alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Sternlaget

Sternlaget er eit lag av ion rundt partiklar dispergert i til dømes vatn. Når partiklane har ei overflatelading vil dei trekka til seg ion med motsett lading. Iona i sternlaget følgjer rørslene til partikkelen eller kolloidet gjennom løysemiddelet. 

Ion utanfor sternlaget vert òg tiltrekte av partikkelen, men samstundes fråstøytte av dei andre iona. Dei dannar eit diffust lag og utgjer saman med sternlaget eit elektrisk dobbeltlag rundt partiklane.

Sjå òg

 Elektrisk dobbeltlag
 Isoelektrisk punkt
 Zetapotensial

Fysikalsk kjemi

en:Double_layer_(interfacial)#Stern
Zetapotensial

Zetapotensialet eller ζ-potensial er det elektrokinetiske potensialet ved grensa mellom sternlaget og det diffuse laget rundt ein partikkel i ein suspensjon.

Storleiken til zetapotensialet er avhengig av overflateladninga til partikkelen og storleiken av det elektriske dobbeltlaget. Når zetapotensialet har ein høg verdi fråstøytar partiklane kvarandre. Dette motverkar sedimentasjon og danning av aggregat. 

Zetapotensialet kan målast ved elektroforese.

Kollodial kjemi
Spatel

Ein spatel (av latin spatula) vert brukt til å flytta små mengder stoff frå ein behaldar til ein annan til dømes når ein skal vega opp kjemikaliar.

Spatlar er oftast laga av metall og  finst i fleire storleikar. Den eine eller begge endane kan vera forma som ei skei.

Laboratorieutstyr
Skeier

sv:Stekspade
de:Spatel
he:תרווד
ja:薬さじ
PH-meter

Eit pH-meter er eit instrument til å måla pH med. pH-meter har ofte ein ioneselektiv glasselektrode og ein referanseelektrode med konstant potensial.

For at pH-verdien vi les av pH-meteret skal vere rett, må pH-meteret ha blitt kalibrert på førehand. Dette gjer me ved å sette pH-meterets elektrode i minst to ulike bufferar som vi veit har rett pH; til dømes ein med pH 7, og ein med til dømes pH 4 eller pH 10. pH-meteret vil justere seg etter bufferane, slik at det veit kva spenninga er ved dei ulike forholda mellom H+ og OH-.

Eit typisk pH-meter er eit millivoltmeter med 2 elektrodar. Den eine elektroden er ein glaselektrode som reagerer på endringar i konsentrasjonen av hydrogenion i løysinga ein måler. Den andre elektroden er ein referanseelektrode som ikkje blir påverka av hydrogeniona, men som har konstant potensial. Referanseelektroden verkar som ein slags nullstillar for pH-meteret. 

Dei to elektrodane kan brukast kvar for seg som i eit galvanisk element, men vanlegvis er dei slått saman til ein kombinasjonselektrode. Når elektrodane blir sett ned i ei løysing, oppstår det ei spenning mellom dei, alt etter konsentrasjonen av hydrogenion i løysinga. Det er denne spenninga pH-meteret måler. Det blir målt i mV, og omsett til pH. Ei pH-eining er det same som 59 mV ved 25 grader celsius.

Laboratorieutstyr
Makromolekyl

Eit makromolekyl er eit molekyl med høg molekylvekt. Makromolekyl består av mange atom. 

Polymerar er ofte makromolekyl. Protein og nukleinsyrer er makromolekyl.

Bakgrunnsstoff 

 
Polymerar
Molekylfysikk
Polymerkjemi
Biokjemi
Polymer

Ein polymer er eit molekyl som er bygd opp av ein serie mindre einingar, monomerar. Polymeren kan vera bygd opp av berre ein type monomerar, eller av fleire. Biopolymerar er ofte bygd opp av mange ulike monomerar. 

Polymerar kan vera lange, rette molekylkjeder eller dei kan vera forgreina. 

Dei fleste polymerar er organiske sambindingar. Bindingane mellom monomerane går ofte mellom karbonatom. Silikon er uorganiske polymerar. Molekylkjeda i desse er bygd opp av vekselvis silisium og oksygen. Organiske grupper er bundne til silisiumatoma. 

Viss molekylet berre inneheld nokre få monomerar er det ein oligomer.

Historie 

Frå 1920-åra voks polymerkjemi fram som fagfelt.

Syntese 

Polymerar vert danna i stegvise reaksjonar der monomerar vert bunde saman steg for steg. Det vanlegaste er at dette skjer i ein addisjonsreaksjon eller ein kondensasjonsreaksjon.

I ein addisjonsreaksjon vert heile monomeren ein del av polymeren. Dette kan skje ved at ein dobbeltbinding i monomeren vert broten og at det i staden vert danna enkeltbindingar mellom ulike monomermolekyl. 

I ein kondensasjonsreaksjon dannar nokre av atoma i monomeren eit, oftast lite,
molekyl medan resten av monomeren vert ein del av polymeren.

Eksempel på bruk 

Polymerar har mange bruksområde. Nokre vert nytta til å laga plast, andre til fiber. Nokre polymerløysningar vert nytta av oljeindustrien for å auka utvinninga.

Polymerar i løysning 

Ein del polymerar er vassløyselege. Dette kan til dømes vera polyelektrolyttar.

Polymermolekyl i løysning kan få ulik struktur i løysning avhengig av kor sterke kreftene mellom polymermolekylet og løysemiddelet er i forhold til kreftene mellom ulike delar av molekylet og kreftene mellom ulike molkyl i løysemiddelet. 

Fleksible polymerar dannar ofte ein laus koil, men det er og mogleg å få ein stavliknande eller ein tettare, kuleliknande struktur.

Døme på polymerar

Syntetiske polymerar 
 polyakrylamid, polyamid (t.d. nylon), polyester, polyeten, polypropen, polyvinylklorid, silikon, teflon.

Naturlege polymerar 
 DNA, mange karbohydrat, Protein

Bakgrunnsstoff  

 Polymers & People 
 Macrogalleria
Adsorpsjon

Adsorpsjon er binding av gass- eller væskemolekyl til ei fast overflate. Viss nok stoff vert adsorbert får ein danna ein gass- eller væskefilm på overflata.

Adsorpsjon kan skje med van der Waals-bindingar til overflata eller med kovalent binding.

Nokre materiale, til dømes aktivt kol, kan adsorbera store mengder stoff. Ein grunn til dette er at dei har store overflateareal.

Sjå òg 

 Absorpsjon
 Langmuirs adsorpsjonsisoterm

Fysikalsk kjemi
Europium

Europium er eit grunnstoff med kjemisk symbol Eu, atomnummer 63 og atommasse 151,96. Det er eit lantanid.

Kjenneteikn

Fysiske eigenskapar 

Smeltepunkt: 826 °C, Kokepunkt 1439 °C, Densitet 5,26 g/cm3

Historie 

Eugene Demarcay oppdaga grunnstoffet i 1901, men reint metall vart ikkje isolert før langt seinare.

Bakgrunnsstoff 

 Europium ved Webelements.com 

 
Lantanid
Reaktorgifter
Reduksjonsmiddel
Grunnstoff
Selsnepe

Selsnepe (Cicuta virosa) er ein giftig plante i skjermplantefamilien. 

Planten er fleirårig og blir 50–150 cm høg. Han 
blomstrar i juli-august med lyse rosa blomar som sit saman i paraplyform. 

Ein finn blomen i våtområde som våte enger og myrer. Selsnepe veks naturleg i nordlege og sentrale Europa, nord i Asia og nordvest i Nord-Amerika.

Giftstoff 

Sår på stilken og røtene gjer at planten gjev frå seg ei gul, oljeaktig væske med lukt som kan minna om mys, gulrøter eller pastinakk. Ettersom planten har kvite rotknollar som kan minna om pastinakkgrønsaken kan han forvekslast med denne.

Den gule væska og planterøtene inneheld cicutoxin som kan stogga sentralnervesystemet i både menneske og dyr.

Bakgrunnsstoff 

Skjermplantefamilien
plantar i Noreg
Giftige plantar
Viskositet

Viskositet er ein eigenskap hjå væsker og gassar og eit mål på korleis fluidet motstår deformasjon når det er utsett for krefter. Ei viskøs væske har høg viskositet og er seig. Omvend har lettflytande væsker låg viskositet. 

SI-eininga for viskositet er pascalsekund Pa·s, men centipoise er òg mykje brukt. 1 poise = 100 centipoise = 0,1 Pa·s.

Newtonske væsker 

Newtonske væsker har ein viskositet som er uavhengig av skjærraten. For slike væsker vil eit plott av skjærstress mot skjærrate visa ei rett linje. For ikkje-newtonske væsker er forholdet meir komplisert. Til dømes kan ei væske først byrja å flyta ved ein viss

Sjå òg 
 Reologi

Fysikalsk kjemi
Væskedynamikk
Henning Mankell

Henning Mankell () var ein svensk forfattar og teaterregisør. Med kriminalbokserien om politietterforskaren Kurt Wallander frå Ystad i Skåne har han vorte ein storselgande forfattar ikkje berre i Sverige og resten av Norden, men også internasjonalt. Han har m.a. vunne Glassnøkkelen 1992 for Mördare utan ansikte.

Han vart fødd i Stockholm, men voks opp i Härjedalen. Frå 1991 hadde han bustad i Maputo i Mosambik, og arbeidde der som teaterregisør og dramaturg. Han hadde også ein heim i Göteborg.

Verk

Ungdomsbøker 
 1974 - Sandmålaren
 1990 - Hunden som sprang mot en stjärna
 1991 - Skuggorna växer i skymningen
 1992 - Katten som älskade regn
 1995 - Eldens hemlighet
 1996 - Pojken som sov med snö i sin säng
 1998 - Resan till världens ände
 2001 - Eldens gåta
 2005 - Eldens vrede

Romanar 
 1977 - Vettvillingen
 1979 - Fångvårdskolonin som försvann
 1980 - Dödsbrickan
 1981 - En seglares död
 1982 - Daisy sisters
 1984 - Sagan om Isidor
 1990 - Leopardens öga
 1995 - Comédia infantil
 2000 - Vindens son
 2001 - Tea-Bag
 2004 - Djup
 2006 - Beretning på tidens strand
 2006 - Italienska skor
 2008 - Kineseren

Kriminalbøker med Kurt Wallander i hovudrolla 
 1991 - Mördare utan ansikte, roman.
 1992 - Hundarna i Riga, roman.
 1993 - Den vita lejoninnan, roman.
 1994 - Mannen som log, roman.
 1995 - Villospår, roman.
 1996 - Den femte kvinnan, roman.
 1997 - Steget efter, roman.
 1998 - Brandvägg, roman.
 1999 - Pyramiden, forteljingar.
 2002 - Innan frosten, roman med Linda Wallander i hovudrolla.
 2009 - Den orolige mannen, roman.

Andre kriminalbøker 
 2000 - Danslärarens återkomst, roman.
 2002 - Innan frosten, roman.
 2005 - Kennedys hjärna, roman.

Essay- og artikkelsamlingar 
 1999 - I sand och i lera
 2003 - Jag dör, men minnet lever

Dramatikk 
 Från valp till diktare
 Grävskopan
 Påläggskalven
 Antiloperna
 Att storma himlen
 Berättelser på tidens strand
 Den samvetslöse mördaren Hasse Karlsson
 En gammal man som dansar
 Hårbander
 Innan gryningen
 Kakelugnen på myren
 Lampedusa
 Mannen som byggde kojor
 Mörketid
 Och sanden ropar
 Svarte Petter
 Teabag
 Älskade syster
 Apelsinträdet

Kjelder 
 Offisiell nettstad for Henning Mankell 

Svenske forfattarar
Svenske dramatikarar
Svenske kriminalforfattarar
Vinnarar av Glassnøkkelen
Håkan Nesser

Håkan Nesser () i Kumla i Örebro län), er ein svensk forfattar, manusforfattar og lærar. No bur han i Greenwich Village, New York. Han har hatt stor suksess med kriminalromanane sine, både i Sverige og i land som Noreg og Tyskland.

Prisar og utmerkingar 
 1994 - Svenska Deckarakademins pris for beste svenske kriminalroman for Borkmanns punkt.
 1996 - Svenska Deckarakademins pris för bästa svenska kriminalroman for Kvinna med födelsemärke.
 1999 - Nerikes Allehandas kulturpris.
 2002 - Skandinaviska Kriminalsällskapets Glassnøkkelen for beste kriminalroman i Norden for Carambole.
 2002 - SKTFs pris til årets forfattar for och Piccadilly Circus ligger inte i Kumla

Bøker 
 1988 - Koreografen, roman.
 1993 - Det grovmaskiga nätet, kriminalroman.
 1994 - Borkmanns punkt, kriminalroman.
 1995 - Återkomsten, kriminalroman.
 1996 - Barins triangel, roman.
 1996 - Kvinna med födelsemärke, kriminalroman.
 1997 - Kommissarien och tystnaden, kriminalroman.
 1998 - Kim Novak badade aldrig i Genesarets sjö, roman.
 1994 - Münsters fall, kriminalroman.
 1999 - Carambole, kriminalroman.
 1999 - Flugan och evigheten, thriller.
 2000 - Ewa Morenos fall, kriminalroman.
 2001 - Svalan, katten, rosen, döden, kriminalroman.
 2002 - och Piccadilly Circus ligger inte i Kumla, roman.
 2002 - Kära Agnes, kriminalroman.
 2003 - Fallet G, kriminalroman.
 2004 - Skuggorna och regnet, roman.
 2005 - Från doktor Klimkes horisont, novellesamling.
 2006 - Människa utan hund, kriminalroman. 
 2007 - En helt annan historia, kriminalroman.
 2008 - Berättelse om herr Roos, kriminalroman. 
 2010 - De ensamma, kriminalroman. 
 2012 - Styckerskan från Lilla Burma 
 2013 - Levande och döda i Winsford

Kjelder 
 Håkan Nesser  henta frå svensk Wikipedia 4. juni 2004.

Noter

Bakgrunnsstoff 
 Den offisielle nettstaden til Håkan Nesser
 Albert Bonniers Förlags forfattarside om Håkan Nesser
 Gyldendal Norsk forlags forfattarside om Håkan Nesser

Svenske kriminalforfattarar
Vinnarar av Glassnøkkelen
Frøya

Frøya er

 kjærleiksgudinna i norrøn mytologi

 ein kommune i Sør-Trøndelag fylke

 ei øy på kysten av Trøndelag i Sør-Trøndelag fylke

 ei øy i Frøysjøen i Sogn og Fjordane fylke
Skalar

Ein skalar er ein matematisk storleik som berre inneheld eitt element, i motsetnad til vektorar og matriser.  
Skalarar er element i ein algebraisk ring eller kropp, som til dømes heiltal i ringen Z, reelle tal i kroppen R og komplekse tal i kroppen C.

Døme frå fysikk 
Hastigheit og kraft er døme på vektorielle storleikar, i og med at desse i tillegg til ein skalar talverdi òg har retning. Masse, trykk og ladning derimot har ikkje retning og er difor skalare storleikar.

Abstrakt algebra
Lineær algebra
Liza Marklund

Eva Elisabeth Marklund, kjend som Liza Marklund, () i Pålmark utanfor Piteå i Norrbotten, er ein svensk journalist og krimforfattar. 

Dei fleste av bøkene hennar krinsar om tabloidjournalisten Annika Bengtzon. 

Liza Marklund har engasjert seg i samfunnsdebatten kring avfolkningsproblematikken i Norrlands innland, og menns mishandling av kvinner.

Alle bøkene hennar er omsette til norsk.

Bøker 
 Gömda (Norsk På flukt) (1995, ei omarbeidd utgåve kom i 2000. Norsk utgåve 1997), skriven saman med Maria Eriksson.
 Sprängaren (Norsk Sprengeren) (1998. Norsk utgåve 2000)
 Studio sex (1999. Norsk utgåve 2000)
 Paradiset (2000. Norsk utgåve 2002)
 Prime time (2002. Norsk utgåve 2003)
 Den röda vargen (Norsk Den røde vargen) (2003. Norsk utgåve 2004), 
 Asyl (Norsk Aldri mer fri) (2004. Norsk utgåve same år)
 Det finns en särskild plats i helvetet för kvinnor som inte hjälper varandra - En bok med Lotta Snickare (2005) Nobels testamente 2006
 Livstid 2007
 En plats i solen 2008
 Postcard killers (2010) – medforfattar James Patterson
 Du gamla, du fria (2011) 
 Lyckliga gatan'' (2013)

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell nettside for Liza Marklund
 Forfattarside hjå Piratförlaget 
 Forfattarside hjå Aschehoug

Kjelder 
 Liza Marklund henta frå svensk Wikipedia 5. juni 2005.
 Bibsys , katalogen til dei norske fag- og forskingsbiblioteka.

Marklund, Liza
Marklund Liza
Marklund, Liza
Heksadesimalt siffer

Eit heksadesimalt siffer er eit siffer i sekstentalsystemet,
normalt eitt av dei 16 sifra 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, a, b, c, d, e, f.
Ofte bruker ein dei store bokstavane A, B, C, D, E og F
framfor dei tilsvarande små bokstavane. Eit heksadesimaltal er sett saman av heksadesimale siffer.

Tal
Leonhard Euler

Leonhard Euler () var ein sveitsisk matematikar og fysikar frå Basel. Han er rekna som ein av dei største matematikarane gjennom tidene, saman med til dømes Carl Friedrich Gauss. Leonhard Euler nytta omgrepet «funksjon» (fyrst definert av Leibniz i 1694) til å skildra eit uttrykk med parametrar, altså y = F(x). 

Euler var eit barnegeni, fødd og utdanna i Basel. Han arbeidde det meste av livet sitt som professor i matematikk i St. Petersburg, med eit opphald i Berlin. Han ruva i matematikkfaget på 1700-talet, og kom fram til mange sluttingar basert på den nye matematiske analysen. Euler var ein av dei mest produktive matematikarane me har sett, med 75 bind i dei samla verka sine. Dei siste sytten åra av livet sitt, då han skreiv nesten halvparten av dei totale utgjevingane sine, var han totalt blind.

Leonhard Euler døydde i St. Petersburg i 1783. Asteroiden 2002 Euler er oppkalla etter han.

Eulers tal 
Eulers tal, ''e, er definert som

Sjå òg 
 Eulerlikningane
 Eulers sats
 Eulers konstant
 Eulers φ-funksjon
 Eulers stegmetode
 Dei sju bruene i Königsberg
 Matematikkhistorie

Bakgrunnsstoff

Euler, Leonhard
Talteoretikarar
Medlemmar av Det prøyssiske vitskapsakademiet
Medlemmar av Det russiske vitskapsakademiet
Medlemmar av Det kongelege svenske vitskapsakademiet
Russiske musikkteoretikarar
Sveitsiske musikkteoretikarar
Russiske fysikarar
Sveitsiske fysikarar
Matematikarar på 1700-talet
Samir Qasir

Samir Qasir, òg skrive Samir Kassir (), var ein libanesisk-fødd lærar og journalist av kristen bakgrunn. Han underviste ved Universitetet i Paris I: Panthéon-Sorbonne og ved St. Josefsuniversitetet i Beirut. I den libanesiske avisa al-Nahar, der han var førstesidespaltist, såvel som i ymse europeiske media, tala han sterkt for demokrati i Libanon, og han var ein vidkjend kritikar av Syria si rolle i Libanon. Som ein av grunnleggjarane av den demokratiske venstrerørsla i Libanon spela han ei viktig rolle under dei anti-syriske demonstrasjonane etter mordet på tidlegare statsminister Rafiq Hariri. I tillegg gjekk han inn for at dei syriske troppane måtte trekkje seg ut av Libanon.

Samir Qasir vart snikmyrda av ukjende personar med hjelp av ei bilbombe ved heimen sin i den hovudsakleg kristne bydelen Ashrafiyeh i Beirut den 2. juni 2005, få dagar etter det libaneiske valet. Sidan han hadde fått ei rekkje trugsmål frå libanesiske og syriske etterretningsoffiserar, meinte mange libanesarar at mordarane hans kom frå det libanesisk-syriske tryggleiksapparatet eller restar etter denne organisasjonen.

Verk 
 2003: Histoire de Beyrouth
 2004: Considérations sur le malheur arabe

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Samir Qasir» frå , og «Samir Qasir» frå  den 5. juni 2005.

Bakgrunnsstoff 
 «Samir Kassir: Profiles» 
 Daily Telegraph: «Anti-Syria journalist killed by car bomb»
 BBC News: «Anti-Syria writer slain in Beirut»
 BBC News: «Hundreds mourn Beirut journalist»

Libanesiske journalistar
Drepne journalistar
Euler

Euler er eit slektsnamn frå Tyskland og Sveits.

Euler som slektsnamn 
 August Euler (1868–1957) — tysk flypionér og flyteknikar
 August-Martin Euler (1908–1966) — tysk politikar
 Kurt Euler — kunstløpar
 Leonhard Euler (1707–1783) — matematikar og fysikar
 Ulf Svante von Euler-Chelpin (1905–1983) — svensk nobelprisvinnar i medisin (1970)
 Hans Karl August Simon von Euler-Chelpin (1873–1964) — tyskfødd svensk nobelprisvinnar i kjemi (1929)

Euler som oppkallingsnamn

Astronomi 
 Månekrateret Euler
 Asteroiden 2002 Euler

Matematikk 
 Eulers formel
 Eulers sats
 Eulers konstant
 Eulers φ-funksjon
 Eulers stegmetode
 EULER er eit dataprogram og programmeringsspråk for numerisk analyse

Isdans 

Slektsnamn
Googol

Ein googol eller gogol er talet 10100 som er det same som 1 med 100 nullar bak.

Talet vart skildra i boka Mathematics and the Imagination frå 1940 av dei amerikanske matematikarane Edward Kasner og James R. Newman. Ordet oppstod i 1938 då Kasner spurte den ni-årige nevøen sin Milton Sirotta om eit høvande namn på eit ufatteleg stort tal. 

I røynda er ingenting er så stort at det kan skildrast med ein googol. Derfor har talet heller ikkje mykje betydning i matematikk. 
Talet på elementærpartiklar i det kjente universet er omtrent 2,5 x 1089 – mykje mindre enn ein googol som er 10100.

Uttrykket googolplex vart oppfunne i 1938 av matematikaren Edward Kasner, etter at nevøen hans hadde laga ordet googol.
 

Nettsøkemotoren Google er kalla opp etter googolen.

Ein googol med siffer 
10 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000

Sjå òg 
 Googolplex

Store tal
Einstein

Einstein er eit askenasisk-jødisk slektsnamn.

Som slektsnamn 
 Albert Einstein (1879–1955) — tyskfødd teoretisk fysikar og nobelprisvinnar i fysikk (1921)
 Alfred Einstein (1880–1952) — tysk-amerikansk musikkvitar
 Hans Albert Einstein (1904–1973) — amerikansk professor i hydraulikk og son av Albert Einstein 
 Albert Brooks (fødd som Albert Einstein) (1947– ) er ein amerikansk skodespelar, komikar og regissør

Som avleiing eller oppkalling

Astronomi 
 Asteroiden 2001 Einstein, oppdaga 5. mars 1973, er oppkalla etter Albert Einstein

Fysikk 
 Eininga einstein, oppkalla etter fysikaren, er brukt innan fotokjemi og for å måla strålingsstyrke

Kjemi 
 Einsteinium er eit syntetisk grunstoff i periodetabellen med kjemisk symbol Es og atomnummer 99

Politikk 
 «Einstein on socialism» er ein artikkel skriven av Albert Einstein i 1949

Kunst og kultur 
 Einstein on the Beach er ein opera komponert av den minimalistiske komponisten Philip Glass
 Tagore Einstein Council
 Young Einstein er ein filmkomedie (1988) regissert av den australske filmskaparen Yahoo Serious

Varenamn 
 Tatung Einstein er ei 8-bits personleg datamaskin produsert av det taiwanesiske føretaket Tatung
 Baby Einstein er eit føretak som spesialiserer seg på læringsleikar og filmar for småborn
 Einsteinkjøleskåp er ein kjøleskåptype som Albert Einstein og Leó Szilárd fann opp saman
 Einstein Bros. Bagels er ei beigel- og kaffi-serveringskjede i Sambandsstatane.

Askenasiske slektsnamn
Helene Tursten

Helene Tursten () i Göteborg) er ein svensk kriminalforfattar. Ho bur i Sunne i Värmland. Bøkene hennar om politietterforskaren Irene Huss i Göteborg har vorte omsett til fleire språk, mellom dei tysk, engelsk og norsk.

Helene Tursten var utdanna fyrst sjukepleiar og sidan tannlækjar, men revmatisme gjorde at ho måtte gje opp å arbeida som tannlækjar, og etter kvart byrja ho i staden å skriva. Den fyrste boka hennar kom i 1998 og heitte Den krossade tanghästen.

Bøker

Kriminalromanar med Irene Huss i hovudrolla

Andre bøker 
 2003 – Kvinnan i hissen och andra mystiska historier, forteljingar.
 2004 – Svarta diamanter (redaktør)

Bakgrunnsstoff 
 Forfattarside hjå Alfabeta Bokförlag
 Forfattarside hjå Gyldendal Norsk Forlag

Kjelde 
 Forfattarside hjå Länsbiblioteket i Värmland 

Tursten, Helene
Tursten, Helene
Jan Mehlum

Jan Mehlum () er ein norsk krimforfattar og sosiolog. Bøkene hans om Tønsbergadvokaten Svend Foyn har vorte vel mottekne av både lesarar og bokmeldarar, og dei har også vorte omsette til tysk, nederlandsk og svensk.

Prisar og utmerkingar 
 1998 - Rivertonprisen for Kalde hender
 2003 - Vestfolds litteraturpris

Bøker

Krimbøker med advokaten Svend Foyn i hovudrolla 
 1996 - Gylne tider
 1998 - Kalde hender
 1999 - Det annet kinn
 2000 - En rettferdig dom 
 2002 - En nødvendig død
 2003 - Den siste dansen

Bakgrunnsstoff 
 Offisiell forfattarside
 Forfattarside hjå Aftenposten
 Forfattarside hjå Dagbladet

Kjelder 
 Gyldendal Norsk Forlags forfattarside 
 Offisiell forfattarside

Norske forfattarar
Norske kriminalforfattarar
Folk frå Tønsberg
Vinnarar av Rivertonprisen
Skogstjerne

Skogstjerne (Trientalis europæa) er ein fleirårig plante i nøkleblomfamilien. Han veks i heile landet, både i skogen og til fjells, og blømer i juni–juli. Skogstjerna får ein eller nokre få kvite, stjerneforma blomster på lange skaft. Desse har seks eller sju kronblad og like mange mjølberarar. Blomsten utviklar kulerund kapsel. Planten vert kring 15 cm høg og har ugreina stengel med små skjelforma blad og store blad i rosett høgt oppe på stengelen. I Jotunheimen er skogstjerna funnen opp til 1580 m. Planten er utbreidd i Europa og Asia.

Kjelder 
 Den virtuella floran
 Johannes Lid, Norsk-svensk-finsk flora, Det Norske Samlaget,1985.

Bakgrunnsstoff 

Nøkleblomfamilien
Plantar i Noreg
Terbium

Terbium er eit grunnstoff med kjemisk symbol Tb, atomnummer 65 og atommasse 158,92. Det er eit lantanid.

Særlege kjenneteikn 
Fysiske eigenskapar:

 Smeltepunkt 1356 gradar celsius
 Kokepunkt 2800 gradar celsius
 Densitet 8,27 g/cm3

Bruk 

Terbium vert brukt i legeringar.

Historie 

Terbium vart oppdaga i yttria av Carl Mosander i 1843.

Førekomst 

Terbium vert aldri funne i fri form i naturen, men finst i mange mineral.

Bakgrunnsstoff 

 Webelements.com - terbium

 
Lantanid
Reduksjonsmiddel
Grunnstoff
Dysprosium

Dysprosium er eit grunnstoff med atomnummer 66 og kjemisk symbol Dy. Det er eit lantanid.

Særlege kjenneteikn 

Dysprosium er eit paramagnetisk metall.

Bruk 

Dysprosium vert brukt i CD-plater.

Historie 

Dysprosium vart oppdaga av Paul Emile Lecoq de Boisbaudran i 1886, men metallet vart først isolert seinare.

Førekomst 

Dysprosium finst ikkje i fri form i naturen.

Sjå også 

 Periodesystemet
 Grunnstoffliste
 Isotoptabell

Bakgrunnsstoff 

 Webelements - dysprosium

 
Lantanid
Reduksjonsmiddel
Ferromagnetisk materiale
Energiutvikling
Fornybar energiteknologi
Grunnstoff
Holmium

Holmium er eit grunnstoff med kjemisk symbol Ho, atomnummer 67 og atommasse 164,93. Det er eit lantanid.

Særlege kjenneteikn

fysiske eigenskapar 

 smeltepunkt: 1461 °C
 Kokepunkt: 2600 °C
 Densitet: 8,80 g/cm3

Bruk 

Holmium vert brukt i legeringar.

Historie

Førekomst 

Holmium vert ikkje funne i fri form i naturen.

Bakgrunnsstoff 

 Webelements.com - holmium

 
Lantanid
Reduksjonsmiddel
Grunnstoff