12):1113-20. (Medline abstract)
 Adams HP. Patent foramen ovale: paroxical embolism and paradoxical data. Mayo Clin Proc 2004;79:15-20.

 Engelsk wikipedia

Hjartet
Gud Fader

Faderen, eller Gud Fader, er i dei dominerande retningane innanfor kristen teologi nemninga på ein av medlemmene av den heilage treeininga. For alle kristne er det eit namn på Gud. 

Idéen om Gud som far har ei særskild stilling i kristendommen. I tillegg til å vera den som skapte verda og alle menneskja, er han òg far til Jesus Kristus, som sjølv ofte omtalte han som far. I Evangeliet etter Matteus 11:27 seier Jesus: «Ingen kjenner Sonen, utan Faderen, og ingen kjenner Faderen, utan Sonen og dei som Sonen vil openberra det for.» I dei dominerande retningane innan kristendommen blir dette tolka som at farskapen er ein del av Guds natur. Farstilhøvet blei styrkt gjennom bøna Jesus lærte disiplane, Fader vår, der ein vender seg til Gud først og fremst som ein farsskikkelse. 

Uttrykket «Gud Fader» eller berre «Fader» har vore tabuord i Noreg og blir derfor mykje brukte innan norsk banning.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Gud Fader» frå ,  den 13. november 2005.  
 
Matteus' evangelium 11

treeininga
kristne skikkelsar
Gud i monoteistiske religionar
tabuord
Farskap
Den heilage ande

Den heilage ande(n) eller Heilaganden er den tredje personen i vesenet Gud etter dei kristne som vedkjenner seg dei oldkyrkjelege vedkjenningsskriftene. Ofte blir Anden symbolisert med ei due eller med eld.

Vesen 

Den heilage ande er av kristendomen ikkje definert som ei kraft eller noko abstrakt og upersonleg. Både Bibelen (bl.a. Matt 28,19; Apg 1,8) og vedkjenningsskriftene definerer han tydeleg som ein person i treeininga. Det at han er ein person, gjer at han er til i seg sjølv og ikkje ein eigenskap av noko anna (jamfør CA I). Vedkjenningsskriftene omtalar Den heilage ande som uskapt, umåleleg, evig, allmektig, Gud, Herre, like evig og jambyrdig som Faderen og Sonen, den som gjer levande og at han går ut av Faderen og Sonen (det siste punktet blir kalla filioque). I oldkyrkjeleg tid og i gnostisismen vart den heilage anden ofte identifisert med Sofia eller Visdomen. Nyare teologi opnar for at den heilage anden er eit kvinneleg aspekt ved guddomen.

Oppgåve 
Den heilage ande er «etterordna» Faderen og Sonen, ikkje i guddom, men som den personen i Gud som gjer seg gjeldande til sist i frelseshistoria. På same måte som Faderen var mest aktiv i skapinga og Sonen i frelsa, er Anden mest aktiv i dag som fullendar. Det betyr at han skal «fullbyrde din Sønns verk i verden, og fullende all helliggjørelse» (Den katolske messa si eukaristiske bønn IV). Han skal fullføre frelsa ved å få evangeliet ut til kvart folkeslag og kvart enkelt menneske. Det gjer han ved å formidle bodskapen om frelsa ved trua på Jesus, openberra Bibelen som sanning og rettleiier i misjonen. Han skal med andre ord fullende Jesu misjonsbefaling. I møte med kvar einskild er Anden si oppgåve å overbevisa om eit behov for frelse (Joh. 16,8-11 ).

Gjerning 
Til å utføre arbeidet sitt nyttar Anden i hovudsak tre hjelpemiddel; Bibelen, dåpen og nattverden. Desse blir kalla nådemiddel og dåpen og nattverden er i tillegg også sakrament.

Kristendomen trur at Anden gjev nådegåver til kvar einskild kristen som er gåver/talent til bruk i kyrkjelyden. Ansvaret og oppgåvene synest ofte å vere naturlege evner og anlegg, som å preike og å spele instrument, men det kan også vere overnaturlege gåver som å tale i tunger, tyding av tungetale, profetisk tale, eller gåva til å lækje ved bønn. Desse gåvene må «prøvast» (jf 1. Joh 4,1) og vere i samsvar med Bibelen. Det er karismatiske kyrkjelydar og pinsevennene som legg mest vekt på slike gåver.

Oppgåver som blir utført i kyrkjelyden har Anden si leiing og hjelp og den kristne får ei spesiell utrusting og styrke til dei oppgåvene. Nådegåvene blir difor rekna til «Andens frukt» (Gal 5,22).

Bakgrunnsstoff 
 Bibelen, Det norske Bibelselskap, nynorsk omsetjing, 1978/85
 Brunvoll Arve, Den norske kirkes bekjennelsesskrifter, Lunde Forlag, 1972
 Den katolske kyrkja - artikkel om messa, 28.10.06
 Haraldsø Brynjar, Kirke og misjon gjennom 2000 år, Lunde Forlag, 1997 
 Meistad Tore, Kristendommens historie, Høyskoleforlaget, 2000
 Redse Arne, Mennesket i Guds verden. Fagbokforlaget, 1999

Kristne skikkelsar
Guddommelege vesen
Treeininga
Daerpies Dierie

Daerpies Dierie er eit sørsamisk kyrkjetidsskrift. Det kjem ut 4 gonger i året, og blir redigert frå Mo i Rana. Redaktør og ansvarleg utgjevar er sørsamepresten Einar Bondevik. Tidsskriftet har artiklar på svensk, norsk og sørsamisk.

Bladet blir støtta økonomisk av Härnösands stift og Nidaros bispedømmeråd.

Tidsskriftet har i alle fall komme ut sidan 1997.

Bakgrunnsstoff 
 

Sørsamisk språk
Sørsamiske utgjevingar
Samiske tidsskrift
Norske tidsskrift
Norskspråklege tidsskrift
Svenskspråklege tidsskrift
Religiøse tidsskrift
Skipingar i 1997
Bårjås

Bårjås er eit lulesamisk populærvitskapleg tidsskrift som blir gjeve ut av det lulesamiske museet og kultursenteret Árran på Drag i Tysfjord. Tidsskriftet har komme ut sidan 1999 og kjem ut med eitt nummer i året. Artiklane står på lulesamisk og norsk, eller på norsk med lulesamisk samandrag.

Oversyn over tidlegare Bårjås-utgåver
 Bårjås 1999: Dutkam julevsáme guovllon / Forskning i lulesamisk område
 Bårjås 2000: Læstádianissma – Tjuorvvo jienas sjadde giedjegij / Læstadianismen – Fra en ropende røst til en voksende blomst
 Bårjås 2001: Sámij duobddága – Samiske landskap
 Bårjås 2002: Julevsámegiella uddni – ja idet? / Lulesamisk språk i dag – og i morgen?
 Bårjås 2003: Politihkka, láttaga ja identitehtta / Politikk, multebær og identitet
 Bårjås 2004: Fuolkke, juolge ja stiebila – nuorran Sámen / Røtter, føtter og slagstøvler – om å være ung i Sábme
 Bårjås 2005: Vantsa, guollim ja álmmukjáhkko – Sáme merragáddekultuvrra / Båter, fiske og folketro – Samisk kystkultur
 Bårjås 2006: Ulmutja, årudagá ja guhkes ájádusá… / Folk, hus og lange tanker…
 Bårjås 2007: Subttsasa, árvo ja boahtteájgge / Fortellinger, verdier og framtid
 Bårjås 2008: Valjesvuohta / Mangfold
 Bårjås 2009: Kulturmujto / Kulturminner
 Bårjås 2010: Kultuvrra ja luonndoárbbe / Kultur og naturarv
 Bårjås 2011: Sáme – dutkamobjevtas dutken / Samer – fra forskningsobjekt til forskere
 Bårjås 2012: Iellemvuoge – boatsojæládus, varresvuohta ja dutkametihkka / Livsmønster – reindrift, helse og forskningsetikk
 Bårjås 2013: Spor – om samiske forbilder og fortidsminner.
 Bårjås 2014: Árbbedáhpe ja ådåstuhttem / Tradisjon og fornyelse
 Bårjås 2016: Subbtsasa / Fortellinger
 Bårjås 2017/2018 Gjenstander og skildringer

Bakgrunnsstoff
 Nettstaden til Bårjås

Samiske tidsskrift
Norske tidsskrift
Norskspråklege tidsskrift
Lulesamiske utgjevingar
Lulesamisk språk
Lulesamar
Populærvitskaplege tidsskrift
Skipingar i 1999
Dieđut

Dieđut er den vitskaplege skriftseria eller tidsskriftet som Nordisk samisk institutt i Kautokeino gjev ut. Dieđut har komme ut sidan 1974 (fram til 1978 under namnet Dieđot, etter dåverande rettskriving (Bergsland-Ruong-rettskrivinga). 

Dieđut kjem med uregelmessige mellomrom, og inneheld både monografiar og artikkelsamlingar. Hovudtyngda av artiklane er produsert av tilsette ved Nordisk samisk institutt, og dei er i hovudsak skrivne på nordsamisk, finsk, norsk eller engelsk.

Bakgrunnsstoff 

 Dieđut si nettside

Samiske tidsskrift
Norske vitskaplege tidsskrift
Skipingar i 1974
Engelskspråklege tidsskrift
Norskspråklege tidsskrift
Svenskspråklege tidsskrift
Nordsamiske utgjevingar
Š nuoraid magasiidna

Š nuoraid magasiidna eller berre Š er eit samisk ungdomsblad som kjem ut fire gonger i året. Tidsskriftet har komme ut sidan 1993.

Š er framforalt skrive på nordsamisk, men har også jamleg artiklar på sørsamisk og lulesamisk, og sjeldan på norsk. Redaktør er Niels Ovllá Oskal Dunfjell.

Kjelder

Norske tidsskrift
Samiske tidsskrift
Skipingar i 1993
Nordsamiske utgjevingar
Sørsamiske utgjevingar
Lulesamiske utgjevingar
Norskspråklege tidsskrift
Åarjel-saemieh

Åarjel-saemieh, Samer i sør, er ei årbok som tar opp sørsamiske tilhøve.

Årboka tok til å komme ut i 1982, og blir gjeve ut av Saemien sijte i Snåsa.

Samiske tidsskrift
Norske tidsskrift
Emne knytte til sørsamar
Skipingar i 1982
Elektronvolt

Elektronvolt (symbol: eV) er ei måleining for energi. Éin elektronvolt er mengda energi eit fritt elektron vil få når det vert akselerert av ei elektrostatisk potensialdifferanse på éin volt. Eininga vert nytta i atom-, molekyl-, kjerne- og elementærpartikkelfysikk. 

Eininga er svært lita og svarer til 1,602 × 10−19 J. Eininga eigner seg særleg for bruk i atomfysikk for å syne til bindingsenergien til elektron. I kjernefysikk nyttar ein ofte dei multiple einingane keV (kilo-) = 103 eV og MeV (mega-) = 106 eV. I elementærpartikkelfysikk nyttar ein GeV (giga-) = 109 eV og TeV (tera-) = 1012, medan ein i molekylfysikk nyttar meV (milli-) = 10-3 eV og μeV (mikro-) = 10−6 eV.

BeV står får ein billion elektronvolt og er ein amerikansk namn for 109 eV. Ein amerikansk billion tilsvarar norsk milliard. Det standardiserte internasjonale namnet er GeV, gigaelektronvolt.

Kjelder 
 elektronvolt. () I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/elektronvolt

Måleiningar for energi
Partikkelfysikk
Kjemiske måleiningar
1150-åra



Utlandet
 Ghuridane sigra fullstendig over ghaznavidane og la under seg heile Afghanistan.
 Den heilage Erik IX av Sverige leidde sitt første krosstog mot Finland.
 Peter Lombard skreiv det vidspreidde kristne verket Libri quatuor sententiarum

Noreg 
 Lom stavkyrkje vart bygd.
Storfjorden på Sunnmøre

Storfjorden på Sunnmøre er den femte lengste fjorden i Noreg med ei lengd på 110 kilometer. Fjorden går frå Hareidlandet i vest til Geiranger lengst inn i landet. Den største djupna i fjorden er 679 m, vest for Skotet på sørsida og Dyrkorn på nordsida, begge stadene ligg i Stordal kommune. Desse kommunane har kyst mot fjorden: Hareid, Sula, Ålesund, Skodje, Ørskog, Stordal, Norddal, Stranda, Sykkylven og Ørsta.

Samferdsel 

Det går fleire bilferjesamband over fjorden. Hareid-Sulasund, Sykkylven-Magerholm og Festøy-Solavågen er tre av landets mest trafikkerte målt etter ÅDT (gjennomsnittleg tal køyretøy dagleg).

Tidlegare gjekk det og ferje på langs av Storfjorden. Etter opning av tunnelane mellom Linge og Overå (1975) på Fylkesveg 650 var det ferjefritt mellom Ålesund og Valldal. Då Tafjordvegen var ferdig, var det samanhengande køyreveg langs heile nordsida av Storfjord. Geiranger hadde i 1956 fått vegsamband til Eidsdal over Ørnevegen, og før den tid gjekk det bilferje frå Valldal til Geiranger (etter at Trollstigen opna). Hellesylt fekk samanhengande køyreveg via Ljøen til Stranda i 1962.

Side- og delfjordar 

Frå kysten mot innlandet
 Sulafjorden (9 km)
 Vartdalsfjorden (20 km)
 Ørstafjorden (10 km)
 Hjørundfjorden (33 km)
 Norangsfjorden (6,5 km)
 Storfjorden i Ørsta (11 km)
 Sykkylvsfjorden (9 km)
 Norddalsfjorden (16 km, 24 km til botn av Tafjorden)
 Tafjorden (8 km)
 Sunnylvsfjorden (26 km)
 Geirangerfjorden (15 km)

Bilete

Kjelder 

Fjordar på Sunnmøre
Geografi i Hareid
Geografi i Sula
Geografi i Fjord
Geografi i Stranda
Geografi i Sykkylven
Geografi i Ørsta
Fjordar i Ålesund
Storfjorden på Sunnmøre
Storfjorden

Storfjorden kan visa til:

 Storfjorden på Svalbard
 Storfjorden er eit namn som stundom vert nytta om Indre Torskefjorden på Kvaløya i Kvalsund kommune i Finnmark.
 Storfjorden i Troms, inste delen av Lyngenfjorden i Troms
 Storfjorden i Romsdal, ein delfjord av Romsdalsfjorden sør for Molde. 
 Storfjorden i Ørsta som fjordarm av Hjørundfjorden i Møre og Romsdal fylke 
 Storfjorden på Sunnmøre i Møre og Romsdal fylke som mellom anna har Geirangerfjorden som fjordarm
 Storfjorden i Vestre Slidre, ein insjø i Vestre Sildre i Oppland. 

Fjordar i Noreg
Franklin D. Roosevelt

Franklin Delano Roosevelt () var 
ein politikar og president i USA. I kortform vert han ofte omtala berre som «FDR». Han er mest kjend for New Deal-programmet og for å ha leia USA gjennom andre verdskrigen. Roosevelt er den einaste presidenten i USA som har  vunne fire presidentval.

Han fekk diagnosen polio då han var 39 år. Etter dette kunne han ikkje gå på eiga hand, og måtte mykje bruka rullestol. Roosevelt døydde like før krigen var over. Visepresident Harry S. Truman vart ny president.

Bakgrunnsstoff 
 Franklin D. Roosevelt Presidential Library and Museum

USA-amerikanske presidentar
Folk frå andre verdskrigen
USA-amerikanske politikarar
Folk frå New York
Guvernørar i New York
Folk som har opna OL