alexandrainst/scandi-wiki huggingface dataset:
Coll

Coll (skotsk-gælisk Cola) er ei lita øy vest for Mull i Indre Hebridane i Skottland. Coll er mest kjend for sandstrendene som dannar store sanddyner, åkerriksene og for Breachacha Castle.

Geografi 
Coll er om lag 13 km lang og 3 km brei og rundt 150-200 innbyggjarar. Det høgaste punktet på øya er Ben Hogh sørvest på øya med ei høgd på 104 meter over havet. Den største landsbyen på øya er Arinagour. Andre landsbyar er Acha, Arileod, Arnabost, Ballyhaugh, Bousd, Clabhach, Crossapol, Totronald og Uig. 

Det er berre to hovudvegar på Coll. Om lag 1 km sør for Arinagour ligg ein ferjekai med ferjesamband til Oban og Tiree. Flyplassen på øya ligg mellom Uig Arileod.

Historie 
Coll var heimstad for ein av greinene i Maclean-klanen i 500 år, og det var ikkje alltid ei fredleg tid. I 1590 vart Maclean-familien frå Duart invadert av slektningane sine på Coll, då dei ville ta over øya. Det vart utkjempa eit slag ved Breachacha Castle der Coll-klanen vart slått av Duart-klanen. Maclean-familien på Coll fekk halde på baroniet sitt og Breachacha Castle fram til 1848 då Alexander Maclean frå Coll flytte til Natal i Sør-Afrika, der han døydde ugift. Breachacha Castle på sørsida av øya er frå 1400-talet.

Folketalet på Coll var tidlegare mykje høgare. Seint på 1700-talet var det kring 1000 innbyggjarar på øya, som levde av jordbruk og fiske. Under Highland clearances i 1830- og 1840-åra, då mange innbyggjarar på Hebridane vart tvangsflytta, flytta mange av dei til Australia, Canada eller Sør-Afrika.

Dyreliv 
Det er eit stort RSPB-reservat på vestsida av øya. Ein av hovudattraksjonar er den sjeldne åkerriksen

Bakgrunnsstoff 
 Nettsida til øya
 An Cridhe - eit samfunnssenter for Coll 
 The Coll Hotel 
 The Coll Magazine

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Coll» frå ,  den 12. februar 2010. 
 oppgav desse kjeldene:

Øyar i Indre Hebridane
Ramsarstader i Skottland
Colonsay

Colonsay (skotsk-gælisk Colbhasa, norrønt Colonsey) er ei øy i Skottland og Indre Hebridane, nord for Islay og sør for Mull. Ho har eit areal på 40,74 km². Macfie-klanen og Colonsay-greina av MacNeil-klanen heldt begge til her. Øya er 13 km lang og 5 km på det breiaste. 

Øya har kring 110 innbyggjarar. Den største busetnaden er Scalasaig på austsida, og frå her går det ferje til Oban. Mellom april og oktober går det òg båt tilKennacraig via Port Askaig på Islay. 

Øya er kjend for Colonsay House, Riasg Buidhe-krossen frå 1700-talet, villgeitene og dei mange fuglane som, krykkje, skarv, lomvi, åkerrikse og kongeørn.  Øya heng fast med Oronsay via ein banke (kalla The Strand), som berre er synleg ved lågvatn. Colonsay har fleire vakre sandstrender og turisme er ein veksande økonomisk sektor på øya med mange feriehytter og eit hotell. I 2006 vart den tidlegare graskledde rullebanen oppgradert med hard overflate. Øya har no flysamband til Oban to gonger i veka.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Colonsay» frå ,  den 12. februar 2010.

Bakgrunnsstoff 
 Colonsay Brewery
 Nettsida til øya
 Colonsay House og hagar 

Øyar i Indre Hebridane
Geografi i Argyll and Bute
Stadnamn av norrønt opphav i Skottland
Crowlin Islands

Crowlin Islands eller Crowlinøyane (skotsk-gælisk Na h-Eileanan Cròlainneach) er ei øygruppe i Indre Hebridane. Dei ligg mellom Skye og Applecrosshalvøya på fastlandet og har ingen fastbuande.

Øygruppa består av 
 Eilean Mòr (Storøya)
 Eilean Meadhonach (Mellomøya)
 Eilean Beag (Vesleøya)

Det er gjort funn i grotter på Eilean Mòr som viser at det budde menneske her i mellomsteinalderen for 8000 år sidan. Øyane har derimot vore utan busetnad sidan rundt 1920.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Crowlin Islands» frå ,  den 12. februar 2010.

Øyar i Indre Hebridane
Danna i Skottland

Danna er ei tidvassøy i Argyll and Bute. Ho er landfast via ei steinfylling og ligg sør for den samle Tayvallichhalvøya, mellom Loch Sween frå Sound of Jura. I lag med Ulva, Danna og MacCormaig Isles har ho status som Site of Special Scientific Interest (SSSI, stad av særleg vitskapleg interesse).. Namnet Danna er av norrønt opphav, men uviss tyding. Ei muleg tyding er Dynjey (øya der bølgjene bryt og lagar høg lyd), eller Dunney (dunna er ein type and, kan vera både samanlikning med forma eller at det var mykje ender der)

Kjelder

Denne artikkelen bygger på «Danna, Scotland» frå ,  den 12. februar 2010. 
 oppgav desse kjeldene:

Øyar i Indre Hebridane
Tidvassøyar i Skottland
Stadnamn av norrønt opphav i Skottland
Dubh Artach

Dubh Artach er ei isolert øy utanfor vestkysten av Skottland, 29 km vest for Colonsay og 24 km sørvest for Ross of Mull. 

Det står eit fyr teikna av Thomas Stevenson med ei høgd på 44 meter på øya. Det er reist mellom 1867 og 1872. Bølgjene kan verte særs høge rundt øya og fyrvaktarane har rapportert om bølgjer som har nådd 28 meter opp på øya. Fyret vart likevel først automatisert i 1971.

Bakgrunnsstoff
Historia til Dubh Artach 
R. L. Stevenson’s Memories and Portraits.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Dubh Artach» frå ,  den 12. februar 2010. 
 oppgav desse kjeldene:

Øyar i Indre Hebridane
Fyr i Skottland
Argyll and Bute
Eigg

Eigg (skotsk-gælisk ) er ei øy i dei skotske Hebridane. Eigg ligg sør før øya Skye og nord for halvøya Ardnamurchan. Øya er ni kilometer frå nord til sør og fem kilometer frå aust til vest. Øya er del av øygruppa Small Isles i dei Indre Hebridene og er med sine 30,49 km² den nest største øya i denne øygruppa, etter Rùm.

Den største busetnaden på Eigg er Cleadale på nordsida av øya. Ho er kjent for kvartsstranda si, som vert kalla «den syngande stranda» på grunn av lyden som kjem når ein går på ho. Det går ferjer frå Galmisdale på sørsida av øya til Canna, Rùm og Muck og til Mallaig på fastlandet.

Midten av øya består av eit platå med ei myr, som ligg på nesten 400 moh. Denne er rik på lundefugl.

Kjelder 
 Denne artikkelen bygger på «Eigg» frå ,  den 12. februar 2010.  
 

Øyar i Indre Hebridane
Eileach an Naoimh

Eileach an Naoimh, òg kjend som Holy Isle, er ei busetnadslaus øy i Indre Hebridane på vestkysten av Skottland. Ho er den sørlegaste av øyane i Garvellachs og ligg i Firth of Lorne mellom Mull og Argyll. Namnet er skotsk-gælisk for «den steinete staden til helgenen».

Rundt år 542 grunnla St. Brendan eit kloster på Eilach, som ein trur er denne øya. Dette kan bety at dei eldste restane av eit kyrkjebygg i Storbritannia ligg her, sjølv om dei første skriftlege kjeldene som nemner kyrkjar er frå seint på 800-talet. Ein trur at Columba har vitja øya. Eileach an Naoimh kan ha vore gravstaden til mor til Columba, Eithne.

Klosteret vart øydelagd, eller i det minste plyndra, av vikingane frå rundt år 800. Øya har truleg berre vore busett periodevis etter dette.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Eileach an Naoimh» frå ,  den 12. februar 2010. 
 oppgav desse kjeldene:

Øyar i Indre Hebridane
Geografi i Argyll and Bute
Mellompartia

Mellompartia er ei nemning for eitt eller fleire parti som ikkje høyrer til nokon fast blokk i politikken. Det beste dømet i norsk politikk er sentrumspartia Senterpartiet, Kristeleg Folkeparti og Venstre.
Både Arbeidarpartiet og Høgre var flittige brukarar av denne nemninga tidleg i valkampen i året 1997. Denne nemninga var likevel ikkje noka hindring for den reine sentrumsregjeringa Bondevik I.

Bakgrunnsstoff 
 Et liv i spenning, skrive av Kjell Magne Bondevik
 Norsk politikk
Marsvinfamilien

Marsvinfamilien (Caviidae) er søramerikanske pattedyr som høyrer til ordenen gnagarar. Han omfattar 18 artar, mellom anna marsvin, flodsvin og pampashare (mara). Dei er planteetarar som held til i ulike biotopar i Sør-Amerika, frå fuktige grasområde til torneskog og ørken.

Skildring 
Dyra er tettbygde og har korte øyrer og bein og nesten ingen hale. Dei har tjukke, breie klør. Pelsen deira er som regel grå eller brun. Dei minste dyra er rundt 22 cm lange medan dei største, som flodsvinet, kan bli opptil 134 cm. Dei fleste dyra veg mellom 0,3 og 1 kg, men pampasharen kan bli opptil 8–9 kg og flodsvinet heile 65 kg. Flodsvinet er den største nolevande gnagaren. Utdøydde dyr innan familien som levde under pliocen kunne bli endå større, til dømes Phugatherium, på storleik med ein tapir.

Levesett 
Dei ulike dyra lever på blad eller gras. Mange av dei har liten sosisal organisasjon og dannar ikkje par. Hjå nokre av dei dannar hannar harem med to eller fleire hoer. Flodsvin lever derimot i grupper på rundt ti individ organiserte rundt ein dominant hann, fleire hoer, underordna hannar og ungdyr. Pampasharen er monogam, og hoer med avkom går saman om å passa det i fellesskap.

I dei fleste artane er fostertida mellom 50 og 90 dagar, men flodsvinet er drektig i 150 dagar. Hoene føder to eller tre hårkledde og aktive ungar. Ungdyra i dei fleste artane blir vaksne etter nokre månadar, men hjå flodsvinet tek det rundt 18 månader.

Klassifisering 
I familien Caviidae finn ein:
Underfamilien Caviinae:
Slekta Cavia, marsvinslekta, der ein finn tammarsvin
Slekta Galea
Slekta Microcavia: Ørkenmarsvin
Underfamilien Dolichotinae
Slekta Dolichotis: Pampasharar eller maraer
Underfamilien Hydrochoerinae
Slekta Hydrochoerus: Flodsvin (capybara)
Slekta Kerodon: Klippemarsvin

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Caviidae» frå ,  den 13. februar 2010. 
Engelsk Wikipedia oppgav desse kjeldene:

Bakgrunnsstoff 

 
Pattedyr i Sør-Amerika
Zarqa

Zarqa (arabisk الزرقاء, Az Zarqāʼ) er ein by i Jordan nordaust for Amman. Han har kring 400 000 innbyggjarar og er den tredje største i landet etter Amman og Irbid. Zarqa er sete i Zarqa guvernement (arabisk Muhāfazat az-Zarqā). Namnet tyder «den blåe».

Zarqa er industrisenteret i Jordan og over 50 % av fabrikkane i Jordan ligg her. Industriveksten i byen har kome av låg bustadkostnader og at han ligg nær hovudstaden AMman. Zarqa vart grunnlagd av immigrantar frå Kaspihavet på byrjinga av 1900-talet, først ved breidda av Zarqaelva. Folkeveksten auka gradvis då Hejaz-banen vart bygd av osmanarane. Basane til den jordanske hæren, som tidlegare vart kalla den arabiske legionen, låg i Zarqa.

Historie 
Byen vart grunnlagd i 1902 av tsjetsjenarar som vart pressa bort under krigane mellom Det osmanske riket og Russland. Dei slo seg ned langs Zarqaelva. Då jernbanelinja Hejaz vart lagt til busetnaden, vart Zarqa eit viktig jernbaneknutepunkt. 10. april 1905 gav den osmanske guvernøren dei tsjetsjenske nybyggjarane løyve til å eige landområde dei slo seg ned på. Folketalet voks raskt. 

Etter den jordanske grensestyrken vart skipa i 1926, vart det bygd militærbasar i byen av den britiske hæren, og Zarqa vart seinare kjend som «militærbyen».

Transport 

Det skal byggast ein ny jernbane frå Amman til Zarqa. Prosjektet er planlagt av eit spansk entreprenørfirma og vert betalt av midlar frå Kuwait.

Utdanning 
Det er tre universitet i Zarqa: Hashemitt-universitetet, Al-Balqa Applied University i Zarqa og Zarqa private universitet.

Kjelder 
Denne artikkelen bygger på «Zarqa» frå ,  den 13. februar 2010. 
 oppgav desse kjeldene:

Byar i Jordan
Busetnader grunnlagde i 1902
Busetnader i Zarqa guvernement
Kommunar i Jordan
palestinske flyktningleirar i Jordan
1902 i Det osmanske riket
Zaria

Zaria er ein stor by i Kaduna nord i Nigeria. Han vart tidlegare kalla Zazzau, og var ein av dei opphavlege sju bystatane i kongedømet Hausa. Byen har like over ein million innbyggjarar.

Historie
Zaria, tidlegare kalla Zazzau, var òg hovudstad i Hausa-kongedømet Zazzau. Det har derimot budd folk her lenge før Zazzau oppstod.

Seint i 1490-åra kom islam til Zaria via systerbyane Kano og Katsina. Med islam blømde handelen mellom byane då handelsmenn førte kamelcaravanar fylte med salt i byte for slavar og korn. Mellom 1400- og 1500-talett vart kongedømet ein vasallstat under Songhai-riket. I 1805 vart det erobra av Fulani under Fulani Jihad. Britiske styrkar leia av Frederick Lugard tok byen i 1901.

Geografi
Den gamle delen av byen var omgjeven av murar, men desse har i dag stort sett kollapsa. I gamlebyen og bydelen Tudun Wada har folk stort sett budd i tradisjonelle leirhus. Zaria har bydelane Samaru, Tudun Wada, Sabon Gari, Zaria-City, PZ, Kongo, GRA-Zaria, Hanwa og Shikka

Kjelder 

Denne artikkelen bygger på «Zaria» frå ,  den 13. februar 2010. 
 oppgav desse kjeldene:
 Smith, M. G. (Michael Garfield). Government in Zazzau 1800-1950

Byar i Nigeria
ZAPU

ZAPU, Zimbabwe African People's Union, var ei nasjonal frigjeringsrørsle i Zimbabwe, leia av Joshua Nkomo. I lag med Zanu var ZAPU ei av dei drivande kreftene bak fallet til det kvite regimet i Rhodesia og grunnlegginga av staten Zimbabwe. ZAPU og Nkomo vart begge utmanøvrert av Robert Mugabe og rørsla hans ZANU, og vart seinare slått i lag til ZANU-PF.

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «ZAPU» frå ,  den 13. februar 2010.  
 

Skipingar i 1961
Nedleggingar i 1987
Zimbabwiske poltiske parti
Oblik

Oblik er ei samnemning for andre kasus enn nominativ. I antikk latinsk grammatisk tradisjon blei nominativ òg kalla cāsus rectus 'rett/beint kasus', medan andre kasus blei kalla cāsūs oblīquī 'skeive/bøygde kasus'. 

På moderne norsk, som har lite kasusbøying, nyttar vi ofte oblik som namn på det kasuset ved pronomen som ikkje er nominativ eller genitiv, til dømes slik: 

 nominativ – ho
 oblik – henne
 genitiv – hennar

Oblik svarer til akkusativ og dativ på norrønt:

 nominativ – hon
 akkusativ – hana
 dativ – henni
 genitiv – hennar

kasus
latinske ord og uttrykk
Zapotekar

Zapotekane eller zapotek var ein mesoamerikansk høgkulturfolk som levde i Oaxacadalen i dagens Mexico frå om lag 500 f.Kr. Dei etterlet seg arkeologiske funn ved den gamle byen Monte Albán i form av bygningen, ballsportbanar, store graver og skattar, mellom anna gullsmykker. Monte Albán var ein av dei første store byane i Mesoamerika og senteret for zapotekane som dominerte det meste av det me i dag kjenner som staten Oaxaca. Funn av glyffinnskrifter viser at zapotekkulturen hadde kommunikasjon med samtidige siviliasjonar, mellom anna maya. 

Frå år 700 vart zapotekane gradvis pressa sørover av mixtekane. Zapotekane bygde då opp Mitla, som ligg 40 km lenger søraust. Mitla er særleg kjend for mosaikkfriser. Tidleg på 1500-talet la kong Motecuzoma II av aztekane under seg området til zapotekane. Zapotekane held framleis til i Mitla og er elles spreidd rundt Oaxaca-området.

Kjelder
Delar av denne artikkelen bygger på «Zapotec civilization» frå ,  den 13. februar 2010.  
 

Mesoamerikanske kulturar
Førkolumbiske kulturar i Mexico

es:Cultura zapoteca
ja:サポテカ文明
simple:Zapotec
zh:薩波特克文明
Zaporizjzja

Zaporizjzja (ukrainsk Запоріжжя, russisk Запорожье, Zaporozje eller Saporosje) er ein by sør i det sentrale Ukraina ved breidda av elva Dnepr. Han er det administrative senteret i Zaporizjzja oblast og rajon. Sjølve byen er direkte underlagt oblastet og ligg om lag 70 km sør for byen Dnipropetrovsk.  

Zaporizjzja vart tidlegare kalla Aleksandrovsk (russisk Александровск) etter kommandanten av den første russiske hæren, prins Aleksandr Golitsyn, men vart i 1921 kalla Zaporizjzja (som tyder «etter stryka» og som viser til stryka i Dnepr nær øya Khortytsia). Han er i dag den sjette største byen i Ukraina med kring 780 000 innbyggjarar (2011). 

Zaporizjzja er det viktigaste industrisenteret i Ukraina. Her ligg vasskraftverket DnieproGES, ZAZ, den største bilfabrikken i landet, og Motor-Sich designbyrå og produksjonsselskap som lagar flymotorar. 

Byen var i stor grad ein «ingeniørby» under Sovjetunionen med all forureining dette førte med seg. Etter at Ukraina fekk sjølvstende og ein har flytta seg meir mot marknadsøkonomi har dette betra seg. Luftkvaliteten har betra seg, men Zaporizjzja vert likevel ikkje rekna som ein særskild attraktiv by.

Geografi og klima
Aleksandrovsk låg på venstrebreidda av Dnepr, medan byen i dag ligg på begge breidder av elva. Byen dekkjer eit areal på 334 km2, 50 meter over havet.

I midten av byen ligg øya Khortytsia (12 km x 2 km), som delar øya i to delar kalla Nye og Gamle Dnepr.

Kjelder 

 Denne artikkelen bygger på «Zaporizhia» frå ,  den 13. februar 2010.

Bakgrunnsstoff
 Offisiell nettstad (ukrainsk) 
 Zaporizjzja biletgalleri  (russisk)

Byar i Zaporizjzjia oblast
Busetnader grunnlagde i 1770
Byar ved Dnepr
Emiliano Zapata

Emiliano Zapata Salazar () var ein meksikansk geriljaleiar og motstandsmann. Han vart ein av hovudpersonane under den meksikanske revolusjonen som braut ut i 1910, mot diktaturet til Porfirio Díaz. Zapata var mestis og leia kampen til indianerbøndene mot dei mektige jordeigarane under slagordet Reforma, Libertad, Justicia y Ley (plan de Ayla). Han gjennomførte omfattande jordreformer i dei områda han kontrollerte, men vart til slutt drepen av fiendane sine i 1919.

Zapata vert rekna for å vere ein av dei fremste nasjonale heltane i Mexico. Byar, gater og bustadområde kalla «Emiliano Zapata» er vanlege rundt om i landet og Zapata har til tider vore avbilda på meksikanske pengesetlar. Dei opphavlege zapatistane starta i delstaten Morelos.

Zapatistar i nyare tid
Zapatistane (EZLN), ei revolusjonær rørsle med utgangspunkt i delstaten Chiapas, har i nyare tid teke namnet sitt etter Zapata.

Sjå òg
 Den meksikanske revolusjonen

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Emiliano Zapata» frå ,  den 13. februar 2010.

Bakgrunnsstoff

Folk frå den meksikanske revolusjonen
Meksikanske generalar
Myrda politikarar
Krzysztof Zanussi

Krzysztof Pius Zanussi () er ein polsk produsent og filmregissør.

Han er professor i europeisk film ved European Graduate School i Saas-Fee i Sveits. Han er òg professor ved Det schlesiske universitetet i Katowice (  polsk Uniwersytet Śląski w Katowicach).

Han studerte fysikk ved Universitetet i Warszawa ( polsk Uniwersytet Warszawski) , filosofi ved Det jagellonske universitetet i Kraków (polsk Uniwersytet Jagielloński) og regi ved Filmhøgskolen i Łódź (polsk Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna im. Leona Schillera w Łodzi). Han er direktør ved det polske filmstudioet TOR og har fått mange prisar, mellom anna David di Donatello-prisen til Accademia del Cinema Italiano. 

Krzysztof Zanussi har mellom anna laga Krystallens struktur (1969), Illuminasjon (1973), Spiral (1978) og A Year of the Quiet Sun (1984), Inventory (1989), In Full Gallop (1996),  The Supplement (2002) og Persona non grata (2005).

Bakgrunnsstoff
 Nettsida til fakultet hans på European Graduate School 
 Krzysztof Zanussi på Internet Movie Database 
 Krzysztof Zanussi på Internetowa Baza Filmu Polskiego

Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Krzysztof Zanussi» frå ,  den 13. februar 2010.  
 

Folk frå Warszawa
Polske regissørar
Polske manusforfattarar
Flanell

Flanell (av fransk flanelle) er ein lett og mjuk vevnad av ull, bomull eller kunstfiber som er lett rua på den eine eller begge sidane. Bomullsflanell har eit lodekke som i regelen blir danna av eit laustvunne garn i veften som blir rive opp.

Tynt flanellstoff vert brukt mellom anna til natt- og sengetøy. Tjukkare flanell vert mellom anna bruka i flanellografar.

Bakgrunnsstoff

Kjelder 
 (fri lisens)

Bomull
Ull
Vovne stoff
Regnbogepakta

Regnbogepakta er namnet på den pakta Gud i følgje Fyrste mosebok inngjekk med Noah, etterkommarane hans og kvar levande skapning på jorda etter syndefloda. Her lova Gud at vatnet aldri meir skal verta til ein storflaum som tyner alt liv. 

I følgje forteljinga skal regnbogen  minne menneska om dette.  I kristen  forkynning vert regnbogepakta brukt som prov på at vonde hendingar og naturkatastrofar ikkje kan komme frå Gud. 

Regnbogepakta vert spegla att i vatnet som vert bruka i den kristne dåpen.

Bakgrunnsstoff
1. Mos. 9,9-17

Det gamle testamentet
kristendom
Jevgenij Zamjatin

Jevgenij Ivanovitsj Zamjatin () var ein russisk forfattar som er mest kjend for romanen Vi (1920), ein dystopisk satire som var noko av inspirasjonen bak George Orwell si 1984 og visstnok òg Aldous Huxley sin Vidunderlege nye verden. Romanen handlar om eit framtidig totalitært samfunn der menneska nærast er omskapte til robotar. Boka vart først gjeven ut i Sovjetunionen under glasnost i 1980-åra. 

Zamjatin slo igjennom med romanen Provinsliv i 1913. Andre satiriske forteljingar var Hulen og Mamaj. Han studerte marinteknikk og jobba med det før hobbyen med å skrive skjønnlitteratur vart fulltidsyrket. Som så mange andre støtta han oktoberrevolusjonen, men kom seinare i unåde hos det nye regimet på grunn av den brysame litteraturen hans. Han emigrerte derfor i 1931 og døydde i Paris i 1937.

Kjelder
Delar av denne artikkelen bygger på «Jevgenij Zamjatin» frå ,  den 13. februar 2010.  

 

Russiske forfattarar
Science fiction-forfattarar
Aurlandskoen

Aurlandskoen er ein tradisjonsrik norsk mokasin-liknande sko frå Aurland. Han er laga i naturfarga eller svart lêr. 

Skomakaren Nils Tveranger starta produksjon på 1800-talet etter å ha henta inspirasjon frå indianske mokasiner i USA. Skoen vart tidlegare produsert ved fleire skoverkstader i Aurland. På det meste, på 1950- og 60-talet, vart det produsert 30-40 000 par per år. I dag vert det produsert 3-4000 par ved den einaste attverande fabrikken, Aurland Skofabrikk.

Bakgrunnsstoff
Aurlandskoen  ved visitflam.com
«Aurland skofabrikk feirar 75 år – eldste skofabrikk i landet» ved NRK.no

Fottøy
Ting av lêr
Aurland kommune
Kultur i Aurland
Zambezi

Zambezi (òg skrive Zambesi) er den fjerde lengste elva i Afrika og den største elva som munnar ut i Indiahavet frå Afrika. Ho har eit nedslagsfelt på 1,39 millionar kvadratkilometer, og er om lag halvparten så lang som Nilen, kring 3540 km lang. Ho spring ut i Zambia og renn gjennom Angola, langs grensa mellom Namibia, Botswana, Zambia igjen og Zimbabwe, til Mosambik, der ho munnar ut i Indiahavet.

Det mest spektakulære området av Zambezi er Victoriafalla. Andre kjende fall eller fossar er Chavumafalla ved grensa mellom Zambia og Angola og  Ngonyefalla, nær Sioma i Vest-Zambia.

Det er to vasskraftverk og demningar i elva. Desse er Kariba-dammen, forsyner Zambia og Zimbabwe med elektrisitet, og Cahora Bassa i Mosambik, som gjer elektrisitet til Mosambik og Sør-Afrika. Det finst òg eit mindre vasskraftverk ved Victoriafalla.

Bakgrunnsstoff 
 Informasjon og kart over nedslagsfeltet 
 Zambezi River Authority 
 The Zambezi Society

Elvar i Angola
Elvar i Mosambik
Elvar i Zambia
Elvar i Zimbabwe
Elvar i Namibia
Sakarja

Sakarja, Zakarias eller Sakarias er namnet på fleire personar:

Personar
Profetar, helgenar og pavar
Sakarja Ben Jehoiada, martyrdrept son av høgstepresten på tida til Ahaziah og Joash
profeten Sakarja, ein profet frå kongedømet Judea
 Sjå òg Sakarjas bok i Bibelen
presten Sakarja/St. Sakarja, far til døyparen Johannes
St. Sakarja (d.106), biskop i Vienne i Gallia
pave Sakarja (741-752), gresk-kalabrisk katolsk helgen og pave
pave Sakarja av Alexandria (1004-1032), koptisk pave

Kongar
Sakarja av Israel, konge av Israel og son av Jeroboam
Sakarja I av Makuria, ca. 722, nubisk herskar
Sakarja av kahzarane, Khagan av khazarane på 800-talet
Sakarja III av Makuria (ca. 822-ca. 854), nubisk herskar. 

Andre folk
Sakarja Rhetor eller Scholasticus, biskop frå Mytilene på 500-talet, skreiv Historia Ecclesiastica
Zacharias Barbitsiotis,  (1759-1804)
Zakaria Abdulla, kurdisk songar kjend som Zakaria
Zachariah Selwyn, amerikansk visesongar, skodespelar og forfattar, ofte berre kalla Zachariah

Stader

Zacarias i São Paulo, kommune i Brasil
Zachary i California, tidlegare busetnad
Zachary i Louisiana, by i USA
Az-Zakariyya, forlaten arabisk landsby i Israel
Zekharia, moshav i Israel
Saint-Zacharie i Frankrike
Saint-Zacharie i Canada