alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Solothurn

Solothurn (fransk Soleure, italiensk Soletta, retoromansk Soloturn) er hovudstad i kantonen Solothurn i Sveits. Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 430 meter over havet. Byen utgjer den einaste kommunen i distriktet med same namn. Byen ligg 36 km nord for Bern, ved elva Aare og foten av Jurafjella.

Han har stor verkstadindustri, hovudsakleg jern- og metallvare- og maskinindustri og produksjon av instrument. Byen er eit viktig jernbaneknutepunkt og kjend for den vakre barokkarkitekturen.

Gamlebyen ligg ved breidda av Aare og er dominert av mange vakre bygg frå renessansen og barokken, mellom anna St. Ursen-katedralen frå 1763–1773 og eit rådhus frå 1400-talet. Den gamle bymuren er delvis bevart med tårn. Byen har store naturhistoriske og arkeologiske samlingar, måleri- og kunsthandverkssamlingar i bymuseet. Solothurn er biskopssete for Basel stift av den romersk-katolske kyrkja; St. Ursen-katedralen i Solothurn er domkyrkje for stiftet.

Solothurn har eit rikt kulturliv, og er mellom anna kjend for film- og litteraturdagane.

Solothurn heitte i romersk tid Salodurum og det låg eit romersk kastell her. Byen vart fri riksstad i 1218 og slutta forbund med Bern. I 1481 vart byen medlem av Det sveitsiske eidssambandet.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Solothurn» frå ,  den 2. september 2011.

Bakgrunnsstoff 
 Solothurn turistkontor 

Byar i Sveits
Kommunar i Solothurn
Distrikt i Solothurn
Nedleggingar i 1648
Skipingar i 1218
Busetnader grunnlagde i første hundreåret
Stader ved Aare
John Aitken

John Aitken () var ein skotsk fysikar og meteorolog. 

Han er mest kjend for dei grunnleggande arbeida sine om kondensasjonskjerner (aitkenkjerner) og danninga av skyer og tåkedis. Han arbeidde òg med teoriar for kor viktig fotokjemiske prosessar var for danninga av dis i sterkt forureina industristrøk. 

Aitkenkjerner, som er kalla opp etter han, er dei minste atmosfæriske aerosolane, dei som har ein radius mindre enn 0,1 mikrometer.

Kjelder

Skotske meteorologar
Skotske fysikarar
Skotske oppfinnarar
Medlemmar av Royal Society
Folk frå Falkirk
Jamdøgnsstorm

Ein jamdøgnsstorm er eit gammalt uttrykk for ein viss type uvêr som har vore nytta av sjøfolk på begge sider av Nord-Atlanteren. Det kan ha samband med at sesongen for dei tropiske orkanane er på topp i månaden for haustjamdøgn, det vil sei i september på den nordlege halvkula. Det kan òg ha samband med at dei første kraftige lågtrykka på høge og midlare breiddegrader gjerne opptrer i september på den nordlege halvkula, og mot slutten av mars på den sørlege halvkula.

Kjelder

Uvêr
Sjøfart
Iskorn

Iskorn er nedbør av glasharde korn som er delvis eller heilt gjennomsiktige. Dei er som regel kuleforma og har ein diameter på opp mot 4-5 mm. Stundom er det ein drope vatn inni. Dei oppstår når regndropar frys i eit lågare luftlag med temperaturar under 0 °C. Om frysinga først skjer etter at dropen har treft bakken, tre eller liknande, vert det i staden danna eit islag.

Sjå òg
 Underkjølt regn

Kjelder

Vassis
Nedbør
Iskjerne

Ei iskjerne er ein isprøve som er bort ut av isen i polare strøk. Slike iskjerner er særs viktige både innan vitskapen og politikken, fordi ein ved hjelp av luftbobler fanga i isen, kan seie noko om atmosfæresamansetnaden då luftbobla vart fanga og dermed noko om korleis klimaet har vore i tidlegare tider. 

Luftboblene blir hermetisk lukka inni mellom iskrystallane når snø fell i kalde nok strøk. Snøen vert pakka, omkrystallisert og gradvis omdanna til is. I tillegg oppstår det ei lagdeling i isen, fordi snø som er avsett om sommaren har ein annan oksygenisotop-samansetnad enn snø som er avsett om vinteren. Dermed kan ein både telje år bakover i tid, og seie noko om årsvariasjonane i nedbør og temperaturvariasjonar i tidlegare tider. Fordelinga av oksygenisotopane 16O og 18O er avhengig av temperaturen, og dermed direkte korrelert til lufttemperaturen slik han var når snøen vart avsett. 

Iskappene på Grønland og i Antarktis er opp mot 3000 meter tjukke, og nede i djupet finn ein særs gammal is. Nær bresålen på Grønland har ein funne is som er 123 000 år gammal, og på Antarktis is som er heile 740 000 år gammal. Ein kan derfor i teorien seie noko om dei atmosfæriske og klimatiske tilhøva heilt tilbake til den tid. 

Kritikarar av metoden hevdar derimot at det kan ha skjedd endringar ismassen slik at luftboblene ikkje lenger nødvendigvis er representative for atmosfæren då dei vart avsett, sidan isen har vore i rørsle og er rekrystallisert. På grunn av dette er det viktig at kjerneboringane vert gjort sentralt på ei iskappe, der rørslene er og har vore minimale. I tillegg må kjernane borast i området der ein aldri har smelting i overflata som kan øydelegge lagdelinga.

Iskjerner under nedbørdanning
Iskjerner kan òg vere faste, uløyselege og krystallinske partiklar som fører til danning av iskrystallar i atmosfæren. Sjå kondensasjonskjerne.

Kjelder

Geokronologi
Vassis
Isallobar

Isallobarar er ei linje på eit vêrkart gjennom stader med lik endring i lufttrykket, òg kalla trykktendensen, i ein viss periode, som til dømes tre timar. 

Isallobarmønsteret syner trykkendringane ein har like før observasjonen er gjort og er til god hjelp for å vurdere utviklinga og forflyttinga av trykksystem og frontar. Ein vil normalt sett ha trykkstiging bak eit lågtrykk, og trykkfall der lågtrykket er på veg. Dette gjev ein god indikasjon på kvar lågtrykket er på veg, og kom det forsterkar seg eller svekkast. 

I samband med vêrvarsling for fleire dagar, kan ein ofte teikne isallobarar som syner trykktendensen i løpet av 12 eller 24 timar.

Kjelder

Atmosfærisk dynamikk
Lyktemann

Lyktemann eller irrlys (òg kalla vettelys eller alvelys) er små ljos, ofte flakkande, som blir observert i og ved myrer. I følgje folketrua var det barn som døydde utan dåp, og som sidan streifa omkring for å lokke folk på villspor. 

Liknande segner finst i mange kulturar. I England blir fenomenet kalla Will o' the wisp, i Tyskland Irrlicht, i Frankrike feu follet og det finst òg i Japan, som fenomenet Hitodama. Fenomenet er skildra av fleire pålitelege augevitne, til dømes av astronomen Friedrich Wilhelm Bessel, som i 1807 såg lyktemenn utanfor Hamburg. 

Det finst fleire moglege vitskaplege forklaringar på lysa, som at dei kjem frå fosforescerande gassar frå organiske stoff i myra, kanskje sumpgass (metan) blanda med fosforhydrid. Det kan òg vere sjølvlysande insekt, som sankthansorm, eller lysande, roten ved. Fenomenet er relativt sjeldan i Noreg, sidan det ofte er for kaldt til at lyktemenn kan oppstå, men ei vandresegn knytt til Olav Haraldsson fortel at det brann eit blått lys i fotspora hans nær Stiklestad.

Sjå òg
Jack-o'-lantern

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Lyktemann» frå ,  den 2. september 2011.  

Daudingar
Europeisk folkeminne
Myrland
Jordlys
Lysfenomen
Høgfjellsklima

Høgfjellsklima eller høglandsklima er klima i høgtliggande område. Omgrepet har ikkje ein offisiell definisjon og inngår heller ikkje i Köppen si klimaklassifisering. Høgda gjer at ein får lågare lufttrykk med mindre oksygen i lufta per volumeining. Temperaturen er lågare, noko ein merkar best i den varme årstida. Solinnstrålinga er derimot sterkare på grunn av den tynnare lufta. Lufta er reinare og den absolutte fukta er lågare, medan varmeutstrålinga om natta er sterkare. Skilnaden mellom dag- og nattetemperatur er forholdsvis stor. 

Høgfjellsklimaet vert rekna å ha stimulerande verknad på dei fleste menneske, men kan vere uheldig for menneske med svakt hjarte sidan ein får auka belastning på blodomlaup og anding.

Sjå òg
Fjellklima

Kjelder

Klimasoner og typar
Hygrograf

Ein hygrograf er eit instrument som måler fukta i lufta ved å teikne ei kurve på eit diagram med skala for fukt og tid.

Sjå òg
 Hygrometer

Kjelder

Meteorologiske instrument og utstyr
Hydrometeorologi

Hydrometeorologi er ei grein av meteorologien som direkte omhandlar hydrologiske problem, som vassdragskontroll, produksjon av hydroelektrisk energi og liknande. Sentrale felt er studiet av nedbør og fordamping.

Kjelder

Hydrologi
Klimatologi
Meteorologi
Oseanografi
Hydrometeor

Hydrometeorar er eit fellesomgrep på alt som er danna av kondensasjon av vassdamp anten i den frie atmosfæren eller ved jordoverflata. Dette er altså nedbør som regn, snø, yr, hagl, i tillegg til skyer, tåke, rim og dogg. I tillegg vert både faste og flytande partiklar som virvlast opp frå jordoverflata og ført av stad med vinden, som snøfokk eller sjøsprøyt, rekna som hydrometeorar.

Kjelder

Nedbør
Skyer
Hugo Hildebrand Hildebrandsson

Hugo Hildebrand Hildebrandsson () var ein svensk meteorolog, professor og sjef for det meteorologiske institutt ved Universitetet i Uppsala frå 1878 til 1907.  

Han deltok i den internasjonale meteorologiske komitéen frå 1878 til 1907 og var viktig i organiseringa av det internasjonale samarbeidet i meteorologien. Han er kjend for klassifiseringa av skyer i lag med Ralph Abercromby og dei gav ut eit internasjonalt skyatlas i 1896. Hildebrandsson publiserte òg arbeid om atmosfærisk sirkulasjon og utnytta mellom anna rørslene til skyene til å estimere vinden i høgare luftlag. 

Han var medlem av Det kongelege svenske vitskapsakademiet og sat i komiteen som avgjorde nobelprisen i fysikk.

Kjelder

Svenske meteorologar
Medlemmar av Det kongelege svenske vitskapsakademiet
Meteorologiprofessorar
Hilding Köhler

Hilding Köhler () var ein svensk meteorolog og professor i meteorologi ved Universitetet i Uppsala frå 1936 til 1955. 

Köhler arbeidde med mange felt innan meteorologien, men er mest kjend for arbeidet med turbulens i grenselaget og med kondensasjon av vassdamp i lufta. Mange av observasjonane sine utførte han då han var bestyrar av observatoriet på Haldde i Finnmark frå 1918 til 1926. Teorien hans om at saltinnhaldet påverkar storleiken til skydropar når det er i likevekt, framstilt i såkalla køhlerdiagram, er i dag rekna som eit av dei klassiske arbeida i meteorologien.

Han vart medlem av Det kongelege svenske vitskapsakademiet i 1947.

Kjelder

Svenske meteorologar
Meteorologiprofessorar
Medlemmar av Det kongelege svenske vitskapsakademiet
Hestebreiddene

Hestebreiddene er område kring 30 ºN og 30 ºS i Atlanterhavet og Stillehavet som vanlegvis berre har svak skiftande vind eller vindstille. Hestebreiddene ligg om lag under dei subtropiske høgtrykksområda. 

Omgrepet vert mest nytta i det nordlege stillebeltet i Atlanterhavet. Namnet kjem frå seglskutetida då hestar ein hadde med seg på skipa frå Europa til Vestindia kunne døy fordi skipa vart liggande for lenge i det vindstille området, slik at ein gjekk tom for vatn. Ei anna forklaring til namnet kan vere eit sjømannrituale, der sjømennene lagde ei hestedokke som dei bar rundt på dekk før dei kasta henne overbord.

Sjå òg
Atmosfærisk sirkulasjon
Breiddegrad
Den intertropiske konvergenssona
Roaring Forties
Subtropisk rygg

Kjelder

Breiddegrader
Seglskutetida
Heinrich Wilhelm Dove

Heinrich Wilhelm Dove () var ein prøyssisk fysikar og meteorologar, som studerte historie, filosofi og naturvitskap. 

Han arbeidde ved fleire tyske universitet som meteorolog og fysikar. Frå 1849 var han direktør ved Preussens Meteorologiske Institutt. Han skreiv over 300 artiklar om fysikk, meteorologi og klimatologi. Basert på både sine eigne og andre sine studiar av lågtrykksrørsler og vindtilhøva kring desse formulerte han stormlova, Doves lov, om korleis vinden endrar retning på ein stad når eit lågtrykk passerer, noko som førte til praktiske reglar for korleis sjølfolk skulle navigerer i nærleiken av lågtrykkssenter.

Kjelder

Tyske fysikarar
Tyske meteorologar
Tyske klimatologar
Medlemmar av Royal Society
Kylie's Remixes Volume 1

Kylie's Remixes Volume 1 er eit remiksalbum av den australske songaren Kylie Minogue som vart utgjeve i Japan 16. mars 1989. Det kom ut i Australia i 1993 og blei attutgjeve i 1998. Samlinga inneheld remiksar av ni av dei tidlege hittane hennar.

Sporliste 
«I Should Be So Lucky» (The Bicentennial Remix) – 6:12
«Got to Be Certain» (The Extra Beat Boys Remix) – 6:52
«The Loco-Motion» (The Sankie Remix) – 6:36
«Je Ne Sais Pas Pourquoi» (Moi Non Plus Mix) – 5:55
«Turn It into Love» (Album Version) – 3:37
«It's No Secret» (Extended Version) – 5:49
«Je Ne Sais Pas Pourquoi» (The Revolutionary Mix) – 7:16
«I Should Be So Lucky» (New Remix) – 5:33
«Made in Heaven» (Made in England Mix) – 6:19

Bakgrunnsstoff 
Kylie's Remixes Volume 1 på Allmusic

Kylie Minogue-album
Musikkalbum frå 1989
Kylie's Remixes Volume 2

Kylie's Remixes Volume 2 er eit remiksalbum av den australske songaren Kylie Minogue. Det var gjeve ut i juli 1992 i Japan av PWL, og i mai 1993 i Australia av Mushroom Records.

Sporliste 
«Better the Devil You Know» (U.S. Remix) – 6:03
«Step Back in Time» (Walkin' Rhythm Mix) – 7:55
«What Do I Have to Do?» (Between the Sheets Remix) – 7:10
«Shocked» (DNA 12" Mix) – 6:16
«Word Is Out» (12" version) – 5:53
«If You Were with Me Now» (Extended version) – 5:11
«Keep on Pumpin' It» (Angelic Remix) – 7:25
«Give Me Just a Little More Time» (12" version) – 4:36
«Finer Feelings» (Brothers in Rhythm 12" Mix) – 6:51
«Do You Dare?» (NRG Mix) – 7:06
«Closer» (The Pleasure Mix) – 6:49

Bakgrunnsstoff 
Kylie's Remixes Volume 2 på Allmusic

Kylie Minogue-album
Musikkalbum frå 1992
Harmattan

Harmattan er ein nordaustleg ørkenvind over Vest-Afrika og havet utanfor. Vinden er vanlegast frå november til mars, då det ofte ligg eit høgtrykk over det nordvestlege Sahara. 

Vinden fører med seg mykje støv som kan lamme luftfarten i området, til dømes over Kanariøyane. Stundom kan ein spore støvet så langt vest som Det karibiske havet.

Kjelder 

Vindar
Klima i Afrika
Haboob

Ein haboob (arabisk هَبوب, «sterk vind») er ein kraftig sandstorm, som ein ofte kan sjå i tørre område rundt om i verda. Haboob er observert i Sahara (typisk Sudan), samt på Den arabiske halvøya, i Kuwait og dei tørraste områda av Irak. Den afrikanske habooben kjem når den intertropiske konvergenssona flyttar seg nordover om sommaren mot Nord-Afrika og fører fukt med seg frå Guineabukta. Habooben i Midtausten vert ofte skapt av torevêr i oppløysing. Ørkenane i Sentral-Australia, særleg nær Alice Springs er særleg utsett for haboob med sand og støv som vert ført fleire kilometer opp i lufta og kan dekke store område med tjukke sandlag. Dei tørre og halvtørre områda i Nord-Amerika kan òg få haboobhendignar. I USA kan ein ofte sjå haboob i ørkenar i Arizona.

Sjå òg
Boravind
Støvkvervel
Sandstorm
Khamsin
Mistral
Simoom
Sjirokko

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Haboob» frå ,  den 3. september 2011. 
 oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff

Arabiske ord og uttrykk
Vindar
Gust

Gust (frå engelsk) er ein markert, kortvarig auke i vindsnøggleik, òg kjend som vindkast eller vindstøyt. 

Omgrepet vert ofte nytta i samband med flyging. Dei varer gjerne nokre få sekund og vert etterfølgd av ei minsking av vindsnøggleiken (engelsk lull). Ein får ofte gusts nær kupert terreng, som òg kan skape fallvind. Gust er òg typisk i ustabil luft, og ofte i samband med kraftige cumulonimbus.

Kjelder

Vind
simple:Gust
Grasminimum

Grasminimum er den lågaste temperaturen  målt av eit termometer plassert i nivå med kortklypt gras. Med slike målingar kan ein få ein god indikasjon på førekomst av bakkefrost, noko som er viktig for mange typar vegetasjon. På stille, klåre netter kan grasminimum verte fleire grader lågare enn minimumstemperaturen målt i vanleg termometerbur, der instrumenta ofte heng kring to meter over bakken.

Kjelder

Temperatur
Graddag

Ein graddag er eit mål som uttrykker ein kombinasjon av temperatur og tid. 

Graddagar kan definerast på fleire måtar, til dømes 1 graddag = 1 °C per døgn. Graddag vert nytta i mellom anna i samband med vekstdøgn, frost og snøsmelting.

Kjelder

Hagebruk
Energibevaring
Atmosfærisk termodynamikk
Glorie i meteorologi

Glorie, òg kalla antikorona, er eit optisk fenomen som syner seg omkring skuggen til observatøren på eit tåke- eller skydekke, liknande ein halo. Ein kan sjå gloriar frå fjelltoppar og fly som farga ringar med sentrum i motsett retning av sola eller månen, og like langt under horisonten som vedkomande himmellekam står over. Fenomenet kjem av tilbakespreiing, som er ein kombinasjon av 
diffraksjon, refleksjon og refraksjon. Ein glorie kan minne om ein halo, men ein verkeleg glorie har fleirfarga ringar. 

Vinkelstorleiken er mykje mindre enn ein regnboge, kring 5º til 20º, avhengig av dropestorleiken. Fenomenet er gjerne vanlegast å sjå frå eit fly, kring skuggen til flyet på ei sky.

Galleri

Sjå òg
 Regnboge
 Brockenspøkelse
 Gegenschein
 Heiligenschein
 Sylvanskin
 Aureola

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Glory (optical phenomenon)» frå ,  den 3. september 2011.

Bakgrunnsstoff
Gloriar - forklaring og biletgalleri

Optiske fenomen i atmosfæren
Brockenspøkelse

Brockenspøkelse eller brockenspekter (frå tysk Brockengespenst) er eins eigen forstørra og forvrengte skugge kasta mot tåke eller skyer når ein har sola i ryggen. Fenomenet kan oppstå på ein kva for ein som helst tåkelagt fjellside eller skybanke, og kan òg observerast frå fly. Sidan Brocken, ein fjelltopp i Harz-fjella i Tyskland, så ofte er tåkelagt, og samstundes er lett tilgjengeleg, oppstår fenomenet ofte der, og det er derfrå fenomenet har fått namnet sitt. Brockenspekteret vart observert og skildra av Johann Silberschlag i 1780, og har sidan ofte vorte attgjeve i litteratur om regionen.

«Spekteret» opptrer når sola skin bak ein person som med sola i ryggen ser mot eit tåkehav. Ljoset prosjekterer skuggen til personen framover inn igjennom tåka, og ofte i ein merkeleg triangulær form på grunn av perspektivet. Den tilsynelatande forstørringa av skuggen er ein optisk illusjon som oppstår når han som observerer fenomenet reknar at skuggen i relativt nære tåkedottar er like langt unna som landemerke ein kan skimte igjennom tåka, eller når det ikkje er nokre landemerke i nærleiken som lèt ein rekne avstanden til skuggen. Skuggen vil òg kastast mot vassdropar i ulike avstandar frå auget, noko som òg vil vere med på å forvirre djupsynet. Skuggen kan sjå ut som om han rører seg på grunn av rørsler i skylaget han blir kasta mot, og variasjonar i tettleiken innover i skyene.

Hovudet på skuggefiguren er ofte omgjeve av ein lysande glorie, ringar av farga ljos som oppstår når sola skin på likt forma vassdropar. Effekten oppstår på grunn av diffraksjonen av synleg ljos.

Sjå òg
 Diffraksjon
 Glorie

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Brockenspekter» frå ,  den 3. september 2011. 
 oppgav desse kjeldene:
 Shenstone, A. G.  «The Brocken Spectre», Science, Volume 119, Issue 3094, pp. 511-512
 Goodrich, Samuel Griswold. Peter Parley's wonders of the sea and sky. (1851)
 Minnaert M. The Nature of Light and Colour in the Open Air (Dover Books on Earth Sciences) (1954) (Paperback) 
Greenler, R, «Rainbows, halos, and glories», (Cambridge University Press), (1980).

Bakgrunnsstoff
 "What are Brocken Spectres and How Do They Form?", ein artikkel frå Online Fellwalking Club 

Optiske fenomen i atmosfæren
Hans Olav Wingerei

Hans Olav Wingerei () er ein norsk sosionom, familieterapeut og lyrikar.

Verkliste
 Demonlife. (dikt, Minerva press, 1998)

Kjelder
Hans Olav Wingerei (05.09.1951) i Forfattarkatalogen

Norske lyrikarar
Norske sosionomar
Uster

Uster er ein by og ein kommune i den sveitsiske kantonen Zürich. Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Uster er hovudstad i distriktet (Bezirk) som har namn etter byen. Byen er den tredje største i kantonen og ein av dei tjue største byane i Sveits. 

Kommunesenteret ligg 464 meter over havet, på austsida av Griefenvatnet. Uster ligg knapt 15 km aust for Zürich.  

22. november 1830 samla i kring 10 000 mann seg til møte ved Uster. Forsamlinga, som vert kalla Ustertag, gjorde krav om ein ny konstitusjon for kantonen. Denne hendinga førte fram til at Sveits vart ein føderalstat.

Demografi

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Uster» frå ,  den 3. september 2011.

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell nettstad (tysk)
Kart over Uster

Byar i Sveits
Kommunar i Zürich
Astronomisk symbol

Astronomisk symbol vert nytta for å representere ulike himmellekamar, teoretiske konstruksjonar og observasjonar i astronomien. Mange av dei same symbola finn ein att i den vestlege astrologien, som elles nyttar ulike andre former òg.

I alkymien vart dei sju kjende metalla knytte til dei den gongen sju kjende planetane og til vekedagane. I renessansen bruka dei ofte desse symbola i staden for å skrive ut vekedagane, til dømes i skipsloggen til Vitus Bering.

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Astronomisches Symbol» frå ,  den 3. september 2011.

Bakgrunnsstoff 

Astronomi
Dietikon

Dietikon er den femte største byen i kantonen Zürich i Sveits, etter Zürich, Winterthur, Uster og Dübendorf. Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Han er hovudstad i distriktet Dietikon og er ein del av storbyområdet kring Zürich.

Kommunesenteret ligg 388 meter over havet, om lag 10 km nordvest for bysentrum i Zürich.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Dietikon» frå ,  den 3. september 2011.

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell nettstad (tysk)
 

Byar i Sveits
Kommunar i Zürich
Dübendorf

Dübendorf er ein kommune i distriktet Uster i kantonen Zürich i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 440 meter over havet, 6-7 km aust for bysentrum i Zürich. Samfunnsgeografisk er Dübendorf ein forstad til Zürich. Han er den fjerde største byen i kantonen etterZürich, Winterthur og Uster.

Kommunen ligg i Glattal, nord for Adlisberg.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Dübendorf» frå ,  den 3. september 2011.

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell nettstad (tysk)
 

Byar i Sveits
Kommunar i Zürich
Global middeltemperatur

Global middeltemperatur er gjennomsnittstemperaturen for jorda.

Ein kan ikkje måle den globale middeltemperaturen direkte, men nyttar i staden temperaturmålingar frå mange ulike vêrstasjonar verda over, og nyttar middelverdien av desse.

Den globale middeltemperaturen er eit mål på klimaendringar.

Temperaturanalysar
Fleire forskingssenter lagar analysar for den globale middeltemperaturen, men dei to mest kjende er Climate Research Unit (CRU) ved East Anglia i Storbritannia og NASA/GISS i New York i USA. CRU lagar ein temperaturanalyse som vert kalla CRUTEMP eller HadCRUT, og omfattar kring 4300 temperaturmålingar frå heile verda. HadCRUT omfattar òg havoverflatetemperaturar frå det britiske vêrsenteret UK Metoffices Hadley Centre, i tillegg til temperaturdata frå land.

GISTEMP er den globale middeltemperaturen laga ved NASA/GISS. Dei nyttar mellom 2000 og 6000 temperaturmålingar frå ulike målestasjonar. GISTEMP baserer seg på at temperaturanomalien midla over ein månad på ein stad, vil vere temmeleg lik dei omkringliggande stadane, og ein interpoerer derfor verdiar der det manglar målingar. Dermed gjev GISTEMP verdiar for temperaturen i til dømes Arktis, der CRUTEMP manglar data. GISTEMP og HadCRUT har dermed ulik dekning av jorda, og sidan CRU-analysane ikkje har data frå Arktis, får dei ikkje med seg den kraftige oppvarminga som skjer der.

Reanalysar
Reanalysar er utrekningar av vêrmodellar som er mata med alt av observasjonar ein har tilgjengeleg, som satellittmålingar av havoverflatetemperatur, atmosfæretilhøve, sjøis og snø, samt radiosondemålingar, målingar frå fly og data frå vêrstasjonar på bakken. Med alt dette tilgjengeleg, kan ein få temmeleg realistiske resultat for heile jorda, men ein reknar likevel med at det er noko feil i utrekningane i område der ein har få måledata, som i polarstrøka.

National Center for Environmental Prediction (NCEP) og European Centre for Medium-Range Weather Forecasts (ECMWF) er to av dei mest kjende sentera som lagar reanalysar, men det finst fleire, som ERA40.

Sjå òg
Klima

Kjelder

Klima
Temperatur
Horgen

Horgen er ein by og ein kommune i distriktet Horgen i kantonen Zürich i Sveits.  Kommunen har  innbyggjarar () og eit areal på . Kommunesenteret ligg 408 meter over havet, og er ein av dei større byane ved Zürichsjøen, som han ligg på vestsida av. Horgen ligg 18 km sør for bysentrum i Zürich.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Horgen» frå ,  den 3. september 2011.

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell nettstad (tysk)
 
 
 

Byar i Sveits
Kommunar i Zürich
Stader ved Zürichsjøen