alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Apple Inc.

Apple Inc. er eit amerikansk fleirnasjonalt selskap basert i Cupertino, California. Selskapet er ein produsent av forbrukarelektronikk, programvare og personlege datamaskiner. Det vart grunnlagt i 1976 av Steve Jobs og Steve Wozniak. Apple er særleg kjent for Mac-linja av datamaskiner, iPod (musikkspelar), iPhone (smarttelefon) og iPad (nettbrett), og har utvikla operativsystema OS X (for Mac) og iOS (for iPhone/iPod Touch/iPad/Apple TV). Selskapet er også utviklar av programvare som iTunes (multimedia), Aperture (bilderedigering) og Final Cut Studio (film- og lydproduksjon).

Apple er eit av dei største børsnoterte selskapa i verda. Selskapet hadde ei omsetjing på 108 milliardar amerikanske dollar og over 60 000 tilsette i 2011. Apple har ei butikkjede med 364 butikkar i 13 land (i tillegg til nettbutikk). Tim Cook vart utnemnd til CEO (administrerande direktør) i 2011. Selskapet er utnemnt av Fortune Magazine som det mest vørda selskapet i verda 2008-12. Selskapet har teke imot kritikk for den forretningsmessige praksisen sin, deriblant for arbeidskåra til arbeidarane ved Foxconn-fabrikkane i Taiwan, der mange av produkta frå Apple blir produserte.

Historie 

Den fyrste maskina, Apple I, var konstruert av Steve Wozniak. Maskina var handlaga av Wozniak og var klar for sal i juli 1976 til ein pris av US$ 666.66. Det vart produsert rundt 200 maskinar av denne typen. Året etter følgde den innebygde Apple II med tastatur og fargeskjerm, som vart ein stor suksess, og Apple vart i 1980 omdanna til aksjeselskap med raskt stigande aksjekursar. Apple III frå 1980 og Apple Lisa frå 1983, den siste med mus og grafisk brukargrensesnitt, vart ingen stor suksess, men i 1984 kom Apple Macintosh, også med mus og grafisk brukargrensesnitt. Denne bruksmåten vart ikkje vanleg blant såkalla industristandard-PCar (med prosessor frå Intel og operativsystem frå Microsoft) før tidleg i 1990-åra. Etter indre konfliktar og skuffande omsetjing forlét både Wozniak og Jobs selskapet i 1985.

«Mac»-en vart gradvis forbetra og vann etter kvart eit solid fotfeste innan grafisk bransje og høgre utdanning. I midten av 1990-åra var Apple eit av dei tre største merka av personlege datamaskiner, med IBM og Compaq som vesentlege konkurrentar. Likevel tapte selskapet pengar, og fleire tusen tilsette miste jobben. 1997 kom Jobs tilbake til Apple som konsulent, og han overtok etter kvart leiinga i selskapet og gav det eit heilt nytt image. I 1998 vart modellen iMac lansert, med ny og innovativ design. Den berbare versjonen iBook kom i 1999, og operativsystemet Mac OS X i 2000.

Produksjon 
Mykje av produksjonen av produkta til Apple vert utført av andre føretak, som Foxconn, Inventec og Pegatron, der dei tilsette arbeider under svært dårlege tilhøve.

Referansar

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell nettstad

 
USA-amerikanske medieføretak
Skipingar i 1976
Datamaskinprodusentar
Føretak som er med i PRISM
Steining

Steining er ein avrettingsmetode der det vert kasta stein på den dømde til han døyr. Steining er føreskriven i Bibelen og er òg ein tradisjonell avrettingsmåte i mange muslimske land. Iran er det einaste landet i verda der metoden blir brukt som offisiell avstraffing, men steining blir òg nytta i samband med sjølvjustis i andre land. 

Normalt skjer steining ved at ei folkemengd kastar stein på den dømde. Steinane skal vera store nok til å gjera skade, men ikkje så store at dei fører til tap av medvitet eller død med eitt treff. Avrettingsmåten kan derfor ta lang tid og er svært smertefull. I nokre tilfelle skjer døden ved kveling fordi den dømde er dekt med stein og så svekka at pusteorgana ikkje er sterke nok til å trekka inn luft.

Bakgrunnsstoff

Avrettingsmetodar
Allé

Ein allé er ei gate eller veg med ei rekkje av tre på båe sider. Døme på ein allé kan vere Bygdøy allé i Oslo eller Unter den Linden («under lindetrea») i Berlin i Tyskland.

Opphavleg vart alléane planta for å gi skydd og skugge til dei som ferdast på vegen. I dag er ein allé først og fremst eit vakkert innslag i landskaps- eller bybildet. Men langs sterkt trafikkerte vegar kan trea føre til trafikkfare ved å hindre sikta i inn- og utkøyringar.

Vegar
Norsk Bergverksmuseum

Norsk Bergverksmuseum er nasjonalmuseum i Noreg for bergverksdrift. Museet ligg i Kongsberg sentrum , og har hovudkontor i Kongsberg Sølvverk si gamle smeltehytte frå 1844. Museet formidlar gjennom forskjellige utstillingar den 330 år gamle historia til gruvedrifta ved bergstaden Kongsberg.

Avdelingar 
Til Museet høyrer òg andre avdelingar. Både Den Kongelige Mynt sitt museum, Kongsberg industrimuseum (Kongsberg Våpenfabrikk sitt museum), og Kongsberg skimuseum held til i dei same lokala. I tillegg høyrer òg Sølvgruvene i Saggrenda, Sakkerhusa og Gruvelandskapet på Knutefjell til. Museet tilbyr òg spesielle gruvevandringar og byvandringar.

Den Kongelige Mynts museum 
Den Kongelige Mynt er ei av dei aller eldste bedriftene i Noreg som framleis er i drift. «Mynta» vart grunnlagd av Christian V i 1686 og var ein viktig og naturleg del av Kongsberg Sølvverk fram til nedlegginga i 1958. Museet rommer eksemplar på dei fleste myntar frå Christian IVs tid og heilt fram til våre dagar.

Kongsberg Skimuseum 
Ein av dei store pådrivarane for skimuseet på Kongsberg har vore Birger Ruud. Museet viser ski- og skisportshistorie gjennom ulike tider og spesielt Kongsbergs stordomstid innanfor skiidrett frå midten av 1920-talet og fram til 1950-talet.

Kongsberg Våpenfabrikk sitt museum 
Siste tilskot på museumsfronten i Kongsberg er Kongsberg Våpenfabrikk sitt museum. Museet er relativt lite, men svært rikhaldig og med ei rekkje forseggjorde utstillingar om utviklinga innanfor forsvarsindustrien, heilt fram til våre eigne dagar.

Sakkerhusa 
Sakkerhusa er ei samling av bygningar som vart reiste for vekependlande gruvearbeidarar. Husa blir i dag stort sett bruka til ulike tilstellingar og som kafeteria for Sølvgruvene som ligg rett attmed. Nokre rom i somme av bygningane er sette i stand slik dei var då det framleis var drift her.

Sølvgruvene 
Den kanskje viktigaste delen av museet er Sølvgruvene (Kongsberg Sølvverk) som ligg i Saggrenda, ca 8 km vest for Kongsberg. I sommarsesongen kan du ta eit minitog inn Christian VIIs stoll til Kongens Gruve, som var den største i Sølvverket. Det er ca 2 300 meter frå lyset og inn til endestasjonen for turistane. Då er du ca 342 meter under jordoverflata. Eitt av høgdepunkta inne i gruva er demonstrasjon av eit gammaldags heissystem, kalla «fahrkunst», som tok dei gamle gruvearbeidarane hundrevis av meter lenger ned i mørkret.

Utanfor gruvene og ved Sakkerhusa får ein i sommarhalvåret ta del i andre aktivitetar, som for eksempel gammaldags fyrsetjing.

Bakgrunnsstoff 
 Norsk Bergverksmuseum sin nettstad
 om Norsk Bergverksmuseum på kulturnett.no

Kjelder 
 Bokmålswikipediaen 
 Norsk Bergverksmuseum sin nettstad 
 Bjørn Ivar Berg: Gruveteknikk ved Kongsberg Sølvverk 1623-1914, Trondheim 1998.

Museum i Viken
Kultur i Kongsberg
Nasjonalmuseum i Noreg
Nadir

Nadir er det usynlege punktet i verdsrommet, der ei linje blir trekt frå ein observatør, gjennom planeten sitt sentrum og vidare ut i verdsrommet der den treffer himmelkvelvinga på den andre sida av planeten. Punktet er difor plassert 180° i høve retninga til senit.

Himmelkoordinatsystem
Harry Söderman

Harry Söderman () var ein svensk politimann og politisjef. 
Kallnamnet hans var «Revolver-Harry». Han var sjef for Statens Kriminaltekniska Anstalt (SKA) i Sverige frå 1939 til 1953.
Han tok del i oppbygginga av norske politistyrkar i Sverige under den andre verdskrigen. 
Mot slutten av krigen, i mai 1945, tok han seg inn i Noreg. Den 7. mai kom han seg inn i Grini fangeleir, ved å fortelja at han hadde fullmakt til å gje fangane fri. Sjølv om dette var dagen før Nazi-Tyskland kapitulerte, lukkast han i å fortelja fangane at Tyskland hadde kapitulert. 
Han forsøkte òg å kome inn på Slottet, men vart avvist, då han ikkje kunne legitimere seg.

Litteratur 
 Anders Johansson: Den Glömda Armén - Norge-Sverige 1939-1945

Bakgrunnsstoff 
 Harry Söderman på http://www.polisen.se
 Revolver-Harry och Kalle Blomqvist En kriminalteknikers äventyrliga liv på http://www.polisen.se

Svenske politifolk
Folk frå andre verdskrigen
Skypumpe

Ei skypumpe er ei kraftig roterande luftsøyle som oppstår over hav og innsjøar. Dei liknar tornadoar og ofte så er dei nettopp det. Skypumper oppstår i samband med cumilforme skyer, og vanlegvis ikkje i samband med superceller som tornadoar oftast gjer.

Forskjellige typar 

Skypumper som blir danna utanom superceller vert kalla «ikkje-tornadiske skypumper», medan dei som oppstår i samband med mesosyklonar i superceller vert kalla «tornadiske skypumper». Dei tornadiske skypumpene er generelt kraftigare enn dei ikkje-tornadiske, og er i praksis berre tornadoar over vatn. Tornadiske skypumper oppstår på same måte som vanlege tornadoar. 

Dei ikkje-tornadiske skypumpene oppstår vanlegvis i kystområde i samband med konvektive skyer i utvikling. Dei er vanlegvis av F0 styrke på Fujitaskalaen med vind mindre enn 30 m/s og kan ofte samanliknast med tromber på land. Skypumper oppstår oftast i område med tropisk klima, men kan òg oppstå i meir tempererte område av verda. Her til lands er dei å sjå kvar sommar langs Norskekysten. 

For å få danna ikkje-tornadiske skypumper treng ein ustabile atmosfæreforhold som skapar stigande luftrørsler. I tillegg må ein ha forskjellig vindretning i to forskjellige luftlag, slik at lufta får ein rotasjon. Skypumper kan oppstå langt inne i fjordar, sannsynlegvis på grunn av at vinden blir tvinga inn eller ut fjorden nær overflata, medan det i høgda over fjorden og fjella er ei anna vindretning. I Hardangerfjorden oppstår det årleg skypumper i august-september, og då kan det gjerne stå fleire på rekke og rad. 

Mange trur at skypumper trekk vatn opp frå sjøen og inn i skya, men i røynda er det lite vatn i trakta. Ofte kan det derimot kvervlast opp vatn i dei nedste delane av skypumpa. Den synlege delen av skypumpa oppstår derimot av vassdamp som kondenserer til små skydropar på grunn av svært lågt trykk i skypumpa. 

Når ei skypumpe er i ferd med å oppstå er ofte det først teiknet ein skugge i form av krusningar på vassoverflata. Når ei skypumpe er fullt utvikla flyttar den seg som regel sakte langs ein krum bane, og varar sjeldan meir enn eit kvarter før kjøligare luft blir pumpa opp i kvervelen og den løyser seg opp.

Referansar 
 Frank W. Lane, The Elements Rage, Vol. 2: Fire and Water, (London: Sphere Books Ltd., 1968) pp. 17–24.

Sjå òg 
 Tornado

Bakgrunnsstoff 

 A Bilete av skypumpe frå Australia
 StormWiki 
 Heimevideo av skypumpe frå september 2006 

Uvêr
Syklonar
Canadian Airlines

Canadian Airlines var frå 1987 til 2000 det andre største flyselskapet i Canada, etter Air Canada. På det meste, i 1996, frakta dei over 11,9 millionar passasjerar til over 160 reisemål i 17 land. Selskapet blei kjøpt av Air Canada i 2000.

Skipingar i 1987
Nedleggingar i 2001
Canadiske føretak
Canadiske flyselskap
Lofotposten

Lofotposten er ei dagsavis som kjem ut i Svolvær. Avisa har ein redaksjon på Leknes og dekkjer i dag i hovudsak Lofoten. Marianne Steffensen Kielland er redaktør for avisa.

Avisa vart grunnlagt i 1896 av Joh. E. Paulsen og overtatt av a-pressa i 1995. Avisa fekk innsett ein NS-redaktør under krigen og kom ut gjennom heile krigstida. Avisa hadde stordomstida si på 50-talet med eit opplag på over 50 000 og dekte heile Nord-Noreg. Avisa spreidde seg over heile landsdelen mellom anna fordi fiskarane som var på lofotfiske hadde med seg avisa heim. I nyare tid har avisa fått konkurranse i heimemarknaden sin frå Lofot Tidende på Leknes og har tapt marknadsdelar i Vesterålen til Bladet Vesterålen og Vesterålens Avis.

Opplagstal

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 

Norske aviser etter namn
Aviser i Nordland
Lofoten
Svolvær
Skipingar i 1896
Grasrotrørsle

Grasrotrørsle er innan politikk og organisasjonsliv ei nemning på ei folkerørsle eller folkeaksjon som er organisert frå «folkedjupet». På engelsk er nemninga grassroots movement. Ordet er inspirert av det tyske «Graswurzel». Om det vert organisert ei kunstig grasrotrørsle ovanfrå og ned, vert det på engelsk kalla astroturfing, noko som kan omsetjast med kunstgrasrørsle. Astroturfing er henta frå kunstgras- merket Astroturf. Døme på falske grasrotrørsler er rørsler som vert organiserte av eit føretak eller ei styresmakt. For å organisera ei kunstig grasrotrørsle kan ein til dømes hyra inn eit informasjonsbyrå. Grunnen til at ein kan ynskja å organisera ei slik «kunstig» rørsle er at ei grasrotrørsle ofte har høgt truverde. Ei grasrotrørsle vert sedd på som ei spontan organisering av idealistiske menneske, grunna på dugnad.

Bakgrunn 
Ei grasrotrørsle kan gjerne arbeida for å løysa lokale problem. Ofte viser det seg at andre lokalsamfunn har same problemet. Innan miljørørsla er slagordet handla lokalt, tenkja globalt nytta (frå Think Globally, Act Locally). Av dette kjem nemninga glokalisering, som spelar på globalisering.

Grasrotrørsler blir organiserte av eit nettverk av innbyggjarar. Idéen er politisk engasjement for saker, same om det er krav om endring eller å forsvara noko som det er, gjennom krav frå veljarar og samfunnsmedlemmer «nedanfrå», heller enn at eksisterande politiske leiarar styrer prosessen «ovanfrå og ned». Slike aktivitetar forekjem over heile det politiske spekteret. 

Teknikkar for grasrotorganisering og lobbyverksemd omfattar dør-til-dør-agitasjon, via telefon, selskap i heimane, møte, plakatar, stands på gata, innsamling av underskrifter, å setja opp informasjonstavler, samla inn pengar frå mange små gjevarar til annonser eller kampanjar, organisera store demonstrasjonar, å få enkeltpersonar til å senda inn meiningsytringar til media og styresmakter, og mobiliseringsaktivitetar som å minna folk på å stemma eller køyra dei til stemmelokala. 

I USA meiner dei at den første gongen ordet «grassroots» vart bruka, var då senator Albert J. Beveridge frå Indiana i 1912 sa om det Progressive Partiet, at "dette partiet har komme frå grasrøtene. Det har vakse fram frå jordsmonnet til vanlege folk sine harde naudsyn."

Døme 

 Mahatma Gandhi, organiserte grasrotrørsler i India
 Den europeiske kampen mot «software»-patent.

Sjå òg 
 Grønt Gras
 Ad-hoc rørsle
 Grasrotdemokrati
 Mikrokreditt
 Politisk parti

Bakgrunnsstoff 
 Grasrot i Pax leksikon
 The Citizen's Handbook (rettleiar til grasrotorganisering i eit lokalsamfunn)
 Kjøp din egen folkeaksjon  på http://www.propaganda-as.no 

Politiske uttrykk
Politiske organisasjonar
Politiske rørsler

ko:풀뿌리 민주주의
Else Breen

Else Breen () er ein norsk  forfattar. Ho har gjeve ut verk både innan skjønnlitteratur og faglitteratur.

Breen er fødd i Molde og seinare busett på Tjøme. Ho har utdanning som magister i litteraturvitskap med forsking på Jens Zetlitz og lyrikk på 1700-talet. 

Else Breen har undervist på forskjellige skoletrinn og på høgskolenivå. Forfattarskapet omfattar barnebøker, høyrespel for barn (NRK), romanar, noveller og faglitteratur, mellom anna litteraturverket «slik skrev de» (1998) og (1995) og Jens Zetlitz - et tohundreårsminne (1990), omsett til 12 språk.

Prisar og utmerkingar
Prisare for ungdomsbøker: Departementet sin pris 1970, Österreichischer Kinderbuchpreis 1978, Katholischer Kinderbuchpreis 1979.

Bakgrunnsstoff
 Else Breen på http://www.kulturnett.no
 Else Breen, Norsk Forfattersentrum

Norske forfattarar
Folk frå Molde
Forfattarar frå Møre og Romsdal
Forfattarar frå Vestfold
Francisco Pizarro

Francisco Pizarro y González () var ein spansk oppdagar og conquistador. Han vart fødd i Trujillo i Spania, og døydde i Lima. Han reiste fleire gonger over til Amerika. I Amerika bygde han opp ein slagkraftig hær, og fekk vita om store rikdomar i Sør-Amerika. Pizarro er kjend for å ha øydelagd Inkariket. Slaget i Cajamarca kom etter eit bakhaldsåtak på regjerande inka Atahualpa og dei som var i følgjet hans, sett i scene av Francisco Pizarro. Hendinga skjedde seint på ettermiddagen den 16. november 1532 på den store offentlege plassen i Cajamarca. Byen hadde den gongen ein folkesetnad på ca 2000 menneske. Slaget varte ikkje meir enn to timar, det tok livet av tusenar og Pizarro oppnådde målet med å fange Atahualpa. I røynda var dette timane då inkariket fall og kongen av Spania tok over makta i territoriet.

Etter invasjonen 
I 1535 låg heile Peru under spanjolane sin kontroll. Pizzaro grunnla byen Ciudad de los Reyes (seinare Lima) og fekk makta over den nordlege delen av det erobra landet. Almagro, hans tidlegare kompanjong, herska over den sørlege delen. Det kom snart til open krig mellom dei to. Pizzaro lukkast til slutt med å fanga Almagro etter slaget ved Las Salinas i 1538 og avretta han. Dei indre stridane heldt fram, og den spanska kongen måtte senda sin eigen representant for å styra over kolonien.

Pizzaro fekk stilling som guvernør. Det synte seg at Pizarro hadde betre evner som krigar enn som administrator. Han visste korleis ein heldt seg med ein hær med disiplin, men ikkje så mykje meir. Tilhengjarane til Almagro (mellom anna sonen), organiserte ei samansverjing mot Pizarro. Dei lukkast i å ta livet av Pizarro i palasset hans i Lima den 26. juni 1541. 

Pizarro
Pizarro
Johann F. Meckel

Johann Friedrich Meckel von Helmsbach (), kalla Meckel den yngre, var ein tysk anatom og ein av grunnleggarane av teratologien (læra om misdanningar). Han var son av anatomen og obstetrikaren Philipp F. T. Meckel og soneson av anatomen Johann F. Meckel den eldre. Han var den av dei tre som gjorde mest arbeide med den Meckelske samlinga, ei samling av anatomiske preparat ved universitetet i Halle.

Meckel studerte medisin og språk ved universitet i Göttingen. I 1802 tok han graden dr. med. på ein avhandling om misdanningar på hjartet (De cordis conditionibus abnormibus).

Han var saman med Étienne Geoffroy Saint-Hilaire grunnleggar av teratologien og har mellom anna gjeve namn til misdanningane Meckels divertikkel, Meckels syndrom og til Meckels brusk.

Han utga fleire bøker, mellom anna Handbuch der pathologischen Anatomie (handbok i patologisk anatomi) i fire bind 1812–1820; og System der vergleichenden Anatomie (System for samanliknande anatomi) i seks bind 1821–1831.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Johann Friedrich Meckel der Jüngere» frå ,  den 18. mai 2006.  
 

Tyske medisinarar
Medisinhistorie
Isabella av Castilla

Isabella I (), kjend som Isabella den katolske, var regjerande dronning av eit sameint Spania frå 1479 til 1504. Ho var fødd i Madrigal, og døydde i Medina al Campo.

Familie
Ho var dotter av Johan II av Castilla (1405-1454) og Isabella av Portugal. Isabella I gifta seg med syskenbarnet Ferdinand II av Aragonia den 19. oktober 1469, noko som la grunnen for ei spansk riksdanning. Ho etterfylgde broren Henrik IV av Castilla på Castilla si trone i 1474 men var tvinga til å forsvara arveretten sin mot brordottera Juana la Beltraneja.

Skipinga av Spania
I 1479 kom Ferdinand på trona i Aragón. Ekteskapet deira skapte ein personalunion mellom dei to rika deira, og same året tok Isabella og Ferdinand tittelen «konge og dronning av Spania». Paven tildelte dei tilnamnet «dei katolske».  

Under Isabella og Ferdinand blei den kristne gjenerobringa (Reconquista) av den iberiske halvøya fullført.
Den spanske inkvisisjonen vart etablert i 1478. I sin kamp mot kjetteri erobra dei spanske styrkane i 1492 det siste muslimske fotfestet på den iberiske halvøya, kongeriket Granada. Same året vart alle jødar utvist frå landet, eller tvinga til å konvertera til katolisismen.

Kongeparet er også kjend for å ha gjeve Christoffer Columbus støtte i forsøket hans på å finna ein sjøveg i vest til India. I staden oppdaga han Amerika, noko som danna grunnlag for det spanske imperiet.

Barn 
 Isabella (1470-1498; gift med 1) arveprins Alfonso av Portugal, 2) Manuel I av Portugal
 Juan (1478-1498)
 Johanna den galne (1479-1555)
 Maria (1482-1517; gift med Manuel I av Portugal
 Katarina av Aragonia (1485 -1536; gift med 1) Arthur, prins av Wales, 2) broren Henrik VIII av England

Kjelder

Bakgrunnsstoff 

 Isabella I i Catholic Encyclopedia 
 Medieval Sourcebook: Columbus sitt brev til kongen og dronninga av Spania i 1494
 Musikk ved Isabella sitt hoff 
 University of Hull: slektsinformasjon om Isabella I

Spanske regentar
Regjerande dronningar
Kvinnelege herskarar på 1400-talet
Kvinnelege herskarar på 1500-talet
Juan Carlos I av Spania

Kong Juan Carlos I av Spania (), fullt namn Juan Carlos Alfonso Víctor María de Borbón y Borbón-Dos Sicilias, var konge av Spania frå 1975 til 2014, då han abdiserte til fordel for sonen Felipe.

Juan Carlos var son av Don Juan, greve av Barcelona, og barnebarn av kong Alfonso XIII av Spania. Han blei peikt ut som arving til trona av den spanske diktatoren Francisco Franco i 1960. Dette blei endeleg bekrefta i 1969, då den spanske nasjonalforsamlinga vedtok ein ny tronfølgjelov. Han blei teken i eid som konge då Franco døydde i 1975, og opna deretter for demokrati i landet.

Juan Carlos vart tildelt storkrossen med kjede av St. Olavs Orden i 1982.

Titlar 
Hans Majestet Kong Juan Carlos I av Spania, konge av Castilla, konge av León, konge av Aragón, konge av Dei to Sicilia (Napoli og Sicilia), konge av Jerusalem, konge av Navarra, konge av Granada, konge av Toledo, konge av Valencia, konge av Galicia, konge av Mallorca, konge av Sevilla, konge av Sardinia, konge av Córdoba, konge av Korsika, konge av Murcia, konge av Menorca, konge av Jaén, konge av Algarve, konge av Algeciras, konge av Kanariøyane, konge av Aust- og Vestindia (no Dei austindiske øyane og Karibia), Erkehertug av Austerrike, hertug av Bourgogne, hertug av Brabant, hertug av Milano, hertug av Athen, hertug av Neopatria, greve av Habsburg, greve av Flandern, greve av Tirol, greve av Roussillon, greve av Barcelona, herre til Bizkaia og herre til Molina

Spanske regentar
St. Olavs Orden
Spanske kongelege
Elefantordenen
Folk som har opna OL
Knut O. Aarethun

Knut O. Aarethun () er ein norsk politikar frå Lærdalsøyri. Aarethun er økonomisjef og rådgjevar ved fylkessjukehuset i Lærdal og Arbeidarparti-politikar. Han har vore tilsett ved sjukehuset sidan 1964.

Aarethun har vore medlem av kommunestyre og formannskap i Lærdal i fleire periodar frå 1967, og medlem av fylkestinget sidan 1981. Han har vore medlem av fylkesutvalet det meste av tida sidan og leiar for Arbeidarparti-gruppa. Dessutan var han fylkesvaraordførar i perioden 1991–1995 og fylkesordførar i perioden 1995–1999. I 2003–2007 var han òg ordførar i Lærdal kommune.

Mellom anna har Aarethun også vore tillitsvald i Norsk Kommuneforbund, idrettsleiar, leiar for Kommunenes Sentralforbund i Sogn og Fjordane, styremedlem i Fylkesbaatane i Sogn og Fjordane.

Kjelder 
 «Knut O. Aarethun» på Wikipedia på bokmål og riksmål.

Ordførarar i Lærdal
Ap-ordførarar i Sogn og Fjordane
Fylkesordførarar i Sogn og Fjordane
Folk frå Lærdal
Lærdalsøyri

Lærdalsøyri er einaste tettstad og administrasjonssenter i Lærdal kommune i Vestland, og huser drygt halvparten av kommunens innbyggjarar. Den største arbeidsplassen er Lærdal sjukehus, lokalsjukehus for Indre Sogn, med om lag 150 tilsette. Elles er fleire mellomstore byggentreprenørar lokalisert til Lærdalsøyri, og dessutan noko treindustri.

Sentralt på Lærdalsøyri ligg Gamle Lærdalsøyri, eit prislønt og verna trehusmiljø frå 17- og 1800-talet med 161 bygningar i blant anna sveitserstil, som minner om tida då Lærdal var ein sentral administrasjons- og handelsstad. Kvar sommar arrangerast Lærdalsmarknaden her, ein historisk vestlandsk handelsmarknad som har blitt halden sidan 1500-talet.

Historie
Lærdalsøyri er ein gammal strandstad som under 1800-talet var den folkerikaste tettstaden i Sogn. Etter hundreårsskiftet blei den utkonkurrert av Sogndalsfjøra som sentralstad i Sogn. 

I 1838 blei det foreslått å gje Lærdalsøyri status som by (ladestad). I 1841 hadde byteiknarane planane klare for ein kvadratur som gjekk frå Lærdalsfjorden til omtrent der Hauge kyrkje står i dag. I 1842 vedtok Regjeringa å gje Lærdal bystatus, saman med Haugesund og Namsos, men alle tre stadene blei avvist alt i Odelstinget.

Folketalsutvikling

Kjelder

Bakgrunnsstoff 
 Lærdalsøyri NRK fylkesleksikon for Sogn og Fjordane

Busetnader i Lærdal
Tettstader i Vestland
Kommunesenter i Vestland
Sogn