alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Jærmuseet

Jærmuseet er eit norsk museum, stifta i 1985, med hovudkontor på Kvia ved Nærbø på Jæren. Museet har avdelingar av ulik art, og har fått status som Sørvestnorsk vitensenter. Det gjev ut årboka Sjå Jæren.

Jærmuseet er ei stifting som er oppretta av jærkommunane Sandnes, Sola, Randaberg, Hå, Klepp, Time og Gjesdal. Ei målsetting for museet er å samordna museumsverksemda i desse kommunane. 

Underlagt Jærmuseet er:
 Vitenfabrikken i Sandnes, eit vitensenter med fokus på realfag.
 Vitengarden på Kvia i Hå, eit vitensenter med fokus på landbruk og natur.
 Tungenes fyr i Randaberg, bevart slik det var på 1930-talet.
 Limagarden på Ålgård i Gjesdal, eit gardstun med bygningar frå perioden 1800–1939.
 Grødaland i Hå, ein av dei best bevarte sjøgardane i Rogaland. 
 Haugabakka på Kleppe i Klepp, bygdemuseum.
 Varden Sjøredningsmuseum på Ogna i Hå, eit sjøredningsmuseum. 
 Vistnestunet i Randaberg, kommunens best bevarte gardsmiljø frå slutten av 1800-talet. 
 Nasjonalt Garborgsenter på Bryne i Time, ein formidlingsarena for litteraturen, visjonane og livet til forfattarane Arne Garborg og Hulda Garborg. 
 Garborgheimen, Arne Garborg sin barndomsheim, på Garborg i Time.
 Knudaheio på Undheim i Time, Arne Garborg si skrivestove.
 Science circus, vitensenter på hjul. 
 Krigshistorisk museum, ligg på Sola og formidlar livet og kvardagen under 2. verdskrigen.
 Flyhistorisk museum på Sola. 

Museumsdirektør sidan 1985 har vore Målfrid Snørteland. Totalt har Jærmuseet kring 200 000 besøkande i året.

Bakgrunnsstoff 
 

Jæren
Museum i Rogaland
Hå kommune
Oluf Rygh

Oluf Rygh () var ein norsk arkeolog og historikar. Han var professor i historie ved Universitetet i Oslo mellom 1866 og 1875, styrar av Oldsaksamlinga frå 1862 og professor i nordisk arkeologi frå 1875. Han var den første professor i arkeologi ved eit skandinavisk universitet. Han er kjend for si utgraving av Tuneskipet i 1867]og sine publikasjonar Norske Oldsager frå 1885. 

I 1878 vart professorane Sophus Bugge, Oluf Rygh og prost Johan Fritzner oppnemnde som medlemmer i ein kommisjon for revisjon av namna i matrikkelen. På bakkgrunn av det innsamla materialet starta Oluf Rygh utgjevinga av storverket Norske Gaardnavne som kom ut med 18 band frå 1897 til 1919. Eit tilleggsband kom ut i 1924. I dette verket vert det gjeve historiske opplysningar om namna til alle matrikkelgardane i Noreg, og det er opplyst korleis namnet vart uttalt i folkeleg uttale.

Andre etterlatne arbeid etter Oluf Rygh var
 Gamle Personnavne i norske Stedsnavne (utgjeve 1901)
 Norske Elvenavne (utgjeve ved broren Karl Ditlev Rygh 1904)

Publikasjoner 
 1869 – Om den ældre Jernalder i Norge
 1877 – Om den yngre Jernalder i Norge
 1882 – Gamle bygdeborge i Norge
 1885 – Norske Oldsaker
 1897 – Norske Gaardnavne
 1901 – Gamle Personnavne i norske Stedsnavne 
 1904 – Norske Elvenavne

Bakgrunnsstoff 
 Søk i O. Rygh: Norske Gaardnavne
 Utdjupande artikkel om Rygh, skriven av Åsmund Svensen på snl.no
 Digitaliserte bøker av Oluf Rygh hos Nasjonalbiblioteket

Norske arkeologiprofessorar
Norske historikarar
Folk frå Verdal
Professorar ved Universitetet i Oslo
Norske sakprosaforfattarar
Cementmuseet

Cementmuseet er eit norsk museum som ligg på Slemmestad i Asker kommune. Det inneheld gjenstandar, arkiv og fotografi frå Aktieselskabet Christiania Portland Cementfabrik som låg på Slemmestad. Museet har materiale frå verksemda blei norskeigd i 1892 til ho gjekk inn i Norcem-konsernet i 1968. Museet er ope etter avtale og er samlokalisert med Røyken folkebibliotek i sekkefabrikken til bedrifta.

Kjelder 

 Heimesida til museet

Bakgrunnsstoff

Museum i Asker
Norsk industrihistorie
Gardsnamn

Gardsnamn er namnet på ein gard. Ein namnegard kan vera delt opp i fleire gardsbruk, som ofte har eigne bruksnamn.

Gardsnamnet som historisk kjelde 
Garden som driftseining i norsk landbruk vart etablert i eldre jernalder, i hundreåra før Kristi fødsel. I Noreg er naturnamn som Berg, Ås og Vik haldne for å vere dei eldste. 

Namnet Stein på ein gard kan visa til ein stor kampestein eller bautastein som stod på garden.

Namn som endar på 
 -vin ('grasslette'), 
 -um ('heim'), 
 -land ('jordstykke'), 
 -set ('sete', 'bustad') 
 -stad (av å standa; der husdyra stod) vart bruka frå eldre jernalder og fram mot mellomalderen, kanskje helst i tida 600-1000.

Andre namn vart vanlegare frå år 1000 fram mot 1300:
 -rud ('rydning'), 
 -gard ('inngjerding'), 
 -ár ('eigedom'), 
 -bø, -hus, -torp, -bu, -stova, -kot ('bustad'),
 -akr, -reite, -jord ('dyrkingsjord'),
 -hage, -løkka, -holt,-lund',-voll mfl ('utmark'),
 -svid(ning) (frå dyrkingsmåten)

I hundreåra etter svartedauden vart det nesten ikkje rydda nye gardar. Gardar som vart lagde aude, kunne verte gløymde og miste namnet sitt, eller få nye namn som Aune og Øygarden.

Gardar som er rydda i nyare tid, kan ha fått namn som er danna etter mønster av jernalder- og mellomaldergardar. Men i slike høve finst det oftast nyare kjelder som seier oss når garden er rydda.

 Gardsnamn som slektsnamn 
Mange etternamn og slektsnamn i Noreg har rot i gardsnamn, ved at gardsnamnet vart bruka etter personnmanet nærast som ein adresse. Mot slutten av 1800-talet utvikla dette seg til eit fast etternamn, men likevel slik at folk lenge endra etternamn dersom dei flytta frå ein gard til ein annan.

Standardverket Norske Gaardnavne har ei oversikt over norske gardsnamn.

 Kjelder 

 Søk i O. Rygh: Norske Gaardnavne
 Om gardsnamn som etternamn
 Når begynte vi å bruke etternamn og kva tyder dei? 
 Ingvild Øye: «Landbruk under press 800-1350» i Norges Landbrukshistorie'' band I, Det Norske Samlaget 2002

Bakgrunnsstoff
 Søk i O. Rygh: Norske Gaardnavne

Namn
Bryne stadion

Bryne stadion er ein idrettsarena på Bryne. Som fotballstadion er stadionet heimebana til Bryne fotballklubb. Kring fotballbana er det område for friidrett.

Stadionet har ein kapasitet på ca. 10 000, der 2 507 av dette er sitteplasser.  Publikumsrekorden er frå 1977, då 14 500 personar såg ein kamp mot Viking FK.

Grasmatta er blitt omlagt tre gonger, i 1960, 1988 og 1998. Lengda på grasmatta er 105 meter, og breidda er 67 meter.

Utbyggingsplanar
Frå 2005 planla klubben og investorar eit nytt stadion med namn Jæren Arena, med 8146 seter samt 390 VIP-seter. Alle sitteplassane skulle bli under tak og anlegget skulle koste cirka 150 millionar kroner. Arkitektkontoret Link signatur teikna stadionskissa.

Planane om Jæren Arena vart skrinlagt i mai 2008 pga. for høge konstnader.

Kjelder
Delar av denne artikkelen bygger på «Bryne stadion» frå ,  den 22. mai 2013. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff 
 Bryne FK om Bryne stadion 

Fotballstadion i Rogaland
Bryne Fotballklubb
Byggverk i Time
Fosshaugane Campus

Fosshaugane Campus (tidlegare Fosshaugane stadion) er heimebana til Sogndal Fotball. 7. juli 2006 var det offisiell opning av Fosshaugane Campus med direktesend kamp på TV2 mellom Sogndal og Bryne FK. Sogndal vann 2-0, og påførte Bryne sitt første tap for sesongen.

Bana ligg på Fosshaugane i Sogndal. Ho måler 105 × 68 meter, og har plass til 5000 tilskodarar (4000 sitteplassar). Publikumsrekorden er 7 025 (i 1976, under kvartfinalen mot Start) 

Siste byggjesteget på Fosshaugane Campus auka kapasiteten til 5 523, derav 5300 sitjeplassar.

Bakgrunnsstoff 
 nettsida til Fosshaugane Campus 
 nøkkelinfo Sogndal Fotball 

Idrettsanlegg i Vestland
Sogndal Fotball
Fotballstadion i Vestland
Ust-Orda Burjatia

Ust-Orda Burjatia (russisk Усть-Ордынский Бурятский автономный округ, burjatisk Усть-Ордын Буряадай автономито округ) var fram til 1. januar 2008 eit sjølvstyrt distrikt (okrug) i Russland. Det var del av Irkutsk oblast, men samstundes eit av dei 85 føderasjonssubjekta i den russiske føderasjonen. Hovudstaden var Ust-Ordynskij, arealet 22 400 km² og innbyggjartalet 133 800.(2006) Ved folketeljinga i 2010 hadde folketalet gått ned til 125 200, ein nedgang på 6,4 % på fire år.

I 2002 var den etniske samansetjinga i området:
 54,4 % russarar
 39,6 % burjatar, eit mongolsk folkeslag
 3 % tatarar

16. april 2006 vart det heldt ei folkeavrøysting om full samanslåing av Ust-Orda Burjatia med Irkutsk oblast. Resultatet vart ja, og samanslåinga skjedde 1. januar 2008.

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Artikkel frå Kommersant

Tidlegare russiske føderasjonssubjekt
Sinaihalvøya

Sinaihalvøya (arabisk Shibh Jazirat Sina شبه جزيرة سيناء) er ei halvøy mellom Middelhavet i nord og Raudehavet i sør. Halvøya ligg i Egypt, og har ei flatevidd på kring 60 000 kvadratkilometer. Landgrensene er Suez-kanalen i vest og grensa til Israel i aust. I Sørvest-Asia kan halvøya verta kalla for Vest-Asia.

Halvøya er nesten berre ørken, men det er noko busetnad langs Sabah-kysten ved Taba (nær den israelske byen Eliat) med hotell og kasino. Sørover langs kysten ligg Nuweiba, Dahab og Sharm el-Sheikh. Det finst òg busetting i nord langs Gazastripa ved El-Arish.

Sinaifjellet i Sinai er kjent frå Bibelen som staden der Moses mottok Dei ti boda. 

Grensa i aust for halvøya er ei geologisk forkasting, kjend som den austafrikanske riftdalen.

Bakgrunnsstoff 

Halvøyar i Egypt
Halvøyar i Asia
Marcha Real

La Marcha Real ('Kongemarsjen') er nasjonalsongen i Spania. Han er ein av få slike songar som ikkje har fastsett tekst.

Marsjen er òg ein av dei eldste i Europa, ettersom han blir nemnd for første gong i 1761 i Libro de Ordenanza de los toques milietares de la Infantería Españolaav Manuel de Espinosa. Her er partituret skrive ned under namnet «Marcha Granadera» eller «Marcha de Granaderos», utan kjend forfattar.

Karl III av Spania erklærte La Marcha de los Granaderos som offentleg æresmarsj i 1770 og fekk stykket framført i offentlege og høgtidelege samanhengar. Ettersom han alltid blei spela ved offentlege tilstellingar der kongefamilien var til stades, tok spanjolane til å sjå på han som ein nasjonalsong og kalla han «Marcha Real».

Under den andre spanske republikken (1931–1939) var «El Himno de Riego» nasjonalsong, men då krigen tok slutt gjeninnførte Francisco Franco kongemarsjen som nasjonalsong, med den gamle tittelen «La Marcha Granadera».

Den noverande versjonen blei utforma av komponisten Francisco Grau etter at den spanske grunnloven frå 1978 var blitt godkjend.

Kjelder 
 Engelsk Wikipedia

Bakgrunnsstoff 
 MIDI-fil
 MP3-fil 

Kongesongar
Nasjonalsongar
Marsjar
Spanske nasjonalsymbol
Spansk musikk
Spansk kultur
GNOME

GNOME (GNU Network Object Model Environment) er eit skrivebordsmiljø for Linux og Unix-liknande operativsystem.

Opphavleg var KDE det einaste tilgjengelege skrivebordsmiljøet. Mange såg det som eit problem at KDE var knytt til Qt-verktøya, som då ikkje var gjeve ut under GPL-lisensen. GNOME-prosjektet vart difor skipa i august 1997 av Miguel de Icaza og Federico Mena.

I staden for Qt bruker GNOME GTK+, som er under LGPL-lisensen. GTK+ var opphavleg utvikla for eit anna programvareprosjekt, The Gimp, som er eit biletmanipuleringsprogram.

Viktige GNOME-program 
 Nautilus – filhandsamar
 Epiphany – nettlesar
 Evolution – e-postlesar og kalenderverktøy
 Gnumeric – rekneark
 Abiword – teksthandsamar
 Evince – dokumentlesar
 F-Spot – fotohandsamar
 Pidgin – lynmeldingsklient (aMSN, ICQ, Jabber, IRC, etc)
 Totem – medieavspelar
 Rhythmbox – program til å høyre på og organisere lydfiler og nettradio
 GIMP – GNU biletmanipuleringsprogram
 Inkscape – program for å lage vektorgrafikk
 gedit – teksthandsamar
 GNUCash – program for å handtere personlege finansar
 GnomeBaker – brenneprogram for CD og DVD

Sjå òg 
 KDE
 Xfce
 X vindaugssystem
 Vindaugshandsamar

Bakgrunnsstoff
 
 GNOMElook (tema, bakgrunnar med meir)
 GnomeFiles, oversikt over programvare laga for GNOME

Skrivebordsmiljøet GNOME
Linux
Fri programvare
Open kjeldekode
Sporvognstrafikk i Vest-Europa



Noreg 
Sjå artiklane om Sporvogn i Oslo, Gråkallbanen og Bybanen i Bergen.

Danmark 
I Danmark er all sporvognsdrift avslutta. I Odense stogga trafikken 30. juni 1952, i Aarhus 7. november 1971 og i København 22. april 1972. Vognene frå København blei seld til Alexandria og går enno.

Sverige 

Göteborg har tolv sporvognsliner og driv både utviding og modernisering av det eksisterande netet.

Norrköping har to liner. Ei utviding i søraust er under bygging, den første halvdelen av utvidinga vil opna på hausten 2010.

I Stockholm finst forstadsbanane 'Nockebybanan og Tvärbanan samt Lindingöbanan, som fram til 2008 var klassifisert ikkje som sporveg men som jarnbane. I tillegg kjem museumssporvogna Djurgårdslinjen. Ei ny, sentral line, "Spårväg city", er (2009) under bygging og Tvärbanan vert forlenga i nord.

Malmö hadde sporvogn lenge, men har no berre ei museumsline om sumaren.

I Malmköping køyrer ein museumssporvogner på ei nedlagd jarnbaneline.

Finland 
Tre byar i Finland har hatt sporvogn, Helsingfors, Viborg og Åbo. I Åbo vart trikken lagt ned i 1970-åra, men i Helsingfors lever han i beste velgåande.

Belgia, Nederland og Frankrike 
I Nederland er det sporvogn i Amsterdam, Rotterdam og den Haag.

I Belgia er eit sporvognsliknande lokaltog, Kusttram, rekna som verdas lengste sporvognsline. Det går langsmed atlanterhavskysten, nesten frå Nederland til Frankrike. Dei ekte sporvognslinene i Antwerpen, Ghent og Brussel er alle populære.

Frankrike har fleire store byar med sporvogn: forstader til Paris, Lyon, Grenoble, Strasbourg, Nantes (det største nettet i Frankrike) og Bordeaux. Nettet i Bordeaux er spesielt med si nedgreve straumskinne. I Marseille blir det bygd eit heilt nytt system, etter planen er det ferdig hausten 2007.

Tyskland, Austerrike og Sveits

Storbritannia og Irland 

I Storbritannia vart trikkeliner lagt ned i stor skala i 1950-åra, og etter nedleggjinga av det store linenettet i Glasgow i 1962 var berre trikken i Blackpool att.

Sjå òg 
For oversikt, sjå artikkelen om sporvogn.

Bakgrunnsstoff 
 Svensk Wikipedia om Göteborgs Spårväger
 British National Tramway Museum, Crich(GB)
 National Tramway Museum (UK)

Vest-Europa
Europa,vest
Sporvognstrafikk i Aust-Europa

Sporvognstrafikk i Aust-Europa finst i alle dei tidlegare austblokklanda, bortsett frå Litauen. 

Den travlaste tradisjonelle trikkelinja i verda er linje 4/6 i Budapest, der togsett på 50 meter fullpakka av folk kan gå kvart 60. til 90. sekund under rushtida. Ein del av denne ruta er den same som der ein først tok i bruk elektriske sporvogner i 1887.

Historie 
Under kommunisttida dreiv trikkelinjene òg industritransport, men etter kvart som fabrikkane har forlate byområda har denne bruken nær forsvunne. Trikkar er òg blitt erstatta av trolleybussar ettersom desse gjer det enklare å byggja ut vegane i dei etter kvart sterkt trafikkerte byane. Warszawa er i så måte eit unntak, ettersom byen la ned den siste trolleybusslinja i 1995 på grunn av høge driftskostnader og i staden tok i bruk meir effektive sporvogner.

Trikketypar 
Dei fleste trikkane i Aust-Europa er framleis gammaldagse typar med høge golv, ettersom moderne høgteknologiske trikkar har høg innkjøps- og driftspris. Slike trikkar er likevel så smått i gang med å erstatta dei gamle i nokre av hovudstadane, til dømes Budapest.

Den tsjekkiske ČKD Tatra og den ungarske Ganz-fabrikken var tidlegare viktige trikkeprodusentar.

Bakgrunnsstoff 

 Sporvogn i Polen, på polsk og engelsk 

Europa,aust
Aust-Europa
Sporvognstrafikk i Nord-Amerika

Ei av verdas fyrste sporvognsliner blei oppretta i 1882, frå New York City til Harlem på Manhattan i USA. New Orleans fekk si line i 1834. På eit tidspunkt hadde dei fleste større byar sporvognstrafikk. Det same var tilfelle i Canada.

På 1950-talet var dei fleste linene lagt ned. Attende stod etter kvart berre Toronto i Canada (framleis nord-amerikas største linenett) og Boston, Newark, New Orleans, Philadelphia, Pittsburgh og den særprega kabelbanen i San Francisco.

I seinare tid har sporvognsdrifta blitt teke opp att i fleire byar. I Canada gjeld det Edmonton, Ottawa og Calgary. Systemet i Edmonton var det fyrste moderne anlegget i nordamerika. I USA har det kome ny system i San Diego, Baltimore, Buffalo, Denver, Hoboken, Los Angeles, Minneapolis, Portland, Sacramento, Saint Louis, Salt Lake City, San Jose og Vancouver. Fleire av dei gamle systema er og kraftig modernisert og utvida. Som i Europa er det bybanar det blir bygd mest av.

Nostalgi 
Det går liner med gamalt materiell i Boston og San Francisco. I Vancouver, San Pedro, Little Rock, Memphis, Tampa, Seattle, Charlotte, New Orleans (Canal Street-lina) og Philadelphia (Girard Street-lina) går det kopiar av gamle vognar.

Amerika, nord
Nord-Amerika
Samferdsle i Nord-Amerika
Sporvognstrafikk i Asia

Bortsett frå i Japan har Asia relativt lite sporvognstrafikk.

Japan 

Fleire japanske byar har trikkesystem. Dette gjeld mellom anna Sapporo og Hakodate på Hokkaido; Tokyo, Kamakura, Kyoto, Osaka og Hiroshima på Honshu; Matsuyama og Kochi på Shikoku; og Fukuoka, Nagasaki, Kumamoto og Kagoshima på Kyushu. Nokre av desse går vidare inn i nabodistrikta.

Kina 
I Hong Kong går framleis dei tradisjonelle engelske trikkane med to etasjar langs nordkysten av Hong Kong-øya. I nyare tid er KCRC Light Rail teke i drift i nordvest.

Dei einaste byane på fastlandskina med sporvognstrafikk er kyst- og feriebyen 
Dalian i Liaoning, som hadde tre linjer i drift i 2003, Anshan i Liaoning og Changchun i Jilin. Trikkelinja i Shanghai blei lagt ned på 1960-talet.

India 

Kolkata (Calcutta) er den einaste byen i India som framleis har sporvogner. Tidlegare hadde òg Chennai (Madras), Kanpur og Mumbai (Bombay) trikkesystem, men desse er no lagde ned.

Filippinane 
Trikkesystemet i Manila blei øydelagd under andre verdskrigen og er blitt erstatta med jarnbane og metro.

Bakgrunnsstoff 

Asia
Samferdsle i Asia
Sporvognstrafikk i Oseania

Sporvognstrafikk i Oseania er i dag lite utbreidd. Hovudsakleg har ein brukt sporvogner i byar i Australia og New Zealand, der dei fleste større nettverka blei lagt ned i løpet av 1900-talet. I dag har Melbourne eit stort og Adelaide eit mindre sporvognsystem medan Sydney har nyinnført bybane. Restaurerte eldre sporvogner er i trafikk i Ballarat, Bendigo, Christchurch og Perth.

Historie 
I løpet av 1800-talet blei det laga ei rekkje trikketenester i Australia og New Zealand.

Sydney byrja med hestesporvogn i 1861 før byen gjekk over til dampdrivne sporvogner som blei erstatta av elektriske trikkar rundt hundreårsskiftet. Melbourn sitt private kabelnettverk, grunnlagd i 1885, voks til å bli det største i verda sist på 1800-talet. Dei siste kabeltrikkane blei fasa ut i 1940-åra. Rockhampton i Queensland hadde dampsporvogn. Elles hadde ei rekkje provinsbyar i New South Wales, som Maitland, Broken Hill og Newcastle, delstatsdrivne sporvognnettverk, medan gruvebyar som Bendigo og Ballarat i Victoria og Kalgoorlie og Leonora i Western Australia hadde elektriske sporvegar.

Hobart og Brisbane fekk dei første elektriske nettverka i høvesvis 1893 og 1897. Hobart var den første byen på den sørlege halvkula til å innføra eit elektrisk trikkesystem.

I New Zealand byrja ein bruka hestesporvogn i Nelson i 1862, dampsporvogn i Thames i 1871 og elektrisk sporvogn i Maori Hill i Dunedin i 1900.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Tram» frå , den 17. august 2010.

Bakgrunnsstoff 
 Trams in Australia
 Trams in New Zealand

Oseania
Samferdsle i Oseania
Sporvognstrafikk i Afrika

Sporvogn var og er mindre vanlege i Afrika enn i dei andre verdsdelane. Men i Egypt har både Kairo og Alexandria sporvognsliner som delvis er i drift framleis, og i Sør-Afrika var det tidlegare sporvogn i byar som Johannesburg og Pretoria. 

I Kairo er bysporvogna no ute av drift, men forstadsbanen til Heliopolis går framleis. Det gjer òg eit nokså nytt sporvognsnet i nabobyen Helwan 25 kilometer sør for Kairo.

I Alexandria køyrer to skilde net. Bysporvogna har gule vogner, nokre av dei kjøpt lite brukt frå København. Forstadsbanen køyrer blå vogner i trevognstog, nokre òg i to etasjar.

Afrika
Samferdsle i Afrika
Roman

[[Fil:Hunold Satyrischer Roman 1710.jpg|mini|Satyrischer Roman Der Galanten Welt zur vergnügten Curiosité ans Licht gestellet Von MENANTES. Av
Christian Friedrich Hunold, 1710.]]
Ein roman er ei lengre, oppdikta prosaforteljing som gjerne blir utgjeven som eiga bok. Som regel skildrar ein roman livet og skjebnen til eitt eller fleire menneske. Forfattaren kan velja å leggja vekt på ytre hendingar og miljøskildringar, eller konsentrera seg om karakterutviklinga til personane.

Romanen er skjønnlitteratur, og skal difor framfor alt oppfattast som fiksjon, sjølv om det kan vere vist til historiske hendingar og personar i forteljinga. Romanen skil seg såleis frå sakprosa ved ikkje å framstå som ei framstilling av sanne hendingar og vitskaplege haldbare konklusjonar.

Romanen skil seg dessutan seg frå annan skjønnlitteratur ved å vere ei løpande prosaforteljing som ikkje er delt inn i verseliner, slik  epos og lyrikk og poesi er, og at forteljinga er monaleg lengre enn slike prosaforteljingar som vert kalla noveller, eventyr, segn, fabel og liknande.

 Historie 
Ordet kjem frå romanz, som i mellomalderen var nemniga på det talespråket som hadde utvikla seg på fransk område frå «romarspråket», latin. Etter kvart gjekk ordet over til å visa til ein særskild sjanger av forteljingar skrivne på folkespråket, men med antikke romerske førebilete. Den høviske romanen kom på moten i Frankrike på 1100-talet. Ein reknar likevel den første eigentlege romanen i europeisk litteratur til å vera det spanske verket Don Quijote'' av Miguel de Cervantes. 

I løpet av 1800-talet utvikla romanen seg til å bli den mest populære litterære sjangeren, og frå slutten av 1800-talet og framover har ei rekke forfattarar ført romansjangeren inn på nye vegar, slik at han har fortsett å vera en hovudsjanger også under modernismen: Fjodor Dostojevskij, Knut Hamsun, Marcel Proust, Franz Kafka, James Joyce, Virginia Woolf, Robert Musil.

Bakgrunnsstoff
Om roman i Bibliotekarstudentens nettleksikon om litteratur og medier 
snl.no: Roman

 
Litteratursjangrar
Forteljingar